Фән

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ttwiki</dbname>
    <base>https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Бәхәс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кулланучы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кулланучы бәхәсе</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия бәхәсе</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл бәхәсе</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики бәхәсе</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калып бәхәсе</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ярдәм</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ярдәм бәхәсе</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Төркем</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Төркем бәхәсе</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал бәхәсе</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Фән</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11789</id>
    <revision>
      <id>6024878</id>
      <parentid>6010390</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91700" sha1="ewbwqcl7x1ezty9r1a71l5bdndg0h2w" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Фән (мәгънәләр)}}
{{УК}}
'''Фән''':
* [[табигать]] серләренә үтеп керүне, аны объектив рәвештә сурәтләүгә һәм закончалыкларын билгеләүгә һәм яңа [[белем]] тудыруга юнәлдерелгән [[кеше]] алып барган эшчәнлегенең аерым төре,
* [[Белем икътисады]]ның нигезе булган [[фәнни тикшеренү]]ләр нәтиҗәсендә билгеле булган белем ([[факт]]лар, аларның [[система]]лаштырылуы, [[гипотеза]]лар һәм [[гөман]]нар).

== Фән тарихы ==
[[Язу]]ның үсеше белән [[борынгы дөнья]] вәкилләрендә табигать, [[җәмгыять]] һәм кеше турында эмпирик белем туплана башлана, [[математика]], [[логика]], [[геометрия]], [[астрономия]], [[медицина]] яралгылары барлыкка килә. Бүгенге көн [[галим]]нәренең элгәрләре булып [[хакыйкать]] эзләү һәм [[уйлану]]лар төп [[шөгыль]]ләре булган [[Борынгы Греция]] һәм [[Борынгы Рим|Рим]] [[фәлсәфәче]]ләре булалар. Борынгы Грециядә белемне төркемләштерү вариантлары килеп чыга.

Бугенге рәвештәге фән [[XVI гасыр|XVI]]—[[XVII гасыр]]ларда оеша башлый, [[мәгърифәтчелек чоры]]нда аеруча популярлаша. Үзенең тарихи үсеше барышында ул [[техника]] һәм [[технология]] кысалары тышына чыга. Фән җәмгыятькә һәм мәдәнияткә һәр яктан [[тәэсир]] итүче иҗтимагый һәм гуманитар яктан әһәмиятле [[:Төркем:Иҗтимагый институтлар|иҗтимагый институт]]ка әверелә.

== Фән өлкәләре ==
{{seealso|Төркем:Фәннәр|en:Category:Scientific disciplines|ru:Категория:Научные дисциплины}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q2465832}
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,description:тасвир,p279,p2578,p527}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! тасвир
! нәрсәнең ассыйныфы
! өйрәнелгән тармак
! нәрсәдән тора
|-
| ''[[:d:Q112612608|ancient science]]''
| 
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q567558|anomalistics]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q567555|аномалия]]''
| ''[[:d:Q219611|уфология]]''&lt;br/&gt;[[криптозоология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q179098|парапсихология]]''
|-
| ''[[:d:Q102357321|arts]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q208217|әдәбият белеме]]''
|-
| ''[[:d:Q135920258|asymptotic geometry]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11827733|atmospheric radiation]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122966731|attoscience]]''
| 
| фән
| 
| ''[[:d:Q4119076|attophysics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39081418|attochemistry]]''
|-
| ''[[:d:Q10859046|audio-psycho-phonology]]''
| 
| ''[[:d:Q538904|гамәли психология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123224658|Auditory Steady-State Response]]''
| 
| ''[[:d:Q160289|ишетү]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116780261|Bedrijfshuishoudkunde]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56699723|benign paroxysmal positional vertigo]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q832038|Betriebspädagogik]]''
| 
| [[мәгариф]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13053737|branch of psychotherapy]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15305550|carbon sequestration]]''
| 
| ''[[:d:Q41491|углерод газын тоту һәм саклау]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1741945|childhood studies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9191274|Chronofarmakologia]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140879661|coastal science]]''
| 
| ''[[:d:Q113976585|табигый фәннәр]]''
| [[Яр буе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124850526|creativity studies]]''
| 
| [[психология]]&lt;br/&gt;[[социология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029930|organizational studies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2414942|менеджмент фәне]]''
| ''[[:d:Q170658|иҗат]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113801503|cross-cultural marketing]]''
| 
| [[маркетинг]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3005917|cryptogamic botany]]''
| 
| [[ботаника]]
| ''[[:d:Q333458|cryptogam]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1430062|cryptology]]''
| 
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''
| 
| ''[[:d:Q897511|cryptanalysis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8789|криптография]]''
|-
| ''[[:d:Q2092031|Cultuurhistorie]]''
| 
| ''[[:d:Q1870019|spatial science]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115515170|curriculum research]]''
| 
| ''[[:d:Q861399|белем бирү өлкәсе тикшеренүләре]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139620347|Demokratieforschung]]''
| 
| 
| [[демократия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114728600|Designgeschichte]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108552786|digital human sciences]]''
| 
| ''[[:d:Q1026962|цифрлы гуманитар фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16246050|digital scholarship]]''
| 
| ''[[:d:Q17079481|scholarly method]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7432048|scholarly communication]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q199655|китапханәчелек]]''
| 
| ''[[:d:Q111252364|digital scholarship project]]''
|-
| ''[[:d:Q4167256|Dostoïevistique]]''
| 
| 
| [[Фёдор Достоевский|Федор Достоевский]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5333231|ecological energetics]]''
| 
| ''[[:d:Q719597|энергетика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12354141|Edition Science]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1994541|edukinesiologie]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3076155|ekistics]]''
| 
| 
| [[торак пункт]]
| ''[[:d:Q23578769|urban studies]]''
|-
| ''[[:d:Q25584060|energy development]]''
| 
| [[Гражданнар төзелеше|төзелеш инженериясе]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137780862|epistemocriticism]]''
| 
| ''[[:d:Q208217|әдәбият белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124429869|Erziehungswissenschaft und Bildungsforschung]]''
| 
| [[гуманитар фәннәр]]
| 
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q861399|белем бирү өлкәсе тикшеренүләре]]''
|-
| ''[[:d:Q122889015|Escola Paulística]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17105245|ethnolichenology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133442551|experimental biology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5769081|experimental science]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1202243|exploration geophysics]]''
| 
| [[геофизика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q853915|файдалы казылмалар геологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5421634|exposure science]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q26897695|impact of the environment]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2574087|health effect]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q108582043|extreme event attribution]]''
| 
| ''[[:d:Q900584|attribution]]''&lt;br/&gt;[[климатология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q141176682|Feminist Translation Studies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1438259|forest botany]]''
| 
| ''[[:d:Q19924411|урман белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96378186|formal linguistics]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113976600|galenics]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2185393|gamma sciences]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4475737|general game playing]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135415928|genetic sociology of law]]''
| 
| ''[[:d:Q847034|хокук социологиясе]]''
| [[хокук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3107858|gitology]]''
| 
| [[геология]]
| ''[[:d:Q3124531|Gîte minéral]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1541210|gradient-index optics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131557284|gueuzology]]''
| 
| ''[[:d:Q1925986|зитология]]''
| ''[[:d:Q1520229|гёз]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1030089|gyógypedagógiai gerontológia]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3123542|géophysique interne]]''
| 
| [[геофизика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124877263|halieutics]]''
| 
| 
| [[балык тоту]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2801995|handschriftkunde]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58231032|heavy mineral analysis]]''
| 
| [[геология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1980817|historical architectural engineering]]''
| 
| ''[[:d:Q150737|архитектур инженерия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65928774|historical science]]''
| 
| ''[[:d:Q1587903|human science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| [[үткән]]
| ''[[:d:Q23498|археология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q338|космология]]''&lt;br/&gt;[[геология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q840400|эволюцион биология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7205|палеонтология]]''
|-
| ''[[:d:Q138296549|history of Earth's climate]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125875373|holistic psychology]]''
| 
| [[психология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1587903|human science]]''
| 
| ''[[:d:Q33122512|гуманитар һәм социаль фәннәр]]''
| ''[[:d:Q3769299|кешенең үз-үзен тотышы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q339557|кеше биологиясе]]''
| [[антропология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6007197|human engineering]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q339557|кеше биологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q720858|җәмгыять экологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5938602|Human systems engineering]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q175002|үсеш психологиясе]]''
|-
| ''[[:d:Q3378584|humanitarian pharmacy]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q826745|гуманитар ярдәм]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124649606|hylistics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423648|idiobotany]]''
| 
| [[ботаника]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65939664|ketamine in depression]]''
| 
| ''[[:d:Q2075049|нейропсихофармакология]]''
| ''[[:d:Q243547|(RS)-ketamine]]''&lt;br/&gt;[[депрессия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125321110|Landhuishoudkunde]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12323648|Landinspektørvidenskab]]''
| 
| ''[[:d:Q619798|геоматика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138744894|local government law]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6723726|machine perception]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1287386|Managementsoziologie]]''
| 
| 
| [[менеджмент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10334603|Mantike]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1120735|omen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1420638|mathetics]]''
| 
| 
| [[белем алу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4268034|meadow management]]''
| 
| ''[[:d:Q113548818|Futterwirtschaft]]''
| [[болын]]
| 
|-
| ''[[:d:Q58579971|Medienforschung]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6822342|metabolic flux analysis]]''
| 
| ''[[:d:Q16335159|флаксомика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12352491|metapedagogy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q55653436|methodology of cognition sciences]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3378585|military pharmacy]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1941909|model-driven engineering]]''
| 
| ''[[:d:Q682496|системотехника]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80993|software engineering]]''
| ''[[:d:Q1925081|meta-modeling]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q258040|model transformation]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q129265953|momiology]]''
| 
| фән
| ''[[:d:Q43616|мумия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12038551|monasteriology]]''
| 
| ''[[:d:Q1066186|фән тарихы]]''
| ''[[:d:Q44613|кәшишханә]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q136228543|mountain hydrology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q120329833|multiplicity]]''
| 
| ''[[:d:Q2914894|phenomenological psychology]]''
| 
| ''[[:d:Q6817504|mental world]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6935011|plurality]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18657|кемлекнең диссатсиятив бозылышы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2166675|tulpa]]''
|-
| ''[[:d:Q1213359|mummy research]]''
| 
| ''[[:d:Q23498|археология]]''
| ''[[:d:Q43616|мумия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140570453|Myceliotronics]]''
| 
| [[электроника]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3053334|nautical science]]''
| 
| фән
| ''[[:d:Q349613|sea shipping]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12772335|Nautika]]''
| 
| ''[[:d:Q800218|Bahari]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4316669|necropolis studies]]''
| 
| ''[[:d:Q1066186|фән тарихы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5633897|tourist]]''
| ''[[:d:Q200141|necropolis]]''&lt;br/&gt;[[зират]]
| 
|-
| ''[[:d:Q140400547|nuclear physics]]''
| 
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''
| ''[[:d:Q214609|материал]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q652630|Nuclear]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140077024|nuclear science]]''
| 
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''
| 
| [[төш химиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83504|nuclear engineering]]''&lt;br/&gt;[[төш физикасы]]
|-
| ''[[:d:Q3347121|Néologie]]''
| 
| [[лексикология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1044094|oligofrenopedagogy]]''
| 
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127220291|ombrology]]''
| 
| [[метеорология]]
| [[яңгыр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q56297988|Organisationspädagogik]]''
| 
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029930|organizational studies]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2312402|organopotassium chemistry]]''
| 
| ''[[:d:Q237200|металлорганик химия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126478478|paleocheloniology]]''
| 
| ''[[:d:Q7205|палеонтология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24002214|хелонология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106099227|палеогерпетология]]''
| ''[[:d:Q223044|Testudines]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16114972|Testudinata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132127029|paléo-généalogie]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138307594|parliamentary ethnography]]''
| 
| ''[[:d:Q135271807|сәясәт этнографиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2056311|pastoral psychology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131844097|permacomputing]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7180824|pharmacy practice]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12765954|phoronomy]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12568274|physical electronics]]''
| 
| [[электроника]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55587445|physical fluid dynamics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12397798|pleremática]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3332138|point mechanics]]''
| 
| [[классик механика]]&lt;br/&gt;[[теоретик механика]]
| ''[[:d:Q1621273|кисәкчек]]''
| ''[[:d:Q188715|статистик механика]]''
|-
| ''[[:d:Q1192040|politics of Europe]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137366993|Politics, Administration &amp; International Relations]]''
| 
| ''[[:d:Q189533|гыйльми дәрәҗә]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11995981|politisk ledelse]]''
| 
| [[менеджмент]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q529618|Polizeiwissenschaft]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133897036|predictive science]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12046735|premuseology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1550689|primary school pedagogy]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7249400|project engineering]]''
| 
| [[инженерлык]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140685099|protest research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23582628|provenance]]''
| 
| [[геология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371317|public mental health]]''
| 
| [[Халык сәламәтлелеге|җәмгыять сәламәтлеге]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q199687|remote sensing]]''
| 
| ''[[:d:Q29693713|gathering of information]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115756137|rhinotopy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1054094|olfactory system]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q137646870|Santali linguistics]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26710929|security science]]''
| 
| ''[[:d:Q1587903|human science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5769133|Factual science]]''
| ''[[:d:Q10566551|куркынычсызлык]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12054298|Self-defense]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000697|sensometrics]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30337832|signalistics]]''
| 
| [[семиотика]]
| ''[[:d:Q1211272|signage]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7512608|signage system]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114415167|wayfinding]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140192729|Silesian studies]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1511082|social justice research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124370962|social pharmacy]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''&lt;br/&gt;[[Халык сәламәтлелеге|җәмгыять сәламәтлеге]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139582272|socio-environmental science]]''
| 
| [[социология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5381367|әйләнә-тирә мохит шартларын тикшерү]]''
| [[җәмгыять]]&lt;br/&gt;[[әйләнә-тирә мохит]]
| 
|-
| ''[[:d:Q56320670|source to sink]]''
| 
| ''[[:d:Q205768|седиментология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137918437|spatial information science]]''
| 
| ''[[:d:Q16387|information science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1870019|spatial science]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1870019|spatial science]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| 
| ''[[:d:Q816425|surveying]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q124468378|geoinformation science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182468|гидрография]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42515|картография]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q918779|геоинформатика]]''&lt;br/&gt;[[геодезия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q619798|геоматика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6083625|spatial informatics]]''
|-
| ''[[:d:Q7604415|statistical signal processing]]''
| 
| ''[[:d:Q208163|signal processing]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2490619|structuuranalyse]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q903491|Studies of literary versions]]''
| 
| ''[[:d:Q15473066|textual scholarship]]''
| ''[[:d:Q5421766|expurgation]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q28666741|study of Jangar]]''
| 
| ''[[:d:Q4210217|Kalmykology]]''
| [[Җаңһар (эпос)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1807978|suicidology]]''
| 
| 
| [[үз-үзенә кул салу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137613660|survival epidemiology]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6868389|Systems_analysis]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23001701|technics]]''
| 
| [[технология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105296981|the study of thermal baths]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134987139|theobromatology]]''
| 
| фән&lt;br/&gt;[[үсемлекләр систематикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q119387958|үсемлек белеме]]''
| ''[[:d:Q162078|Theobroma]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42385|какао агачы]]''&lt;br/&gt;[[шоколад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3491469|theory of welding]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7834112|transformative research]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q637916|universology]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7900162|urban science]]''
| 
| ''[[:d:Q69883|шәһәр төзү]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23578769|urban studies]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q999272|variational sociolinguistics]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| [[тел вариантлары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130761|variation]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q123224689|vecto-electronystamography]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2419912|verkeersregeltechniek]]''
| 
| ''[[:d:Q1640676|traffic engineering]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109450440|Verplegingswetenschappen]]''
| 
| ''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]''
| [[сәламәтлекне саклау]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q121176|nursing]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7936208|vision science]]''
| 
| ''[[:d:Q113129180|офтальмология һәм оптометрия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1754430|volkerpsychologie]]''
| 
| [[психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43455|этнология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136918332|weld metallurgy]]''
| 
| ''[[:d:Q5750455|physical metallurgy]]''
| ''[[:d:Q136905156|weld metal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136905101|welded joint]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2137729|heat-affected zone]]''&lt;br/&gt;[[металлургия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q629107|work studies]]''
| 
| ''[[:d:Q1665984|дисциплинаара фәнни тикшеренү өлкәсе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56313174|wound care]]''
| 
| ''[[:d:Q121176|nursing]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1262192|XX гасыр фәлсәфәсе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125851756|Études maurrassiennes]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3852964|Maurrassisme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q138987368|Ödematologie]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130236362|авиацион климатология]]''
| 
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''&lt;br/&gt;[[климатология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2555318|автоматик фикерләү]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132731824|авыл хуҗалыгы икътисады]]''
| 
| [[Икътисад (фән)|икътисад]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3606845|agricultural science]]''
| [[авыл хуҗалыгы]]
| 
|-
| [[агрономия]]
| Авыл хуҗалыгы үсемлекләрен игү, аларның уңышын һәм җитештерелгән продукциянең сыйфатын, туфракның уңдырышлылыгын һәм авыл хуҗалыгы җирләренең продуктлылыгын күтәрү алымнары турындагы фәннәр комплексы
| ''[[:d:Q3606845|agricultural science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110252479|crop and pasture production]]''
| [[Яшелчә культуралары|яшелчә]]&lt;br/&gt;[[авыл хуҗалыгы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115473241|агротехнология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12076675|агрофизиология]]''
| авыл хуҗалыгы үсемлекләренең экологик физиологиясе
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2356802|агымнар теориясе]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2356798|агым]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q98073976|агынты суларны күзәтү]]''
| 
| ''[[:d:Q2143522|мониторинг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114862363|environmental surveillance]]''
| ''[[:d:Q12438936|poliovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193447|аденовируслар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1907818|Mastadenovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752185|Astrovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1026758|Caliciviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1142751|norovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7421020|Sapovirus]]''&lt;br/&gt;[[коронавируслар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15149715|Cryptosporidiidae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133078|Cryptosporidium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q380136|Enterobacteriaceae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q150839|Salmonella]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q311055|Escherichia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q46305|Filoviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5331908|Orthoebolavirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1331256|Flaviviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1165479|Flavivirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5731858|Hepeviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24718671|Orthohepevirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q149348|Herpesviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23044105|Hexamitidae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1469628|Giardia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69848812|Matonaviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9055203|Papillomaviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210344|Parvoviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q936600|Picornavirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q519796|Enterovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4346377|Parechovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1943460|Hepatovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778010|Kobuvirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814482|Cosavirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814698|Salivirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q948421|Poxviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q910576|Sedoreoviridae]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189308|retrovirus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1413137|Togaviridae]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2362817|аддиктология]]''
| 
| ''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]''
| [[аддикция]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q182413|non-controlled substance abuse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3378593|substance dependence]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q100248755|азык-төлек токсикологиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q1637030|ризык фәне]]''
| ''[[:d:Q184651|токсин]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1357314|Ай геодезиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7498888|акология]]''
| 
| [[медицина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q258731|актинометрия]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4674725|акустик океанография]]''
| 
| ''[[:d:Q43518|океанография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4674681|акустик экология]]''
| 
| [[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12527947|акустоэлектроника]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50122569|алгоритмик үтә күренмәлелек]]''
| 
| ''[[:d:Q2798912|accountability]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q535347|transparency]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13636890|алгоритмика]]''
| 
| 
| [[алгоритм]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q175263|бирелмәләр төзелеше]]''
| ''[[:d:Q50122285|algorithmic accountability]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50122569|алгоритмик үтә күренмәлелек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q141495|математик оптимизация]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333464|алгоритмнар анализы]]''
|-
| ''[[:d:Q519888|аллометрия]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115690351|анархизм географиясе]]''
| 
| [[география]]
| [[анархизм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29917753|анархизм өйрәнүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q1143546|культурология]]''
| [[анархизм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11015354|анемология]]''
| 
| [[метеорология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863444|аромакология]]''
| 
| ''[[:d:Q206202|ароматерапия]]''
| ''[[:d:Q485537|ис]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q9160239|аромакология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106131084|астровирусология]]''
| 
| [[астрономия]]&lt;br/&gt;[[вирусология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072944|астрогеофизика]]''
| 
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''&lt;br/&gt;[[астрономия]]&lt;br/&gt;[[геофизика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q751447|астрогнозия]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1649253|астрономик география]]''
| 
| [[география]]&lt;br/&gt;[[астрономия]]
| 
| 
|-
| [[астрономия]]
| күк йөзендә урнашкан барлык системаларны өйрәнгән фәнне һәм белем өлкәсен белдергән термин
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q475023|төгәл фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''&lt;br/&gt;фән
| [[Күк җисеме|астрономик җисем]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5223514|кара сыекча]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18746443|атомлы көч микроскопиясенә нигезләнүче инфракызыл спектроскопия]]''
| 
| ''[[:d:Q1074953|микроскопия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q70906|инфракызыл спектроскопия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2695280|техника]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4181964|аучылык]]''
| 
| 
| [[Сунар|ау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q381517|аэрология]]''
| 
| 
| [[метеорология]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8421|аэронавтика]]''
| 
| ''[[:d:Q2876213|aerospace]]''
| ''[[:d:Q765633|авиация]]''
| ''[[:d:Q1434048|aircraft construction]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q221395|air traffic control]]''
|-
| ''[[:d:Q16360|аэрономия]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1775058|transient luminous event]]''&lt;br/&gt;[[атмосфера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q960146|аэростатика]]''
| 
| ''[[:d:Q6593690|аэромеханика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169019|statics]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116756704|аэротермодинамика]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q861525|белем бирү социологиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q829367|мәгариф социологиясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3478658|белем тәмсиле]]''
| 
| [[ясалма интеллект]]
| ''[[:d:Q109642276|knowledge representation]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12763235|биогения]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q7562091|development]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q101432870|биогеофәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q864928|тереклек турында фәннәр]]''&lt;br/&gt;[[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3648891|биогеоценология]]''
| 
| [[биология]]
| [[биогеоценоз]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13638319|биоимплантология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898366|биоклиматология]]''
| 
| [[климатология]]&lt;br/&gt;[[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q864512|биологик кибернетика]]''
| 
| [[биология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q123637|кибернетика]]''
| 
| 
|-
| [[биология]]
| тере тормышны, тереклекне һәм аның табигать белән бәйләнешен өйрәнә торган фән
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864928|тереклек турында фәннәр]]''
| [[тереклек]]&lt;br/&gt;[[организм]]
| ''[[:d:Q183252|морфология]]''&lt;br/&gt;[[экология]]&lt;br/&gt;[[ботаника]]&lt;br/&gt;[[зоология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4785356|археобиология]]''&lt;br/&gt;[[анатомия]]&lt;br/&gt;[[микология]]&lt;br/&gt;[[генетика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q105582462|төс биологиясе]]''&lt;br/&gt;[[цитология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q840400|эволюцион биология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q177005|хисаплау биологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2728012|нейробиология]]''&lt;br/&gt;[[микробиология]]&lt;br/&gt;[[биотехнология]]&lt;br/&gt;[[биохимия]]&lt;br/&gt;[[биофизика]]
|-
| ''[[:d:Q746656|биология тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q56296765|табигый фәннәр тарихы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13439429|биомедицина фәннәре]]''
| 
| ''[[:d:Q864601|биомедицина]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28598684|биология бүлеге]]''
| 
| ''[[:d:Q207011|нейрофән]]''&lt;br/&gt;[[иммунология]]&lt;br/&gt;[[микробиология]]&lt;br/&gt;[[фармакология]]&lt;br/&gt;[[цитология]]
|-
| ''[[:d:Q4915164|биомузыкология]]''
| 
| [[биология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q164204|музыка белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q864826|биостратиграфия]]''
| 
| ''[[:d:Q134783|стратиграфия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7205|палеонтология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18657428|биотрибология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100489619|биофармацевтик фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q7180763|фармацевтик фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q803860|биофармация]]''
| 
| ''[[:d:Q7180763|фармацевтик фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q614304|фармация]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q174502|биоэлектроника]]''
| 
| [[биология]]&lt;br/&gt;[[электроника]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q864277|биоэлектрохимия]]''
| 
| ''[[:d:Q7877|электрохимия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864661|биофизик химия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2374463|бирелмәләр буенча фән]]''
| 
| фән
| [[бирелмәләр]]
| 
|-
| [[ботаника]]
| 
| [[биология]]
| [[үсемлекләр]]
| ''[[:d:Q655362|үсемлекләр морфологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2725616|plant reproduction]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q185973|үсемлекләр физиологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7201518|үсемлекләр генетикасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q591138|Plant evolutionary developmental biology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1387972|үсемлекләр экологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4021|үсемлекләр анатомиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1138244|фитоценология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q771220|үсемлекләр географиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q640068|фитохимия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q272737|фенология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212919|палинология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q192694|палеоботаника]]''
|-
| ''[[:d:Q119851674|буяу технологиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q911772|химик технология]]''
| ''[[:d:Q174219|буяу]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q9370062|вакцинология]]''
| 
| [[медицина]]
| ''[[:d:Q134808|вакцина]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4102821|валеология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131153250|ветеринар биохимия]]''
| 
| [[ветеринария]]&lt;br/&gt;[[биохимия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131153253|ветеринар нейроанатомия]]''
| 
| [[ветеринария]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q948647|нейроанатомия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30891835|ветеринар психология]]''
| 
| [[ветеринария]]&lt;br/&gt;[[психология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7189431|вируслар филодинамикасы]]''
| 
| ''[[:d:Q128570|биоинформатика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2066554|вируслар эволюциясе]]''
| эволюцион биология һәм вирусология бүлеге
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11774920|витикультура]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4130902|габитоскопия]]''
| 
| ''[[:d:Q43504|криминалистика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1144718|газодинамика]]''
| 
| ''[[:d:Q95326007|gas flow]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8424|аэродинамика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q216320|гидроаэродинамика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117742678|гаилә фәне]]''
| 
| ''[[:d:Q1587903|human science]]''&lt;br/&gt;[[иҗтимагый фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22719|галәмгизәрчелек]]''
| 
| ''[[:d:Q2876213|aerospace]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1195766|космос тикшеренүләре]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10854323|гамәли геология]]''
| 
| [[геология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113883996|гамәли гидрология]]''
| 
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''&lt;br/&gt;[[гидрология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130217800|гамәли климатология]]''
| 
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''&lt;br/&gt;[[климатология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q321249|гамәли лингвистика]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''
| ''[[:d:Q1455196|second-language education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15879993|тел хатасы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4781603|гамәли онтология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4376413|гамәли психология]]''
| 
| [[психология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3179130|гамәли сәясәт тикшеренүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q36442|сәясәт белеме]]''&lt;br/&gt;[[иҗтимагый фәннәр]]
| ''[[:d:Q1156854|policy]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1493973|гарбология]]''
| 
| [[Академик дисциплиналар|академик дисциплина]]
| ''[[:d:Q45701|waste]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2740627|гелиофизика]]''
| 
| [[физика]]&lt;br/&gt;[[астрономия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''
| 
| 
|-
| [[география]]
| табигый һәм территориаль хуҗалык комплексларын һәм аларның компонентларын өйрәнүче фәннәр тупламасы
| фән
| ''[[:d:Q2221906|географик урынлашу]]''
| ''[[:d:Q135995350|evolutionary geography]]''
|-
| ''[[:d:Q152827|геодинамика]]''
| 
| [[геофизика]]&lt;br/&gt;[[геология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112604796|геологик картография]]''
| 
| ''[[:d:Q42515|картография]]''&lt;br/&gt;[[геология]]
| 
| 
|-
| [[геология]]
| 
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''&lt;br/&gt;[[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| [[литосфера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5535463|геометаллургия]]''
| 
| [[металлургия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5535546|геомифология]]''
| 
| [[геология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q580854|мифография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12018182|геоника]]''
| геоинформатика бүлеге, мәгълүмати комплекслар булдыру методологиясен өйрәнә
| [[геология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q918779|геоинформатика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1440020|геостатистика]]''
| 
| [[статистика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q64811452|geospatial science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1870019|spatial science]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11772762|геотехник һәм файдалы казылмалар чыгару механикасы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| [[геофизика]]
| 
| [[физика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q104499|планетология]]''
| [[Җир]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10928429|геологик процесс]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1467769|магматизм]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3123544|геофизиология]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24885798|гигрология]]''
| 
| ''[[:d:Q757520|атмосфера турында фәннәр]]''
| 
| 
|-
| [[гидрология]]
| 
| фән
| ''[[:d:Q1148989|су балансы]]''
| ''[[:d:Q2627395|surface-water hydrology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182468|гидрография]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366172|гидрометрия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17455059|hydrological prognosis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q72358999|hydrologic engineering]]''
|-
| ''[[:d:Q1045317|гидрометеорология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11710371|гидромикология]]''
| 
| [[микология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130698|гидробиология]]''
| ''[[:d:Q2948674|aquatic fungus]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q119724213|гликобиология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q741206|гликомика]]''
| 
| [[биохимия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158666|-омика]]''
| ''[[:d:Q3063952|гликом]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10660901|гомуми икътисад]]''
| 
| [[Икътисад (фән)|икътисад]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12097476|гранулометрия]]''
| 
| ''[[:d:Q7140480|кисәкчекләр зурлыгын анализлау]]''
| ''[[:d:Q7140503|particle size]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98815202|droplet size]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q466491|grain size]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q33122512|гуманитар һәм социаль фәннәр]]''
| 
| фән
| 
| [[фәлсәфә]]&lt;br/&gt;[[социология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43455|этнология]]''&lt;br/&gt;[[антропология]]&lt;br/&gt;[[гуманитар фәннәр]]&lt;br/&gt;[[Tel beleme|тел белеме]]&lt;br/&gt;[[тарих]]&lt;br/&gt;[[география]]&lt;br/&gt;[[психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q164204|музыка белеме]]''&lt;br/&gt;[[Икътисад (фән)|икътисад]]&lt;br/&gt;[[иҗтимагый фәннәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q382995|хокук белеме]]''
|-
| ''[[:d:Q97170172|гөмбәләр таксономиясе һәм систематикасы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115102736|дельфинология]]''
| 
| ''[[:d:Q183904|териология]]''
| ''[[:d:Q7369|дельфин]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q73667464|дендрогеоморфология]]''
| 
| ''[[:d:Q52109|геоморфология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80205|дендрохронология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103821292|динамик метеорология]]''
| 
| [[метеорология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3174497|динамик системалар теориясе]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q638328|үзгәрмәле җөя]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q73413371|дискурс тел белеме]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q190539|дискурс]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1665984|дисциплинаара фәнни тикшеренү өлкәсе]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25411523|диффузионизм]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6764278|диңгезләр ботаникасы]]''
| 
| [[ботаника]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7173|океан биологиясе]]''
| ''[[:d:Q111240775|диңгез үсемлеге]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1050578|диңгезләр геологиясе]]''
| 
| [[геология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3349060|океанология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43518|океанография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1235196|документлау белеме]]''
| 
| фән
| ''[[:d:Q788790|documentation]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1255706|драма теориясе]]''
| 
| ''[[:d:Q960543|театр сәнгате белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2453249|дүртенчел дәвер геологиясе]]''
| 
| [[геология]]
| ''[[:d:Q26185|дүртенчел дәвер]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11602445|дүртенчел дәвер геологиясе]]''
| 
| [[геология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15841966|дәүләт идарәсе]]''
| белем алу тармагы, специальность
| ''[[:d:Q36442|сәясәт белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2116549|журналистика фәне]]''
| 
| [[иҗтимагый фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1925986|зитология]]''
| 
| [[химия]]&lt;br/&gt;[[биология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1039642|food technology]]''
| ''[[:d:Q26705422|beermaking]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3328171|зоология тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q746656|биология тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q5871123|history of zoology through 1859]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5871120|History of zoology (1859–present)]]''
|-
| ''[[:d:Q7061684|зоопатология]]''
| 
| [[ветеринария]]&lt;br/&gt;[[патология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1402889|игенчелек]]''
| 
| [[авыл хуҗалыгы]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1268199|идари финанслар]]''
| 
| ''[[:d:Q2043282|административ бизнес]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2473359|икътисад фәне методологиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q185698|фәнни методология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4530417|икътисади кибернетика]]''
| 
| ''[[:d:Q123637|кибернетика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112209322|иммунобиология]]''
| 
| [[биология]]&lt;br/&gt;[[иммунология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3149134|иммуногематология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5867819|инженерия тарихы]]''
| 
| [[инженерлык]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2183341|history of science and technology]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4201165|инноватика]]''
| 
| 
| [[инновация]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1063716|интерактомика]]''
| 
| ''[[:d:Q158666|-омика]]''
| ''[[:d:Q841382|интерактом]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6030442|инфокоммуникацияләр]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167016|инфратавышны тою]]''
| 
| ''[[:d:Q160402|хисләрне тою]]''
| ''[[:d:Q212082|инфратавыш]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3801432|иономика]]''
| 
| ''[[:d:Q471857|протеомика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118711714|итальян ономастикасы]]''
| 
| ''[[:d:Q175156|ономастика]]''
| ''[[:d:Q56446973|итальян исем]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q59484341|иҗтимагый идарә структуралары эволюциясе]]''
| антропологик тикшеренүләр юнәлеше
| ''[[:d:Q27778|сәяси антропология]]''
| 
| 
|-
| [[иҗтимагый фәннәр]]
| җәмгыять һәм җәмгыятьтәге аерым шәхесләр арасындагы мөнәсәбәтләрне өйрәнүче академик дисциплиналар
| ''[[:d:Q33122512|гуманитар һәм социаль фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97929320|humanities, arts and social sciences]]''
| [[җәмгыять]]
| [[Икътисад (фән)|икътисад]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36442|сәясәт белеме]]''&lt;br/&gt;[[антропология]]&lt;br/&gt;[[социология]]&lt;br/&gt;[[психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3274962|социаль статистика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q187084|newspaper studies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5001951|бизнес тикшеренүләре]]''&lt;br/&gt;[[география]]&lt;br/&gt;[[Иҗтимагый психология|социаль психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q382995|хокук белеме]]''&lt;br/&gt;[[демография]]
|-
| ''[[:d:Q6333|йолдызлар динамикасы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31836330|калиология]]''
| кош ояларын өйрәнүче орнитология бүлеге
| [[орнитология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42515|картография]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]&lt;br/&gt;[[география]]
| [[харита]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60533375|картографик ресурслар]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1734650|картометрия]]''
| 
| ''[[:d:Q12453|үлчәү]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1967369|катлаулы системаларны анализлауда математика кулланылышы]]''
| 
| ''[[:d:Q269699|системалар теориясе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q471906|квант криптографиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7269071|квант метрологиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q394|метрология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3999|кеше анатомиясе]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q23852|кеше тәне]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2892439|кеше физиологиясе]]''
| 
| [[физиология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16526661|кешенең тасвирый, топографик һәм функциональ анатомиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2501507|кием тарихы]]''
| 
| [[тарих]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27964550|кислоталар–селтеләр химиясе]]''
| 
| [[химия]]
| ''[[:d:Q24855162|кислоталар һәм селтеләр]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12549424|климатография]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1774688|клиник фармакология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2868255|клиниметрика]]''
| 
| [[эпидемиология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q113129019|клиник фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582013|когнитив этология]]''
| 
| [[этология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56318992|коллапсология]]''
| 
| [[экология]]&lt;br/&gt;[[Икътисад (фән)|икътисад]]&lt;br/&gt;[[антропология]]&lt;br/&gt;[[социология]]&lt;br/&gt;[[психология]]&lt;br/&gt;[[биофизика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q52106|биогеография]]''&lt;br/&gt;[[демография]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q159385|геосәясәт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23498|археология]]''&lt;br/&gt;[[тарих]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188867|киләчәкбелем]]''
| ''[[:d:Q3108979|risks of environmental and societal collapses]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3042783|societal collapse]]''
| 
|-
| [[Коллоид химия|коллоид химиясе]]
| 
| [[химия]]
| 
| ''[[:d:Q5954615|өслекләр химиясе]]''
|-
| ''[[:d:Q374535|колориметрия]]''
| 
| ''[[:d:Q625648|фотометрия]]''
| ''[[:d:Q2561835|color measurement]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20181823|коммуникацион психология]]''
| 
| [[психология]]
| ''[[:d:Q11024|аралашу]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q287983|кониология]]''
| 
| фән
| ''[[:d:Q498957|particulates]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q165632|тузан]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q474200|кораблар төзелеше]]''
| 
| ''[[:d:Q4459228|commodity production]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q187939|җитештерү]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q118291|marine engineering]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1426058|корпоратив коммуникация]]''
| 
| ''[[:d:Q1937189|оешма коммуникацияләре]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127676088|корткычларга каршы көрәш]]''
| 
| фән
| ''[[:d:Q2306047|pest control]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10453718|космик астрономия]]''
| космостагы астрономик тикшеренүләр
| [[астрономия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q584093|космик һава торышы]]''
| 
| ''[[:d:Q2740627|гелиофизика]]''&lt;br/&gt;[[һава торышы]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1195766|космос тикшеренүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q338|космология]]''&lt;br/&gt;фән
| ''[[:d:Q180046|space exploration]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q686876|space colonization]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4811463|космос электроникасы]]''
| 
| [[электроника]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113884132|космохронология]]''
| 
| ''[[:d:Q130788|хронология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q338|космология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129261095|космоэкология]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131828209|Костомарознавство]]''
| 
| [[тарихнамә]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1640995|котып тикшеренүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q6502154|exploration]]''&lt;br/&gt;[[география]]
| ''[[:d:Q60670|котып төбәкләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457350|кошларны күзәтүдә тепловизор алымнар]]''
| 
| ''[[:d:Q624587|термография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19605747|кояш активлыгы]]''
| 
| ''[[:d:Q2740627|гелиофизика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112031785|Кояш-Җир бәйләнеше]]''
| 
| [[геофизика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37547|астрофизика]]''
| ''[[:d:Q17996169|кояш нурланышы]]''&lt;br/&gt;[[кояш җиле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11547|космик нурланыш]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q192116|криогеника]]''
| 
| ''[[:d:Q908692|түбән температуралар физикасы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3506050|криптовирология]]''
| 
| ''[[:d:Q8789|криптография]]''
| 
| 
|-
| [[криптозоология]]
| 
| 
| ''[[:d:Q772636|криптид]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3578714|куллану икътисады]]''
| 
| [[микроикътисад]]
| ''[[:d:Q192270|куллану]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1143546|культурология]]''
| халыкларның мәдәниятен, аның рухи үсешен, халык тормышындагы ролен өйрәнә торган фән
| ''[[:d:Q23010558|area, ethnic, cultural, gender, and group studies]]''&lt;br/&gt;[[гуманитар фәннәр]]&lt;br/&gt;[[антропология]]
| [[мәдәният]]
| ''[[:d:Q1662673|җенсият тикшеренүләре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621186|Arabic studies]]''
|-
| [[культурология]]
| 
| [[иҗтимагый фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4369615|кыр тел белеме]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q903820|кырлар теориясе]]''
| математика өлкәсе
| 
| ''[[:d:Q190109|кыр]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q60198411|күк йөзе картографиясе]]''
| 
| [[астрономия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42515|картография]]''
| ''[[:d:Q842617|йолдызлы күк йөзе картасы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7244973|лазер химиясе]]''
| 
| [[химия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2644091|лактология]]''
| 
| [[биология]]
| [[күкрәк сөтен имезү]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20563295|летоника]]''
| 
| 
| [[Латвия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3044418|лингвистик демография]]''
| 
| [[демография]]&lt;br/&gt;[[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4261907|лингвокультурология]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]&lt;br/&gt;[[культурология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6556376|липидомика]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q6556375|липидом]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q193627|логик позитивизм]]''
| 
| ''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121353464|магнитоакустика]]''
| 
| ''[[:d:Q82811|акустика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4275277|макаренковедение]]''
| 
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1359035|макросейсмика]]''
| 
| ''[[:d:Q83371|сейсмология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1887105|маледиктология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4279953|маммология]]''
| 
| ''[[:d:Q177719|диагноз]]''
| 
| [[маммография]]
|-
| ''[[:d:Q1066867|масс-медиа хокукы]]''
| 
| [[хокук]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26885502|матди булмаган тарихи мәдәни феноменнарны туплау]]''
| систематик антропология һәм фольклористика формалашуына кадәрге фәнни эшчәнлек юнәлеше
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47087057|математик фаразлау]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q228736|материаллар белеме]]''
| 
| ''[[:d:Q1665984|дисциплинаара фәнни тикшеренү өлкәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| ''[[:d:Q214609|материал]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112225193|материал үзлеге]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q64836114|махсус фантастика тикшеренүләре]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12586619|машиналар белеме]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11790210|медицина фәннәре]]''
| 
| ''[[:d:Q864928|тереклек турында фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2414942|менеджмент фәне]]''
| 
| ''[[:d:Q5001951|бизнес тикшеренүләре]]''
| [[менеджмент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2643081|ментализм]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12149006|метаболомика]]''
| 
| ''[[:d:Q177005|хисаплау биологиясе]]''&lt;br/&gt;[[биохимия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158666|-омика]]''
| ''[[:d:Q407595|метаболит]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q903667|метаболом]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17282409|металломика]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q6822890|metallome]]''
| 
|-
| [[металлургия]]
| 
| ''[[:d:Q228736|материаллар белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30599095|метафән]]''
| 
| фән&lt;br/&gt;''[[:d:Q1096708|метатеория]]''
| [[фәнни тикшеренү]]&lt;br/&gt;фән
| ''[[:d:Q65067163|journalology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107015976|scientonomy]]''
|-
| [[метеорология]]
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q757520|атмосфера турында фәннәр]]''
| [[һава торышы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2615451|atmospheric circulation]]''
| ''[[:d:Q130304502|метеорология бүлеге]]''
|-
| ''[[:d:Q394|метрология]]''
| 
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q55029126|фәнни метрология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55033061|гамәли метрология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55070421|хокуки метрология]]''
|-
| ''[[:d:Q180165|мехатроника]]''
| 
| ''[[:d:Q4917288|control engineering]]''&lt;br/&gt;[[информатика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12176496|electromechanical engineering]]''&lt;br/&gt;[[технология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q113104535|control engineering, mechatronics and robotics]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12553966|микроклиматология]]''
| 
| [[климатология]]
| ''[[:d:Q215108|микроклимат]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1074953|микроскопия]]''
| 
| ''[[:d:Q2695280|техника]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q217602|анализ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3918374|фәнни технология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1140541|микротарих]]''
| 
| ''[[:d:Q1066186|фән тарихы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q175403|микроэлектроника]]''
| 
| [[электроника]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q819115|молекуляр нанотехнология]]''
| 
| ''[[:d:Q11468|нанотехнология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124187184|молекуляр фән һәм технология]]''
| 
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62045|морфемика]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47784598|морфография]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q186131|terrain]]''
| 
|-
| [[морфонология]]
| 
| 
| 
| [[Морфология (тел белеме)|морфология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40998|фонология]]''
|-
| ''[[:d:Q12036434|музейчылыкның гомуми теориясе]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q460162|музейчылык фәне]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q899293|музыка кораллары белеме]]''
| 
| ''[[:d:Q164204|музыка белеме]]''
| ''[[:d:Q34379|музыка коралы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2748242|музыка кораллары классификациясе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q510293|музыкаль акустика]]''
| 
| ''[[:d:Q82811|акустика]]''
| 
| 
|-
| [[мәгариф]]
| 
| [[хезмәт]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6423395|белемнәр белән уртаклашу]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2305441|социаль процесс]]''
| 
| ''[[:d:Q61788126|белем бирү эшчәнлеге]]''&lt;br/&gt;[[белем алу]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q352842|укыту]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2267590|self-education]]''
|-
| ''[[:d:Q131222|мәгълүмат теориясе]]''
| 
| ''[[:d:Q20026918|математик теория]]''
| 
| 
|-
| [[мәгълүмат технологияләре]]
| 
| ''[[:d:Q5268834|мәгълүмати-коммуникацион технологияләр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1662553|мәгълүмати этика]]''
| 
| [[этика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1791800|мәдәни материализм]]''
| 
| [[антропология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2251440|мәктәп педагогикасы]]''
| 
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3919817|мөгамәләи фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q33122512|гуманитар һәм социаль фәннәр]]''
| [[тотыш]]
| ''[[:d:Q1483503|чагыштырма психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q147638|когнитивистика]]''&lt;br/&gt;[[психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1078351|communication science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q161733|криминология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7922|педагогика]]''
|-
| ''[[:d:Q106807182|нанонейрофән]]''
| 
| ''[[:d:Q11468|нанотехнология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q207011|нейрофән]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113957059|нанофармакология]]''
| 
| [[фармакология]]
| ''[[:d:Q261659|наномедицина]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q269323|натурфәлсәфә]]''
| табигатьне өйрәнү фәлсәфәсе
| [[фәлсәфә]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113957515|нейроиммуноэндокринология]]''
| 
| [[неврология]]&lt;br/&gt;[[иммунология]]&lt;br/&gt;[[эндокринология]]
| [[эндокрин система]]&lt;br/&gt;[[иммун системасы]]&lt;br/&gt;[[нерв системасы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q112417293|нейротоксикология]]''
| 
| [[токсикология]]&lt;br/&gt;[[неврология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25615885|нуклеоника]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107366654|океан төбен сейсмик ысуллар белән өйрәнү]]''
| 
| ''[[:d:Q4674725|акустик океанография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43518|океанография]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3349060|океанология]]''
| [[океан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3349060|океанология]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| [[океан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2461938|онейрология]]''
| 
| 
| [[йокы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q175156|ономастика]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1129340|onomasiology]]''
| ''[[:d:Q25488743|naming]]''&lt;br/&gt;[[исем]]
| ''[[:d:Q485762|топонимика]]''&lt;br/&gt;[[антропонимика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q107466318|әдәбият ономастикасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113540689|socio-onomastics]]''&lt;br/&gt;[[зоонимика]]
|-
| ''[[:d:Q193091|оптоэлектроника]]''
| 
| [[электроника]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q467054|фотоника]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99180876|органик фотохимия]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7102834|орисмология]]''
| техник терминнарны шәрехләү
| фән&lt;br/&gt;''[[:d:Q184524|лексикография]]''&lt;br/&gt;[[лексикология]]
| 
| 
|-
| [[орфография]]
| 
| ''[[:d:Q1759988|тел нормалары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1156854|policy]]''&lt;br/&gt;[[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130239031|осфрезиология]]''
| 
| ''[[:d:Q2728012|нейробиология]]''&lt;br/&gt;[[химия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5459269|очыш динамикасы]]''
| 
| ''[[:d:Q128030|динамика]]''
| 
| ''[[:d:Q360475|flight dynamics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q758207|flight dynamics]]''
|-
| ''[[:d:Q52151|палеогеография]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q55965287|палеогеографик объект]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11393529|палеоихнология]]''
| 
| ''[[:d:Q2315537|ихнология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7205|палеонтология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q191069|палеоклиматология]]''
| 
| [[климатология]]
| ''[[:d:Q12558212|палеоклимат]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q104909997|палеоокеанология]]''
| 
| [[геология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7205|палеонтология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43518|океанография]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3361741|палеопалинология]]''
| 
| ''[[:d:Q7205|палеонтология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212919|палинология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1501881|палеосейсмология]]''
| 
| ''[[:d:Q83371|сейсмология]]''
| ''[[:d:Q11410991|палео җир тетрәве]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q212919|палинология]]''
| 
| [[ботаника]]
| ''[[:d:Q165632|тузан]]''&lt;br/&gt;[[серкә]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q177332|спора]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q138296545|palynomorph]]''
| ''[[:d:Q6018089|аэропалинология]]''
|-
| ''[[:d:Q648470|паралогизм]]''
| 
| ''[[:d:Q1156402|фикерләү]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфә]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q71102948|патобиохимия]]''
| 
| [[биохимия]]&lt;br/&gt;[[патология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q849994|клиник химия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17138687|патологик морфология]]''
| 
| ''[[:d:Q183252|морфология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q119708298|педагогик психосоциология]]''
| 
| ''[[:d:Q3410140|психосоциология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q861641|educational sciences]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57409595|педагогик фикер тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q116698620|педагогика тарихы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1195695|интеллектуаль тарих]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7922|педагогика]]''
| 
| ''[[:d:Q944537|гуманитар фән]]''&lt;br/&gt;[[мәгариф]]
| [[мәгариф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2120372|педология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2624576|петрогенезис]]''
| 
| ''[[:d:Q163082|петрология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113957040|плазмодинамика]]''
| 
| ''[[:d:Q128030|динамика]]''
| [[Plazma|плазма]]&lt;br/&gt;[[физика]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12140686|плазмохимия]]''
| 
| 
| [[Plazma|плазма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q84497078|планетар геоморфология]]''
| 
| ''[[:d:Q104499|планетология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q52109|геоморфология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104499|планетология]]''
| 
| ''[[:d:Q1195766|космос тикшеренүләре]]''
| [[планета]]&lt;br/&gt;[[Астероидлар|астероид]]&lt;br/&gt;[[кече планета]]&lt;br/&gt;[[кәрлә планета]]&lt;br/&gt;[[Иярчен|табигый иярчен]]&lt;br/&gt;[[планеталар системасы]]
| ''[[:d:Q3770855|discovery and exploration of the Solar System]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q156312|Җир тарихы]]''
|-
| ''[[:d:Q113957843|позология]]''
| дару матдәләренең дозаларын өйрәнү
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1710346|постурография]]''
| 
| ''[[:d:Q569965|аудиология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2854916|оториноларинголог]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1514380|постурология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5186700|программалау тел кодларының критик тикшеренүләре]]''
| 
| [[герменевтика]]
| ''[[:d:Q124590|program code]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1204375|психогенетика]]''
| 
| [[генетика]]&lt;br/&gt;[[психология]]
| ''[[:d:Q784237|genetic predisposition]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1773859|nature versus nurture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116802462|психологик дидактика]]''
| 
| [[психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7921|дидактика]]''
| 
| 
|-
| [[психология]]
| 
| ''[[:d:Q1587903|human science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3919817|мөгамәләи фәннәр]]''
| ''[[:d:Q3769299|кешенең үз-үзен тотышы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3968640|психик халәте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10355314|psychism]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q194034|психика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12047512|психик күренеш]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3491351|психик сыйфатлар]]''
| ''[[:d:Q7782373|теоретик психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376413|гамәли психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q538904|гамәли психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1361345|гомуми психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q199906|клиник психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q624758|психопатология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16270338|оешмалар психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q490354|инженерлык психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q175002|үсеш психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q271716|шәхес психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23373|когнитив психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3872|нейропсихология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1515727|психофармакология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q475042|эксперименталь психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1514684|gerontopsychology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q632190|спорт психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q368498|дин психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2479662|хокукый психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1403186|сәламәтлек психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q476590|музыкаль психология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1064195|сәнгать психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5442885|feminist psychology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170912|сексология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1727025|chess psychology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2905785|cyberpsychology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11830699|gender psychology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1224394|дифференциаль психология]]''&lt;br/&gt;[[Иҗтимагый психология|социаль психология]]&lt;br/&gt;[[сәяси психология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2386890|psychology of money]]''&lt;br/&gt;[[психолингвистика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7256416|psychology of dance]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1322052|психодиагностика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q506132|психометрия]]''
|-
| ''[[:d:Q1515727|психофармакология]]''
| 
| [[фармакология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2299606|психиатрик соматотерапия]]''
| ''[[:d:Q1572854|психофармакологик дару]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7280359|радиацион материаллар белеме]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2125423|радиолокацион астрономия]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3536003|радиотоксикология]]''
| 
| [[токсикология]]
| ''[[:d:Q768105|radiotoxicity]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1446961|ракетотехника]]''
| 
| ''[[:d:Q3798668|aerospace engineering]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12775185|рекреалогия]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7310885|релаксометрия]]''
| 
| ''[[:d:Q3918374|фәнни технология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q217102|реставрация]]''
| 
| ''[[:d:Q1479406|объектларны саклау]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2144962|ремонт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627436|эшчәнлек өлкәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104637332|планлаштырылган процесс]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115583015|ризометрия]]''
| 
| [[ботаника]]
| ''[[:d:Q12453|үлчәү]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q9311551|родология]]''
| 
| [[ботаника]]
| [[гөлҗимеш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3743777|сазлыклар белеме]]''
| 
| [[гидрология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q52107|физик география]]''
| ''[[:d:Q170321|су-сазлык җирләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1122446|санак этикасы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10379048|санитария технологиясе]]''
| 
| [[технология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1931606|семасиология]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1889114|сизгерлек анализы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q71102585|симерү өлкәсендә тикшеренүләр]]''
| 
| [[медицина]]
| [[симерү]]
| 
|-
| ''[[:d:Q442843|синтактика]]''
| семиотикадагы синтаксис
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1366192|системалар идентификациясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2167061|системология]]''
| 
| фән&lt;br/&gt;''[[:d:Q30599095|метафән]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69975710|interdisciplinary studies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33521|гамәли математика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136530578|theoretical sciences]]''
| ''[[:d:Q58778|система]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q28792120|славяннар мифологиясе һәм диннәре тикшеренүләре]]''
| 
| [[тарихнамә]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113125728|социомәдәни география]]''
| 
| ''[[:d:Q524273|социаль география]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168891|мәдәни география]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2305217|социоэкология]]''
| 
| [[социология]]&lt;br/&gt;[[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1298380|спорт фәне]]''
| 
| фән&lt;br/&gt;''[[:d:Q657632|кинезиология]]''
| ''[[:d:Q219067|физик күнегүләр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q309252|physical fitness]]''&lt;br/&gt;[[спорт]]
| ''[[:d:Q193378|биомеханика]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q657632|кинезиология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2312561|computer science in sport]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q840545|спорт медицинасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2312917|спорт экологиясе]]''
|-
| ''[[:d:Q122739993|су турында фән]]''
| 
| ''[[:d:Q1665984|дисциплинаара фәнни тикшеренү өлкәсе]]''&lt;br/&gt;[[гидрология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q228736|материаллар белеме]]''&lt;br/&gt;[[Нигез (химия)|нигез]]&lt;br/&gt;[[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| [[су]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126390320|су-сазлык җирләре фәне]]''
| 
| фән
| ''[[:d:Q170321|су-сазлык җирләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q9179627|сугыш кораллары тикшеренүләре]]''
| 
| [[тарих]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102073785|сыну урыны гидрогеологиясе]]''
| геологик доформацияләр породаларның сыеклыклар агымына тәэсирен өйрәнү аланы
| ''[[:d:Q179509|гидрогеология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]''
| 
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864928|тереклек турында фәннәр]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2323664|сәнәгый экология]]''
| 
| [[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3500207|сәяси фикер тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q1147507|сәясәт тарихы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q179805|сәяси фәлсәфә]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27654|фәлсәфә тарихы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1195695|интеллектуаль тарих]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36442|сәясәт белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135271807|сәясәт этнографиясе]]''
| 
| [[этнография]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36442|сәясәт белеме]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63766496|сөйләм акустикасы]]''
| 
| [[фонетика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7186272|сөю фәлсәфәсе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| табигат күренешләрен тикшерүгә һәм өйрәнүгә җаваплы фән өлкәсе
| фән
| [[табигать]]
| [[биохимия]]&lt;br/&gt;[[биология]]&lt;br/&gt;[[химия]]&lt;br/&gt;[[җирне өйрәнүче фәннәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188847|әйләнә-тирә мохитне саклау]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864928|тереклек турында фәннәр]]''&lt;br/&gt;[[физика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1195766|космос тикшеренүләре]]''
|-
| ''[[:d:Q113976585|табигый фәннәр]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2699662|тарихнамә]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q30277550|историография]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1145106|язма тарих]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30749341|таулар метеорологиясе]]''
| 
| [[метеорология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20097165|таучылыкның физик процесслары]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48258816|текстиль тарихы]]''
| 
| [[тарих]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1206895|текстлар тел белеме]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130273447|теодизм]]''
| 
| [[Tel beleme|тел белеме]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1655098|теоретик геофизика]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2419207|теоретик метеорология]]''
| 
| [[метеорология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q864928|тереклек турында фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| [[тереклек]]&lt;br/&gt;[[организм]]
| [[анатомия]]&lt;br/&gt;[[ботаника]]&lt;br/&gt;[[экология]]&lt;br/&gt;[[физиология]]&lt;br/&gt;[[генетика]]&lt;br/&gt;[[иммунология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8269924|биологик таксономия]]''&lt;br/&gt;[[зоология]]&lt;br/&gt;[[микробиология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q168091|хайваннар турында фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1587903|human science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q119387958|үсемлек белеме]]''
|-
| ''[[:d:Q3661541|термохронология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112566701|техник керамика]]''
| 
| ''[[:d:Q228736|материаллар белеме]]''
| ''[[:d:Q45621|керамика]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12015335|техник фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q1047113|специальность]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4380673|технологик иминлек]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q289610|тибрәнешләр теориясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| [[токсикология]]
| 
| ''[[:d:Q7180763|фармацевтик фәннәр]]''&lt;br/&gt;[[химия]]&lt;br/&gt;[[биология]]
| ''[[:d:Q184651|токсин]]''
| ''[[:d:Q115582861|кардиотоксикология]]''
|-
| ''[[:d:Q7649562|тотрыклылык тикшеренүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q5381367|әйләнә-тирә мохит шартларын тикшерү]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36442|сәясәт белеме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q442321|тотрыклылык фәне]]''
| [[тотрыклылык]]
| 
|-
| ''[[:d:Q112633556|трасология фәне]]''
| 
| ''[[:d:Q495304|forensic science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23498|археология]]''
| ''[[:d:Q2657640|трасология]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q55636192|триботроника]]''
| 
| ''[[:d:Q193870|трибология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20098721|трибохимия]]''
| 
| ''[[:d:Q193870|трибология]]''&lt;br/&gt;[[химия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135013268|туфрак климатологиясе]]''
| 
| [[климатология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9161265|туфрак турында фән]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12370533|туфраклар биологиясе]]''
| 
| [[биология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9161265|туфрак турында фән]]''
| ''[[:d:Q1282599|soil life]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2138304|төбәк геологиясе]]''
| 
| [[геология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q475023|төгәл фәннәр]]''
| 
| фән
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q811978|төзелеш икътисады]]''
| 
| [[Икътисад (фән)|икътисад]]
| 
| 
|-
| [[төзелеш фәне]]
| 
| ''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3958441|икътисад секторы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2674423|construction engineering]]''
| ''[[:d:Q385378|төзелеш]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q105582462|төс биологиясе]]''
| 
| [[биология]]
| ''[[:d:Q105096490|color in nature]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632614|төсләр белеме]]''
| 
| [[оптика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7936208|vision science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1520130|color theory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q374535|колориметрия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56373415|Украина дәүләте һәм хокукы тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q210701|Төркем:Украина тарихы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59950|урбанизм]]''
| 
| ''[[:d:Q52948|үзара бәйләнеш]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19924411|урман белеме]]''
| 
| [[агрономия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28797|гамәли фән]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110231626|agricultural, veterinary and food sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3606845|agricultural science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372561|forest management]]''
| [[урман]]&lt;br/&gt;[[Урман хуҗалыгы|урманчылык]]&lt;br/&gt;[[Сунар|ау]]&lt;br/&gt;[[агач]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11790208|урманчылык фәннәре]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50069695|фантастика теориясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q391148|фармацевтика тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''&lt;br/&gt;[[медицина тарихы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q501353|химия тарихы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''
| 
| [[химия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64364597|ферментлар гистохимиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1337681|физик океанография]]''
| 
| ''[[:d:Q43518|океанография]]''&lt;br/&gt;[[физика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| 
| [[физика]]&lt;br/&gt;[[астрономия]]&lt;br/&gt;[[химия]]&lt;br/&gt;[[җирне өйрәнүче фәннәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1195766|космос тикшеренүләре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q228736|материаллар белеме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q160398|кристаллография]]''&lt;br/&gt;[[электроника]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q394|метрология]]''
|-
| [[физика]]
| 
| ''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''
| ''[[:d:Q35758|матдә]]''&lt;br/&gt;[[энергия]]
| [[Интерференция (физика)|интерференция]]
|-
| ''[[:d:Q212881|физика тарихы]]''
| 
| ''[[:d:Q56296765|табигый фәннәр тарихы]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q171184|филогенетика]]''
| 
| ''[[:d:Q3516404|биологик систематикасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q840400|эволюцион биология]]''
| [[филогенез]]&lt;br/&gt;[[эволюция]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130217803|фитоклиматология]]''
| 
| ''[[:d:Q1898366|биоклиматология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16335159|флаксомика]]''
| 
| [[биохимия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q816264|формаль фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q475023|төгәл фәннәр]]''
| 
| [[математика]]&lt;br/&gt;[[мантыйк]]&lt;br/&gt;[[статистика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q44455|уен теориясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q269699|системалар теориясе]]''&lt;br/&gt;[[информатика]]&lt;br/&gt;фән
|-
| ''[[:d:Q63443180|фотоакустика]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q908917|фотобиология]]''
| 
| [[биология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106086850|фотодинамика]]''
| 
| ''[[:d:Q11372|физик химия]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88266905|фотофизика]]''
| 
| [[физика]]
| [[яктылык]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q35758|матдә]]''
| 
|-
| [[фәлсәфә]]
| иң гомуми теория, дөньяга карашның бер төре, кеше эшчәнлегенең бер формасы
| ''[[:d:Q105948247|белем системасы]]''
| ''[[:d:Q813912|шарт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16722960|күренеш]]''&lt;br/&gt;[[чынбарлык]]&lt;br/&gt;[[белем]]
| ''[[:d:Q44325|онтология]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q35277|метафизика]]''&lt;br/&gt;[[эпистемология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16669800|әхлакый фәлсәфә]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2476757|мантыйк фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;[[эстетика]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q179805|сәяси фәлсәфә]]''&lt;br/&gt;[[этика]]&lt;br/&gt;[[мантыйк]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q484761|тел фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23407|зиһен фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209295|дин фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180536|математика фәлсәфәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q190721|тарих фәлсәфәсе]]''
|-
| ''[[:d:Q121267483|фәлсәфә историографиясе]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q27654|фәлсәфә тарихы]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2688000|фән психологиясе]]''
| 
| [[психология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q472342|фән тикшеренүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q603441|библиометрия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q355654|informetrics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30599095|метафән]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2412849|literature review]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59115|фән фәлсәфәсе]]''
| 
| [[фәлсәфә]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24550172|фәнни мәдәният]]''
| фәнни җәмгыять эчендәге социаль-иҗтимагый мәгамәлә
| [[мәдәният]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q168091|хайваннар турында фәннәр]]''
| 
| ''[[:d:Q3606845|agricultural science]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q997006|характерология]]''
| 
| [[психология]]
| ''[[:d:Q366773|характер]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q388618|хастаханә фармациясе]]''
| 
| ''[[:d:Q614304|фармация]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2729912|хемостратиграфия]]''
| 
| ''[[:d:Q134783|стратиграфия]]''&lt;br/&gt;[[геохимия]]
| 
| 
|-
| [[химия]]
| 
| ''[[:d:Q14632398|физик фәннәр]]''
| [[Химик кушылмалар|химик кушылма]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17339814|химик тоташмалар төркеме]]''&lt;br/&gt;[[химик элемент]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q79529|матдә]]''
| [[органик химия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11372|физик химия]]''&lt;br/&gt;[[органик булмаган химия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q369472|исәпләү химиясе]]''&lt;br/&gt;[[теоретик химия]]&lt;br/&gt;[[биохимия]]&lt;br/&gt;[[аналитик химия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q910172|азык-төлек химиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q321355|әйләнә-тирә мохит химиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q750446|полимерлар химиясе]]''
|-
| ''[[:d:Q4497764|химмотология]]''
| 
| [[химия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117801|хисап фәннәре]]''
| 
| ''[[:d:Q33521|гамәли математика]]''&lt;br/&gt;[[информатика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41767|хорология]]''
| 
| ''[[:d:Q56604289|precision instruments industry]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111208040|хронопатология]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3333936|хәрби метеорология]]''
| 
| [[метеорология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5058323|целломика]]''
| 
| ''[[:d:Q3918374|фәнни технология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1026962|цифрлы гуманитар фәннәр]]''
| 
| [[гуманитар фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19278301|цифрлы дөнья]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q28498715|Work 4.0]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25383637|цифрлы тормыш рәвеше]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1344862|Entgrenzung der Arbeit]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1224901|цифрлы инфраструктура]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97379779|Digitale Wissensgesellschaft]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26882600|цифрлы эш урыны]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110636220|Digital Supply Chain Twin]]''
|-
| ''[[:d:Q10334763|цифрлы медиалар]]''
| 
| ''[[:d:Q10481248|цифрлы коммуникация]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q165650|media studies]]''
| ''[[:d:Q202833|социаль медиа]]''&lt;br/&gt;[[мәгълүмат йөртүче]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1147112|чагыштырма геномика]]''
| 
| ''[[:d:Q222046|геномика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106490057|чирләр биологиясе]]''
| 
| [[биология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q119175782|чүлләр фәне]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7900104|шәһәр мохите климатологиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130304428|экоклиматология]]''
| 
| [[климатология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65214329|экологик геоморфология]]''
| 
| ''[[:d:Q52109|геоморфология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1049066|экологик икътисад]]''
| 
| [[Икътисад (фән)|икътисад]]
| 
| ''[[:d:Q131362385|экологик икътисад төшенчәсе]]''
|-
| ''[[:d:Q3299709|экоморфология]]''
| 
| [[анатомия]]&lt;br/&gt;[[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56374846|экосистемология]]''
| 
| ''[[:d:Q2167061|системология]]''
| [[экосистема]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115584206|экотоксикогеномика]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1412144|экотоксикология]]''
| 
| ''[[:d:Q3995923|әйләнә-тирә мохит токсикологиясе]]''&lt;br/&gt;[[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130262075|эксперименталь метеорология]]''
| 
| [[метеорология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115452339|экспосомика]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1384754|экспосом]]''
| 
|-
| [[Телекоммуникация|электр элемтәсе]]
| 
| ''[[:d:Q1472062|remote communication]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3632898|электрометаллургия]]''
| 
| [[металлургия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101247397|электроник җиһазларны булдыру технологиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| [[электроника]]
| Вакуум көпшә, транзистор, диодлар һәм интеграль микросхемалар белән эш итүче фән һәм технология тармагы
| ''[[:d:Q2695280|техника]]''
| 
| ''[[:d:Q1815901|электрон схема]]''
|-
| ''[[:d:Q4531103|электротехнология]]''
| 
| [[технология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4531599|эмблематика]]''
| 
| [[тарих]]
| ''[[:d:Q112110|эмблема]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q719597|энергетика]]''
| 
| ''[[:d:Q373065|гамәли физика]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64502477|энзимология]]''
| ферментларны (энзим) өйрәнүче биохимия бүлеге
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q297672|энология]]''
| 
| ''[[:d:Q110735073|oenology and viticulture]]''
| ''[[:d:Q213376|шәраб ясау]]''
| 
|-
| [[эпидемиология]]
| 
| ''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]''
| [[эпидемия]]&lt;br/&gt;[[пандемия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23688644|эпилептология]]''
| 
| [[неврология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q660910|нейрофизиология]]''
| [[Эпилепсия|өянәк авыруы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5383595|эпистемика]]''
| 
| 
| [[мәгълүмат]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3363772|эстетик формализм]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133853817|этноклиматология]]''
| 
| [[климатология]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43455|этнология]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4533071|этнонимика]]''
| 
| ''[[:d:Q175156|ономастика]]''
| ''[[:d:Q1137656|этноним]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6096488|эш психологиясе]]''
| кешеләрнең эштәге үз-үзләрен тоту һәм мөгамәләләрен тикшерүче психология бүлеге
| ''[[:d:Q2045692|оешма психологиясе]]''
| ''[[:d:Q268378|хезмәт]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q62090638|ялган һәм алдау нейробиологиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110124315|яман шеш күзәнәкләре метаболизмы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1421309|яр буйлары географиясе]]''
| 
| [[география]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2464338|ясалма интеллект фәлсәфәсе]]''
| 
| [[фәлсәфә]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q279438|технологияләр фәлсәфәсе]]''
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q263847|ясалма яшәү формалары]]''
| 
| ''[[:d:Q4671303|специализация]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q862838|синтетик биология]]''
| ''[[:d:Q107307973|ясалма яшәү формасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107307291|artificially intelligent entity]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q862838|синтетик биология]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q120411401|яңартыла торган энергия өлкәсе тикшеренүләре]]''
| 
| ''[[:d:Q5381367|әйләнә-тирә мохит шартларын тикшерү]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25584060|energy development]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7649562|тотрыклылык тикшеренүләре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q442321|тотрыклылык фәне]]''
| ''[[:d:Q12705|яңартыла торган энергия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3143695|җирасты гидравликасы]]''
| 
| ''[[:d:Q177784|гидравлика]]''
| 
| 
|-
| [[SETI|Җирдән читтәге акыллы тереклекне эзләү]]
| 
| 
| [[җирдән читтәге тереклек]]
| 
|-
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| Җирне һәм аның якын тирәлеген төрле яктан өйрәнүче фәннәрнең уртак атамасы
| ''[[:d:Q107287417|earth and planetary science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7991|табигый фәннәр]]''
| [[Җир]]
| [[геодезия]]
|-
| ''[[:d:Q720858|җәмгыять экологиясе]]''
| 
| [[экология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8328350|үсемлекләрне тукландыру]]''
| 
| ''[[:d:Q397334|агрохимия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q185973|үсемлекләр физиологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17652193|туклану белеме]]''
| ''[[:d:Q98605589|plant nutrient]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135108968|һәлакәтләр өлкәсендә тикшеренүләр]]''
| 
| [[фәнни тикшеренү]]
| ''[[:d:Q3839081|һәлакәт]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107466318|әдәбият ономастикасы]]''
| 
| ''[[:d:Q175156|ономастика]]''
| [[ялгызлык исем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q618752|әйләнә-тирә мохит психологиясе]]''
| 
| [[психология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3995923|әйләнә-тирә мохит токсикологиясе]]''
| 
| [[токсикология]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5381367|әйләнә-тирә мохит шартларын тикшерү]]''
| 
| [[география]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q188847|әйләнә-тирә мохитне саклау]]''
| 
| [[җирне өйрәнүче фәннәр]]
| ''[[:d:Q832237|әйләнә-тирә мохитне саклау]]''&lt;br/&gt;[[әйләнә-тирә мохит]]
| ''[[:d:Q5381194|әйләнә-тирә мохит антропологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q321355|әйләнә-тирә мохит химиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q618752|әйләнә-тирә мохит психологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3631109|әйләнә-тирә мохит биотехнологиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10418548|экологик биология]]''
|-
| ''[[:d:Q373184|өслекләр физика һәм химиясе]]''
| 
| ''[[:d:Q228736|материаллар белеме]]''
| ''[[:d:Q4366377|өслекләр күренешләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q16711674|պլաստիկական անատոմիա]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135006423|磁性物理学]]''
| 
| [[физика]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Фән}}
* [[:en:Outline of science|Фән төзелеше (ингл.)]]
* [[Фәнни бүләкләр исемлеге]]
{{тәрҗемә|en|Science}}{{тәрҗемә|ru|Наука}}{{Rq|stub|error|image}}

[[Төркем:Фән| ]]</text>
      <sha1>ewbwqcl7x1ezty9r1a71l5bdndg0h2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астрономия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12842</id>
    <revision>
      <id>6024867</id>
      <parentid>6010034</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="380047" sha1="d7o6bojgwenl7m0nrhhs9hjtsq8nd03" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Астрономия''' (''нөҗүм гыйлеме'', {{lang-el|αστρονομία}}, ''αστρον'' — [[йолдыз]] һәм ''νόμος'' — [[канун]]) — [[күк йөзе]]ндә урнашкан барлык [[система]]ларны [[өйрәнү|өйрәнгән]] [[фән]]не һәм [[белем]] өлкәсен белдергән [[термин]]. Астрономия фәне — төрле [[Күк җисеме|күк җисемнәрен]] һәм гомумән [[Галәм|галәмне]] өйрәнүче иң борынгы фәннәрнең берсе.

== Өйрәнелүче объектлар ==
{{seealso|Төркем:Астрономик объектлар}}
[[Рәсем:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|200px|thumb|Астрономияның замандаш [[корал]]ы - [[радиотелескоп]]лар комплексы|left]]
Астрономия төрле [[Күк җисеме|күк җисемнәренең]] урынлашуын, хәрәкәтен, төзелешен, барлыкка килүен, эволюциясен, физик үзлекләрен һәм химик составын өйрәнә. Болар арасына [[Кояш]], [[Кояш системасындагы планеталар]] һәм аларның [[иярчен]]нәре, [[астероид]]лар, [[комета]]лар, [[метеорит]]лар, [[планет-ара матдә]], Кояш системасының тышындагы [[планета]]лар, [[томанлык]]лар, [[галактика]]лар һ.б. керә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/astronomiia-a85a51|title=Астрономия|date=2023-06-16|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spravochnick.ru/astronomiya/razdely_astronomii/|title=Разделы астрономии}}&lt;/ref&gt;

== Кыскача тарих ==
Астрономия борынгы заманнарда көнкүреш ихтыяҗларын ([[Календарь|календарьләр]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Навигация|навигация|ru|Навигация}} һәм [[Ел фасыллары|ел фасылларын]] фаразлау) канәгатьләндерү өчен барлыкка килгән. Беренче күзәтүләр [[Вавилон|Вавилонда]], [[Мисыр|Мисырда]] һәм [[Кытай|Кытайда]] алып барылган. [[Борынгы Греция|Борынгы Грециядә]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Никея Гиппархы|Никея Гиппархы|ru|Гиппарх}} йолдызлар өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гиппархның йолдызлар каталогы|беренче каталог|ru|Звёздный каталог Гиппарха}} төзегән&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, [[Клавдий Птолемей]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның геоцентрик системасы|галәмнең геоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Урта гасырларда үсеш Көнчыгышта ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|Әбу Махмуд аль-Хөҗәнди|Әбу Махмуд аль-Хөҗәнди|ru|Абу Махмуд аль-Худжанди}} гигант секстант төзегән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Khujandi_BEA.htm|title=Khujandi|author=Glen Van Brummelen|language=en|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Такиюддин аш-Шами|Такиюддин аш-Шами|ru|Такиюддин аш-Шами}} [[Истанбул|Истанбулда]] зур [[обсерватория]] ачкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://muslimheritage.com/taqi-al-din-bio-essay/|title=Taqi al-Din Ibn Ma’ruf: A Bio-Bibliographical Essay|last=Nizamoglu|first=Cem|date=2008-06-26}}&lt;/ref&gt;) барган. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Яңарыш Чоры|Яңарыш Чоры|ru|Возрождение}} [[Николай Коперник|Коперникның]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның гелиоцентрик системасы|гелиоцентрик системасын|ru|Геоцентрическая система мира}}, [[Галилео Галилей|Галилейның]] [[Телескоп|телескопын]] һәм [[Кеплер кануннары|Кеплер кануннарын]] алып килгән. [[XX гасыр|XX гасырда]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдвин Хаббл|Хаббл|ru|Эдвин Хаббл}} галактикаларны һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Галәмнең киңәюе|галәмнең киңәюен|ru|Расширение Вселенной}} ачкан.

== Күзәтү методлары ==
[[Физика]] кебек эксперименталь фәннәрдән аермалы буларак, астрономия күбесенчә галәмдәге җисемнәрдән килгән [[Электромагнит нурланышы|элетромагнит нурланышын]] пассив күзәтүләргә таяна. Төп методларга {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Оптик астрономия|оптик|ru|Оптическая астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Радиодулкыннар астрономиясе|радиодулкыннар|ru|Радиоастрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Инфракызыл астрономия|инфракызыл|ru|Инфракрасная астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ультрашәмәхә астрономия|ультрашәмәхә|ru|Ультрафиолетовая астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Рентген астрономиясе|рентген|ru|Рентгеновская астрономия}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гамма-астрономия|гамма-астрономия|ru|Гамма-астрономия}} керә. Аларның һәрберсе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Электромагнит спектры|спектрның|ru|Электромагнитный спектр}} махсус аерым диапазонын куллана.

== Танылган галимнәр ==
{{seealso|Төркем:Астрономнар}}

=== Борынгылык һәм антиклык астрономнары ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Никея Гиппархы|Никея Гиппархы|ru|Гиппарх}} (як. [[190 ел (б. э. к.)]] – як. [[120 ел (б. э. к.)]]). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көн-төн тигезлекләренең прецессиясе|Көн-төн тигезлекләренең прецессиясен|ru|Прецессия равноденствий}} ачкан. 850 йолдыз өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Гиппархның йолдызлар каталогы|беренче каталог|ru|Звёздный каталог Гиппарха}} төзегән. [[Йолдызча зурлык]] төшенчәсен гамәлгә керткән. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sci.aha.ru/ALL/c14.htm|title=Выдающиеся астрономы и астрофизики|language=ru|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;
* [[Клавдий Птолемей]] ([[87 ел|87]] – [[165 ел|165]]). Үзенең [[Әлмагест|«Әлмагест»]] әсәрендә {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның геоцентрик системасы|галәмнең геоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән. 48 йолдызлыкны каталоглаштырган. Фаразлаулар өчен җәдвәлләр төзегән.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hi-news.ru/eto-interesno/10-vazhnejshix-deyatelej-v-sfere-osvoeniya-kosmosa.html|title=20 важнейших деятелей в сфере освоения космоса|language=ru|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Яңарыш чоры ===

* [[Николай Коперник]] ([[1473 ел|1473]] – [[1543 ел|1543]]). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Дөньяның гелиоцентрик системасы|Галәмнең гелиоцентрик моделен|ru|Геоцентрическая система мира}} тәкъдим иткән һәм нәтиҗәдә [[Гыйлем инкыйлабы|гыйлем инкыйлабына]] юл салган. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Тихо Браге]] ([[1546 ел|1546]] – [[1601 ел|1601]]). 20 елдан артык вакыт дәвамында планеталарның төгәл күзәтүләр алып барган. Кометаларның Айдан ераграк очуларын исбатлаган. Йолдызлар каталогын төзегән. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Галилео Галилей]] ([[1564 ел|1564]] – [[1642 ел|1642]]). [[Телескоп|Телескопны]] камилләштергән. [[Юпитер иярченнәре|Юпитерның иярченнәрен]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Венераның фазалары|Венераның фазаларын|ru|Фазы Венеры}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кояшта таплар|Кояштагы тапларны|ru|Солнечные пятна}},  [[Ай|Айда]] [[Тау|тауларны]] ачкан. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Яңа вакыт ===

* [[Иоһанн Кеплер]] ([[1571 ел|1571]] – [[1630 ел|1630]]). Планеталар хәрәкәтенең өч канунын төзегән. Кануннар {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эллиптик орбита|эллиптик орбиталарны|ru|Эллиптическая орбита}} аңлата.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Уильям Гершель|Уильям Гершель|ru|Уильям Гершель}} ([[1738 ел|1738]] – [[1822 ел|1822]]). [[Уран (планета)|Уран]] планетасын һәм аның иярченнәрен ачкан, [[Куш йолдыз|куш йолдызларны]] тикшергән, [[Галактика]] моделен төзегән.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skyatnightmagazine.com/space-science/famous-astronomers|title=50 of the greatest, most famous astronomers of all time|author=Iain Todd, Jess Wilder|date=2024-07-15|language=en|publisher=[[:en:BBC Sky at Night|«BBC Sky at Night» журналы сайты]]|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Хәзерге заман астрономнары ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдвин Хаббл|Эдвин Хаббл|ru|Эдвин Хаббл}} ([[1889 ел|1889]] – [[1953 ел|1953]]). [[Киек Каз Юлы|Киек Каз Юлыннан]] кала башка галактикаларның булуын исбатлаган. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Галәмнең киңәюе|Галәмнең киңәюен|ru|Расширение Вселенной}} ачкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.calc.ru/197.html|title=Выдающиеся астрономы и астрофизики|language=ru|publisher=&quot;Калькулятор&quot; порталы|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эдмунд Галлей|Эдмунд Галлей|ru|Эдмунд Галлей}} ([[1656 ел|1656]] – [[1742 ел|1742]]). [[Галлей кометасы|Галлей кометасының]] перодик әйләнешен ачкан. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Көньяк күк ярымшары|Көньяк күк ярымшары|ru|Южное небесное полушарие}} йолдызлары каталогын төзегән.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Басмалар ==
{{seealso|Төркем:Астрономия журналлары|en:Category:Astronomy journals|ru:Категория:Астрономические журналы}}

=== Фәнни журналлар ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomy &amp; Astrophysics|Astronomy &amp; Astrophysics журналы|ru|Astronomy &amp; Astrophysics}}. [[Европа|Аурупаның]] астрономия һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|астрофизика|астрофизика|ru|Астрофизика}} буенча рецензияләнүче алдынгы журналы. Ел саен меңләгән мәкалә нәшер итә.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guides.library.cornell.edu/c.php?g=735241&amp;p=10562952|title=Resources &amp; Tools for Astronomy Graduate Students: Top-5 astronomy journals|language=en|publisher=[[:en:Cornell University Library|Cornell University Library сайты]]|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|The Astrophysical Journal|The Astrophysical Journal журналы|ru|The Astrophysical Journal}}. Астрофизика буенча иң өлкән һәм цитаталанучы журнал. Йолдызлар, галактика һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Космология|космология|ru|Космология}} турында сөйли.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|The Astronomical Journal|The Astronomical Journal журналы|ru|The Astronomical Journal}}. {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Күзәтү астрономиясе|Күзәтү астрономиясенә|ru|Наблюдательная астрономия}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Планета системасы|планета системасына|ru|Планетная система}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Фундаменталь тикшеренү|фундаменталь тикшеренүләргә|ru|Фундаментальное исследование}} фокус ясый.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MRAS) журналы|ru|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society}}. [[Бөекбритания|Бөекбританиянең]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Royal Astronomical Society|Royal Astronomical Society|ru|Королевское астрономическое общество}} җәмгыяте журналы. Карау өчен ирекле форматта.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomische Nachrichten|Astronomische Nachrichten журналы|ru|Astronomische Nachrichten}}. Астрономия турындагы иң өлкән халыкара журнал, [[1821 ел|1821 елдан]] чыга. Яңалыклар һәм тикшеренүләр турында яза.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/078/416.htm|title=«Большая советская энциклопедия» сайты|accessdate=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;

=== Популяр журналлар ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Astronomy|Astronomy журналы|ru|Astronomy}}. Фәнне яратучылар өчен астрономия турындагы иң популяр журналларның берсе. Тиражы 100 000 данә чамасы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://abcas3.auditedmedia.com/ecirc/magtitlesearch.asp|title=CONSUMER MAGAZINES - SEARCH RESULTS|author=|date=|publisher=Alliance for Audited Media|lang=en|access-date=2016-09-13|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fabcas3.auditedmedia.com%2Fecirc%2Fmagtitlesearch.asp&amp;date=2014-04-18|archive-date=2014-04-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Мәкаләләре күзәтүләр һәм ачышлар турында. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://edu.zelenogorsk.ru/astron/journals.htm|title=Астрономические (и другие) Журналы|publisher=«&quot;Астро-Гид&quot; от Сергея Гурьянова» сайты|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hypernova.ru/zvezd/reference/thumbing_through_foreign_magazines|title=Обзор зарубежных астрономических журналов|publisher=«hypernova.ru — Сайт об астрономии и устройстве вселенной» сайты|accessdate={{subst:бүген}}}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Sky &amp; Telescope|Sky &amp; Telescope журналы|ru|Sky &amp; Telescope}}. Фәнне яратучы астрономнар өчен ай саен чыга торган гид. Күк хариталары һәм күзәтмәләрне чыгара.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[«Звездочёт» журналы]]. [[Россия|Россиядә]] чыгарылган журнал. Йолдыз хариталары, күзәтүләр һәм астрономик вакыйгалар турында язган. [[2005 ел|2005 елдан]] нәшер ителми.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.libex.ru/detail/mag520183.html|title=Журнал Звездочет|language=ru|publisher=«libex.ru — Магазин, где можно не только купить, но и продать книги» сайты|accessdate=8 февраль 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Земля и Вселенная» журналы|«Земля и Вселенная» журналы|ru|Земля и Вселенная}}. [[Россия|Россиядә]] [[1965 ел|1965 елдан]] чыга торган журнал. Фәнне һәм астрономияне популярлаштыруны берләштерә.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.naukaran.com/zhurnali/katalog/zemlja-i-vselennaja/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2026-02-13 |archivedate=2018-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102130039/http://www.naukaran.com/zhurnali/katalog/zemlja-i-vselennaja/ }}&lt;/ref&gt;

== Бүләкләр ==
{{seealso|Төркем:Астрономия өлкәсендә бүләкләр|en:Category:Astronomy prizes|ru:Категория:Награды в области астрономии}}

=== Фундаменталь ачышлар өчен премияләр ===

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Шао премиясе|Шао премиясе|ru|Премия Шао}}. Астрономия, [[биология]], [[медицина]] һәм [[математика]] буенча ел саен бирелә торган 1,2 млн [[АКШ доллары|АКШ долларлы]] премия. [[Shaw Prize Foundation]] фонды тарафыннан бирелә.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Грубер премиясе|Грубер премиясе|ru|Премия Грубера}}. Космология, [[генетика]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Нейрофәннәр|нейрофәннәр|ru|Нейронауки}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Суд эшчәнлеге|суд эшчәнлеге|ru|Правосудие}} һәм [[хатын-кыз хокуклары]] буенча ел саен бирелә торган 500 мең АКШ долларлы премия. 
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Gold Medal of the Royal Astronomical Society|Gold Medal of the Royal Astronomical Society медале|ru|Золотая медаль Королевского астрономического общества}}. Астрономия буенча иң өлкән бүләкләрнең берсе ([[1824 ел|1824 елдан]] бирелә). Ел саен ике медаль бирелә: [[геофизика]], [[кояш физикасы]], [[кояш-җир физикасы]] яки [[Җирне өйрәнүче фәннәр]] буенча казанышлар өчен «G-медале» һәм астрономия, космология, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Астрофизика|астрофизика|ru|Астрофизика}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Астрохимия|астрохимиядә|ru|Астрохимия}} һ. б.ш. казанышлар өчен «А-медале».

=== Башка әһәмиятле премияләр ===
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Оешмалар ==
{{seealso|Төркем:Астрономия оешмалары|en:Category:Astronomy organizations|ru:Категория:Астрономические организации}}

Нигез астрономик оешма төре буларак астрономик [[обсерватория]] булып тора.

* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Халыкара астрономик союз|Халыкара астрономик союз|ru|Международный астрономический союз}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|European Astronomical Society|European Astronomical Society|en|European Astronomical Society}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Американың астрономик җәмгыяте|Американың астрономик җәмгыяте|ru|Американское астрономическое общество}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Британиянең Астрономик ассоциациясе|Британиянең Астрономик ассоциациясе|en|British Astronomical Association}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Европаның көньяк обсерваториясе|Европаның көньяк обсерваториясе|ru|Европейская южная обсерватория}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Atacama Large Millimeter Array|Atacama Large Millimeter Array|ru|Atacama Large Millimeter Array}}.
* [[NASA]].
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Европаның галәм агентлыгы|Европаның галәм агентлыгы|ru|Европейское космическое агентство}}.
* {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Япониянең аэрокосмик тикшеренүләр агентлыгы|Япониянең аэрокосмик тикшеренүләр агентлыгы|ru|Японское агентство аэрокосмических исследований}}.

=== Астрономик обсерваторияләр ===
{{seealso|Төркем:Астрономия обсерваторияләре|en:Category:Astronomical observatories|ru:Категория:Астрономические обсерватории}}
&lt;!-- {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1254933 }
|section=
|sort=label
|columns=label:исем,p17,p131,p571}}
{| class='wikitable sortable'
! исем
! дәүләт
! административ-территориаль берәмлек
! нигезләнү датасы
|-
| ''[[:d:Q57314877|&quot;Johann Kepler&quot; Astronomical Observatory at &quot;Vasil Levski&quot; Secondary School]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q851855|Троян]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113673157|'s-Gravenwezel Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1116|Province of Antwerp]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329984|1st Moscow Gymnasium Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616893|29PREMOTE Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616859|6ROADS Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Войнувко (Познанский повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633493|6ROADS Observatory 2]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534457|7300 observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521865|A. Volta  observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ланцо-д’Интельви]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607611|AAS Montsec observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536747|Abbey Ridge Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3499499|Stillwater Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607599|Abbeydale Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20986485|Gloucester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632275|ABObservatory, Rosarno]]''
| [[Италия]]
| [[Розарно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348323|Abu Rayhan al-Biruni Observatory]]''
| [[Иран]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115521274|Achternholt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Варденбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633470|Ad Astra Sangos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алендин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522338|Adati observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Минамисома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633393|Adena Brook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус (Алабама)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633457|Adhara obsevatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q6503089|Law School of Sorocaba]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21015598|Adolphson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Монмет (Иллинойс)|Монмет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616886|AG_Sarajevo Observatory]]''
| [[Босния һәм Герцеговина]]
| [[Сараево]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380205|Ageo observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Агео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518595|Ager observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116180210|Ager observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116181079|Ager observatory, Lleida]]''
| [[Испания]]
| [[Лерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537137|AGM Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q101625|Marrakech]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633476|AGP GUAM 4 observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632351|AHS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кастаик (Калифорния)|Кастаик]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115428828|Aichtal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Айхталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q407150|Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| ''[[:d:Q113674179|Airali Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4698610|Airdrie Public Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q207111|North Lanarkshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377102|Akashina observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q4700351|Akashina]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216038|Akou observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ако (шәһәр)|Ако]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632291|Al Sadeem Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521907|Al-Fulaij  observatory]]''
| [[Оман]]
| ''[[:d:Q4703565|Көньяк аль-Батинаһ]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632292|Al-Khatim Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7365682|Al-Khawarizmi Astronomy Complex]]''
| [[Малайзия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q102150392|Albanyà Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альбанья]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
|-
| ''[[:d:Q115482368|Albigneux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Еан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607622|Albireo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Инка (Балеар утраулары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633550|Albox observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q175230|San Roque]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523282|Alder Springs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713632|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4713736|Aldershot Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q635274|Rushmoor]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q49458381|Alexander-Frantz-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
|-
| ''[[:d:Q115251189|Algarve Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Портимау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607602|Alginet Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альхинет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1138010|Algonquin Radio Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Онтарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137160976|Ali Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536735|Alianza S4 observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q1190309|Calingasta Department]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607525|Alicante observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кампельо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607550|Aljaraque Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альхараке]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4730346|Allahabad Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q549937|Allegheny Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Питтсбург]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
|-
| ''[[:d:Q114659283|Allen observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аллен (Техас)]]&lt;br/&gt;[[Боб Дилан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633552|Almalex Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q774015|Leeds]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523243|ALMO observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падуле (Болонья)|Падуле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616903|Alnitak observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эл-Пуерто-де-Санта-Мария]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616845|Alphard Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сатия (Бриндизи)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633512|Alston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1010527|Longridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607596|Alt emporda Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6157389|Urdanta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607541|Altamira observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| ''[[:d:Q28125102|Aguerche]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607651|Altdorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альторф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q53513403|Alte Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115268018|Altenburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альтенбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483482|Alter Satzberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632293|Althuraya Astronomy Center]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Дөбәй]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533888|Altimira observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кото-де-Каса (Калифорния)|Кото-де-Каса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607576|Alto Turia astronomical center]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1689386|Altona Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1630|Altona]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452918|Altrincham observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q915954|Trafford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115379404|Altschwendt observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Альтшвендт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633537|Amanecer de Arrakis observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алькала-де-Гвадаира]]
| 
|-
| ''[[:d:Q980524|Ametlla de Mar Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Л’Амеллья-де-Мар]]&lt;br/&gt;[[Каталония]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518612|Ametlla del Valles observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17591514|Can Reixac (Sant Gregori)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q243307|Amundsen–Scott South Pole Station]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11
|-
| ''[[:d:Q115607531|An Carraig Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q15262186|Newry, Mourne and Down]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616899|Ananjev observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q1188807|Ananiv Raion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15149926|ancien observatoire astronomique de la Marine de Nantes]]''
| [[Франция]]
| [[Нант]]
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828
|-
| ''[[:d:Q115521911|Andean Northern observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q990587|Nummi-Pusula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2446595|Anderson Mesa Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коконино (округ, Аризона)]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q57323489|Andromeda Astronomical Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| ''[[:d:Q115434992|Andromeda Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Мишкольц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2078697|Andrushivka Astronomical Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Житомир өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4132917|Gal'chin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534465|Angel Peaks observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5183853|Creek]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4762804|Angell Hall Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18745365|Aniane astronomical observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Аньян (Франция)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12545|Эро]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4771048|Antares Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Фейра-ди-Сантана]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q115632276|Antares MTM Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Донато-Валь-ди-Комино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633452|Antares observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293544|Antelope Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Беннетт-Спрингс (Колорадо)|Беннетт-Спрингс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671353|Antibes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Антиб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021070|Antonín Bečvář observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Мост]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
|-
| ''[[:d:Q115633514|Anunaki Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ривас-Васьямадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340069|Anwar Damha observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521283|Anysllum observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607893|Anzio observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лавинио (Рим)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632331|Aorangi Iti Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q616529|Apache Point Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Отеро (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633403|Apex observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4780333|Apollo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]&lt;br/&gt;[[Дейтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633474|Appledorne Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5436048|Farnsfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607536|Aravaca Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593318|Arbonne la Foret observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Арбонн-ла-Форе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522364|Arcadia observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q34819269|Arcardia Gas Field]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633486|Arcangel observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970850|Las Zocas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q631933|Arcetri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
|-
| ''[[:d:Q632629|Archenhold Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q158089|Трептов-Көпеник]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909
|-
| ''[[:d:Q115536720|Arcturus Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1085095|Manchester Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437585|Area 52 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нәшвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124252170|AREA31 Radio Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3481780|Shelburne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q102327045|Arecibo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]&lt;br/&gt;[[Пуэрто-Рико]]
| ''[[:d:Q640728|Arecibo]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-01
|-
| ''[[:d:Q115521870|Argelander Institute for Astronomy observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бонн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q9008673|Argentine Institute of Radio Astronomy]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q2502677|Berazategui Partido]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q67665|Argentine National Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (провинция)|Кордоба (правинсә)]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
|-
| ''[[:d:Q137739483|Argus Array]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4791381|Arizona Radio Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161158|Arkansas Sky Observatory, Petit Jean Mountain South]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31804890|Petit Jean Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q676709|Armagh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4792580|Armagh City, Banbridge and Craigavon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537121|Armilla observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q328720|armillary sphere]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633541|Arroyo Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q89205002|Miguel Arroyo Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633477|ART observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Фрехеналь-де-ла-Сьерра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633485|Artemis Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11511783|Asahikawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Асахикава]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115521910|ASC-Kislovodsk  observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251607|Ascot observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q723329|Ascot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4806069|Ashton Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633479|Asociacion Astronomica de Cartagena]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5747785|Canteras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20013217|Asociación Entrerriana de Astronomía]]''
| [[Аргентина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114736250|Assonet observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2868272|Assonet]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q745694|Assy-Turgen Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632654|ASTEP, Concordia Station]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q403127|Concordia Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329952|Asterion Observatorium]]''
| [[Россия]]
| [[Петрозаводск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607510|Astreo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Майрена-дель-Альхарафе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616837|Astro Dolomites observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q15124|South Tyrol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616908|Astrocamp Manciano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537147|AstroCamp observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632258|AstroColauri observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811559|Astrodomi Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес провинциясе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607608|Astrognosis Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2920768|Bradwell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4811610|Astronaut Memorial Planetarium and Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071780|Astronomical and Geophysical Observatory in Golovec]]''
| [[Словения]]
| [[Любляна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q571207|Astronomical Calculation Institute]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайделберг]]
| data-sort-value=&quot;1700&quot; | 1700
|-
| ''[[:d:Q3655956|Astronomical Center of Shumen University]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q181830|Шумен]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q4071803|Astronomical Institute]]''
| [[Россия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q115534450|Astronomical League Alpha  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7231465|Portal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348346|Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Урбана (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55360043|astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Порцио-Катоне]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071792|Astronomical Observatory A.L. Kekin]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов]]&lt;br/&gt;[[Ярыслау өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138512|Kekin High School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314882|Astronomical Observatory and Planetarium &quot;Nicolaus Copernicus&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q748965|Varna]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-05-22
|-
| ''[[:d:Q57314885|Astronomical Observatory and Planetarium - Yambol]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q186569|Ямбол]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314879|Astronomical Observatory at the Youth Center - Haskovo]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q186254|Хасково]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116159743|Astronomical Observatory Cosmos Dome]]''
| [[Япония]]
| [[Саката (шәһәр)|Саката]]&lt;br/&gt;[[Ямагата (префектура)|Ямагата]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-26
|-
| ''[[:d:Q10340072|Astronomical Observatory Dietrich Schiel]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Карлус (Сан-Паулу)|Сан-Карлус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12287719|Astronomical observatory Gabrovo]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q180131|Габрово]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q10340091|Astronomical Observatory in Alto da Sé]]''
| [[Бразилия]]
| [[Пернамбуку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346025|Astronomical Observatory in Belgrade]]''
| [[Сербия]]
| ''[[:d:Q231352|Zvezdara City Municipality]]''&lt;br/&gt;[[Белград]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
|-
| ''[[:d:Q62391720|Astronomical Observatory in Kolonitskom plateau]]''
| [[Словакия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999&lt;br/&gt;2012&lt;br/&gt;2002
|-
| ''[[:d:Q83629457|Astronomical Observatory in Tradate]]''
| [[Италия]]
| [[Традате]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-13
|-
| ''[[:d:Q1426548|Astronomical observatory Leipzig]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лейпциг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1438054|astronomical observatory Manfred von Ardenne]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| ''[[:d:Q11795173|Astronomical Observatory named after Professor Robert Głębocki]]''
| [[Польша]]
| [[Гданьск]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-30
|-
| ''[[:d:Q1546378|Astronomical Observatory of Abruzzo]]''
| [[Италия]]
| [[Терамо]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
|-
| ''[[:d:Q9051571|Astronomical Observatory of Cantabria]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9070089|Rocamundo]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115518215|Astronomical Observatory of Capannoli]]''
| [[Италия]]
| [[Капанноли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q48813284|astronomical observatory of Castelgrande]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельгранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1225428|Astronomical Observatory of Farra d'Isonzo]]''
| [[Италия]]
| [[Фарра-д’Изонцо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6048250|Astronomical Observatory of Garraf]]''
| [[Испания]]
| [[Оливелья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4310642|Astronomical Observatory of Kharkov National University]]''
| [[Украина]]
| [[Харьков]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4259552|Astronomical Observatory of Kyiv Shevchenko National University]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4259546|Lisniki]]''&lt;br/&gt;[[Киев өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071785|Astronomical Observatory of Kyiv University]]''
| [[Украина]]
| [[Киев]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2065139|Astronomical Observatory of Lisbon]]''
| [[Португалия]]
| [[Алкантара (Лиссабон)|Алкантара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071787|Astronomical Observatory of Lviv University]]''
| [[Украина]]
| [[Львов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124288592|Astronomical Observatory of Moquegua]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312404|Carumas District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113156657|Astronomical Observatory of Mount Deva]]''
| [[Испания]]
| [[Хихон|Gijón]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3966414|Astronomical Observatory of Padova]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| data-sort-value=&quot;1777&quot; | 1777
|-
| ''[[:d:Q3886764|Astronomical observatory of Palermo]]''
| [[Италия]]
| [[Палермо]]
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
|-
| ''[[:d:Q52331441|Astronomical Observatory of Paraíba]]''
| [[Бразилия]]
| [[Параиба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071790|Astronomical Observatory of Saratov State University]]''
| [[Россия]]
| [[Сарытау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q90332578|Astronomical Observatory of the Infante D. Luís Geophysical Institute]]''
| [[Португалия]]
| ''[[:d:Q10368164|Santo António]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q130261978|Astronomical Observatory of the National University of Asuncion]]''
| [[Парагвай]]
| [[Асунсьон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811644|Astronomical Observatory of the University of the Punjab]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116175|Astronomical Observatory of Trieste]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753
|-
| ''[[:d:Q4111356|Astronomical Observatory of Vilnius University]]''
| [[Литва]]
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071789|Astronomical Observatory St. Petersburg State University]]''
| [[Россия]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Ленинград өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607664|Astronomical Observatory University of Siena]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28852870|Astronomical Research Observatory, Charleston]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чарлстон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534470|Astronomical Research Westfield observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестфилд (Иллинойс)|Вестфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521898|Astronomical Station Vidojevica]]''
| [[Сербия]]
| [[Бели Камен (Прокуплье)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61971732|Astronomical Tower in Clementinum Prague]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q748211|Old Town]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q973974|Prague 1]]''
| data-sort-value=&quot;1722&quot; | 1722
|-
| ''[[:d:Q115523238|Astronomihagen observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1798136|Vormstad]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q751955|Astronomische Station „Tycho Brahe“]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1333329|Gartenstadt/Stadtweide]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q752059|Astronomisches Zentrum Schkeuditz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шкойдиц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24993636|Astronomy Centre]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1327770|Todmorden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q127417763|Astronomy Club of Kosova]]''
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3625575|Prishtina Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
|-
| ''[[:d:Q751953|Astronomy Station &quot;Samuel Heinrich Schwabe&quot;]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дессау-Рослау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348395|Astronomy tower of the Sorbonne]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q238723|Парижның V бүлгесе]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
|-
| ''[[:d:Q115518948|Astrophoton observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q758963|Audorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q119518513|Astrophysical Multimessenger Observatory Network]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21482490|Astrophysical Observatory of Javalambre]]''
| [[Испания]]
| [[Аркос-де-лас-Салинас]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q114373369|Astrophysical Observatory of the College of Staten Island]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4811698|Astrophysical Virtual Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607504|Astroshot Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дерри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125531220|AstroVal]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616910|AstroVal observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q52743|Le Chenit]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633440|Atacama Desert Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607570|Atlante observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Санта-Круз-де-Тенерифе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632337|ATLAS-MLO Auxiliary Camera]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q17091162|Waiākea-Uka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633413|ATLAS–CHL observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632336|ATLAS–HKO observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632629|ATLAS–MLO observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632288|ATLAS–SAAO observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132445399|ATLAS–TDO observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021
|-
| ''[[:d:Q115536681|ATU Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Расселлвилл (Арканзас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671390|Augerolles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ожроль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4823603|Australia Telescope National Facility]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2608932|Australian Astronomical Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
|-
| ''[[:d:Q11607380|Ayabe City Astronomical Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Аябе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380161|Ayabe observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Аябе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523223|AZM Martinsberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616950|Bacau Observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q179779|Bacău County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632284|Badalona Boreal observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадалона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521893|Badalona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадалона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521892|Badalozhnyj observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Красноярск крае]]
| 
|-
| ''[[:d:Q527236|Badlands Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Квинн (Көньяк Дакота)|Квинн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643129|Bagdad observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Багдад (Аризона)|Багдад]]&lt;br/&gt;[[Багдад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4842011|Bagnall Beach Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116159781|Baja Astronomical Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Бая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4849191|Baker Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523284|Bakersfield observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бейкерсфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607524|Balbriggan Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q804704|Balbriggan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329954|Baldone Observatory]]''
| [[Латвия]]
| ''[[:d:Q12302779|Baldone Parish]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4851223|Ball State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115435753|Balzaretto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607657|Bamberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521267|Banyoles observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Баньолес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536705|Bar J Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q35729773|Lake Ashby]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114775103|Barao Geraldo observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q4866112|Barão Geraldo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4860399|Bareket observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q165867|Modi'in-Maccabim-Re'ut]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522347|Barfold observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q28931526|Glenhope]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616888|Barlad Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бырлад]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4861433|Barnard Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оксфорд (Миссисипи)]]
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1850s
|-
| ''[[:d:Q115536752|Barred Owl Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q61038816|Ottawa Kanata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436190|Barton observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Канберра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523242|BAS observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1333523|Bassano Bresciano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Бассано-Брешано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716556|Bastia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Равенна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522298|Bastidan observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Бастид-де-Журдан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4079245|Batabat Astrophysical Observatory]]''
| [[Азәрбайҗан]]
| [[Нахчыван Автономияле Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q920874|Zangezur Mountains]]''&lt;br/&gt;[[Урдабад]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q388081|Shahbuz District]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| ''[[:d:Q113728991|Baugy observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Божи (Уаза)|Божи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q812311|Bavarian Public Observatory Munich]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q533054|Berg am Laim]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1523383|Giesing]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| ''[[:d:Q115537142|Baxter Garden Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q160642|Salisbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521879|Bayerwald observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q15122768|Neuhütte]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161360|Bayerwald observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпигелау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4874517|Bayfordbury Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4874515|Bayford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522359|BDI observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Бангор (Морбиан)|Бангор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607597|Beaconsfield Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1769761|Penn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4880086|Beersel Hills Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q692168|Beersel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q28857292|Begues Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бегес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4880928|Behlen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q439299|Beijing Ancient Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q11065250|Jianguomen Subdistrict]]''
| data-sort-value=&quot;1442&quot; | 1442
|-
| ''[[:d:Q19596034|Beijing Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115521266|Beilen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Белен (Мюнстер)|Белен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632302|Beimian Tianwentai observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113673509|Beine-Nauroy Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бен-Норуа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253804|Belesta observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Белеста (Арьеж)|Белеста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521902|Bellavista observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607642|Bellino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Беллино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3658227|Belogradchik Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q407234|Белоградчик]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453303|Bendestorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q31909785|Bendestorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616846|Beppe Forti Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3904612|San Giovanni Evangelista]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434611|Bergen-Enkheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Франкфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329953|Bergisch Gladbach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бергиш-Гладбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536721|Berkeley Heights observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q820857|Berkeley Heights]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q698950|Berlin Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Берлин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456098|Berlin-Babelsberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Берлин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521887|Bernezzo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кунео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522345|Berri observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1785372|City of Monash]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521289|Berta observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616948|Berthelot Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Дженерал-Бертело (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q844282|Besançon Astronomical Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Безансон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113833711|Besely Observatory]]''
| [[Мадагаскар]]
| ''[[:d:Q121816680|Besely]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536757|Beta Orionis observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537125|Betera observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q54939|Province of Valencia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4899457|Beverly-Begg Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q32188005|Dunedin City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632270|BiAnto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мелара (Потенца)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436133|Bibai observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Бибай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q858519|Big Bear Solar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437454|Big Cypress Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Лодердейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633330|Big Water observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Биг-Вотер (Юта)|Биг-Вотер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521268|Bigmuskie observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Момберчелли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607777|Bilbao Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Билбао]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773891|Biosphere 2 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632321|Birch Forest Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q121911|Huairou District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632330|Birkdale observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4916392|Birkdale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4087274|Bisei Spaceguard Center]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q4917283|Bisei]]''&lt;br/&gt;[[Ибара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329955|Bishop Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q179351|City of Westminster]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836
|-
| ''[[:d:Q114452988|Bishopstoke observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2482964|Bishopstoke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534482|Bixhoma observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Биксби (Оклахома)|Биксби]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633401|BKH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фиррингтон-Вилледж (Төньяк Каролина)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134873621|Black Birch Astrometric Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140083|Marlborough District]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q114452603|Black Birch Station]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140083|Marlborough District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4921313|Black Moshannon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632343|Black Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Алтос-Гилс (Калифорния)|Лос-Алтос-Гилс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115239602|Blackberry Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Порт-Аллен (Луизиана)|Порт-Аллен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534458|BlackBird observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607508|Blackrock Castle Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Корк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521895|Blanes observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12991|Blanes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607515|Blanquita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ривас-Васьямадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638085|Blauvac observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бловак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q19962703|Bleien Radio Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q64267|Gränichen]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q115523293|Blue Canyon observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4928940|Blue Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4929429|Blue Mesa Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632328|Blue Mountains Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3237124|Leura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437026|Boambee observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4931248|Boambee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737327|Boca Raton Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бока-Ратон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518623|Bocholt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бохольт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20947988|Bohyunsan Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12625594|Hwabuk-myeon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021061|Boleslav Tecla Observatory in Moravská Třebová]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1000078|Моравска-Тршебова]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4090803|Bolivian National Observatory at Tarija]]''
| [[Боливия]]
| [[Тариха]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-14
|-
| ''[[:d:Q115521271|Bollwiller observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Больвиллер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886755|Bologna Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662593|Boltwood Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q4442642|Stittsville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482567|Bolzaneto observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q261570|Bolzaneto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607520|Bootes Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Боэсильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633544|BOOTES-2 Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2206|Algarrobo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2718147|Bordeaux Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Флуарак (Жиронда)|Флуарак]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115518635|Borken observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Боркен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113661918|Bornheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Борнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11795174|Borowiec Astrogeodynamic Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Борувець (Познанский повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25466770|Bosianu Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126583|Bosscha Observatory]]''
| [[Индонезия]]
| ''[[:d:Q10388|West Bandung]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4948334|Boswell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632263|BOSZA Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q594019|Pécs District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346031|Bothkamp Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шлезвиг-Һольштейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533886|Boulder Knolls observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гидден-Медоус (Калифорния)|Гидден-Медоус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4951334|Bowman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q895961|Boyden Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q160284|Free State]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
|-
| ''[[:d:Q114662564|Boyeros Observatory]]''
| [[Куба]]
| [[Һавана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131160150|Brackett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Клермонт (Калифорния)|Клермонт]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
|-
| ''[[:d:Q115241342|Bradbury observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Стоктон-он-Тис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4954996|Bradley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4955125|Bradstreet Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4955345|Braeside Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673138|Bray-et-Lû observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бре-э-Лю]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6621362|Brazil National Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4008878|Vasco da Gama]]''
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-04-14
|-
| ''[[:d:Q115616958|Bredenkamp Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бремен җире]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523236|Breitenweg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бергиш-Гладбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518930|Brelingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ведемарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237298|Bremen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Bremen|Бремен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1580885|Brera Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Милан]]
| data-sort-value=&quot;1764&quot; | 1764
|-
| ''[[:d:Q115616850|Brescia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Брешия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456189|Breslau observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Вроцлав|Вротслав]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523245|Brignoles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бриньоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293532|Brixiis Astronomical Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q916980|Kruibeke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021065|Brno Observatory and Planetarium]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q2925830|Brno-střed]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522335|Brooklyn Park observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Бруклин-Парк (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4974973|Brooks Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4975038|Brooks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q315632|Brorfelde Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q503159|Holbæk Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607580|Brownstown Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q183544|County Meath]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728445|Bruno Zugna Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340075|Brusque observatory]]''
| [[Бразилия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607577|Brynllefrith Observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| ''[[:d:Q1024900|Pontypridd]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616838|BSA observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q130270|Cuneo International Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607658|BSCR Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Санта-Мария-а-Монте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632661|BSH Byulsem Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Pusan|Пусан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4100464|Bucharest Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4983431|Bucknell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17512585|Buehler Planetarium and Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Дейви]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115523272|Buenaventura Suarez observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q4811974|La Punta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q40153566|Building 20]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3114194|La Cité-Limoilou]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456309|Burgsolms Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вецлар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607605|Burjassot Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бурхасот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773870|Burke-Gaffney Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Һәлифәкс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536738|Burleith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114366423|Burlington observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114366636|Burlington remote site Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632344|Burnt Tree Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4968747|Bristol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456623|Burwash observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5001038|Burwash]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140550648|Busoniano Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q115607518|Busot observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аликанте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q65143690|Buthiers Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бютье (Сена һәм Марна)|Бютье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523280|Byrne observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q280475|Santa Ynez River]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56389791|Bükki Star]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q659732|Répáshuta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5006411|C. E. K. Mees Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-08
|-
| ''[[:d:Q115518217|Ca del Monte observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Павия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633535|Cademuir Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15206735|Cagliari Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кальяри]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
|-
| ''[[:d:Q115521262|Caimari observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11910500|Caimari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521894|Cala d'Hort observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1366394|Es Cubells]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14875583|Calais Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кале (Мэн)|Кале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1026264|Calar Alto Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хергаль]]&lt;br/&gt;[[Бакарес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633542|Calar Alto TNO Survey]]''
| [[Испания]]
| [[Хергаль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523266|Calar Alto-CASADO observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бакарес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633546|Calar Alto-Schmidt observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бакарес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161298|Calarreona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642211|Calgary observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632628|Caloundra West observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5023895|Caloundra West]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536694|Calvin College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грәнд-Рәпидс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534441|Calvin M. Hooper Memorial observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гайд-Парк (Юта)|Гайд-Парк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18205781|Calvin-Rehoboth Robotic Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q700050|Rehoboth]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q114641955|Camarillo observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348363|Camille Flammarion Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Жувизи-сюр-Орж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483874|Camorino observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69802|Camorino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886757|Campo Catino Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гуарчино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633455|Campo dos Amarais observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q22067942|Lagoa Azul]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56648694|Campo Imperatore Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115267967|Campocatino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Коллепардо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521261|Campomaggiore observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кампо Маҗоре (Рьети)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521909|Can Roig observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Льягостера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633496|Cancelada observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эстепона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348359|Canopus Hill Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Тасмания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q373174|Cantonal observatory of Neuchâtel]]''
| [[Швейцария]]
| [[Нөшател]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-05-18
|-
| ''[[:d:Q115633356|Canvas View New Mexico Skies observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536736|CAO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633439|CAO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q5035368|Capilla Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523227|Capricornus observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q876203|Csókakő]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607528|Caraquiz Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q24021967|Caraquiz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218164|Carbuncle Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грин (Род-Айленд)|Грин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536727|Carbuncle Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ковентри (Род-Айленд)|Ковентри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633539|Carda observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q29191|Villaviciosa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633509|Cardiff observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Кардифф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633459|Carina Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q652528|Sobradinho Esporte Clube]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437330|Carla Jane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарлот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518220|Carmelita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тиана (Каталония)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537140|Carpe-Noctem observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Навасеррада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607660|Carpione Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Кашиано-ин-Валь-ди-Пеза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523289|Carroll observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санта-Барбара (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632279|Cartagena astronomical observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5747785|Canteras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5047202|Carter Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q856010|Веллиңтон]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518629|Casal Lumbroso observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716995|Casalecchio di Reno Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518936|Casasco observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Казаско]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161142|Cascade Mountain observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31555693|Cascade Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521908|Casellina observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523259|Casselman observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q681272|Casselman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728948|CAST Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тальмассонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537143|Castellon observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кастельон-де-ла-Плана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632281|Castle Fields Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1235307|Calne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522346|Castlemaine observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q260317|Castlemaine]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523247|Castrofilippo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастрофилиппо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522300|Cat's Eye  observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536773|Catalina 40&quot; Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1050214|Catalina Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1795684|Catania Astrophysical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139803843|Catania Astrophysical Observatory &quot;A. Riccò&quot;]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q114373641|Catholic University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886766|Cavriana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кавриана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437484|CBA Concord observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536715|CBA-East Observatory, Laurel]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Норт-Лорел (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633402|CBA-MM Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q55092044|Bass Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536710|CBA-NOVAC Observatory,]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фронт-Роял (Виргиния)|Фронт-Роял]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523260|CCAT Trieste observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Триест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521856|CEAM observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11910500|Caimari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537145|CEAMIG-REA Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Белу-Оризонти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536686|Cedar Drive Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5876520|Hofa Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162683|Cedar Glen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Ерроугед (Калифорния)|Лейк-Ерроугед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536722|Cedar Knolls observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3016895|Hanover Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607661|Celado, observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастелло-Тезино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607584|Celbridge Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q41807260|Celbridge Community School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5057905|Celestial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Арканзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616833|Celico observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q52799435|Celico - Centro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437302|Centennial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Твин-Фоллс (Айдахо)|Твин-Фоллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109017988|Centre d'astronomie de La Couyère]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Куиер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q918877|Centre de recherches en géodynamique et astrométrie]]''
| [[Франция]]
| [[Коссоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108000731|Centro Astronómico, Tiedra]]''
| [[Испания]]
| [[Тьедра]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q115607648|Cereseto Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Черезето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673972|Cerrina Tololo Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Муризенго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607501|Cerro del Viento observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Бадахос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20014917|Cerro El Roble Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q1055833|Cerro El Roble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5064847|Cerro Murphy Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q48839810|Cerro Pachón Observatory]]''
| [[Чили]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1056113|Cerro Tololo Inter-American Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633427|Cerro Tololo-DECam]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633428|Cerro Tololo-LCO A]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633432|Cerro Tololo-LCO Aqawan A #1]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633423|Cerro Tololo-LCO Aqawan B #1]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633429|Cerro Tololo-LCO B]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633430|Cerro Tololo-LCO C]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633556|Cesaraugusto observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сарагоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607892|Cesena Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Казанова (Форли-Чезена)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518598|Cesson observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сессон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633348|Cewanee Observatory at DSNM]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1031946|Canada–France–Hawaii Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q115406988|Chalandray-Canotiers observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шаландре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5069616|Chamberlin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Денвер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q39792636|Changchun Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q92161|Changchun]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q1062357|Chankillo]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q205089|Áncash Department]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q747503|Casma Province]]''
| data-sort-value=&quot;-300&quot; | -300
|-
| ''[[:d:Q115435208|Chante-Perdrix observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534483|Chapel Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453046|Cheam observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q320378|London Borough of Sutton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633522|Chelford Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2357393|Chelford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521871|Chelles observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q119760|canton of Chelles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3565801|Chelmos Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q16005641|Kalavryta Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251311|Chelmsford observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1070229|Cherenkov Telescope Array Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616960|Cherkizovo Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4513185|Cherkizovo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633382|Cherokeeridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Медисон (Айова)|Форт-Медисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607500|Cherryvalley Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632295|Chervishevo observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q28522990|Chervishevo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633545|Chicharronian 3C Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Трес-Кантос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4458228|Chichibu Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Титибу (шәһәр)|Титибу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5096413|Chico Community Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5097620|Chilbolton Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2169611|Chilbolton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633420|CHILESCOPE Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632653|Chinese Culture University observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q254626|Shilin District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642397|Chinle observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Апачи (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521272|Chinon observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шинон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456566|Chions observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кьонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114374650|Chiro Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q8052559|Yerecoin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114420105|Chirorin observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1204497|Otari]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433685|Chiusa di Pesio observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кьюза-ди-Пезио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12583238|Chomsongdae]]''
| [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]]
| [[Кесоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456233|Chorzow observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Хожув]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456051|Christiania observatory]]''
| [[Норвегия]]
| [[Осло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329961|Chuguevskaya Station Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q103860660|Chuhuiv Raion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536702|Chula Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q20585364|Chula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251215|Church Stretton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q867120|Church Stretton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3972165|Cima Ekar Observing Station]]''
| [[Италия]]
| [[Азияго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348364|Cincinnati Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Синсинәти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1632035|City Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q136108444|Ckoirama Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q23660303|Antofagasta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523235|Clavier observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лора-дель-Рио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536728|Clay Center Observatory, Brookline]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бруклайн (Массачусетс)|Бруклайн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633422|Clay Telescope observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521280|Clayhole observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q1702583|Jokela]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639363|Climenhaga Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Виктория (Британия Колумбиясе)|Виктория (Британ Колумбиясе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536772|Clinton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633559|Clixby Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1342914|North East Lincolnshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1102634|Cloudcroft Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633453|CMF astronomical observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Парана (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616942|CNVL Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Бая-Маре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2377087|Coats Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q211091|Renfrewshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218073|Cobram observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2981173|Cobram]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452463|Cockfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2571768|Cockfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30293533|Coddenham Astronomical Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1860403|Coddenham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q84529395|Code Astronomical Observatory - Santa Fe Space Observations Center]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Фе (Аргентина)|Санта-Фе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q66942492|Coimbra University observatory]]''
| [[Португалия]]
| ''[[:d:Q17460807|Santa Clara e Castelo Viegas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348366|Cointe Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q2981920|Cointe]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q114453145|Colchester observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Колчестер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536756|Colegio Cristo Rey astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5147392|Collins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674389|Collonges observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Коллонж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329972|Colombo University Observatory]]''
| [[Шри-Ланка]]
| ''[[:d:Q35381|Colombo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q24970270|Colonial Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115518631|Comeglians observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Удине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633409|Comet Hunter Observatory 2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162882|Command Module Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Темпи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521290|Como observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Комо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616952|Compustar Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Жак-сюр-Дарнеталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251462|Conder Brow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q578024|Carnforth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536734|Conlin Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оксфорд (Массачусетс)|Оксфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5162822|Consell Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Консель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348357|Constantinople Observatory of Taqi ad-Din]]''
| [[Госман империясе]]
| ''[[:d:Q16869|Истанбул]]''
| data-sort-value=&quot;1577&quot; | 1577&lt;br/&gt;1575
|-
| ''[[:d:Q115607636|Contern Observatory]]''
| [[Люксембург]]
| ''[[:d:Q596040|Contern]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161135|Conway observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конвей (Арканзас)|Конвей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131318353|Copernic Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1125|Province of Namur]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633487|Coralito observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253950|Corbera observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Корбера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267304|Corcaroli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мало]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5169946|Cordell–Lorenz Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117814942|Corfu Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q205832|Corfu]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115633528|Corgas observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1243001|fine]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482851|Cormons observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кормонс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518625|Corner observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дурмерсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643648|Corpus Christi observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Корпус-Кристи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633506|Cosmos Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q19370|Anhingidae]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162684|Cosmos Research Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115429705|Cosmosoz Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Тассен-ла-Деми-Люн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633500|Costa Teguise observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тегисе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12396256|Cotobade Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q14915641|Carballedo, Cerdedo Cotobade]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q114643537|Cottonwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452149|Courroux observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q70095|Courroux]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115429830|Couvaloup de St-Cergue observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69335|Saint-Cergue]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632285|CPF Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q764564|canton of Saint-Vallier-de-Thiey]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456331|Cracow-Fort Skala observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Краков]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114374710|Craigie observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5181683|Craigie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5182040|Crane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18349186|Crawford Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633396|Crawfordville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарон (Джорджия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662538|Crescent Moon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус]]&lt;br/&gt;[[Христофор Колумб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267239|Crespadoro observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Креспадоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4242911|Crimean Laboratory of Sternberg Astronomical Institute]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638265|Crolles observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q579807|Crolles]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632266|Crow Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Сет (коммуна)|Сет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536763|Cruz del Sur observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хусто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162685|CS3-DanHenge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162688|CS3-Palmer Divide Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162687|CS3-Trojan Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6484434|Landers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5194545|Cupillari Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633551|Curdridge observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2534593|Curdridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632326|Cuteip Remote Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q133865|Changhua County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632346|CWU Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Элленсбург (Вашингтон)|Элленсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632345|CWU-Lind Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Элленсбург (Вашингтон)|Элленсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521265|Cyclops observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q641268|Oost-Cappel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537131|Cygnus Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1227651|New Alresford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348419|Cégep de Trois-Rivières Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q2955899|Champlain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2991466|Côte d'Azur Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ницца]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22973524|Daejeon Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12604359|Sinseong-dong]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116182286|Daito Cosmic Park Hoshi no Kuni]]''
| [[Япония]]
| [[Нара (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Годзё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q119518405|Dan Zowada Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607629|Danastro Observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q720275|Doische]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5218711|Daniel Scholl Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633418|Danish Telescope observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q145284|Ipomoea arborescens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115380024|Danzig observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Гданьск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536725|Dark Rosanne observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миддлфилд (Коннектикут)|Миддлфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633344|Dark Sky New Mexico observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5223418|Dark Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633399|Dark Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437509|Daventry Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q641756|Daventry]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5232461|David Cole Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q531487|David Dunlap Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q52998|Richmond Hill]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
|-
| ''[[:d:Q52151834|Dax Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Дакс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4553007|Dearborn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
|-
| ''[[:d:Q115518928|Deep Sky  observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бад-Бентхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633358|Deep Sky Observatory Collaborative]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633352|Deep Sky West Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Янг-Плейс (Нью-Мексико)|Янг-Плейс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633395|Deerlick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Шарон (Джорджия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536695|DeKalb Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оберн (Индиана)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632657|Deokheung Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50211|Goheung County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638036|Dertingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q14900830|Dertingen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1200573|Desert Beaver Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Илой (Аризона)|Илой]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3468663|Desert Eagle Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437310|Desert Moon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533889|Desert Wanderer observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Империал (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633529|DeSS Deimos Sky Survey observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5822124|El Horcajo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638398|Detmold observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Детмольд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4159412|Detroit Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Әнн-Арбор]]
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854
|-
| ''[[:d:Q115616851|Dettelbach Vineyard Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Деттельбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523250|Dettenhausen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Деттенхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15213780|Devasthal Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q1797306|Nainital district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q25429808|Diadema Municipal Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
|-
| ''[[:d:Q115607553|DiezALaOnce observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q54925|Guadalajara Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616854|Digital Stargate observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Манчиано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523287|Dilbert observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форест-Гроув (Орегон)|Форест-Гроув]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607533|Dingle Observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633462|Discovery Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Карвару|Каруару]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633363|Divine Creation Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534476|Doc Greiner Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эвансвил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633456|Dogsheaven Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3880035|Núcleo Bandeirante]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521890|Dolomites observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16289|Trentino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1238099|Dominion Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q179553|Saanich]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q266818|Dominion Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Ottawa|Оттава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1238107|Dominion Radio Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Британия Колумбиясе]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q16645817|Don Astronomical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523230|Dordrecht observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Дордрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659389|Doyan Rose Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индианаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1253801|Dr.-Remeis-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q100909152|Drake Municipal Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659341|Drake University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Де-Мойн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616901|DreamSky Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4498800|Khodosivka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q831364|Drebach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дребах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616895|Drebach-South Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616868|Dridri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Досо (Бреша)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113950890|Driesen observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q836961|Дрезденко]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737285|Drum Hill Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Челмсфорд (Массачусетс)|Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q41803965|DSS 14]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1263758|Dudley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Скенектади]]
| 
|-
| ''[[:d:Q105443170|Dun Echt Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q774624|Westhill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633530|Dunboyne Castle Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q382006|af Chapman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q586354|Dunsink Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5316584|Durham University Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q52555818|City of Durham]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840
|-
| ''[[:d:Q115250633|Durtal observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Дюрталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329963|Dushak-Erekdag Observatory]]''
| [[Төрекмәнстан]]
| [[Ахал вилаяте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4201412|Dushanbe Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Дүшәнбе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5318565|Dyer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Брентвуд (Теннесси)]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
|-
| ''[[:d:Q552312|Düsseldorf-Bilk Observatory]]''
| ''[[:d:Q1206012|Алман рейхы]]''
| [[Дүсселдорф]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861878|Bilk]]''
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q115522350|Earl Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7842589|Trinity Beach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453022|Earls Barton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2657567|Earls Barton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616861|East Rome Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6032929|Eastern Anatolia Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Паландөкен]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
|-
| ''[[:d:Q115534469|Eastern Illinois University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чарлстон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251553|Eastfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20968335|West and Middle Chinnock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607610|Eastwood Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q541590|Leigh-on-Sea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607647|Ebersheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Майнц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536750|ECCCO Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q106576115|RUINAS DE LA ESTANCIA]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607639|Eckdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Брюль (Рейнланд)|Брүл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632298|Eden Astronomical Observatory]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[Lahor|Лаһор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607613|Eden Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2700979|Banham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534455|Edmund Kline observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Диер-Трейл (Колорадо)|Диер-Трейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437464|Edwards Raven Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138855994|Efdoxos Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q1737776|Kefalonia Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523237|EG observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Липпштадт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5018501|Ege University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Буджа]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q115616839|EHB01 Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Визентталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329998|Ehrensberg Observatory Traunstein]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Траунштайн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q321789|Einstein Tower]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q2106526|Potsdam-Süd]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
|-
| ''[[:d:Q114075073|EISCAT Tromso UHF]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q26087|Тромсө]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607514|El Berrueco observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607537|El Boalo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эль-Боало]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536769|El Catalejo observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Роса (Ла-Пампа)|Санта-Роса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521876|El Cielo de Consell observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Балеар утраулары (автономияле төбәк)|Балеар утраулары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536746|El Condor Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Куртубә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518627|El Far observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эль-Фар-д’Эмпорда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536743|El Gato Gris observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q106587841|TANTI NUEVO LS]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607544|El Guijo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кольядо-Вильяльба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607534|El Maestrat Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Адзанета]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633501|El Manzanillo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521883|El Teatrillo de Lyra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518941|El Vendrell observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вендрель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537124|Elche observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2909951|Bonavista]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456600|Eldagsen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпринге]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523261|Elena Remote observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523265|Elephant Head observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ист-Сагуарита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633340|Elgin obsevatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Елджин (Аризона)|Елджин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3201|Elginfield Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q4116626|Middlesex Centre]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607895|Elianto observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16271|Province of Salerno]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521878|Ellinogermaniki Agogi  observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q352771|Pallini Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607885|Elsterland Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шёневальде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25247900|Embry-Riddle Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4330004|Emerald Lane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Декейтер (Алабама)]]&lt;br/&gt;[[Алабама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632290|Emirates Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Әбу-Даби|Әбү-Дәби шәһәре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206787|Emmy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Полц (Нью-Йорк)|Нью-Полц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138819087|Enid High School Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Энид (Оклахома)|Энид]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
|-
| ''[[:d:Q114069102|Entoto Observatory and Research Center]]''
| [[Хәбәшстан|Эфиопия]]
| [[Аддис-Абеба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4117133|Erbil Observatory]]''
| [[Гыйрак]]
| ''[[:d:Q579438|Rawanduz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457230|Eremo di Tizzano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Эремо ди Тицано (Болонья)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616841|Erfurt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эрфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q76639260|Erfurt public observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
|-
| ''[[:d:Q115267218|Eridanus Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лангельсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633521|ESA Cebreros TBT Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3313791|Santa Leonor District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1540717|Eschenberg Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| [[Винтертур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638337|Essen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521885|Estels observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633543|Estrella de Mar observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3532453|Torre de Benagalbón]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18149918|Etelman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Америка Виргин утраулары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q463937|Saint Thomas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643382|Etscorn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (Нью-Мексико)|Сокорро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114736988|Etters observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380057|Etyek observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q204834|Etyek]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521872|Eurac observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Больцано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5412642|European Gravitational Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кашина]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-11
|-
| ''[[:d:Q115536730|European Southern Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q145284|Ipomoea arborescens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q478575|Europlanetarium Genk]]''
| [[Бельгия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115536703|Evelyn L. Egan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2375832|Estero]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3944788|Event Horizon Telescope]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114773817|Everstar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олейте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13385030|Evpatoria Observatory]]''
| [[Украина]]&lt;br/&gt;[[Россия]]
| ''[[:d:Q4301042|Molochno Village Council]]''&lt;br/&gt;[[Кизләү шәһәр округы|Кизләү шәһәр бүлгесе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633392|Ex Nihilo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Статем (Джорджия)|Статем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523248|Experimenta observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайльбронн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23789293|Experimental Test Site]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518617|Eygalayes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ейгале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522302|F.Schiller-Gymnasium, observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Веймар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1373728|Fabra Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3310216|Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523255|Fabra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643594|Fair Oaks Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456117|Falkensee observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Фалькензее]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5433559|Fan Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5435479|Farm Cove Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q601871|Farpoint Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]&lt;br/&gt;[[Эскридж (Канзас)|Эскридж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633376|Fayetteville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фаэтвиль (Арканзас)|Фаэтвиль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616848|Felliscopio Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Феликароло (Модена)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616885|Felsina AAB observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Сан-Пьетро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5443621|Fenton Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536716|Fenwick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q14713565|Woodside]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5445035|Fernbank Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518596|Fiamene observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Верона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521284|Fiby observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5446511|Fick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522299|Filzi School observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лайвес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607883|Fiore Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Преченикко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643632|Fire in the Sky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Брейнерд (Миннесота)|Брейнерд]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q727346|David Brainerd]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662753|Fitz-Randolph Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Принстон]]&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5455865|Five College Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330002|Flarestar Observatory]]''
| [[Мальта]]
| ''[[:d:Q39507|San Ġwann]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114737538|Flint observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662817|Flower and Cook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Филадельфия|Филаделфия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633349|FOAH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q603734|Magdalena]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5464098|Foggy Bottom Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607882|Foligno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Касиньяно (Перуҗа)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5466494|Foothill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6048200|Forcarei Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12388792|Forcarei, Forcarei]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q115633525|Forcarei observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2972109|oak forest]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5467882|Ford Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5467884|Ford Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q110948258|former Nižbor observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Нижбор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2845808|former observatory of Brussels]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q272243|Saint-Josse-ten-Noode]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434929|Fort Pius Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Барселона]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2107762|Fort Pienc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633549|Fosseway Observatoy]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1234765|Radstock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13377775|Fountain Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q114662418|Four Winds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Лилано (Мичиган)|Лейк-Лилано]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6476595|Lake Leelanau]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5476854|Fox Park Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Итон (округ, Мичиган)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633400|Foxfire Village observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2653444|Foxfire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5481855|Francis Marion University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523300|Francisquito observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санта-Кларита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456035|Frankfurt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Франкфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4842046|François-Xavier Bagnoud Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q689586|Saint-Luc]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521294|Frasnes-Lez-Anvaing  observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q666813|Frasnes-lez-Anvaing]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616858|Freconrupt observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Брок]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1452194|Fred Lawrence Whipple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Емадо (Аризона)|Емадо]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1428087|Mount Hopkins]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q5501613|Fremont Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673263|Frignano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Фриньяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522354|Frog Rock  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q19878093|Frog Rock]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633332|FRoST observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536748|Frosty Cold Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эддисон (Мэн)|Эддисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14709399|Frosty Drew Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Род-Айленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607505|Fuensanta de Martos]]''
| [[Испания]]
| [[Фуэнсанта-де-Мартос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537126|Fuente de los matos observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2689444|Maliaño]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116159711|Fujieda observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фудзиэда|Фуҗиеда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218004|Fukuchiyama and Kannabe observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукутияма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114737309|Furnace Brook Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кренстон (Род-Айленд)|Кренстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206686|Furukawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523253|Fushan observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q727188|Huazhou District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113728513|G. C. Gloriosi Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Салерно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437066|G. Colombo Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607889|G. Pascoli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастелвекио Пасколи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886751|G.V. Schiaparelli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Варезе]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| ''[[:d:Q115522297|Gaertringen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гертринген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q23689331|Gahberg Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вайрегг-ам-Аттерзе]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q24960790|Gaisberg observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Райнбах-им-Иннкрайс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521882|Galati observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q128620|Epistle to the Galatians]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536718|Galaxy Blues Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Гатино (Канада)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632309|Galaxy Tibet YBJ Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q769114|Damxung County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132083128|Galbergweg 12]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616900|Galhassin Robotic Telescope observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Изнелло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633450|Galileo Galilei Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q2190329|Oro Verde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15427864|Galileum Solingen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Золинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452359|Galleywood observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5031504|Galleywood]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251115|Gandia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гандия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q675482|Gaocheng Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q877609|Dengfeng]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638443|Garden observatory of Siegfried Gebhard]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q115616963|Gartensternwarte Schafsweide]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эльце]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5527788|Gauribidanur Radio Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616890|Gauteng observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q2296366|Randburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537138|Gedney House Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1955160|Kirton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638062|Geel observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q464454|Geel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115379228|Gehrden observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Герден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518606|Gelenau observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Геленау (Руда таулары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663957|Gemeaux Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Лаваль (Канада)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6140627|Gemini North]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q744667|Gemini Observatory]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q19673584|Gemini South]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q721224|Elqui Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886752|Geminiano Montanari Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кавеццо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536755|Geminis Austral observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Росарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241881|Geminis observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Дос-Эрманас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251400|Genoa observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Җенова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616944|GenShtab Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Кырым]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348331|George Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Бенд (округ, Техас)]]&lt;br/&gt;[[Нидвилл (Техас)|Нидвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5547051|Georgetown University Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q115633394|Georgia College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Милледжвиль (Джорджия)|Милледжвиль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2426436|Georgian National Astrophysical Observatory]]''
| [[Гөрҗистан]]
| [[Абастумани]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-08
|-
| ''[[:d:Q114738921|Gettysburg College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607884|Gevelsberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бреккерфельд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523217|Geyserland Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q15059492|Rotorua Lakes District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2192924|Bay of Plenty Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20854973|Ghana Satellite Earth Station]]''
| [[Гана]]
| ''[[:d:Q431729|Зур Аккра]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2553740|Ga West Municipal District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522295|Ghezz observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q68358|Acquarossa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113716922|GiaGa Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Польяно-Миланезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521264|Gieres observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q417926|akja]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11471333|Gifu Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Гифу (шәһәр)|Гифу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522321|Gimhae observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Кимһе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616853|GINOP-KHK observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q223501|Mátraszentimre]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57314887|Giordano Bruno National Astronomical Observatory and Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q331048|Димитровград]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182809|Haskovo]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-24
|-
| ''[[:d:Q115632271|Giordano Bruno Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Бралло-ди-Прегола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4138993|Gissar Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Дүшәнбе]]&lt;br/&gt;[[Хисар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521873|Giuseppe Piazzi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Понте-ин-Вальтеллина]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q842382|Givatayim Observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q192811|Tel Aviv District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q152413|Givatayim]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
|-
| ''[[:d:Q115251657|Glasgow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q55934339|Glasgow City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5567676|Glen D. Riley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643664|Glenlea Astronomical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Виннипег]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632626|Glenlee Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q31048935|Glenlee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633490|Glyn Marsh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Мэн утравы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521877|Gnevsdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q65808|Buchberg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218051|Go-Chome and Kobe-Suma observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q25369|Kobe Bryant]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533891|Goat Mountain Astronomical Research Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гомстед (Флорида)|Гомстед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253513|Godalming observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q909146|Godalming]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q15221788|Godlee Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21525592|Manchester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107270955|Golden Ears Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q16740|Maple Ridge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607779|Golden Hill Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693064|Sturminster Newton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3821639|Goodricke-Pigott Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5583607|Goodsell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нортфилд (Миннесота)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607632|Gorgonzola Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Горгонцола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q15221895|Gornergrat Kulm Hotel]]''
| [[Швейцария]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
|-
| ''[[:d:Q115607519|Gothers Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q772614|St Austell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q124388707|GOTO-N]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124388717|GOTO-S]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456613|Gottolengo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Готтоленго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5589520|Governor Aker Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сеффорд (Аризона)|Сеффорд]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-18
|-
| ''[[:d:Q115633411|GOZ observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q22481208|Lac Schryer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633433|Grainger Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эксетер (Нью-Гэмпшир)|Эксетер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267919|Granda observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Авьятико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452350|Grange Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Буссолено]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5596386|Grant O. Gale Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241602|Grantham observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q846683|Grantham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114736177|Granville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639231|Grasslands Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607615|Gravelle observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Морис (Түбән Рейн)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253637|Gravesend observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1459781|Gravesham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616835|Gravina in Puglia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гравина-ин-Пулья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2302080|gravitational-wave detector]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124388042|Gravitational-wave Optical Transient Observer]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607601|Great Shefford Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2712456|Great Shefford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q41677406|Green Bank Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Покахонтас (округ, Көнбатыш Вирджиния)]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-12
|-
| ''[[:d:Q115518608|Green Island observatory]]''
| [[Кипр Республикасы]]
| ''[[:d:Q934563|Lefkoniko]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5603078|Green Point Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| ''[[:d:Q115633517|Greenmoor Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q8032531|Woodcote]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251231|Greens Norton observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q732508|Greens Norton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536683|Greiner Research Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2085810|Cross Plains]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534485|Grems Timmons Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Греттингер (Айова)|Греттингер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253832|Gretz-Armainvilliers Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гретз-Арменвилье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437322|Griffin Hunter Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3298457|Bethune-Cookman University]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q575901|Griffith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-14
|-
| ''[[:d:Q115522296|Gromme observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q329633|Maasmechelen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729033|Groruddalen Optical Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q5245991|Oslo Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267431|Grosshabersdorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гросхаберсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5611385|Grove Creek Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632301|GROWTH India Telescope, IAO]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q103429|Eugen Hänle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q125018213|Gruppo Astrofili Catanesi]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-22
|-
| ''[[:d:Q115632655|GSHS Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Сувон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293500|Guadarrama Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437275|Gualba Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гуальба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537127|Guernanderf observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гран-Шам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264541|Guidestar Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728335|Guido Ruggieri Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Падова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752125|Guillermo Haro Observatory]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607499|Guimar observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| [[Санта-Урсула]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607781|Guirguillano Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гиргильяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673388|Guitalens observatoire]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1554161|Guitalens]]''&lt;br/&gt;[[Гиталенс-Л’Альбаред]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522329|Gumma Astronomical observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11669400|Takayama Onsen Fureai Plaza]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11609606|Gunma Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203891|Takayama]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q139408454|Gurley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мариетта (Огайо)]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
|-
| ''[[:d:Q115607662|Gwen Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Франческо-аль-Кампо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q177848|Göttingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гөттинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113719396|Haagaar Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1769925|Eina]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5660215|Hadano Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хадано|Һадано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593082|Hagen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Финнентроп]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633404|Hagerstown observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гейгерстаун (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5638678|Haggart Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Орегон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114373871|Hainan Island station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1667044|Hakos Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5641417|Hale Solar Laboratory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632334|Haleakala-LCO Clamshell #3]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4243331|Kula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632335|Haleakala-LCO OGG B #2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4243331|Kula]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522332|Hallet Cove observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5642914|Hallett Cove]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536709|Halstead Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Принстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11557795|Hamamatsu City Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1131512|Minami-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-15
|-
| ''[[:d:Q114420002|Hamamatsu-Yuto observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хамамацу|Һамаматсу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453763|Hamburg observatory (before 1909)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q681942|Hamburg-Bergedorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1637|Bergedorf]]''
| data-sort-value=&quot;1802&quot; | 1802
|-
| ''[[:d:Q114638183|Hamburg-Georgswerder observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638374|Hamburg-Himmelsmoor observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115782496|Hamilton Astronomical Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15222667|Hamilton Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607606|Hanau Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һанау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5648524|Hankasalmi Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q543717|Hankasalmi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13533444|Hans-Ludwig-Neumann-Sternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q7908|Hochtaunuskreis]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633464|HAO observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452642|Happy Valley observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| [[Wellington|Веллиңтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5655270|Hard Labor Creek Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q13635650|Harestua Solar Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q488398|Lunner]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q117218212|Harken Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7179546|Pewaukee]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523276|Harlingten Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Анимас (Нью-Мексико)|Анимас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632633|Harlingten Telescope, Greenhill Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q46999840|Melton Mowbray]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q109927897|Harquahala Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ла-Пас (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251377|Harrow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q210476|London Borough of Harrow]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5674347|Hartebeesthoek Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q644506|Krugersdorp]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q115537135|Hartley Wintney observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2174493|Hartley Wintney]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5675345|Hartung–Boothroyd Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253584|Hartwell observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5675394|Hartwell]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q637936|Harvard College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839
|-
| ''[[:d:Q21573511|Harvard Observatory, Arequipa]]''
| [[Перу]]
| [[Арекипа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1133697|Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
|-
| ''[[:d:Q115534474|Harvest Moon observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633387|Harvest observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гарвест (Алабама)|Гарвест]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217844|Hatamae observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сендай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11555572|Haterumajima Astronomical Observatory Tower]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q699764|Taketomi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607634|Haute Provence Sud Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437086|Haverford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q924299|Haverford Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251267|Haverhill observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q27068111|Haverhill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437013|Hawker observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5684950|Hawker]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536684|Hawkeye Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q569966|Durand]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56294899|Haynald Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| ''[[:d:Q679249|Kalocsa]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877
|-
| ''[[:d:Q5687260|Haystack Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633355|Hazardous Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632625|Hazelbrook observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q12324458|Hazelbrook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536692|Heartland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кармел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633354|Heaven on Earth Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632635|Heaven's Mirror Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q38251414|Manton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616951|Heavenly Owl observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q1026923|Velykodolynske]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14716128|Hector J. Robinson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Уэйн (округ, Мичиган)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27115|Heidelberg-Königstuhl State Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һайделберг]]
| data-sort-value=&quot;1774&quot; | 1774
|-
| ''[[:d:Q110657683|Heinz-Reinhardt-Sternwarte St. Ottilien]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114593222|Heisingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17339471|Heliometer building, Old Observatory, Leiden]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115537130|Helios Ontigola observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Онтигола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130427054|Helmrich-Lambrecht-Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Санкт-Канциан-ам-Клопайнер-Зе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5709769|Helmut Ullrich Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q41158|Cortina d'Ampezzo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523283|Hemet observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гемет (Калифорния)|Гемет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452821|Hemingford Abbots observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2718954|Hemingford Abbots]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518616|Hennef observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һеннеф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q40787894|Hereford Arizona Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639380|Heron Cove Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7100166|Orcas Village]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729170|Herrenberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Херренберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5743979|Herrett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айдахо|Айдаһо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456536|Herrsching observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хершинг-ам-Аммерзе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17557034|Herstmonceux Science Centre]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1016813|Herstmonceux]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523220|Hibiscus observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11374919|Hida Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Такаяма (Гифу)|Такаяма]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11
|-
| ''[[:d:Q115207100|Hidaka Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345541|Hidaka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14709715|Hidden Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Дакота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q122828351|Higashi-Hiroshima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хигасихиросима|Хигачихирочима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33060647|Higginson Tower]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q2955911|Champlain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17029447|High Altitude Water Cherenkov Experiment]]''
| [[Мексика]]
| [[Пуэбла|Пвебла (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114660521|High Point observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Һай-Пойнт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5759101|Highland Road Park Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Луизиана (штат)|Луизиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250653|Highworth observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q684452|Highworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523275|HillTopTop observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Еджвуд (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632300|Himalayan Chandra Telescope, IAO]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q103429|Eugen Hänle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632317|Hin Hua Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5629668|HIPAS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аляска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632643|Hirao Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1205194|Hirao]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522336|Hiratsuka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хирацука|Хиратсука]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616956|HOB Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3593349|Capraia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5874895|Hobbs Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q876990|Hoher List Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шалькенмерен]]&lt;br/&gt;[[Даун (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q119399291|Holden Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сирекьюз]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
|-
| ''[[:d:Q124633945|Holomon Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113716385|Homburg-Erbach observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q22863|Erbach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140700159|Hondelage observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Брауншвейг]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q1537282|Hong Kong Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Һоң Коң]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883
|-
| ''[[:d:Q1144740|Hong Kong Space Museum]]''
| [[Кытай]]
| [[Һоң Коң]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10
|-
| ''[[:d:Q115216110|Honjo observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хондзё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521273|Hoogeveen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115536717|Hope Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5900687|Hopkins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вильямстаун (Массачусетс)|Вильямстаун]]
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838
|-
| ''[[:d:Q115521867|Horizon observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267492|Hormersdorf Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хормерсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633468|Horus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Картама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432332|Hoshi no Mura Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукусима (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Тамура (Фукусима)|Тамура]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q113671501|Hottviller observatoire]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q22911|Hottviller]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114659289|Houston observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Хьюстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452232|Houstrup observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q21142|Varde Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5921769|Howell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521864|Hoyerswerda observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хойерсверда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1639672|Hradec Králové Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Һрадец-Кралове|Һрадетс-Кралове]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-05
|-
| ''[[:d:Q7611596|Hubelmatt Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114736960|Hudson observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607554|Huelva Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Велва]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607646|Huenfelden Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хюнфельден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632340|Hume Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6770298|Mark West Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522356|Hunters Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1217662|Ngunnawal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534464|HUT observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Едвардс (Колорадо)|Едвардс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57694573|Observatory and Planetarium dr. Zdeňka Kvíze]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q4611037|Horka Domky]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q116458497|observatory in Boskovice]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q894440|Босковитсе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521288|Jaroslav Trnka Observatory in Slaný]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1013909|Слани]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q137569091|Hvězdárna Tábor]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q193721|Табор]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14704879|Hyde Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616955|Hypatia Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Римини]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607512|Hyperion Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q24021967|Caraquiz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607627|Hésingue observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Эзенг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116758558|Höfingen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Леонберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536741|IAA-AI Atacama observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115241264|Ibis observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мангеттен (Канзас)|Мангеттен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1569514|IceCube Neutrino Observatory]]''
| 
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-17
|-
| ''[[:d:Q115522327|Iga-Ueno observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q3701483|Tsuge Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116447629|Iitate Planetary Radio Telescope]]''
| [[Япония]]
| [[Фукусима (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155850|Soma District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674500|Iitate]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518219|Iluro observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523244|Immanuel Kant observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лимбах-Оберфрона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432437|Inagawa Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1042053|Kawabe district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155267|Inagawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518218|Inastars observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Потсдам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379350|Inastars Observatory Potsdam ( before 2006)]]''
| [[Алман империясе]]
| [[Потсдам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q251629|Indian Astronomical Observatory (IAO)]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q252064|Hanle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536706|Indian Hill North Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q22695649|Huntsburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607557|Ingenio observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Инхенио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522333|Ingle Farm observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6032545|Ingle Farm]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q47814136|INPE, Cachoeira Paulista]]''
| [[Бразилия]]
| [[Кашуэйра-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523270|Insperity observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Амбел (Техас)|Амбел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q921803|Institut de radioastronomie millimétrique]]''
| [[Франция]]
| [[Гренобль]]&lt;br/&gt;[[Сен-Мартен-д’Эр]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
|-
| ''[[:d:Q451860|Institute of Astronomy]]''
| [[Польша]]
| [[Торунь]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
|-
| ''[[:d:Q123531763|Institute of Astronomy and Meteorology]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64744408|International Astronomy Center]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115616840|iota Scorpii Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773933|Iowa Robotic Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Елджин (Аризона)|Елджин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264693|Irmtraut observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ирмтраут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523219|Ironwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Галеива (Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523218|Ironwood Remote observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гонолулу (округ, Гавай)|Һонолулу бүлгесе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633502|Irydeo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Камарма-де-Эстеруэлас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6076864|Isaac Newton Group of Telescopes]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4329965|Isaac Roberts’ Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q33803247|Crowborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q125388058|Isartalsternwarte]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кёнигсдорф (Бавария)|Кёнигсдорф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521292|Isarwinkel observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бад-Тёльц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11585400|Ishigakijima Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Исигаки]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q114420031|Ishiki observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q22123481|Ishiki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251629|Isle of Man observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3750799|Foxdale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522317|ISON-Blagoveschensk observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Благовещенск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632280|ISON-Byurakan Observatory]]''
| [[Әрмәнстан]]
| ''[[:d:Q2305036|Byurakan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616894|ISON-Castelgrande Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельгранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632319|ISON-Hureltogoot Observatory]]''
| [[Монголия]]
| [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329947|ISON-NM Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]&lt;br/&gt;[[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632640|ISON-SSO Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4986125|Bugaldie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522292|ISON-Terskol  observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4456316|Terskol]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616860|ISON-Uzhhorod Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Карпат арты өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329995|Istanbul University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Истанбул]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607506|iTelescope Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632349|iTelescope SRO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607561|Iturrieta observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2743547|Iturrieta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534479|Ivywood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эдмонд (Оклахома)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436153|Iwaki observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Иваки (Фукусима)|Иваки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121543781|İnönü University Astronomy Research and Application Center]]''
| [[Төркия]]
| [[Малатья|Малатия]]&lt;br/&gt;[[Батталгази]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534473|J. C. Veen observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7997086|Lowell Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632347|Jack C. Davis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Карсон-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6119881|Jacobus Kapteyn Telescope]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607546|Jaen Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хаен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482316|Jakokoski Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q11865669|Jakokoski]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113727895|Japal-Rangapur observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q7260358|Punjagutta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886741|Jarnac Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейл (Аризона)|Вейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633492|Javalambre observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q14462|La Higuera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161641|JBL Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q704978|Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436044|JCPM Hamatonbetsu Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1210124|Hamatonbetsu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217756|JCPM Kimachi Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216438|JCPM Oi Station]]''
| [[Япония]]
| [[Сидзуока (шәһәр)|Чидзуока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436043|JCPM Sakura Station]]''
| [[Япония]]
| [[Сакура (Тиба)|Сакура]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436030|JCPM Sapporo Station]]''
| [[Япония]]
| [[Саппоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217749|JCPM Tone Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4439544|JCPM Yakiimo Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q26753|Jena Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ена (шәһәр)|Ена]]
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813
|-
| ''[[:d:Q110896360|Jesuit astronomical observatory in Poznań]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14713713|Jewett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пуллман (Вашингтон)|Пуллман]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632303|Jiama'erdeng Tianwentai observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q577713|Ngari Prefecture]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522312|Jiang Nan Tian Chi  observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632323|Jiangnantianchi Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633384|Jimginny Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нейпервил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29109439|Jičín Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q656603|Йичин]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521293|Joan Roget observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1569783|Jodrell Bank Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q6693911|Lower Withington]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1692168|Johann-Kern-Sternwarte Wertheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вертхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q129902396|Johannes-Kepler-Volkssternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Таль (Штирия)|Таль]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q113661557|Johannesburg-Hartbeespoort]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537123|John Beckman observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6106677|Retamar y el Toyo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20757604|John J. McCarthy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Милфорд (Коннектикут)|Нью-Милфорд]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q16892932|John Payson Williston Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114642447|Joint observatory for cometary research]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (Нью-Мексико)|Сокорро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q107612|Socorro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113716798|Jonathan B. Postel Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Промиод (Валле д'Аоста)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6275260|Jones Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чаттануга]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643240|Jornada Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264382|Josef Bresser Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q6191|Borken]]''&lt;br/&gt;[[Боркен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632348|JPL SynTrack Robotic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632354|JPL SynTrack Robotic Telescope 2]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162742|JPL SynTrack Robotic Telescope 3]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6304212|Judson B. Coit Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4329962|Junk Bond Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| ''[[:d:Q3886759|Jura Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q54450|Vicques]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4071795|Ka-Dar Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q40338|Zelenchuksky District]]''&lt;br/&gt;[[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4319074|Nizhny Arkhyz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329966|Ka-Dar Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4245476|Kuzminskoye]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q115534443|Kachina observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Качина-Виледж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108117624|Kadaň Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q158274|Кадань]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-05
|-
| ''[[:d:Q115216329|Kagiya observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q398989|Tōkai region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436136|Kahoku observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кахоку (шәһәр)|Кахоку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632268|Kairos Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22118263|Kajigamori Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633389|Kalamazoo observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7997283|Kalamazoo Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436161|Kambah observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1103777|Kambah]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329968|Kamenskoe Plateau Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы]]&lt;br/&gt;[[Каменксое плато (авыл)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436121|Kamihoriguchi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ота (шәһәр, Япония)|Ота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642243|Kanab observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канаб (Юта)|Канаб]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q26726|Cannabis sativa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632658|Kangwon National University Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12582763|Gangnam-dong]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522319|Kangwon Science High School  observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Вонҗу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436097|Kani observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кани (шәһәр)|Кани]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2302000|Kanzelhoehe Solar Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Арриах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218199|Kappa Crucis observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536751|Kappa Crucis observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217732|Karasuyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Насукарасуяма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q646078|Karl Schwarzschild Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Таутенбург]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q115408824|Karlovy Vary Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Карловы-Вары]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q191091|Karlovy Vary Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346073|Karlsruhe Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Карлсруэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379425|Karrenkneul observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кальден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632650|Katori observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q780284|Katori district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633373|Katy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11264499|Kawabe Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1345541|Hidaka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1131164|Hidaka district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380645|Kawachi observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203304|Kawachi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216490|Kawane observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q6379644|Kawane]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q22118287|Kazo Miraikan]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Кадзо]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q6382668|Keeble Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616849|Kelmis observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q159864|Kelmis]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633554|Kempshott observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q810185|Basingstoke and Deane]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10931420|Ken-Ting Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q194989|Pingtung County]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
|-
| ''[[:d:Q6390934|Kennon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329970|Kevola Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q1017129|Paimio]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348489|Kew Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q32515|London Borough of Richmond upon Thames]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607659|Keyhole Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мантуя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4206982|KGO Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346071|Kiel Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483096|Kielce observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Кельце|Келсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6405250|Kielder Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2064240|Kielder]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11637674|Kihoku Astronomical Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Каноя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10945955|Killarney Provincial Park Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q12061001|Killarney Provincial Park]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-10
|-
| ''[[:d:Q115633347|Killer Rocks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пай-Таун (Нью-Мексико)|Пай-Таун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17088615|Kilodegree Extremely Little Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9037283|Kilpisjärvi Atmospheric Imaging Receiver Array]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q999185|Kilpisjärvi]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q114662437|King City observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q483483|King]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522360|Kingsgrove observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6272457|Kingsgrove]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607581|Kingsland Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q104337223|Runnaroddan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329969|Kingsnake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сигин (Техас)|Сигин]]&lt;br/&gt;[[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632322|Kinmen Educational Remote Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q706539|Jincheng Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607585|Kinver Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Стаурбриҗ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6415900|Kirkwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4222205|Kislovodsk Mountain Astronomical Station]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16719509|Шатджатмаз]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1246328|Kiso Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Нагано (префектура)|Нагано]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q4222352|Kitab Observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1576945|Kitami Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Китами]]
| 
|-
| ''[[:d:Q592248|Kitt Peak National Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q116162881|Kitt Peak-Bok observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нельсон (Аризона)|Нельсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217808|Kiyosato observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1365488|Kiyosato]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436138|Kiyose and Mizuho observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Киёсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134651067|Klementinská hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| [[Прага]]
| data-sort-value=&quot;1751&quot; | 1751
|-
| ''[[:d:Q1347780|Kleť Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Кайов]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q19940586|KMTNet]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607653|Knielingen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Карлсруэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633519|Knocknaboola observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q6394440|Kerry]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377785|KNUE Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Сеҗоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381741|Kochi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Коти (шәһәр)|Кочи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348492|Kodaikanal Solar Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q253851|Kodaikanal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632287|Koeditz observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кёдиц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q174446|Koenigsberg Observatory]]''
| ''[[:d:Q27306|Пруссия кыйраллыгы]]''&lt;br/&gt;[[Өченче рейх]]
| [[Königsberg|Көнигсберг]]&lt;br/&gt;[[Калининград өлкәсе]]
| data-sort-value=&quot;1810&quot; | 1810
|-
| ''[[:d:Q114380797|Kogota observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q6425818|Kogota]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616879|Koksijde observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q465545|Koksijde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329971|Kolleverde di Gvidoniya observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Гуидония-Монтечельо]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115518935|Komakallio observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380422|Konan observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Конан (Сига)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521281|Konigsleiten observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вальд-им-Пинцгау]]
| 
|-
| ''[[:d:Q754357|Konkoly Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6431076|Kopernik Space Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестал (Нью-Йорк)|Вестал]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q115633436|Korea Microlensing Telescope Network-CTIO]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q7191572|Piedrasblancas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616898|Korea Microlensing Telescope Network-SAAO]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632636|Korea Microlensing Telescope Network-SSO]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518216|Koschny Observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q848988|Noordwijkerhout]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329973|Kottamia Astronomical Observatory]]''
| [[Мисыр]]
| [[Каһирә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329950|Kouba Observatory]]''
| [[Алжир|Әлҗәзаир]]
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4236432|Kourovskaya observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Свердловск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Слобода (Свердловск өлкәсе)|Слобода]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q139661423|Koyama Astronomical Observatory, Kyoto Sangyo University]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1154970|Kita-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329974|Kramatorsk Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Краматорск]]&lt;br/&gt;[[Донецк өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521915|Krasnodar observatory]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4238982|Krasnopresnenskaja Observatory MSU]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831
|-
| ''[[:d:Q1776351|Kremsmünster Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Кремсмюнстер]]
| data-sort-value=&quot;1749&quot; | 1749&lt;br/&gt;16th century
|-
| ''[[:d:Q115616876|Kryoneri Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q2634089|Sikyona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
|-
| ''[[:d:Q4242693|Kryzhanivka Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q103501422|Fontanka rural hromada]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522322|KSA SEM  observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| [[Pusan|Пусан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071811|Kuban State University Astrophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Краснодар]]&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633334|Kuiper Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4246842|Kuma Kogen Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351134|Kumakogen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115206726|Kumamoto]]''
| [[Япония]]
| [[Кумамото (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432816|Kumamoto Civil Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q876960|Minami-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11386692|Kurashiki Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Курасики|Курачики]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-21
|-
| ''[[:d:Q105023830|Kure City Kamagari Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Куре (Япония)|Куре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522341|Kurihara observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Курихара (шәһәр)|Курихара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523213|Kuriwa observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q5685024|Hawkesbury Heights]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380233|Kurohone observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11678022|Kurohone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432479|Kurume City Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Фукуока (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Куруме]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436078|Kushiro observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кусиро|Кучиро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113328614|KUSZA Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q189701|Тренгану штаты]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1819090|Kvistaberg Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q113673|Upplands-Bro Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
|-
| ''[[:d:Q4329967|Kwasan Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1076993|Yamashina-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10
|-
| ''[[:d:Q115523226|KYSUCE observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q516578|Кисутске-Нове-Место]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4071786|Kyung Hee Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115264620|Köln observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Көлн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518602|L'Ampolla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Амполья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607575|La Avejerilla observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95080|Лас-Пальмас]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607549|La Axarquia Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Чильчес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456619|La Chaux de Fonds observatory]]''
| [[Швейцария]]
| [[Ла-Шо-де-Фоң]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607529|La Corte Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Антигуа (Испания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607539|La Couyere astronomical center]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Куиер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607551|La Fecha Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Арройо-де-ла-Энкомьенда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521866|La Giustiniana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29870423|La Hita observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ла-Пуэбла-де-Альморадьель]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q115607583|La Mata Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1798960|Torre La Mata]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21004044|La Murta Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607569|La Palma-NEON Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рио-Гальегос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1671108|La Plata Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q260600|La Plata Partido]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6464551|La Posta Astro-Geophysical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q115607586|La Puebla de Vallbona observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Испания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633475|La Romaneta observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17616407|La Romaneta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329976|La Sagra Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пуэбла-де-Дон-Фадрике]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632282|La Sagra Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q93586797|Don Domingo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523267|La Senda observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кабанильяс-дель-Кампо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453427|La Seyne sur Mer observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Сен-сюр-Мер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q459352|La Silla Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q115607555|La Vara observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6034974|Muñás]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3214361|Laboratoire atmosphères, milieux, observations spatiales]]''
| [[Франция]]
| [[Гиянкур]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q115616962|LaCaille observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q26409|centurion]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329977|Lahti Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Лаһти]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518632|Laietania observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Паретс-дель-Вальес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6474673|Lake Afton Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642016|Lake Arrowhead observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Ерроугед (Калифорния)|Лейк-Ерроугед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114735923|Lake Clear observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523296|Lake Forest observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ель-Дорадо-Гиллс (Калифорния)|Ель-Дорадо-Гиллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536749|Lake of the Woods Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-оф-те-Вудс (Виргиния)|Лейк-оф-те-Вудс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659466|Lake Saint Louis observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейк-Сент-Луис (Миссури)|Лейк-Сент-Луис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536704|Lakeland Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кертленд (Огайо)|Кертленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452418|Lamalou-les-Bains observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ламалу-ле-Бен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534442|LAMP observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Ривер (Аризона)|Нью-Ривер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251535|Lancaster observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q168052|Lancaster]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633504|Landehen observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ландеан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q134734168|Landolt Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Луизиана (штат)|Луизиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137739488|Large Fiber Array Spectroscopic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6492083|Las Brisas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1068067|Las Campanas Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2120|Atacama Region]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q3348332|Las Cumbres Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Голита (Калифорния)|Голита]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-29
|-
| ''[[:d:Q115607502|Las Negras observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970621|Las Negras]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537122|Las Vaguadas observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q5970801|Las Vaguadas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q111154710|Laupheim Planetarium]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лаупхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6504880|Laws Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115433578|Le Couvent de Lentin observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ледерг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674336|Le Cres observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ле-Крес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453156|Le Creusot observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q329664|Le Creusot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251442|Leamington Spa observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Роял-Лемиңтон-Спа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534484|Leavenworth observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Левенворт (Канзас)|Левенворт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329979|Lee Observatory]]''
| [[Ливан]]
| [[Бәйрут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633408|Leeside Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q22589397|Lower Rideau Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q662864|Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Потсдам]]
| data-sort-value=&quot;1700&quot; | 1700-05-18
|-
| ''[[:d:Q4257428|Leiden Southern Station]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456131|Leipzig observatory (since 1861)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лейпциг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379721|Lelekovice observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Лелековице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593194|Lenkerbeck observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Эссен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534462|Lenomiya observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Каса-Гранде (Аризона)|Каса-Гранде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633345|Leo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тортолита (Аризона)|Тортолита]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607631|Les Barres Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ламанон (Буш-дю-Рон)|Ламанон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25449446|Les Engarouines observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мальмор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117421244|Les Gavarres Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Марти-Вель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523232|Les Pedritxes observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матадепера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521855|Les Planes de Son observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альто-Анеу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113671007|Les Tardieux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пьерр-Лафей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522358|Leura observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3237124|Leura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6534639|Leuschner Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лафаэтт (Калифорния)|Лафаетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521852|Levendaal observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q459970|Leviathan of Parsonstown]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q104256413|Townparks]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
|-
| ''[[:d:Q115607782|Leyland Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q290838|South Ribble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886760|Libbiano astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3971733|Libbiano]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522309|LightBuckets observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q985421|Pingelly]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161032|LightBuckets Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Родео (Нью-Мексико)|Родео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632312|Lijiang Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200542|Gucheng District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q329012|Lilienthal Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лилиенталь (посёлок)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348370|Lille observatory of astronomy]]''
| [[Франция]]
| [[Лилль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607578|Linceo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сантандер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607886|Lindby observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q10700376|Torsjö]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q58203140|Linden Observatory Complex]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24061879|Lindheimer Astrophysical Research Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эванстон (Иллинойс)|Эванстон]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115241418|Linhaceira observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Прая-ду-Рибатежу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632320|LiShan Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q194635|Lintong District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6048232|Litchfield Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1021657|Clinton]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856
|-
| ''[[:d:Q115633341|Little Moose Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633369|Live Oak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437073|Livergnano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьяноро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115252962|Liverpool observatory (before 1867)]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21665571|Liverpool]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115252950|Liverpool observatory (since 1867)]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21665571|Liverpool]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433643|Livorno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ливорно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3178387|Llano de Chajnantor Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q1814384|Llano del Hato National Astronomical Observatory]]''
| [[Венесуэла]]
| ''[[:d:Q165582|Mérida]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607616|Lledoner observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40745|trial by ordeal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607617|Llica d'Amunt Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Льиса-д’Амун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607612|Lo Fossil Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616896|Lohbach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1868293|Lohrmann Observatorium]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521278|Lohrmann observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457269|Loiano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лояно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616947|Lomazzo Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q48800998|Bissago]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2560059|Lomnický Štít Observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q612516|Високе-Татри]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1072105|Lomnický štít]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
|-
| ''[[:d:Q115534468|Lone Star observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4890450|Bentley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523273|Longa Vista observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Браганса-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436980|Loomberah observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q21907832|Loomberah]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q38251197|Loomis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633414|Loose Goose Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q141724|Saint-Jérôme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536761|Los Algarrobos observatory]]''
| [[Уругвай]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607573|Los Altos de Arguineguin Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Моган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633447|Los Cabezones observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Санта-Роса (Ла-Пампа)|Санта-Роса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536760|Los Campitos observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q933355|Cañuelas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537139|Los Milanos observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Касерес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886753|Los Molinos Observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452994|Loudwater observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2665397|Loudwater]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7826439|Louis B. Stewart Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Торонто]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
|-
| ''[[:d:Q22996029|Louis-Théophile Moreux observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Бурж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q131292298|Lozova school astronomical observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4265554|Lozova]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2589586|Lubomir Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
|-
| ''[[:d:Q115482823|Lucca observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лукка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63249278|Luiz Cruls Astronomical Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3896114|Park Way]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q711919|Lulin Observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q82357|Nantou County]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-13
|-
| ''[[:d:Q115522315|Lulin Widefield Telescope]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q44581|Sinyi Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107149313|Lumezzane observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лумеццане]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115434459|Lumijoki observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q992376|Lumijoki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773694|Lunar Cafe Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q439285|Lund Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q505018|Lund Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
|-
| ''[[:d:Q115607641|Luscherz Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69491|Lüscherz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329981|Lviv Polytechnic Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Львов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632325|Lvye Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1197902|Huqiu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348374|Lyon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Жени-Лаваль]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3360|7th arrondissement of Lyon]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
|-
| ''[[:d:Q115607649|M57 Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сальтрио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14692807|Macalester College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сент-Пол (Миннесота)|Сент-Пол]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162886|Macclesfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Мәклсфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632647|Machida observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Матида|Мачида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607566|Mackay observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кристобаль-де-ла-Лагуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452747|Macnairston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q209131|South Ayrshire]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115978486|Madhava Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116159726|Madison-YRS observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q628478|Madras Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| [[Ченнай|Чинай]]
| data-sort-value=&quot;1786&quot; | 1786
|-
| ''[[:d:Q1883774|Magdalena Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сокорро (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522357|Magellan observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7348476|Lake Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523240|Magroforte observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Магрофорте Инфериоре (Алесандрия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4286403|Maiaky Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q47192944|Maiaky Hromada]]''&lt;br/&gt;[[Одесса өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1573566|Maidanak Observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Кашкадәрья өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521263|Maidbronn observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Римпар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523288|Maiden Lane observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Острив Бейнбридж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537132|Maidenhead observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1368496|Виндзор һәм Мейденһед]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| [[Украина]]
| [[Киев]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4142165|Holosiiv]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
|-
| ''[[:d:Q115521287|Maisoncelles observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мартен-дю-Боше]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673630|Maisons Laffitte observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мезон-Лаффитт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616940|Majadahonda observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Махадаонда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607592|Makerstoun Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q211113|Scottish Borders]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348343|Makes Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Луи (Реюньон)|Сен-Луи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607558|Malaga Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6741187|Malakoff Tower]]''
| [[Бразилия]]
| [[Ресифи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521270|Malina River observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Равоза-Магредиз (Удине)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536731|Mamalluca Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q60852445|Plaza Vicuña Mackenna]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q140268076|Manaratu AlUla]]''
| [[Согуд Гарәбстаны]]
| ''[[:d:Q236027|Мәдинә (провинция)]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-02
|-
| ''[[:d:Q6747042|Manastash Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518601|Mandi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Удине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607604|Manises observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Манисес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q315240|Mannheim Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Маннһейм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q21654734|Mannou Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633467|MAO observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q35383147|Chaabet Ain Laqsab]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633437|MAP observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521260|Marana observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Креспадоро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456040|Marburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q3869|Marburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6759661|Margaret M. Jacoby Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Род-Айленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380247|Margherita Hack observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6761440|Maria Mitchell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607656|Marienburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һилдесһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607663|Marina di Cerveteri observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Марина ди Черветери (Рим)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633469|Marina Sky observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114454078|Marine Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һамбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607643|Maritime Alps Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кунео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633383|Mark Evans Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блумингтон (Иллинойс)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633405|Mark Slade Remote Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2574779|Markree Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| ''[[:d:Q179325|County Sligo]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
|-
| ''[[:d:Q114593038|Marl observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Марль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607621|Marratxi observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q43099628|Talaiot des Caülls]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1103949|Marseille Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Марсель]]
| data-sort-value=&quot;1702&quot; | 1702
|-
| ''[[:d:Q115522361|Marsfield observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6773288|Marsfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616957|Martesana Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q2941290|Cassina de' Pecchi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114593522|Martigues observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мартиг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114738833|Martin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блексбург (Виргиния)|Блексбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521888|Martin S. Kraar  observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q207350|Rehovot]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6777751|Martz Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250676|Marxuquera observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9028627|Marxuquera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437469|Maryland Space Grant Consortium Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Балтимор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115253664|Masia Cal Maciarol Modul 2]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q362183|Ager]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253676|Masia Cal Maciarol Modul 8]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728745|Masquefa Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Маскефа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633482|MASTER-IAC Observatory, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522318|MASTER-II  observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q16274423|Shirotnaya Street]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19597824|MASTER-II Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Кисловодск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521903|MASTER-II observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633435|MASTER-OAFA Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616946|MASTER-Tavrida observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253815|Mataro observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55831157|Matera Laser Ranging observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Матера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607526|Matosinhos Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Ланьезеш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674411|Mauguio observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Могио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q831790|Maunakea Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
|-
| ''[[:d:Q115518943|Mauren Valley  observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хольцгерлинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162680|Maury Lewin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Глендора (Калифорния)|Глендора]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6797399|Maynard F. Jordan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэн (штат)|Мэн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633532|Mazagon Huelva observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q555360|Mazagan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633513|Mazariegos observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q947962|McCormick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Албемарл (округ, Виргиния)|Аккомак (округ, Виргиния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1536779|McDonald Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633360|McDonald Observatory-LCO ELP]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633361|McDonald Observatory-LCO ELP Aqawan A #1]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633362|McDonald Observatory-LCO ELP B]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Девис (Техас)|Форт-Девис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6801891|McKim Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гринкасл (Индиана)|Гринкасл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3303709|McMath–Hulbert Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]&lt;br/&gt;[[Лейк-Ангелус (Мичиган)|Лейк-Ангелус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6802382|McMillin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6803142|Mead Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633365|Medina Dome observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Медина (Сапата округы, Техас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616959|MeerLICHT]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6809208|Mehalso Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3299222|Melbourne Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Виктория (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632256|Melezhy Astrophoto Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Владимир өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14709561|Melton Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Көньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633426|Mendel Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Норт-Андовер (Массачусетс)|Норт-Андовер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1392337|Mendenhall Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6817127|Menke Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3982942|Merate Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Мерате]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
|-
| ''[[:d:Q20670520|Mercedes Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114737058|Mercedes Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250753|Merignac observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мериньяк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452252|Merlette observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q3125|Hautes-Alpes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114455996|Meschede observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мешеде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616873|Metsahovi Optical Telescope observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518621|Metsala observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Эспоо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18682261|Metsähovi]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3847974|Metsähovi Radio Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q748092|Kirkkonummi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13104410|Meudon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Медон (О-де-Сен)|Медон]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
|-
| ''[[:d:Q6826502|Meyer–Womble Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123596758|Michiel Coignet Observatorium]]''
| [[Бельгия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14716222|Michigan State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6715169|Michigan-Dartmouth-MIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452886|Mickleover observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q6838865|Mickleover]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607619|Micro Palomar observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реянетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q117000038|MicroObservatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114373715|Middlebury College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вермонт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536754|Middlesex School Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конкорд (Массачусетс)|Конкорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523292|Mill Creek observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ченовет (Орегон)|Ченовет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523231|Millau observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мийо (город)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6859196|Miller Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6859986|Mills Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2357511|Dundee City]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633366|Millwood Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5059334|Center Point]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114419923|Minami-Oda Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351153|Minami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11408718|Minamiaso Luna Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1184681|Minamiaso]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523278|Minnetonka observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннетонка (Миннесота)|Миннетонка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633527|Miron del Cielo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Оренсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11278847|Misato Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354884|Kimino]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130990|Kaiso District]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-07
|-
| ''[[:d:Q115216774|Mishima observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сусоно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643520|Missouri City observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури-Сити (Техас)]]&lt;br/&gt;[[Миссури-Сити (Миссури)|Миссури-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522331|Miwa observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11353840|Manza Onsen Ski Resort]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522324|Miyaki-Argenteus observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1351707|Miyaki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381466|Miyasaka Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11453543|Miyasaka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q40702981|Mizusawa VERA Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115523222|Moana observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4299444|Modra Observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q596044|Модра]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633337|Moka Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q578010|Molėtai Astronomical Observatory]]''
| [[Литва]]
| ''[[:d:Q2089785|Molėtai District Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632278|MOMA observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Овьедо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616954|MONET/South]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1543970|Mont Mégantic Observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q1844577|La Patrie]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
|-
| ''[[:d:Q115607614|Montagut observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Террасса|Терраса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607563|Montana Blanca observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2046900|Tías]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607562|Montana Cabreja observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вега-де-Сан-Матео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521896|Montarrenti observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Совичилле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30080225|Montcabrer Osservatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кабрилес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27997087|Monte Agliale observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Борго-а-Моццано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457243|Monte Argentario observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монте-Арджентарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457254|Monte Autore observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3861206|Monte Autore]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886761|Monte Bianco obsertatory]]''
| [[Италия]]
| [[Курмайор]]&lt;br/&gt;[[Шамони]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
|-
| ''[[:d:Q115241987|Monte Deva observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11007280|Monte Deva]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14469379|Monte Generoso Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q12724|Тичино кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329985|Monte Mario Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886748|Monte Viseggi Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-14
|-
| ''[[:d:Q115633524|Montecanal Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сарагоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521900|Montevenere observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Монцуно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61454060|Monteviasco Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Курилья-кон-Монтевьяско]]
| 
|-
| ''[[:d:Q78373665|Montevideo Astronomical Observatory]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| 
|-
| ''[[:d:Q102157912|Montjoia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мойя (Барселона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q104617429|Montpellier Astronomical Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Монпелье]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
|-
| ''[[:d:Q126893|Montsec Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Эстеве-де-ла-Сарга]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-24
|-
| ''[[:d:Q115483679|Montseny Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Монсень]]
| 
|-
| ''[[:d:Q136915523|Moon Palace]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632272|Moonbase South Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115239405|Moonedge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3452681|Northport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534477|Moonglow observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ворренсбург (Миссури)|Ворренсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632333|Mooray Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| [[Крайстчерч]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639428|Moorpark College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452492|Moorwarfen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Йевер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633342|Moose Springs Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q49251874|Humbug Canal]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633417|Moquegua observatory]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312404|Carumas District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536758|Morgantown Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Моргантаун (Пенсильвания)|Моргантаун]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6912002|Morgan–Monroe Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217951|Moriyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Морияма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534463|Morning Star observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Танк-Верде]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6913835|Morris Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659406|Morrison Obervatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6914037|Morrison Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14708606|Mounds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6347284|Mount Abu Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q205719|Sirohi district]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q114451989|Mount Belleview Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6920321|Mount Cuba Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Делавэр (штат)|Делавэр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q612700|Mount Graham International Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грейам (округ, Аризона)|Коконино (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4383524|Mount John University Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q1760822|Mackenzie District]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q86755669|Mount Kent Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1067014|Toowoomba Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5650505|Mount Laguna Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6472904|Laguna Mountains]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q224761|Mount Lemmon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1749185|Mount Lemmon Survey]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518937|Mount Matajur observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Савонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452076|Mount Molehill Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q13360143|Mount Nyūkasa Optical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ина (шәһәр)|Ина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1819126|Mount Pleasant Radio Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Тасмания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752029|Mount Suhora Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114437019|Mount Tarana Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q704978|Bathurst]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329987|Mount Terskol Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4456316|Terskol]]''&lt;br/&gt;[[Кабарда-Балкария]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607598|Mount Tuffley Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20986485|Gloucester]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523302|Mount Wilson-TIE  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3119066|Mount Wilson]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633336|Mountain Creek Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6925217|Mountain Skies Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вайоминг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116179651|Mountainville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642978|MPO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флориссент (Миссури)|Флориссент]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329982|Mr. Barclay’s observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q23240|Essex]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642387|Mt. Bigelow Station 27&quot; Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пима (округ, Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522305|Mt. Guizi observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1337284|Hongshan District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114436973|Mt. Kajigamori observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1206441|Ōtoyo-chō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267943|Mueggelheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q66095671|Müggelheimer Straße/Wendenschloßstraße]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616836|Muensterschwarzach Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шварцах-ам-Майн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11342611|Mui Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11415881|Mukai Chiai Children's Science Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Татебаяси]]&lt;br/&gt;[[Гумма (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q115632304|Multa Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мульта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453527|Mundenheim observatory (1907-1913)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лүдвигсһафен-ам-Рейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456073|Munich observatory (1819-1938)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6937554|Murchison Radio-astronomy Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
|-
| ''[[:d:Q115607780|Murcia Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мурсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114419998|Murou observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q349267|Uda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632339|Murray Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бивертон (Орегон)|Бивертон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522351|Murrumbateman observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3328224|Murrumbateman]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607624|Murviel-les-Montpellier observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мюрвьель-ле-Монпелье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607530|Muxagata Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Вила-Нова-ди-Фош-Коа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4320429|Mykolaiv Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852
|-
| ''[[:d:Q122594|Nachi-Katsuura Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1346730|Nachikatsuura]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632646|Nagano Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Омати (шәһәр)|Омати]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436075|Nagatoro observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345299|Nagatoro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522326|Nakagawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Анан (Токусима)|Анан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432590|Nakagoya Astronomical Observatory “Subaru Dome”]]''
| [[Япония]]
| [[Миядзаки (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1132445|Higashiusuki district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1352182|Misato]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432206|Nakanoshima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кагосима (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1043830|Kagoshima district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q701079|Toshima]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522301|Nanchuan observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q917049|Tianhe District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q6963759|Nankivell Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q692895|Wairarapa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632306|Nanshan Station, Xinjiang Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4312906|Nanyo Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ямагата (префектура)|Ямагата]]&lt;br/&gt;[[Нанъё]]
| 
|-
| ''[[:d:Q60643512|Nançay Radio Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Нансе (коммуна)]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q11548824|NAOJ Mizusawa Campus]]''
| [[Япония]]
| [[Осю|Очу]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
|-
| ''[[:d:Q115518618|Narama observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Нарама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1662664|NASA Infrared Telescope Facility]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536690|NASA/MSFC ALAMO Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Редстоун-Арсенал]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114660594|Nashville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нәшвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521891|Nastro Verde observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прйора (Напуль)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633406|Natelli Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фредерик (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57314873|National Astronomical Observatory &quot;Galileo Galilei&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q182428|Силистра]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q57314881|National Astronomical Observatory &quot;Slavey Zlatev&quot;]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q192875|Карҗали]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q844345|National Astronomical Observatory of China]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q1327713|National Astronomical Observatory of Japan]]''
| [[Япония]]
| [[Митака]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q11421254|National Astronomical Observatory of Japan Hawaii Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-10
|-
| ''[[:d:Q4289239|National Astronomical Observatory of San Pedro Mártir]]''
| [[Мексика]]
| [[Түбән Калифорния|Баха-Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1816405|National Observatory of Athens]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q1224979|Афин муниципалитеты]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
|-
| ''[[:d:Q114643553|National Observatory of Tacubaya]]''
| [[Мексика]]
| [[Мехико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1315390|National Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q1967618|National Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-17
|-
| ''[[:d:Q594282|National Research Institute of Astronomy and Geophysics]]''
| [[Мисыр]]
| ''[[:d:Q771345|Helwan]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840&lt;br/&gt;1865&lt;br/&gt;1903
|-
| ''[[:d:Q2707219|National Solar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]&lt;br/&gt;[[Аризона]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q4315139|National Space Facilities Control and Test Center]]''
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Украина]]
| [[Кырым]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| ''[[:d:Q15965835|NAUTILUS]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6983160|Naylor Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17227030|Nayoro Municipal Observatory Kitasubaru]]''
| [[Япония]]
| [[Наёро]]&lt;br/&gt;[[Хоккайдо (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04
|-
| ''[[:d:Q115607565|Nazaret observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q430776|Nazareth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639087|Near-Earth Asteroid Tracking (NEAT) at Palomar observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633425|Nebula Knoll Observatoy]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейкфилд (Нью-Гэмпшир)|Вейкфилд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632311|Negara observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q6486155|Langkawi Cable Car]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q60846054|NenuFAR]]''
| [[Франция]]
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-10
|-
| ''[[:d:Q92189309|Neue Universitätssternwarte Innsbruck]]''
| [[Австрия]]
| [[Иннсбрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616832|Neutraubling observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Нойтраублинг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659300|New Bullpen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Альфаретта (Джорджия)|Альфаретта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114236846|New Horizons KBO Search-CFHT]]''
| [[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| [[Гило]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267164|New Millennium Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Моццате]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7017113|Newbrook Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Альберта]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7796221|Thorhild County]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| ''[[:d:Q115536693|Newcastle observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q555690|Newcastle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452819|Newcastle-upon-Tyne observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21012735|Ньюкасл-апон-Тайн]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534451|NF observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11505003|Nichihara Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q640586|Tsuwano]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
|-
| ''[[:d:Q1170005|Nihondaira Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203168|Shimizu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| ''[[:d:Q115521862|Nijmegen observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Неймеген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237277|Nimes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ним]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607547|Nira observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q2046900|Tías]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114380504|Nishi Kobe observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q25369|Kobe Bryant]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q104878674|Nishi-Harima Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11629399|Nishimino Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1204046|Ibigawa]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q7042143|Nizamia observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| [[Хәйдәрабад]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
|-
| ''[[:d:Q115536723|NJIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ньюарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633494|NNHS Drummonds Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2538623|Pitsford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616864|NOAK Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q21481445|Stavraki Ioanninon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1994765|Nobeyama radio observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203240|Minamimaki]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10
|-
| ''[[:d:Q99534494|NOIRLab]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115632260|Nomad Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q4236651|Kochevanchik]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521869|Nonndorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q67950704|Nonndorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633534|Norba Caesarina observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Касерес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114593061|Norderstedt observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Нордерштедт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633483|Nordic Optical Telescope observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Канар утраулары]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522362|Norma Rose observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2095799|Leyburn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q23015236|North Bohemian Observatory and Planetarium in Teplice]]''
| [[Чехия]]
| [[Теплице|Теплитсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7055480|North Georgia Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633351|North Mesa Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Аламос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607771|North Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7056239|North Otago Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114436999|North Ryde observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1769479|North Ryde]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663749|North Scituate observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7545681|Smithville – North Scituate]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536688|Northbrook Meadow Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q570986|Northbrook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114642348|Northern Arizona University observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633488|Northern Skygems Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нерпио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q55625472|Northolt Branch Observatories]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q210476|London Borough of Harrow]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-27
|-
| ''[[:d:Q116162884|Northolt Branch Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q83399|Northolt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633511|Northolt Branch Observatory 2]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q40478|London Borough of Hammersmith and Fulham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633497|Northolt Branch Observatory 3]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q644530|Blandford Forum]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536712|Northview Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэндон (Нью-Йорк)|Мэндон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536765|Northwest Florida State College observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Найсвилл (Флорида)|Найсвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633386|Northwest Indiana Robotic Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ловелл (Индиана)|Ловелл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728183|Northwood Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115267196|Nova Milanese observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нова-Миланезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523239|Novaloop observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Мужен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457208|Novi Ligure observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нови Лигуре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632283|Novoselki observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q4325744|Novosilky]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116146100|NTT Rokko Astronomical Communication Center]]''
| [[Япония]]
| [[Хёго (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1154555|Nada-ku]]''&lt;br/&gt;[[Кобе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161053|Nubbin Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Арканзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633536|Nuevos Horizontes observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Камас (округ, Айдахо)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25615912|Nuffield Radioastronomy Laboratory]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
|-
| ''[[:d:Q114453344|Nyenheim observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q775|Gelderland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7071262|Nyrölä Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q7071265|Nyrölä]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7071676|O'Brien Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Марин-он-Сент-Крой (Миннесота)|Марин-он-Сент-Крой]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521905|OACL observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Терамо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638892|Oak Bay observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q7073424|Oak Bay]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q132144|Oak Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7074159|Oakley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522353|Oakley Southern Sky observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536707|Oakridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Те-Гаммокс (Флорида)|Те-Гаммокс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659436|Oakwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оуквуд (Джорджия)|Оуквуд]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q779968|Oakwood]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633495|OAO University Observatory Station Aras]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633454|OATU observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Тупи-Паулиста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7220463|Oaxaca Observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Оахака (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523263|Oberfrauendorf observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гласхютте (Саксония)|Гласхютте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638007|Oberwichtrach observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q15837303|Oberwichtrach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q65945|Wichtrach]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521298|Oberwiesenthal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Обервизенталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616911|ObsCT observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q141136954|Observatoire Airglow]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| ''[[:d:Q7075447|Observatoire Astronomique de Mont-Soleil]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q11911|Берн кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q947985|Observatory of Strasbourg]]''
| [[Франция]]
| [[Страсбург]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q131859529|observatoire astronomique Pierre Fayadat]]''
| [[Франция]]
| [[Жуаньи]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
|-
| ''[[:d:Q3886765|Observatoire de Bédoin]]''
| [[Франция]]
| [[Бедуэн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113672957|Observatoire de Castres]]''
| [[Франция]]
| [[Кастр (Тарн)|Кастр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113670938|Observatoire de l'Ardeche]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q3148|Ardèche]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886769|Observatoire de Saint-Véran]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Веран (Югары Альплар)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113727702|Observatoire des Cote de Meuse]]''
| [[Франция]]
| [[Виньель-ле-Аттоншатель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q51785579|observatoire des sciences de l'Univers en région Centre-Val de Loire]]''
| [[Франция]]
| [[Орлеан]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q3348420|Observatoire du Mont Cosmos]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3462113|Saint-Elzéar]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q11939209|Observatori Astronòmic de Castelltallat]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Матеу-де-Бажес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q19257162|Observatori de l'Ebre]]''
| [[Испания]]
| [[Рокетас]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q30182589|Observatori de Santa Maria de Montmagastrell]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q17184274|Santa Maria de Montmagastrell]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q109623111|Observatories of the Sciences of the Universe]]''
| [[Франция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6048195|Observatorio Astronómico de Cabezo de la Jara]]''
| [[Испания]]
| [[Пуэрто-Лумбрерас]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| ''[[:d:Q357639|Observatorio Astronómico de Mallorca]]''
| [[Испания]]
| [[Костич (Балеар утраулары)]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q28501751|Observatorio Astronómico del CURE]]''
| [[Уругвай]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016
|-
| ''[[:d:Q111687567|Observatorio Astronómico Educativo Turístico UNMSM - M. D. Maranganí]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q3312558|Maranganí District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5811531|National Astronomical Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q45632|Santiago province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3348350|Observatorio Astronómico Nacional de Colombia]]''
| [[Колумбия]]
| [[Богота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7075452|Observatorio de La Cañada]]''
| [[Испания]]
| [[Авила]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q18417448|Observatorio del Instituto de Profesores Artigas]]''
| [[Уругвай]]
| [[Монтевидео]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-09
|-
| ''[[:d:Q140689663|Observatorio Inca de Oro]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q23660300|Diego de Almagro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12396254|Observatorio Ramón María Aller]]''
| [[Испания]]
| [[Сантьяго-де-Компостела]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| ''[[:d:Q115607503|Observatorio UCM]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10605926|Observatorium Tusculanum]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q499400|Һөе-Тоструп]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29740196|Observatory &quot;Stellar Society&quot;]]''
| [[Болгария]]
| [[Юндола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7611597|Observatory - Planetarium SIRIUS]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65732|Sigriswil]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113270224|Observatory Großschwabhausen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гросшвабхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7075465|Observatory House]]''
| [[Бөекбритания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633444|Observatory Hurtado]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20755532|Observatory in Mikulášovice]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56416137|Mikulášovice]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
|-
| ''[[:d:Q68958792|observatory Ledeč nad Sázavou]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1290479|Ледеч-над-Сазавоу]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q679176|Observatory of Geneva]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q63979|Versoix]]''
| data-sort-value=&quot;1772&quot; | 1772
|-
| ''[[:d:Q4071791|Observatory of Kunstkamera, Saint Petersburg]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4328552|Observatory of Nurol]]''
| [[Франция]]
| [[Орек-сюр-Луар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30196237|observatory of Saint-Pardon-de-Conques]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пардон-де-Конк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329983|Observatory of San Vito a Montelupo]]''
| [[Италия]]
| [[Монтелупо-Фьорентино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139830205|Observatory of Szeged]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Сегед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329991|Observatory of the Collegio Romano]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659316|Observatory of the State University of Missouri]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3562800|Observatory Vsetín]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q513417|Всетин]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
|-
| ''[[:d:Q74473851|Observatório Astronómico da Faculdade de Ciências da Universidade do Porto/Professor Manuel de Barros e respetivas instalações]]''
| [[Португалия]]
| [[Оливейра-ду-Дору (Вила-Нова-де-Гайа)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q140644919|Observatório Astronómico de Travancinha]]''
| [[Португалия]]
| [[Травансинья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q108159717|Observatório Astronômico do Sertão de Itaparica]]''
| [[Бразилия]]
| [[Итакуруба]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q10340076|Observatório Municipal de Americana]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340079|Observatório Municipal de Campinas Jean Nicolini]]''
| [[Бразилия]]
| [[Кампинас]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
|-
| ''[[:d:Q11795177|Obserwatorium Astronomiczne Solaris]]''
| [[Польша]]
| [[Ополе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11795178|Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Zielonogórskiego]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114638961|OCA-Anza Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[(2061) Анса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1759008|OCA-DLR Asteroid Survey]]''
| [[Франция]]
| [[Грас (округ)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3139|Диңгез буе Әлпләре]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381666|Ochiai observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7076314|Ochiai]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2014467|Odesa Astronomical Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Одесса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536689|Ohio State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лайма (Огайо)|Лайма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123034152|Ohio University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Атенс (Огайо)|Эйтенз (Огайо)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7081349|Oil Region Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116100210|Oishi Kogen Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1345889|Aridagawa]]''&lt;br/&gt;[[Вакаяма (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1131181|Arida district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114419909|Oishi observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354884|Kimino]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114641932|Ojai observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217676|Ojima Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7081631|Ojima]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11472118|Okayama Astrophysical Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115216153|Okutama observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q598626|Okutama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1570896|Old Naval Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
|-
| ''[[:d:Q14469330|Old Observatory of Geneva]]''
| [[Швейцария]]
| [[Женева]]
| data-sort-value=&quot;1772&quot; | 1772
|-
| ''[[:d:Q115633472|Old Orchard Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2094060|Fiddington]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523225|Oldenburg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ольденбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12330138|Ole Rømer Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q240262|Aarhus Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7086916|Olin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607589|Olive Farm Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q290838|South Ribble]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7087726|Oliver Observing Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521849|Olmen observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q642071|Hendrick van Balen the Elder]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q138515349|Olympoksen tähtitorni]]''
| [[Финляндия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633372|Omaha observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Небраска]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523241|OmegaLab observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Палермо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632296|Omsk-Yogik Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Омск өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7092212|Ondokuz Mayıs University Observatory]]''
| [[Төркия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115616902|Ondrejov--BlueEye600 Telescope observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q249259|Енджеюв]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113674224|Onnens Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65963837|Prez]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q929994|Onsala Space Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q499380|Kungsbacka Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| ''[[:d:Q114437299|Ontinyent observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Онтеньенте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436087|Oosato observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кумагая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115217990|Ootake observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Отакэ (Хиросима)|Отакэ]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633557|OPERA Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Пале (Жиронда)|Сен-Пале]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456179|Oppolzer Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q874698|Old Innsbruck Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Иннсбрук]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q114659494|Optec Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633449|Orbis Tertius observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Кордоба (Аргентина)|Кордоба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728383|OrbitJet Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колден (Нью-Йорк)|Колден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523279|Organ Mesa observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лас-Крусес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7102746|Orioloromano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Орьоло-Романо]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q114457220|Orwell Park observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3243134|Nacton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522339|Osaki observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Осаки (шәһәр)|Осаки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123197377|Oscar G. Mayer Memorial Building]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638143|Osenbach observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Озенбак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113719898|Osservatorio Antonio Grosso]]''
| [[Италия]]
| [[Бругерио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616941|Osservatorio Astronomico]]''
| [[Италия]]
| [[Пьоббико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293596|Osservatorio Astronomico Armenzano]]''
| [[Италия]]
| [[Перуҗа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2034636|Astronomical Observatory of Capodimonte]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812
|-
| ''[[:d:Q58952590|Osservatorio astronomico di Cima Rest]]''
| [[Италия]]
| [[Магаза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4328295|Osservatorio Astronomico di Gnosca]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67754|Gnosca]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q106083966|Osservatorio astronomico di Loiano]]''
| [[Италия]]
| [[Лояно]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-15
|-
| ''[[:d:Q18752335|Osservatorio astronomico di Remanzacco]]''
| [[Италия]]
| [[Реманцакко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348347|Osservatorio astronomico Fondation Clément Fillietroz]]''
| [[Италия]]
| [[Нюс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121864406|Osservatorio astronomico Lazzarello]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q47007923|Alta Val Tidone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q543489|Osservatorio Astronomico Sormano]]''
| [[Италия]]
| [[Сормано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113720293|Osservatorio La Dehesilla]]''
| [[Испания]]
| [[Алаурин-де-ла-Торре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1663070|Osservatorio Madonna di Dossobuono]]''
| [[Италия]]
| [[Мадона ди Дособуоно (Верона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q56799995|Osservatorio Polifunzionale del Chianti]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q60287354|Barberino Tavarnelle]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113720116|osservatorio Rivalta]]''
| [[Италия]]
| [[Ривальта-ди-Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113720198|Osservatorio Scandicci]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115380146|Ostrorog observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q1005885|Остролуг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q554021|Gmina Ostroróg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616887|Ostrov Observatory, Constanta]]''
| [[Румыния]]
| [[Есекиой]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4071788|Ostrowik Observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q2328621|Gmina Celestynów]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633540|Osuna observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Осуна]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161249|ottawa observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Ottawa|Оттава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728078|Ottmarsheim Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Оттмарсайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28952453|Oukaïmden Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q7110362|Oukaimden]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
|-
| ''[[:d:Q115537129|Ourense observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q95038|Ourense]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638483|Overberg observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3361528|Overberg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1640898|Bredasdorp]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607654|OVM Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Киеза-ин-Вальмаленко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632289|OWL-Net observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q741793|Mitzpe Ramon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632656|OWL-Net observatory, Daedeok]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q20919|Daejeon Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632660|OWL-Net observatory, Mt. Bohyun]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50331|Cheongsong County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633343|OWL-Net observatory, Mt. Lemmon]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q224761|Mount Lemmon Observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633463|OWL-Net observatory, Oukaimeden]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161583|OWL-Net observatory, Songino]]''
| [[Монголия]]
| ''[[:d:Q2637533|Songino Khairkhan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518938|Owls and Ravens observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хольцгерлинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616843|P.M.P.H.R. Deep Sky Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Атина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536771|P2 Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218448|Pacific Lutheran University Keck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Паркленд (Вашингтон)|Паркленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522349|Pacific Sky Observatory observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q9332790|Saipan Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434125|Palazzo Bindi Sergardi observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521853|Pallerols observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q11939914|Pallerols]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643294|Palmer Divide Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо-Сприңс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452736|Palmerston North observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q909220|Palmerston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632341|Palo Alto observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пало-Альто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115219253|Palominas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста-Саузист]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1075600|Pan-STARRS]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q115633438|Panameno observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115267402|Panker observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Панкер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q22047646|Panzano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Кастельфранко-Эмилия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632274|PAO observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прато]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633555|Para Todos Remote Observatory]]''
| [[Испания]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10914152|Paranal Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q94552|Антофагаста]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q21899369|Parc Astronòmic Montsec]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021068|Pardubice observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Пардубице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q65159989|Park Astronomiczny Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q497115|Фромборк]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q148044|Parkes Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q605513|Parkes]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q115380167|Parma observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Парма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437516|Partizanske observatory]]''
| [[Словакия]]
| [[Тренчин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607628|PASTIS Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Банон (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7153287|Paul Robinson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q3015934|Lebanon Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7154366|Paul Wild Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q181766|Narrabri]]''&lt;br/&gt;[[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518624|Paus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7157644|Peach Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534472|Pear Tree observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Валперейзо (Флорида)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607542|Penamayor Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Нава (Астурия)|Нава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607513|Penn Heights Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q9611|Rickmansworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q96204406|Penrith Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113302232|Penteli Observatory]]''
| [[Греция]]
| ''[[:d:Q11815519|Penteli Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
|-
| ''[[:d:Q115522334|Penwortham observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q508016|Penwortham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115434542|Penzing Astrometric observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q138333469|Perak Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q2302576|Manjung]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536701|Perkins Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Делавер (Огайо)|Делавер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638286|Perpignan observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Перпиньян]]
| 
|-
| ''[[:d:Q525762|Perth Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1721949|City of Kalamunda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115380102|Peschiera del Garda observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пескьера-дель-Гарда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616961|PESCOPE observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q125434|Gqeberha]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161096|Petit Jean Mountain observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q31804890|Petit Jean Mountain]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521912|Petit Sant Feliu observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Фелиу-де-Льобрегат]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241719|Peverell observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21674890|City of Plymouth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633473|PGC observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Фрехеналь-де-ла-Сьерра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536737|Phillips Academy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Андовер (Массачусетс)|Андовер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17065949|Phoebe Waterman Haas Public Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1772232|Pianoro Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьяноро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4385571|Piazzano Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Эмполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329986|Pic du Midi Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Баньер-де-Бигор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518600|Picard observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q34632970|Windhag]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q938369|Pico dos Dias Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Бразополис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523229|Piconcillo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9059410|Piconcillo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633499|Picoto Observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Каррейра (Барселуш)|Каррейра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q254958|Piera Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пьера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q6094027|Pierre Kauffman Radio Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115325621|Pieta observatory]]''
| [[Мальта]]
| ''[[:d:Q744070|Pietà, Malta]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633381|Pin Oak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Форт-Медисон (Айова)|Форт-Медисон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7195070|Pine Bluff Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633407|Pineapple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фредерик (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607571|Pinsoro Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q3573783|Pinsoro]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523274|Pinto Valley observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Бернардино (округ, Калифорния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q58918214|Piombino Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пьомбино]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| ''[[:d:Q1636877|Pises Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q12515|Gard]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1368807|Cévennes National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7198279|Pisgah Astronomical Research Institute]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1587024|Pistoia Mountains Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q28090981|San Marcello Piteglio]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q221647|Piszkéstető Station]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Матра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329988|Pla D'Arguines Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сегорбе]]&lt;br/&gt;[[Альхимия-де-Альфара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q106928083|Planetario de Serón-Almería]]''
| [[Испания]]
| [[Серон (Испания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616881|Planetarium de Vaulx-en-Velin Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Во-ан-Велен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98215482|Planetarium Halle-Kanena]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һалле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q135486697|Planetarium Lübz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Любц]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
|-
| ''[[:d:Q30258636|Planetarium České Budějovice]]''
| [[Чехия]]
| [[Ческе-Будеёвице|Ческе-Будейовитсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8311385|České Budějovice 7]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q30111375|planetary astronomical observatory of Anzi]]''
| [[Италия]]
| [[Анци]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3152063|Planetology and Astrophysics Institute of Grenoble]]''
| [[Франция]]
| [[Гренобль]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
|-
| ''[[:d:Q115616842|Platanus Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Люсувко]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2644051|Plateau Observatory]]''
| No/unknown value
| ''[[:d:Q10372207|Антарктик килешү территориясе]]''&lt;br/&gt;[[Антарктида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633388|Pleasant Groves Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Плезент-Гровс (Алабама)|Плезент-Гровс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523290|Pleasanton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Плезантон (Калифорния)|Плезантон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329989|Pleiade Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пескантина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536724|Pleiades observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3285492|Mandeville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114736211|Plessisville observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q124101719|Plessisville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437291|Plomer observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Буэнос-Айрес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114237106|Plonsk observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q270656|Плоньск]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021067|Plzeň observatory and planetarium]]''
| [[Чехия]]
| [[Пльзень|Плзен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522304|Po Leung Kuk observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q986383|Tuen Mun District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518634|Polaris observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18747332|Polino astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Полино (Умбрия)|Полино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633441|Polonia Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633553|Polop observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Полоп]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607620|Pommier observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шад-Бофор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633533|Ponferrada observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кампонарая]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616907|Ponte Uso observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q109610829|cemetery of Sogliano al Rubicone]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616953|Popovich Observatory]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q617758|Ivanivka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7231423|Portage Lake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607572|Posadas Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Посадас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293580|Possum Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140246|Gisborne District]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115537136|Pousada dos Anoes Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Жуан-д’Алианса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379879|Povegliano Veronese observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Повельяно-Веронезе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115240967|Poway Valley observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пауей (Калифорния)|Повей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7236087|Powell Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752045|Poznań Observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Познань]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
|-
| ''[[:d:Q115250729|Pozuelo observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Посвело-де-Аларкон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536691|Prairie Grass Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Малберри (Индиана)|Малберри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q25004594|Prairie Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534478|Preston Hills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Селина (Техас)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7245135|Principia Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537146|Principia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Малага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123757798|Prishtina Observatory]]''
| [[Косово Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q3625575|Prishtina Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-15
|-
| ''[[:d:Q126596818|Private Sternwarte (Zeppelinstraße 7)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
|-
| ''[[:d:Q113673883|Promiod observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Шатийон (Валле-д’Аоста)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632641|PROMPT observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29474336|Provencal Baronnies Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Муадан]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q114643318|Prude Ranch observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536680|PSU Greenbush Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q5603779|Greenbush]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2532213|Public Observatory Mainz]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q880555|Altstadt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q30229568|Public Observatory Mercury]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Дордрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521874|Puchenstuben observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Пухенштубен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7258259|Puckett Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]&lt;br/&gt;[[Гөрҗистан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633451|Pueyrredon observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q5964114|La Lonja]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19368123|Pujalt Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Пужальт]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
|-
| ''[[:d:Q832621|Pula Observatory]]''
| [[Хорватия]]
| [[Пула]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q58268|Истарска жупаниясе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521851|Pulkovo Station observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Л’Акуила|Л'Акуила]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1969812|Punaauia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2118822|Purgathofer-Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Клостернойбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522311|Purple Mountain Observatory,  Xuyi Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q773125|Xuyi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632315|Purple Mountain Observatory, Yao'an Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200824|Yao'an County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2024849|Pushchino Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633367|Putman Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6694447|Loyal Valley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607560|Puzol Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Пусоль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250615|Pymoor observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20023091|Downham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4497166|Qism Helwan]]''
| [[Мисыр]]
| ''[[:d:Q30805|Каһирә провинциясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22932694|South Area]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
|-
| ''[[:d:Q115616884|QOS Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Хмельницкий өлкәсе|Хмельницки өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607776|Quainton Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Эйлсбери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q24944761|Queen Jadwiga Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115253901|Quincampoix observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Кенкампуа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5563102|Quinns Rock Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2581892|Quito Astronomical Observatory]]''
| [[Эквадор]]
| [[Кито]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873
|-
| ''[[:d:Q114662679|Quito, comet astrograph station]]''
| [[Эквадор]]
| [[Кито]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7273621|R. F. Joyce Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q4479817|West Melton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56542908|Rabat Observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3551|Rabat]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q4329990|Radcliffe Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Pretoriä]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1257365|Radebeul Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Радебойль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q124287829|Radio Astronomical Observatory of Sicaya]]''
| [[Перу]]
| ''[[:d:Q6319759|Sicaya District]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q111676725|Radiosternwarte Kiel]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кил (шәһәр)|Кил]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607532|Ragdon Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q867120|Church Stretton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607559|Raheny Observatory]]''
| [[Ирландия]]
| [[Дублин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437015|Rainbow Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1000123|Coonabarabran]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7284977|Rainwater Observatory and Planetarium]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250840|Ramonville Saint Agne observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Рамонвиль-Сент-Ань]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523297|Rancho Del Sol observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Камино (Калифорния)|Камино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523301|Rancho Palos Verdes observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ранчо-Палос-Вердес (Калифорния)|Ранчо-Палос-Вердес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633415|Rand II Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q192700|Lake Placid]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663824|Rand Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116162681|Rani Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521913|Rantiga observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Карпринети]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116771010|Rantiga Observatory]]''
| [[Италия]]&lt;br/&gt;[[Польша]]
| [[Тинкана (Реҗо Эмилия)]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03
|-
| ''[[:d:Q115633364|Rapid City observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рапид-Сити (Көньяк Дакота)|Рапид-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329949|RAS (Remote Astronomical Society) Observatory of New Mexico]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116160868|RAS Observatory, Biggera Waters]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q4906907|Biggera Waters]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522337|RAS observatory, Moorook]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6908445|Moorook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522348|RAS Observatory, Officer]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7079440|Officer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632350|RASC Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4713633|Alder Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616897|RaSo Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1069550|Röhrsdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633378|Rattle Snake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Смиттон (Миссури)|Смиттон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381167|Ray Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1354284|Toyoura]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4402214|Rayleigh Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2338468|South Woodham Ferrers]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632261|RDSS observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7303718|Red Barn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Джорджия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7303835|Red Buttes Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ларами (Вайоминг)|Ларами]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639393|Red Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632353|Redondo Beach observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Редондо-Бич (Калифорния)|Редондо-Бич]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518610|Redshed observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q1696515|Johann Weirether]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1749431|Reedy Creek Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Квинсленд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607625|Reilhanette Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реянетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456335|Reintal observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456029|Remeis Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Бамберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3424585|Remote Integrated Telescope Zentrum]]''
| [[Чили]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633448|Remoto Bosque Alegre observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q1063086|Santa María Department]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523257|Requena observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рекена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114457236|Resse Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ведемарк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607509|Retamar observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q6106677|Retamar y el Toyo]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536719|Reynolds Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379162|Rezman Observatory]]''
| [[Словения]]
| [[Тунице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607511|Rho Ophiocus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лас-Розас-де-Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161169|Ricky Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Блу-Спрингс (Миссури)|Блу-Спрингс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607896|Riethnordhausen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Ритнордхаузен (Зангерхаузен)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11890683|Rihlaperä Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q6452306|Kypärämäki]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116432680|Rikubetsu Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134193|Ashoro district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1185968|Rikubetsu]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115482525|Rimbach observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Римбах (Түбән Бавария)|Римбах]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633466|Rio Cofio observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Кольядо-Вильяльба]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7276842|RIT Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7336813|Ritter Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773884|River Moss Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миссури (штат)|Миссури]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218411|River Oaks Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Браунфелс (Техас)|Нью-Браунфелс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633380|River Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Роланд (Арканзас)|Роланд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114773914|Riverside observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Риверсайд (Калифорния)|Риверсайд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662718|Rixeyville observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7339010|Rixeyville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633391|RMS Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиан-Гилл (Огайо)|Индиан-Гилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523268|ROAD observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616867|ROASTERR-1 Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Клуж-Напока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7342427|Robert Brownlee Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7353414|Robotic Lunar Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
|-
| ''[[:d:Q3928356|Robotic Optical Transient Search Experiment]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633458|Rocca Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q3457218|Jardim Botânico de Brasília]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633461|ROCG observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522366|Rochedale (APTA) observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7353853|Rochedale]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639253|Rock Finder Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115240799|Rockland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сьерра-Виста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241503|Rodeno observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Альфара-де-Альхимия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674061|Roeser Observatory]]''
| [[Люксембург]]
| ''[[:d:Q683922|Roeser]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7359314|Rogers Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q96142963|Rokycany Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q986072|Рокитсани]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633377|Rolling Hills Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ворренсбург (Миссури)|Ворренсбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251103|Rolvenden observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2313624|Rolvenden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2034654|Rome Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
|-
| ''[[:d:Q114638235|Romito observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ла-Специя]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1068376|Roque de los Muchachos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Гарафия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521296|ROSA observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Верклоз]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616831|Rosarno observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Розарно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537148|Rose Cottage Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Кисли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116151487|Rose-Hulman Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7368224|Roseland Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q22338583|Корнволл]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7368377|Rosemary Hill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флорида (штат)|Флорида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521889|Roser observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q12991|Blanes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2168759|Rothney Astrophysical Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Альберта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521285|Rouet observatory]]''
| [[Франция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q192988|Royal Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693450|Royal Borough of Greenwich]]''
| data-sort-value=&quot;1675&quot; | 1675-03-04
|-
| ''[[:d:Q3106882|Royal Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2379199|City of Edinburgh]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
|-
| ''[[:d:Q4274351|Royal Observatory of Madrid]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| data-sort-value=&quot;1790&quot; | 1790
|-
| ''[[:d:Q15273525|Royal Observatory, Cape of Good Hope]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1185115|City of Cape Town]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521279|Royal Park observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Рьельс-и-Вьябреа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q799313|Rozhen Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q2012430|Smolyan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q405807|Чепеларе]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-13
|-
| ''[[:d:Q13419179|Rožňava observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q267888|Рожнәва]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633510|Runcorn observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q376141|Halton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633503|Rushay Farm Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q693064|Sturminster Newton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633333|Rusty Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Квин-Велли (Аризона)|Квин-Велли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662912|Rutherford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29939282|Ryubangtaek Science Museum]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q12613438|Inji-myeon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534487|S.O.S. observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннеаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616906|Saarbruecken Rastpfuhl observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Саарбрүккен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113328105|Sabah State al-Biruni Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q179029|Сабах штаты]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773894|Sabino Canyon Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5646313|Sadabell Astronomical Society]]''
| [[Испания]]
| [[Сабадел]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-14
|-
| ''[[:d:Q115633446|SADR observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633339|Saguaro Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483592|Saint Barthelemy observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Аоста]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
|-
| ''[[:d:Q115253754|Saint-Caprais observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Рабастенс-де-Бигор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114736239|Saint-Felicien observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q141511|Saint-Félicien]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607630|Saint-Saturnin-les-Avignon Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Сатюрнен-лез-Авиньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29845892|Saint-Sulpice Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Сюльпис (Ньевр)|Сен-Сюльпис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607588|Sainte Helene Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сент-Елен (Жиронда)|Сент-Елен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674269|Sainte-Clotilde observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реюньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1993908|Saji Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоттори (шәһәр)|Тоттори]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07
|-
| ''[[:d:Q115632644|Sakai Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сакаи (Осака)|Сакай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q122363059|Sakamoto Hachiryu Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Кумамото (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380342|Sakamoto Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Оцу|Отсу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115206661|Saku observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Саку (шәһәр)|Саку]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642476|Salida observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Селайда (Колорадо)|Селайда]]&lt;br/&gt;[[Сартак]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4406224|Saltsjöbaden Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q946647|Nacka Municipality]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q990771|Saltsjöbaden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104231|Стокгольм ләне]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
|-
| ''[[:d:Q115536744|Salvador astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q8206935|Estudiantes de Río Cuarto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616871|Salvatore di Giacomo observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Наполи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537141|Salvia Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сольж]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632627|Samford Valley Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7409308|Samford]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114437031|San Benedetto Po observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан-Бенедетто-По]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114641997|San Clemente observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Клементе (Калифорния)|Сан-Клементе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56138|San Clemente]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632277|San Costantino observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан Козтантино (Вибо Валенция)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607644|San Defendente Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сан Дефенденте (Кунео)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114641911|San Emigdio Peak observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607582|San Gabriel Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аликанте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518024|San Lazzaro di Savena observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q837773|Ponticella]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632262|San Marco Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Салерно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7415145|San Pedro Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q102149707|San Pere observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Матаро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638213|San Polo A Mosciano observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Скандиччи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1265856|San Vittore Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616892|Sanderphil Urban Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q3909229|Port of Civitavecchia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534454|Sandia View observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рио-Ранчо (Нью-Мексико)|Рио-Ранчо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q27918336|Sandlot observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канзас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616877|Sandvreten Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q10726479|Åloppe]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329992|Sanglok Observatory]]''
| [[Таҗикстан]]
| [[Хәтлан вилаяте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518940|Sant Celoni observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Селони]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482727|Sant Gervasi Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Барселона]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3310216|Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115521277|Santa Coloma de Gramenet observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Сиена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q676124|Santa Lucia Stroncone Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Стронконе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518614|Santa Mama observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Ареццо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607568|Santa Pola Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Санта-Пола]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639163|Santana Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]&lt;br/&gt;[[Ранчо-Кукамаңга]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663181|Santiago-San Bernardo observatory]]''
| [[Чили]]
| [[Сантьяго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11521260|Sapporo Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1079635|Chūō-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11521430|Sapporo Science Center]]''
| [[Япония]]
| [[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Саппоро]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134346|Atsubetsu-ku]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30922080|Atsubetsuchūō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116985646|SARA-CT]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2121|Coquimbo Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533893|SARA-KP]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115250701|Sassoeiros observatory]]''
| [[Португалия]]
| [[Каркавелуш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521904|SATINO Remote observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728806|Sauro Donati Astronomical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лукка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616857|Savelli Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Савелли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115483031|Savigny-le-Temple observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Савиньи-ле-Тампль]]
| 
|-
| ''[[:d:Q144129|Sayan Solar Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бурятия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1098623|Tunkinsky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4301691|Mondy]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662624|Sayre Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Саут-Бетлегем (Пенсильвания)|Саут-Бетлегем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113729227|Schaerding observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q3597747|178243 Schaerding]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518947|Schafmatt Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q66095|Oltingen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616889|Schela Observatory]]''
| [[Румыния]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4525933|Scheuren Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Алмания|Германия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607633|Schmelz Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Шмельц (Саар)|Шмельц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q137738772|Schmidt Observatory System]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115518946|Schonfeld observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q8891|Schönfeld-Weißig]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523228|Schuelerlabor Astronomie St. 7 observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вупперталь]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456199|Schwerin observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шверин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114735875|Scott Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фитчбург (Массачусетс)|Фитчбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q66667468|Scottish Dark Sky Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q209135|Көнчыгыш Эйршир]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q18705910|Seagrave Memorial Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114457217|Sedgefield observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q2465269|Sedgefield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q315157|Seeberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Гота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607516|Segorbe observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сегорбе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11560544|Seiwa Kogen Observatory]]''
| [[Япония]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138333449|Selangor Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q2198128|Sabak Bernam]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607623|Sencelles observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сансельяс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4416112|Sendai Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11650412|Nishikigaoka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1042308|Aoba-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114435976|Sendai Astronomical Observatory Ayashi Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11360912|Shimoayashi]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217801|Sendai Municipal Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сендай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11622289|Sendai Space Museum]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11549902|Nagatoshi-chō]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q4191331|Sendling Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q262879|Sendling]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114638455|Senftenberger observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Ржержихи]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436143|Sengamine Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11398811|Kami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456367|Serra La Nave observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Рагальна]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115607650|Serra Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Прело (Җенова)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521850|Seveso observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q16210|Province of Monza and Brianza]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7389935|SFA Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Техас (штат)|Техас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616866|SGT Observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Гафленц]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114376048|Shahe Station (Beijing Observatory)]]''
| [[Кытай]]
| [[Ханбалык|Пекин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752128|Shamakhy Astrophysical Observatory]]''
| [[Азәрбайҗан]]
| ''[[:d:Q4363337|Pirqulu]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
|-
| ''[[:d:Q115522316|Shandong University  observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q373023|Вейхай]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q23234|Shanghai Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q57002|Xuhui District]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q115632294|Sharjah Observatory]]''
| [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]
| [[Шарҗә (әмирлек)|Шарҗә]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632630|Shasta Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Газелл (Калифорния)|Газелл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7490733|Shattuck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633368|Shed of Science South observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4311228|Sheltozero Station Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Şöltozero]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522307|Shenton Park  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q14935908|Shenton Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523252|Sherbrooke observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Шербрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7495551|Sherwood Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q600996|Ashfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10886470|Sheshan Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q10886472|Sheshan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114420202|Shimada observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Симада]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380913|Shimotsuma observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Симоцума]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632645|Shinshiro observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11494237|Aichi Prefectural Xincheng East High School]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114377283|Shishikui observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q7499076|Shishikui]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216453|Shizuoka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сидзуока (шәһәр)|Чидзуока]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7502317|Shosanbetsu observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1355358|Shosanbetsu]]''&lt;br/&gt;[[Хоккайдо (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1134113|Tomamae district]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329994|Siberian State Aerospace University Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Красноярск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q930096|Siding Spring Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161609|Siding Spring Observatory: iTelescope Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q97316352|Siding Spring]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161629|Siding Spring-Janess-G, JAXA]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q97316352|Siding Spring]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632622|Siding Spring-LCO A]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632623|Siding Spring-LCO B]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632638|Siding Spring-LCO Clamshell #1]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632639|Siding Spring-LCO Clamshell #2]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536759|Sidoli observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q5983600|Luis Guillón]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114453434|Siegen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зиген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521276|Siena observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q362183|Ager]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633547|Sierra Contraviesa observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лос Варгас (Кардонал)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q526841|Sierra Nevada Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q82142|Province of Granada]]''&lt;br/&gt;[[Гранада]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
|-
| ''[[:d:Q115533892|Sierra Remote observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оберри (Калифорния)|Оберри]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633338|Sierra Sinagua Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523298|Sierra Stars observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Меса-Виста (Калифорния)|Меса-Виста]]
| 
|-
| ''[[:d:Q833520|Silesian Planetarium]]''
| [[Польша]]
| [[Хожув]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
|-
| ''[[:d:Q57711860|Siligo astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Силиго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536714|Silver Spring observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вайт-Оук (Мэриленд)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673036|Sinsen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q27869680|Sinsen-Lenkerbeck]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518620|Sintini observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Альфонсине]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633538|Sirius observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Лас-Ломас (Техас)|Лас-Ломас]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125813120|site de Paris de l'Observatoire de Paris]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q211604|Montparnasse]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q108737462|SKA Telescope, Australia]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q333531|Skalnate Pleso observatory]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q612516|Високе-Татри]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| ''[[:d:Q4071810|Skibotn Astrophysical Observatory]]''
| [[Норвегия]]
| ''[[:d:Q1634337|Skibotn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12874150|Skinakas Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| ''[[:d:Q115521291|Sky Vistas observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Айхграбен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q123690175|Sky's the Limit Observatory and Nature Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Твентинайн-Палмс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633526|Skybor Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Борха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632265|Skygems Namibia Remote Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q3599942|82346 Hakos]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633421|Skyledge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Киллингворт (Коннектикут)|Киллингворт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518615|Skylive observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Катания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3486419|SkyMapper]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q57314874|Sliven Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q178385|Сливен]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523269|Slooh.com Canary Islands observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633431|Slooh.com Chile Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q14502|Lo Barnechea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518934|Slope Rock observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q207753|Hyvinkää]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115715672|Slovak Central Observatory Hurbanovo]]''
| [[Словакия]]
| ''[[:d:Q856402|Һурбаново]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
|-
| ''[[:d:Q114437250|Smith College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нортгемптон (Массачусетс)|Нортһәмптон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7545250|Smith Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437576|Smith River Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Данбери (Коннектикут)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1755255|Smithsonian Astrophysical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кембриҗ (АКШ)|Кембриҗ]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
|-
| ''[[:d:Q115616891|Smolecin observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Смоленцин (Грифицкий повяты)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12290810|Smolyan Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q192888|Смолән]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-09-06
|-
| ''[[:d:Q115218137|Snohomish Hilltop Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сногомиш (Вашингтон)|Сногомиш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17995800|Sobaeksan Optical Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50220|Danyang County]]''&lt;br/&gt;[[Йоңҗу]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633489|Sobradillo observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q9078381|Sobradillo de Palomares]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518942|Soerth observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зёрт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33139597|Sofia University Astronomical Observatory]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q7582432|Sredets District]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
|-
| ''[[:d:Q114593261|Soisy-sur-Seine observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Суази-сюр-Сен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14693056|Sola Fide Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q490450|Моуэр (округ, Минесота)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115518933|Solaris observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q9394502|Łuczanowice]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452437|Sollies-Pont observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сольес-Пон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7560466|Sommers–Bausch Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633442|SON Station]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q187893|San Pedro de Atacama]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633460|SONEAR Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Минас-Жерайс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63520|Sonneberg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зоннеберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534448|Sonoita Research observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сонойта (Аризона)|Сонойта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534449|Sonoran Skies observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сент-Девид (Аризона)|Сент-Девид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639325|Sooke observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q993727|Sooke]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616855|Sopot Astronomical Observatory]]''
| [[Сербия]]
| ''[[:d:Q92689|Сопот]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616870|Sormano 2 Observatory]]''
| [[Италия]]
| ''[[:d:Q650088|Villa Melzi d'Eril]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q112212013|Soukromá hvězdárna Staré u Třebívlic]]''
| [[Чехия]]
| [[Тржебивлице]]
| 
|-
| ''[[:d:Q227807|South African Astronomical Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1185115|City of Cape Town]]''
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820
|-
| ''[[:d:Q40031756|South African Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115607591|South Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251479|South Wonston observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2264190|South Wonston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251165|Southend Bradfield observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q4954517|Bradfield]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115239693|Southern Stars Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q1022934|Faʻaʻā]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632648|Southern Utsunomiya observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7570853|Southland Astronomical Society Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115633478|Southwater observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2693675|Southwater]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115219135|Southwest Institute for Space Research]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264257|Sozzago astronomical Station]]''
| [[Италия]]
| [[Соццаго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4115803|Space Research Centre, Polish Academy of Sciences]]''
| [[Польша]]
| [[Варшава]]&lt;br/&gt;[[Вроцлав|Вротслав]]&lt;br/&gt;[[Боровець (Островский повяты)]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-29
|-
| ''[[:d:Q116161599|Space Tracking and Communications Center, JAXA]]''
| [[Япония]]
| [[Ибара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607522|SPAG Monfrague observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q27825511|Palazuelo-Empalme]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1937388|Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
|-
| ''[[:d:Q115633419|SPECULOOS-South Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q94552|Антофагаста]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017
|-
| ''[[:d:Q671810|Sphinx Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q660663|Goms District]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q115616905|Spica observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Карминьяно]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633374|Spirit Marsh Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейр-Гров (Миннесота)|Мейр-Гров]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632264|SpringBok Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q834508|Khomas Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114457264|Springe observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шпринге]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633398|Squirrel Valley Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113715908|St Paul Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Реюньон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607638|St-Martin Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Амате-Везинье]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452519|St. Andrews observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q201149|Fife]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616882|St. George Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Кокошешть (Алба)|Кокошешть]]
| 
|-
| ''[[:d:Q870437|St. Margarethen observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q69621|Binningen]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633548|St. Mellons observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| [[Кардифф]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113674071|St. Michel sur Meurthe observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-сюр-Мерт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q29641603|St. Thomas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114452905|Stakenbridge observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Киддерминстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663001|Stamford observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Стәмфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115482954|Stammersdorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q2329581|Stammersdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162885|Stanley Laver Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q3878864|Pontesbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643351|Stansbury Park Observatory Complex]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Туиле (Юта)|Туиле]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437295|Star Cruiser Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Анза (Калифорния)|Анза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534480|Star Ridge observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ваймер (Техас)|Ваймер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11512735|Star Square Astronomical Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q79385|Shimizu-ku]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3886747|Stardome Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616883|Stardreams Observatory]]''
| [[Румыния]]
| ''[[:d:Q592497|Vălenii de Munte]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616880|Stardust Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Брашов]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536753|Starhoo Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лейквилл (Массачусетс)|Лейквилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q537820|Starkenburg Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хеппенхайм (Бергштрасе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116159738|Starkenburg Observatory Heppenheim Asteroid Survey (SOHAS)]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Хеппенхайм (Бергштрасе)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329996|Starlab Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Карачай-Чиркәсия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4319074|Nizhny Arkhyz]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632324|Starlight Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q551437|Anji County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115533887|Starry Knight observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633371|Starry Night Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Глидден (Техас)|Глидден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521859|Starry Wanderer observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| ''[[:d:Q80409|Baran]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q38186303|Stará hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q11870479|Valašské Meziříčí]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q115518944|Stazione Astronomica Betelgeuse observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Маньяго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632273|Stazione Astronomica Le Pleiadi]]''
| [[Италия]]
| [[Таверна (коммуна)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7607161|Stellafane Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Спрингфилд (Вермонт)|Спрингфилд]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115607640|Stellarium Gornergrat]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q27494|Zermatt]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q124634107|Stephanion Observatory]]''
| [[Греция]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115482601|Sterni Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кемптен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q37800210|Sternwarte]]''
| [[Австрия]]
| [[Гмунден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346032|Sternwarte Bülach]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q9093|Bülach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11943|Цюрих кантоны]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1678250|Sternwarte Calden]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кальден]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
|-
| ''[[:d:Q140606402|Sternwarte Edelschrott]]''
| [[Австрия]]
| [[Эдельшрот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346057|Gotha Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1668019|Sternwarte Greifswald]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Грайфсвальд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q126597539|Sternwarte Gönnsdorf]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q1559387|Gönnsdorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q107302728|Sternwarte Hof]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Һоф (Бавария)|Һоф]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-21
|-
| ''[[:d:Q2801945|Sternwarte Kassel]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кассел]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1629144|Sternwarte Kirchheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| ''[[:d:Q480107|Amt Wachsenburg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q24619320|Sternwarte Limburg]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Лимбург-ан-дер-Лан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14469617|Sternwarte Metzerlen]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q70025|Metzerlen-Mariastein]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11929|Canton of Solothurn]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346089|Sternwarte Mirasteilas]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q65086|Falera]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q123652641|Sternwarte Rümlang]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67894|Rümlang]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115373503|Sternwarte Simplon-Adler]]''
| [[Швейцария]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134008271|Sternwarte Streitheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Цусмарсхаузен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14469636|Sternwarte Tentlingen]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67313|Tentlingen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12640|Canton of Fribourg]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346124|Sternwarte Tübingen]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Түбинген]]
| 
|-
| ''[[:d:Q121324468|Sternwarte und Planetarium „Sigmund Jähn“ Rodewisch]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Родевиш]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2346126|Sternwarte Weikersheim]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайкерсхайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4110103|Sternwarte Wetzikon]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q68305|Wetzikon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q55519923|Sternwarten des ehemaligen Forschungsinstituts Manfred von Ardenne]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дрезден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521275|Sterrenwacht Andromeda observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q977819|Ellecom]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q17336073|main building of the Old Observatory, Leiden]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858
|-
| ''[[:d:Q115435273|Stia observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Стия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115434504|Stixendorf observatory]]''
| [[Австрия]]
| ''[[:d:Q110944448|Stixendorf]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q142658|Stjärneborg]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q502298|Landskrona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1584&quot; | 1584
|-
| ''[[:d:Q681497|Stockholm Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q506250|Стокгольм]]''
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753&lt;br/&gt;1752
|-
| ''[[:d:Q114437008|Stockport observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q18526|Стокпорт Каунти]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7618563|Stokesville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виргиния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523281|Stone Edge observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ель-Верано (Калифорния)|Ель-Верано]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639187|Stone Finder Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Кәлгари|Кәлгери]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536699|Stonegate Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Әнн-Арбор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7619602|Stony Ridge Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q115521860|Stowupland observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2454255|Stowmarket]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607593|Strawberry Field observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21683230|City of Southampton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q57323463|Student Astronomical Observatory, Department of Astronomy - Plana]]''
| [[Болгария]]
| ''[[:d:Q4442915|Stolichna Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| ''[[:d:Q7628619|Stull Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Нью-Йорк]]
| 
|-
| ''[[:d:Q316089|Stuttgart Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Штутгарт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113673807|Stuttgart-Hoffeld observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Штутгарт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q841079|Subaru Telescope]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q131230|Mauna Kea]]''&lt;br/&gt;[[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
|-
| ''[[:d:Q115632338|Submillimeter Array, Mauna Kea (SMA)]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гило]]
| 
|-
| ''[[:d:Q111455966|Sudair Observatory]]''
| [[Согуд Гарәбстаны]]
| ''[[:d:Q1249255|Әр-Рияд вилаяте]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015
|-
| ''[[:d:Q115632649|Sukagawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сукагава]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534453|Sulphur Flats observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q648216|Jemez Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381132|Sumoto observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сумото]]
| 
|-
| ''[[:d:Q33039548|Sun Dagger site]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Хуан (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659324|Sunflower Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олейте]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536770|Sunflower Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q43009899|Regal Santa Fe]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536726|Sunhill Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ньютон (Массачусетс)|Ньютон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523291|Sunriver Nature Center observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Санривер (Орегон)|Санривер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7641159|Sunriver Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Орегон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522323|Suntopia Marina observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сумото]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115616949|Sura Gardens]]''
| [[Украина]]
| ''[[:d:Q9017097|Kamianka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1570660|Sura Ionospheric Heating Facility]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116161487|Sutherland Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161373|Sutherland-LCO A]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616874|Sutherland-LCO Aqawan A #1 observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1750319|Sutherland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161464|Sutherland-LCO B]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161476|Sutherland-LCO C]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1734288|Karoo Hoogland Local Municipality]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633412|SVH Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q950876|Blairstown]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q139032629|Svákov observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q12055185|Soběslav II]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632631|Swan Hill observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q2305836|Swan Hill]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115433765|Swedenborg observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Лангбаллиг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523234|SWF observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| [[Челмсфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437267|Swilken Brae observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q207736|St Andrews]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7660067|Sydney Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Яңа Көньяк Велс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518605|Szamotuly-Galowo observatory]]''
| [[Польша]]
| [[Галово (Великопольское воеводалыгы)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114638113|Szeged Observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Сегед]]
| 
|-
| ''[[:d:Q10340092|São Paulo Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264663|Sögel observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Зёгель]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q559544|Sögel]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3039662|Table Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4906128|Big Pines]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q115607538|Tacande Observatory]]''
| [[Канар утраулары]]
| [[Эл-Пасо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11271068|Tachibana Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Мияконодзё|Мияконоҗо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7674728|Taeduk Radio Astronomy Observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115217968|Tajimi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тадзими|Таҗими]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522340|Takanezawa observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q648859|Takanezawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452052|Takapuna observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q726917|Auckland Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2390124|Talcott Mountain Science Center]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17339474|Talcott house]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|-
| ''[[:d:Q4450511|Tallinn Observatory]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q4450503|Tallinn]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
|-
| ''[[:d:Q113716842|Tamaris Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ла-Сен-сюр-Мер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7681509|Tamke-Allan Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436959|Tamworth Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1434796|Tamworth]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522365|Tangra observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Сент-Клер (Миссури)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633370|Tara Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q7228354|Pontotoc]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607497|Tarbatness Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q208279|Highland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536764|Tarleton State University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Стивенвилл (Техас)|Стивенвилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632352|Tarzana observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716164|Tashkent observatory]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522314|Tataka observatory]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q44581|Sinyi Township]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663160|Taunton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тонтен (Массачусетс)|Тонтен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115537134|Taurus Australis Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q734609|Taguatinga]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5490095|Taurus Hill observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q683525|Varkaus]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
|-
| ''[[:d:Q4329951|Taurus-1 Observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| [[Витебск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Барань]]
| 
|-
| ''[[:d:Q59182134|Tavolaia astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Санта-Мария-а-Монте]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| ''[[:d:Q114374106|Taya Beixo Observatory]]''
| [[Венесуэла]]
| [[Баркисимето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437003|Taylor Range Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Брисбен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114775023|Tebbutt Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эджвуд (Нью-Мексико)|Эджвуд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534461|TechDome observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q85814767|Weed Lookout Tower]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2013047|Teide Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q40846|Tenerife]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116162883|Telescope Live]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q98062034|Cortijo de las Minas]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633445|Telescope Live observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q56128|Río Hurtado]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115251577|Telford observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q20969932|Great Dawley]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113328462|Teluk Kemang Observatory]]''
| [[Малайзия]]
| ''[[:d:Q213893|Negeri Sembilan]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114639206|Temecula observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Темекьюла]]
| 
|-
| ''[[:d:Q61709296|Temisas Astronomical Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Агуимес]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
|-
| ''[[:d:Q7699144|Ten Acre Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330000|Tenagra II Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]&lt;br/&gt;[[Ногалес (Аризона)|Ногалес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20008368|Tenagra Observatories]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коттедж-Гроув (Орегон)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633491|Tenerife Observatory-LCO A, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633484|Tenerife Observatory-LCO B, Tenerife]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633481|Tenerife-LCO Aqawan A #1]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633480|Tenerife-LCO Aqawan A #2]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q715124|Teide National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607888|Teplice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Теплице|Теплитсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633505|Terminus observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Олейрос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521858|Terrassa observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Террасса|Терраса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534471|Terre Haute observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Терре-Хот]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518599|Terres Blanches observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q673711|canton of Reillanne]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537144|Tesla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Вальдеморильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q140787445|tetzacualco]]''
| [[Мексика]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534481|Texas A&amp;M Physics observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колледж-Стейшен|Коллеҗ-Стейшен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q823007|Teylers astronomical observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Һарлем]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18762444|Thai National Observatory]]''
| [[Таиланд]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-22
|-
| ''[[:d:Q987953|The astrodome of the Lyceum in Eger]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Эгер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536767|The Cottage Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Алтуна (Пенсильвания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q17743924|The Equatorial Observatory, Penllergare]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q7163093|Penllergaer]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633359|The Ranch Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Мексико]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607543|The Spaceguard Center observatory]]''
| [[Уэльс|Велс]]
| ''[[:d:Q2254730|Knighton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633515|The Studios Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q846683|Grantham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3821241|The Tower of the Sun]]''
| [[Италия]]
| [[Брембате-ди-Сопра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q28668183|the Virtual Telescope Project]]''
| [[Италия]]
| [[Чеккано]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
|-
| ''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Санкт-Петербург]]
| data-sort-value=&quot;1849&quot; | 1849-04-01
|-
| ''[[:d:Q113275678|THEMIS Ground-based Observatory]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7781594|Theodor Jacobsen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сиэтл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536742|Thomas G. Cupillari Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q38249664|Fleetville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536696|Thomas More College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кентукки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7795757|Thompson Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Висконсин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536685|Thompsonville Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2672086|Thompsonville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523212|Thornlands observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7796450|Thornlands]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643098|Thornton observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Торнтон (Колорадо)]]&lt;br/&gt;[[Торнтон (Арканзас)|Торнтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534445|Three Buttes observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Саддлбрук (Аризона)|Саддлбрук]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7797395|Three College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2431089|Tian Shan Astronomical Observatory]]''
| [[Казакъстан]]
| [[Алматы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521269|Tiana observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Тиана (Каталония)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536739|Tigh Speuran Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Фрейминггам (Массачусетс)|Фрейминггам]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523221|Tiki observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q115239746|Puna'auia observatory]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135408876|Timau National Observatory]]''
| [[Индонезия]]
| ''[[:d:Q14141|Kupang]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115536711|Timberlake Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Рестон (Виргиния)|Рестон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115219228|Timberland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Алабама]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115534486|Timberline observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Винтерсет (Айова)|Винтерсет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18544500|Timișoara Astronomical Observatory]]''
| [[Румыния]]
| [[Timişoara]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716254|Tivoli Observatory]]''
| [[Намибия]]
| ''[[:d:Q110289|Tivoli Gardens]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114565866|TLC Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Болонья]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452006|Toby Point Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Наррагансетт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11535200|Tochigi Science Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]&lt;br/&gt;[[Тотиги (префектура)]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-03
|-
| ''[[:d:Q115607579|Tocororo Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Аркильинос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115216356|Tokai observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токай (Айти)|Токай]]
| 
|-
| ''[[:d:Q11272953|Tokigawa Town Star and Green Creation Center]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075201|Hiki district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q251027|Tokigawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115216062|Tokushima observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токусима (шәһәр)|Токучима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4459557|Tokyo Astronomical Observatory (before 1938)]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436065|Tokyo-Asahikawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420285|Tokyo-Dodaira observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420331|Tokyo-Mitaka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420073|Tokyo-Norikura observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114419900|Tokyo-Okayama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Токио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633443|Tolar astronomical observatory]]''
| [[Аргентина]]
| ''[[:d:Q7814097|Tolar Grande]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217938|Toma observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1357085|Tōma-chō]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329999|Tomsk State University Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Тум|Томск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130259437|Torre Coxina]]''
| [[Италия]]
| [[Виченца]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633531|Torreaguila observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q957619|Barbaño]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115253697|Torredembarra observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Торредембарра]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115428788|Tortona observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тортона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639282|Torus Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бакли (Вашингтон)|Бакли]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115215951|Tosa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоса (шәһәр)|Тоса]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2013009|Toulouse Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Тулуза]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2092877|Tour de la Babotte]]''
| [[Франция]]
| [[Монпелье]]
| data-sort-value=&quot;1363&quot; | 1363
|-
| ''[[:d:Q11456388|Toyama City Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тояма (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Тояма (шәһәр)|Тояма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115218133|Toyama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тояма (шәһәр)|Тояма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114376859|Toyonaka observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоёнака|Тойонака]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115216404|Toyota observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Тоёта (шәһәр)|Тойота]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633397|Transit Dreams Observatory, Campobello]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Кампобелло (Көньяк Каролина)|Кампобелло]]
| 
|-
| ''[[:d:Q133734441|Transit of Venus Observation Site]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q1210763|Selwyn District]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-10
|-
| ''[[:d:Q115633516|TRAPPIST-North observatory]]''
| [[Марокко]]
| ''[[:d:Q3090623|Oukaïmeden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729111|Trebur observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Требур]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607521|Trent Astronomical Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q21885994|City of Nottingham]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607594|Tres Cantos Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q130261605|Troodos Observatory]]''
| [[Кипр Республикасы]]
| ''[[:d:Q59150|Limassol District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632310|TRT-NEO observatory]]''
| [[Таиланд]]
| ''[[:d:Q5071639|Chang Khoeng]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633416|Trumbull Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Трамбулл (Коннектикут)|Трамбулл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633558|TRZ observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q110139024|Caseta de les Mallades]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114374367|Tsingtao field station]]''
| [[Кытай Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q274388|Paracel Islands]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114376614|Tsingtao Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q57114749|A method for resolving spectra shift in the urban air quality monitoring system (DOAS)]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1568014|TUBITAK National Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Antalya|Анталия]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q115607552|Tucci Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Мартос (Хаэн)|Мартос]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115533895|Tucson-Winterhaven observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114642364|Tumamoc Hill observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Тусон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q776020|Tuorla Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q735563|Kaarina]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-29
|-
| ''[[:d:Q115695|Turin Astrophysical Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Пино-Торинезе]]
| data-sort-value=&quot;1759&quot; | 1759
|-
| ''[[:d:Q115607645|Turin Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114452317|Turin observatory (before 1913)]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523216|Turitea observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q750586|Turytsia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29017211|Turnov Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q851419|Турнов]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q27982910|Turtle Star Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүлһайм-ан-дер-Рур]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522293|Tuscolana astronomy association]]''
| [[Италия]]
| [[Рокка-ди-Папа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607587|Tweenhills Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q5675158|Hartpury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534452|Tyrone observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Грант (округ, Нью-Мексико)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522342|Tzec Maun  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q6908445|Moorook]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116160945|Tzec Maun Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мейгилл (Нью-Мексико)|Мейгилл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522310|Tzec Maun observatory (before 2010)]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q985421|Pingelly]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q52184505|Třebíč observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q4611037|Horka Domky]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12042006|U green frog observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Ондржейов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898
|-
| ''[[:d:Q114642336|U. of Minn. Infrared Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q59805|Mount Lemmon]]''&lt;br/&gt;[[Саммергейвн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523271|UAdeC observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Сальтильо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633350|UAS-ISON Observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Синалоа]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895639|UCL Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q151048|London Borough of Barnet]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q693124|Uecht Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q66148|Niedermuhlern]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| ''[[:d:Q13360139|Uenohara Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Яманаси (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Уэнохара]]
| 
|-
| ''[[:d:Q18479152|UFES astronomical observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Витория (Эспириту-Санту)|Витория]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521880|Uiterstegracht Station]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Лейден]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632267|UJA Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Хаен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632652|ULTRA Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q167516|Gusu District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q113729350|Umbrella Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Фреденбек]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116432549|Umeenosato Observatory Tenkyukan]]''
| [[Япония]]
| [[Оита (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Кунисаки]]
| 
|-
| ''[[:d:Q63063779|Undelivered observatory in Vysluní]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56412327|Výsluní]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115218355|Underwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Габбардстон (Массачусетс)|Габбардстон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2564753|Union Observatory]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q7075455|Observatory]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
|-
| ''[[:d:Q11700|United States Naval Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]]
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830
|-
| ''[[:d:Q4439554|United States Naval Observatory Flagstaff Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
|-
| ''[[:d:Q2306370|United States Space Surveillance Network]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114643418|Universidad de Monterrey observatory]]''
| [[Мексика]]
| [[Нвево-Леон (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116160888|University Hills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895030|University of Alabama Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Таскалуса]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| ''[[:d:Q115536682|University of Central Arkansas Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Конвей (Арканзас)|Конвей]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7895694|University of Maryland Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мэриленд|Мериленд]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
|-
| ''[[:d:Q114659354|University of Minnesota observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннеаполис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536708|University of Narino Observatory]]''
| [[Колумбия]]
| ''[[:d:Q25893312|Provincia de Pasto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7895905|University of New Hampshire Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Гэмпшир|Нью-Һәмпшир]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114643696|University of North Dakota observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гранд-Форкс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7896015|University of Oklahoma Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оклахома (штат)|Оклахома]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114662863|University of Rhode Island observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q4246750|Quonochontaug]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522363|University of Southern Queensland observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3116141|Greenmount]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2346055|University of Tartu Old Observatory]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q42307965|Tartu City]]''
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811
|-
| ''[[:d:Q4439542|University of the Andes station]]''
| [[Венесуэла]]
| [[Мерида (Венесуэла)|Мерида]]
| 
|-
| ''[[:d:Q652811|University of Tokyo Atacama Observatory]]''
| [[Чили]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q7896499|University of Toronto Southern Observatory]]''
| [[Канада]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113716320|Untermenzing Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q752038|Uppsala Astronomical Observatory]]''
| [[Швеция]]
| ''[[:d:Q59091|Uppsala Municipality]]''&lt;br/&gt;[[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115379900|Uppsala-Angstrom observatory]]''
| [[Швеция]]
| [[Уппсала]]
| 
|-
| ''[[:d:Q79220|Uraniborg]]''
| ''[[:d:Q756617|Дания корольлеге]]''
| ''[[:d:Q502298|Landskrona Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1576&quot; | 1576
|-
| ''[[:d:Q115633518|Uraniborg Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Эсиха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7901150|Ursa Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Һельсинки|Һелсинки]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926&lt;br/&gt;1850
|-
| ''[[:d:Q114643066|USAF Academy Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо-Сприңс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7902140|Ussuriysk Astrophysical Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Уссурийск]]&lt;br/&gt;[[Горно-Таежное]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381433|Uto Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уто (шәһәр)|Уто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633410|UTP astronomical observatory]]''
| [[Колумбия]]
| [[Перейра (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1519288|Utrecht Observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| [[Үтрехт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114420404|Utsunomiya observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114380127|Utsunomiya-Imaizumi observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Уцуномия|Утсуномия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522308|UWA observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q19584|Кроли Таун]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q121541899|UZAYMER Observatory]]''
| [[Төркия]]
| [[Адана иле]]&lt;br/&gt;[[Сарычам (Адана)|Сарычам]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
|-
| ''[[:d:Q4251886|Uzhhorod Observatory]]''
| [[Украина]]
| [[Ужгород|Ужһород]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114419931|Uzurano observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q126762|Kasai Station]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115534467|Vail View observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейл (Аризона)|Вейл]]
| 
|-
| ''[[:d:Q252274|Vainu Bappu Observatory]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q66659621|Tirupattur district]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6379072|Kavalur]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114735314|Val-des-Bois observatory]]''
| [[Канада]]
| ''[[:d:Q3553381|Val-des-Bois]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q20057453|Valašské Meziříčí observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q375651|Валашске-Мезиржичи]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11870479|Valašské Meziříčí]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q115521901|Valdicerro observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Лорето (Анкона)|Лорето]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251420|Valencia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Валенсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607626|Valentines observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q52261|Bex]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q10340067|Valinhos Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Сан-Паулу (штат)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518626|Vallauris observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Валлорис]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115518929|Valldoreix observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сан-Кугат-дел-Вальес]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2891751|Valldoreix]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607775|Valle del Sol Observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q16641810|Torreón de la Tercia]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29645558|Vallinfreda astronomical observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Валлинфреда]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20008369|Valmeca observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Пюимишель]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7912530|Valongo Observatory]]''
| [[Бразилия]]
| [[Рио-де-Жанейро]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114659420|Van Allen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Айова-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12071928|Van Vleck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7914457|Vanderbilt Dyer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Теннесси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113729310|Varennes observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Варенн (Сомма)|Варенн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329960|Vartiovuori Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| [[Турку]]
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819
|-
| ''[[:d:Q115521861|Varuna observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Торино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7916909|Vassar College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]&lt;br/&gt;[[Поукипзи (Нью-Йорк)|Поукипзи]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865
|-
| ''[[:d:Q591923|Vatican Observatory]]''
| [[Ватикан]]
| [[Кастель Гандольфо]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891
|-
| ''[[:d:Q115632255|Vedrus Observatory]]''
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q1968504|Azovskaya]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7918069|Veen Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мичиган (штат)|Мичиган]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607772|Vega del Thader observatory]]''
| [[Испания]]
| ''[[:d:Q1324420|El Palmar]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115616943|VEGA observatory]]''
| [[Австрия]]
| [[Австрия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98637481|Vega-Sternwarte Salzburg]]''
| [[Австрия]]
| [[Нусдорф-ам-Хаунсберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607652|Vegaquattro Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Нови Лигуре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7918325|Vega–Bray Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бенсон (Аризона)|Бенсон]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| ''[[:d:Q4329956|Velikiye Luki Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Бөек Луки|Великие-Луки]]&lt;br/&gt;[[Псков өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98930303|Velizhan sanctuary]]''
| [[Россия]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607548|Ventilla observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Madrid|Мадрид]]
| 
|-
| ''[[:d:Q110933282|Venus Hill]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q51681|Charlotte Amalie]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q672021|Vera C. Rubin Observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q721224|Elqui Province]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q3556305|VERITAS]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Аризона]]
| 
|-
| ''[[:d:Q105997976|Vermilion River Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
|-
| ''[[:d:Q115533894|Vermillion Cliffs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Канаб (Юта)|Канаб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7922294|Vernonia Peak Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27825818|Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines Observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Гиянкур]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q265628|Very Large Telescope]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| ''[[:d:Q113728685|Vesqueville observatory]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q1908658|Vesqueville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633434|VHS-VISTA observatory]]''
| [[Чили]]
| ''[[:d:Q2118|Antofagasta Region]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523299|Via Capote Sky  observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Таузенд-Оукс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521297|Via Lactea observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Ажер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q116161190|Vicksburg observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Виксбург (Миссисипи)|Виксбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114456171|Vienna observatory (before 1879)]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| 
|-
| ''[[:d:Q30293587|Vihorlat Observatory]]''
| [[Словакия]]
| [[Гуменне (шәһәр)|Һуменне]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q19060587|Village-neuf Observatory]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q20669912|Gare de Neuf-Brisach Ville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114456591|Vilnius observatory (since 1939)]]''
| [[Литва]]
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663424|Vina del Mar observatory]]''
| [[Чили]]
| [[Винья-дел-Мар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521899|Vinyols observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Виньольс-и-эльс-Арс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q98918328|Violau observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Альтенмюнстер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3886767|Virginio Cesarini observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Фрассо-Сабино]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2063130|VIRGO]]''
| [[Италия]]
| [[Кьезануова (Пиза)]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
|-
| ''[[:d:Q115632286|Virgo Oservatory]]''
| [[Италия]]
| [[Севезо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7935007|Virtual Observatory India]]''
| [[Һиндстан]]
| ''[[:d:Q1538|Pune]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q115616862|Visnjan Observatory]]''
| [[Хорватия]]
| ''[[:d:Q1973860|stotra]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4112335|Vitebsk Observatory]]''
| [[Беларусия|Беларусь]]
| [[Заходники]]
| 
|-
| ''[[:d:Q125401275|Vlašim Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q56413542|Vlašim]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q126934748|Vojtěch Šafařík's observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Прага]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114453594|Volkssternwarte Dhaun observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Кирн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q37792428|Volkssternwarte Klagenfurt]]''
| [[Австрия]]
| [[Клагенфурт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329993|Volkssternwarte Michelbach]]''
| [[Австрия]]
| [[Михельбах (Түбән Австрия)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109450281|Volkssterrenwacht Copernicus]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q9908|Bloemendaal]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
|-
| ''[[:d:Q14516272|Volkssterrenwacht Simon Stevin]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q9841|Halderberge]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11901878|Volsin tähtitorni]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q18682868|Vols]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523294|Vulcan North, Lick observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1950508|Mount Hamilton]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523249|Vulpecula observatory]]''
| [[Маҗарстан]]
| [[Будапешт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12021062|Vyškov observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q954569|Вишков]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-06
|-
| ''[[:d:Q115536766|W Crusis Astronomical Observatory]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хусто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q210997|W. M. Keck Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Гавай (штат)|Һавайлар]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607891|Waizenreuth Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайденберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381038|Wakayama observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Вакаяма (шәһәр)|Вакаяма]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114663317|Wallace Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестфорд (Массачусетс)|Вестфорд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522330|Wallaroo observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q691473|Macropus robustus]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607787|Wallhausen Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вальхаузен (Вюртемберг)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639414|Wallis Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523286|Walnut Creek observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Волнат-Крик]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536697|Waltonfields Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Волтон (Кентукки)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114639452|Wanapum Dam observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522355|Wanniassa observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q7968044|Wanniassa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7969058|Ward Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q139907|Manawatū-Whanganui Region]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10856931|Whanganui District]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662615|Warner and Swasey Nassau Station]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Чардон (Огайо)|Чардон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7969782|Warner and Swasey Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7969741|Warner Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114642920|Warren &amp; Beverly Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q432556|Cloudcroft]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7970461|Warren Rupp Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632624|Warrumbungle Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q11795176|Warsaw University Astronomical Observatory]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q7095|Śródmieście]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116161124|Wartburg College Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вейверли (Айова)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7971453|Washburn Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мәдисон|Мәдисен]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
|-
| ''[[:d:Q115241547|Waterlooville observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q937631|Waterlooville]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114773906|Wayside Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Миннетонка (Миннесота)|Миннетонка]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7978365|Weaver Student Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115522294|Wegberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вегберг]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115266911|Weinheim observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вайнһайм]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7980424|Weitkamp Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Оһайо (штат)|Оһайо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521854|Wellinghofen observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113728587|Wendelstein Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Мүнхен]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536733|Werner Schmidt Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Ярмаут (Массачусетс)|Ярмаут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115251139|Werrington observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q12956645|City of Peterborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115607595|West Challow observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q875011|Wantage]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q7986041|West Mountain Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114437433|West Skies Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мулвейн (Канзас)|Мулвейн]]
| 
|-
| ''[[:d:Q14715106|Westport Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вестпорт (Массачусетс)|Вестпорт]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633390|WestRock Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коламбус (Алабама)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633424|Westwood observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Вествуд (Массачусетс)|Вествуд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7990626|Whangarei Observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115534447|Whipple observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q6727142|Madera Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633335|Whipple Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q28222537|Madera Canyon]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633346|Whiskey Creek Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Силвер-Сити (Нью-Мексико)|Силвер-Сити]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115521884|Whitestar observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Тричезимо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q12072873|Whitin Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q109066838|WHOO!]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q12047926|Opava-Předměstí]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523262|Wickede observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Дортмунд]]
| 
|-
| ''[[:d:Q7998683|Widener University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Пенсилвания]]
| 
|-
| ''[[:d:Q113716634|Wildberg observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вильдберг (Алгы Померания)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8001098|Wilder Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Массачусетс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115252903|Wilfred Hall Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q385669|Preston]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8003443|Willard L. Eccles Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Юта (штат)|Юта]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8006080|William Brydone Jack Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Фредериктон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8015644|William Miller Sperry Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Нью-Джерси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8021076|Williams Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Төньяк Каролина]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607773|Willow Bank Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1327770|Todmorden]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633385|Willowed Plains Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q2536706|Manteno]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114452841|Wimborne Minster observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q535233|Wimborne Minster]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114663123|Winchester observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Винчестер (Массачусетс)|Винчестер]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436962|Windsor observatory]]''
| [[Австралия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348340|Winer Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сонойта (Аризона)|Сонойта]]&lt;br/&gt;[[Аризона-Сити (Аризона)|Аризона-Сити]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
|-
| ''[[:d:Q8025050|Winfree Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Линчбург (Вирджиния)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q580230|Wise Observatory]]''
| [[Исраил]]
| ''[[:d:Q741793|Mitzpe Ramon]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| ''[[:d:Q115536740|Wishing Star Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Беррингтон (Род-Айленд)|Беррингтон]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115523215|Wither observatory]]''
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q8028154|Witherlea]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522352|Wobblesock observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q17535|Coonabarabran Airport]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632329|Woogaroo Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3630835|Forest Lake]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115252981|Woolston Observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q2646350|North Cadbury]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q29918483|Woomera Observatory]]''
| [[Австралия]]
| [[Көньяк Австралия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115264168|Wormout observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ворму]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114775062|Wykrota Observatory-CEAMIG]]''
| [[Бразилия]]
| ''[[:d:Q9560|Minas Geraes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115523256|Wyncroft observatory]]''
| [[Бөекбритания]]
| ''[[:d:Q1975526|Attleborough]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q753261|Wyoming Infrared Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Олбани (округ, Вайоминг)|Руг Олбани (округ, Вайоминг)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115241183|Wyrick Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Геймаркет (Виргиния)|Геймаркет]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4329959|Würzburg University Observatory]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Вүрцбург]]
| 
|-
| ''[[:d:Q3348342|Ximenian Observatory]]''
| [[Италия]]
| [[Флоренция]]
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
|-
| ''[[:d:Q2037209|Xinglong Station]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1152014|Xinglong County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q19854229|Xingming Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Öremçe|Өремче]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
|-
| ''[[:d:Q115521863|Xingming observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632308|Xingming Observatory #2, Nanshan]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632307|Xingming Observatory #3, Nanshan]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632305|Xingming Observatory-KATS]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q335040|Ürümqi County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8044606|Xinjiang Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| [[Öremçe|Өремче]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| ''[[:d:Q114663071|Yale Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Бетани (Коннектикут)|Бетани]]
| 
|-
| ''[[:d:Q8047440|Yale University Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Коннектикут]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4205816|Yale-Columbia Station]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| [[Yohannesburg|Йоһаннесбург]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
|-
| ''[[:d:Q114381242|Yamada observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1023790|Yamada]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q116160801|Yamagata observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Ямагата (Ямагата)|Ямагата]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114436116|Yamamoto observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1205163|Yamamoto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q118118303|Yame City Star Culture Museum]]''
| [[Япония]]
| [[Яме (шәһәр)|Яме]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| ''[[:d:Q11512752|Yanagida Observatory Mantenboshi]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1349388|Noto]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q2543703|Yatsugatake South Base Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хокуто (Яманаси)|Хокуто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q20113245|Yatsugatake-Kobuchizawa observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Хокуто (Яманаси)|Хокуто]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114381651|Yatsuka observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q8050273|Yatsuka]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114381364|YCPM Kagoshima Station]]''
| [[Япония]]
| [[Кагосима (шәһәр)|Кагочима]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5761035|Yebes Observatory]]''
| [[Испания]]
| [[(4661) Йебес]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115536698|Yellow Springs observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q49000|Yellow Springs]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q14310|Yerkes Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| ''[[:d:Q1758449|Williams Bay]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
|-
| ''[[:d:Q113727977|Yerres-Canotiers observatory]]''
| [[Франция]]
| [[Ерр (Эссонна)|Ерр]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4053419|YGCO Chiyoda Station]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1023773|Chiyoda]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115217775|YGCO Hoshikawa and Nagano Stations]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q11512884|Hoshikawa]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115428607|Yonsei Survey Telescopes for Astronomical Research]]''
| [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]
| ''[[:d:Q1750319|Sutherland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q4329964|Yorii Observatory]]''
| [[Япония]]
| [[Сайтама (префектура)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q961604|Yorii]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8055599|York University Observatory]]''
| [[Канада]]
| [[Онтарио]]
| 
|-
| ''[[:d:Q114377494|Younchun observatory]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50258|Yeoncheon County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115522328|YSVP  observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q1724993|Vale Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8060101|Yuba City Astronomical Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Калифорния (штат)|Калифорния]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632314|Yunling Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1200824|Yao'an County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q752042|Yunnan Astronomical Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q182852|Kunming]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
|-
| ''[[:d:Q115632313|Yunnan-HK Observatory]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q1152610|Yulong Naxi Autonomous County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115537133|Yunquera observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Юнкера (Малага)|Юнкера]]
| 
|-
| ''[[:d:Q57314616|Yuri Gagarin National Astronomical Observatory and Planetarium]]''
| [[Болгария]]
| [[Стара-Загора]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| ''[[:d:Q67104735|Zadko Observatory]]''
| [[Австралия]]
| ''[[:d:Q3106766|Gingin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3206|Көнбатыш Австралия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q286453|Shire of Gingin]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115633523|Zaldibia observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Сальдивия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115632297|Zeds Astronomical Observatory]]''
| [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]
| [[Lahor|Лаһор]]
| 
|-
| ''[[:d:Q139962522|Zeiss-Planetarium und Sternwarte Schneeberg]]''
| [[Алмания|Германия]]
| [[Шнееберг (Руда таулары)]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
|-
| ''[[:d:Q114453363|Zeist observatory]]''
| [[Нидерланд]]
| ''[[:d:Q775|Gelderland]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114643641|Zeno Observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Эдмонд (Оклахома)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861742|Théodore-Edmond Plumier]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q114662333|Zephyrhills observatory]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Зефиргиллс (Флорида)|Зефиргиллс]]
| 
|-
| ''[[:d:Q688051|Zimmerwald Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q67251|Wald]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q12021063|Zlín Observatory]]''
| [[Чехия]]
| [[Злин]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115607523|Zonalunar observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Валенсия]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115633520|Zuben observatory]]''
| [[Испания]]
| [[Алаурин-де-ла-Торре]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4189470|Zvenigorod Observatory]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636119|Луцино]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q115632254|Zvjezdarnica Graberje observatory]]''
| [[Хорватия]]
| [[Загреб]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4330003|Ähtäri Observatory]]''
| [[Финляндия]]
| ''[[:d:Q6172|Ähtäri]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q8077417|ÇOMÜ Ulupınar Observatory]]''
| [[Төркия]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
|-
| ''[[:d:Q1751360|Épendes Observatory]]''
| [[Швейцария]]
| ''[[:d:Q12640|Canton of Fribourg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66922|Ependes]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q844957|Østervold Observatory]]''
| [[Дания]]
| ''[[:d:Q504125|Copenhagen Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
|-
| ''[[:d:Q11087045|Úpice observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q330259|Упитсе]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-06
|-
| ''[[:d:Q113225234|Ústecká hvězdárna]]''
| [[Чехия]]
| [[Телнице (Усти над Лабем)]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
|-
| ''[[:d:Q341666|Črni Vrh Observatory]]''
| [[Словения]]
| ''[[:d:Q3441842|Municipality of Idrija]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| ''[[:d:Q28530281|Ďáblice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q1822800|Ďáblice]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1610198|Ōizumi Observatory]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q385080|Ōizumi-machi]]''&lt;br/&gt;[[Гумма (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q392420|Štefánik's Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q744598|Hradčany]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q973974|Prague 1]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q106783186|Ždánice Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q393439|Жданитсе]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q56707485|Žebrák Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q393474|Жебрак]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q126934749|Žďár nad Sázavou Observatory]]''
| [[Чехия]]
| ''[[:d:Q10296640|Žďár nad Sázavou 3]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q955819|Алжир обсерваториясе]]''
| [[Алжир|Әлҗәзаир]]
| [[Әлҗәзаир (шәһәр)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4062941|Алтайский оптико-лазерный центр имени Г. С. Титова]]''
| [[Россия]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4071783|Астрономическая обсерватория Иркутского государственного университета]]''
| [[Россия]]
| [[Иркутск]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1421339|Бельгия патша обсерваториясе]]''
| [[Бельгия]]
| ''[[:d:Q203312|Uccle]]''
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-06-08
|-
| ''[[:d:Q4087749|Благовещенская широтная станция]]''
| [[Россия]]
| [[Благовещенск]]
| 
|-
| [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]
| [[Россия]]
| [[Татарстан]]
| 
|-
| ''[[:d:Q4105724|Вега (обсерватория)]]''
| [[Россия]]
| [[Балашиха]]
| 
|-
| ''[[:d:Q532127|Вена обсерваториясе]]''
| [[Австрия]]
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| data-sort-value=&quot;1753&quot; | 1753
|-
| ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]''
| [[Әрмәнстан]]
| ''[[:d:Q2305036|Byurakan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17915|Aragatsotn Province]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| ''[[:d:Q1519999|Вишнян обсерваториясе]]''
| [[Хорватия]]
| ''[[:d:Q1642046|Вишнян]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1498846|Гейсей обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1206376|Geisei]]''&lt;br/&gt;[[Коти (префектура)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q1499172|Гэкко обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| ''[[:d:Q1203533|Kannami]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q1475872|Гёте Линк исемендәге обсерватория]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Индиана]]
| 
|-
| ''[[:d:Q5969695|Дайник астрономик обсерваториясе]]''
| [[Япония]]
| [[Сига (префектура)]]&lt;br/&gt;[[Хиконе]]&lt;br/&gt;[[Kioto|Кьото]]
| 
|-
| [[Джеймс Кук Обсерваториясе]]
| [[Яңа Зеландия]]
| ''[[:d:Q140246|Gisborne District]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-09
|-
| [[Загреб обсерваториясе]]
| [[Хорватия]]
| 
| 
|-
| [[Казан университетының астрономия обсерваториясе]]
| [[Россия]]
| [[Казан]]
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837
|-
| [[Казан университетының Төньяк Кавказ астрономия станциясе]]
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q2626562|Arkhyz]]''
| 
|-
| [[Кара Урман Обсерваториясе]]
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Колорадо (штат)|Колорадо]]
| 
|-
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''
| [[Россия]]&lt;br/&gt;[[Украина]]
| [[Baqçasaray|Бакчасарай]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q903849|Nauchnyi]]''&lt;br/&gt;[[Кырым]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
|-
| ''[[:d:Q151991|Көньяк Европа обсерваториясе]]''
| [[Алмания|Германия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| ''[[:d:Q466895|Лоуэлл обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Флегстафф]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
|-
| ''[[:d:Q466863|Маунт-Вилсон]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Лос-Анджелес (округ, Калифорния)|Лос-Әнҗелес]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
|-
| ''[[:d:Q1310548|Маунт-Стромло күзәтүханәсе]]''
| [[Австралия]]
| [[Канберра]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
|-
| ''[[:d:Q508362|Ницца обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| [[Ницца]]&lt;br/&gt;[[Ла-Трините (Диңгез буе Альплары)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q115941839|Обсерватория Монпелье]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q608580|Олугбәк обсерваториясе]]''
| [[Үзбәкстан]]
| [[Сәмәрканд]]
| data-sort-value=&quot;1420&quot; | 1420s
|-
| ''[[:d:Q123153|Ондржейов астрономик обсерваториясе]]''
| [[Чехия]]
| [[Ондржейов]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188399|Урта Чехия төбәге]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-21
|-
| [[Осерваторио Азтрофизико (Виченца)]]
| [[Италия]]
| [[Азияго]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2013015|От-Прованс обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| [[Сен-Мишель-л’Обсерватуар]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q191684|Паломар обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Сан-Диего (округ, Калифорния)]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q461340|Париж обсерваториясе]]''
| [[Франция]]
| ''[[:d:Q211604|Montparnasse]]''
| data-sort-value=&quot;1667&quot; | 1667
|-
| ''[[:d:Q1861728|Прескотт обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Прескотт (Аризона)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| [[Россия]]
| [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]]
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-08-07
|-
| ''[[:d:Q944482|Симеиз күзәтүханәсе]]''
| [[Украина]]
| [[Ялта шәһәр шурасы]]
| 
|-
| ''[[:d:Q581794|Тарту күзәтүханәсе]]''
| [[Эстония]]
| ''[[:d:Q1020142|Nõo Rural Municipality]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| ''[[:d:Q4458386|Тбилиси физик күзәтүханәсе]]''
| [[Гөрҗистан]]
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| 
|-
| ''[[:d:Q2976682|Турку обсерваториясе]]''
| [[Финляндия]]
| [[Турку]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| ''[[:d:Q1403276|Феликс Агилар исемендәге обсерватория]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q829805|El Leoncito National Park]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q5641443|Халеакала обсерваториясе]]''
| [[Америка Кушма Штатлары]]
| [[Мауи (округ, Гавай)]]
| 
|-
| ''[[:d:Q714352|Шәмәхә тавы обсерваториясе]]''
| [[Кытай]]
| ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
|-
| ''[[:d:Q751902|Эль-Леонсито астрономия комплексы]]''
| [[Аргентина]]
| [[Сан-Хуан (правинсә)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q829805|El Leoncito National Park]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
|-
| ''[[:d:Q4071794|Ягелло университетының астрономия күзәтүханәсе]]''
| [[Польша]]
| ''[[:d:Q54159|Lesser Poland Voivodeship]]''&lt;br/&gt;[[Краков]]
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792
|-
| ''[[:d:Q16095077|金海天文台]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12598239|별마로천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50306|Yeongwol County]]''
| 
|-
| ''[[:d:Q135105671|부안청림천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| ''[[:d:Q50246|Buan County]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-05
|-
| ''[[:d:Q27290836|중미산천문대]]''
| [[Көньяк Корея]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}--&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Фән|Астрономия}}
{{Фәннәр}}
[[Төркем:Астрономия| ]]</text>
      <sha1>d7o6bojgwenl7m0nrhhs9hjtsq8nd03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Баш бит/Вакыйгалар/15 июль</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13196</id>
    <revision>
      <id>6024827</id>
      <parentid>4164078</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38472-02</username>
        <id>61609</id>
      </contributor>
      <origin>6024827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="gywwzw636r1ma923q7y5135fvdc3afx" xml:space="preserve">[[Файл:Nadir Devlet.jpg|right|90px|link=Надир Дәүләт]]
{{UN}}да — ''Бөтендөнья яшьләр сәләтләре көне'', {{BRN}}да — ''Солтан көне'', {{KIR}}да — ''Олы яшьтәге [[ир-ат]]лар көне'', {{JAP}}дә — ''Борынгы ана-бабалар рухларына хөрмәт күрсәтү (Бон) көне'', һ.б.

* [[1795 ел|1795]] — «[[Марсельеза]]» {{FRA}} рәсми гимны булып билгеләнә.
* [[1815 ел|1815]] — [[Наполеон]] соңгы тапкыр инглиз әсирлегенә төшә.
* [[1870 ел|1870]] — {{Джорджия штаты байрагы}} {{USA}} составына кайта.
* [[1893 ел|1893]] — мәгърифәтче-педагог, фольклорчы һәм әдип [[Әхмәтзариф Мөэминов]] туа.
* [[1900 ел|1900]] — татар драматургы [[Мөхәммәт Әблиев]] туа.
* [[1904 ел|1904]] — рус язучысы [[Антон Чехов]] вафат була.
* [[1930 ел|1930]] — {{байрак/ССРБ}} [[ССРБ]]да [[ит]]кә карточкалар системасы кертелә.
* [[1941 ел|1941]] — татар шагыйре [[Гәрәй Рәхим]] туа.
* [[1944 ел|1944]] — Төркиядә яшәүче татар тарихчысы '''[[Надир Дәүләт]]''' дөньяга килә.
* [[1949 ел|1949]] — татар шагыйре [[Зиннур Мансуров]] дөньяга килә.
* [[1950 ел|1950]] — татар җырчысы [[Римма Ибраһимова]] туа.
* [[1994 ел|1994]] — татар язучысы [[Рафаил Төхфәтуллин]] гүр иясе була.
* [[2006 ел|2006]] — [[Twitter]] микроблоглар челтәре эшли башлый.
&lt;noinclude&gt;[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gywwzw636r1ma923q7y5135fvdc3afx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан китап нәшрияты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22612</id>
    <revision>
      <id>6024816</id>
      <parentid>6001217</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46287" sha1="85qtpfatcsgtbjr4145brw7hvg0gwph" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Татарстан китап нәшрияты''' ([[Рус теле|рус.]] ''Татарское книжное издательство'') — татар нәшрияты, [[1919 ел]]да оештырылган.
[[Абдулла Алиш премиясе]] лауреаты (2006).

== Тарихы ==
{{бүлектә чыганаклар юк}}
Татарстан китап нәшриятының нигез салыну тарихы, ягъни яңа төзелгән Татарстан Республикасы җирендә беренче дәүләт китап нәшриятының эшли башлавы РСФСР (Госиздат) дәүләт нәшриятының Казан бүлеге ачылуга барып тоташа.

РСФСР Дәүләт нәшриятының Казан бүлекчәсе РКП (б)ның Казан губкомы карары нигезендә 1919 елның 22 июлендә оештырыла. Беренче вакытта аның төп бурычы үзенең нәшрият эшчәнлеге түгел, ә аны үзәкләштерү һәм басылып чыккан китапларның идея-тематик юнәлешен аныклау була. Мондый вазгыять беренче этапта гаять мөһим була, чөнки әлеге учреждениянең барлык функцияләре, үзгәртелеп, хокукый варисларына тапшырыла һәм күпмедер дәрәҗәдә мирас булып хәзерге Татарстан китап нәшриятына да күчә. Шул ук вакытта 1919 елдан башлап Татарстан чикләрендә басылган барлык китап продукциясе, ничек кенә булмасын, йә аның рөхсәте белән, йә аның катнашында басылганга күрә, турыдан-туры аңа бәйле була. Казанда Дәүләт нәшриятының директоры итеп М. А. Вернеев билгеләнә. 

РСФСР Милләтләр эшләре халык комиссариаты (Наркомнац) каршындагы Үзәк мөселман комиссариаты оешу белән, эшчәнлегенең беренче чорында әлеге оешмага барлык шәрык халыклары арасында милли-агарту эшен җайга салу бурычы куела. Казан, басма продукция җитештерү күләме буенча Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан (элек — Петроград) кала беренче урында булып, Идел һәм Урал буе, шулай ук Урта Азия халыкларын басма продукция белән тәэмин итеп тора. 

Татар дәүләт нәшрияты (Татгосиздат)

1920 елда Татарстан Автономияле Республикасы оешу республикадагы икътисади, мәдәни һәм иҗтимагый тормышның күп тармакларына көчле этәргеч бирә. Үзенең статусын үзгәртеп, нәшрият Татарстан дәүләт нәшрияты (Татгосиздат) булып китә һәм республикадагы барлык нәширлек процессын үз тирәсенә берләштерә.

1920 елның сентябрендә РСФСР Дәүләт нәшрия-

ты урыннарда нәшрият эшчәнлеген оештыру принципларын аныклаган инструкция бастырып тарата. Инструкциянең  эчтәлегеннән аңлашылганча, урыннарда бөтен нәшрият эшчәнлеге бер учреждение түбәсе астына берләштерелә, әмма искәрмәләрдә урындагы бүлекчәләргә үзәкнең санкциясеннән башка бары тик «очраклы һәм вакытлы характердагы әдәбият — брошюра, листовка, плакат, газета, лозунглар һәм башкаларны» бастыру хокукы бирелгәнлеге искәртелә. Нәшрият һәм полиграфия эшен оештыра алырлык җитәкче эзләү чорында бер-бер артлы берничә кеше алышына: М. А. Вернеев, аннан соң И. В. Кочергин, ә бераз соңрак — И. Д. Рождественский.

РКП (б)ның Татарстан өлкә комитеты 1922 елның 30 ноябрь карары белән Татар дәүләт нәшрияты (Татгосиздат) «Татпечать» трестын берләштерә, һәм алар базасында Татар нәшрият һәм матбугат комбинаты оештырыла. 

1926 елда ул Татар дәүләт нәшрияты (Татгиз) итеп үзгәртеп корыла. 1927 елдан, К. Якуб исемендәге полиграфия комбинатын аның составыннан аерып чыгарып, комбинатка «Гажур» газета-журнал оешмасын кушканнан соң, «Татар нәшрияты (Татиздат)» дигән исем ала. 1933 елдан, полиграфия комбинаты белән берләшкәннән соң, «Татар дәүләт нәшрияты (Татгосиздат)» дип атала башлый.

ХХ гасырның 30нчы елларында Татар дәүләт нәшриятының эше югары сыйфатлы яңа баскычка күтәрелә. 1935 елда архитектор С. С. Пэн проекты буенча нәшрият өчен яңа бина салына; халык теленә ул Матбугат йорты дип керә. Совет конструктивизмы үрнәге булган, зур ачык китап рәвешендәге бина башыннан ук нәшрият үзәге итеп планлаштырылган була. Төрле елларда биредә Нәшрият, полиграфия һәм китап сәүдәсе эшләре буенча ТАССР Дәүләт Комитеты, ТАССР Язучылар берлеге, Татарстан китап нәшрияты, шулай ук газета-журнал редакцияләре, Китап палатасы урнаша. 

Бу елларда Татар дәүләт нәшрияты татар телендәге әдәбият бастырып чыгаручы бердәнбер нәшрият була. Аның эш күләме күрсәткечләре үсә, басылып чыккан китаплар исемлеге арта бара. Ул еллардагы кайбер күрсәткечләр сакланган: 1929 елда 182 китап басылган, 1930 елда — 266, 1931дә — 568, 1932дә — 851.

Татар графикасы өлкәсендәге реформалар нәшрият эшчәнлегенә сизелерлек йогынты ясый. Татар дәүләт нәшрияты һәм аның полиграфия базасы 1929 елда гарәп теленнән — латиницага («яңалиф»), ә 1939 елда кириллицага күчеп, бер дистә ел эчендә ике тапкыр шрифт алыштырырга мәҗбүр була. Моны оештырып чыгу гаять зур көч һәм матди чыгымнар таләп итә.

Илебез өлешенә тигән авыр сынаулар — массакүләм репрессияләр дә нәшриятка кагылмый калмый. 1930 елларның икенче яртысында Татар дәүләт нәшриятының   шул катлаулы чорда да милли әдәбият өчен җан аткан әйдәп баручы хезмәткәрләренең күпчелеге куыла һәм репрессияләнә. Мәсәлән, нәшриятның җитәкчесе Вәли Шәфигуллин (1924–1927 елларда эшләгән) башта эшеннән алына, аннан соң репрессияләнә.

Бөек Ватан сугышы башлану белән, Татар дәүләт нәшриятының үз эшенең остасы булган күп белгечләре фронтка китә. Аларның 16сы сугыш кырында батырларча һәлак була. Болар нәшриятның идарәчесе Ш. Арсланов (фото) һәм хезмәткәрләр Н. Баян, К. Басыйров, А. Бендецкий, Р. Ильяс, Ф. Кәрим, Т. Әхмәдиев, М. Фәтхуллин, А. Гимадов, Х. Гаффаров, К. Шәйхетдинов, Н. Карпов, Г. Мусин, А. Төхвәтуллин, Л. Альмашев, М. Вәлиева. Сугыш елларында нәшер ителүче басма продукциянең күләме күпкә кими, тематикасы үзгәрә: яңа эчтәлекле һәм яңа юнәлештәге китаплар таләп ителә. Балалар һәм яшүсмерләр өчен китаплардан тыш, барлыгы 220 исемдәге матур әдәбият әсәре бастырып чыгарыла. Аларның гомуми тиражы 1,5 миллион нөсхә тәшкил итә. Китап һәм брошюралар рәвешендә повестьлар, пьесалар, шигырь җыентыклары, җырлар, әдәби һәм сугыш очерклары дөнья күрә. Академик басмаларны, шулай ук татар классикларының сайланма әсәрләрен бастыру тукталмый.

Сугыштан соңгы унъеллыкта татар китабы традициясен саклау һәм милли рухи мирасны торгызу өчен көрәш дәвам итә. 1957 елның маенда Мәскәүдә үткән Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы Татарстан китап нәшрияты тарихында тирән эз калдыра. Бу — чын мәгънәсендә милли мәдәният бәйрәме, һәм анда катнашу нәшриятның профессиональлек (һөнәрмәнлек) күрсәткече була. Кыска гына арада Габдулла Тукайның дүрт томлык әсәрләр җыентыгы, Галимҗан Ибраһимов, Таҗи Гыйззәт, Муса Җәлил, Фатих Кәримнәрнең өчтомлыклары, Фатих Әмирхан, Мирхәйдәр Фәйзи, Фәтхи Бурнашларның ике томда сайланма әсәрләре, шулай ук бу чордагы күренекле язучыларының әсәрләре әзерләп бастырыла. Татар шагыйрь-

ләренең иң яхшы әсәрләре рус теленә тәрҗемә ителеп, гаҗәеп матур басма — «Татар поэзиясе антологиясе»нә туплана.

Бу елларда республиканың танылган рус язучылары Михаил Бубеннов, Тихон Журавлёв, Иван Заботин, Бруно Зернит, Ян Винецкий, Анатолий Мелузников, Алексей Салмин һәм Геннадий Паушкиннар үзләренең яңа әсәрләрен бастырып чыгаралар.

В эти годы свои новые произведения выпустили широко известные читателям русские писатели республики, такие как Михаил Бубеннов, Тихон Журавлёв, Иван Заботин, Бруно Зернит, Ян Винецкий, Анатолий Мелузников, Алексей Салмин и Геннадий Паушкин.

1958 елда, «Татполиграф» һәм «Таткниготорг» аерылып чыкканнан соң, нәшрият хәзерге исемен ала. Оешкан көненнән башлап Татарстан китап нәшрияты татар телендә әдәби, фәнни-популяр һәм иҗтимагый-сәяси әдәбиятны дөньяга чыгаручы иң зур нәшрият булып тора.

Бу чорда нәшрият хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрүгә дә зур игътибар бирелә. Аерым хезмәткәрләр, төп эшләреннән аерылмыча гына, югары уку йортларында һәм техникумнарда укыйлар, Мәскәү һәм башка зур шәһәрләрдә төрле курслар һәм семинарлар үтәләр. Алдынгы мөхәррирләр, техник редакторлар һәм корректорлар Санкт-Петербург, Мәскәү, Рига, Киев, Ташкент, Алма-Ата, Пермь нәшрияты хезмәткәрләре белән тәҗрибә уртаклаша. Еш кына тәҗрибә уртаклашырга Татар китап нәшриятына да киләләр.

Яшь буынга белем һәм идеологик тәрбия бирү дәүләт масштабындагы аерылгысыз мәсьәләгә әверелә. Россия Федерациясендәге татар мәктәпләре өчен нәшрият ел саен 65–70 исемдәге дәреслек чыгара. Аларның гомуми тиражы 2,5 миллион данәдән артып китә. Шушы вакыт эчендә СССР Фәннәр академиясенең Г. Ибраһимов исемендәге Казан тел, әдәбият һәм тарих институты әзерләгән «Борынгы татар әдәбияты тарихы», профессор М. Гайнуллинның «ХIX гасыр татар әдәбияты», М. Мәхмүтовның «Русча-татарча сүзлек» китабы, А. Нуриева һәм Л. Галиева төзегән «Башлангыч мәктәп өчен дидактик материаллар» уку басмалары дөнья күрә. «Мәктәп китапханәсе» һәм «Мәгърифәт маяклары» сериясеннән китап-

лар, музыкаль альбомнар һәм күренекле татар композиторларының нота җыентыклары басылып чыга. Укыту-педагогик әдәбиятка караган «Әлифба» (төзүчеләре — С. Вәгыйзов һәм Р. Вәлитова, рәссам — И. Язынин), «Туган як турында хикәяләр» (авторы- Б. Солтанбәков һәм А. Литвин, рәссамы - С. Кульбака), «Гаҗәеп сәяхәтчеләр» (авторы- З. Дусаев, рәссамы- Ю. Лысогорский) кебек бер төркем китаплар бөтенроссия бәйгеләрендә диплом һәм бүләкләргә лаек була.

Г. Ибраһимов исемендәге Казан тел, әдәбият һәм тарих институтының авторлар коллективы әзерләгән «Русча-татарча сүзлек»нең, шулай ук Нәкый Исәнбәтнең өч томлык «Татар халык мәкальләре һәм әйтемнәре» фундаменталь хезмәтенең дөнья күрүе республиканың мәдәни тормышында зур вакыйгага әверелә.

«Муса Җәлил», «Габдулла Тукай», «Казан», «Г. Камал исемендәге театр» дип аталган рәсемле альбомнар әзерләп һәм бастырып чыгару өчен Татарстан китап нәшрияты зур эш алып бара.

1950 елларның икенче яртысы — 1960-нче еллардагы «җепшеклек» чорында китапларның тематикасы һәм эчтәлеге киңәя. 60нчы еллар ахырыннан башлап эшне яңача планлаштыру принципларына һәм икътисади яктан стимуллаштыруга күчү  басылып чыккан китапларның сыйфатын яхшыртуга, аларның үзкыйммәтен киметүгә сизелерлек этәргеч бирә. Татарстан китап нәшриятында «Үлемсез исемнәр», «Татар романы китапханәсе», «Татар шигърияте китапханәсе», «Идел киңлекләре», «Үз йолдызыңны кабыз» китап серияләрен чыгару башлана.

1963 елда 1006 исемдәге китап басыла, шуларның 593е — татар телендә. Мирсәй Әмир, Гомәр Бәширов, Нәкый Исәнбәт, Фатих Хөсни, Ибраһим Гази, Риза Ишморатов, Габдрахман Әсәләмов, Әмирхан Еники, Нәби Дәүли, Кәрим Тинчурин, Галимҗан Ибраһимов, Хәсән Туфан кебек татар язучыларының әсәрләре зур тиражлар белән басылып чыга.

1966–1970 елларда нәшрият 4 миллион 283 мең тираж белән 337 исемдәге матур әдәбият әсәрен дөньяга чыгара. Әмма алдагы бишьеллыкта матур әдәбиятны нәшер итү күрсәткечләре кими башлый. 1971-1975 елларда нибары 269 исемдә китап басыла.

1980 еллар — Татарстан китап нәшрияты үсешендә чын мәгънәсендә алтын чор. Һәр елны 350 исемдә китап басыла, аларның гомуми тиражы 20 миллион данә тәшкил итә.

1981 елда Татарстан китап нәшрияты Мәскәүдә үткән Бөтендөнья китап күргәзмәсендә түбәндәге китапларны тәкъдим итә: рус һәм татар телләрендә «СССР Конституциясе», миниатюр форматта «ТАССР Конституциясе», «Чәчәк ат, Татарстаным!», Муса Җәлилнең «Кызыл ромашка» шигырьләр җыентыгы, «Татар ашлары»; «Әлифба», «Рус теле» дәреслекләре; Габдулла Тукай, Муса Җәлил, Галиәсгар Камал, Һади Такташ, Хәсән Туфан, Фатих Кәрим, Сибгат Хәким әсәрләренең миниатюр басмалары. Басмалар укучыларда һәм күргәзмәне оештыручыларда зур кызыксыну тудыра һәм милли телләрдәге әдәбиятны дөньяга чыгаручы нәшриятлар белән планлы эш алып бару зарурлыгын ачыклый.

1982 елда Г. Ибраһимов исемендәге тел, әдәбият һәм тарих институты белән берлектә өч томлык «Татар теленең аңлатмалы сүзлеге» басылып чыга.

1991 елны Татарстан китап нәшриятыннан, нигездә, дәреслекләр, татар телле мәктәпләр һәм югары уку йортлары өчен дәрес әсбаплары, шулай ук  Татарстанда гына түгел, ә Россия регионнарындагы татар мәктәпләре өчен дә төрле дәреслекләр, рус мәктәпләре өчен татар теле дәреслекләре һәм татар мәктәпләре өчен рус теле дәреслекләре, сүзлекләр, балалар әдәбияты һәм башка төрле басмалар нәшер итүгә махсуслашкан «Мәгариф» нәшрияты аерылып чыга. 2010 елны «Мәгариф» нәшрияты кабат Татарстан китап нәшрияты белән берләштерелә.

Татарстан китап нәшрияты оешканнан алып бүгенге көнгә кадәр 50 проценттан артык китапны татар телендә нәшер иткән бердәнбер нәшрият булып калып килә; шуның белән беррәттән рус телендә, Идел буе халыклары телләрен һәм инглиз телен дә кертеп, башка телләрдә китаплар бастырылган. 1994 елда Татарстан китап нәшрияты һәм З. Биишева исемендәге Башкорт «Китап» нәшрияты арасында хезмәттәшлек турында килешү төзелә. Татар укучысына башкорт язучыларының әсәрләре белән татар телендә танышу мөмкинлеге биргән, ә башкорт укучысына татар әдипләрен башкорт телендә уку шартларын тудырган «Каләмнәр туганлыгы» — «Кардәшлек киштәсе» сериясенә нигез салына. 25 ел эчендә инде һәр ике яктан да 40 тан артык китап бастырылган.

Татар классикларының һәм республикабызда яшәп иҗат итүче бүгенге әдипләрнең әсәрләрен дөньяга чыгару Татарстан китап нәшрияты өчен өстенлекле бурыч булып тора. 1998–2019 еллар аралыгында татар язучыларының 60 комплектка якын күптомлыклары басылып чыккан: классиклардан — Габдулла Тукай, Каюм Насыйри, Гаяз Исхакый, Галиәсгар Камал, Муса Җәлил, Һади Такташ, Хәсән Туфан, Мөхәммәт Мәһдиев, Әмирхан Еники, Гомәр Бәширов, Илдар Юзеев, Аяз Гыйләҗев, Туфан Миңнуллин һ. б.; бүгенге язучылардан — Рабит Батулла, Ренат Харис, Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Роберт Миңнуллин, Рәдиф Гаташ, һ. б.

Татар әдипләренең әсәрләрен рус телендә бастыруга да зур игътибар бирелә. «Татар әдәбияты дөньясы» сериясендә Аяз Гыйләҗев, Туфан Миңнуллин, Хәй Вахит, Гадел Кутуй, Фатих Хөсниләрнең китаплары басылып чыкты. Әдәби әсәрләр белән беррәттән гаять бай фәнни аппарат һәм фотоматериаллар тәкъдим ителә. Мирсәй Әмир, Мөсәгыйт Хәбибуллин, Рабит Батулла, Факил Сафин романнары, Туфан Миңнуллин, Вакыйф Нуруллин хикәяләре һәм повестьлары, Зиннур Мансуров шигырьләре, Разил Вәлиев әсәрләре, Роберт Миңнуллинның балалар өчен шигырьләре рус телендә дөнья күрде. Габдулла Тукай, Һади Такташ, Муса Җәлил, шулай ук бүгенге язучылардан: Рабита Батулла, Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Марсель Галиев, Зиннур Мансуров, Резеда Вәлиева, Әхәт Сафиуллиннарның китаплары ике телдә — татар һәм рус телләрендә басылып чыкты. 2010–2014 елларда Габдулла Тукайның гына да җиде китабы башта -ике, аннары -өч, алты һәм унбиш телдә дөнья күрде. Рус классигы Александр Пушкинның шигырьләре һәм әкиятләре рус һәм татар телләрендә бизәкләп чыгарылды.

Балалар китаплары — нәшриятның аерым бер горурлыгы. Китапка һәм китап укуга мәхәббәт нәкъ менә балачактан тәрбияләнә. Татарстан китап нәшриятының балалар редакциясендә бу традиция буыннан-буынга тапшырыла килә. Элек-электән гаилә, мәктәп, массакүләм мәгълүмат чаралары, башка иҗтимагый институтлар белән беррәттән балалар китабына үтә мөһим тәрбия бурычы салына. Төрле елларда балалар әдәбияты Абдулла Алиш, Гариф Гобәй, Абдулла Әхмәт, Дәрҗия Аппакова, Бари Рәхмәт, Ләбибә Ихсанова, Шәүкәт Галиев, Әминә Бикчәнтәева, Зәкия Туфайлова, Җәүдәт Тәрҗеманов һәм балалар әдәбияты традицияләрен дәвам итүче башка бик күп иҗат әһелләре кулында булган. Хәзерге вакытта балалар әдәбияты редакциясе серияле басмалар, фәнни-популяр китаплар, танып-белү әдәбияты, кечкенәләр өчен китап-уенчыклар, шулай ук, балаларга дөнья классикасы үрнәкләре белән туган телләрендә — татар телендә танышу мөмкинлеге тудырып, рус һәм дөнья классиклары әсәрләренең тәрҗемәләрен бастыра.

Китапны бәяләүдә төп күрсәткечләр — эчтәлекле текст һәм сәнгатьле бизәлеш. Татар басма китабында сәнгатьле бизәлешнең шактый кызыклы тарихы бар, ул Урта гасырларда кулъязма китапларны бизәү традицияләренә барып тоташа. Татарстан китап нәшриятында аерым сәнгать төре буларак китапларны бизәү гадәте нәшриятта 35 ел дәвамында эшләгән Байназар Әльминов исеме белән тыгыз бәйләнгән. Габдулла Тукай шигырьләренә һәм әкиятләренә ясаган иллюстрацияләр аның иҗатында хәлиткеч роль уйный, ул нәкъ менә классигыбыз әсәрләренең оста-затлы бизәүчесе булып таныла. Алга таба, 1950-1960 елларда, Татарстан китап нәшриятында әкренләп китап бизәү өлкәсендә даими эшләүче рәссамнар төркеме барлыкка килә: Степан Кульбака, Валентин Карамышев, Иван Язынин, Ирина Колмогорцева, Юрий Лысогорский, Александр Туманов, Тавил Хаҗиәхмәтов, Эрот Зарипов, Рәшид Төхвәтуллин һ. б. 

Күренекле рәссамнарнең яңа буыны, графика осталары — Надир Әлмиев, Рушан Шәмсетдинов, Григорий Эйдинов, Виталий Булатов, Зифа Мөхыммәтҗанова, Фәридә Хәсьянова, Илдус Әжәмов, рәссам буларак иҗат итү белән беррәттән, китап бизәүче буларак та камилләшә баралар. Хәзерге вакытта рәссамнәр Алсу Тимергалина, Дамир Җәләлетдинов, Булат Гильванов, Диләрә Нәүрүзова һ. б. нәшрият белән нәтиҗәле хезмәттәшлек итә.

Соңгы елларда Татарстан китап нәшриятының баш рәссамы булып Ринат Хәсәншин эшли.

Татар зыялыларыннан бик күп танылган шәхесләр төрле елларда нәшрият хезмәткәрләре булган. Алар арасында  Фатих Сәйфи-Казанлы, Госман Бакир, Галимҗан Нигъмәти, Фәтхи Бурнаш, Гомәр Толымбайский, Гомәр Бәширов, Кави Нәҗми, Афзал Шамов, Нур Баян, Кәшфи Басыйров, Габдрахман Минский, Ибраһим Гази, Гази Кашшаф, Сәхәб Урайский, Әнәс Камал, Фатих Карим, Хәсән Хәйри, Сибгат Хәким, Әминә Бикчәнтәева, Тихон Журавлёв, Мөхәммәт Садри, Сафа Сабиров, Әхмәт Юнысов, Мөнир Мазунов, Әнвәр Давыдов, Зәки Нури, Ләбибә Ихсанова, Мәхмүт Хөсәен, Самат Шакир, Ислам Беляев, Хисам Камалов, Шәүкәт Галиев, Рәис Даутов, Гөлшат Зәйнашева, Иван Киндер, Нурихан Фәттах, Фәния Гайнанова, Кыям Миңнебаев, Шамил Рәкыйпов, Яхъя Халитов, Резеда Вәлиева, Таһир Нурмөхәммәтов, Адлер Тимергалин, Лирон Хәмидуллин, Азалия Бадюгина, Марс Шабаев, Фәрваз Миңнуллин, Вакыйф Нуруллин, Әнәс Хәсәнов, Алла Гарзавина, Саимә Ибраһимова, Рөстәм Кутуй, Илдар Низамов, Марк Зарецкий, Шамил Маннапов, Фазман Баттал, Бикә Рәхимова, Рәдиф Гаташ, Гәрәй Рәхим, Рафикъ Юнысов, Фирая Зыятдинова, Харрас Әюпов, Наилә Вәлитова, Наис Гамбәр, Солтан Шәмси, Ринат Мөхәммәдиев, Равил Рахмани, Фәүзия Бәйрәмова, Шәмсия Җиһангирова, Фәиз Зөлкарнәев, Люция Гыйззәтуллина, Рафис Корбан, Вакыйф Нуриев, Гәүһәр Хәсәнова, Фирүзә Җамалетдинова, Булат Хәмидуллин  кебек язучылар, галимнәр һәм журналистлар бар.

Бүген Татарстан китап нәшриятында талантлы язучыларыбыз Галимҗан Гыйльманов, Газинур Морат, Ленар Шәехов, Рифат Сәлаховлар хезмәт куя. 

XXI гасыр башында Татарстан китап нәшрияты әдәби, фәнни-популяр һәм иҗтимагый-сәяси әдәбиятны дөньяга чыгаруда Татарстан Республикасының гаять эре предприятиесенә әверелә. Нәшриятның репертуарында татар телендә иҗтимагый кыйммәтле әдәбият, шул исәптән балалар өчен басмалар һәм классикларның әсәрләре аерым урын алып тора.

Матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр буенча Федераль агентлык мәгълүматларына караганда, 2018 елда, рус теленнән тыш, Россия халыкларының 52 телендә китаплар басылган, алар арасында татар телендәге китаплар беренче урынны алып тора (китап исемнәре буенча — 27 %; якут телендә — 15,5 %, башкорт телендә — 14,8 %). Бүген төбәкләрдә китап басу эше, иҗтимагый коммуникацияләрдә каралган китап культурасының бер өлеше буларак, Россия китап эшендә торган саен әһәмиятлерәк роль уйный бара.

Китап базарының глобальләшүе шартларында, электрон мәгълүмати технологияләр барлыкка килү белән, нәшрият алдында эшчәнлекнең яңа юнәлешләре ачылды. Электрон басмаларның роле үсә бару фонында, Татарстан китап нәшрияты, илебезнең башка бик күп китап предприятиеләре кебек үк, традицион китапның электрон аналогларын булдыру эшенә кереште. Мәдәниятләр диалогы һәм мәгълүмати-коммуникатив технологияләрнең интенсив үсеше, заман таләпләренә җавап бирерлек басма, электрон һәм башка форматлар аша, татар китабының бердәм мәйданын формалаштыру заруриятын тудырды.

Татар әдәбияты үзәге (tatkniga.ru) сайты аша татар китабын дөньяга таныту нәшриятның заманча эшчәнлек юнәлешләренең берсе булды. Басма татар китабына заказ бирү, Җир шарының теләсә кайсы ноктасыннан, теләсә кайсы электрон җайланмадан онлайн режимда әсәрләрнең электрон вариантын уку мөмкинлеге, әлеге ресурсның популярлыгын тәэмин итте.

2018 елда Татарстан китап нәшриятында күренекле татар язучылары һәм шагыйрьләренең аудиокитапларын яздыру эше башланды. Проект Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Нургали улы Миңнеханов ярдәмендә тормышка ашырыла.

Татарстан китап нәшрияты китап басып кына калмый, татар китабының чикләрен киңәйтеп, аны Россиядә һәм чит илләрдә пропагандалау эше белән дә шөгыльләнә. Татар китаплары ел саен Россиядә, Алмания, Кытай, Төркия, Төрекмәнстан, Һиндстан, Мисыр, Италия, Иран, Казахстан, Белоруссия, Үзбәкстан һәм башка илләрдә халыкара күргәзмәләргә куела. Иң яхшы китаплар даими рәвештә күргәзмәләрнең дипломантлары булып таныла.

Алдынгы технологияләрне куллану, репертуар сәясәтен формалаштыруга иҗади якын килү, илебездәге китап базарында үз урынын эзләү, эшчәнлекне күп юнәлештә алып бару үзгәреп торучы китап дөньясында бүгенге Татарстан китап нәшриятына милли китап басу эшендә алдынгы булып калу мөмкинлеген бирә{{чыганагы}}.

== Җитәкчеләре ==
;Генераль директорлар
* 2015―2025 елларда ― [[Илдар Сәгъдәтшин]]&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/ildar-sagdatsin-tatarstan-kitap-nasriyaty-general-direktory-vazifasynnan-kitte-5909177  Илдар Сәгъдәтшин Татарстан китап нәшрияты генераль директоры вазифасыннан китте.] [[Татар-информ]], 13.08.2025&lt;/ref&gt;, [[Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре|Татарстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәткәре]].
* 2025 елның 1 сентябреннән ― [[Рөстәм Галиуллин]], Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rostam-galiullin-tatarstan-kitap-nasriyaty-general-direktory-itep-bilgelande-5910170  Рөстәм Галиуллин Татарстан китап нәшрияты генераль директоры итеп билгеләнде.] Татар-информ, 1.09.2025&lt;/ref&gt;.
;Баш мөхәррирләр
* 2008―2025 елларда [[Ленар Шәех]], Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе;
* 2025 елдан ― [[Айдар Гыймадиев]]&lt;ref&gt;[https://t.me/tatkniga/2179  Татарстан китап нәшриятының баш мөхәррире итеп Айдар Гыймадиев, ә баш мөхәррир урынбасары итеп Венера Камалиева билгеләнде.] t.me/tatkniga&lt;/ref&gt;
== Танылган хезмәткәрләре ==
* ...
* ...

{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q13207324. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p108/Q13207324/p580
|columns=p108/Q13207324/p580:башлау,p108/Q13207324/p582:тәмамлау,label:исем,description:тасвирлама,p569,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! исем
! тасвирлама
! туу датасы
! үлем датасы
|-
| 1977
| 1989
| [[Вакыйф Нуруллин]]
| татар язучысы
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-01
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-23
|-
| 1928
| 1930
| [[Галимҗан Нигъмәти]]
| күренекле татар язучысы, әдәбият галиме, тәнкыйтьче һәм педагог
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-07-14
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-04
|-
| 
| 
| [[Галә Ходаяров]]
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-20
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-09
|-
| 
| 
| [[Гомәр Гали]]
| татар язучысы, әдәби тәнкыйтьче
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-06-16
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-07-06
|-
| 1968
| 1972
| [[Гәрәй Рәхим]]
| татар шагыйре, язучы һәм сәнгать эшлеклесе
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-15
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-06
|-
| 
| 
| [[Ленар Шәех]]
| татар шагыйре, журналист
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-04
| 
|-
| 1933
| 1937
| [[Фатих Кәрим]]
| татар шагыйре
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-27
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-19
|-
| 
| 
| [[Фәтхи Бурнаш]]
| татар совет журналисты, драматургы, шагыйре һәм прозаигы
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-13
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-01
|-
| 
| 
| [[Хәсән Сарьян]]
| татар язучысы, прозаик, әдәби редактор
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-24
| 
|-
| 1946
| No/unknown value
| [[Хәсән Шабанов]]
| 
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| 1927
| 1929
| [[Сәлах Атнагулов]]
| инкыйлабчы, сәясәтче, татар телендә чыккан күп санлы газеталарның мөхәррире, язучы (1893-1937)
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-16
|-
| 
| 
| [[Резеда Вәлиева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-01
| 
|-
| 1968
| 
| [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-03
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-25
|-
| 
| 
| [[Хәмит Ярми]]
| 
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-05
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-30
|-
| 1924-10-15
| 1933-07-07
| [[Харис Фәйзи-Чистапули]]
| Татар мөгәллиме, җурналист (1877-1933)
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-11-25
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-07
|-
| 2025-09-01
| 
| [[Рөстәм Галиуллин]]
| язучы
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-26
| 
|-
| 
| 
| [[Павал Абрамов]]
| 
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-02-23
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-22
|-
| 1989
| 
| [[Зиннур Хөснияр]]
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-18
| 
|-
| 2015-05-05
| 2025-08-13
| ''[[:d:Q98067073|Илдар Сәгъдәтшин]]''
| Татарстан Республикасының &quot;Татарстан китап нәшрияты&quot; дәүләт унитар предприятиесе генераль директоры
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-03
| 
|-
| 
| 
| [[Нәҗип Максудов]]
| техник фәннәр кандидаты
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-04-19
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107214777|Дмитрий Красильников]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-07
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
|-
| 
| 
| [[Солтан Шәмси]]
| татар тарихчысы, язучысы, әдәби тәрҗемәчесе
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-10
| 
|-
| 2012-02
| 2012-10
| [[Эльвира Әхмәтова]]
| журналист, Татмедиа җитәкчесе урынбасары, ТР МК ЗАГС идарәсе башлыгы
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-09
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Басылып чыккан аерым китаплары ==
{{seealso|Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар|Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар исемлеге|Татарстан китап нәшрияте аудиокитаплары}}

* ''[[Заһидә Бурнашева]]''. Татар хатын-кызлары хәрәкәте тарихыннан.— Казан: Татар. кит. нәшр., 1971
* ''[[Әнәс Камал]]''. Март бураннары. К.: [[ТКН]], 1988 ел
* ''[[Альта Мәхмүтова]]''. Пора и нам зажечь огонь свободы. Казан: ТКН, 2006

== Галерея ==
{{Gallery
|title= 33 нче Мәскәү халыкара китап ярминкәсендә Татарстан китап нәшрияты стенды (2-6.09.2020) 
|width=180
|height=180
|lines=2
|File:Tatar-book-publishers.jpg|
|File:Tatar-book-publishers-3.jpg|
|File:Tatar-book-publishers-4.jpg|
|File:Tatar-book-publishers-5.jpg|
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [[Татар-информ]]: [http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/01/134197/ “Әлегә “Таткнигафонд”та 1700 ләп электрон китап бушлай.”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204004331/http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/01/134197/ |date=2017-02-04 }}
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Татарстан%20китап%20нәшрияты |сүз+төзмә= Татарстан+китап+нәшрияты |süz%20tözmä = Tatarstan%20kitap%20näşriyatı}}
{{Татар телле нәшриятлар}}
{{Татарстан нәшриятлары}}
{{Татнетны үстерү фонды}}

[[Төркем:Әлифба буенча нәшриятлар]] 
[[Төркем:Татар телле нәшриятлар]]
[[Төркем:Казан оешмалары]]
[[Төркем:Татарстан нәшриятлары]]
[[Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары]]</text>
      <sha1>85qtpfatcsgtbjr4145brw7hvg0gwph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әстерхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23416</id>
    <revision>
      <id>6024899</id>
      <parentid>6011436</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158198" sha1="nsvdaefgsj6i8wbwnn2qehu8h7l6i9v" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Әстерхан (мәгънәләр)}}
{{TwinCYR|Ästerxan}}
{{ТП/ВМ
 |халәт = шәһәр
 |татар исеме = Әстерхан
 |чын исем = &lt;/div&gt;[[Рәсем:Panarama astrakhan 2009.jpg|395px|Вид на 17-ю пристань с Новогоо моста]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Вид на центр города с Нового моста&lt;/small&gt;
 |ил = Россия
 |герб = Coat_of_Arms_of_Astrakhan.png
 |байрак = Flag_of_Astrakhan.png
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 20|lat_sec = 0
  |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 01|lon_sec = 0
  |CoordAddon             = type:city(501300)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = 
 |ил харитасы зурлыгы = 250
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = 
 |төбәк = Әстерхан өлкәсе
 |төбәк җәдвәлдә = 
 |район төре = 
 |район = 
 |район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы =
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = 
 |башлык = 
 |нигезләү датасы = 
 |беренче телгә алу = XIV
 |элеккеге исемнәр = Хаҗитархан
 |халәт бирле = 1717
 |мәйдан = 500
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 130
 |климат = 
 |рәсми тел = 
  |халык саны = {{үсү}} 520 700 &lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls Таблица 2. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации]&lt;/ref&gt;
  |исәп елы = 2010
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = руслар, татарлар
  |дини состав = 
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы = 
 |DST = 
 |телефон коды = 8512 (851)
 |почта индексы = 414000
 |почта индекслары = 
 |автомобил коды = 
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = http://xacitarxan.narod.ru/
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 | add1n                   = Кардәш шәһәрләр
 | add1                    = {{wikidata|p190}}	
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Әстерхан''' (иске исемнәре: &lt;big&gt;حاجی‌ ترخان&lt;/big&gt;, ''Хаҗитархан, Әҗдаркан, Аштархан, Әчтерхан'' һ. б.)– [[Идел]]нең тамагында урнашкан шәһәр. [[Әстерхан өлкәсе]] башкаласы.

Әстерханда халыкның 79,3%ын [[руслар]], 7,7% [[татарлар]], 4,2% [[казакълар]] тәшкил итә.
Шәһәр Каспий буе түбәнчелегенең 11 утравында, Идел тамагының өске өлешендә урнашкан. Төп өлеш иделнең сул ярында урнашкан, уң якта 20% халык яши. Идел аша 2 күпер салынган. Барлык күперләр саны – 30. Әстерхан Идел буйлап 45 чакрымга сузылган.

Шәһәрдә биш югары уку йорты (Дәүләт техник университеты, Медицина академиясе, Дәүләт педагогия институты, Сарытау юридик институты филиалы, Рыбный институт), шулай ук ике театр (рус һәм татар) белән дәүләт консерваториясе, картиналар галереясы һәм биш дәүләт музее бар.&lt;ref&gt;[http://xacitarxan.narod.ru/astarxantessorati.htm Әстерхан тәэссораты]&lt;/ref&gt;

[[2022 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябреннән]] — '''«[[Хезмәт даны шәһәре]]»'''&lt;ref&gt;[http://prezident.org/articles/ukaz-prezidenta-rf-829-ot-15-nojabrja-2022-goda-15-11-2022.html  Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»]&lt;/ref&gt;.
==Тарихи мәгълүмат ==
[[1552 ел]]ның 12 октябрендә [[Иван Грозный]] [[Казан ханлыгы]]н яулап алганнан соң, аның башкисәрләре 1554 елны Әстерханга яу белән чыгалар. Алар су юлы белән аска төшәләр дә, тар гына участокта Иделгә хуҗа булып, Кремльне сугышып кулга төшерәләр. Җиңелгән Друбиш хан хәзерге Царев елгасы (елга буенча хан чигенгәнгә күрә бу суны Царев суы дип йөртә башлыйлар) буенча [[Дагстан]]га кача. Бу әле Әстерханны тулысынча алу булмый. Рус хөкүмәте 1554-1558 елларда Хаҗитархан киңлекләрен, мал-мөлкәтен үзләштерә.&lt;ref&gt;[http://www.vatantat.ru/page6563.htm Әстерханга1000 елмы? Наилә ПОТЕЕВА-ФАТЫЙХОВА]{{Deadlink|date=November 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Хаҗитархан рус кулына төшкәнче үк Иделнең ике ягында да бер үк вакытта яшәп килгән. Сул якта [[нугай татарлары]]ның кышкы ставкалары, Караван сарай булып, ике якны тоташтыручы кичү эшләгән. Су аз вакытта кышын ул туңа торган булган. Әстерханның сул ягында: хәзерге Кремль урынында татар Кремле булып, анда мәчетләр эшләп килгән (алар җимертелеп, өсләренә хәзерге чиркәүләр салынган), Кремльдә әүлияләр, изгеләр күмелгән булган. Кара Дауыт әүлиянең кабере хәзер дә Кремльдә саклана, тик инде ул, христиан дине изгеләре рәтенә күчерелеп, кабер өсте дә үзгәртелгән. Облвоенкомат урынында элек Девичий монастырь иде. Хаҗитархан тарихы исә монда [[Дәрбиш Гали]] ханның (Хаҗитархан елъязмасына ул Друбиш Али дип тә кереп китә) ставкасы, хан мәчете булган дип күрсәтә. Кремль тирәсендә урнашкан Аккош күле (ул элеккеге Иделнең бер кисәге) алдында &quot;Газпром&quot; үзенә мәһабәт, зур замана бинасы төзеп куйды. Бина нигезен төзе¬гәндә борынгы мөселман каберләре килеп чыккан. Татар базары Идел ярында урнашып, аңа килеп туктаган сәүдәгәрләр Хаҗитарханга Татар капкасы аша уза торган булганнар. Татар базары түбәсе (калкулык) өстендә Иван Золотоус чиркәве бар, анда элек хан мәчете һәм хан каберлекләре булган. Чиркәү эчендә хәзер дә 3 мөселман кабере урыны билгеле. Хрис¬тиан дине руханилары бер кабер урынына, атап килгән мөселманнарны, монда Фатыйма әүлия күмелгән, калган икесенең исемнәрен белмибез, дип бер почмакка китереп бастыралар. Кайбер татарлар бу урынга килеп, нәзер әйтеп, аннан чиркәүгә кереп садака да салалар.

==Һинд сәүдә өй яны==
[[Файл:Indpodvorje.jpg|thumb|250px|right|Истәлек тактасы]]
'''Һинд сәүдә өй яны''' — Әстерханда булган [[XVII гасыр]] архитектур-тарихи һәйкәл. Тарихи һәйкәлнең хәзерге бинасы Һиндлеләр өй янының башлангыч халәтенә охшамаган, бу күп янкорылмалар белән торак бина булып тора, алар бинаның башлангыч кыяфәтен деформацияләгәннәр.&lt;br/&gt;
Беренче мәртәбә Һиндлеләр сәүдә янында [[1625 ел]] [[Ключарёв елъязмасы]]нда искә алына: «1625 елда Фарсылар, Әрмәннәр һәм Һиндлеләр кунакханә өй яннарын төзегәннәр: Әрмән, Фарсы һәм Һиндле, Азия йоласы буенча Спасски монастыреннан ерак түгел».&lt;ref&gt;Кирилл Васильев [http://cdtnkfyf.ucoz.ru/_ld/0/5_1900__.pdf Ключаревская летопись: история о начале и возобновлении Астрахани, случившихся в ней происшествиях, об архиереях в оной бывших, а также о воеводах, градоначальниках и губернаторах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421231530/http://cdtnkfyf.ucoz.ru/_ld/0/5_1900__.pdf |date=2013-04-21 }} — Астрахань: Тип. Губернского Правления, 1887. — 89 с.&lt;/ref&gt; 1671—1672 ел Разин фетнәсе вакытында Һиндле сәүдә корылмалары яндырылган булган һәм 1673 елда янә төзелгән булганнар. 1809 елда бина [[классицизм]] стиленда реконструкцияләнгән булган. XIX гасырда Һиндлеләр Әстерханда сәүдә эшен бетергәннәр.&lt;ref name=&quot;nkj&quot;&gt;[[Даркевич, Владислав Петрович|В. П. Даркевич]] [http://www.old.nkj.ru/11/9710/11710024.html «Астрахань — ворота на Восток»]{{Deadlink|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018|bot=InternetArchiveBot}}//[[Наука и жизнь]], № 10, 1997 г. ([http://publ.lib.ru/ARCHIVES/N/%27%27Nauka_i_jizn%27%27%27/%27%27Nauka_i_jizn%27%27%27,1997,N10.%5Bdjv%5D.zip копия]{{Deadlink|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}) Автор — [[доктор исторических наук]], ведущий научный сотрудник [[Институт археологии РАН|Института археологии РАН]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;astraheritage&quot;&gt;Васькин Н. «[http://astraheritage.ru/node/12 Заселение Астраханского края] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508013349/http://astraheritage.ru/node/12 |date=2012-05-08 }}». — Волгоград.: Нижне-Волжское изд., 1973.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oldevrasia&quot;&gt;[http://oldevrasia.ru/library/100-velikikh-zagadok-Indii/81 Индийцы в Астрахани]//Н. Н. Непомнящий. 100 великих загадок Индии. М.: Книга по Требованию, 2010 г.&lt;/ref&gt;

==Әстерхан татар халкы==
Әстерханның [[татарлар]] күмәкләп яши торган борынгы [[Тияк бистәсе]] бар. 
Кайчандыр Тияк гөрләп торган. Бистәнең унбиш җирендә унбиш мәчеттә азан әйткәннәр. Буйдан-буйга сузылган Менжинский урамы буйлап трамвайлар йөргән. 
Хәзерге Тиякнең урамнары чакыр-чокырлы. Өйләре күбесенчә электән калган кечкенә агач йортлар тезелеп. Татарлар өчен икенче истәлекле урын – әле дә сафтагы '''Татар базары'''.&lt;ref&gt;http://xacitarxan.narod.ru/soenbike.htm&lt;/ref&gt;

XX гасыр башында Әстерхан бөтен Түбән Идел буена мәгърифәт нуры чәчкән. 1906-1914 елларда монда дистәләрчә татарча газета-журнал чыккан. [[Идел (Әстерхан)|“Идел”]], “Прогресс дәлиле”, “Мизан”, “Халык” шундыйлардан. [[1907 ел]]да татар театры барлыкка килгән. Аннан “Вулкан” театры үскән. Мөселманнарның мәчетләре, даруханәләре. Тияктәге “Кызыл Шәрык” бинасында татарча кинолар күрсәтелгән. 1928 елда шунда [[Һади Такташ]] эшчеләргә төнге сәгать 3кә кадәр үзенең әсәрләрен укыган. Мөхәррире [[Габдрахман Гомәри]], җаваплы сәркатибе [[Сәгыйть Рәмиев]] булган “Идел” газетасына 1911 елда [[Тукай]] да килеп киткән.

==Әстерханда туып-үскән танылган шәхесләр==
* [[Сара Байкина]] (1895-1972)
* [[Алекс Баттлер]] (Рәфикъ Галиев)
* [[Хәлил Галимҗанов]] (1950―2021), медицина фәннәре докторы (1998), Әстерхан дәүләт медицина университеты ректоры (2007―2018).
* [[Мәрзия Давытова]]
* [[Ринат Дасаев]]
* [[Абдулла Дубин]]
* [[Ибраһим Дубин]] (1921-96)
* [[Альберт Җәлилов (1983)|Альберт Җәлилов]] (1983), опера җырчысы (баритон), [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] (2018).
* [[Газиз Иделле]]
* [[Гали Ильясов (актер)]]
* [[Дилүс Ильясов]], актер.
* [[Миңлегали Ильясов]]
* [[Камал III]] (1900-1968)
* [[Исмаил Йосыпов]] (1922-92)
* [[Габдулла Капкаев]] (1897-1946), [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] актеры. 
* [[Гөлсем Мөхәммәдова]]
* [[Лия Рамазанова]], медицина фәннәре докторы (2011), Россия Федерациясенең атказанган табибы (2024).
* [[Зиннур Нурмөхәммәтов]] (1941-2003)
* [[Зәйнәп Садриева]] (1914-1991)
* [[Дамир Сатретдинов]] (1972), полиция генерал-майоры (2021), [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|ТР буенча эчке эшләр министры]] (2024 елдан).
* [[Зәйни Солтан]]
* [[Җиһанша Фәйзуллин]] (1904-85)
* [[Сания Фәйзуллина (1929)]], педагогика фәннәре докторы, профессор (Ташкент).
* [[Люция Абдуллаева]] (1944), [[Ырынбур татар театры]] актрисасы, РФ атказанган артисты (''[[1995 ел|1995]]'').
* [[Динара Гыйматова]] (1986), спортчы ([[нәфис гимнастика]]), тренер.
* [[Габдрахман Минский]] (1906—1983), язучы.
* [[Ренат Дәүләтьяров]] (1961), кинорежиссер, кинопродюсер һәм сценарий авторы. Россия продюсерлары гильдиясе президенты.
* [[Карина Сабирова]] (1998), Россия гандболчысы.

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3927. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1597&quot; | 1597
| ''[[:d:Q4202881|Иосиф (митрополит Астраханский)]]''
| 
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1671&quot; | 1671-05-21
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1703&quot; | 1703-02-22
| ''[[:d:Q557575|Vasily Trediakovsky]]''
| ''[[:d:Q2629059|Славән-юнан-латыйн академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1768&quot; | 1768-08-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1732&quot; | 1732-01-05&lt;br/&gt;1732-01-16
| ''[[:d:Q4513023|Ivan Ivanovich Cherkasov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811-10-29&lt;br/&gt;1811-11-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1737&quot; | 1737-11-30
| ''[[:d:Q1341087|Georg Andreas Weise]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q161944|диякын]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q955464|parson]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98833883|Protestant theologian]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792-06-16
| [[Магдебург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1740&quot; | 1740
| ''[[:d:Q4216706|Hovanes Kasparov]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1745&quot; | 1745-02-03
| [[Семен Баратаев]]
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1798&quot; | 1798-12-30
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1746&quot; | 1746-02-01
| ''[[:d:Q135512393|Олимпия Посьет де Россье]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812-01-18
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1770&quot; | 1770
| ''[[:d:Q1551156|Wargee]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1777&quot; | 1777
| ''[[:d:Q20511074|Պողոս Մելիքյանց]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1778&quot; | 1778-11-10
| ''[[:d:Q110319993|Daniel Ludwig Schumacher]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-08-23
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1779&quot; | 1779-06-22&lt;br/&gt;1779-07-03&lt;br/&gt;1780-07-01
| ''[[:d:Q16648693|Aleksandr Yermolayev]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2004963|numismatist]]''
| [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828-06-10
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1785&quot; | 1785-10-11
| ''[[:d:Q4073270|Dmitry Akhsharumov]]''
| ''[[:d:Q4349855|Беренче кадет корпусы]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-01-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1786&quot; | 1786-05-11
| ''[[:d:Q4372329|Aleksandr Popov]]''
| ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-05-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792
| [[Александр Агафи]]
| [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1816&quot; | 1816
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1793&quot; | 1793-07-19
| ''[[:d:Q4201181|Innocenty]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-15
| ''[[:d:Q4249157|Куряжский монастырь]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1794&quot; | 1794-06-20
| [[Иван Симонов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-01-10&lt;br/&gt;1855-01-09
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1795&quot; | 1795-01-14&lt;br/&gt;1795-01-25
| ''[[:d:Q16145925|Harutyun Alamdaryan]]''
| ''[[:d:Q20512148|Աղաբաբյան դպրոց]]''&lt;br/&gt;[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-05-25&lt;br/&gt;1834-05-24&lt;br/&gt;1834-06-05
| ''[[:d:Q1347765|Nakhichevan-on-Don]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1796&quot; | 1796-09-11
| ''[[:d:Q105724841|Varvara Alyabyeva]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-03-11
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803
| ''[[:d:Q15063906|Ivan Agafonov]]''
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-02-25
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-06-13
| ''[[:d:Q4182888|Dmitriy Zavalishin]]''
| ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]''
| ''[[:d:Q4178004|publicist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-02-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1808&quot; | 1808-09-08
| ''[[:d:Q4182886|Hippolytus Zavalishin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| No/unknown value
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1812&quot; | 1812-04-12
| [[Лазарь Будагов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-12-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-10-02
| ''[[:d:Q20508757|Michayel Patkanyan]]''
| ''[[:d:Q20512148|Աղաբաբյան դպրոց]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47492700|theatre maker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-01
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| data-sort-value=&quot;1823&quot; | 1823-06-10
| ''[[:d:Q4427181|Ivan Sokolov]]''
| ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-19
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-09-18
| ''[[:d:Q56307730|Тетюшинов, Григорий Васильевич]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-09
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-04-11
| ''[[:d:Q56308231|Егор Никитич Аннаев]]''
| 
| ''[[:d:Q9031604|mercander]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-06
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827-06-26
| ''[[:d:Q63703167|Գրիգոր Աղափիրյան]]''
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831-07-14&lt;br/&gt;1831-07-31
| [[Илья Ульянов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-01-12&lt;br/&gt;1886-01-24
| [[Сембер]]
|-
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838
| ''[[:d:Q4055998|Avraamij (Letnickij)]]''
| [[Казан руханилар академиясе]]
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-05
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-09-01
| ''[[:d:Q104702690|Mikhail Dmitrievsky]]''
| [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-29
| [[Пермь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851
| ''[[:d:Q4223624|Stanislava Klimashevskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1851&quot; | 1851
| ''[[:d:Q20624295|V. M. Jonov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-11-02
| [[Буча (шәһәр)|Буча]]
|-
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-03-06
| ''[[:d:Q40356|Joseph Deniker]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| ''[[:d:Q16755977|раса назариясе назариячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| ''[[:d:Q838691|Muséum national d'histoire naturelle]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-18
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-08-31
| ''[[:d:Q18009089|Elizaveta Shebueva]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-26
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1854&quot; | 1854-08-27
| ''[[:d:Q30345651|Pavel Samgin]]''
| ''[[:d:Q1974517|Pavel Military School]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-06-23
| ''[[:d:Q3326714|Lidiya Tseraskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''
| ''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-22
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
| ''[[:d:Q4528466|Ivan Vasilʹevich Shcheglov]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-25&lt;br/&gt;1884
| [[Кяхта]]
|-
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857
| ''[[:d:Q4498037|Vladimir Khlebnikov]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2365484|Astrakhan Nature Reserve]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-20
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857
| ''[[:d:Q65008129|Լազար Թումաս]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q4223876|Clinical Infectious Disease Hospital named after S.P. Botkin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Варшава]]
|-
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-02-18
| ''[[:d:Q2471242|Alexander Nikolsky]]''
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271064|герпетолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2025062|Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-08
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-06-09
| ''[[:d:Q4283918|Aleksandr Maslennikov]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-25
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-04-11
| ''[[:d:Q51667928|Aleksandr Mikhailovich Bykov]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| [[Батум]]
|-
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-11-16
| ''[[:d:Q16371720|Արտեմ Կոտելնիկով]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-08-26
| [[Сергей Коржинский]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''&lt;br/&gt;[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3162406|Siberian Botanic Garden]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-11-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| ''[[:d:Q88476108|Sofya Krukovskaya]]''
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-02-02
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-06-11
| ''[[:d:Q15081103|Mitrofan Sveshnikov]]''
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-02-15
| ''[[:d:Q47044776|Sergey Frangulov]]''
| ''[[:d:Q24935277|Петропавел ирләр укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863
| ''[[:d:Q48961307|Берви Василий Васильевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03
| [[Донецк]]
|-
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-12
| [[Александр Агабабов]]
| [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| [[профессор]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-11
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866
| ''[[:d:Q55203578|Əbdürrəhman Umarov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| [[Архангельск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-01-18
| [[Габдрахман Гомәри]]
| [[Мәрҗания мәдрәсәсе]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q21401754|Malye Korely]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867
| ''[[:d:Q109485265|Adolf Germogem Nikolayevich Shtylko]]''
| 
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-03-21
| ''[[:d:Q20508494|Nadezhda Papayan]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[җырчы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-01-19
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-04-14
| ''[[:d:Q4099466|Georgy Burdzhalov]]''
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-10
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-07-12
| [[Владимир Здравосмыслов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-25
| [[Лемго]]
|-
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-03-12
| ''[[:d:Q4525687|Aleksandr Schmidt]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6974177|National Library of Uzbekistan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-09
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-12-21
| ''[[:d:Q18634741|Nikolay Nikolaevitsj Palmov]]''
| ''[[:d:Q1973040|Киев руханилар академиясе]]''
| [[рухани]]
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-11
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-03-08
| ''[[:d:Q111547494|Владимир Владимирович Винер]]''
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4520891|Шатиловская сельскохозяйственная опытная станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-08
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-10-06&lt;br/&gt;1878
| ''[[:d:Q7035758|Nikolai Bayev]]''
| ''[[:d:Q58036807|Санкт-Петербург граждан инженерлары институты (1842-1917)]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-05&lt;br/&gt;1953
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-01-21
| ''[[:d:Q20510063|Vakhan F.  Totomiant͡s]]''
| ''[[:d:Q20754971|Брүссел ирекле университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-09
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| ''[[:d:Q94684513|Andreĭ Nikolaevich Donskov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Белград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
| ''[[:d:Q16645038|Pavel Mikhaĭlovich Dogadin]]''
| 
| ''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[Россия империясе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-02-23
| ''[[:d:Q313275|Boris Kustodiev]]''
| ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-11-18
| ''[[:d:Q12160390|Iwan Serhijowytsch Teletow]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-30
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-03-18
| [[Абдулхәмид Җанибәков]]
| 
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-27
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-07
| ''[[:d:Q4099468|Arshak Bourjalyan]]''
| ''[[:d:Q56478969|Әстерхан реаль укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q55648029|La Chauve-Souris]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453424|Korsh Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q597655|Сундукән исемендәге Әрмән театры]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-04
| [[Tbilisi|Тбилиси]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-22
| ''[[:d:Q13053989|Margarit Babalyan]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-26
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
| ''[[:d:Q133514790|Adam Desch]]''
| 
| ''[[:d:Q2259532|cleric]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-07
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-11-01
| ''[[:d:Q13050729|Aleksandr Karapetyan]]''
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2373326|Yerevan Opera Theater]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21532472|Yerevan Dancing Art State College]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-16
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-14
| ''[[:d:Q16394315|Nadezhda Kardian]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2033155|Комитас исемендәге Ереван дәүләт консерваториясе]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-20
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-18
| ''[[:d:Q21293034|Feodor Zakharov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-28
| [[Манхэттэн]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-10-07
| ''[[:d:Q28599081|Alexander Zelensky]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[Йошкар-Ола]]
|-
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| ''[[:d:Q140905980|Моисеев, Лаврентий Алексеевич]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| ''[[:d:Q638445|Chersonesus]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| [[Акъяр]]
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-04-01
| ''[[:d:Q931154|Mikhail Trilisser]]''
| 
| ''[[:d:Q392651|махсус агент]]''
| ''[[:d:Q203023|Cheka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q836763|State Political Directorate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18363484|Joint State Political Directorate]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-02
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-10-25
| ''[[:d:Q19907822|Бравин, Николай Михайлович]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-10
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-07-18
| ''[[:d:Q4164047|Vladimir Dogadin]]''
| ''[[:d:Q16680888|Николай мөһәндисләр укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-02-16
| ''[[:d:Q4513036|Nikolay Cherkasov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| ''[[:d:Q2334387|Михайловский театры]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-09&lt;br/&gt;1944-01-22
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-04-02
| ''[[:d:Q122891473|Gustaf Aminoff]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-11
| [[Һельсинки|Һелсинки]]
|-
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-06-13
| ''[[:d:Q133635426|Bagrat Amaroff]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-09-25&lt;br/&gt;1885-10-07
| [[Александр Тарасов-Родионов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-03
| ''[[:d:Q1018007|Бутово полигоны]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| ''[[:d:Q16614939|Wiera Libierowska]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-01-28
| ''[[:d:Q21641424|Aleksey Malyshev]]''
| ''[[:d:Q4113309|Vladimir Military School]]''
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''
| 
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| ''[[:d:Q95265804|Vjačeslav Kol'cov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-11-07
| ''[[:d:Q29790852|Vladimir Sarabianov]]''
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| [[Правда (газета)|«Правда» газетасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-02-16
| ''[[:d:Q122904195|Anna Aminoff]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-21
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| ''[[:d:Q16371157|Mahammad Sadig Akhundov]]''
| 
| ''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940s
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-01-22
| ''[[:d:Q30242556|Maria Goricheva]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-19
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q98952344|Михаил Фридланд]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q71134636|ортопед]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-13
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-10
| ''[[:d:Q138584316|Нина Петровна Ковальдьи]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-10
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-03-24
| ''[[:d:Q12110486|Vladimir Klimov]]''
| ''[[:d:Q608690|Kyiv Art School]]''
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-29
| [[Ирпинь|Ирпин]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Эрнест Крүгер]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q530989|Балтыйк заводы]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-18
| [[Казан интенсив күзәтүле махсус типтагы психиатрия хастаханәсе|Интенсив күзәтүле махсуслаштырылган типтагы Казан психиатрия хастаханәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| ''[[:d:Q54964239|Федоров Іван Герасимович]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-22
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-07-14&lt;br/&gt;1890
| ''[[:d:Q28039752|Marija Nablocka]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-06&lt;br/&gt;1969
| [[Любляна]]
|-
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-09-01
| ''[[:d:Q15649404|Oreste Rosenfeld]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-04
| [[Париж]]
|-
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891
| ''[[:d:Q21703154|Հարություն Սոլովյան]]''
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Берлин университеты|Берлин үнивирситите]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q16384746|Կավկազսկի ռաբոչի]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-06-01
| [[Валерия Барсова]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-12-13
| [[Сочи]]
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-12-16
| ''[[:d:Q4152857|Boris Gusman]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-03
| [[Вожаёль]]
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-17
| [[Зәйни Солтанов]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-05
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| ''[[:d:Q21093477|Ilja Gert]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-21
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-12-14
| [[Сара Байкина]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]]&lt;br/&gt;[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]&lt;br/&gt;[[Кырымтатар академия музыкаль драма театры]]&lt;br/&gt;[[Әндиҗан театры]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-03
| ''[[:d:Q106092718|Maria Korska]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-14&lt;br/&gt;1982-12-14
| [[Варшава]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-12-22
| ''[[:d:Q131305696|Анна Ивановна Ворожеева]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-30
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q20507702|Ստեփան Չալաբյան]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| [[Әрмән Совет Социалистик Республикасы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-24
| [[Гавриил Непряхин]]
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-20
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q69765904|Клементьев, Пётр Николаевич]]''
| ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27732138|glider pilot]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-11
| ''[[:d:Q4143428|Uzun-Syrt mountain]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-02
| ''[[:d:Q84725618|Рождественский, Пётр Алексеевич]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| 
| No/unknown value
| [[Пермь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| ''[[:d:Q4524704|Шишенин, Гавриил Данилович]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q12090790|military leader]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-24
| [[Краснодар крае]]
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-25
| ''[[:d:Q19616232|Pyotr Ionov]]''
| 
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-21
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-25
| ''[[:d:Q39387851|Ilya Ioff]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-07
| [[Ставрополь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| ''[[:d:Q129091407|Ekaterina Stepanovna Neizvestnova-Zhadina]]''
| ''[[:d:Q4303988|Мәскәү югары хатын-кызлар курслары]]''
| ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''
| ''[[:d:Q129091889|Новинская комплексная гидрологическая станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q129092090|Окская биологичечская станция]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-08-20
| ''[[:d:Q893749|Boris Lisunov]]''
| ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q3543800|Харкау авиация завыты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q899438|Tashkent Mechanical Plant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4313339|People's Commissariat of Aviation Industry of the USSR]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-03
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-10-14
| ''[[:d:Q4365355|Viktor Plotnikov]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-21
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-03-14
| ''[[:d:Q4537587|Яманов, Алексей Александрович]]''
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-09
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-01
| ''[[:d:Q20069651|Салминов, Михаил Фёдорович]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-29
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-01
| ''[[:d:Q468614|Pelageya Polubarinova-Kochina]]''
| ''[[:d:Q21095326|Pokrowski Gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201677|Institute for Problems in Mechanics of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201472|РФА СБ Һидродинамика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-03
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-05
| ''[[:d:Q4097753|Leonid Aleksandrovitsj Boegarev]]''
| ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-07
| [[Гөлчәһрә Байкина]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-24
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-08-26
| ''[[:d:Q109486635|Корнилов, Александр Дмитриевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-29
| ''[[:d:Q112992222|Лазарев, Александр Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-16
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-11
| ''[[:d:Q13174334|ヴァシーリー・ヴァシーリェヴィッチ・ツェリコフスキー]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-09
| [[Гали Ильясов (актер)|Гали Ильясов]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| [[Әстерхан дәүләт татар драма театры]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]]&lt;br/&gt;[[Республика татар күчмә театры]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2454186|Norillag]]''&lt;br/&gt;[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-13
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-12
| [[Камал III]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-27
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-31
| ''[[:d:Q25894112|Mammadhuseyn Asadov]]''
| 
| ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-21
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-03
| ''[[:d:Q1967513|Lev Sverdlin]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q4146968|Мейерхольд ис. дәүләт театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-29
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-25
| [[Мәрзия Давытова]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| [[Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры|Азербайҗан дәүләт академия драма театры]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-06
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-24
| ''[[:d:Q18243636|Sergey Kovalyov]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-15
| ''[[:d:Q30344981|Лазарь Давидович Эзов]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-05-12
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-07-14
| ''[[:d:Q47453163|Nikolay Popov]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-31
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-26
| ''[[:d:Q58426146|Piotr Polonski]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-31
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| ''[[:d:Q97640823|Viktor Puganov]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-24
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-26
| ''[[:d:Q4276041|Maria Maksakova, Sr.]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-11
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| ''[[:d:Q22086781|Symeon Shimin]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-27
| ''[[:d:Q30346366|Vladimir Dalinger]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-12
| [[Караганда|Караганды]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-25
| ''[[:d:Q4072146|Zakhariy Atlas]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-10-11
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| ''[[:d:Q4508090|Чеботарёв, Николай Николаевич]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-22
| ''[[:d:Q15064600|Vasilij Nikolaevič Boltinskij]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q10272925|agricultural engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-02
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-18
| ''[[:d:Q15075022|Недоговоров, Виктор Леонтьевич]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-12
| [[Смоленск өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-06-02
| ''[[:d:Q16717116|Соколов Іван Георгійович]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-22
| [[Львов]]
|-
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-04
| ''[[:d:Q30609456|Klara Nezvanova]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-20
| [[Ярославль]]
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-04-08
| ''[[:d:Q4089293|Antonina Bogdanova]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-18
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-11
| [[Җиһанша Фәйзуллин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-09-29
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-25
| ''[[:d:Q20507928|Valerian Surabekov]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-01
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-21
| ''[[:d:Q48855334|Michał Krajewski]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1340643|төзүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q327321|ташчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-05
| [[Польша]]
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| ''[[:d:Q71165033|Esfir Ioffe]]''
| 
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-27
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-17
| ''[[:d:Q136299930|Aleksey Yudin]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-04-09
| ''[[:d:Q12136326|Оржеховський Орест Адріанович]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-20
| [[Киев]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-26
| [[Газиз Иделле]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-27
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-14
| ''[[:d:Q15075134|Valeriy Aleksandrovitsj Soetirin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-06
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-10-20&lt;br/&gt;1905
| ''[[:d:Q23656260|Nikolai Nikolaevich Obolensky]]''
| 
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-10
| [[Ницца]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| ''[[:d:Q39083242|Обносов, Пётр Степанович]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| [[Дүшәнбе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| ''[[:d:Q47005661|Zinaida Gabrielyants]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| ''[[:d:Q4407739|Musical Comedy Theatre]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-07-12
| ''[[:d:Q47453405|Pyotr Kondakov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-27
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-06
| ''[[:d:Q4061978|Giennadij Aleksiejenko]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-21
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-03-03
| ''[[:d:Q20029139|Jakow Inoczkin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-12-31
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-08-25
| ''[[:d:Q2360907|Rostislav Zakharov]]''
| [[Рус балеты академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136237943|ballet director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3029406|opera director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|биюче]]''
| ''[[:d:Q207028|Мария театры]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-18
| ''[[:d:Q21094320|Гребёнкин, Фёдор Алексеевич]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02
| [[Мәскәү өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-07
| ''[[:d:Q50891147|Valeriya Dementyeva]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4273678|Moscow Art Theatre 2nd]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-20
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-05
| ''[[:d:Q124771176|Mikhail Gundyaev]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| [[рухани]]
| ''[[:d:Q644102|Transfiguration Cathedral]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-10-13
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-26
| ''[[:d:Q937407|Eugen Kapp]]''
| ''[[:d:Q1370342|Эстония музыка һәм театр академиясе]]''
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-29
| [[Таллинн]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-13
| ''[[:d:Q4124709|Amiel Rafailovitsj Volpert]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4101972|VNIIRT]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-21
| ''[[:d:Q4166599|Sangadzji-Garja Odzjakaevitsj Dordzjin]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-30
| [[Абакан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-06&lt;br/&gt;1908-05-19
| ''[[:d:Q4176093|Alexei Yepishev]]''
| ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-06-16
| ''[[:d:Q4231003|Pavel Konovalov]]''
| [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-30
| [[Ружанки (Любуш воеводалыгы)]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| ''[[:d:Q4392272|Mark Redkin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-15
| ''[[:d:Q4424753|Pavel Mikhaylovich Smirnov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-21
| [[Городище районы (Волгоград өлкәсе)|Городище районы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-28
| ''[[:d:Q47453501|Михаил Михайлович Адров]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-12
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-01-24
| ''[[:d:Q51668329|Борис Павлович Кириллов]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-10
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-24
| ''[[:d:Q120263549|Ernest Annenberg]]''
| 
| ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980s
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-01
| ''[[:d:Q4224321|Boris Klyuzner]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-21
| ''[[:d:Q260832|Комарово]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-19
| ''[[:d:Q4271412|Ivan Lyubeznov]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-10-29
| ''[[:d:Q4444206|Vâčeslav Vsevolodovič Strokov]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|әйләнә-тирә мохит саклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-06
| [[Можайск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-08
| ''[[:d:Q4529954|Eduard Ezov]]''
| 
| ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-20
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-11-06
| ''[[:d:Q21534224|Pavel Khalileev]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-04
| [[Екатеринбург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-08-02
| ''[[:d:Q60834666|Ладушкин, Илья Иванович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-10-15
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-19
| ''[[:d:Q4245351|Joseph Kuzmin]]''
| ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-12
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-07-15
| ''[[:d:Q15061227|Vladimir Shaposhnikov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-07-13
| ''[[:d:Q18044713|Pavel Vyshkind]]''
| 
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-11
| [[Түбән Новгород]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-12
| ''[[:d:Q20611501|Sergei Yakushev]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| ''[[:d:Q2496140|Самат Оргын ис. Азәрбайҗан дәүләт урыс драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-30
| [[Бакы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| ''[[:d:Q43476004|Mikhail Gavrilov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-18
| ''[[:d:Q55102129|Поличкин, Александр Петрович]]''
| 
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Екатеринбург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-09
| ''[[:d:Q4104503|Aleksandr Vasilyev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-07&lt;br/&gt;1911-10-20&lt;br/&gt;1911-11-12
| ''[[:d:Q4226510|Mikhail Kozell]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-07-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-30
| ''[[:d:Q4508302|Viktor Chekmaryov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-12-21
| [[Мәрьям Атлас]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
| ''[[:d:Q4102813|Валентиновка]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-20
| ''[[:d:Q51669754|Сергей Дмитриевич Котов]]''
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-20
| ''[[:d:Q4121964|Somoniyon]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| ''[[:d:Q60829372|Болдырев, Валериан Абрамович]]''
| 
| ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| ''[[:d:Q139376407|Антонина Николаевна Павлова]]''
| 
| ''[[:d:Q33394058|manual worker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25626431|grinder]]''
| 
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-25
| ''[[:d:Q893647|Boris Urlapov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-06-11
| ''[[:d:Q4135740|Georgy Georgyants]]''
| ''[[:d:Q20574293|Baku Choreography Academy]]''
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| ''[[:d:Q3653111|Сарытау академия опера һәм балет театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3354568|Галишир Нәваи ис. дәүләт академия Зур театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48623|Азәрбайҗан дәүләт академия опера һәм балет театры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2373326|Yerevan Opera Theater]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-21
| [[Ереван]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-02-19
| ''[[:d:Q4462187|Siergiej Trapieznikow]]''
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-12
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-09-10
| ''[[:d:Q17562624|Sergey Averyanov]]''
| ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-17
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-06
| ''[[:d:Q21152733|Ivan Alekseevitsj Svistoenov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-21
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-14
| ''[[:d:Q51669250|Николай Николаевич Зиновьев]]''
| 
| ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-22
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-20
| ''[[:d:Q63724461|Avgustin (Sudoplatov)]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-27
| [[Сергиев Посад]]
|-
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-04-24
| ''[[:d:Q107399623|Кулагин, Виталий Александрович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-10-15
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-25
| ''[[:d:Q4063378|Piotr Alberti]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-07
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
| ''[[:d:Q4063847|Pavel Alyoshkin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-06
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-04-05
| ''[[:d:Q15070748|Viktor Kulikov]]''
| 
| ''[[:d:Q105550321|хәрби очучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-23
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| ''[[:d:Q20511616|Sergey Shahumyan]]''
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Комсомол]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201575|Marx-Engels-Lenin Institute]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-25
| [[Зәйнәп Садриева]]
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-30
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-28
| ''[[:d:Q39083015|Некрасов, Евгений Николаевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-09
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-08-06
| ''[[:d:Q60974905|Boris Marisov]]''
| 
| [[менеджер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04-20
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-26
| ''[[:d:Q89188902|Mariia Yakivna Vynokurova]]''
| ''[[:d:Q4496368|Kharkiv State School of Art]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4496242|Харьков сынлы сәнгать институты (1921-1963)]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-10
| [[Харьков]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-11
| ''[[:d:Q4071571|Астафуров, Константин Алексеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-11
| [[Краснодар крае]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-05-06
| ''[[:d:Q4079344|Nikolay Batashev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-18
| [[Киев]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-10-23
| [[Валерий Марисов]]
| ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-18
| [[Ижау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-10-04
| ''[[:d:Q12173746|Marko Illich Yankovskyi]]''
| ''[[:d:Q4496242|Харьков сынлы сәнгать институты (1921-1963)]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-27
| [[Акмәсҗит]]
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-23
| ''[[:d:Q15079446|Сергеев, Анатолий Андреевич]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-06
| ''[[:d:Q1351046|Мариямполе]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| ''[[:d:Q42296116|Жарков-Волжский, Василий Сергеевич]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-09
| ''[[:d:Q120833075|Vladimirs Gluhovs]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-17
| [[Рига]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-14
| ''[[:d:Q4065464|German Andreyev]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-23
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-06-20
| ''[[:d:Q4218321|Vera Leontevna Kasjoetova]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-30
| ''[[:d:Q4372387|Andrey Popov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-06
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-05-25
| ''[[:d:Q19918470|Ягудина, Сиюм Илязетдиновна]]''
| ''[[:d:Q16705025|Ташкент дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-24
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-04-30
| ''[[:d:Q60694450|Tat'yana Kravchenko]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-14
| ''[[:d:Q112988209|Скоков, Николай Николаевич]]''
| 
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-25
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-06-04
| ''[[:d:Q4056604|Sergey Aganov]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-01
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-04-10
| ''[[:d:Q4503452|Valentina Tsvetkova]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-27
| [[Ялта]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-05-08
| ''[[:d:Q4079018|Nikolay Baskakov]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-05-19
| ''[[:d:Q4372435|Viktor Popov]]''
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-01
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-11
| ''[[:d:Q15067004|Aleksandr Fjodorovitsj Zemkov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-09
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-15
| ''[[:d:Q15088523|Рязанцев, Алексей Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-08
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-20
| ''[[:d:Q23656612|Tigran Turpayev]]''
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4201691|Россия фәннәр академиясенең Алексей Николаевич Северцов исемендәге Экология һәм эволюция мәсьәләләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201427|Koltzov Institute of Developmental Biology]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-26
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-11
| ''[[:d:Q4097957|Viktor Budaragin]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|очучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-06
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-14
| ''[[:d:Q4226501|Vladimir Kozel]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-29
| ''[[:d:Q4422054|Boris Skokov]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-11-20
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-09-08
| ''[[:d:Q4503736|Людмила Селиковская]]''
| ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-06
| ''[[:d:Q16365869|Jahangir Bagirov]]''
| ''[[:d:Q52223|Ташкент югары гомумхәрби җитәкчелек укуханәсе]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-05
| ''[[:d:Q4081563|Belaya]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03-01
| ''[[:d:Q56307383|Окунев, Юрий Абрамович]]''
| [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-04
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-18
| ''[[:d:Q97804726|Георгій Аляксандравіч Суджаеў]]''
| ''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q25536448|Міністэрства аховы здароўя БССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6468414|Belarus Red Cross]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281756|Belarusian Research Institute for Epidemiology and Microbiology]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-27
| [[Минск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-21
| ''[[:d:Q4360739|Vladimir Petrov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-28
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-17
| ''[[:d:Q12168073|Eugen Härms]]''
| ''[[:d:Q12376207|Tallinn Technical School]]''
| ''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-03-12
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-21
| ''[[:d:Q15072351|Мергасов, Владимир Вадимович]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-14
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-21
| ''[[:d:Q126691045|Aleksandra Levşina]]''
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q12837101|AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutu]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-10
| ''[[:d:Q324162|Wieńczysław Gliński]]''
| 
| ''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15214752|кабари әртисе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-08
| [[Варшава]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-16
| [[Ибраһим Дубин]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-18
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-10
| ''[[:d:Q12559098|Aleksandr Aleksandrovitsj Presnjakov]]''
| ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-18
| ''[[:d:Q18235304|Аблуков, Александр Михайлович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-11
| [[Сембер]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-06-21
| ''[[:d:Q29867063|Boris Yampolsky]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-02-13
| ''[[:d:Q108752156|Бабий, Виктор Степанович]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-22
| ''[[:d:Q111439045|Борис Михайлович Шаховский]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-30
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-02
| [[Исмаил Йосыпов]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-20
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-08-28
| ''[[:d:Q4076226|Yuri Balabin]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q254651|штурман]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-16
| [[Волгоград]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-05-07
| ''[[:d:Q4248765|Vladimir Kurochkin]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-19
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-10-07
| ''[[:d:Q15067300|Sergey Ivanov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-31
| [[Сембер]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-24
| ''[[:d:Q15073160|Oleg Moiseev]]''
| 
| ''[[:d:Q105550321|хәрби очучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-09
| ''[[:d:Q15076570|Wladimir Stepanowitsch Nowikow]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-11
| [[Волгоград өлкәсе]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-28
| [[Әнвәр Нагаев]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]''
| [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-11
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-26
| [[Дилүс Ильясов]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-16
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-16
| ''[[:d:Q42295645|Yuri Selensky]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-22
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-09
| ''[[:d:Q4084404|Ilya Berezin]]''
| ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-04
| ''[[:d:Q4104719|Boris Sergeevitsj Vasilev-Kitin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-06
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-08
| ''[[:d:Q4194131|Mikhail Zotov]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Тольятти]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-04-29
| ''[[:d:Q4361891|Vadim Peunov]]''
| ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-19
| [[Сиверскодонецк|Северодонетск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| ''[[:d:Q12546546|Zoelicha Nigmetovna Sabitova]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| [[Караганда|Караганды]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-12
| ''[[:d:Q12547750|Ихаров Қуанғали]]''
| 
| [[диңгезче]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-09-25
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-08-16
| ''[[:d:Q16662837|Nikolay Kashirsky]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q4146755|Мәскәү опереттасы дәүләт академия театры]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| [[Ефим Черняк]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308156|инглиз теле һәм әдәбияте белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
| [[Америка Кушма Штатлары]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-07
| ''[[:d:Q3753178|Fridrikh Maryutin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-09
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-18
| ''[[:d:Q4218173|Mikhail Kashirsky]]''
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-22
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-29
| ''[[:d:Q17746504|Nikolay Krasnov]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q4294709|Ministry of Medium Machine Building]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-16
| [[Обнинск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-21
| ''[[:d:Q27826742|Marat Moesaevitsj Gaziev]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''
| ''[[:d:Q195208|Stanislavski and Nemirovich-Danchenko Moscow Academic Music Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115035|Perm Opera and Ballet Theatre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351540|Пирем дәүләт хореография көллияте]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-28
| [[Кишинёв]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| ''[[:d:Q29359029|Oleg Aleksandrovitsj Kolomoytsev]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-14
| [[Краснодар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-21
| ''[[:d:Q113251422|Лебединский, Олег Сергеевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-28
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-19
| ''[[:d:Q117037379|Виктор Михайлович Котельников]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-09-09
| ''[[:d:Q117050917|Իվան Ալամդարով]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-17
| ''[[:d:Q24351816|Nikolay Polivin]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-23
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-18&lt;br/&gt;1929-08-18
| ''[[:d:Q4071348|Sergey Konstantinovitsj Aslanov]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-17
| [[Фәрит Рәхмүкев|Фәрит Рехмуков]]
| ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
| [[Уфа]]
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-07
| ''[[:d:Q85681740|Фролов, Юрий Анисимович]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-16
| [[Киев]]
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-02
| ''[[:d:Q106493295|Нестеренко Володимир Павлович]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| ''[[:d:Q12104646|Zhytomyr Regional Ukrainian Music and Drama Theatre Ivan Kocherga]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-21
| ''[[:d:Q12552439|Mayya Zhyghaeva]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-20
| [[Алматы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-03-18
| ''[[:d:Q20891985|Mark Tiourine]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-30
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-20
| ''[[:d:Q50289101|Semion Kazarov]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258700|Lenenergo]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-18
| ''[[:d:Q4074567|Vasiliy Stepanovitsj Baboesjkin]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-26
| [[Саликам]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-08
| ''[[:d:Q4077420|Georgy Bannikov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-01
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-10
| ''[[:d:Q4143994|Lev Gorelik]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9334029|сатирик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-10-14
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-02
| ''[[:d:Q4452399|Juriy Semjonovitsj Tatarinov]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-27
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-17
| ''[[:d:Q23071520|Kłara Abaszyna]]''
| ''[[:d:Q4331493|Odesa School of Theatre Arts]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''
| ''[[:d:Q4071724|Әстерхан драм театры]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-20
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-08
| ''[[:d:Q93584224|Nina Popova]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-05-11
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-06
| ''[[:d:Q21065079|Georgy Zhemchuzhin]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-09
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-25
| [[Наҗия Теркулова|Нәҗия Теркулова]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[җырчы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-14
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-06
| ''[[:d:Q32362336|Лескевич, Виктор Иосифович]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-04
| [[Сарытау]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-02
| ''[[:d:Q39040055|Lyudmila Tikhomirova]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-21
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-29
| ''[[:d:Q40006795|I. A.  Rogov]]''
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-08-10
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-27
| ''[[:d:Q55103870|Vyacheslav Timoshin]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q4407739|Musical Comedy Theatre]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-08
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-10
| [[Габдерәхим Мөслинкин]]
| ''[[:d:Q125558396|Высшее военно-морское училище инженеров оружия]]''
| 
| ''[[:d:Q43456|Совет армиясе]]''&lt;br/&gt;[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30274115|Бөтенрәсәй медицина техникасы фәнни-тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-11
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-06
| ''[[:d:Q4131160|Viktor Gavrilov]]''
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| ''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-31
| ''[[:d:Q70251438|Богомолов, Борис Павлович]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-12
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-19
| ''[[:d:Q4222365|Vladimir Kitayev]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-09-01
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-16
| ''[[:d:Q4269574|Vladimir Lunyov]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-01
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-20
| ''[[:d:Q4421745|Владимир Скворцов]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[математик]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q18117383|Yury Gert]]''
| [[Вологда дәүләт педагогика университеты]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-29
| [[Кливленд]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-18
| ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-01
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-06
| ''[[:d:Q24351927|Вячаслаў Цімафеевіч Горын]]''
| ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41798395|Scientific and Practical Center of the National Academy of Sciences of Belarus on Animal Husbandry]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-02
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-04
| [[Равил Батыров]]
| ''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]''
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-26
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| ''[[:d:Q60734285|Nikita Bogdanov]]''
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63349592|Institute of Lithosphere]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-14
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-01
| ''[[:d:Q85984817|Nikolai Styazhkin]]''
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-07
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-19
| ''[[:d:Q4087114|Vladimir Biryukov]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-06
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-09-13
| ''[[:d:Q4293339|Tamara Milashkina]]''
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-10
| [[Вена шәһәре|Вена]]
|-
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-01
| ''[[:d:Q17914001|Yuri Konobeev]]''
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q976613|Obninsk Institute for Nuclear Power Engineering]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-17
| [[Обнинск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-11
| ''[[:d:Q131765446|Жданов Владимир Фомич]]''
| ''[[:d:Q22080031|Сарытау өлкә сәнгать көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| ''[[:d:Q304839|Abay Opera House]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-09
| ''[[:d:Q18640627|Leonid Sheynkman]]''
| 
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-13
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-27
| ''[[:d:Q113005014|Vsevolod Egorov]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-08-31
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-15
| ''[[:d:Q4415801|Vladimir Semyonov]]''
| 
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-12
| ''[[:d:Q22919438|Adolf Iosifovitsj Sapozjnikov]]''
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-01
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-30
| ''[[:d:Q70254479|Адров, Валерий Михайлович]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-12-06
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-28
| ''[[:d:Q123594057|Լևոն Բաբայան]]''
| 
| ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-01
| ''[[:d:Q125472128|Борис Сергеевич Рожков]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-20
| ''[[:d:Q137584719|Станислав Гронский]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-25
| [[Краснодар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-04
| ''[[:d:Q21183585|Kirill Nikonov]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q178333|Pavol Jozef Šafárik University in Košice]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4392982|Religiovedeniie (Religious Studies)]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-10-11
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-29
| ''[[:d:Q120281124|Демахин, Юрий Васильевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-29
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-05
| ''[[:d:Q19843980|Gennadij Glinin]]''
| 
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-17
| ''[[:d:Q4236960|Violetta Kosheva]]''
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q4237800|Boris Krasilnikov]]''
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-05
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-26
| [[Абдулла Дубин]]
| 
| ''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-06
| ''[[:d:Q4082973|Felix Beloyartsev]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-17
| [[Пущино]]
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-21
| ''[[:d:Q15060711|Ярилин, Александр Александрович]]''
| ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-08-27
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-18
| ''[[:d:Q42296787|Vyacheslav Andreev]]''
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-03
| ''[[:d:Q47452774|Александр Евгеньевич Чучин]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-30
| ''[[:d:Q94647764|Viktor Pogozhev]]''
| 
| ''[[:d:Q16004431|competitive diver]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-30
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-07-11
| ''[[:d:Q12161222|Тимошко, Тамара Михайловна]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-07-27
| ''[[:d:Q15081062|Виктор Севастьянов]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-13
| [[Йошкар-Ола]]
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-21
| ''[[:d:Q19619198|Yury Markin]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-19
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-02
| ''[[:d:Q76152327|Alexander Terentiev]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-11-22
| ''[[:d:Q4393364|Vladimir Repik]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03-31
| ''[[:d:Q2619304|Brovary Raion]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-08
| [[Люция Абдуллаева]]
| 
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]&lt;br/&gt;[[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-19
| ''[[:d:Q1997837|Vladimir Andreev]]''
| 
| ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-17
| ''[[:d:Q4251919|Михаил Лабунец]]''
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''&lt;br/&gt;[[Төньяк Кавказ эчке гаскәрләр хәрби институты]]
| 
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-30
| [[Новочеркасск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-16
| ''[[:d:Q17154782|Yury Suzdaltsev]]''
| 
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-01
| ''[[:d:Q51670346|Виктория Анатольевна Ларионова]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-10
| [[Алекс Баттлер]]
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1191132|Нагоя университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-18
| ''[[:d:Q7910847|Valentina Battler]]''
| 
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-12
| ''[[:d:Q15065967|Rasjid Dominov]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-05
| ''[[:d:Q20051206|Aleksandr Abramov]]''
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-24
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-25
| ''[[:d:Q30889384|Shamil Sirazhetdinov]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| ''[[:d:Q99514994|Rashid Raufovich Dominov]]''
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-07
| ''[[:d:Q133263790|Рөстәм Абдуллаев]]''
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''
| [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]&lt;br/&gt;[[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4336189|Orenburg State Institute of Arts]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-23
| ''[[:d:Q893662|Boris Kuznetsov]]''
| ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]''
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-03
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-01
| ''[[:d:Q4293021|Yury Mikitenko]]''
| 
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-06
| [[Элиста]]
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q12561582|Сағын-герей Байменов]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-14
| ''[[:d:Q25778314|Tatyana Dmitrievna Zinchenko]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4201826|РФА Идел бассейны экологиясе институты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-19
| ''[[:d:Q4167007|Vladimir Dorokhin]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2675537|music teacher]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-28
| ''[[:d:Q4429217|Oleg Michaylovitsj Sorokin]]''
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-24
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-10
| ''[[:d:Q4469202|German Ugryumov]]''
| ''[[:d:Q1412751|Azerbaijan Higher Military Naval School]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-05-31
| ''[[:d:Q4495489|Khankala]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-15
| ''[[:d:Q5617564|Vladimir Jarmolenko]]''
| ''[[:d:Q2092640|Lithuanian University of Health Sciences]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-29
| ''[[:d:Q12104208|Lev Etinher]]''
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-08
| ''[[:d:Q12166425|Vladimir Fursov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| Әстерхан
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-02
| ''[[:d:Q19909418|Vyacheslav Zaytsev]]''
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17281153|авыл хуҗалыгы фәннәре докторы]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-29
| ''[[:d:Q15064664|Leonid Botsjkarjov]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-11
| ''[[:d:Q99194321|Яўген Аляксандравіч Якаўлеў]]''
| ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| ''[[:d:Q56254249|Віцебскграмадзянпраект]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59860915|Нацыянальны дызайн-цэнтр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17043275|Інстытут будаўніцтва і архітэктуры АН БССР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56877922|Белдзіпрамясамалпрам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2621941|Belarusfilm]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-13
| ''[[:d:Q131310141|Васюков, Владимир Львович]]''
| ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-26
| ''[[:d:Q441381|Lyudmila Maslakova]]''
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-29
| ''[[:d:Q4348755|Igor Penya]]''
| 
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q135034684|Vitalij Èdmundovič Ozolin‘š]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-20
| ''[[:d:Q139376146|Алла Андреевна Засухина]]''
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-23
| ''[[:d:Q21088196|Valery Alekseyev]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-12
| ''[[:d:Q27919823|Mikhail Sukharev]]''
| 
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-05
| ''[[:d:Q60055530|Aleksandr Klykanov]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-16
| ''[[:d:Q1976565|Vasili Zhupikov]]''
| ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]''
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-06-07
| [[Подольск]]
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-21
| ''[[:d:Q21856995|Sergey Karpenko]]''
| ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-23
| ''[[:d:Q86607210|Куличенко, Александр Николаевич]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| ''[[:d:Q19909110|Microbe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113409182|Ставропольский противочумный институт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-18
| ''[[:d:Q4493906|Aleksandr Fedorov]]''
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-15
| ''[[:d:Q60677526|Anatoly Petrov]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-13
| [[Ринат Дасаев|Dasaev Rinat]]
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2445218|goalkeeper coach]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-01
| ''[[:d:Q32362576|Vitalij Pisjtsjalnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q112494461|Aleksandr Aleksandrovič Čerëmin]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-02
| ''[[:d:Q120637902|Sergei Bendt]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-03-15
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-18
| ''[[:d:Q4154098|Nikolay Daykhes]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-05
| ''[[:d:Q28703197|Абраменко Ирина Викторовна]]''
| 
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-08
| ''[[:d:Q4307871|Ruslan Muratov]]''
| ''[[:d:Q4071723|М.П. Мусоргский ис. Әстерхан музыка көллияте]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт консерваториясе]]
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-03
| ''[[:d:Q108665190|Aleksandr Ponomaryov]]''
| ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47492700|theatre maker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-18
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-17
| [[Ренат Дәүләтьяров]]
| 
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-12
| ''[[:d:Q4250269|Лев Израилевич Кушнир]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| ''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-17
| ''[[:d:Q4382720|Sergey Pryadkin]]''
| 
| ''[[:d:Q1130252|sporting director]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-24
| ''[[:d:Q117477877|Anatoli Tainkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-08
| ''[[:d:Q52554838|Бутин, Александр Валерианович]]''
| ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-01
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-10
| ''[[:d:Q60835555|Aleksandr Bashkin]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-26
| ''[[:d:Q60445162|Leonid Ogul]]''
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-19
| ''[[:d:Q19910730|Oleg Polumordvinov]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-02-14
| ''[[:d:Q4125209|Sergey Vorobyov]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-09
| ''[[:d:Q4150484|Aleksandr Gruzdev]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11481802|dub actor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-28
| ''[[:d:Q4087112|Vitaly Biryukov]]''
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-11
| ''[[:d:Q15071041|Sergey Lebedev]]''
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| [[офицер]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-24
| ''[[:d:Q1048828|Andrei Belyanin]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-10
| ''[[:d:Q3738800|Galina Beloglazova]]''
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-13
| ''[[:d:Q4311956|Igor Nadzhiev]]''
| ''[[:d:Q4071723|М.П. Мусоргский ис. Әстерхан музыка көллияте]]''
| [[композитор]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| ''[[:d:Q133065656|Sergey Ardin]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-01
| ''[[:d:Q18031619|Oleg Tselovalnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-25
| ''[[:d:Q60050689|Shipitsin Andrej Olegovich]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-28
| ''[[:d:Q133590788|Vadislav Nekljaev]]''
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-08
| ''[[:d:Q28665566|Aleksey Vodovozov]]''
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2419397|терапевт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4459623|таксикулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17433421|фәнни журналис]]''
| ''[[:d:Q658909|Lenta.ru]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q923077|Radio RSN]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-30
| ''[[:d:Q32362411|Aleksandr Krotov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-05
| ''[[:d:Q55102685|Oleg Olegovitsj Ponoekalin-Soevorov]]''
| 
| ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Клоун|кылавын]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-19
| ''[[:d:Q84721940|Козулев, Дмитрий Владимирович]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-26
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-08
| ''[[:d:Q2025119|Lev Voronin]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-03
| [[Анастасия Заворотнюк]]
| ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-05-29
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-12
| ''[[:d:Q4198612|Mikhail Izmaylov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-07
| [[Дмитрий Кобылкин]]
| ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]''&lt;br/&gt;[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-23
| ''[[:d:Q15079217|Oleg Pakholkov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-24
| ''[[:d:Q107097476|Валерий Солодчук]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-21
| ''[[:d:Q1517429|Oleg Shein]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-26
| ''[[:d:Q4104049|Варфоломей (Петров)]]''
| 
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-05
| ''[[:d:Q4151668|Pjotr Anatoljewitsch Guschwin]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-30
| ''[[:d:Q4403748|Aleksandr Savvin]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| ''[[:d:Q21638471|Алена Губанова]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-15
| ''[[:d:Q56000855|Elena Nikitina]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| ''[[:d:Q4233338|Karen Kornienko]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-04
| ''[[:d:Q16486978|Jan Bokszczanin]]''
| ''[[:d:Q1340262|Фредерик Шопен исемендәге музыкаль унверситет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q860527|University of North Texas]]''
| ''[[:d:Q765778|органист]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| ''[[:d:Q1340262|Фредерик Шопен исемендәге музыкаль унверситет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9371175|Warsaw Chamber Opera]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-27
| ''[[:d:Q22919484|Игорь Мартынов]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-13
| ''[[:d:Q108905091|Rinat Ayupov]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-01
| ''[[:d:Q2272984|Sergey Lagodinsky]]''
| ''[[:d:Q49127|Җон Кеннеди ис. идарә итү мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127363|Yale World Fellows]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| ''[[:d:Q125490673|Maxim Dubinin]]''
| 
| ''[[:d:Q62515196|OpenStreetMap contributor]]''
| ''[[:d:Q61740238|NextGIS]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-01
| ''[[:d:Q2024854|Pavel Bashkin]]''
| ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]''
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| ''[[:d:Q4096348|HC Meshkov Brest]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-09
| ''[[:d:Q2375843|Dmitri Dyuzhev]]''
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-18
| ''[[:d:Q13845588|Antoni]]''
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-07
| ''[[:d:Q4149791|Aleksandr Gritsenko]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-07-08
| [[Ступино]]
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-29
| ''[[:d:Q6959587|Nail Magzhanov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-02
| ''[[:d:Q7938410|Vladimir Komarov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-30
| ''[[:d:Q18217535|Artyom Kulikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-09
| ''[[:d:Q4341594|Olga Andreevna Pavlovets]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-23
| ''[[:d:Q20355096|Grigory Melkonyants]]''
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q1434266|Golos]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-09
| ''[[:d:Q26776909|Danil Chernov]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-27
| ''[[:d:Q84725613|Куатбаев, Галим Мухамбетгалиевич]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-01
| ''[[:d:Q856410|Шатой районы]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-11
| ''[[:d:Q119814258|أندريه أندريفيتش سيزوف]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-04
| ''[[:d:Q861053|Yelena Shalamova]]''
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-01
| ''[[:d:Q942234|Yelena Dmitriyeva]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-03
| ''[[:d:Q4351646|Irina Perova]]''
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-27
| ''[[:d:Q11729180|Yuliya Kalinovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-25
| ''[[:d:Q20687636|Artem Yachmennikov]]''
| [[Рус балеты академиясе]]
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-14
| ''[[:d:Q50281030|Waldemar Feifer]]''
| 
| ''[[:d:Q7042855|монтажчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|кинооператор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-30
| [[Альберт Җәлилов (1983)|Альберт Җәлилов]]
| [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-06
| ''[[:d:Q265486|Emiliya Turey]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-17
| ''[[:d:Q3427984|Oxana Koroleva]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-04
| ''[[:d:Q10481596|Sergei Troyan]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-12
| ''[[:d:Q16942313|Aleksandra Tomnikova]]''
| ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-01
| ''[[:d:Q39388715|Агафонова, Екатерина Андреевна]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q1479649|REN TV]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| ''[[:d:Q133079680|Witali Blum]]''
| 
| ''[[:d:Q7888586|мөһәндис-химик]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-19
| ''[[:d:Q6386|Darya Pishchalnikova]]''
| 
| ''[[:d:Q13381689|discus thrower]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-28
| ''[[:d:Q4172904|Aleksandr Yevdokimov]]''
| 
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-09
| ''[[:d:Q6740177|Maksim Gleykin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-17
| ''[[:d:Q22283634|Valentin Buzmakov]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-18
| [[Динара Гыйматова|Dinara Gimatova]]
| 
| ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-27
| ''[[:d:Q4715492|Aleksandr Golubev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| ''[[:d:Q111723713|Lilly Jørstad]]''
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q279724|University of Tromsø – The Arctic University of Norway]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1782545|Conservatorio Luigi Cherubini]]''
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-01
| ''[[:d:Q119789536|Yulia Volkodav]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96045115|copywriter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-15
| ''[[:d:Q125592011|Roman Fomin]]''
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-24
| ''[[:d:Q135395384|Kornelia Mango]]''
| 
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-13
| ''[[:d:Q4270846|Aleksandra Lychaguina]]''
| 
| ''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-21
| ''[[:d:Q4715327|Aleksandr Nikolayevich Ivanov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-04
| ''[[:d:Q7453805|Sergei Sinyayev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-27
| ''[[:d:Q18246854|Alexey Nekrasov]]''
| 
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-21
| ''[[:d:Q22283687|Yury Orlov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-25
| ''[[:d:Q27929570|Anna Botova]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-14
| ''[[:d:Q97658974|Anton Anosov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-25
| ''[[:d:Q108708548|Aleksei Leonov]]''
| 
| ''[[:d:Q890527|archer]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-02
| ''[[:d:Q514709|Gulnafis Aitmukhambetova]]''
| 
| ''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-06
| ''[[:d:Q1163940|Daniil Shishkaryov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-22
| ''[[:d:Q15924927|Inal Aflitulin]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-24
| ''[[:d:Q39083608|LeBwa]]''
| 
| ''[[:d:Q4379701|professional gamer]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-08
| ''[[:d:Q114701720|Алексей Николаевич Калмыков]]''
| 
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-04-11
| [[Мариуполь]]
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-01
| ''[[:d:Q128789102|Anna Goldes]]''
| 
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|продюсер]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-05
| ''[[:d:Q20987651|Natalia Sokolovskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|пианист]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-09
| ''[[:d:Q106689611|Vyacheslav Makarov]]''
| 
| ''[[:d:Q245068|кәмитче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-30
| [[Азамат Айталиев]]
| 
| ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| ''[[:d:Q133396086|Ekaterina Panina]]''
| 
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-25
| ''[[:d:Q7035086|Nikita Mertsalov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-08
| ''[[:d:Q8053126|Yevgeni Igorevich Panfilov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-04
| ''[[:d:Q4715069|Aleksandr Bolonin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-02
| ''[[:d:Q6415245|Kirill Lapidus]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-05-21
| ''[[:d:Q6740130|Maksim Aleksandrovich Potapov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-14
| ''[[:d:Q7380996|Ruslan Gazzayev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-25
| ''[[:d:Q8061581|Yuri Pugachyov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-29
| ''[[:d:Q16233940|Sergey Kudinov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-21
| ''[[:d:Q16234263|Vladislav Tselovalnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-21
| ''[[:d:Q18164892|Nikita Godenov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-09
| ''[[:d:Q28498209|Jaroslav Kiselev]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-31
| ''[[:d:Q51735086|Sergey Semyonov]]''
| 
| ''[[:d:Q23038345|википедияче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-05
| ''[[:d:Q106074094|Kristina Tarasova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-20
| ''[[:d:Q55819697|Yulia Khavronina]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-10
| ''[[:d:Q60463595|Oksana Voevodina]]''
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-14
| ''[[:d:Q7943805|Vyacheslav Krotov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-19
| ''[[:d:Q20745201|Maria Rachiteleva]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-31
| ''[[:d:Q104056057|Denis Vasilev]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-10
| ''[[:d:Q21101790|Anna Andreevna Kornetskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q23892384|trampoline gymnast]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-25
| ''[[:d:Q43478321|Ekaterina Matlashova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-05
| ''[[:d:Q24450599|Aleksei Pavlishin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-29
| ''[[:d:Q20982864|Nikolai Yastrebov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-25
| ''[[:d:Q28935100|Karina Sisenova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-14
| ''[[:d:Q96646839|Aleksandr Ermakov]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-29
| [[Луара Айрапетян]]
| 
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-13
| ''[[:d:Q19972663|Dauren Shadiyev]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-25
| ''[[:d:Q21093433|Darya Gerzanich]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-07-20
| ''[[:d:Q27049357|Aleksandr Butenko]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-23
| [[Карина Сабирова]]
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-23
| ''[[:d:Q56285022|Dmitri Saganovich]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-22
| ''[[:d:Q24450601|Dmitri Lesnikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-13
| ''[[:d:Q43479605|Anna Shaposhnikova]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-06
| ''[[:d:Q56754163|Milana Tazhenova]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-11-01
| ''[[:d:Q63308580|Vladislav Yampolsky]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-25
| ''[[:d:Q136756839|Святлана Крамнёва]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-24
| ''[[:d:Q50807717|Ilya Azyavin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-06
| ''[[:d:Q52634484|Danila Vedernikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-31
| ''[[:d:Q63310322|Artur Karpov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-20
| ''[[:d:Q133284847|Timur Magomedov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-01-21
| ''[[:d:Q120279729|Polina Łukina]]''
| 
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-17
| ''[[:d:Q128210365|Artyom Kasimov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-21
| ''[[:d:Q139470405|Анна Артёмовна Раздолгина]]''
| 
| ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-24
| ''[[:d:Q125549470|Anton Roshchin]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Гөлсем Мөхәммәдова]]
| 
| 
| 
| 
| [[Казан]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15992722|Яковлев, Андрей Яковлевич]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q65173563|Мануил Сеферов]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Габдрахман Минский]]
| 
| 
| 
| 
| [[Казан]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120859153|Հովսեփ Հովհաննիսյան]]''
| 
| ''[[:d:Q175151|басмаханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862
| [[Санкт-Петербург]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Татар матбугаты ==
{{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item WHERE {
  
  
  OPTIONAL {  }
  ?item wdt:P407 wd:Q25285.
  OPTIONAL {  }
  ?item wdt:P131 wd:Q3927.
  
}  ORDER BY DESC (?itemLabel)
|columns=label
|sort=label
|autolist=fallback
|row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек
|skip_table=1
|col_count=3
}}
* [[Туп (журнал)|«Туп»]]
* [[Азат халык (гәҗит)|Азат халык]]
* [[Азат ханым (журнал)|Азат ханым]]
* [[Борһане тәрәкъкый (гәҗит)|Борһане тәрәкъкый]]
* [[Идел (газета, 1990–2019)|Идел]]
* [[Ирек (гәҗит, Әстерхан)|Ирек]]
* [[Ислах (гәҗит)|Ислах]]
* [[Кызыл Идел (гәҗит, Әстерхан)|Кызыл Идел]]
* [[Кызыл ил (гәҗит)|Кызыл ил]]
* [[Көч (гәҗит)|Көч]]
* [[Ленин байрагы (гәҗит, Әстерхан)|Ленин байрагы]]
* [[Мизан (гәҗит)|Мизан]]
* [[Мәгариф (журнал, Әстерхан)|Мәгариф]]
* [[Сарай (гәҗит)|Сарай]]
* [[Тартыш (гәҗит)|Тартыш]]
* [[Хак (гәҗит)|Хак]]
* [[Халык (гәҗит)|Халык]]
* [[Халык мәгарифе (журнал)|Халык мәгарифе]]
* [[Хәмият (гәҗит)|Хәмият]]
* [[Ялкын (гәҗит)|Ялкын]]
* [[Яшь коммунар (гәҗит, Әстерхан)|Яшь коммунар]]
* [[Әстерхан дәүләт татар драма театры (журнал)|Әстерхан дәүләт татар драма театры]]
{{Wikidata list end}}

==Мәчетләр==
{{төп мәкалә|Әстерхан өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте}}
{{төп мәкалә|Хәҗитархан шәһәренең тарихый мәсҗидләре}}
&lt;gallery&gt;File:Астрахань. Черная мечеть.jpg|«[[Кара мәчет (Әстерхан)|Кара мәчет]]»
File:Астрахань. Красная мечеть.JPG|«[[Үзәк мәчет (Әстерхан)|Кызыл (Үзәк) мәчет]]»
File:Астрахань. Белая мечеть.JPG|«[[Ак мәчет (Әстерхан)|Ак мәчет]]»
File:Нугай мәчете (Әстерхан).JPG|[[Нугай мәчете (Әстерхан)|Нугай мәчете]] 
File:Персидская мечеть в Астрахани.jpg|Фарсы мәчете
File:Бакы-мечеть (Криушинская).jpg|Бакы (Криуши) мәчете
&lt;/gallery&gt;
== Моны да карагыз ==
* [[Габдулла Тукай һәйкәле (Әстерхан)|Габдулла Тукай һәйкәле]] (2013)
* [[Муса Җәлил һәйкәле (Әстерхан)|Муса Җәлил һәйкәле]] (2017)

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Әстерхан өлкәсе}}{{Россиянең зур шәһәрләре}}{{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}}{{Габдулла Тукай}}

[[Төркем:Әстерхан өлкәсе]]
[[Төркем:Әстерхан өлкәсе шәһәрләре]]
[[Төркем:Россия субъектлары башкалалары]]
[[Төркем:Әстерхан]]
[[Төркем:Хезмәт даны шәһәрләре]]
[[Төркем:Алтын Урда шәһәрләре]]</text>
      <sha1>nsvdaefgsj6i8wbwnn2qehu8h7l6i9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Физика өлкәсендә Нобель премиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37573</id>
    <revision>
      <id>6024909</id>
      <parentid>6011967</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T05:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27803" sha1="oy3wgyf0f1p7qqy299q77sgr53z3nrp" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Файл:Wilhelm Conrad Röntgen (1845--1923).jpg|left|200px|thumb|[[Вильгельм Рентген]], физика өлкәсендә беренче [[Нобель премиясе]] иясе]]
'''Физика өлкәсендә [[Нобель премиясе]]''' ({{lang-en|Nobel Prize in Physics}}) — [[физика]] фәне өлкәсендә тапшырыла торган абруйлы премия. Бүләк ел саен, [[10 декабрь]] көнне ([[Альфред Нобель]] вафат булган көнне) [[Стокһольм]] шәһәрендә тапшырыла. Премия лауреатын Нобель комитеты билгели.

== Таләпләр ==
Нобель фонды уставы буенча, яңа кандидатларны түбәндәгеләр тәкъдим итә ала:
* [[Король Швед фәннәр академиясе]] әгъзалары.
* Физика һәм химия өлкәләрендә Нобель комитетлары әгъзалары.
* Физика һәм химия өлкәләрендә Нобель премиясе лауреатлары.
* Нобель фонды уставы билгеләгән галимнәр.

== Лауреатлар исемлеге ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q38104. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q38104/p585
|columns=p166/Q38104/p585:Ел,label:Исем,p569,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! туу датасы
! үлем датасы
|-
| 2005
| [[Җон Һолл]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-21
| 
|-
| 1996
| [[Дуглас Ошерофф]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-01
| 
|-
| 1980
| [[Вал Логсден Фитч]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-10
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-02-05&lt;br/&gt;2015-02-04
|-
| 2017
| [[Кип Торн]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-01
| 
|-
| 2022
| ''[[:d:Q364997|Alain Aspect]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-15
| 
|-
| 2024-10-08
| ''[[:d:Q391237|John Hopfield]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-15
| 
|-
| 2020
| ''[[:d:Q493956|Andrea M. Ghez]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-16
| 
|-
| 2025
| ''[[:d:Q555849|John Clarke]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-10
| 
|-
| 2018
| [[Жерар Муру]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-06-22
| 
|-
| 2023
| ''[[:d:Q565544|Anne L'Huillier]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-16
| 
|-
| 2018
| [[Артур Әшкин]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-02
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-21
|-
| 2015
| [[Артур Макдональд]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-08-29
| 
|-
| 2016
| [[Дейвид Таулесс]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-09-21
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-06
|-
| 2019
| ''[[:d:Q728331|Jim Peebles]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-04-25
| 
|-
| 2014
| [[Шуҗи Накамура]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-22
| 
|-
| 2016
| [[Данкан Һолдейн]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-14
| 
|-
| 2021
| ''[[:d:Q1235614|Giorgio Parisi]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-04
| 
|-
| 2022
| ''[[:d:Q1365270|John Clauser]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-01
| 
|-
| 2014
| [[Исаму Акасаки]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-30
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-01
|-
| 2016
| [[Җон Майкл Костерлиц]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-22
| 
|-
| 2017
| [[Райнер Вайсс]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-29
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-25
|-
| 2021
| ''[[:d:Q3675789|Syukuro Manabe]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-21
| 
|-
| 2014
| [[Хироши Амано]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-11
| 
|-
| 2015
| [[Такааки Каҗита]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-09
| 
|-
| 2017
| [[Бәри Бериш]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-27
| 
|-
| 2025
| ''[[:d:Q26703310|Michel Devoret]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-05
| 
|-
| 2025
| ''[[:d:Q28976188|John M. Martinis]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
|-
| 2018
| [[Донна Стрикленд]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-27
| 
|-
| 2023
| ''[[:d:Q57020342|Pierre Agostini]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-23
| 
|-
| 1921
| [[Альберт Эйнштейн|Алберт Эйнштейн]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-03-14
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-18
|-
| 1956&lt;br/&gt;1972
| [[Җон Бардин]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-23
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-30
|-
| 1922
| [[Nils Bor|Нилс Бор]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-10-07
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-18
|-
| 1903
| [[Мария Склодовская-Кюри]]
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-07
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-07-04
|-
| 1938
| [[Enriko Fermi|Энрико Ферми]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-29
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-11-28
|-
| 1918
| [[Макс Планк]]
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-04-23
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-04
|-
| 1933
| [[Erwin Şrödinger|Эрвин Шрөдингер]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-08-12
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-04
|-
| 2009
| [[Чарлз Као]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-04
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-23
|-
| 1979
| [[Мөхәммәт Габдессәлам]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-29
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-21
|-
| 1901
| [[Вилһелм Конрад Рөнтген|Вильгельм Конрад Рентген]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-03-27
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-02-10
|-
| 1909
| [[Гульельмо Маркони]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-04-25
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-20
|-
| 1903
| [[Пьер Күри]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-05-15
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-19
|-
| 1965
| [[Ричард Фейнман|Ричард Файнмен]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-05-11
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-15
|-
| 2004
| [[Девид Гросс]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-19
| 
|-
| 1932
| [[Werner Heyzenberg|Вернер Һайзенберг]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-05
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02-01
|-
| 1903
| [[Antuan Añri Bekkerel|Антуан Аңри Беккерел]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-12-15
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-08-25
|-
| 1902
| [[Hendrik Anton Lorens|Һендрик Антон Лоренс]]
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-07-18
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-04
|-
| 1961
| [[Рудольф Мөссбавер]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-31
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-14
|-
| 1983
| [[Вильям Әлфред Фаулер]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-08-09
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-14
|-
| 1906
| [[Cozef Con Tomson|Җозеф Җон Томсон]]
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-12-18
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-30
|-
| 1933
| [[Pol Dirak|Поль Дирак]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-08
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-20
|-
| 1970
| [[Һаннес Альвен]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-30
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-02
|-
| 1905
| [[Филипп Ленард]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-06-07
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-20
|-
| 1925
| [[Җеймс Франк]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-08-26
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-21
|-
| 1914
| [[Макс фон Лаве]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-10-09
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-24
|-
| 1911
| [[Wilhelm Win|Вилһелм Вин]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-01-13
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-30
|-
| 1925
| [[Густав Һерц]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-07-22
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-10-30
|-
| 1943
| [[Отто Штерн]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-02-17
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-17
|-
| 1909
| [[Карл Фердинанд Браун]]
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-06-06
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-04-20
|-
| 1919
| [[Йоһаннес Штарк]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-04-15
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-21
|-
| 1963
| [[Мария Гөпперт-Маер]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-06-28
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-02-20
|-
| 2007
| [[Петер Грүнберг]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-18
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-04-07
|-
| 1989
| [[Вольфгаң Пауль]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-08-10
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-07
|-
| 1954
| [[Макс Борн]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-12-11
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-05
|-
| 1930
| [[Чандрасекара Венката Раман]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-07
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-21
|-
| 2012
| [[Дэвид Уайнлэнд]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-24
| 
|-
| 1913
| [[Heyke Kamerling Onnes]]
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853-09-21
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-02-21
|-
| 1951
| [[Җон Кокрофт]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-05-27
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-18
|-
| 2005
| [[Рой Глаубер]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-01
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-12-26
|-
| 2020
| ''[[:d:Q65807|Reinhard Genzel]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-24
| 
|-
| 1945
| [[Wolfgang Pauli|Вольфганг Паули]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-25
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-15
|-
| 1989
| [[Һанс Георг Демелт]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-09
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-03-07
|-
| 2005
| [[Теодор Һенш]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-30
| 
|-
| 1998
| [[Һорст Штөрмер]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-06
| 
|-
| 2000
| [[Һерберт Крөмер]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-25
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-03-08
|-
| 1986
| [[Эрнст Руска]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-12-25
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-27
|-
| 1966
| ''[[:d:Q71023|Alfred Kastler]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-05-03
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-07
|-
| 1985
| [[Клаус фон Клитциң]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-28
| 
|-
| 2009
| [[Виллард Бойл]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-19
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-07
|-
| 2009
| [[Җорҗ Элвуд Смит]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-10
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-28
|-
| 2001
| [[Вольфгаң Кеттерле]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-21
| 
|-
| 1954
| [[Вальтер Боте]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-08
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-08
|-
| 1987
| [[Йоһаннес Георг Беднорц]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-16
| 
|-
| 1986
| [[Герд Бинниг]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-20
| 
|-
| 1963
| [[Һанс Енсен]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-25
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-11
|-
| 1958
| [[Павел Черенков]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-28
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-06
|-
| 1936
| [[Виктор Франц Һесс]]
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-06-24
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-17
|-
| 2022
| ''[[:d:Q78610|Anton Zeilinger]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-05-20
| 
|-
| 1902
| [[Piter Zeeman|Питер Зееман]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-05-25
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-09
|-
| 1935
| [[Җеймс Чәдвик]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-10-20
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-24
|-
| 1960
| [[Дональд Артур Глейзер]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-21
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-02-28
|-
| 1972
| [[Леон Купер]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-02-28
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-23
|-
| 1904
| [[Con Wilyam Strett (3-nçe baron Reley)|Con William Strett Reley]]
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-11-12
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-30
|-
| 1929
| [[Lui de Broyl|Луи де Бройль]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-08-15
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-03-19
|-
| 1964
| [[Александр Прохоров]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-07-11
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-08
|-
| 1964
| [[Николай Басов]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-14
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-01
|-
| 2023
| ''[[:d:Q86970|Ferenc Krausz]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-17
| 
|-
| 2024-10-08
| ''[[:d:Q92894|Geoffrey Hinton]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-06
| 
|-
| 1975
| [[Оге Нилс Бор]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-19
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-08
|-
| 2010
| [[Андрей Гейм]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-21
| 
|-
| 2006
| [[Җон Мәзер]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-07
| 
|-
| 2003
| [[Виталий Гинзбург]]
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-10-04
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-08
|-
| 1984
| [[Симон ван дер Мер]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-11-24
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-03-04
|-
| 2011
| [[Адам Рисс]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-16
| 
|-
| 2010
| [[Константин Новоселов]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-23
| 
|-
| 2011
| [[Сол Перлмуттер]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-09-22
| 
|-
| 2004
| [[Һью Девид Политцер]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-31
| 
|-
| 1995
| [[Мартин Льюис Пөрл]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-06-24
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-30
|-
| 1989
| [[Норман Фостер Рәмзи]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-27
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-04
|-
| 1979
| [[Шелдон Ли Гләшоу]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-05
| 
|-
| 1975
| [[Бен Рой Моттелсон]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-07-09
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-13
|-
| 2004
| [[Фрәңк Вилчек]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-15
| 
|-
| 2021
| ''[[:d:Q109370|Klaus Hasselmann]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-25
| 
|-
| 2012
| [[Серж Һарош]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-11
| 
|-
| 1987
| [[Карл Александер Мүллер]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-04-20
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-09
|-
| 1952
| [[Феликс Блох]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-10-23
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-10
|-
| 1920
| [[Шарль-Эдуар Гийом]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-02-15
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-13
|-
| 1986
| [[Һайнрих Рорер]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-06-06
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-05-16
|-
| 2019
| ''[[:d:Q123975|Michel Mayor]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-12
| 
|-
| 2019
| ''[[:d:Q124013|Didier Queloz]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-23
| 
|-
| 1907
| [[Albert Abraham Maykelson]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-12-19
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-09
|-
| 1927
| [[Artur Kompton]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-10
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-15
|-
| 1961
| [[Роберт Һофтштадтер]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-02-05
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-17
|-
| 1923
| [[Роберт Әндрүс Милликен]]
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-03-22
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-19
|-
| 1910
| [[Yohannes Diderik Van der Waals|Йоһаннес Дидерик ван дер Ваальс]]
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-11-23
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-08
|-
| 1915
| [[Вильям Лоренс Брәгг]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-03-31
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-01
|-
| 1937
| [[Клинтон Девиссон]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-10-22
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-01
|-
| 1908
| [[Габриел Липпман]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-16
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-13
|-
| 1962
| [[Лев Ландау]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-01-09
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-01
|-
| 1915
| [[Вильям Һенри Брәгг]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-07-02
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-12
|-
| 1937
| [[Җорҗ Паҗет Томсон]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-05-03
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-09-10
|-
| 1926
| [[Жаң-Баптист Перең]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-09-30
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-17
|-
| 1983
| [[Субраманьян Чандрасекар]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-10-19
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-21
|-
| 2013
| [[Франсуа Аңлер]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-06
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-18
|-
| 1992
| [[Жорж Шарпак]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-01
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-29
|-
| 1947
| [[Эдвард Виктор Әплтон]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-06
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-21
|-
| 1972
| [[Җон Роберт Шриффер]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-31
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-27
|-
| 1988
| [[Җәк Стейнбергер]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-25
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-12
|-
| 2007
| [[Альбер Ферт]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-07
| 
|-
| 1958
| [[Игорь Тамм]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-08
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-12
|-
| 2002
| [[Масатоши Кошиба]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-19
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-12
|-
| 1949
| [[Хидеки Юкава]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-23
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-08
|-
| 1970
| [[Луи Неел]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-22
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-11-17
|-
| 1971
| [[Деннис Габор]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-06-05
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-08
|-
| 1963
| [[Юҗин Вигнер]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-11-17
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-01
|-
| 1967
| ''[[:d:Q155794|Hans Bethe]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-07-02
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-06
|-
| 1993
| [[Рассел Алан Һалс]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-28
| 
|-
| 1912
| [[Нилс Густаф Дален]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-11-30
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-09
|-
| 1917
| [[Чарлз Гловер Баркла]]
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-06-07
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-23
|-
| 1927
| [[Чарлз Томсон Риз Вилсон]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-02-14
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-15
|-
| 1956
| [[Вильям Шокли]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-13
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-12
|-
| 1944
| [[Исидор Айзек Раби]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-29
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-11
|-
| 1928
| [[Овен Вилланс Ричардсон]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-04-26
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-15
|-
| 1936
| [[Карл Девид Андерсон]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-03
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-11
|-
| 1939
| [[Эрнест Лоуренс]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-08-08
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-27
|-
| 1924
| [[Манне Сигбан]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-12-03
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-24
|-
| 1978
| [[Роберт Вудро Вилсон]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-10
| 
|-
| 1946
| [[Перси Вильямс Бриҗман]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-04-21
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-20
|-
| 1997
| [[Стивен Чу]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-28
| 
|-
| 1969
| [[Мюррей Гел-Мән]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-09-15
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-05-24
|-
| 1978
| [[Петр Капица]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-06-26
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-08
|-
| 1978
| [[Арно Аллан Пензиас]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-26
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-01-22
|-
| 1959
| [[Эмилио Сегре]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-02-01
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-22
|-
| 2002
| [[Реймонд Девис]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-10-14
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-31
|-
| 1950
| [[Сесил Фрәңк Павелл]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-05
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-09
|-
| 1968
| ''[[:d:Q178344|Luis Walter Alvarez]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-13
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-01
|-
| 1979
| [[Стивен Вайнберг]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-23
|-
| 2006
| [[Җорҗ Смут]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-20
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-18
|-
| 1973
| [[Лео Эсаки]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-03-12
| 
|-
| 1973
| [[Браян Девид Җозефсон]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-04
| 
|-
| 1957
| [[Яң Ченниң]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-10-01
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-18
|-
| 2000
| [[Җәк Килби]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-11-08
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-20
|-
| 1952
| [[Эдвард Миллс Парселл]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-08-30
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-07
|-
| 2000
| [[Жорес Алфёров]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-15
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-03-01
|-
| 1951
| [[Эрнест Волтон]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-06
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-06-25
|-
| 1959
| [[Овен Чемберлен]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-10
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-28
|-
| 1957
| [[Ли Җэңдао|Ли Җыңдао]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-24
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-04
|-
| 1948
| [[Патрик Бләкет]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-11-18
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-13
|-
| 1965
| [[Шинъичиро Томонага]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-03-31
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-08
|-
| 1964
| [[Чарлз Һард Таунс]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-07-28
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-27
|-
| 1955
| [[Поликарп Куш]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-26
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-20
|-
| 1956
| [[Волтер Һаузер Брәттейн]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-02-10
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-13
|-
| 1999
| [[Герард т Һоофт]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-05
| 
|-
| 1965
| [[Җулиан Швиңер]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-02-12
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-16
|-
| 2002
| [[Риккардо Җаккони]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-06
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-12-09
|-
| 1955
| [[Виллис Ләм]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-07-12
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-15
|-
| 1984
| [[Карло Руббиа]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-31
| 
|-
| 1991
| [[Пьер-Жил де Жен]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-24
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-18
|-
| 1990
| [[Җером Айзек Фридман]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-28
| 
|-
| 2008
| [[Йоичиро Намбу]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-01-18
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-05
|-
| 2003
| [[Алексей Абрикосов (1928)]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-25
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-03-29
|-
| 1953
| [[Фриц Зернике]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-16
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-10
|-
| 1977
| [[Невилл Фрәнсис Мотт]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-30
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-08
|-
| 1988
| [[Мелвин Шварц]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-02
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-08-28
|-
| 1981
| [[Николас Бломберген]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-11
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-05
|-
| 1974
| [[Әнтони Һьюиш]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-05-11
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-13
|-
| 1998
| [[Роберт Беттс Лафлин]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-01
| 
|-
| 1990
| [[Һенри Вей Кендалл]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-09
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-15
|-
| 1981
| [[Артур Леонард Шавлов]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-05
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-04-28
|-
| 1997
| [[Клод Коен-Таннуҗи]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-01
| 
|-
| 1975
| [[Җеймс Рейнвотер]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-09
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-31
|-
| 1997
| [[Вильям Дениел Филлипс]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-05
| 
|-
| 1974
| [[Мартин Райл]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-27
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-14
|-
| 1977
| [[Филип Воррен Әндерсон]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-13
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-29
|-
| 1995
| [[Фредерик Райнес]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-16
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-26
|-
| 1976
| [[Бөртон Рихтер]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-03-22
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-18
|-
| 2013
| [[Питер Һиггс]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-29
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-08
|-
| 1993
| [[Җозеф Һутон Тейлор]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-29
| 
|-
| 1973
| [[Ивар Евер]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-05
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-20
|-
| 1994
| [[Бертрам Брокһауз]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-07-15
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-13
|-
| 1988
| [[Леон Макс Ледерман]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-15
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-03
|-
| 1958
| [[Илья Франк]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-10-10&lt;br/&gt;1908-10-23
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-06-22
|-
| 1996
| [[Роберт Колмен Ричардсон]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-26
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-02-19
|-
| 1981
| [[Кай Сигбан]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-04-20
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-07-20
|-
| 1976
| [[Сәмүел Тиң]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-27
| 
|-
| 2003
| [[Әнтони Җеймс Леггетт]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-26
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-08
|-
| 1980
| [[Җеймс Вотсон Кронин]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-08-25
|-
| 1982
| [[Кеннет Вилсон]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-08
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-06-15
|-
| 1977
| [[Җон Һасбрук ван Флек]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-03-13
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10-27
|-
| 2020
| ''[[:d:Q193803|Roger Penrose]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-08
| 
|-
| 2011
| [[Браян Шмидт]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-02-24
| 
|-
| 1990
| [[Ричард Эдвард Тейлор]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-02
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-22
|-
| 1994
| [[Клиффорд Шалл]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-09-23
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-31
|-
| 1996
| [[Девид Моррис Ли]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-20
| 
|-
| 1998
| [[Дениел Тсуи]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-28
| 
|-
| 1999
| [[Мартинус Велтман]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-06-27
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-04
|-
| 2008
| [[Макото Кобаяши]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-07
| 
|-
| 2008
| [[Тошихиде Маскава]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-07
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-23
|-
| 2001
| [[Эрик Аллин Корнелл]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-19
| 
|-
| 2001
| [[Карл Виман]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-26
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116180111/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/ |date=2009-01-16 }} {{ref-en}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук кара ==
{{Портал|Физика}}

[[Төркем:Физика]]
[[Төркем:Нобель премиясе]]</text>
      <sha1>oy3wgyf0f1p7qqy299q77sgr53z3nrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бимәр (Биектау районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38133</id>
    <revision>
      <id>6024808</id>
      <parentid>5988581</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шәхесләр */ өстәмә</comment>
      <origin>6024808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4652" sha1="6isl32bw4otq6ho5im8nm4ycju0tvg5" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Бимәр (мәгънәләр)}}
{{ТП
|халәт     = село
|татар исеме  = Бимәр
|чын исем    = Бимәр
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Биектау районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = Казан ханлыгы
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   =353
|исәп елы    = 2010
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 422737
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Бимери
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92222000022

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92622412106
}}
'''Бимәр''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Биектау районы]]ндагы авыл.
 
== Тарих ==
Авыл бик борынгылардан: [[Казан ханлыгы]] чорында ук нигезләнгән
== Демография ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=60%
| colspan=12 | Халык саны
|- class='shadow'
|[[1646 ел|1646]]
|[[1859 ел|1859]]
|[[1897 ел|1897]]
|[[1908 ел|1908]]
|[[1920 ел|1920]]
|[[1926 ел|1926]]
|[[1938 ел|1938]]
|[[1958 ел|1958]]
|[[1970 ел|1970]]
|[[1989 ел|1989]]
|[[2002 ел|2002]]
|[[2010 ел|2010]]
|-
|24
|661
|659
|791
|890
|1411
|1056
|856
|685
|562
|338
|353
|}
Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[руслар]] — 78%.


2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 289 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 58,82%,
[[татарлар]] — 37,37%,
башка халыклар — 3,81%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-10.8|-10.8|-5.7|4.6|13.5|18.4|20.4|17.8|12.2|4.5|-4.6|-10|4.1}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.1&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;
== Шәхесләр ==
* [[Тимур Гыймранов]] (1997―2026), хәрби очучы, [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң).

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Биектау районы}}</text>
      <sha1>6isl32bw4otq6ho5im8nm4ycju0tvg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яңа Нәдер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38413</id>
    <revision>
      <id>6024802</id>
      <parentid>6021037</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8235" sha1="7nrqyittnwzp7gv5n1lt73gnqmxr6ko" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт     = село
|татар исеме  = Яңа Нәдер
|чын исем    = Яңа Нәдер
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 54
|lat_min = 52
|lat_sec = 48
|lon_deg = 52
|lon_min = 28
|lon_sec = 12
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Әлмәт районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 1433
|исәп елы    = 2010
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 423444
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Новое Надырово
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92208000055

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92608451101
}}
'''Яңа Нәдер''' яки ''Нәдер'' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Әлмәт районы]]ндагы торак пункт.
== Географиясе ==
Яңа Нәдер Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 235 чакрым, ә район үзәге Әлмәттән көньяк-көнчыгышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

==Сыйфатлама==
Нәдердә яшәүчеләр саны елдан-ел арта бара. [[2000]] елда авылда 1085 кеше гомер кичергән, бүгенге көндә анда 1377 кеше яши. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, [[2011]] елда авылда 19 бала туган, ә бакыйлыкка 20 кеше күчкән. Торак пунктта рәсмиләштерелгән 466 йорт исәпләнә.
Авылда тормыш итү өчен барлык шартлар тудырылган. Урта мәктәп, балалар бакчасы, ФАП, почта, Мәдәният йорты, китапханә, &quot;Зәй&quot; хуҗалыгыннан тыш өч фермер хуҗалыгы, бер гаилә кәҗә фермасы уңышлы гына эшләп килә. Халыкка 4 азык-төлек кибете, кече пекарня, пилорама хезмәт күрсәтә. Авыл уртасында урнашкан мәчет тирә-юньгә иман нуры сибеп тора һәм башкалар.
Нәдердә авыл Советы 1918 елда ук оештырыла.


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1506 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 91,24%,
[[урыслар]] — 4,25%,
башка халыклар — 4,45%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,07%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Климат ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13208840. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-15
| [[Илбарис Надиров|Илбарис Надыйров]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-20
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-14
| [[Гаяз Сәхәпов]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| 
| [[Татнефть]]&lt;br/&gt;[[Түбәнкаманефтехим]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-19
| ''[[:d:Q124798304|Ринат Галиев]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17345122|уролог]]''
| [[Казан дәүләт медицина академиясе]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-14
| [[Казан]]
|}
{{Wikidata list end}}
{{temperatura12-y-cyrillic|-11|-10.8|-5.7|4.8|13.9|19|20.7|18.2|12.6|4.6|-4.6|-10.2|4.3}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.3&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* [http://www.almet-rt.ru/ru/subscribe/item/521-bay-tarihlyi-n%D3%99der.html Бай тарихлы Нәдер ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305145833/http://www.almet-rt.ru/ru/subscribe/item/521-bay-tarihlyi-n%D3%99der.html |date=2016-03-05 }}
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Әлмәт районы}}</text>
      <sha1>7nrqyittnwzp7gv5n1lt73gnqmxr6ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Октябрь (Мөслим районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39584</id>
    <revision>
      <id>6024823</id>
      <parentid>6009393</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38472-02</username>
        <id>61609</id>
      </contributor>
      <origin>6024823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4789" sha1="opizefsgt4y7tar497ocl3lvau5rvs7" xml:space="preserve">{{ТПВМ-Татарстан
|халәт     = село
|татар исеме  = Октябрь
|чын исем    = Теләнче (1941гә кадәр)
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Мөслим районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 
|исәп елы    = 
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 423984
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Октябрь
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92242000045

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92642460101
}}
'''Октябрь''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Мөслим районы]]ндагы авыл.
== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-11.4|-11.2|-6|4.2|13.3|18.7|20.4|17.6|11.9|4.1|-5.2|-10.7|3.8}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 3.8&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 251 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 99,20%,
башка халыклар — 0,80%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Танылган шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18794295. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-28
| [[Бадыйк Салихов]]
| 
| ''[[:d:Q4070283|тупчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-23
| [[Дусай (Мөслим районы)]]
|}
{{Wikidata list end}}
* [[Бадыйк Салихов]] (1910—1956) — [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры (''1910-1922 елларда яшәгән'').
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Мөслим районы}}</text>
      <sha1>opizefsgt4y7tar497ocl3lvau5rvs7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024838</id>
      <parentid>6024823</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4936" sha1="fdti4vizv8pe3yz13ca5xtj4mcl7lnf" xml:space="preserve">{{ТПВМ-Татарстан
|халәт     = село
|татар исеме  = Октябрь
|чын исем    = Теләнче (1941гә кадәр)
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 
|lat_min = 
|lat_sec = 
|lon_deg = 
|lon_min = 
|lon_sec = 
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Мөслим районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 
|исәп елы    = 
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 423984
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Октябрь
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92242000045

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92642460101
}}
'''Октябрь''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Мөслим районы]]ндагы авыл.
== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-11.4|-11.2|-6|4.2|13.3|18.7|20.4|17.6|11.9|4.1|-5.2|-10.7|3.8}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 3.8&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 251 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 99,20%,
башка халыклар — 0,80%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Танылган шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18794295. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-07-15
| [[Әхмәтзариф Мөэминов]]
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-28
| [[Бадыйк Салихов]]
| 
| ''[[:d:Q4070283|тупчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-23
| [[Дусай (Мөслим районы)]]
|}
{{Wikidata list end}}
* [[Бадыйк Салихов]] (1910—1956) — [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры (''1910-1922 елларда яшәгән'').
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Мөслим районы}}</text>
      <sha1>fdti4vizv8pe3yz13ca5xtj4mcl7lnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татар Ялтаны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40271</id>
    <revision>
      <id>6024842</id>
      <parentid>6009426</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T17:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6266" sha1="3x4tjc22bftkil5lwokc2poco0wxugn" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт         = село
|татар исеме    = Татар Ялтаны
|чын исем       = Татар Ялтаны
|ил             = Россия
|герб           = 
|байрак         = 
|герб киңлеге   = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg  = 
|lat_min  = 
|lat_sec  = 
|lon_deg  = 
|lon_min  = 
|lon_sec  = 
|CoordAddon     = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale     = 250000
|ЯндексХарита  = 
|ил харитасы зурлыгы  =250
|төбәк харитасы зурлыгы  =250
|район харитасы зурлыгы  =250
|төбәк төре     = Республика
|төбәк          = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре      = муниципаль район
|район        = Чистай районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять       = 
|җәмгыять таблицада        = 
|ил харитасы        = 
|төбәк харитасы    = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык төре        = 
|башлык        = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу  = 
|элеккеге исемнәр   = 
|мәйдан         = 
|биеклек төре       = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат         = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел      = 
|халык саны     = 
|исәп елы       = 
|халык тыгызлыгы  = 
|агломерация      = 
|милли состав     = 
|дини состав      = 
|этнохороним      = 
|сәгать кушагы        = +4
|DST        = 
|телефон коды   = 
|почта индексы  = 422975
|почта индекслары        = 
|автомобиль коды        = 16, 116
|Commons-та төркем        = 
|сайт        = 
|сайт теле        = 
|сайт теле2       = 
|сайт теле3        = 
|сайт теле4        = 
|сайт теле5        = 
|add1n         = 
|add1        = 
|add2n        = Урысча топонимы
|add2       = Татарский Елтан
|add3n        = 
|add3        = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92259000039

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92659474101
}}
'''Татар Ялтаны''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Чистай районы]]ндагы авыл. 
== Географиясе ==
Татар Ялтаны Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 130 чакрым, ә район үзәге Чистайдан көньяк-көнчыгышка таба 29 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-10.9|-10.9|-5.8|4.5|13.4|18.5|20.4|17.8|12.1|4.4|-4.8|-10.2|4.0}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.0&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;


== Халык саны ==

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 404 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[татарлар]] — 78,96%,
[[урыслар]] — 18,32%,
башка халыклар — 2,72%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Авылның күренекле кешеләре ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18803385. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-12-29
| [[Шәһит Әхмәдиев]]
| 
| [[язучы]]
| [[Хокук вә хәят (журнал, 1913)|«Хокук вә хәят»]]&lt;br/&gt;[[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-12
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Кирам Хәмзин]]
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-02
| [[Казан]]
|}
{{Wikidata list end}}
* [[Алмаз Сабирҗанов]] (14.12.1983), [[Камал театры]] артисты.
* [[Кирам Хәмзин]] (1889 — 1923), дәүләт эшлеклесе.
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Чистай районы}}</text>
      <sha1>3x4tjc22bftkil5lwokc2poco0wxugn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франция регионнары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41467</id>
    <revision>
      <id>6024933</id>
      <parentid>5994658</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30126" sha1="67zp000k72774mnecnubgbt6yl62rm1" xml:space="preserve">{{Чистартырга|out of date since 2016}}
[[Файл:France-Regions et blasons.svg|right|350px|thumb|Франция регионнары һәм тугралары]]
'''Регион''' ({{lang-fr|région}}) — [[Франса|Франция]]нең югары дәрәҗәле [[Франциянең административ-территориаль бүленеше|административ-территориаль берәмлеге]]. Ил 18 регионга бүленгән, аларның 13 се кыйтгада урнаша, 5 се — диңгез арты җирләрдә. Шулай ук [[Корсика]] утравын еш кына регион дип атыйлар. Регионнар [[Франция департаментлары|департаментларга]] бүленә.

== Хокукый халәте ==
[[Франса|Франция]] — [[унитар дәүләт]]. Регионнар үз кануннарны чыгара алмый. Регионнар, хөкүмәттән салымнарның бер өлешен алып, үз бюджетын формалаштыралар.

Кайбер вакытларда регионнарга автономия бирү мәсьәләсе күтәрелә, тик бу тәкъдим зур тәнкыйтькә дучар ителә.

== Франция регионнары ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q36784 }
|section=
|sort=p571
|columns=p242,p94,label:исем,p571,p2046,p1082,p2936,p36,p150,p6}}
{| class='wikitable sortable'
! харита сурәте
! илтамга сурәте
! исем
! нигезләнү датасы
! мәйдан
! халык саны
! кулланылган тел
! башкала
! административ бүленеше
! башкарма хакимият башлыгы
|-
| [[Файл:French Guiana (orthographic projection).svg|center|128px]]
| [[Файл:Coat of arms of French Guiana, according to the original displayed at the Museum Franconie, at Cayenne.svg|center|128px]]
| [[Француз Гвианасы|Франса Гвиянәсе]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-21
| 83534 км²
| 293996
| ''[[:d:Q1363072|гвианалы креол теле]]''&lt;br/&gt;[[француз теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2655664|аравак теле]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3588942|эмерильон теле]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3073448|паликур теле]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5908753|ваяна теле]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7975842|ваямпи теле]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2659044|Businenge Tongo]]''
| [[Кайенна]]
| [[Кайенна (округ)]]&lt;br/&gt;[[Сен-Лоран-дю-Марони (округ)]]
| ''[[:d:Q3108632|Rodolphe Alexandre]]''
|-
| [[Файл:Guadeloupe in France 2016.svg|center|128px]]
| [[Файл:Coat of arms of Guadeloupe.svg|center|128px]]
| [[Гваделупа]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-21
| 1628 км²
| 384160
| [[француз теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3006280|Guadeloupean Creole]]''
| [[Бас-Тер]]
| [[Бас-Тер (округ)]]&lt;br/&gt;[[Пуэнт-а-Питр (округ)]]&lt;br/&gt;[[Лез-Абим]]&lt;br/&gt;[[Бас-Тер]]&lt;br/&gt;[[Пуэнт-а-Питр]]&lt;br/&gt;[[Сент-Анн (Гваделупа)|Сент-Анн]]&lt;br/&gt;[[Труа-Ривьер (Гваделупа)|Труа-Ривьер]]&lt;br/&gt;[[Анс-Бертран]]&lt;br/&gt;[[Сен-Франсуа (Гваделупа)|Сен-Франсуа]]&lt;br/&gt;[[Гран-Бур]]&lt;br/&gt;[[Бэ-Мао]]&lt;br/&gt;[[Пти-Канал]]&lt;br/&gt;[[Байиф]]&lt;br/&gt;[[Пти-Бур]]&lt;br/&gt;[[Ле-Муль]]&lt;br/&gt;[[Буйант]]&lt;br/&gt;[[Ле-Госье]]&lt;br/&gt;[[Капестер-де-Мари-Галант]]&lt;br/&gt;[[Порт-Луи (Гваделупа)|Порт-Луи]]&lt;br/&gt;[[Вьё-Фор]]&lt;br/&gt;[[Тер-де-О (Гваделупа)|Тер-де-О]]&lt;br/&gt;[[Гурбер]]&lt;br/&gt;[[Десе]]&lt;br/&gt;[[Морн-а-л'О]]&lt;br/&gt;[[Вьё-Абитан]]&lt;br/&gt;[[Сент-Роз (Гваделупа)|Сент-Роз]]&lt;br/&gt;[[Сен-Клод (Гваделупа)|Сен-Клод]]&lt;br/&gt;[[Сен-Луи (Гваделупа)|Сен-Луи]]&lt;br/&gt;[[Гуайав (Гваделупа)|Гуайав]]&lt;br/&gt;[[Пуэнт-Нуар (Гваделупа)|Пуэнт-Нуар]]&lt;br/&gt;[[Ламантен (Гваделупа)|Ламантен]]&lt;br/&gt;[[Капестер-Бель-О]]&lt;br/&gt;[[Тер-де-Ба (Гваделупа)|Тер-де-Ба]]&lt;br/&gt;[[Ла-Дезирад (Гваделупа)|Ла-Дезирад]]
| ''[[:d:Q2866091|Ary Chalus]]''
|-
| [[Файл:Martinique-CIA WFB Map.png|center|128px]]
| 
| [[Мартиника]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-21
| 1128 км²
| 360630
| [[француз теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3006280|Guadeloupean Creole]]''
| [[Фор-де-Франс]]
| [[Фор-де-Франс (округ)]]&lt;br/&gt;[[Ле-Марен (округ)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q702429|arrondissement of Saint-Pierre]]''&lt;br/&gt;[[Ла-Трините (округ)]]&lt;br/&gt;[[Фор-де-Франс]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q265373|Le Marin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q282944|Le François]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q545210|Macouba]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589980|Saint-Pierre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q595351|Le Lorrain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q617806|Schœlcher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q655146|Sainte-Anne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q671787|La Trinité]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q747519|Le Carbet]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q918737|Saint-Joseph]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q943994|Le Morne-Vert]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947069|Le Lamentin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974759|Le Morne-Rouge]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234080|L'Ajoupa-Bouillon]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1617674|Le Robert]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1648481|Basse-Pointe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650045|Grand'Rivière]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650786|Les Trois-Îlets]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1758414|Sainte-Marie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1772486|Sainte-Luce]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778157|Le Prêcheur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778187|Bellefontaine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778192|Gros-Morne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778234|Le Marigot]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1831094|Le Vauclin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1918091|Rivière-Pilote]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1928039|Saint-Esprit]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1928049|Case-Pilote]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1928060|Fonds-Saint-Denis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1928084|Le Diamant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1928099|Rivière-Salée]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1928126|Les Anses-d'Arlet]]''
| ''[[:d:Q608242|Serge Letchimy]]''
|-
| [[Файл:Département 974 in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Armoiries Réunion.svg|center|128px]]
| [[Реюньон]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-21
| 2512 км²
| 889679
| ''[[:d:Q13198|Реюньон креол теле]]''&lt;br/&gt;[[француз теле]]
| [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]]
| [[Сен-Бенуа (округ)]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q653514|arrondissement of Saint-Denis]]''&lt;br/&gt;[[Сен-Поль (округ)]]&lt;br/&gt;[[Сен-Пьер (округ)]]
| ''[[:d:Q3142774|Huguette Bello]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43309861|Rhône]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-06
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43311297|Alpes]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-06
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[Файл:Rhône-Alpes region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason Rhône-Alpes Gendarmerie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q463|Rhône-Alpes]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 43698 км²
| 6399927
| 
| [[Лион]]
| ''[[:d:Q3083|Ain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q46130|Rhône]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12569|Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3148|Ardèche]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3364|Drôme]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12559|Isère]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12745|Savoie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12751|Haute-Savoie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16665897|Metropolis of Lyon]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18914778|departmental district of the Rhône]]''
| 
|-
| [[Файл:Bourgogne in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason Philippe II de Bourgogne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1173|Burgundy]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 31582 км²
| 1642687
| 
| [[Дижон]]
| ''[[:d:Q3342|Côte-d’Or]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12657|Nièvre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12736|Saône-et-Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12816|Yonne]]''
| 
|-
| [[Файл:Aquitaine in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Arms of Aquitaine and Guyenne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1179|Aquitaine]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 41309 км²
| 3316889
| ''[[:d:Q1122188|Erromintxela]]''&lt;br/&gt;[[окситан теле]]
| [[Бордо]]
| ''[[:d:Q3357|Dordogne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12526|Gironde]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12563|Landes]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12578|Ло һәм Гаронна]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12703|Pyrénées-Atlantiques]]''&lt;br/&gt;[[Басклар Иле]]
| 
|-
| [[Файл:Bretagne in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|center|128px]]
| [[Бретань|Бретань ярымутравы]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 27208 км²
| 3449370
| 
| [[Ренн]]
| ''[[:d:Q3349|Côtes-d'Armor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3389|Finistère]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12549|Ille-et-Vilaine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12642|Морбиаң]]''
| ''[[:d:Q29579537|Loïg Chesnais-Girard]]''
|-
| [[Файл:Île-de-France in France 2016.svg|center|128px]]
| 
| [[Иль-де-Франс|Ил-де-Франс]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 12012 км²
| 12463067
| 
| [[Париж]]
| [[Париж]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12753|Сена һәм Марна]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12820|Yvelines]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368|Essonne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12543|Hauts-de-Seine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12761|Seine-Saint-Denis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12788|Val-de-Marne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12784|Val-d'Oise]]''
| ''[[:d:Q455023|Valérie Pécresse]]''
|-
| [[Файл:Centre-Val de Loire in France 2016.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason fr Centre-Val de Loire.svg|center|128px]]
| [[Үзәк-Валь-де-Лвар|Үзәк-Луара үзәне]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 39151 км²
| 2587031
| [[француз теле]]
| [[Орлеан]]
| ''[[:d:Q3286|Cher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12556|Indre-et-Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3377|Eure-et-Loir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12553|Indre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12564|Loir-et-Cher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12574|Loiret]]''
| ''[[:d:Q3084029|François Bonneau]]''
|-
| [[Файл:Picardie in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:BlasonPicardie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q13950|Picardy]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 19399 км²
| 1927142
| 
| [[Амьен]]
| ''[[:d:Q12770|Somme]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12675|Oise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3093|Aisne]]''
| 
|-
| [[Файл:Champagne-Ardenne in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14103|Champagne-Ardenne]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 25606 км²
| 1339008
| 
| [[Шалон-ан-Шампань]]
| ''[[:d:Q3164|Ardennes]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12594|Marne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3194|Aube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12607|Югары Марна]]''
| 
|-
| [[Файл:Midi-Pyrénées in France.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q16393|Midi-Pyrénées]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 45348 км²
| 2954157
| [[окситан теле]]
| [[Тулуза]]
| ''[[:d:Q3184|Ariège]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3216|Aveyron]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12517|Gers]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12538|Югары Гаронна]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12576|Lot]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12772|Tarn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12779|Tarn-et-Garonne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12700|Hautes-Pyrénées]]''
| 
|-
| [[Файл:Basse-Normandie region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16954|Lower Normandy]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 17589 км²
| 1478712
| 
| [[Кан (шәһәр)|Кан]]
| ''[[:d:Q3249|Calvados]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12589|Manche]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12679|Orne]]''
| 
|-
| [[Файл:Haute-Normandie region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16961|Upper Normandy]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 12317 км²
| 1849652
| 
| [[Руан]]
| ''[[:d:Q12758|Seine-Maritime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3372|Eure]]''
| 
|-
| [[Файл:Nord-Pas-de-Calais in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16987|Nord-Pas-de-Calais]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 12414 км²
| 4060741
| ''[[:d:Q34024|пикард теле]]''
| [[Лилль]]
| ''[[:d:Q12661|Nord]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12689|Pas-de-Calais]]''
| 
|-
| [[Файл:Pays de la Loire region locator map2.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg|center|128px]]
| [[Пеи-де-ла-Лвар]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 32082 км²
| 3907156
| [[бретон теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37300|Gallo]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q514123|Poitevin-Saintongeais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56782|Angevin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3302952|Mayennais]]''&lt;br/&gt;[[француз теле]]
| [[Нант]]
| ''[[:d:Q3068|Атлантик Луара]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12798|Vendée]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12620|Mayenne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12740|Sarthe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12584|Мен һәм Луара]]''
| ''[[:d:Q42072121|Christelle Morançais]]''
|-
| [[Файл:Languedoc-Roussillon in France.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q17005|Languedoc-Roussillon]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 23376 км²
| 2729721
| [[окситан теле]]
| [[Монпелье]]
| ''[[:d:Q12580|Lozère]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12709|Көнчыгыш Пиренейлар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3207|Aude]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12545|Эро]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12515|Gard]]''
| 
|-
| [[Файл:Poitou-Charentes region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Poitou-Charentes blason.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17009|Poitou-Charentes]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 25809 км²
| 1789779
| [[окситан теле]]
| [[Пуатье]]
| ''[[:d:Q3266|Charente]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3278|Charente-Maritime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765|Deux-Sèvres]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12804|Vienne]]''
| 
|-
| [[Файл:Alsace region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason région fr Alsace.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22010895|Region Elsass]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 8280 км²
| 1915915
| 
| [[Страсбург]]
| ''[[:d:Q12722|Югары Рейн]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12717|Bas-Rhin]]''
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22248793|Lorraine]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 
| 
| 
| [[Мец]]
| ''[[:d:Q12631|Meuse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12626|Мёрт һәм Мозель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12652|Moselle]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3105|Vosges]]''
| 
|-
| [[Файл:Auvergne region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason de l'Auvergne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24082791|Auvergne]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 26013 км²
| 1357668
| [[француз теле]]&lt;br/&gt;[[окситан теле]]
| [[Клермон-Ферран]]
| ''[[:d:Q3113|Allier]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3259|Cantal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12572|Haute-Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12694|Puy-de-Dôme]]''
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60846019|Franche-Comté]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 16202 км²
| 1179601
| 
| [[Безансон]]
| ''[[:d:Q12782|Бельфор җире]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3361|Doubs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12730|Haute-Saône]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3120|Jura]]''
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124954445|Provence-Côte d'Azur-Corse]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-04
| 
| 
| 
| [[Марсель]]
| 
| 
|-
| [[Файл:Corsica in France 2016.svg|center|128px]]
| [[Файл:Coat of Arms of Corsica.svg|center|128px]]
| [[Корсика]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-11
| 8680 км²
| 355486
| ''[[:d:Q33111|корсика теле]]''&lt;br/&gt;[[француз теле]]
| [[Аяччо]]
| ''[[:d:Q3334|Haute-Corse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3336|Көньяк Корсика]]''
| ''[[:d:Q3106502|Gilles Simeoni]]''
|-
| [[Файл:Provence-Alpes-Côte d'Azur region locator map2.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg|center|128px]]
| [[Проваңс-Әлп-Кот д'Азур]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-11
| 31400 км²
| 5218960
| [[окситан теле]]
| [[Марсель]]
| ''[[:d:Q3125|Hautes-Alpes]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3131|Alpes-de-Haute-Provence]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3139|Диңгез буе Әлпләре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12789|Var]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12792|Vaucluse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3240|Bouches-du-Rhône]]''
| ''[[:d:Q3424934|Renaud Muselier]]''
|-
| [[Файл:Mayotte (orthographic projection).svg|center|128px]]
| [[Файл:Coat of Arms of Mayotte.svg|center|128px]]
| [[Майотта]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 374 км²
| 320901
| [[Суахили|суахили теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q34075|маоре теле]]''&lt;br/&gt;[[малагаси теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5150795|буши теле]]''&lt;br/&gt;[[француз теле]]
| ''[[:d:Q132676|Mamoudzou]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q846048|Dzaoudzi]]''
| ''[[:d:Q2936643|canton of Acoua]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936664|canton of Bandraboua]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936666|canton of Bandrélé]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936679|canton of Bouéni]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936691|Canton of Chiconi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936692|canton of Chirongui]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936707|canton of Dembeni]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936712|canton of Dzaoudzi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936728|canton of Kani-Kéli]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936730|canton of Koungou]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936751|canton of Mamoudzou-1]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936752|canton of Mamoudzou-2]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936750|canton of Mamoudzou-3]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936771|canton of Mtsamboro]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936748|canton of M'tsangamouji]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936777|canton of Ouangani]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936778|canton of Pamandzi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936794|canton of Sada]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2936828|canton of Tsingoni]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q132676|Mamoudzou]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q427213|Ouangani]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q691779|Bandraboua]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q745108|Mtsamboro]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q770411|Koungou]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q846048|Dzaoudzi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q955825|M'Tsangamouji]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1010634|Pamandzi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1920630|Sada]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2086991|Acoua]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087001|Chirongui]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087010|Chiconi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087020|Tsingoni]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087041|Dembeni]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087082|Bouéni]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087092|Kani-Kéli]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2087100|Bandrele]]''
| ''[[:d:Q63765801|Ben Issa Ousseni]]''
|-
| [[Файл:Auvergne-Rhône-Alpes region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg|center|128px]]
| [[Оверн-Рона-Әлп]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-01
| 69711 км²
| 8205557
| [[француз теле]]
| [[Лион]]
| ''[[:d:Q3083|Ain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3113|Allier]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3259|Cantal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3364|Drôme]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12569|Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12572|Haute-Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12559|Isère]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12694|Puy-de-Dôme]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q46130|Rhône]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16665897|Metropolis of Lyon]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12745|Savoie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12751|Haute-Savoie]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3148|Ardèche]]''
| 
|-
| [[Файл:Bourgogne-Franche-Comté region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason région fr Bourgogne-Franche-Comté.svg|center|128px]]
| [[Бургундия-Фраңш-Коңте]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-01
| 47784 км²
| 2802670
| 
| [[Безансон]]&lt;br/&gt;[[Дижон]]
| ''[[:d:Q3342|Côte-d’Or]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3361|Doubs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3120|Jura]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12657|Nièvre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12730|Haute-Saône]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12736|Saône-et-Loire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12816|Yonne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12782|Бельфор җире]]''
| ''[[:d:Q446672|Marie-Guite Dufay]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18202533|Jérôme Durain]]''
|-
| [[Файл:Normandie2014 region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]]
| [[Нормандия]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-01
| 29906 км²
| 3345842
| ''[[:d:Q34024|пикард теле]]''
| [[Руан]]
| ''[[:d:Q3249|Calvados]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3372|Eure]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12589|Manche]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12679|Orne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12758|Seine-Maritime]]''
| ''[[:d:Q521021|Hervé Morin]]''
|-
| [[Файл:Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine region locator map.svg|center|128px]]
| 
| [[Граңд-Эст]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-01
| 57433 км²
| 5563378
| ''[[:d:Q131339|алеманн теле]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q503906|Moselle Franconian]]''&lt;br/&gt;[[француз теле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q671198|Лотарингия теле]]''
| [[Страсбург]]
| ''[[:d:Q3164|Ardennes]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3194|Aube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12594|Marne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12607|Югары Марна]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12626|Мёрт һәм Мозель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12631|Meuse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12652|Moselle]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12717|Bas-Rhin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12722|Югары Рейн]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3105|Vosges]]''
| ''[[:d:Q3082186|Franck Leroy]]''
|-
| [[Файл:Nouvelle-Aquitaine region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:BlasonNouvelleAquitaine.svg|center|128px]]
| [[Яңа Аквитания]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-01
| 84061 км²
| 6150451
| 
| [[Бордо]]
| ''[[:d:Q3266|Charente]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3278|Charente-Maritime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3326|Corrèze]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3353|Creuse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3357|Dordogne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12526|Gironde]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12563|Landes]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12578|Ло һәм Гаронна]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12703|Pyrénées-Atlantiques]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765|Deux-Sèvres]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12804|Vienne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12808|Югары Вьенна]]''
| ''[[:d:Q1768192|Alain Rousset]]''
|-
| [[Файл:Auvergne region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason de l'Auvergne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1152|Auvergne]]''
| 
| 
| 
| [[француз теле]]&lt;br/&gt;[[окситан теле]]
| 
| 
| 
|-
| [[Файл:Franche-Comté in France.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason fr Franche-Comté.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16394|Franche-Comté]]''
| 
| 16202 км²
| 
| 
| [[Безансон]]
| 
| 
|-
| [[Файл:France Midi 45° Latitude.jpg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q1237299|Southern France]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[Файл:Hauts-de-France region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Escutcheon fr region Hauts-de-France.svg|center|128px]]
| [[О-де-Фраңс]]
| 
| 31813 км²
| 5992194
| 
| [[Лилль]]
| ''[[:d:Q12661|Nord]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12689|Pas-de-Calais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12770|Somme]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12675|Oise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3093|Aisne]]''
| ''[[:d:Q203793|Xavier Bertrand]]''
|-
| [[Файл:Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées region locator map.svg|center|128px]]
| [[Файл:Blason région fr Occitanie.svg|center|128px]]
| [[Окситания]]
| 
| 72724 км²
| 6124653
| [[француз теле]]&lt;br/&gt;[[каталан теле]]&lt;br/&gt;[[окситан теле]]
| [[Тулуза]]
| ''[[:d:Q3184|Ariège]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3207|Aude]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3216|Aveyron]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12515|Gard]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12538|Югары Гаронна]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12517|Gers]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12545|Эро]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12576|Lot]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12580|Lozère]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12700|Hautes-Pyrénées]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12709|Көнчыгыш Пиренейлар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12772|Tarn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12779|Tarn-et-Garonne]]''
| ''[[:d:Q2939880|Carole Delga]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Регионнар исемлеге (1982-2016) ==
{| class=&quot;wikitable sortable collapsible collapsed&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! Атама
! Код&lt;br /&gt;[[INSEE]]
! Код&lt;br /&gt;[[ISO 3166-2]]
! Башкала
! Халык саны&lt;br /&gt;(кеше, 2007)
! Мәйдан&lt;br /&gt;(км²)
! Халык тыгызлыгы&lt;br /&gt;(кеше/км²)
|- 
| '''[[Аквитания (регион)|Аквитания]] '''
| align=&quot;center&quot; | 72
| align=&quot;center&quot; | FR-B
| [[Бордо]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|3150890}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|41309}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|76}}
|- 
| '''[[Бретань]] '''
| align=&quot;center&quot; | 53
| align=&quot;center&quot; | FR-E
| [[Ренн]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|3120288}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|27208}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|115}}
|- 
| '''[[Бургундия]] '''
| align=&quot;center&quot; | 26
| align=&quot;center&quot; | FR-D
| [[Дижон]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1633891}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|31582}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|52}}
|- 
| '''[[Югары Нормандия]]'''
| align=&quot;center&quot; | 23
| align=&quot;center&quot; | FR-Q
| [[Руан]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1816716}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|12317}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|147}}
|- 
| '''[[Иль-де-Франс]]'''
| align=&quot;center&quot; | 11
| align=&quot;center&quot; | FR-J
| [[Париж]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|11598866}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|12011}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|966}}
|- 
| '''[[Корсика]]''' 
| align=&quot;center&quot; | 94
| align=&quot;center&quot; | FR-H
| [[Аяччо]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|299209}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|8680}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|34}}
|- 
| '''[[Лангедок — Руссильон]]'''
| align=&quot;center&quot; | 91
| align=&quot;center&quot; | FR-K
| [[Монпелье]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|2560870}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|27376}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|94}}
|- 
| '''[[Лимузен (регион)|Лимузен]]''' 
| align=&quot;center&quot; | 74
| align=&quot;center&quot; | FR-L
| [[Лимож]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|737001}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|16942}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|44}}
|- 
| '''[[Лотарингия]]'''
| align=&quot;center&quot; | 41
| align=&quot;center&quot; | FR-M
| [[Мец]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|2339881}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|23547}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|99}}
|- 
| '''[[Түбән Нормандия]]'''
| align=&quot;center&quot; | 25
| align=&quot;center&quot; | FR-P
| [[Кан (Нормандия)|Кан]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1461429}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|17589}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|83}}
|- 
| '''[[Нор — Па-де-Кале]] '''
| align=&quot;center&quot; | 31
| align=&quot;center&quot; | FR-O
| [[Лилль]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|4021676}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|12414}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|324}}
|- 
| '''[[Овернь]] '''
| align=&quot;center&quot; | 83
| align=&quot;center&quot; | FR-C
| [[Клермон-Ферран]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1339247}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|26013}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|51}}
|- 
| '''[[Луара җирләре|Пеи-де-ла-Луар]]''' 
| align=&quot;center&quot; | 52
| align=&quot;center&quot; | FR-R
| [[Нант]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|3553353}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|32082}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|109}}
|- 
| '''[[Пикардия]]''' 
| align=&quot;center&quot; | 22
| align=&quot;center&quot; | FR-S
| [[Амьен]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1900354}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|19399}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|98}}
|- 
| '''[[Прованс — Альплар — Лазур яры]]'''
| align=&quot;center&quot; | 93
| align=&quot;center&quot; | FR-U
| [[Марсель]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|4864015}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|31400}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|155}}
|- 
| '''[[Пуату — Шаранта]]'''
| align=&quot;center&quot; | 54
| align=&quot;center&quot; | FR-T
| [[Пуатье]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1738780}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|25810}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|67}}
|- 
| '''[[Рона — Альплар]]'''
| align=&quot;center&quot; | 82
| align=&quot;center&quot; | FR-V
| [[Лион]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|6065959}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|43698}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|139}}
|- 
| '''[[Франш-Конте]]''' 
| align=&quot;center&quot; | 43
| align=&quot;center&quot; | FR-I
| [[Безансон]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1158671}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|16202}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|72}}
|- 
| '''[[Үзәк (Франция регионы)|Үзәк]] '''
| align=&quot;center&quot; | 24
| align=&quot;center&quot; | FR-F
| [[Орлеан]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|2526919}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|39151}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|65}}
|- 
| '''[[Шампань — Арден]]''' 
| align=&quot;center&quot; | 21
| align=&quot;center&quot; | FR-G
| [[Шалон-ан-Шампань]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1338004}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|25606}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|52}}
|- 
| '''[[Эльзас]] '''
| align=&quot;center&quot; | 42
| align=&quot;center&quot; | FR-A
| [[Страсбург]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1827248}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|8280}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|221}}
|- 
| '''[[Көньяк — Пиренейлар]]'''
| align=&quot;center&quot; | 73
| align=&quot;center&quot; | FR-N
| [[Тулуза]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|2810559}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|45348}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|62}}
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| '''[[Гваделупа]]''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Диңгез арты регион&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; | 01
| align=&quot;center&quot; | FR-GP
| [[Бас-Тер]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|405500}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2008)&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1628}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|246}}
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| '''[[Француз Гвианасы|Гвиана]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Диңгез арты регион&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; | 03
| align=&quot;center&quot; | FR-GF
| [[Кайенна]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|220000}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|86504}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|2}}
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| '''[[Майотта]]''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Диңгез арты регион&lt;/small&gt; 
| align=&quot;center&quot; | 05
| align=&quot;center&quot; | FR-YT
| [[Мамудзу]] 
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|186452}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2007)&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|376}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|499}}
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| '''[[Мартиника]]''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Диңгез арты регион&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; | 02
| align=&quot;center&quot; | FR-MQ
| [[Фор-де-Франс]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|397732}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2006)&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|1128}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|352}}
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
| '''[[Реюньон]]''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Диңгез арты регион&lt;/small&gt;
| align=&quot;center&quot; | 04
| align=&quot;center&quot; | FR-RE
| [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]]
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|810000}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|2512}}
| align=&quot;right&quot; | {{Nts|313}}
|}

== Сылтамалар ==
* [http://www.dmoz.org/Regional/Europe/France/Regions/ Франция регионнары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160301130905/http://www.dmoz.org/Regional/Europe/France/Regions/ |date=2016-03-01 }} {{ref-en}}
* [http://lannuaire.service-public.fr/ Җирле сайтлар] {{ref-fr}}

== Искәрмәләр ==
*&lt;references /&gt;

{{Франция регионнары}}</text>
      <sha1>67zp000k72774mnecnubgbt6yl62rm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түбән Әүҗән</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43120</id>
    <revision>
      <id>6024905</id>
      <parentid>4699029</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T04:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5670" sha1="date2kte5cchi0wy1mcz3yc34g3rhmd" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Түбән Әүҗән
|чын исем    = Нижний Авзән
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Белорет районы{{!}}Башкортстанның Белорет районы
|район җәдвәлдә          = Белорет районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны = 143
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли cастaф     = 
|дини cастaф = 
|этнохороним             = 
|ᴨyчᴛьı индексы          = 
|сәгать кушагы          = +6
|ᴨyчᴛьı индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификaтьıp   = 
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
'''Түбән Әүҗән''' — [[Башкортстан]]ның [[Белорет районы]]нда урнашкан авыл.
ᴨyчᴛьı индексы — ?, 
== Демография ==
Халык саны динамикасы:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width:200px;&quot; class=bright; 
|--- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref name='белешмә'&gt;Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль районнары турындагы бердәм ᴎᴫᴎкᴛepон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt; !! [[2009]]&lt;ref name='белешмә'/&gt; !! [[2010]]&lt;ref name='башстат'&gt;{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-04-01 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|--- class='bright'
| 206 || 168 || 143
|}
[[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 143 кешенең яшәве мәгълүм.&lt;ref name=&quot;башстат&quot;/&gt;
== Танылган шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1054847. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-06-20
| ''[[:d:Q39387860|Ilya Vinogradov]]''
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-15
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-02-20
| ''[[:d:Q4082223|Fyodor Belov]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-27
| [[Сибай]]
|}
{{Wikidata list end}}
* Федор Белов (1920-1979), [[Сәвитлар Берлеге каһарманы|Сәвитләр Берлеге Каһарманы]].
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты].
{{Белорет районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>date2kte5cchi0wy1mcz3yc34g3rhmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44671</id>
    <revision>
      <id>6024803</id>
      <parentid>6024714</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25684" sha1="eyyxf7fpupg671binagl6mualbsyo0s" xml:space="preserve">{{УК}}{{commonscat|Institute of Language, Literature and Art named after Galimzhan Ibrahimov}}
'''Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты''' ({{lang-ru|Институт языка, литературы и искусства имени Галимджана Ибрагимова Академии наук Республики Татарстан}}, {{lang-en|Republic of Tatarstan Academy of Sciences Galimcan İbrahimov Institute of Language, Literature, and Art}}) — [[татар теле]] [[тел регуляторы|регуляторы]], [[татар әдәбияты]] һәм [[татар сәнгате|сәнгате]] буенча дөньяның төп фәнни белем үзәге. [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең әйдәүче [[фәнни тикшеренү]] үзәкләренең бере.

Институтта татар теленең тарихы һәм хәзерге вәзгыяте, [[күптеллелек|икетеллелек]], татар әдәбияты тарихы һәм башка халык әдәбиятлары белән бәйләнеше, [[текстология]] һәм [[археография]], татар [[халык иҗаты|халык авыз иҗаты]], [[татар театры|театр]], рәсем, [[Татар профессиональ музыкасы|музыка сәнгатенең]] актуаль проблемалары тирәнтен өйрәнелә.

==Тарих==
[[ТАССР]] Халык комиссарлары советының 16.04.1937 карары нигезендә, [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|ТАССР Халык мәгарифе комиссариаты]] тарафыннан 23.08.1939 оештырыла башлый, 4.10.1939 приказы нигезендә рәсми булдырыла. Эшен ''ТАССР Халык комиссарлары советы буендагы Татар теле һәм әдәбияты фәнни-тикшеренү институты'' буларак башлый&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/28/135810/|title=Татарстандагы кебек телләрне саклау программалары БДБ илләрендә дә юк - Ким Миңнуллин|publisher=[[Татар-информ]]|author=Рәмис Латыйпов|date=28.02.2017|accessdate=[[2017 ел]]ның [[28 февраль]] көне|archivedate=2017-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228230017/http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/28/135810/}}&lt;/ref&gt;. 

1941 елның февралендә ''Тел, әдәбият һәм тарих татар фәнни-тикшеренү институты'' статусын ала. Институт бүлекләрендә хезмәт итүче бөтен галимнәрнең уртак бурычы булып яңа концепция буенча татар халкының дөрес һәм тулы тарихын язу эше тора.

ТӘСИ [[Бөек Ватан сугышы]]на кадәр 5 бүлектән тора: әдәбият, халык авыз иҗаты, [[татар теле]], [[рус теле]] һәм тарих. [[1961 ел]]ны тарих бүлегеннән археология һәм этнография бүлекләре аерылып чыга, [[1968 ел]]ны сәнгать бүлеге, [[1975 ел]]ны иҗтимагый фикер бүлеге оештырыла.

1945 елдан — {{тәрҗемә ителмәгән 5|ССРБ Фәннәр академиясе|СССР Фәннәр академиясенең|ru|Академия наук СССР}} Казан филиалы, 1991 елдан — [[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]]нә, 1993 елдан —[[ТР ФА]] нә керә.

1967 елдан [[Галимҗан Ибраһимов]] исемен йөртә. 1973 елдан — ''Тел, әдәбият һәм тарих институты''на үзгәртелә. 

Үзгәртеп кору елларында институтның киләчәге яңадан карала, үсеш планына үзгәрешләр кертелә. Нәтиҗәдә, тел белеме бүлеге тел белеме һәм лексикология, лексикография бүлекләренә; археология һәм этнография бүлеге археология бүлеге һәм этнография бүлегенә; әдәбият бүлеге әдәбият бүлеге һәм кулъязмалар, текстология бүлегенә таркалалар. [[1988 ел]]ны яңа икътисад бүлеге, [[1990 ел]]ны тарих һәм мәдәни истәлекләр, татар энциклопедиясе бүлекләре ачыла.

[[1988 ел]]дан башлап институтка Республика җитәкчелеге тарафыннан яңа эшчәнлек ‑ югары уку йортлары һәм фәнни-тикшеренү институтларында бара торган гуманитар фәннәр буенча тикшеренүләрне координацияләү, башка республикаларда, чит илләрдә яшәүче татар халкы проблемаларын өйрәнү бурычлары куела.

[[1996 ел]]да тарих бүлеге нигезендә аерым [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Тарих институты]] оеша, ''Тел, әдәбият һәм сәнгать институты'' итеп үзгәртелә.

== Бүген ==
Бүген Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында 215 фәнни хезмәткәр эшли, тел, әдәбият һәм халык авыз иҗаты юнәлешләре буенча докторлык һәм кандидатлык диссертацияләре яклау советлары бар.

ТӘСИ галимнәре [[гуманитар фәннәр]] үсеше, [[татар]] һәм [[Татарстан Республикасы]]ның башка халыклары милли рухы һәм мәдәнияты торгызылуына бик зур өлеш кертәләр. Институт [[Мәскәү]], [[Петербург]], [[Башкортстан]], чит ил ([[АКШ]], [[Төркия]], [[Казахстан]], [[Үзбәкстан]] һ.б.) галимнәре белән тыгыз элемтәдә тора.

=== Төзелеше ===
* дирекция

Бүлекләр:
# гомуми тел белеме
# ареаль лингвистика
# лексикография
# әдәбият белеме 
# текстология
# халык иҗаты
# милли мәгариф
# язма мирас үзәге
# сәнгать белеме
# нәшрият
# фәнни китапханә

== Шәхесләр ==
=== Директорлар ===
# 1939–1939 — [[Миргали Нигъмәтуллин]] 
# 1939–1942 — [[Хәсән Шабанов]]
# [[1942 ел|1942]]–1944 — [[Хәмит Ярми]]
# [[1944 ел|1944]]–1953 — [[Мөхәммәт Гайнуллин]] 
# [[1953 ел|1953]]–1959 — [[Хәсән Хәйри]]
# [[1959 ел|1959]]–1961 — [[Мөхәммәт Гайнуллин]] 
# [[1961 ел|1961]]–1963 — [[Камил Фасиев]]
# [[1963 ел|1963]]–1982 — [[Мидхәт Мөхәррәмов]]
# [[1982 ел|1982]]–1986 — [[Яхъя Абдуллин]]
# [[1986 ел|1986]]–2000 — [[Мирфатыйх Зәкиев]]
# [[2001 ел|2001]]–2006 — [[Нурмөхәммәт Хисамов]]
# [[2006 ел|2006]]–2024 — [[Ким Миңнуллин]]&lt;ref&gt;''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kim-minnullin-tel-adabiyat-ham-sangat-instituty-direktory-vazifasynnan-kita-5889754  Ким Миңнуллин Тел, әдәбият һәм сәнгать институты директоры вазифасыннан китә.] [[Татар-информ]], 28.06.2024&lt;/ref&gt;
# [[2024 ел|2024]]–{{CURRENTYEAR}} — [[Илгиз Халиков]]&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/novym-direktorom-instituta-yazyka-literatury-i-iskusstva-stal-ilgiz-xalikov-5951706  Новым директором Института языка, литературы и искусства стал Ильгиз Халиков.] Татар-информ, 3.07.2024&lt;/ref&gt;

=== Танылган хезмәткәрләре исемлеге ===
* ...
{{notice|Түбәндәге автоматик килеш булдырылган исемлек бөтендөнья [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән шәхесләрнең эш урыннары турында мәгълүматка нигезләнә. Википедия очрагында кебек үк, бусы да хобби буларак үстерүче [[Википедия җәмгыяте|вики-волонтёрлар]]ның кызыгу-игътибарына бәйле, интернеттагы вандализм очраклары максаты да була ала — нәтиҗәдә [[Википедия:Җаваплылыктан баш тарту|тулылыгы һәм дөреслеге өчен җаваплылыгын үзенә алучы юк]]. [[Ярдәм:Башлаучыларга ярдәм|Викины үз кылыгызга алыгыз]], ''җитмәгән мәкаләләрне'' языгыз! Татар телле [[белем]] дөньясын үзләштерү, куллану, [[Википедия:Үстерү планы|баету һәм ныгытуга]] өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q13207360. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p108/Q13207360/p580
|columns=p108/Q13207360/p580:башлау,p108/Q13207360/p582:тәмамлау,label:исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 1940
| 
| [[Мөхетдин Корбангалиев]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-10-26&lt;br/&gt;1873-11-07
| [[Биектау (Әгерҗе районы)]]
| [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]
| [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-03
|-
| 1963&lt;br/&gt;2010
| 1995&lt;br/&gt;2018
| [[Рифгать Әхмәтьянов]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-10
| [[Турбаслы]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-11
|-
| 1961
| 1989
| [[Галимҗан Ахунҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-23
| [[Карман (Зәй районы)|Карман]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-25
|-
| 1963&lt;br/&gt;1968
| 1964&lt;br/&gt;1989
| [[Ильтани Илялова]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-08
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| 
|-
| 2006&lt;br/&gt;1988
| 2024&lt;br/&gt;1996
| [[Ким Миңнуллин]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-04
| [[Шәммәт]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Kim Minnullin|Kim Minnullin]]
| 
|-
| 1972
| 
| [[Марсель Әхмәтҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-26
| [[Шөгер]]
| [[Яңа Кенәр урта мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-18
|-
| 1966
| 1997
| [[Равил Фәхретдинов]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-14
| [[Кариле]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Ravil Fakhrutdinov|Ravil Fakhrutdinov]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-03-10
|-
| 1962
| 1965
| [[Тәлгать Галиуллин]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-22
| [[Кычытканлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Talgat Galiullin|Talgat Galiullin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Фазыл Фасиев]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-18
| [[Лениногорск районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-29
|-
| 1939
| 1941
| [[Хәсән Шабанов]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Мачали (Каменка районы)|Мачали]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| 1956
| No/unknown value
| [[Илбарис Надиров|Илбарис Надыйров]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-15
| [[Яңа Нәдер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-20
|-
| 1974
| 1991
| [[Әнвәр Хәйри]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Шәрбән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-20
|-
| 1939
| 1972
| [[Хәмит Ярми]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-05
| [[Кырынкүл]]
| [[Манчыл мәдрәсәсе]]&lt;br/&gt;[[Тубыл татар педагогия училищесы|Тубыл татар педагогия укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-30
|-
| 1964
| No/unknown value
| [[Флора Әхмәтова-Урманче]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-23
| [[Күкрәнде]]
| 
| [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-16
|-
| 1983
| 1985
| [[Фәридә Салитова]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-12
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| [[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Нәҗип Исмәгыйлев]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-07-30
| [[Үсәли]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]''
| [[:commons:Category:Nazhip Nakkash|Nazhip Nakkash]]
| 
|-
| 1964
| 
| [[Флүрә Баязитова|Флера Баязитова]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-02
| [[Иске Салавыч]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 2015
| 2018
| [[Рөстәм Галиуллин]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-26
| [[Наласа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1981
| 1996
| [[Дамир Исхаков]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-11&lt;br/&gt;1952
| [[Шәмәрдән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Наҗия Борһанова]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-12
| ''[[:d:Q30041157|Җәмәки]]''
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
|-
| 
| 
| [[Фуат Вәлиев (1921)|Фуат Вәлиев]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-05-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]''
| [[:commons:Category:Fuad Valeev|Fuad Valeev]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-11
|-
| 1976
| 2004
| [[Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-02
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[:commons:Category:Guzel Valeeva-Suleymanova|Guzel Valeeva-Suleymanova]]
| 
|-
| 1993
| 2004
| [[Мәлик Хәйруллин]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-01
| [[Кошман]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Кошман төп мәктәбе|Әбрар Сәгыйди исемендәге Кошман төп гомуми белем бирү мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Олы Кайбыч урта мәктәбе|Олы Кайбыч урта гомуми белем бирү мәктәбе - цифрлы һәм гуманитар профильле белем бирү үзәге]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-09
|-
| 1984
| 2007
| [[Геннадий Макаров (1952)|Геннадий Макаров]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-21
| [[Әлмәт]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Gennady Mikhaylovich Makarov|Gennady Mikhaylovich Makarov]]
| 
|-
| 1967
| 1996
| [[Евгений Казаков]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-10-22
| ''[[:d:Q4100355|Бутурлино]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-11
|-
| 1972
| 1996
| [[Фаяз Хуҗин]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-01
| [[Карман (Зәй районы)|Карман]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-14
|-
| 1990
| 1997
| [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-10
| [[Мамадыш районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Radik Salihov|Radik Salihov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Назыйм Ханзафаров]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-12
| [[Олы Кайбыч]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Nazym Hanzafarov|Nazym Hanzafarov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-31
|-
| 
| 
| [[Илдус Заһидуллин]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-01
| [[Яңгул (Татарстан)|Яңгул]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Азат Ахунов]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-02
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
| 
| 
|-
| 2015
| 
| [[Венер Усманов]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакча (Стәрлебаш районы)|Бакча]]
| [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Рауза Солтанова]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-15
| [[Түке]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Нижгар ил телбелем үнивирситите]]
| [[:commons:Category:Rauza Sultanova|Rauza Sultanova]]
| 
|-
| 
| 
| [[Илһам Гомәров]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-24
| 
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Айсылу Башкурова-Садыйкова]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-27
| [[Кызыл Октябрь районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-25
| [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Zufar Rameev|Zufar Rameev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113682044|Александр Григорьев]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Олы Саурыш]]
| ''[[:d:Q50798202|Казан укытучылар семинариясе]]''&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
|-
| 1963
| 1997
| [[Пётр Старостин]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-24
| ''[[:d:Q24072187|Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем)]]''
| ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-03
|-
| 
| 
| [[Динә Вәлиева]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-14
| [[Казан]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| [[:commons:Category:Dina Valeeva|Dina Valeeva]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-04
|-
| 1979
| 1996
| [[Әлфия Галләмова (1955)|Әлфия Галләмова]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-09
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Alfiya Gallyamova|Alfiya Gallyamova]]
| 
|-
| 1974
| 
| [[Рөстәм Габәшев]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-10
| [[Уфа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-02
|-
| 2024-07-03
| 
| [[Илгиз Халиков]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-27
| [[Стәрлебаш]]
| [[Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы]]&lt;br/&gt;Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты&lt;br/&gt;[[ТИСБИ]]
| [[:commons:Category:Ilgiz Khalikov|Ilgiz Khalikov]]
| 
|-
| 1981
| 1991
| [[Рәсимә Шәмсетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-15
| [[Мүлмә]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1977
| 
| [[Әнисә Алиева]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-29
| [[Кече Чынлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138752659|Рәүфә Уразманова]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-22
| [[Можга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-20
|-
| 
| 
| [[Альбина Гайнетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-12-04
| [[Яңа Сәфәр (Мөслим районы)|Яңа Сәфәр]]
| [[Бөгелмә педагогия укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан федераль университетының Алабуга институты]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* [http://www.belem.ru/tatar-tele/vuz-tat/33________.html Татарстан Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
*[[Татар халык иҗаты бүлеге (ТӘһСИ)]]
{{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}}

[[Төркем:Казанның фәнни институтлары]]
[[Төркем:Фәнни-тикшеренү институтлар]]
[[Төркем:Галимҗан Ибраһимов хөрмәтенә аталган объектлар]]
[[Төркем:Татар телле оешмалар]]
[[Төркем:Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
[[Төркем:Татарстан Фәннәр академиясе институтлары]]</text>
      <sha1>eyyxf7fpupg671binagl6mualbsyo0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Миңеште</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46122</id>
    <revision>
      <id>6024830</id>
      <parentid>5992297</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Марьям Султанбаева</username>
        <id>51425</id>
      </contributor>
      <origin>6024830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2285" sha1="tkdn8k9ng4l2m42e7bjqobrmblx8dum" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Миңеште
|чын исем    = 
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Дүртөйле районы{{!}}Башкортстанның Дүртөйле районы
|район җәдвәлдә = Дүртөйле районы
|җирлек төре = Авыл җирлеге
|җирлек =
|җирлек җәдвәлдә =
|эчке бүленеш =
|башлык =
|нигезләнү елы =
|беренче язма искә алу =
|элекке исемнәр =
|бирле =
|мәйдан =
|ТП үзәге биеклеге =
|халык саны = 561
|исәп елы = 2010
|тыгызлык =
|агломерация =
|милли состав =
|дини состав =
|этнохороним =
|почта индексы = 452318
|сәгать кушагы = +6
|почта индекслары =
|телефон коды =
|санлы идентификатор = 80224816005
|Commons та төркем =
|сайт =
}}
'''Миңеште''' — [[Башкортстан]]ның [[Дүртөйле районы]]нда урнашкан татар авылы.

== Демография ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләре ==

* [[Наҗар Нәҗми]] — Башкортстанның халык шагыйре.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Дүртөйле районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>tkdn8k9ng4l2m42e7bjqobrmblx8dum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024831</id>
      <parentid>6024830</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Марьям Султанбаева</username>
        <id>51425</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шәхесләре */</comment>
      <origin>6024831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="4q40ahycafdiqfmjol6470cgiewyx3w" xml:space="preserve">{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Миңеште
|чын исем    = 
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Дүртөйле районы{{!}}Башкортстанның Дүртөйле районы
|район җәдвәлдә = Дүртөйле районы
|җирлек төре = Авыл җирлеге
|җирлек =
|җирлек җәдвәлдә =
|эчке бүленеш =
|башлык =
|нигезләнү елы =
|беренче язма искә алу =
|элекке исемнәр =
|бирле =
|мәйдан =
|ТП үзәге биеклеге =
|халык саны = 561
|исәп елы = 2010
|тыгызлык =
|агломерация =
|милли состав =
|дини состав =
|этнохороним =
|почта индексы = 452318
|сәгать кушагы = +6
|почта индекслары =
|телефон коды =
|санлы идентификатор = 80224816005
|Commons та төркем =
|сайт =
}}
'''Миңеште''' — [[Башкортстан]]ның [[Дүртөйле районы]]нда урнашкан татар авылы.

== Демография ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләре ==

* [[Наҗар Нәҗми]] — Башкортстанның халык шагыйре.
* [[Әхмәткамал Садретдинов]] (1895 йыл — билдәсез) — [[112-нче Башкорт атлы төмәне|112-нче Башкорт кавалерия дивизиясе]] яугире.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Дүртөйле районы}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>4q40ahycafdiqfmjol6470cgiewyx3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алнашка елгасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93560</id>
    <redirect title="Алнаш (Туйма кушылдыгы)" />
    <revision>
      <id>6024881</id>
      <parentid>872816</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>икеле күчешне дөресләү → [[Алнаш (Туйма кушылдыгы)]]</comment>
      <origin>6024881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="441wevyvzuwv89mp7npssbaezu17gfq" xml:space="preserve">#ЮНӘЛТҮ [[Алнаш (Туйма кушылдыгы)]]</text>
      <sha1>441wevyvzuwv89mp7npssbaezu17gfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124507</id>
    <revision>
      <id>6024946</id>
      <parentid>6012839</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55630" sha1="hfrpbyi5a3k8tswj0to9esba8z926wd" xml:space="preserve">{{seealso|Фән һәм техника өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе}}
{{УК}}
'''Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендә дәүләт бүләге''' ({{lang-ru|{{Label|Q20591892|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q20591892|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге. 

[[Татарстан Рәисе]] тарафыннан [[фән]] һәм [[техника]] өлкәсендә ачышларга, казанышларга ирешкән шәхесләр һәм иҗади коллективларга бирелә. 1993 елда булдырыла, 1994 елдан башлап ел саен тапшырыла. Бүләкләнүчеләр саны — 900 кеше (1.01.2021).&lt;ref name=&quot;tatarica&quot;&gt;{{cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/gosudarstvennaya-premiya-respubliki-tatarstan-v-oblasti-nauki-i-tekhniki|title = Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендә дәүләт бүләге|publisher=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|author=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]|accessdate=[[2024 ел]]ның [[20 июль]]}}&lt;/ref&gt;

== Бүләкләнү нигезе ==
{{Цитата|автор=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|гуманитар, табигыять һәм техник фәннәр өлкәсендә ил һәм дөньякүләм дәрәҗәдәге, социаль-икътисади һәм рухи үсешкә этәргеч булучы казанышларга ирешкән; ресурсларны янга калдыруга юнәлдерелгән, экологик чиста яңа технологияләр һәм техника, дөнья аналогларына тиң материаллар эшләгән һәм гамәлгә керткән; фән һәм техника казанышлары нигезендә аеруча зур җитештерү нәтиҗәләренә ирешкән, яңа продукция төрләре уйлап тапкан өчен.&lt;ref name=&quot;tatarica&quot;/&gt;}} 

== Ияләре ==
{{seealso|Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары|Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге}}
=== 2025 ел ===
«Нефть ятмаларын эшкәртүнең нәтиҗәлелеген арттыру һәм инновацион материаллар булдыру өчен күп фазалы агымнарның математик модельләре һәм цифрлы игезәкләре» фәнни эшләр циклы өчен Дәүләт премиясе КФУның аэрогидромеханика кафедрасы мөдире [[Константин Поташев]]ка, экологик системаларны модельләштерү кафедрасы мөдире [[Шамил Зарипов]]ка, профессор [[Александр Мазо]]га, аэрогидромеханика кафедрасы доценты [[Ренат Мәрданов]]ка һәм экологик системаларны модельләштерү кафедрасы профессоры [[Валерий Шәрәфетдинов]]ка тапшырылган.

«Татарстан Республикасы агросәнәгать комплексына экологик яктан куркынычсыз инновацион биотехнологияләрне интеграцияләү һәм аларның икътисади нәтиҗәлелеге» эше өчен премияне «Биопрепаратлар» фәнни-җитештерү институты директоры Римма Ибәтуллина, «Тойма» хуҗалыгының баш агрономы [[Мөнир Галимҗанов]], «Авангард» хуҗалыгының баш агрономы [[Хәмит Гыйматдинов]], Бөтенроссия авыл хуҗалыгы микробиологиясе фәнни-тикшеренү институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре [[Андрей Кожемяков]], «Биопрепаратлар» фәнни-җитештерү институты директоры урынбасары [[Ирина Крошечкина]], «Вамин Татарстан» агросәнәгать комплексы директоры урынбасары [[Рөстәм Харис улы Мөхәммәдиев|Рөстәм Мөхәммәдиев]], Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре [[Олег Шайтанов]] һәм шул ук институтның баш фәнни хезмәткәре [[Шамил Шакиров]] алган.

«Югары үзле нефть табу өчен пар эшләп чыгару максатыннан нефть һәм газ белән бергә җир өстенә чыга торган суны чистарту технологияләрен эшләү һәм гамәлгә кертү» фәнни эше өчен Дәүләт премиясе ТатНИПИнефтьнең баш фәнни хезмәткәре [[Рифхәт Сәхабетдинов]]ка, су әзерләү объектларын эксплуатацияләү бүлеге башлыгы [[Айдар Авзалетдинов]]ка, «ТН-Гидрохим» фәнни-җитештерү предприятиесе җитәкчесе [[Евгений Буслаев]]ка, «ТН-Гидрохим» фәнни хезмәткәре [[Рафаэль Гарифуллин]]га, су әзерләү технологияләре лабораториясенең өлкән фәнни хезмәткәре [[Нил Гафаров]]ка, нефтьне тикшерү һәм промысел әзерлеге бүлеге башлыгы [[Фоат Гобәйдуллин]]га һәм су әзерләү технологияләре лабораториясе мөдире [[Любовь Кудряшова]]га тапшырылган&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rustam-minnixanov-prisudil-gospremii-tatarstana-v-oblasti-nauki-i-texniki-5915392 Рөстәм Миңнеханов фән һәм техника өлкәсендә Татарстан Дәүләт премияләрен тапшырды.] [[Татар-информ]], 08.12.2025&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rt-online.ru/news/ukaz-raisa-respubliki-tatarstan-993-ot-6-dekabria-2025-goda-534040  Указ Раиса Республики Татарстан №993 от 6 декабря 2025 года]&lt;/ref&gt;.
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q20591892}
|section=
|sort=p166/Q20591892/p585
|columns=p166/Q20591892/p585:Ел,label:Исем,p21,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! җенес
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 1994
| [[Фаяз Хуҗин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-01
| [[Карман (Зәй районы)|Карман]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-14
|-
| 
| [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-10
| [[Мамадыш районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Radik Salihov|Radik Salihov]]
| 
|-
| 
| [[Айтуган Госманов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-19
| [[Казан]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-01
|-
| 
| [[Камил Ногаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-02
| [[Иске Рәҗәп]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''
| 
| 
|-
| 
| [[Иван Егоров (эшкуар)]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-21
| [[Җөри|Cöri]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Алексей Созинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-31
| [[Чистай]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Alexey Sozinov|Alexey Sozinov]]
| 
|-
| 
| [[Марс Михайлов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-17
| [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
| [[Казан дәүләт медицина академиясе]]
| [[:commons:Category:Mars Mikhailov|Mars Mikhailov]]
| 
|-
| 1995
| [[Рөстәм Равилов|Рөстәм Равилев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-28
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q98420509|школа №30]]''&lt;br/&gt;[[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Rustam Ravilov|Rustam Ravilov]]
| 
|-
| 
| [[Герман Дьяконов (1964)|Герман Дьяконов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-11
| [[Казан]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| [[:commons:Category:German Diakonov|German Diakonov]]
| 
|-
| 
| [[Назыйм Ханзафаров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-12
| [[Олы Кайбыч]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Nazym Hanzafarov|Nazym Hanzafarov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-31
|-
| 
| [[Виталий Самарцев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-29
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Vitaly Samartsev|Vitaly Samartsev]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-18
|-
| 2005
| [[Әхәт Салихов (1938)]]
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Александр Лаврентьев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-09
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]]
| 
|-
| 
| [[Бәхтияр Измайлов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-24
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Bakhtiar Izmaylov|Bakhtiar Izmaylov]]
| 
|-
| 1996
| [[Рафаэль Сибгатуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-20
| [[Зур Нөркәй]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-21
|-
| 
| ''[[:d:Q109358774|Андрей Карасик]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-30
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Andrey Karasik|Andrey Karasik]]
| 
|-
| 2005
| [[Рафаил Шәйдуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-30
| [[Лабит]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]]
| 
|-
| 
| [[Зәйнәп Гыйләҗетдинова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-29
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-02
|-
| 2016
| [[Илнур Миргалиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-25
| [[Якуп (Кушнарин районы)|Якуп]]
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]
| [[:commons:Category:Ilnur Mirgaleev|Ilnur Mirgaleev]]
| 
|-
| 
| [[Рифат Корбанов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-01
| [[Мирҗәм]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Rifat Dzhamal|Rifat Dzhamal]]
| 
|-
| 1998
| [[Рүзәл Йосыпов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-14
| [[Кышкар]]
| ''[[:d:Q51841783|Казан җиңел сәнәгать техникумы]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Илшат Ганиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-03
| [[Шалты]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| [[:commons:Category:Ilshat Ganiev|Ilshat Ganiev]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-22
|-
| 1994
| [[Сәгъдә Фатыйхова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-01
| [[Исәк (Буа районы)|Исәк]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Дмитрий Таюрский]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-23
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Dmitry Tayursky|Dmitry Tayursky]]
| 
|-
| 
| [[Рифхәт Сәхәбетдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-21
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Илдар Гыйләҗетдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-17
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-04
|-
| 
| ''[[:d:Q111550169|Нургали Миңнеханов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-24
| [[Мамадыш кантуны]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| [[:commons:Category:Nurgali Minnikhanov|Nurgali Minnikhanov]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-17
|-
| 
| [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-25
| [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Zufar Rameev|Zufar Rameev]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q112136860|Александр Шамов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-29
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Shamov|Aleksandr Shamov]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-11-07
|-
| 
| ''[[:d:Q112181519|Илдар Аглуллин]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-23
| [[Күл Черкене]]&lt;br/&gt;[[Буа районы]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Ildar Aglullin|Ildar Aglullin]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q112439790|Рөстәм Дебердеев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-27
| 
| 
| 
| 
|-
| 1994
| [[Пётр Старостин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-24
| ''[[:d:Q24072187|Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем)]]''
| ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-03
|-
| 
| ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-12
| [[Ишем]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Mikhail Cherepanov|Mikhail Cherepanov]]
| 
|-
| 2009
| [[Данис Нургалиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-09-01
| [[Абдулла (Борай районы)|Абдулла]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q120280614|Мөхәммәт Хәйруллин]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-11-09
| 
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Mukhamed Khairullin|Mukhamed Khairullin]]
| 
|-
| 
| [[Розалинда Мусина]]
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-22
| [[Слуцк|Слутск]]
| 
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q124769813|Александр Кессель]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-20
| [[Одесса]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-23
|-
| 
| ''[[:d:Q124798304|Ринат Галиев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-19
| [[Яңа Нәдер]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Rinat Galeev|Rinat Galeev]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-14
|-
| 2005
| ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-20
| [[Яңа Фәйзулла]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''
| [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]]
| 
|-
| 1994
| [[Габдерәхим Мөслинкин]]
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-10
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q125558396|Высшее военно-морское училище инженеров оружия]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-02-11
|-
| 1994
| [[Рөстәм Габәшев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-10
| [[Уфа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-02
|-
| 1994
| [[Андрей Визел]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-19
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-14
|-
| 1994
| [[Рамил Гәрәев]]
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-26
| [[Түмерҗә]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 1994
| [[Руфия Хафизҗанова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-02
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| 
| 
| 
|-
| 1994
| [[Госман Хәбибуллин (1937)]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-26
| [[Яңа Чаллы]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-25
|-
| 1994
| [[Альвина Вафина]]
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-08
| [[Мәскәү]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1994
| [[Фуат Гарифуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-09
| [[Күл Черкене]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1994
| [[Гаяз Сәхәпов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-14
| [[Яңа Нәдер]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| 
| 
|-
| 1999
| [[Вәсил Хөсәенов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-03
| [[Копейск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-24
|-
| 2020
| ''[[:d:Q135976000|Рафаэль Валеев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-28
| [[Керкәле (Лениногорск районы)|Керкәле]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| [[:commons:Category:Rafael Valeev|Rafael Valeev]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q138752659|Рәүфә Уразманова]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-22
| [[Можга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-20
|-
| 
| ''[[:d:Q869207|Юрген Хенниг]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-05
| [[Штутгарт]]
| [[Штутгарт университеты|Штутгарт үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''
| [[:commons:Category:Jürgen Hennig|Jürgen Hennig]]
| 
|-
| 
| [[Семён Альтшулер]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-24
| [[Витебск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-24
|-
| 
| [[Габдрәшит Абдрахманов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-24
| [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| [[:commons:Category:Gabdrashit Abdrakhmanov|Gabdrashit Abdrakhmanov]]
| 
|-
| 2004
| [[Ришат Әбүбакиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-04
| [[Яңа Кәшер]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[:commons:Category:Rishat Abubakirov|Rishat Abubakirov]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-26
|-
| 1999
| [[Наил Әмиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-04-05
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Рамил Бәхтизин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-30
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| [[:commons:Category:Ramil Bakhtizin|Ramil Bakhtizin]]
| 
|-
| 
| [[Рәис Бохараев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-24
| [[Тум|Томск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-31
|-
| 2016
| [[Искәндәр Гыйләҗев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-31
| [[Казан]]
| [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]]
| 
|-
| 
| [[Алексей Дедков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-04-01
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-29
|-
| 
| [[Мирфатыйх Зәкиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-14
| [[Зәйпе]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Mirfatykh Zakiev|Mirfatykh Zakiev]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-18
|-
| 
| [[Айрат Җиһаншин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-01
| [[Олы Әтнә]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Airat Ziganshin|Airat Ziganshin]]
| 
|-
| 
| [[Георгий Иваничев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-10
| [[Икенче Ялдры]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Марат Илһамов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-08
| [[Ярлыкап]]
| [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]
| [[:commons:Category:Marat Ilgamov|Marat Ilgamov]]
| 
|-
| 
| [[Николай Колесов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-17
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]
| [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]]
| 
|-
| 
| [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-30
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Konovalov (chemist)|Aleksandr Konovalov (chemist)]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-04
|-
| 
| [[Мирза Мәхмүтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-01
| [[Ләбәжә]]
| ''[[:d:Q4203331|Иркутск югары хәрби авиация инженерлары укуханәсе]]''
| [[:commons:Category:Mirza Makhmutov|Mirza Makhmutov]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-25
|-
| 2001
| [[Карл Минскер]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-14
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-25
|-
| 
| [[Рәфыйк Мөхәммәтшин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-19
| [[Борнак]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Rafik Mukhametshin|Rafik Mukhametshin]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q4342261|Виталий Паймушин]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-17
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Кев Салихов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-03
| [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]]
| 
|-
| 
| [[Олег Синяшин|Олег Синәшин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-25
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Oleg Sinyashin|Oleg Sinyashin]]
| 
|-
| 
| [[Шәфәгать Тәхәветдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-23
| [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q4462420|Вадим Трепавлов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-10
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-31
|-
| 
| ''[[:d:Q4485050|Владимир Фисинин]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-20
| ''[[:d:Q258072|Lyubinsky District]]''
| [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]
| [[:commons:Category:Vladimir Fisinin|Vladimir Fisinin]]
| 
|-
| 2005
| [[Мансур Хәсәнов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-25
| [[Зәй районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]
| [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-03-13
|-
| 
| [[Миркасыйм Госманов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-31
| [[Голҗа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Mirkasym Usmanov|Mirkasym Usmanov]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-10-11
|-
| 
| [[Ринат Галиев (1939)|Ринат Галиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-13
| [[Шарлама]]
| 
| [[:commons:Category:Rinat Gimadelislamovich Galeev|Rinat Gimadelislamovich Galeev]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-23
|-
| 
| [[Азат Зыятдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-20
| [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-24
|-
| 
| [[Альберт Гыйльметдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-27
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Albert Gilmutdinov|Albert Gilmutdinov]]
| 
|-
| 2013
| [[Марсель Әхмәтҗанов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-26
| [[Шөгер]]
| [[Яңа Кенәр урта мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-18
|-
| 1994
| [[Равил Фәхретдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-14
| [[Кариле]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Ravil Fakhrutdinov|Ravil Fakhrutdinov]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-03-10
|-
| 
| [[Хатыйп Миңнегулов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-12
| [[Апач (Зәй районы)|Апач]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Hatip Minnegulov|Hatip Minnegulov]]
| 
|-
| 
| [[Энгель Таһиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-04
| [[Иске Шөгер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Engel Tagirov|Engel Tagirov]]
| 
|-
| 
| [[Рәфкать Кантүкев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-23
| [[Кантүк]]
| [[Салават индустриаль көллияте]]&lt;br/&gt;[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| [[:commons:Category:Rafkat Kantykov|Rafkat Kantykov]]
| 
|-
| 
| [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-24
| [[Лениногорск районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Indus Tagirov|Indus Tagirov]]
| 
|-
| 
| [[Гүзәл Мөхәммәтҗанова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-02
| [[Зәй шәһәре|Зәй]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Guzel Mukhametzyanova|Guzel Mukhametzyanova]]
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-15
|-
| 
| [[Илдар Габдуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-03-03
| [[Казан]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q19910206|Сергей Михайлов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-13
| 
| 
| 
| 
|-
| 2024
| [[Марсель Бакиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-10
| [[Мөслим (Мөслим районы)]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Вахит Хаков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-16
| [[Буа районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-08-20
|-
| 2010
| [[Ленар Гайсин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-25
| 
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Әхмәт Мазһаров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-01
| [[Түбән Сасна]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]]
| 
|-
| 2009
| [[Җәүдәт Сөләйманов|Җәүдәт Шәүкәт улы Сөләйманов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-15
| [[Кызыл Чишмә (Батыр районы)|Кызыл Чишмә]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Рафаил Хәким]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-12
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Raphail Hakimov|Raphail Hakimov]]
| 
|-
| 2000
| [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-16
| [[Хәсәншәех]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]]
| 
|-
| 
| [[Камил Зыятдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-10
| [[Әлки (Буа районы)|Әлки]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-07-16
|-
| 2010
| [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-13
| [[Рудный]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]]
| 
|-
| 2000
| ''[[:d:Q21517645|Владимир Кобылянский]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-24
| ''[[:d:Q4339095|Ostrohirske]]''
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-21
|-
| 
| [[Татьяна Лапинская]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-02-15
| ''[[:d:Q4412033|Severynivka]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-27
|-
| 2013
| ''[[:d:Q21641713|Юрий Михайлов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-09-15
| [[Дмитровск]]
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| [[:commons:Category:Yury Mikhailov|Yury Mikhailov]]
| 
|-
| 
| [[Наил Сәхибуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-08
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 2024
| [[Рамил Тураев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-26
| [[Әгерҗе районы]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Айрат Фәррахов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-17
| [[Әгерҗе]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]]
| 
|-
| 
| [[Мәкъсүт Зарипов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-09-08
| [[Подольск]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-12-24
|-
| 
| [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-16
| [[Буа районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Ramil Khairutdinov|Ramil Khairutdinov]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-20
|-
| 
| [[Айрат Ситдыйков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-24
| [[Олы Әтнә]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Ayrat Sitdikov|Ayrat Sitdikov]]
| 
|-
| 2007
| [[Радик Хәсәнов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-30
| [[Чүпрәле районы]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Эльвира Батыева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-31
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Elvira Batyeva|Elvira Batyeva]]
| 
|-
| 1996
| [[Зәүр Бәширов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-17
| [[Якутск]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-18
|-
| 2024
| [[Ринат Жданов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-11
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q30880375|Эдуард Сон]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-20
| [[Ташкент вилаяте]]
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| [[:commons:Category:Eduard Son|Eduard Son]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-17
|-
| 
| [[Рәис Миңнеханов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-08
| [[Саба районы]]
| ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''
| [[:commons:Category:Rais Minnikhanov|Rais Minnikhanov]]
| 
|-
| 2001
| [[Раил Зыятдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-23
| [[Әлки (Буа районы)|Әлки]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Габдулла Җиһаншин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-06-22
| [[Татар Талкышы]]
| [[Чистай авыл хуҗалыгы техникумы]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-03
|-
| 
| [[Габдуллаҗан Җәләлов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-17
| [[Югары Каракитә]]
| ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''
| [[:commons:Category:Abdullazyan Zalyalov|Abdullazyan Zalyalov]]
| 
|-
| 
| [[Равил Ибәтуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-30
| [[Лениногорск]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| [[:commons:Category:Ravil Ibatullin|Ravil Ibatullin]]
| 
|-
| 
| [[Рөстәм Ибәтуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-06
| [[Иске Баграж|Елхово]]
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| [[:commons:Category:Rustam Ibatullin|Rustam Ibatullin]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-23
|-
| 
| [[Равис Госманов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-09
| [[Уразай (Актаныш районы)|Уразай]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]&lt;br/&gt;[[Казан ветеринария институты]]
| [[:commons:Category:Rayis Gosmanov|Rayis Gosmanov]]
| 
|-
| 
| [[Игорь Антипин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-07
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Дамир Гобәйдуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-12-06
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Ольга Ильинская]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-18
| [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Владимир Миронов (1957)|Владимир Миронов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-12
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1994
| [[Эрнест Ионов|Ирныс Ионов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-21
| [[Яңа Чишмә]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Дамир Исхаков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-11&lt;br/&gt;1952
| [[Шәмәрдән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]]
| 
|-
| 
| [[Татьяна Ларионова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-02
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Tatyana Larionova|Tatyana Larionova]]
| 
|-
| 
| [[Семён Петров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-09
| ''[[:d:Q3980033|Tatsinskiy]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Фатыйх Сибәгатуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-01
| [[Апаз]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Fatikh Sibagatullin|Fatikh Sibagatullin]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-06-24
|-
| 
| [[Әзһәр Мөхәммәдиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-09-08
| [[Сеңрән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-04-25&lt;br/&gt;2018
|-
| 
| [[Рәшит Абашев (1951)|Рәшит Абашев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-27
| [[Нократ (Слабутски районы)|Нократ]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Александр Визель]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-24
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Alexander Andreevich Vizel|Alexander Andreevich Vizel]]
| 
|-
| 2017
| [[Гадел Вафин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-04
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q57768037|Георгий Сидоров]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-21
| [[Таштамак]]
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| [[:commons:Category:Georgy Sidorov|Georgy Sidorov]]
| 
|-
| 
| [[Илшат Фәрдиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-31
| [[Әнәк]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[:commons:Category:Ilshat Fardiev|Ilshat Fardiev]]
| 
|-
| 2023
| [[Айрат Вәлиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-25
| [[Көек (Саба районы)|Көек]]
| [[Яшел Үзән механика көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Наил Вәлиев (1949)|Наил Вәлиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-03
| [[Чистай районы]]
| [[Казан федераль университетының Алабуга институты]]
| [[:commons:Category:Nail Valeev|Nail Valeev]]
| 
|-
| 
| [[Борис Кочелаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-19
| [[Долгопрудный]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Boris Kochelaev|Boris Kochelaev]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-29
|-
| 
| [[Валентин Тронов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-07
| [[Калинковичи|Калинкавичы]]
| [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-02
|-
| 
| ''[[:d:Q62714540|Сәлимҗан Шәрипов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-01
| [[Таулар (Балык Бистәсе районы)]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Луиза Бәйрәмова|Луиза Бәйрәмева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-01
| [[Исәнбай]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-26
|-
| 2002
| [[Гомәр Саттаров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-02
| [[Мулла Иле]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-26
|-
| 
| [[Радик Ильясов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-05-27
| [[Кукмара районы]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| [[:commons:Category:Radik Ilyasov|Radik Ilyasov]]
| 
|-
| 
| [[Ирина Ларочкина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-14
| [[Әлмәт]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Irina Larochkina|Irina Larochkina]]
| 
|-
| 
| [[Вәгыйз Минһаҗев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-11
| [[Хәсәншәех]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Vagiz Mingazov|Vagiz Mingazov]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q71945581|Наил Фәткуллин]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-10
| [[Яшел Үзән]]&lt;br/&gt;[[Юдино районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Нәүфәл Ризванов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-15
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Naufalʹ Rizvanov|Naufalʹ Rizvanov]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-04-09
|-
| 
| [[Рөстәм Хәсәнов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-08
| [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Rustem Khasanov|Rustem Khasanov]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q85325987|Андрей Покровский]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-05
| 
| [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Борис Малкин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-06
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Boris Malkin|Boris Malkin]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q97178251|Андрей Ширяев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-21
| 
| 
| [[:commons:Category:Andrey Shiryaev|Andrey Shiryaev]]
| 
|-
| 1994
| [[Евгений Казаков]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-10-22
| ''[[:d:Q4100355|Бутурлино]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-11
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}}
{{Казанда узучы чаралар}}

[[Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]]
[[Төркем:Татарстанның дәүләт премияләре]]</text>
      <sha1>hfrpbyi5a3k8tswj0to9esba8z926wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alnaşqa yılğası</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147179</id>
    <redirect title="Алнаш (Туйма кушылдыгы)" />
    <revision>
      <id>6024882</id>
      <parentid>1656132</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>икеле күчешне дөресләү → [[Алнаш (Туйма кушылдыгы)]]</comment>
      <origin>6024882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="441wevyvzuwv89mp7npssbaezu17gfq" xml:space="preserve">#ЮНӘЛТҮ [[Алнаш (Туйма кушылдыгы)]]</text>
      <sha1>441wevyvzuwv89mp7npssbaezu17gfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гомәр Таһир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169624</id>
    <revision>
      <id>6024814</id>
      <parentid>6024709</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сурәтләү</comment>
      <origin>6024814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10768" sha1="ommmjpt454n020j940m063bzeluzbxg" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гомәр Дахер&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Үмәр Дахер''&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;/small&gt;Үмәр Таһиров
| рәсем = Ümer Zarif uğlı.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Үмәр Даһер
| тулы исем = Үмәр Зариф улы Таһиров&lt;br/&gt;Гомәр Зариф улы Таһиров
| һөнәр = юрист, мөгаллим
| туу датасы = 15.11.1910
| туу җире = [[РИ]], [[Түбән Новгород губернасы]], {{туу җире|Сергач өязе|Кызыл Октябрь районында}}, [[Куйсуы]]
| гражданлык ={{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Финляндия}}  
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 10.07.1999
| үлем җире = [[Финляндия]], {{үлем җире|Һелсинки|Һелсинкида}}
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын = Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызы
| балалар = ''улы'' [[Окан Даһер|Окан]],&lt;br/&gt; ''кызлары'' Рәхилә, Тинәт
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
'''Гомәр''' '''Зариф улы Дахер''' (Таһиров - [[Фин теле|Фин]]. ''Ymär Daher / Tahiroff'', - [[Мишәр диалекты|мишәрчә:]] Үмәр; 1910 елның 15 ноябре – 1999 елның 10 июле&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=“Törkiyä awazı” radiosı “Törek wä tatar dönyasında” tapşıruında (05.12.2010 @ 12:40-12:44) |url=http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |access-date=2016-11-13 |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905041516/http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;) — [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы рәисе, [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы, [[Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе|ТАССР атказанган фән эшлеклесе]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#! https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#!]&lt;/ref&gt;

== Тәрҗемәи хәл ==
[[Файл:Umar Daher 1.jpg|300px|thumb|&lt;small&gt;[[Илһам Шакиров|И. Шакиров]] (''{{comment|с|сулдан уңга}}''), [[Рөстәм Яхин|Р. Яхин]], [[Айрат Арсланов|А. Арсланов]], Үмәр Даһер, [[Марс Макаров|М. Макаров]], [[Венера Шәрипова|В. Шәрипова]], [[Марат Әхмәтов (скрипкачы)|М. Әхмәтов]] Финляндия президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Урхо Кекконен|Урхо Кекконен|ru|Кекконен, Урхо}} белән очрашу алдыннан. ''[[Һелсинки]], [[1968]]''&lt;/small&gt;]]
[[1910 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Түбән Новгород губернасы]] [[Сергач өязе]] (хәзерге [[Түбән Новгород өлкәсе]]  [[Кызыл Октябрь районы]])  [[Куйсуы]] [[авыл]]ында игенче гаиләсендә өлкән бала булып туган.
 
[[1922 ел]]да, әнисе вафатыннан соң, [[Финляндия]]гә барып төпләнгән әтисе янына чыгып китә. Үмәр, фин мәктәбенә укырга кереп, сигезьеллык мәктәпне җиде елда тәмамлый. [[Һелсинки]] университетының юридик факультетын тәмамлый ([[1938]]). «''Agricultura Anatolica I. Die volkstümlichen landwirtschaftlichen Geräte''» темасына докторлык диссертациясен&lt;ref&gt;[http://www.dissercat.com/content/kategoriya-prinadlezhnosti-v-karachaevo-balkarskom-yazyke#ixzz3hPCvPE9U Диссертацияләрнең электрон китапханәсе]&lt;/ref&gt; яклый.

== Хезмәт юлы ==
* [[1938 ел]]да [[Һелсинки]] [[шәһәр]] салым идарәсенә инспектор булып урнаша, бүлек җитәкчесе дәрәҗәсенә ирешә. [[1973 ел]]да лаеклы ялга чыга. Төп хезмәтеннән башка, муниципаль органнарга төрле вазифаларга сайлана.
* [[1963 ел]]дан [[Һелсинки]]  университетында [[алтай]] телләрен (нигездә, [[татар теле]]н) укыткан&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/content/article/25260256.html Азатлык Радиосы сайтында]&lt;/ref&gt;. 
* [[1973]] Үмәр Дахер Һелсинки университетының алтаистика һәм тюркология кафедрасы доценты итеп билгеләнә, [[төрек теле|төрек]] һәм [[татар теле]] курсларын алып бара.

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
* [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы (''Finlandiya Turkleri Birligi''), [[Финляндия]] «[[Ислам]]» җәмгыяте (''Finlandiya Islam Cemaati'') мөтәвәли хәятенең рәисе була. 
* Беренче [[татар]] мәктәбен (''Turk Halik Mektebi'') оештыручыларның берсе һәм [[1948]]-[[1959 ел]]ларда мәктәп җитәкчесе дә була.&lt;ref&gt;[https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba86cea2e4&amp;page=8 «''Татар дөньясы''», № 7 (6330), 2011]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[1967 ел]]да Мартин Рясянен, Садри Хәмит белән бергәләп [[Габдулла Тукай]] исемендәге оешмага нигез сала, даими аның составында тора.
 
== TATARICA ==
[[1970 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы һәм вице-судья Үмәр Даһерның 60 яшьлек юбилее уздырыла. Әлеге вакыйгага багышлап, галимнең дуслары төрле илләрнең күренекле галимнәре язган, нигездә, [[татар теле]] һәм  [[татар]] [[халык|халкы]] [[тарих]]ына багышланган мәкаләләрен туплап, «TATARICA» китабы нәшер итәргә уйлыйлар.

[[1987 ел]]да, 17 елдан соң гына, [[фин теле|фин]], [[инглиз теле|инглиз]], [[татар теле|татар]], [[рус теле]]ндә язылган [[китап]] дөнья күрә: Tatarica (''Studia in Honorem Umar Daher''), Vammala, Vammalan Kirjapaino Oy, [[1987]]&lt;ref&gt;[http://www.proza.ru/2011/10/23/105  Проза.ру порталында]&lt;/ref&gt;.

== Гаилә ==
[[Файл:Okan Daher.jpg|мини|199x199пкс|Окан Дахер әти-әнисе каберендә. Хельсинки, 2022.]]
Үмәр вас Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызына өйләнде. Аларның өч баласы бар; Окан, Рәхилә, Тинәт.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Хельсинки Ислам зираты&lt;/ref&gt;

Үмәрның улы Окан - Финляндиядә күренекле татар. Ул татар-фин сүзлеген бастырып, Хельсинки университетында татар телен укыта. Ул Фин татар җыелышының озак вакыт председателе. 2010 елда ул Татарстанга сәяхәтендә Президент Таря Халоненны озатты.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://suomenkuvalehti.fi/ulkomaat/tatarstan-haluaa-uudistaa-koululaitoksensa-suomen-opein/&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ Финляндиядәге татар оешмасына яңа рәис сайланды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305034617/http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ |date=2016-03-05 }}
* [http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm  Finlandiya Tatarları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022073021/http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm |date=2018-10-22 }} {{ref-tr}}
* [https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba855684a0&amp;page=9 Бер җепкә бергә теркәлеп]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}
* [http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ Еракта -SUOMIда кунакта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022854/http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ |date=2016-03-05 }}
* [http://ovovrag.ru/lyudi-iz-ovechego-ovraga/ Нижегородские татары: биографический словарь. Том 1 / Гл. редактор Д.В. Мухетдинов; отв. редактор Р.Ф. Ибрагимов – Н. Новгород, Издательский дом “Медина”, 2008 г. 576 с.]
* [https://www.academia.edu/43050313/THE_STORY_OF_AN_UNUSUAL_BOOK The Story of an Unusual Book]
* [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=ym%C3%A4r+daher&amp;title=Special:MediaSearch&amp;go=Go&amp;type=image Wikimedia Commons - Ymär Daher]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}}

{{DEFAULTSORT:Даһер, Үмәр}}
[[Төркем:Вуз укытучылары]]
[[Төркем:Финляндия татарлары]]
[[Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары]]
[[Төркем:ТАССР атказанган фән эшлеклеләре]]
[[Төркем:Һелсинки университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Габдулла Тукай]]</text>
      <sha1>ommmjpt454n020j940m063bzeluzbxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024920</id>
      <parentid>6024814</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10811" sha1="jap9hfga9khdf7cn3fwzsvn6efb5h2h" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гомәр Дахер&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Үмәр Дахер''&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;/small&gt;Үмәр Таһиров
| рәсем = Ümer Zarif uğlı.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Үмәр Даһер
| тулы исем = Үмәр Зариф улы Таһиров&lt;br/&gt;Гомәр Зариф улы Таһиров
| һөнәр = юрист, мөгаллим
| туу датасы = 15.11.1910
| туу җире = [[РИ]], [[Түбән Новгород губернасы]], {{туу җире|Сергач өязе|Кызыл Октябрь районында}}, [[Куйсуы]]
| гражданлык ={{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Финляндия}}  
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 10.07.1999
| үлем җире = [[Финляндия]], {{үлем җире|Һелсинки|Һелсинкида}}
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын = Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызы
| балалар = ''улы'' [[Окан Даһер|Окан]],&lt;br/&gt; ''кызлары'' Рәхилә, Тинәт
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
'''Гомәр''' '''Зариф улы Дахер''' (Таһиров - [[Фин теле|Фин]]. ''Ymär Daher / Tahiroff'', - [[Мишәр диалекты|мишәрчә:]] Үмәр; 1910 елның 15 ноябре – 1999 елның 10 июле&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=“Törkiyä awazı” radiosı “Törek wä tatar dönyasında” tapşıruında (05.12.2010 @ 12:40-12:44) |url=http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |access-date=2016-11-13 |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905041516/http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;) — [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы рәисе, [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы, [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният эшлеклесе|Татарстанның Атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1998).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#! https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#!]&lt;/ref&gt;

== Тәрҗемәи хәл ==
[[Файл:Umar Daher 1.jpg|300px|thumb|&lt;small&gt;[[Илһам Шакиров|И. Шакиров]] (''{{comment|с|сулдан уңга}}''), [[Рөстәм Яхин|Р. Яхин]], [[Айрат Арсланов|А. Арсланов]], Үмәр Даһер, [[Марс Макаров|М. Макаров]], [[Венера Шәрипова|В. Шәрипова]], [[Марат Әхмәтов (скрипкачы)|М. Әхмәтов]] Финляндия президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Урхо Кекконен|Урхо Кекконен|ru|Кекконен, Урхо}} белән очрашу алдыннан. ''[[Һелсинки]], [[1968]]''&lt;/small&gt;]]
[[1910 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Түбән Новгород губернасы]] [[Сергач өязе]] (хәзерге [[Түбән Новгород өлкәсе]]  [[Кызыл Октябрь районы]])  [[Куйсуы]] [[авыл]]ында игенче гаиләсендә өлкән бала булып туган.
 
[[1922 ел]]да, әнисе вафатыннан соң, [[Финляндия]]гә барып төпләнгән әтисе янына чыгып китә. Үмәр, фин мәктәбенә укырга кереп, сигезьеллык мәктәпне җиде елда тәмамлый. [[Һелсинки]] университетының юридик факультетын тәмамлый ([[1938]]). «''Agricultura Anatolica I. Die volkstümlichen landwirtschaftlichen Geräte''» темасына докторлык диссертациясен&lt;ref&gt;[http://www.dissercat.com/content/kategoriya-prinadlezhnosti-v-karachaevo-balkarskom-yazyke#ixzz3hPCvPE9U Диссертацияләрнең электрон китапханәсе]&lt;/ref&gt; яклый.

== Хезмәт юлы ==
* [[1938 ел]]да [[Һелсинки]] [[шәһәр]] салым идарәсенә инспектор булып урнаша, бүлек җитәкчесе дәрәҗәсенә ирешә. [[1973 ел]]да лаеклы ялга чыга. Төп хезмәтеннән башка, муниципаль органнарга төрле вазифаларга сайлана.
* [[1963 ел]]дан [[Һелсинки]]  университетында [[алтай]] телләрен (нигездә, [[татар теле]]н) укыткан&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/content/article/25260256.html Азатлык Радиосы сайтында]&lt;/ref&gt;. 
* [[1973]] Үмәр Дахер Һелсинки университетының алтаистика һәм тюркология кафедрасы доценты итеп билгеләнә, [[төрек теле|төрек]] һәм [[татар теле]] курсларын алып бара.

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
* [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы (''Finlandiya Turkleri Birligi''), [[Финляндия]] «[[Ислам]]» җәмгыяте (''Finlandiya Islam Cemaati'') мөтәвәли хәятенең рәисе була. 
* Беренче [[татар]] мәктәбен (''Turk Halik Mektebi'') оештыручыларның берсе һәм [[1948]]-[[1959 ел]]ларда мәктәп җитәкчесе дә була.&lt;ref&gt;[https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba86cea2e4&amp;page=8 «''Татар дөньясы''», № 7 (6330), 2011]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[1967 ел]]да Мартин Рясянен, Садри Хәмит белән бергәләп [[Габдулла Тукай]] исемендәге оешмага нигез сала, даими аның составында тора.
 
== TATARICA ==
[[1970 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы һәм вице-судья Үмәр Даһерның 60 яшьлек юбилее уздырыла. Әлеге вакыйгага багышлап, галимнең дуслары төрле илләрнең күренекле галимнәре язган, нигездә, [[татар теле]] һәм  [[татар]] [[халык|халкы]] [[тарих]]ына багышланган мәкаләләрен туплап, «TATARICA» китабы нәшер итәргә уйлыйлар.

[[1987 ел]]да, 17 елдан соң гына, [[фин теле|фин]], [[инглиз теле|инглиз]], [[татар теле|татар]], [[рус теле]]ндә язылган [[китап]] дөнья күрә: Tatarica (''Studia in Honorem Umar Daher''), Vammala, Vammalan Kirjapaino Oy, [[1987]]&lt;ref&gt;[http://www.proza.ru/2011/10/23/105  Проза.ру порталында]&lt;/ref&gt;.

== Гаилә ==
[[Файл:Okan Daher.jpg|мини|199x199пкс|Окан Дахер әти-әнисе каберендә. Хельсинки, 2022.]]
Үмәр вас Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызына өйләнде. Аларның өч баласы бар; Окан, Рәхилә, Тинәт.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Хельсинки Ислам зираты&lt;/ref&gt;

Үмәрның улы Окан - Финляндиядә күренекле татар. Ул татар-фин сүзлеген бастырып, Хельсинки университетында татар телен укыта. Ул Фин татар җыелышының озак вакыт председателе. 2010 елда ул Татарстанга сәяхәтендә Президент Таря Халоненны озатты.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://suomenkuvalehti.fi/ulkomaat/tatarstan-haluaa-uudistaa-koululaitoksensa-suomen-opein/&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ Финляндиядәге татар оешмасына яңа рәис сайланды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305034617/http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ |date=2016-03-05 }}
* [http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm  Finlandiya Tatarları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022073021/http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm |date=2018-10-22 }} {{ref-tr}}
* [https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba855684a0&amp;page=9 Бер җепкә бергә теркәлеп]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}
* [http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ Еракта -SUOMIда кунакта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022854/http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ |date=2016-03-05 }}
* [http://ovovrag.ru/lyudi-iz-ovechego-ovraga/ Нижегородские татары: биографический словарь. Том 1 / Гл. редактор Д.В. Мухетдинов; отв. редактор Р.Ф. Ибрагимов – Н. Новгород, Издательский дом “Медина”, 2008 г. 576 с.]
* [https://www.academia.edu/43050313/THE_STORY_OF_AN_UNUSUAL_BOOK The Story of an Unusual Book]
* [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=ym%C3%A4r+daher&amp;title=Special:MediaSearch&amp;go=Go&amp;type=image Wikimedia Commons - Ymär Daher]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}}

{{DEFAULTSORT:Даһер, Үмәр}}
[[Төркем:Вуз укытучылары]]
[[Төркем:Финляндия татарлары]]
[[Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары]]
[[Төркем:ТАССР атказанган фән эшлеклеләре]]
[[Төркем:Һелсинки университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Габдулла Тукай]]</text>
      <sha1>jap9hfga9khdf7cn3fwzsvn6efb5h2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024921</id>
      <parentid>6024920</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10813" sha1="f0l7tdeg3vsrar1j3z75gxpwtf44ybg" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гомәр Дахер&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Үмәр Дахер''&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;/small&gt;Үмәр Таһиров
| рәсем = Ümer Zarif uğlı.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Үмәр Даһер
| тулы исем = Үмәр Зариф улы Таһиров&lt;br/&gt;Гомәр Зариф улы Таһиров
| һөнәр = юрист, мөгаллим
| туу датасы = 15.11.1910
| туу җире = [[РИ]], [[Түбән Новгород губернасы]], {{туу җире|Сергач өязе|Кызыл Октябрь районында}}, [[Куйсуы]]
| гражданлык ={{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Финляндия}}  
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 10.07.1999
| үлем җире = [[Финляндия]], {{үлем җире|Һелсинки|Һелсинкида}}
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын = Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызы
| балалар = ''улы'' [[Окан Даһер|Окан]],&lt;br/&gt; ''кызлары'' Рәхилә, Тинәт
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
'''Гомәр''' '''Зариф улы Дахер''' (Таһиров - [[Фин теле|Фин]]. ''Ymär Daher / Tahiroff'', - [[Мишәр диалекты|мишәрчә:]] Үмәр; 1910 елның 15 ноябре – 1999 елның 10 июле&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=“Törkiyä awazı” radiosı “Törek wä tatar dönyasında” tapşıruında (05.12.2010 @ 12:40-12:44) |url=http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |access-date=2016-11-13 |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905041516/http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;) — [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы рәисе, [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы, [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Татарстанның Атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1998).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#! https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#!]&lt;/ref&gt;

== Тәрҗемәи хәл ==
[[Файл:Umar Daher 1.jpg|300px|thumb|&lt;small&gt;[[Илһам Шакиров|И. Шакиров]] (''{{comment|с|сулдан уңга}}''), [[Рөстәм Яхин|Р. Яхин]], [[Айрат Арсланов|А. Арсланов]], Үмәр Даһер, [[Марс Макаров|М. Макаров]], [[Венера Шәрипова|В. Шәрипова]], [[Марат Әхмәтов (скрипкачы)|М. Әхмәтов]] Финляндия президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Урхо Кекконен|Урхо Кекконен|ru|Кекконен, Урхо}} белән очрашу алдыннан. ''[[Һелсинки]], [[1968]]''&lt;/small&gt;]]
[[1910 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Түбән Новгород губернасы]] [[Сергач өязе]] (хәзерге [[Түбән Новгород өлкәсе]]  [[Кызыл Октябрь районы]])  [[Куйсуы]] [[авыл]]ында игенче гаиләсендә өлкән бала булып туган.
 
[[1922 ел]]да, әнисе вафатыннан соң, [[Финляндия]]гә барып төпләнгән әтисе янына чыгып китә. Үмәр, фин мәктәбенә укырга кереп, сигезьеллык мәктәпне җиде елда тәмамлый. [[Һелсинки]] университетының юридик факультетын тәмамлый ([[1938]]). «''Agricultura Anatolica I. Die volkstümlichen landwirtschaftlichen Geräte''» темасына докторлык диссертациясен&lt;ref&gt;[http://www.dissercat.com/content/kategoriya-prinadlezhnosti-v-karachaevo-balkarskom-yazyke#ixzz3hPCvPE9U Диссертацияләрнең электрон китапханәсе]&lt;/ref&gt; яклый.

== Хезмәт юлы ==
* [[1938 ел]]да [[Һелсинки]] [[шәһәр]] салым идарәсенә инспектор булып урнаша, бүлек җитәкчесе дәрәҗәсенә ирешә. [[1973 ел]]да лаеклы ялга чыга. Төп хезмәтеннән башка, муниципаль органнарга төрле вазифаларга сайлана.
* [[1963 ел]]дан [[Һелсинки]]  университетында [[алтай]] телләрен (нигездә, [[татар теле]]н) укыткан&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/content/article/25260256.html Азатлык Радиосы сайтында]&lt;/ref&gt;. 
* [[1973]] Үмәр Дахер Һелсинки университетының алтаистика һәм тюркология кафедрасы доценты итеп билгеләнә, [[төрек теле|төрек]] һәм [[татар теле]] курсларын алып бара.

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
* [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы (''Finlandiya Turkleri Birligi''), [[Финляндия]] «[[Ислам]]» җәмгыяте (''Finlandiya Islam Cemaati'') мөтәвәли хәятенең рәисе була. 
* Беренче [[татар]] мәктәбен (''Turk Halik Mektebi'') оештыручыларның берсе һәм [[1948]]-[[1959 ел]]ларда мәктәп җитәкчесе дә була.&lt;ref&gt;[https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba86cea2e4&amp;page=8 «''Татар дөньясы''», № 7 (6330), 2011]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[1967 ел]]да Мартин Рясянен, Садри Хәмит белән бергәләп [[Габдулла Тукай]] исемендәге оешмага нигез сала, даими аның составында тора.
 
== TATARICA ==
[[1970 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы һәм вице-судья Үмәр Даһерның 60 яшьлек юбилее уздырыла. Әлеге вакыйгага багышлап, галимнең дуслары төрле илләрнең күренекле галимнәре язган, нигездә, [[татар теле]] һәм  [[татар]] [[халык|халкы]] [[тарих]]ына багышланган мәкаләләрен туплап, «TATARICA» китабы нәшер итәргә уйлыйлар.

[[1987 ел]]да, 17 елдан соң гына, [[фин теле|фин]], [[инглиз теле|инглиз]], [[татар теле|татар]], [[рус теле]]ндә язылган [[китап]] дөнья күрә: Tatarica (''Studia in Honorem Umar Daher''), Vammala, Vammalan Kirjapaino Oy, [[1987]]&lt;ref&gt;[http://www.proza.ru/2011/10/23/105  Проза.ру порталында]&lt;/ref&gt;.

== Гаилә ==
[[Файл:Okan Daher.jpg|мини|199x199пкс|Окан Дахер әти-әнисе каберендә. Хельсинки, 2022.]]
Үмәр вас Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызына өйләнде. Аларның өч баласы бар; Окан, Рәхилә, Тинәт.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Хельсинки Ислам зираты&lt;/ref&gt;

Үмәрның улы Окан - Финляндиядә күренекле татар. Ул татар-фин сүзлеген бастырып, Хельсинки университетында татар телен укыта. Ул Фин татар җыелышының озак вакыт председателе. 2010 елда ул Татарстанга сәяхәтендә Президент Таря Халоненны озатты.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://suomenkuvalehti.fi/ulkomaat/tatarstan-haluaa-uudistaa-koululaitoksensa-suomen-opein/&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ Финляндиядәге татар оешмасына яңа рәис сайланды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305034617/http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ |date=2016-03-05 }}
* [http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm  Finlandiya Tatarları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022073021/http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm |date=2018-10-22 }} {{ref-tr}}
* [https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba855684a0&amp;page=9 Бер җепкә бергә теркәлеп]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}
* [http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ Еракта -SUOMIда кунакта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022854/http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ |date=2016-03-05 }}
* [http://ovovrag.ru/lyudi-iz-ovechego-ovraga/ Нижегородские татары: биографический словарь. Том 1 / Гл. редактор Д.В. Мухетдинов; отв. редактор Р.Ф. Ибрагимов – Н. Новгород, Издательский дом “Медина”, 2008 г. 576 с.]
* [https://www.academia.edu/43050313/THE_STORY_OF_AN_UNUSUAL_BOOK The Story of an Unusual Book]
* [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=ym%C3%A4r+daher&amp;title=Special:MediaSearch&amp;go=Go&amp;type=image Wikimedia Commons - Ymär Daher]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}}

{{DEFAULTSORT:Даһер, Үмәр}}
[[Төркем:Вуз укытучылары]]
[[Төркем:Финляндия татарлары]]
[[Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары]]
[[Төркем:ТАССР атказанган фән эшлеклеләре]]
[[Төркем:Һелсинки университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Габдулла Тукай]]</text>
      <sha1>f0l7tdeg3vsrar1j3z75gxpwtf44ybg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024949</id>
      <parentid>6024921</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Моны да карагыз */ [[Төркем:Сергач өязендә туганнар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]]</comment>
      <origin>6024949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10903" sha1="f86jg6889uoo8auw1swlcvmv4fkg77s" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Гомәр Дахер&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Үмәр Дахер''&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;&lt;/small&gt;Үмәр Таһиров
| рәсем = Ümer Zarif uğlı.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Үмәр Даһер
| тулы исем = Үмәр Зариф улы Таһиров&lt;br/&gt;Гомәр Зариф улы Таһиров
| һөнәр = юрист, мөгаллим
| туу датасы = 15.11.1910
| туу җире = [[РИ]], [[Түбән Новгород губернасы]], {{туу җире|Сергач өязе|Кызыл Октябрь районында}}, [[Куйсуы]]
| гражданлык ={{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Финляндия}}  
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 10.07.1999
| үлем җире = [[Финляндия]], {{үлем җире|Һелсинки|Һелсинкида}}
| әти = 
| әни =
| ир = 
| хатын = Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызы
| балалар = ''улы'' [[Окан Даһер|Окан]],&lt;br/&gt; ''кызлары'' Рәхилә, Тинәт
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
'''Гомәр''' '''Зариф улы Дахер''' (Таһиров - [[Фин теле|Фин]]. ''Ymär Daher / Tahiroff'', - [[Мишәр диалекты|мишәрчә:]] Үмәр; 1910 елның 15 ноябре – 1999 елның 10 июле&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=“Törkiyä awazı” radiosı “Törek wä tatar dönyasında” tapşıruında (05.12.2010 @ 12:40-12:44) |url=http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |access-date=2016-11-13 |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905041516/http://medya.trt.net.tr/medya2/ses/2010/12/07/d0c2f7d2-4bd2-41bb-896e-88e3c21e6278.mp3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;) — [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы рәисе, [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы, [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Татарстанның Атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1998).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#! https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/6432#!]&lt;/ref&gt;

== Тәрҗемәи хәл ==
[[Файл:Umar Daher 1.jpg|300px|thumb|&lt;small&gt;[[Илһам Шакиров|И. Шакиров]] (''{{comment|с|сулдан уңга}}''), [[Рөстәм Яхин|Р. Яхин]], [[Айрат Арсланов|А. Арсланов]], Үмәр Даһер, [[Марс Макаров|М. Макаров]], [[Венера Шәрипова|В. Шәрипова]], [[Марат Әхмәтов (скрипкачы)|М. Әхмәтов]] Финляндия президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Урхо Кекконен|Урхо Кекконен|ru|Кекконен, Урхо}} белән очрашу алдыннан. ''[[Һелсинки]], [[1968]]''&lt;/small&gt;]]
[[1910 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Түбән Новгород губернасы]] [[Сергач өязе]] (хәзерге [[Түбән Новгород өлкәсе]]  [[Кызыл Октябрь районы]])  [[Куйсуы]] [[авыл]]ында игенче гаиләсендә өлкән бала булып туган.
 
[[1922 ел]]да, әнисе вафатыннан соң, [[Финляндия]]гә барып төпләнгән әтисе янына чыгып китә. Үмәр, фин мәктәбенә укырга кереп, сигезьеллык мәктәпне җиде елда тәмамлый. [[Һелсинки]] университетының юридик факультетын тәмамлый ([[1938]]). «''Agricultura Anatolica I. Die volkstümlichen landwirtschaftlichen Geräte''» темасына докторлык диссертациясен&lt;ref&gt;[http://www.dissercat.com/content/kategoriya-prinadlezhnosti-v-karachaevo-balkarskom-yazyke#ixzz3hPCvPE9U Диссертацияләрнең электрон китапханәсе]&lt;/ref&gt; яклый.

== Хезмәт юлы ==
* [[1938 ел]]да [[Һелсинки]] [[шәһәр]] салым идарәсенә инспектор булып урнаша, бүлек җитәкчесе дәрәҗәсенә ирешә. [[1973 ел]]да лаеклы ялга чыга. Төп хезмәтеннән башка, муниципаль органнарга төрле вазифаларга сайлана.
* [[1963 ел]]дан [[Һелсинки]]  университетында [[алтай]] телләрен (нигездә, [[татар теле]]н) укыткан&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/content/article/25260256.html Азатлык Радиосы сайтында]&lt;/ref&gt;. 
* [[1973]] Үмәр Дахер Һелсинки университетының алтаистика һәм тюркология кафедрасы доценты итеп билгеләнә, [[төрек теле|төрек]] һәм [[татар теле]] курсларын алып бара.

== Иҗтимагый эшчәнлеге ==
* [[Финляндия]]дәге [[татар]] оешмасы (''Finlandiya Turkleri Birligi''), [[Финляндия]] «[[Ислам]]» җәмгыяте (''Finlandiya Islam Cemaati'') мөтәвәли хәятенең рәисе була. 
* Беренче [[татар]] мәктәбен (''Turk Halik Mektebi'') оештыручыларның берсе һәм [[1948]]-[[1959 ел]]ларда мәктәп җитәкчесе дә була.&lt;ref&gt;[https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba86cea2e4&amp;page=8 «''Татар дөньясы''», № 7 (6330), 2011]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[1967 ел]]да Мартин Рясянен, Садри Хәмит белән бергәләп [[Габдулла Тукай]] исемендәге оешмага нигез сала, даими аның составында тора.
 
== TATARICA ==
[[1970 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябренда]] [[Һелсинки]] университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы һәм вице-судья Үмәр Даһерның 60 яшьлек юбилее уздырыла. Әлеге вакыйгага багышлап, галимнең дуслары төрле илләрнең күренекле галимнәре язган, нигездә, [[татар теле]] һәм  [[татар]] [[халык|халкы]] [[тарих]]ына багышланган мәкаләләрен туплап, «TATARICA» китабы нәшер итәргә уйлыйлар.

[[1987 ел]]да, 17 елдан соң гына, [[фин теле|фин]], [[инглиз теле|инглиз]], [[татар теле|татар]], [[рус теле]]ндә язылган [[китап]] дөнья күрә: Tatarica (''Studia in Honorem Umar Daher''), Vammala, Vammalan Kirjapaino Oy, [[1987]]&lt;ref&gt;[http://www.proza.ru/2011/10/23/105  Проза.ру порталында]&lt;/ref&gt;.

== Гаилә ==
[[Файл:Okan Daher.jpg|мини|199x199пкс|Окан Дахер әти-әнисе каберендә. Хельсинки, 2022.]]
Үмәр вас Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызына өйләнде. Аларның өч баласы бар; Окан, Рәхилә, Тинәт.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Хельсинки Ислам зираты&lt;/ref&gt;

Үмәрның улы Окан - Финляндиядә күренекле татар. Ул татар-фин сүзлеген бастырып, Хельсинки университетында татар телен укыта. Ул Фин татар җыелышының озак вакыт председателе. 2010 елда ул Татарстанга сәяхәтендә Президент Таря Халоненны озатты.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://suomenkuvalehti.fi/ulkomaat/tatarstan-haluaa-uudistaa-koululaitoksensa-suomen-opein/&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ Финляндиядәге татар оешмасына яңа рәис сайланды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305034617/http://tatar-duslyk.ru/tat/finlyandiya-tatarlary-oeshmanyn-yana-reisen-sajlady/ |date=2016-03-05 }}
* [http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm  Finlandiya Tatarları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022073021/http://www.emelvakfi.org/ozuturk/fintatar1.htm |date=2018-10-22 }} {{ref-tr}}
* [https://docviewer.yandex.ru/?url=ya-serp%3A%2F%2Fwww.vatanym.ru%2Fcontent%2Fimages%2Ftm0711.pdf&amp;name=tm0711.pdf&amp;c=55ba855684a0&amp;page=9 Бер җепкә бергә теркәлеп]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}
* [http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ Еракта -SUOMIда кунакта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022854/http://tuganyak.ru/erakta-suomida-kunakta-2/ |date=2016-03-05 }}
* [http://ovovrag.ru/lyudi-iz-ovechego-ovraga/ Нижегородские татары: биографический словарь. Том 1 / Гл. редактор Д.В. Мухетдинов; отв. редактор Р.Ф. Ибрагимов – Н. Новгород, Издательский дом “Медина”, 2008 г. 576 с.]
* [https://www.academia.edu/43050313/THE_STORY_OF_AN_UNUSUAL_BOOK The Story of an Unusual Book]
* [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?search=ym%C3%A4r+daher&amp;title=Special:MediaSearch&amp;go=Go&amp;type=image Wikimedia Commons - Ymär Daher]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}}

{{DEFAULTSORT:Даһер, Үмәр}}
[[Төркем:Вуз укытучылары]]
[[Төркем:Финляндия татарлары]]
[[Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Сергач өязендә туганнар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Һелсинки университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Габдулла Тукай]]</text>
      <sha1>f86jg6889uoo8auw1swlcvmv4fkg77s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Славутыч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172883</id>
    <revision>
      <id>6024841</id>
      <parentid>5838399</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T17:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spokiyny</username>
        <id>55729</id>
      </contributor>
      <comment>https://e-slavutych.gov.ua/structure/</comment>
      <origin>6024841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4367" sha1="eci8qu9kjtkyokyjvpurmogwrhhauzo" xml:space="preserve">{{ТП/ВМ
 |татар исеме = Славутыч
 |чын исем = {{lang-uk|Славутич}}, {{lang-ru|Славутич}}
 |ил = Украина
 |герб =
 |байрак = 
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
 |ил харитасы зурлыгы = 
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = Өлкә
 |төбәк = Киев өлкәсе
 |төбәк җәдвәлдә = 
 |район төре = 
|район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы =
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = 
 |башлык =
 |нигезләү датасы = 1986 ел{{!}}1986 елда 
 |беренче телгә алу = 
 |элеккеге исемнәр = 
 |халәт =  шәһәр
 |халәт бирле = 
 |мәйдан = 
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 
 |климат =
 |рәсми тел = 
  |халык саны =24952
  |исәп елы = 2014
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = 
  |дини состав = 
  |этнохороним = 
 |сәгать поясы = +2
 |DST = бар
 |телефон коды = 
 |почта индексы =
 |почта индекслары = 
 |автомобиль коды =
 |Commons-та төркем = 
 |сайт = 
 |сайт теле              = 
 |сайт теле 2            = 
 |сайт теле 3            = 
 |сайт теле 4            = 
 |сайт теле 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Славутыч''' ({{lang-uk|Славутич}}, {{lang-ru|Славутич}}) — [[Украина]]ның [[Киев өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр.

Халык саны — 20800 кеше.
== Сәгать поясы ==
[[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]]
Халыкара стандарт буенча Славутыч Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
==Тарих==
[[1986 ел]]да нигезләнгән.
== Халык ==
&lt;div style=*font-size:88%*&gt;
{| class='standard' style='text-align: center;' width=68%
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''&lt;ref name=&quot;аа&quot;&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}&lt;/ref&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
| align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''&lt;ref name=&quot;аа&quot; /&gt;
|- font-size=*125%*
|...||...||...||...||...||...||...||11364||24402||24952
|}
&lt;/div&gt;
Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: украин теле — 55,4%, рус теле — 42,6%, белорус теле — 1,3%.&lt;ref name=*ReferenceA*&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Киев өлкәсе шәһәрләре]]</text>
      <sha1>eci8qu9kjtkyokyjvpurmogwrhhauzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ТИСБИ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179234</id>
    <revision>
      <id>6024800</id>
      <parentid>5853943</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10059" sha1="refuu4sshhqpaswlxc2kb3ay9w5nxyl" xml:space="preserve">{{УК}}
'''ТИСБИ''' (ТИСБИ идарә университеты), Татарстан бизнеска ярдәм итү институты, ({{lang-ru|Татарский институт содействия бизнесу, ТИСБИ}}) — [[1992 ел]]да Казанда ачылган югары уку йорты. Хәзерге [[Россия]]нең таңында нигезләнгән һәм вакыт соравына туры килерлек итеп ясалган — яшь дәүләткә яңа һөнәр белгечләре кирәк булган.

== Максаты ==
Югары уку йортының исеме үк аның эшчәнлегенең төп максатын чагылдырган: кече һәм урта бизнес өчен белгечләр әзерләү һәм шулай ук регион икътисады өчен квалификацияләнгән кадрлар әзерләү. “ТИСБИ” илнең дәүләтнеке булмаган беренче югары уку йортларының булып, яңа буын югары уку йортын тормышка ашырган, нигез итеп сыйфатлы белем бирүне алган, эш бирүчеләр белән хезмәттәшлекне һәм хәзерге заман белем бирү технологияләренә юнәлеш алган. Институт, Академиядән ерак юл узып, Университет статусына ия булуга ирешеп, хәзерге заманда “ТИСБИ” 20 елдан артык уңышлы эш тарихы белән һәм инновацион технологияләр куллану белән тармакланган белем бирү программалар белән югары уку йорты булып тора.

==Адресы==
Росcия Федерациясе, Казан, [[Мөштәри урамы]], 13 (яки [[Маяковский урамы (Казан)|Маяковский урамы]], 22)

== Филиаллар ==
=== [[Чаллы|Яр Чаллы]] филиалы ===
[[1999 ел]]да ачылган. Филиал директоры — Рәис Нәҗипов, ''социология фәннәре кандидаты, доцент.''
*урта һөнәри белем бирү факультеты (''көллият'') (''[[Яр Чаллы]], Татарстан урамы, 10 (25/14)'')

==== Белгечлекләр ====
* логистикада операцион эшчәнлек
* икътисад һәм бухгалтерлык хисабы (''тармаклар буенча'')
* хокук һәм социаль тәэмин итүне оештыру
* компьютер системаларында программалаштыру
* иминиятләштерү (''тармаклар буенча'')&lt;ref&gt;[http://www.tisbi-chelny.ru/  ТИСБИ Чаллы филиалы сайты]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

=== [[Әлмәт]] филиалы ===

== Факультетлар ==
* Икътисад факультеты
* Гуманитар факультет. Гуманитар факультетта халыкара мөнәсәбәтләр бүлеге бар. Биредә тирәнтен [[инглиз теле]] һәм сайлау буенча [[немец теле]] яки [[француз теле]] яки [[төрек теле]]  укытыла. Инглиз телен шулай ук [[Замбия]]дән килгән инглиз телле профессор Нгуни укыта.
* Мәгълүмат бирү технологияләре факультеты
* Юридик факультет. Юридик факультетта Африка илләрендә күп сәяхәт иткән һәм Милошевичны яклаган профессор Александр Борис улы Мезяев укыта.
* Урта һөнәри белем бирү факультеты
* Читтән торып уку бүлеге
* Дистанцион технологияләр факультеты
* Шулай ук төбәк Идел Буе Федераль Округы инвалидлар укыту буенча округ методик үзәге  
* Шулай ук Республика югары уку йортлары ара сәламәтлеге мөмкинчелеге чикләнгән шәхесләргә белем бирү үзәге
* Өзлексез белем бирү институты
* Югары уку йортына кадәр һәм һөнәр юнәлеше эш үзәге
* Сервис институты

== Кызыклы мәгълүмат ==
ТИСБИда [[Африка]] сәнгате музее бар. Анда агачтан, һәм шул исәптән &quot;тимер&quot; агачтан Африка ходайлар сыннары, кеше сыннары, [[шахмат]] сыннары бар.

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
* 1992—2016, 2018-2021 — [[Нэлла Прусс]] (2021 елдан — институт президенты)
* 2016—2018 — Людмила Нугуманова
* 2021 елдан — Алексей Александрович Лопатин&lt;ref&gt;[https://trt-tv.ru/news/novym-rektorom-universiteta-upravleniya-tisbi-stal-aleksej-lopatin/   Новым ректором университета управления ТИСБИ стал Алексей Лопатин.] trt-tv.ru, 02.09.2021{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:ТИСБИ укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q25555818. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-01
| [[Нэлла Прусс|Нелла Прусс]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар ===
{{seealso|Төркем:ТИСБИ тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q25555818. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-07
| [[Клавдия Новикова]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[С.П. Горбунов исемендәге Казан авиация заводы|С.П. Горбунов исемендәге Казан авиация җитештерү берләшмәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Klavdiya Novikova|Klavdiya Novikova]]
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-11
| [[Армандо Диамантэ]]
| ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-27
| [[Илгиз Халиков]]
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Бөтендөнья татар конгрессы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| [[:commons:Category:Ilgiz Khalikov|Ilgiz Khalikov]]
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-07
| [[Илнур Гомәров]]
| ''[[:d:Q112619698|җырчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2912172|шәхси эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.tisbi.ru/  Рәсми сайт]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан ЮУЙлары}}
{{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}}

[[Төркем:Әлифба буенча уку йортлары]]
[[Төркем:Казан университетлары]]
[[Төркем:Казанның Мактау китабына кертелгәннәр]]</text>
      <sha1>refuu4sshhqpaswlxc2kb3ay9w5nxyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Югары икътисад мәктәбе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179385</id>
    <revision>
      <id>6024904</id>
      <parentid>6011638</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T04:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221256" sha1="jid0h3qcr0ggreubfaseavg36houpm8" xml:space="preserve">{{хаталар}}
{{УК}}
'''{{Label|Q1959511|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1959511|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1959511|lang=en}}}}) — [[Россия]]дәге алдынгы [[Россия югары уку йортлары исемлеге|уку йортларының]] берсе, эре югары [[икътисад]]и белем бирүче [[университет]]&lt;ref&gt;[http://www.4icu.org/ru Universities in Russia] by 2012 [[University Web Ranking]]&lt;/ref&gt;. [[Санкт-Петербург]], [[Нижгар]] һәм [[Пермь]]дә филиаллары, онлайн-кампусы бар.

== Тарихы ==
* 1992 елда барлыкка килә.
* [[Социология]]-[[икътисад (фән)|икътисад]], [[гуманитар фәннәр]], [[информатика]] һәм [[математика]] профильле югары уку йорты булып булдырылган иде. 
* 2009 елдан университет [[Россиянең илкүләм тикшеренү университеты|илкүләм тикшеренү университеты]] статусын конкурс аша алды.

== Статусы ==
* Университет [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы]]на түгел, турыдан-туры [[Россия Хөкүмәте]]нә буйсына.
* Дөнья фән-мәгариф үзәкләр арасында алдынгы Россия университетлары көндәшлеген күтәрү проектында катнаша. Бу юл аша өстәмә бюджет акча ала.
 
=== Рейтинглар ===
{| class=&quot;standard&quot;
! I урын
! II урын
! III урын
! ел
! аңлатма
|-
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Мәскәү дәүләт университеты]] 
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;'
 |style=&quot;background:#DCDCDC&quot;| 2013
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|&quot;'&quot;4 International Colleges &amp; Universities&quot;&quot;', РФ рейтингы Вузлар
|-
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Мәскәү дәүләт университеты]] 
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;'
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;| 2012
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|&quot;'&quot;4 International Colleges &amp; Universities&quot;&quot;'
|-
|[[Мәскәү дәүләт университеты]] 
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;'
|[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 2010
|&quot;'&quot;Webometrics&quot;&quot;'
|-
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[МФТИ]] 
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;'
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;| 2010
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|&quot;'&quot;РИА НОВОСТИ&quot;&quot;', ЕГЭ балы рейтинг буенча
|-
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;'
|[[Мәскәү дәүләт университеты]]
|Г. В. Плеханов ис. Россия дәүләт университеты икътисад
| 2008
|&quot;'Атналык &quot;Прямые инвестиции&quot;&quot;', тәмамлаучыларны эш хакы рейтинг буенча
|-
 |style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Мәскәү дәүләт университеты]] 
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;'
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|[[Г. В. Плеханов исемендәге Россия дәүләт икътисад университеты]]
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;| 2008
|style=&quot;background:#DCDCDC&quot;|&quot;'Атналык &quot;Прямые инвестиции&quot;&quot;'
|-
|style=&quot;background:#FF8C00&quot;|&quot;'Югары икътисад мәктәбе&quot;' 
|[[Мәскәү дәүләт университеты]]
|[[Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты]]
| 2007
|&quot;'&quot;КоммерсантЪ&quot;&quot;' журналы
|}

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1959511. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q1959511/p580:башлау,p108/Q1959511/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15804770|David Borissovich Judin]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-05-21
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[Программист|програмчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4350171|Sergey Peregudov]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-09
| 
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4401708|R. V. Ryvkina]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-08
| 
| ''[[:d:Q3064303|Питырбур дәүләт университетының фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1657795|Igor Kon]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2920595|сиксулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Igor Kon|Igor Kon]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4138404|Rudhzero Gilyarevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|китапханәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153611|Apollon Davidson]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-23
| ''[[:d:Q2705394|Yermakovo]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q374205|Victor Maslov]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-15
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3572910|Youri Roubinski]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-26
| [[Киев]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4104637|Leonid Vasilyev]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|social scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4161599|German Diligensky]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-02-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-06-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4254197|Nikolay Lapin]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-20
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4458584|Yury Tikhomirov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Yury Tikhomirov|Yury Tikhomirov]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-11-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4524925|Ovsey Shkaratan]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-11-10
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4532086|Revold Entov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-03-23
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-22&lt;br/&gt;2025
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063888|Ksenia Abulkhanova]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-06-29
| [[Озёры]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109492887|Valentin Mihajlovič Kudrov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-06-14
| 
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-07-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4168261|Leokadiya Drobizheva]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| [[:commons:Category:Leokadiya Drobizheva|Leokadiya Drobizheva]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-11
|-
| 1995
| 2014
| ''[[:d:Q59260963|Эмиль Борисович Ершов]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-09-02
| 
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q707169|Ronald Inglehart]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-09-05
| [[Милуоки]]
| ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2041203|Евгений Ясин]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-07
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Yevgeny Yasin|Yevgeny Yasin]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4525478|Vitaly Shlykov]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-04
| ''[[:d:Q2387452|Sovetsky District]]''
| ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9352089|разведчик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-04-01
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[:commons:Category:Anatoliy Vishnevskiy|Anatoliy Vishnevskiy]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24351140|Красновский, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-12
| 
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1668314|Aleksandr Granberg]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Alexander Granberg|Alexander Granberg]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-08-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163124|Eduard Dneprov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-02-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4271510|Lev Lvovitsj Ljubimov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-14
| [[Рязань]]
| ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4303511|Tamara Georgievna Morshchakova]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| [[:commons:Category:Tamara Morshchakova|Tamara Morshchakova]]
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q739457|Boris Uspenskij]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-01
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24387326|мифограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4136108|Viktor Gerashchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-21
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''
| [[:commons:Category:Viktor Gerashchenko|Viktor Gerashchenko]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4270654|Anatoly Lysenko]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-14
| [[Винница]]
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''
| [[:commons:Category:Anatoly Lysenko|Anatoly Lysenko]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4372279|Juriy Solomonovitsj Popkov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-16
| [[Луганск]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4210642|Boris Kalyagin]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''
| ''[[:d:Q42909|хәбәрче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4237363|Leonid Kravchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-10
| ''[[:d:Q4465845|Tureyevka]]''
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359770|Elena Borisovna Yanovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| [[математик]]
| [[:commons:Category:Elena Yanovskaya|Elena Yanovskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668651|Евгений Парфирьевич Арефьев]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-20
| ''[[:d:Q4054991|Abramovka]]''
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-04
|-
| 
| 
| [[Анатолий Наумов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-17
| [[Бакы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4519347|Vladimir Shadrikov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-11-18
| [[Рыбинск]]
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4094750|Ivan Bortnik]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-09
| [[Серпухов]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Ivan Mikhailovich Bortnik|Ivan Mikhailovich Bortnik]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4170315|Vyacheslav Dudchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-02
| 
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-01
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19617890|Кечиев, Леонид Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47452935|Aleksandr Galushkin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-17
| 
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70250903|Mikhail Bek]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4329571|Aleksandr Obolonsky]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-01&lt;br/&gt;1941
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28498071|Zoya Aleksandrovna Zorina]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-29
| 
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| ''[[:d:Q16831721|этолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4337501|Christopher Osakwe]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-08
| [[Лагос]]
| 
| [[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15071522|Yliana Tolstova]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-24
| 
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-05
|-
| 2008-09
| 
| ''[[:d:Q55164793|Boris G. Mirkin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-05
| 
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4464450|Konstantin Truyevtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908922|Vladimir Porus]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-09-19
| [[Ош (Кыргызстан)|Ош]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4230973|Aleksandr Konovalov]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-12-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4232782|Simon Kordonsky]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-07
| [[Таулы Алтай]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| [[:commons:Category:Simon Kordonsky|Simon Kordonsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4382540|B. I. Pruzhinin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15043540|Yakov Urinson]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-12
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Yakov Urinson|Yakov Urinson]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16514956|Aleksey Levinson]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61831758|cultural sociologist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28498811|Vladimir Lepsky]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-07-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112989365|Геннадий Рябов]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-23
| ''[[:d:Q1004270|Kinel-Cherkassy]]''&lt;br/&gt;[[Самар өлкәсе]]
| [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Нижгар ил телбелем үнивирситите]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4075077|Leonid Bazhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-27
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|куратор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4147095|Aleksandr Gofman]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-14
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4202761|Leonid Ionin]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-02&lt;br/&gt;1945-07-02
| [[Омск]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-12-12&lt;br/&gt;2024-12-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4212675|Vladimir Kantor]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Kantor|Vladimir Kantor]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4227402|Andrei Kokoshin]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308157|американист]]''
| [[:commons:Category:Andrey Kokoshin|Andrey Kokoshin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11727799|Johanna Nichols]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-01
| [[Айова-Сити]]
| ''[[:d:Q182973|Айова университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19823918|Leonid Syukiyaynen]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-21
| [[Петрозаводск]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q451163|Fedor Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4246098|Alexander Kuleshov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-02
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15995408|Vladimir Popov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q4066332|Yevgeny Anisimov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-04
| [[Александров (шәһәр)|Александров]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4171591|Vitaly Dymarsky]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-22
| [[Львов]]
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|калумнис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[:commons:Category:Vitali Dymarski|Vitali Dymarski]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4477132|Mark Urnov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-12
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| [[:commons:Category:Mark Urnov|Mark Urnov]]
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q4777963|Anuška Ferligoj]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-19
| [[Любляна]]
| [[Любляна университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14510315|Mikhail Dmitriyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-06
| [[Чита]]
| 
| [[математик]]
| [[:commons:Category:Mikhail Gennadievich Dmitriev|Mikhail Gennadievich Dmitriev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15088370|Irina Savelyeva]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16708344|Grigory Tulchinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-03
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q3064303|Питырбур дәүләт университетының фәлсәфә факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16709322|Mikhail Ugryumov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-11
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909558|Irina Filatova]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-20
| [[Мурманск]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21154201|Andrey Ilitsj Podolskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-20
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480817|MSU Faculty of Psychology]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199576|Mikhail Ilyin]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4212684|Grigory Kantorovich]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-05
| 
| ''[[:d:Q42952392|MIPT Department of Control and Applied Mathematics]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4225791|Anatoly Kovler]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-26
| [[Таҗикстан]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4289558|Մարինա Մելիա]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2006
| 
| ''[[:d:Q4342197|Emil Pain]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-06
| [[Киев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Emil Pain|Emil Pain]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4424690|Ilya Smirnov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-04
| 
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|директор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-02-09
|-
| 2019-10-01
| 2022-09-30
| ''[[:d:Q11852831|Arto Mustajoki]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-20
| [[Тампере]]
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Arto Mustajoki|Arto Mustajoki]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28664794|Aleksándr Vyssokóvskiï]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-23
| [[Ростов-на-Дону]]
| 
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q53864840|Iosif Diskin]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Iosif Diskin|Iosif Diskin]]
| 
|-
| 2019
| 
| ''[[:d:Q60830739|Сергей Корниенко]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-04
| ''[[:d:Q331200|Abrau-Dyurso]]''
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112053113|Борис Львович Рудник]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-03
| [[Чорткив]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4196419|Natalya Ivanova]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-19
| [[Владивосток]]
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4238340|Mikhail Krasnov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4514325|Leonid Nikolaevitsj Tsjernisjov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-03-30
| ''[[:d:Q12115849|Kupiansk-Vuzlovyi]]''
| ''[[:d:Q348791|Admiral Makarov National University of Shipbuilding]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536745|Lev Yakobson]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[:commons:Category:Lev Yakobson|Lev Yakobson]]
| 
|-
| 1993-03
| 
| ''[[:d:Q61039322|Oleg Ananyin]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-18
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102197643|G. I. Ol'shanskii]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-08
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2002
| 2022
| ''[[:d:Q4065497|Mikhail Andreyev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-25
| [[Ярославль]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q4163801|Alexander Dobrokhotov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-08
| [[Львов]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4203639|Vladimir Isakov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-17
| [[Түбән Тагил]]
| ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 1993-03
| 2023-08
| ''[[:d:Q4262907|Igor Lipsits]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-18
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q4289727|Andrey Melvil]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-08
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Александр Привалов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4516431|Vera Chistova]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-11-23
| [[Наро-Фоминск]]
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18274931|R. M. Nureev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4264308|Lyceum &quot;Second school&quot;]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-04-12
|-
| 2011-01-01
| 2022-03-03
| ''[[:d:Q55238041|Timothy M. Frye]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| ''[[:d:Q1357891|Middlebury College]]''&lt;br/&gt;[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q562213|Gleb Pavlovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-05
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[:commons:Category:Gleb Pavlovsky|Gleb Pavlovsky]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-26
|-
| 
| 
| [[Евгения Абелюк]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-14
| 
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Evgenya Abelyuk|Evgenya Abelyuk]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369316|Nikita Pokrovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Салмин]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-18
| [[Казан]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-09-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4526318|Александр Шохин]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-25
| [[Плесецк районы]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Shokhin|Aleksandr Shokhin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063963|Fuad Aleskerov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-23
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| [[:commons:Category:Fuad Aleskerov|Fuad Aleskerov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21643496|Yuly Nisnevich]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-19&lt;br/&gt;1951
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| [[:commons:Category:Yuli Nisnevich|Yuli Nisnevich]]
| 
|-
| 2017-04-01
| 2022-02-24
| ''[[:d:Q47712315|Klaus Boehnke]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Ольденбург]]
| [[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q700758|Saarland University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|social scientist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55700383|Fuad Ələsgərov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-23
| [[Бакы]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q438603|Grigory Yavlinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-10
| [[Львов]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Grigory Yavlinsky|Grigory Yavlinsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3148283|Igor Jürgens]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-06
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[:commons:Category:Igor Yurgens|Igor Yurgens]]
| 
|-
| 2006
| 
| ''[[:d:Q3564253|Sergey Karaganov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-12
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16947320|гиясәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Sergey Karaganov|Sergey Karaganov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4338016|Aleksandr Anatolevitsj Oslon]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-19
| [[Златоуст]]
| ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4401165|Aleksey Rutkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-25
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4514366|Sergei B. Chernyshev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-04
| ''[[:d:Q889930|Боһодухив]]''
| ''[[:d:Q42952392|MIPT Department of Control and Applied Mathematics]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4520393|Aleksandr Sharavin]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-02
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q111076610|military analyst]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17902731|Katerina Polivanova]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47453974|Эдуард Аркадьевич Фияксель]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-28
| [[Түбән Новгород]]
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1998
| 
| ''[[:d:Q893715|Boris Feigin]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-11-20
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4084005|Mikhail Berger]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-08
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Mikhail Berger|Mikhail Berger]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154573|Igor Danilevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-20
| [[Ростов-на-Дону]]
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4228525|Vladimir Kolossov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4217699|Кафедра сацыяльна-эканамічнай геаграфіі замежных краін]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Aleksandrovitch Kolossov|Vladimir Aleksandrovitch Kolossov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244675|Pavel Kudyukin]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-19
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[:commons:Category:Pavel Kudyukin|Pavel Kudyukin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4344727|Yakov Pappe]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-22
| 
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-08-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4416777|Aleksandr Sergeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-29
| [[Тверь өлкәсе]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 2008
| 
| ''[[:d:Q19918199|Vasily Vlasov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-15
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''
| [[:commons:Category:Vasily Viktorovich Vlasov|Vasily Viktorovich Vlasov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98239813|Olga Bessmertnaya]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15936497|африканис]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q211323|Sergueï Zenkine]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-11-17
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2504617|раманис]]''
| [[:commons:Category:Sergey Zenkin|Sergey Zenkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4098155|Oleg Budnitskii]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Oleg Budnitsky|Oleg Budnitsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4129566|Mikhail Vysotsky]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153781|Mikhail Davydov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4211350|Aleksandr Kamensky]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4514977|Vladimir Chetvernin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19886311|Vladimir Karpets]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-12
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|калумнис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-01-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136007797|Анна Цендина]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-11
| [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2632148|Pyotr Aven]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4264308|Lyceum &quot;Second school&quot;]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| [[:commons:Category:Petr Aven|Petr Aven]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4056398|Vladimir Avtonomov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131114|Evgeny Gavrilenkov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-10
| 
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4243053|Aleksandr Kryshtanovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-11
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4526806|Yevgeny Shteyner]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-14
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| [[:commons:Category:Evgeny Steiner|Evgeny Steiner]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617338|Nadezhda Kosareva]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Фәрит Әсәдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-03
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Әл-Әзһәр университеты]]
| ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310411|Evgenij Ilʹič Zelenev]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-05-25
| [[Дрезден]]
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q67745527|Vladimir Serkin]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-10-06
| [[Якутск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82695|Egor Gajdar]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]''
| [[:commons:Category:Yegor Gaidar|Yegor Gaidar]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-12-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q508156|Viktor Vasilyev]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18663426|тополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Victor Vassiliev|Victor Vassiliev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1395782|Kakha Bendukidze]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-20
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q124985058|reformer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| [[:commons:Category:Kakha Bendukidze|Kakha Bendukidze]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-13
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q3479740|Sergey Korzun]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''
| [[:commons:Category:Sergey Korzun|Sergey Korzun]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4234401|Sergey Kortunov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-11
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Sergey Kortunov|Sergey Kortunov]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-10-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4264082|Vladimir Lysenko]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-04
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Nikolayevich Lysenko|Vladimir Nikolayevich Lysenko]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4336756|Tatyana Orlova]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-01
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| [[:commons:Category:Tatyana Orlova|Tatyana Orlova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4424767|Sergey Smirnov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-01
| 
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60828411|Anatoly Baranov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-08
| 
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q80356099|Boris Viktorovič Kuznecov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-03
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245427|Ярослав Кузьминов]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| [[:commons:Category:Yaroslav Kuzminov|Yaroslav Kuzminov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4287440|Maksim Medvedkov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-02
| 
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[:commons:Category:Maxim Medvedkov|Maxim Medvedkov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4316920|Andrey Nemzer]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-10
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| [[:commons:Category:Andrei Nemzer|Andrei Nemzer]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4334610|Elena Omelchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-09
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4429244|Svetlana Sorokina]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-15
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''
| [[:commons:Category:Svetlana Sorokina|Svetlana Sorokina]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4454064|Lyudmila Telen]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-02
| [[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Lyudmila Telen|Lyudmila Telen]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16706862|Alexander Grigoryevich Tonevitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-07
| [[Витебск]]
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20810477|Nina Yuryevna Belayeva]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21141645|I. D. Frumin]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-08
| [[Черновцы|Чернивси]]
| ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668544|Irina Semenenko]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-20
| 
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
|-
| 2003&lt;br/&gt;2007
| 2007
| ''[[:d:Q109485177|Даниил Александрович Александров]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-23
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1062350|Oleg Chirkunov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-15
| [[Кировск (Мурманск өлкәсе)]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4525240|school No. 9]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| [[:commons:Category:Oleg Chirkunov|Oleg Chirkunov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2442933|Sergey Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-18
| [[Дубна]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Sergei Markov|Sergei Markov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4063354|Yevgenia Albats]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-05
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]
| ''[[:d:Q15973695|political reporter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Yevgenia Albats|Yevgenia Albats]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4194787|Kirill Petrovich Zybin]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-18
| 
| ''[[:d:Q4480724|MIPT Department of Aeromechanics and Flight Engineering]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4214279|Marina Karaseva]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-08
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16031530|музыка теоретигы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''
| [[:commons:Category:Marina Karaseva|Marina Karaseva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4241623|Maksim Krongauz]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-11
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Maksim Krongauz|Maksim Krongauz]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4269216|Yelena Lukyanova]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|директор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Yelena Lukyanova|Yelena Lukyanova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4319703|Alexander I. Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-11
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4391060|Yekaterina Rakhilina]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4418802|Tatiana Sidorina]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30880263|Igor Kukushkin]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-20
| [[Красноармейск (Мәскәү өлкәсе)|Красноармейск]]
| ''[[:d:Q4480793|MIPT Department of General and Applied Physics]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106209894|Zhanna Son]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-03
| [[Владикавказ]]
| [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124771676|Козлов, Сергей Леонидович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-28
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q3350286|Oleg Khlevniuk]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-07
| [[Винница]]
| ''[[:d:Q4111610|Vinnytsia State Pedagogical University]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4056403|Alexei Avtonomov]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-09
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275267|Boris Makarenko]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Boris Makarenko|Boris Makarenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369872|Konstantin M. Polivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-15
|-
| 
| 
| [[Алексей Лавров (1959)|Алексей Лавров]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-30
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4217706|Department of Economic And Social Geography of Russia]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Lavrov|Alexey Lavrov]]
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q57570160|Vladimir Spokoiny]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-07
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|artificial intelligence researcher]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714695|Helena Knyazeva]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-23
| [[Мәскәү өлкәсе]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Кудрин]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-12
| ''[[:d:Q729447|Dobele]]''
| ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7614320|finance minister]]''
| [[:commons:Category:Alexei Leonidovich Kudrin|Alexei Leonidovich Kudrin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4101145|Andrei Georgiewitsch Bystrizki]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Andrey Bustritsky|Andrey Bustritsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4132972|Oksana Gaman-Golutvina]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-11-14
| [[Киев]]
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4259012|Dmitry Leontyev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480817|MSU Faculty of Psychology]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6463812|Андрей Суздальцев]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-22
| [[Владивосток]]
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16695975|Mikhail Seleznyov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4339447|Назари һәм гамәли телбелем бүлеге]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829990|библеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24262584|Инҗилне тәрҗемә итүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q40010665|Pjotr Ivarovitsj Arseev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-21
| 
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131784397|Sasha Balashov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1351317|Димәшкъ университеты]]''
| ''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| [[:commons:Category:Sasha Balashov|Sasha Balashov]]
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q132396347|Elena Y. Rozhdestvenskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-21
| [[Рига]]
| ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138783666|Сергей Кавтарадзе]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-02-07
| 
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q88190618|art writer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q189172|Andrey Korotayev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16947320|гиясәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488363|economic historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[:commons:Category:Andrey Korotayev|Andrey Korotayev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1901248|Dmitry Travin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-05-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Travin|Dmitry Travin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070235|Igor Artemyev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-27
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| [[:commons:Category:Igor Artemyev|Igor Artemyev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4147121|L. M. Gokhberg]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4164506|Alexander Dolgin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-17
| [[Киев]]
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Alexander Dolgin|Alexander Dolgin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4207098|Maksim Kagan]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-09-08&lt;br/&gt;1961
| 
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7215112|Vadim Radaev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-29
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908714|Николайшвили, Гюзелла Геннадьевна]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-05-30
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47453699|Mikhail Denisenko]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-02
| [[Дессау]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97173866|Андрей Борисович Суслов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-25
| [[Пермь]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4186067|Dmitry Zamyatin]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-30
| [[Лесной (Свердловск өлкәсе)|Лесной]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| [[:commons:Category:Dmitri Zamiatin|Dmitri Zamiatin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4226396|Mikhail Kozhokin]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q4277839|Olga Malinova]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204525|Institute of History and Politics MPGU]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421109|Alexei Sitnikow]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-24
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1047293|University of California, Santa Cruz]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1063665|Prague University of Economics and Business]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| ''[[:d:Q5027838|campaign manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17449482|Andrei Aleksandrovich Rossius]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-05
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20742114|Alla Borisovna Kupreychenko]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-05
| [[Запорожье]]
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| [[:commons:Category:Alla Borisovna Kupreychenko|Alla Borisovna Kupreychenko]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919544|Alexander Poddiakov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480817|MSU Faculty of Psychology]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26933730|Igor Alekseevitsj Nikolaev]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-18
| ''[[:d:Q2366060|Bolshaya Izhora]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44055584|Илья Георгиевич Шаблинский]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-29
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15987302|legal profession]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832405|Elena Rostislavovna I︠A︡rskai︠a︡-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-28
| [[Волгоград]]
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4135107|Mikhail Gelfand]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q2904006|bioinformatician]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Gelfand|Mikhail Gelfand]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4189562|Sergey Aleksandrovitsj Zverev]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4227722|Modest Kolerov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-12
| [[Кимовск]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q1977770|REGNUM News Agency]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20069088|Vladimir Pastukhov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-22
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Pastukhov|Vladimir Pastukhov]]
| 
|-
| 2018
| 2022
| ''[[:d:Q80920165|Mikhail A. Lebedev]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480793|MIPT Department of General and Applied Physics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7896420|University of Tennessee Health Science Center]]''
| ''[[:d:Q23719406|нейрофизиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''
| 
| 
|-
| 2021
| 2022
| ''[[:d:Q102235171|Michael Z. Shapiro]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-24
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q131370265|Лайус Юлия Александровна]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-05
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 2022-08
| ''[[:d:Q4100130|Irina Busygina]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-29
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655653|Institute of Europe, Russian Academy of Sciences]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4283983|Alexey Maslov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-05
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15728993|Christian Welzel]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Саарбрүккен]]
| ''[[:d:Q700758|Saarland University]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Christian Welzel|Christian Welzel]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18145389|Grigory Krichevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-11
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Grigory Krichevsky|Grigory Krichevsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18399151|Aleksandr Yalbulganov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-04
| ''[[:d:Q4511998|Chervlyonnaya]]''
| [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2011-11-01
| 
| ''[[:d:Q60785067|Vladimir Samodurov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-16
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q98660505|Nikolai Ssorin-Chaikov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Мәскәү]]
| [[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q216498|Andrey Kolesnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-07-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''
| [[:commons:Category:Andrey Vladimirovich Kolesnikov|Andrey Vladimirovich Kolesnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152421|Igor Gurkov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-08-09
| [[Кемерово]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4196862|Galina Ivanchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-04
| [[Таганрог]]
| ''[[:d:Q4480817|MSU Faculty of Psychology]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110910830|Andrey Moroz]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-07
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Елена Вишленкова]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-02
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132795787|Georgii Gloveli]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1049488|Vladimir Ryzhkov]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-09-03
| [[Рубцовск]]
| ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Ryzhkov|Vladimir Ryzhkov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4103162|Elena Valiyavina]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4397237|Olga Romanova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-28
| [[Люберцы]]
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[:commons:Category:Olga Romanova|Olga Romanova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18245964|Sergei Medvedev]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-12-20
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[:commons:Category:Sergei Aleksandrovich Medvedev|Sergei Aleksandrovich Medvedev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21104399|Anna Feliksovna Litvina]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500520|Mikhail Sverdlov]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65130494|Dmitry Gennadievich Evstafiev]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308157|американист]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Gennadievich Evstafiev|Dmitry Gennadievich Evstafiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118104829|Andrej Jakowlew]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 2022
| ''[[:d:Q4257649|Oleg A. Lekmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-11
| ''[[:d:Q1726990|Novomikhaylovsky]]''
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''
| [[:commons:Category:Oleg Lekmanov|Oleg Lekmanov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16514930|Dmitrij Valerʹevič Efremenko]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-24
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| 
| 
|-
| 2019-05
| 
| ''[[:d:Q41573748|Pavel Pakhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-08
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q131369862|Бекасова Александра Викторовна]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-23
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2018-02-01
| 
| ''[[:d:Q4093196|Dmitri Bondarenko]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15936497|африканис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66581878|social anthropologist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4216738|Svyatoslav Kaspe]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-02&lt;br/&gt;1968
| 
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28104933|Sergey Tatevosov]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359781|Ivan Yashchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-12
| [[Львов]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2003
| 2022-07
| [[Нина Добрушина]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-28
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q75382041|Рондарев, Артём Владиславович]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-05-31
| [[Мәскәү]]
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''
| 
| 
|-
| 2010
| 2024
| ''[[:d:Q3710038|Misha Verbitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-20
| [[Мәскәү]]
| [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077422|Konstantin Bannikow]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-16
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245868|Ilya Kukulin]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480817|MSU Faculty of Psychology]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[:commons:Category:Ilya Kukulin|Ilya Kukulin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4307719|Aleksey Muravyov]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Alexey Muravyov|Alexey Muravyov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4494649|Andrey Khazin]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-02-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[:commons:Category:Andrey Khazin|Andrey Khazin]]
| 
|-
| 2020-01-09
| 
| ''[[:d:Q60833206|Andrey Zinoviev]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-10
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84723153|Медовников, Дан Станиславович]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-17
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87719913|Stefan Hessbrüggen-Walter]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| 
| 
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q502185|Андрей Воробьёв]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-14
| [[Красноярск]]
| [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[губернатор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]''
| [[:commons:Category:Andrey Yuryevich Vorobiev|Andrey Yuryevich Vorobiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131148|Alexander F. Gavrilov]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3427922|ристаратыр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| [[:commons:Category:Alexander Gavrilov|Alexander Gavrilov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4248256|Vitaly Kurennoy]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-14
| [[Прохладный]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4249987|Maya Kucherskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[:commons:Category:Maya Kucherskaya|Maya Kucherskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7086097|Oleg Matveichev]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-01
| [[Новокузнецк]]
| ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[:commons:Category:Oleg Matveytchev|Oleg Matveytchev]]
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q21143519|Fyodor Uspensky]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 2020-08-31
| ''[[:d:Q30061655|Alexei Kouprianov]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-08
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''
| [[:commons:Category:Alexei Kouprianov|Alexei Kouprianov]]
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q55656577|Keti Chukhrov]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-26
| [[Гөрҗи Совет Социалистик Республикасы|Грузия ССР]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17391638|сәнгать теоретигы]]''
| [[:commons:Category:Keti Chukhrov|Keti Chukhrov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829796|Aleksandr Phoun Czho Petrov]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-11
| 
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q69783113|Valentina  Apresjan]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-17
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4614|Көньяк Калифорния университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q79107557|Alexey Savatyugin]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-25
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 2003
| 
| ''[[:d:Q120829285|Alexei Kouprianov]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-08
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139387107|Igor Shulinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q108800680|media executive]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275327|Aleksey Makarkin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-18
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|калумнис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 2021-08-01
| ''[[:d:Q4372608|Sergey Popov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-08
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[:commons:Category:Sergei Popov (astrophysicist)|Sergei Popov (astrophysicist)]]
| 
|-
| 
| 
| [[Эвелина Хромченко]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-27
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5436768|fashion entrepreneur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| [[:commons:Category:Evelina Khromtchenko|Evelina Khromtchenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4525603|Roman Shmarakov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-12
| [[Тула]]
| ''[[:d:Q4465237|Тула дәүләт педагогика университеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Roman Shmarakov|Roman Shmarakov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15079267|Oleg Pashchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''
| ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42295534|Arutyun Avetisyan]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-19
| ''[[:d:Q620937|Сухум районы]]''
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Владислав Измоденов]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-06
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q4431076|Kolmogorov's School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58887515|Konstantin Vorontsov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-01
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| [[укытучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714286|Jeanne V. Kormina]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-30
| 
| ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| 
| 
|-
| 2008-01-31
| 
| ''[[:d:Q87853863|Eduard Babkin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 2022
| ''[[:d:Q112988837|Iskender Yasaveyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-21
| [[Сосногорск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Iskender Yasaveyev|Iskender Yasaveyev]]
| 
|-
| 2006
| 
| ''[[:d:Q114669869|Тимофей Александрович Дмитриев]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-22
| 
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''
| 
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q136290852|Konstantin Kazenin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136817192|Новикова, Анна Алексеевна]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-24
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4111065|Maxim Viktorov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-06-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4256205|Mikhail Levandovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-08
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;[[менеджер]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4428814|Konstantin Sonin]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-02-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Sonin|Konstantin Sonin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865178|Василий Андреевич Ключарёв]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-28
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668608|Ivan Ladynin]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-11
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Ivan A. Ladynin|Ivan A. Ladynin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66486109|Anton D. Pritula]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-09
| 
| 
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| 
| 
|-
| 2018-01-01
| 
| ''[[:d:Q96247013|Dmitri Vinogradov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Новороссийск]]
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 2022-12
| ''[[:d:Q120490276|Mikhail Daniel]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-09-13
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1799644|Alexander Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093494|Timofey Bordachev]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Timofei Bordachev|Timofei Bordachev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4110856|Denis Vizgalov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-15
| [[Белорет]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-29
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4205292|Ilya Itkin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-19
| 
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16272019|Sergey Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-29
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304076|Мәскәү дәүләт индустрия университеты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Sergej Alekseev (jurist)|Sergej Alekseev (jurist)]]
| 
|-
| 2011-09
| 
| ''[[:d:Q20739510|Leonid Positselski]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-03-06
| [[Воронеж]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26205052|Yulia Galyamina]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-23
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| [[:commons:Category:Yulia Galyamina|Yulia Galyamina]]
| 
|-
| 2013-02-01
| 
| ''[[:d:Q101096643|Liudmila Novikova]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-06-14
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q109489002|Vasily Borisovich Kashin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-18
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q127416979|Leonid Efimovich Kogan]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-03-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19361455|semitologist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2542199|Valery Fyodorov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-11
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Valery Valeryevich Fedorov|Valery Valeryevich Fedorov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4263661|Marina Litvinovich]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q18289124|French University College in Moscow]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5027838|campaign manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1021386|civil rights advocate]]''
| [[:commons:Category:Marina Litvinovich|Marina Litvinovich]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51715650|Andrei Sobolevski]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q21772571|geometer]]''
| 
| 
|-
| 1998
| 
| ''[[:d:Q59681638|Maria Yudkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120279841|Vladimir Sivitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-10-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14900833|Alexander Galushka]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-01
| [[Клин (шәһәр)|Клин]]
| ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[:commons:Category:Alexander Galushka|Alexander Galushka]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18342600|Aleksandr Vladimirovich Kynev]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-01-31
| [[Тракт (Коми)]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Kynev|Aleksandr Kynev]]
| 
|-
| 2020
| 
| ''[[:d:Q69582236|Sergey Smirnov]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-04-20
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58209937|тарих укытучысы]]''
| [[:commons:Category:Sergey Sergeyevich Smirnov (journalist)|Sergey Sergeyevich Smirnov (journalist)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86664748|Anastasiya Bonch-Osmolovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-04-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-05-01
| 2018-06-29
| ''[[:d:Q112496566|Robert Winstanley-Chesters]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
| [[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q485178|analyst]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Robert Winstanley-Chesters|Robert Winstanley-Chesters]]
| 
|-
| 2001
| 
| ''[[:d:Q124215266|Artem Shadrin]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-25
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[:commons:Category:Artem Shadrin|Artem Shadrin]]
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q135224289|Timur Maisak]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-15
| 
| ''[[:d:Q4440681|Georgiy Starostin]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-04
| 
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| 
| 
|-
| 2007
| 
| ''[[:d:Q62714394|Oleg Voskoboynikov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q89683974|Ekaterina Demintseva]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130313374|Konstantin Jur‘jevič Jerusalimskij]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-11
| 
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133652752|Nathan Marcus]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-10
| 
| ''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''
| ''[[:d:Q17488363|economic historian]]''
| 
| 
|-
| 2018-02-01&lt;br/&gt;2018
| 
| ''[[:d:Q56677221|Dmitri D. Beliaev]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-29
| [[Тула]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-04
| 2021-08
| ''[[:d:Q57697383|Frank Fischer]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| [[Вайсенфельс]]
| 
| ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60831111|Anton Baranov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-11
| 
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13338|Бордо I үнивирситите]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2020
| 
| ''[[:d:Q107847249|Yelena Istyagina-Yeliseyeva]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| ''[[:d:Q2312637|physical education teacher]]''
| [[:commons:Category:Yelena Istyagina-Yeliseyeva|Yelena Istyagina-Yeliseyeva]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-28
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q109492551|Roman Pochekaev]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-14
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492294|Пётр Фрадков]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-07
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2503809|Kingston University]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17744738|икътисад фәннәре кандидаты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6413480|Kingston Business School]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''
| [[:commons:Category:Petr Fradkov|Petr Fradkov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15074665|Надоршин, Евгений Равхатович]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-22
| [[Химки]]
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17675794|G. A. Esakov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-12&lt;br/&gt;1978
| [[Сергиев Посад]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2021
| 
| ''[[:d:Q28495535|Никита Анисимов]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-20
| [[Химки]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Nikita Anisimov|Nikita Anisimov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56308300|Kirill Solovyov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-26
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Kirill Soloviev|Kirill Soloviev]]
| 
|-
| 2009-09-01
| 
| ''[[:d:Q63981550|Vladlen Timorin]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-21
| 
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2007-07-01
| 
| ''[[:d:Q119004320|Ilya Kiriya]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1616573|Stendhal University]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2014-11
| 2022-03
| ''[[:d:Q120640539|Gleb Bogush]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-13
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140311067|Maria Molina]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-07
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q4529715|Hittitologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267985|Indo-Europeanist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q23055407|Alexander Bufetov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-08
| 
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Prinston universitetı|Принстон университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4264308|Lyceum &quot;Second school&quot;]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2017-08
| 2020-04
| ''[[:d:Q111184335|Glenn Diesen]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-29
| 
| ''[[:d:Q1065414|Vrije Universiteit Amsterdam]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q741082|Маккуори университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350021|University of Wollongong]]''
| ''[[:d:Q11499163|political pundit]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| [[:commons:Category:Glenn Diesen|Glenn Diesen]]
| 
|-
| 2006
| 
| ''[[:d:Q113412712|Dmitry Suslov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16947320|гиясәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| [[:commons:Category:Dmitry Suslov|Dmitry Suslov]]
| 
|-
| 2002-06-10
| 2016-10-03
| ''[[:d:Q57410735|Tatiana Karabchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q84523200|Natalia Slioussar]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q221653|Утрехт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407663|St Petersburg Classical Gymnasium # 610]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99684912|Vlada Baranova]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-03
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 2010
| 2023
| ''[[:d:Q102344518|Evgeny Feigin]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q60056096|Cemal Eren Arbatlı]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| [[Braun universitetı|Браун үнивирситите]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7395882|Sabancı University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q54878610|Viktor Vladimirovich Przhiyalkovskiĭ]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-31
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2013-03-01
| 
| [[Борис Орехов]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-30&lt;br/&gt;1982
| [[Уфа]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[:commons:Category:Boris Orekhov|Boris Orekhov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28007377|Aleksandr Pavlov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-11-14&lt;br/&gt;1983
| [[Петушки (шәһәр)|Петушки]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57981548|Dmitry Ignatov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4320702|Sergey Nikolenko]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-11
| [[Псков]]
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| ''[[:d:Q1265807|information scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29052219|Protey Temen]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-26
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| [[:commons:Category:Protey Temen|Protey Temen]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56990249|Alexey Shaytan]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-18
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q2904006|bioinformatician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 2019-04-14
| ''[[:d:Q59448982|Fabian Burkhardt]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| [[Швәбиш-Гмүнд]]
| 
| ''[[:d:Q3151032|research associate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60451913|Marharyta Fabrykant]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109495922|Stanislav Shaposhnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2021
| 
| ''[[:d:Q117749397|Lev Vsevolodovič Luchovickij]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26132815|византолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125789955|Artem Serebrennikov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| [[:commons:Category:Artem Serebrennikov|Artem Serebrennikov]]
| 
|-
| 2010
| 2022
| ''[[:d:Q59449027|Vladimir Kozlov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65672850|Evgeny Alexandrovitch Khvalkov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-07-14
| [[Акъяр]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65128484|Тимонин, Сергей Андреевич]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2019-09-01
| 
| ''[[:d:Q89017342|Vladimir Shchur]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
| ''[[:d:Q1480643|Париж XI университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115920280|Michael Zemliakov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-01
| 
| [[Удмурт дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138788376|Yury A. Budkov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-24
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16744668|физико-химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2017-07
| 
| ''[[:d:Q140320415|Arseniy Kumankov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| [[фәлсәфәче]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55128110|Антон Аляксандравіч Сомін]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-13
| [[Минск]]
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 2022-11-30
| ''[[:d:Q63981600|Nikita Kalinin]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-06&lt;br/&gt;1988
| 
| ''[[:d:Q503473|Женева университеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q93887868|Alexander I. Efimov]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-22
| 
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109175982|Alexandra Vydrina]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-02
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15936497|африканис]]''
| [[:commons:Category:Alexandra Vydrina|Alexandra Vydrina]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111757432|Александр Маркович Тобенгауз]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-26
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29182003|математика укытучысы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137828203|Лихачёва, Анастасия Борисовна]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-30
| [[Мәскәү]]
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q44293680|Aleksandr Piperski]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102413721|Alexandra Skripchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2018
| 
| ''[[:d:Q133190561|Gleb Vasiliev]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-10
| 
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| ''[[:d:Q61974554|table hockey player]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 2014
| ''[[:d:Q57973823|Maria Rikitianskaia]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2024
| 
| ''[[:d:Q140138159|Alina Shirshikova]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q140136601|Research Center for Education and the Labour Market]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068833|Boris Knorre]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2006
| 
| ''[[:d:Q17394732|Иван Владимирович Кривушин]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38320423|Matteo Feurra]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42156609|Marie Arsalidou]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q849751|Йорк университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-01
| 
| ''[[:d:Q43134059|Elena Temereva]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q43790630|Konstantin S. Tikhonov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2021-09-01
| 
| ''[[:d:Q44475020|Filip V. Toukach]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-10
| 
| ''[[:d:Q45525370|Sofya P. Kulikova]]''
| 
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4525240|school No. 9]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47102744|Dimitry Schepetov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48563718|Olessia Koltsova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-01-13
| 
| ''[[:d:Q49451286|Sofya K Nartova-Bochaver]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55077971|Fedor Ratnikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-04-01
| 
| ''[[:d:Q55080263|Maxim Borisyak]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56587479|Maksim A Orekhov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-02-01
| 
| ''[[:d:Q56678922|Vladislav Balaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201552|РФА бәллүрбелем институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q56892418|Luca Iemi]]''
| 
| [[Лекко]]
| ''[[:d:Q7864079|UCL Queen Square Institute of Neurology]]''
| [[Гыйльми хезмәткәр]]
| 
| 
|-
| 2022-05
| 
| ''[[:d:Q56955123|Larissa Tsvetkova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2022-02-24
| ''[[:d:Q57005759|Christopher J Gerry]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2007
| 
| ''[[:d:Q57027564|Evgeny N Osin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 2016
| ''[[:d:Q57059233|Zafer İşcan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2017-03-01
| 
| ''[[:d:Q57064528|Ilnur Saitov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q57294427|Alexei Kraikovski]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-01-01
| 
| ''[[:d:Q57303269|Dmitri A Jdanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57312363|Irina Lomazova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-09
| 2015
| ''[[:d:Q57359168|Olga Martynova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q501841|Турку үнивирситите]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004
| 
| ''[[:d:Q57413830|Sergey Avdoshin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-02-05
| 
| ''[[:d:Q57422982|Yurii Averboukh]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 2019
| ''[[:d:Q57434863|Levent Çelik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q213439|Вирҗиния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q896267|Boğaziçi University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q57488708|Sergey Galkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q57594892|Evguenii Zazdravnykh]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q57910148|Irina Radchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-01-09
| 2018-02-28
| ''[[:d:Q57975924|Svetlana Vlasenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58235961|Nadezhda Nartova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-06-01
| 
| ''[[:d:Q58284822|Felix Lopez-Iturriaga]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q58303920|Ilya Kashnitsky]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58310918|S Vassin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q58339508|Elena Sautkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1155944|Paris Descartes University]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58357167|Yuri Simachev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58421702|Victor Albert]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 
| ''[[:d:Q58622889|Alexander Tatarko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58641543|Vasily Klucharev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q58693497|Darko Vukovic]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-11-01
| 
| ''[[:d:Q59367762|Leonid Issaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| 
| 
|-
| 2020-09-01
| 
| ''[[:d:Q59417346|Kirill Semenov-Tian-Shansky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59439393|Eduard I Moiseev]]''
| 
| 
| [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010
| 
| ''[[:d:Q59448831|Mikhail Mironyuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
|-
| 2017-01-01
| 2022-12-31
| ''[[:d:Q59449117|Sergey Timonin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q59449172|Tatiana Tkacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q59669591|Tatiana Mayskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1982521|New Economic School]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59678001|Denis Zakharov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2005
| 
| ''[[:d:Q59682411|Igor S Utochkin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q59689996|Olga Dragoy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q153012|Потсдам үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-12-01
| 2022-09-23
| ''[[:d:Q59818311|Artem Baklanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q59827425|Pavel Sorokin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q59994134|Kirill N Boldyrev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2007
| 2015
| ''[[:d:Q60039087|Gordey Yastrebov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1378099|European University Institute]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006-01-10&lt;br/&gt;2012&lt;br/&gt;2021
| 2012&lt;br/&gt;2021
| ''[[:d:Q60039105|Dmitry Kurakin]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q60141786|Elena Blanter]]''
| 
| 
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60723241|Anatoly Peresetsky]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021-09
| 2023-02
| ''[[:d:Q60733439|Mikhail Rogov]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q658975|Лозанна университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60887846|Vsevolod Popov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-09
| 2023-08
| ''[[:d:Q61104955|Andrey A Mikhaylov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012
| 2018
| ''[[:d:Q61919578|Dmitry Bolkunets]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1377393|European Humanities University]]''&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Bolkunets|Dmitry Bolkunets]]
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q62268179|Beatriz Martín Luengo]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1232428|University of the Basque Country]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09
| 2016
| ''[[:d:Q63466640|Ekaterina Krymova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-05
| 
| ''[[:d:Q63974420|Dmitrii M Roitershtein]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q30279593|Karpov Institute of Physical Chemistry]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64214553|Andrey S. Vasenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q67604183|Anna Bogomolnaia]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q43452|Autonomous University of Barcelona]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-03
| 
| ''[[:d:Q69390626|Valerii P. Chashchin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-08-22
| 
| ''[[:d:Q74406119|Igor Kolokolov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q74477680|L S Novikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q76320138|Valeria Ivaniushina]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019
| 
| ''[[:d:Q77806623|Pavel Dolganov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2007-01-15
| 
| ''[[:d:Q78595758|Alexey Makarov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2023-03
| 
| ''[[:d:Q79776640|Alexey E Madison]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q82263110|Alexey Sokolik]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201744|Institute for Spectroscopy Russian Academy of Sciences]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83598389|Bhuvanesh Awasthi]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q741082|Маккуори университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2648311|Birla Institute of Technology and Science]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 
| ''[[:d:Q84777738|Oksana Isaeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85639240|Bulat Khasanov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-01
| 
| ''[[:d:Q85907295|Dean Fantazzini]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q131262|Болонья университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q835440|University of Konstanz]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q219317|Павия үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q86100196|Vasilii A Gromov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1999-09-01
| 
| ''[[:d:Q86541086|Victor Tyutin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-10
| 
| ''[[:d:Q86650595|Gulnara A Minnigaleeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86674780|Yurij L Katchanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-02-01
| 
| ''[[:d:Q86712649|Andrey Kuznetsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-01-07
| 2020-04
| ''[[:d:Q86797383|Ekaterina Tomas]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q741082|Маккуори университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-10-03
| 
| ''[[:d:Q86883790|Natalia Korepanova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-04-01
| 
| ''[[:d:Q87019245|Andrey Savchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87113936|Alexander Poddiakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-11-14
| 
| ''[[:d:Q87628839|Eduard D Ponarin]]''
| 
| 
| [[Мичиган университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 2019-06-04
| 
| ''[[:d:Q87902020|Maxim A Terpilowski]]''
| 
| 
| [[Сембер дәүләт университеты|Сембер ил үнивирситите]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-04-01
| 
| ''[[:d:Q87995920|Anna Laurinavichyute]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 
| ''[[:d:Q88080855|Alexey Alyushin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q88113369|Tatiana Pavlova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q88159217|Attila Kertesz-Farkas]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-03
| 
| ''[[:d:Q88221327|Aleksei Kondratev]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q88370498|Mikhail Pokhoday]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2503794|Northumbria University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-01
| 
| ''[[:d:Q88518260|Tatiana Yakushkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-04-01&lt;br/&gt;2012-09-01
| 
| ''[[:d:Q88519102|Mariya V Khudyakova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-02-20
| 
| ''[[:d:Q88722382|Natalia Kryzhanovskaya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09
| 2018-06-30
| ''[[:d:Q89196151|Alexander Prasolov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09
| 2017-08
| ''[[:d:Q89497423|Evgeniy Riabenko]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-11-01
| 2022-12-31
| ''[[:d:Q89500047|Federico Gallo]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-07-01
| 
| ''[[:d:Q89512535|Alexey Kazakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-08-14
| 2021-12-31
| ''[[:d:Q89735967|Sergey V Popov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-03-04
| 2022-06-30
| ''[[:d:Q89773138|Roman Tikhonov]]''
| 
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89823362|Boris G Lvov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1999-08-25
| 
| ''[[:d:Q90538251|Yana Roshchina]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09
| 2020-08
| ''[[:d:Q90630958|Keerthi Ramanujan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-03-01
| 
| ''[[:d:Q90672225|Konstantin Yu Arutyunov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-09-01&lt;br/&gt;2010-02-01
| 2015-08-31&lt;br/&gt;2016-08-31
| ''[[:d:Q90698434|Lusine Grigoryan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q795968|BIGSSS]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022
| 
| ''[[:d:Q90730051|Andrey A Mozhaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q90858020|Kseniia Kashleva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-11-01
| 2020-08-01
| ''[[:d:Q91168097|Ivan Smirnov]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|social scientist]]''
| 
| 
|-
| 2019-10-01
| 
| ''[[:d:Q91265238|Lidia Rakhmanova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017-11
| 
| ''[[:d:Q91267282|Nina N Minyaeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91312617|Sofia Krasovskaya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91444394|Konstantin Ivanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-10-01
| 
| ''[[:d:Q91512913|Mikhail I Bannikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-01-01
| ''[[:d:Q91531396|Aleksandr Yu Romanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-02
| 2023-09-01
| ''[[:d:Q91559894|Dmitry I Sinelshchikov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 2020-05-01
| ''[[:d:Q91627667|Russell W Chan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q15576|University of South Australia]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q91733422|Сергей Щебетенко]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91878753|Natalia Maloshonok]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-08-30
| 
| ''[[:d:Q91988625|Nadezhda Borzova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2011-12-01
| 2020-03-01
| ''[[:d:Q92327338|Mikhail Komarov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02
| 
| ''[[:d:Q92445597|Anton D Kotov]]''
| 
| 
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92633584|Evgeny A Antipov]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-02
| 
| ''[[:d:Q92684030|Dmitry Grigoryev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2019
| ''[[:d:Q92694471|Egor V Denisov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q92726374|Andrey I Dnestryan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q92816175|Elena Yu Chebotareva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-02
| 2019-07-01
| ''[[:d:Q93080209|Yury A Trofimov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022-09-01
| 2023-08-31
| ''[[:d:Q93119348|Sedat Alataş]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1247543|VSB – Technical University of Ostrava]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q359735|Aydın Adnan Menderes University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483758|Anadolu University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-01-11
| 
| ''[[:d:Q93206670|Vladislav L Zhdanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q93634676|Marina Bobrik]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 2021-10-15
| 
| ''[[:d:Q94035541|Hamid Keshavarz]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q495347|University of Isfahan]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11-01
| 
| ''[[:d:Q94481042|Nataliya Stankevich]]''
| 
| 
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-01-09
| 2022-09-01
| ''[[:d:Q95929039|Vardan Arutiunian]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-01
| 2022-06-01
| ''[[:d:Q96016769|Eugene F Baulin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2489707|РФА Гамәли математика институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-07-01
| 2018-09-30
| ''[[:d:Q96164480|Maria Varlamova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96170167|Sergei O. Kuznetsov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| 
|-
| 2014
| 2022
| ''[[:d:Q96220390|Yuri Markov]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 
| ''[[:d:Q96255016|Inga Ivanova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-08-01
| 
| ''[[:d:Q96636784|Oleg Evsutin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q96691067|Tatjana Kanonire]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022-12-07
| 
| ''[[:d:Q96691069|Denis A Federiakin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022-09-01
| 
| ''[[:d:Q97520545|Alexey Yu Aladyshkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022-05-01
| 
| ''[[:d:Q100301866|Narek Engibaryan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100736334|Alexey Raksha]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2017-02-01
| 
| ''[[:d:Q100943068|Vasily V Pisarev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019
| 
| ''[[:d:Q101113183|Daria Khlevnyuk]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q969850|Стоуни-Бруктагы Нью-Йорк штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 2014-09
| 
| ''[[:d:Q101160346|Nina I Zhukova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102304168|Alexei Viktorovich Penskoi]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Monreal universitetı|Монреаль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102476725|Sergey Yu. Artamonov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-09
| 2016-09
| ''[[:d:Q103114605|Seongsoo Choi]]''
| 
| 
| [[Yel universitetı|Йель университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39988|Yonsei University]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1982-03
| 
| ''[[:d:Q103832251|Elena R Loubenets]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103833642|Vera Ignatenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-10-08
| 2019-08-31
| ''[[:d:Q104106156|Wilmer Yecid Cordoba]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2322256|Federal University of Pernambuco]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3067794|Pedagogical and Technological University of Colombia]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09
| 2020-03
| ''[[:d:Q104107385|Christian Käding]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q472316|University of Nottingham]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-07-01
| 2019-10-31
| ''[[:d:Q104108131|Anton Savostianov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-01
| 2021-11
| ''[[:d:Q104108132|Alexander Shapoval]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018
| 
| ''[[:d:Q104108182|Natalia Amburg]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q104150905|Pavel Pyatov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105964890|Manuel Padilla-Moyano]]''
| 
| ''[[:d:Q81972|Córdoba Province]]''&lt;br/&gt;[[Испания]]
| ''[[:d:Q1232428|University of the Basque Country]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q111281844|Mikhail Zhivlov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 2002-02-01
| 2016-11-17
| ''[[:d:Q112358179|Romie Frederick Littrell]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q758659|Auckland University of Technology]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q113734211|Aleksandr Aleksandrovič Safonov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q18409316|Tambov State Pedagogic University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16678105|Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2004
| 
| ''[[:d:Q114669029|Valerian Anashvili]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q114712619|Dmitry Kalugin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q114713166|Сергей Рафисович Матвеев]]''
| 
| 
| [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116771558|Andrei Zotov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 2020-05-06
| 
| ''[[:d:Q117192919|Denis A. Bodrov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1639978|Soochow University]]''&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q119268800|Ilya Makarov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-07-15
| ''[[:d:Q122212634|Cristiano Bellavitis]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q170027|Лондон университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1031803|Tor Vergata University of Rome]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1454044|Libera Università Maria SS. Assunta]]''
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q123146534|Olga Lyashevskaya]]''
| 
| 
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126595070|Evgenia Shlosman]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126691822|Elena Krotova]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126691833|Veronika Faynberg]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126691834|Svetlana Lashchuk]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126691835|German Palchikov]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q129176631|Aleksandr Fayb]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''
| 
| 
|-
| 2007
| 
| ''[[:d:Q130383139|Rodion Belkovich]]''
| 
| 
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 2012
| 2019
| ''[[:d:Q131755665|Kosmas Marinakis]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1474656|Athens University of Economics and Business]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1132346|North Carolina State University]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134917768|Евгений Альбертович Молодов]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16695485|St Philaret's Institute]]''
| ''[[:d:Q19829990|библеист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2018-02-05
| 
| ''[[:d:Q137909956|Ivan Remizov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139270139|Shilov Valery Vladimirovich]]''
| 
| 
| 
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q139588890|Alexander Filippov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140133769|Oleg Tserbaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140868051|Nikolai Saperov]]''
| 
| 
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q1959511. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q1959511/p580:башлау,p69/Q1959511/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4189535|Andrei Zverev]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-24
| [[Орехово-Зуево]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065364|Aleksandr Georgievitsj Gladisjev]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-15
| ''[[:d:Q4296298|Mirskoy]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495345|Belan Khamchiev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-07
| ''[[:d:Q2029443|Sunzha]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Belan Hamchiev|Belan Hamchiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4138323|Sergey Gilvarg]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-04
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106328871|Andrey Dobrov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-13
| [[Алматы]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Andrey Dobrov|Andrey Dobrov]]
| 
|-
| 1998
| 2000
| ''[[:d:Q111250795|Лукашевич, Вадим Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-04
| 
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q485178|analyst]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346064|Aleksandr Kulikov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-27
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223645|German Klimenko]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-12-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| [[:commons:Category:German Klimenko|German Klimenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255645|Lyudmila Vladimirovna Petranovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-04-20
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Игорь Артамонов]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-14
| [[Будённовск|Будённовск шәһәре]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Igor Artamonov|Igor Artamonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4078450|Leonid Baron]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-12
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-02-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q502185|Андрей Воробьёв]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-14
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[губернатор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| [[:commons:Category:Andrey Yuryevich Vorobiev|Andrey Yuryevich Vorobiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39389549|Vladimir Sorokin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-04-01
| [[Элиста]]
| [[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60329384|Alexei Kanayev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-30
| [[Струнино]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksey Kanaev|Aleksey Kanaev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345580|Elizaveta Solonchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-15
| [[Түбән Новгород өлкәсе]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Elizaveta Solonchenko|Elizaveta Solonchenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18044262|Dmitry Pegov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-22
| [[Самар]]
| [[эшкуар]]
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Pegov|Dmitry Pegov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Алмаз Галимов]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-10
| [[Метрәй (Мөслим районы)]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты|Идел буе физик культура, спорт һәм туризм университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 1998
| 2000
| ''[[:d:Q124215266|Artem Shadrin]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201850|Gaidar Institute for Economic Policy]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе икътисади үсеш министрлыгы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124215341|National Agency for Qualifications Development]]''
| [[:commons:Category:Artem Shadrin|Artem Shadrin]]
| 
|-
| 
| 2010
| ''[[:d:Q2992386|Anastasia Volochkova]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-20
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|биюче]]''
| 
| [[:commons:Category:Anastasia Volochkova|Anastasia Volochkova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919623|Александр Просеков]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-01
| [[Топки (Кемерово өлкәсе)|Топки]]
| [[галим]]
| [[Кемерово дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4219243|Kemerovo Institute of Food Science and Technology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26158335|Dmitriy Ovsyannikov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-21
| [[Омск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitriy Ovsyannikov|Dmitriy Ovsyannikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48941641|Pavel Luksha]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-20
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| ''[[:d:Q4056887|Agency for Strategic Initiatives]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2027448|«Сколково» Мәскәү идарә мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q692440|Sollers JSC]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q638448|Severstal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17515616|Zavolzhye Engine Factory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q338825|Accenture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q448442|Alvarez and Marsal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q631507|Arcadis]]''
| [[:commons:Category:Pavel Luksha|Pavel Luksha]]
| 
|-
| 
| 1999
| ''[[:d:Q15074665|Надоршин, Евгений Равхатович]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-22
| [[Химки]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q53843880|Konstantin Noskov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-26
| ''[[:d:Q25745|Oktyabrsky]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Konstantin Noskov|Konstantin Noskov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18276673|Aleksey Repik]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108636410|Борис Алексеевич Мазалецкий]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-14
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2019
| [[Бату Хасиков]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9017214|karateka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11296761|kickboxer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Batu Khasikov|Batu Khasikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55231829|Fedor Alekseev]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 20th century
| [[Гдов]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102502014|Maxim Mironov]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q1153198|IE Business School]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113862274|Alexander Pershikov]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-10-13
| [[Мәскәү]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102738459|Viktor Vakhstayn]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-23
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201325|Ariel University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''
| [[:commons:Category:Viktor Vakhstayn|Viktor Vakhstayn]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117321436|Եվգենի Կազաչկով]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-24
| [[Мытищи]]
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5626203|Максим Орешкин]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[менеджер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1119857|Rosbank]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7907607|VTB Capital]]''&lt;br/&gt;[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1958033|Россия Федерациясенең финанс министрлыгы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27949357|Crédit Agricole CIB (Russia)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]''
| [[:commons:Category:Maxim Oreshkin|Maxim Oreshkin]]
| 
|-
| 1999
| 2005
| ''[[:d:Q124770640|Eduard Sosnin]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-27
| [[Ылыч (шәһәр)|Ылыс]]
| [[Россия]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2010
| ''[[:d:Q1658622|Ilya Yashin]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''
| 
| [[:commons:Category:Ilya Yashin|Ilya Yashin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4150169|Andre Gromkovski]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-08
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''
| 
| 
| 
|-
| 2006
| 2007
| [[Роман Доброхотов]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-06
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| ''[[:d:Q48940439|The Insider]]''
| [[:commons:Category:Roman Dobrokhotov|Roman Dobrokhotov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5680808|Vladimir Kiriyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-27
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q56425414|media manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]''
| ''[[:d:Q1885456|VK]]''&lt;br/&gt;[[Ростелеком]]
| [[:commons:Category:Vladimir Kiriyenko|Vladimir Kiriyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57981548|Dmitry Ignatov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 2006
| ''[[:d:Q111015393|Greg Yudin]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-10
| [[Фрязино]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Grigory Yudin|Grigory Yudin]]
| 
|-
| 
| 2006
| ''[[:d:Q4058121|Ilya Azar]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-06-29
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055894|депутат]]''
| 
| [[:commons:Category:Ilya Azar|Ilya Azar]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4302426|Maria Morgun]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-20
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Morgun|Maria Morgun]]
| 
|-
| 
| 2004&lt;br/&gt;2006
| ''[[:d:Q95232257|Ivan A. Boldyrev]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-20
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''
| ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4402424|Anastasiya Ryabova]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| [[:commons:Category:Anastasia Ryabova|Anastasia Ryabova]]
| 
|-
| 2009
| 2013
| ''[[:d:Q30323495|Alexander Gabuev]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q4229784|Kommersant publishing house]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q258142|Albright Stonebridge Group]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1153595|Carnegie Endowment for International Peace]]''
| 
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q137802694|Мелентьева Анастасия]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06
| [[Мәскәү]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q1974822|Domashny]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3049652|Eksmo]]''
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q137945594|Denis Kataev]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-01
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q155172|TV Rain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2120364|Radio France]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4407053|Antonina Samsonova]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-15
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''
| 
| [[:commons:Category:Antonina Samsonova|Antonina Samsonova]]
| 
|-
| 2016
| 2018
| ''[[:d:Q18243025|Asya Kazantseva]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-05
| [[Сосновый Бор (шәһәр)]]
| ''[[:d:Q17433421|фәнни журналис]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|science communicator]]''
| ''[[:d:Q7220288|Petersburg – Channel 5]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4281397|Mariinskaya Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4190012|Zdoroviye]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q206470|Russia-2]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4463516|Troitskiy Variant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q590171|Vokrug sveta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25393536|Men’s Health]]''
| [[:commons:Category:Asya Kazantseva|Asya Kazantseva]]
| 
|-
| 
| 2008
| ''[[:d:Q100319762|Renat Davletgildeev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-20
| [[Алматы]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q94498772|program host]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19509201|LGBTQ rights activist]]''
| ''[[:d:Q155172|TV Rain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4339596|Open Russia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55663942|Current Time TV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4425613|Snob]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q125780326|The Breakfast Show]]''
| [[:commons:Category:Renat Davletgildeyev|Renat Davletgildeyev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108882840|Mihail Kiselev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-18
| ''[[:d:Q28520854|Новоселово (Томскан область)]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mihail Kiselev|Mihail Kiselev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110686898|Julia Mindubaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-12
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q56425414|media manager]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48940364|Соловьёв, Александр Юрьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-23
| [[Дүшәнбе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4339596|Open Russia]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56427344|Kaiyr Rysbayev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-11
| [[Караганда|Караганды]]
| ''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| 
| [[:commons:Category:Kaiyr Rysbayev|Kaiyr Rysbayev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65119912|Nina Zavrieva]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Мәскәү]]
| [[эшкуар]]
| 
| [[:commons:Category:Nina Zavrieva|Nina Zavrieva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111885760|Николай Валерьевич Крапиль]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7621877|strategist]]''
| 
| 
| 
|-
| 2004-09
| 2010-07
| ''[[:d:Q140320415|Arseniy Kumankov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
| [[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16702418|Vsevolod Strakh]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012
| 2014
| ''[[:d:Q21996568|Alexandra Elbakyan]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-06
| [[Алматы]]
| ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''&lt;br/&gt;[[Программист|програмчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexandra Elbakyan|Alexandra Elbakyan]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106406906|Yevgeny Kogan]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-27
| [[Санкт-Петербург]]
| [[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108375054|Mikhail Rubin]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-20
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Rubin|Mikhail Rubin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111757432|Александр Маркович Тобенгауз]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-26
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29182003|математика укытучысы]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131643604|Andreas Leidinger]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137828203|Лихачёва, Анастасия Борисовна]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q33801834|Георги Албуров]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-09
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''
| ''[[:d:Q4491663|Anti-Corruption Foundation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113048544|Popular Politics]]''
| [[:commons:Category:Georgy Alburov|Georgy Alburov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108445215|Anna Rivina]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|укытучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''
| 
| [[:commons:Category:Anna Rivina|Anna Rivina]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120281041|Victor Vorobyov]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-19
| [[Сыктывкар]]
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18043980|Inal Ardzinba]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-26
| [[Сухум]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| [[:commons:Category:Inal Ardzinba|Inal Ardzinba]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66498306|Sergey Mokhov]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23845879|powerlifter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66581878|social anthropologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Mokhov|Sergey Mokhov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97037836|Ivan Safronov]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-18
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|киңәшче]]''
| ''[[:d:Q4229784|Kommersant publishing house]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2304119|Vedomosti]]''&lt;br/&gt;[[Роскосмос]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137799881|Valery Goryukhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-05
| [[Краснодар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valery Goryukhanov|Valery Goryukhanov]]
| 
|-
| 
| 2022
| ''[[:d:Q60441879|Sergey Davydov]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-15
| [[Тольятти]]
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Davydov|Sergey Davydov]]
| 
|-
| 
| 2016
| [[Майкл Наки]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q57414145|online streamer]]''
| [[Эхо Москвы]]
| [[:commons:Category:Michael Nacke|Michael Nacke]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118399267|Kanami Tobe]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-06
| [[Ибараки (префектура)]]
| ''[[:d:Q11598573|keirin cyclist]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015
| 2017
| ''[[:d:Q66459001|Alexandra Mitroshina]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-27
| [[Петрозаводск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|women's rights activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexandra Mitroshina|Alexandra Mitroshina]]
| 
|-
| 2012
| 2016
| ''[[:d:Q116136749|Irina Dolinina]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-12-06
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q105322853|iStories]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123956210|Natalia Tyshkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-13
| 
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q106512525|DOXA]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131265049|Arseny Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-30
| 
| ''[[:d:Q61974554|table hockey player]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q81807646|Maria Borzunova]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-14
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''
| ''[[:d:Q155172|TV Rain]]''
| [[:commons:Category:Maria Borzunova|Maria Borzunova]]
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q96623233|Roman Yuneman]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-03
| [[Даттельн]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Roman Junemann|Roman Junemann]]
| 
|-
| 2012
| 2016&lt;br/&gt;2018
| ''[[:d:Q111610241|Alesya Marokhovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-01
| [[Магадан]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q7102061|Organized Crime and Corruption Reporting Project]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q105322853|iStories]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170135|Novaya Gazeta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138513|Gimnasium N.G. Bàssov]]''
| [[:commons:Category:Alesya Marokhovskaya|Alesya Marokhovskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137189129|Raynald Okanta]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-20
| 
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q911554|business magnate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;[[инвестор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4479442|founder]]''
| ''[[:d:Q137189541|Rokanta Holding Group]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77483611|Yegor Zhukov]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-07-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[укучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| [[:commons:Category:Yegor Zhukov|Yegor Zhukov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105202128|Tatiana Strakhova]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-15
| [[Россия]]
| ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q315247|university student]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-01-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114853649|Temirlan Sultanbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-12
| [[Балыкчы (шәһәр)|Балыкчы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120498313|Kristina Kovalenko]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139405602|Максим Дрёмов]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-07
| [[Акмәсҗит]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139761299|Лиза Хереш]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-26
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9363889|әдәби тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 2016-11-01
| 
| ''[[:d:Q55076795|Nikita Kazeev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q84071240|Yandex School of Data Analysis]]''
| 
| 
|-
| 
| 2015-09
| ''[[:d:Q57434454|Olga Zeveleva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q117021722|political sociologist]]''
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q221653|Утрехт университеты]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 2017
| ''[[:d:Q57493606|Juniar Laraswanda Umagapi]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2670027|Dewan Perwakilan Rakyat]]''
| 
| 
|-
| 2012-06-30
| 2014-06-30
| ''[[:d:Q58303920|Ilya Kashnitsky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Көньяк Дания Университеты|Көнъяк Дания Университеты]]&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3012158|Netherlands Interdisciplinary Demographic Institute]]''
| 
| 
|-
| 2008-08-07
| 2012-05-05
| ''[[:d:Q59698805|Kofi Aduo-Adjei]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q56278142|University of Ghana Business School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q100946280|University of Cape Coast Faculty of Social Sciences]]''
| 
| 
|-
| 2005&lt;br/&gt;2001
| 2007-08&lt;br/&gt;2005
| ''[[:d:Q60039087|Gordey Yastrebov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q707272|University of Bamberg]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q54096|Көлн университеты]]''&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
|-
| 2003
| 2012
| ''[[:d:Q60039105|Dmitry Kurakin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;[[Yel universitetı|Йель университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q213439|Вирҗиния университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q930528|Тренто университеты]]''
| 
| 
|-
| 2010
| 2013
| ''[[:d:Q61919578|Dmitry Bolkunets]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| [[:commons:Category:Dmitry Bolkunets|Dmitry Bolkunets]]
| 
|-
| 2012-09-01
| 2014-06-30
| ''[[:d:Q85487723|Ya V Malygin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2016-12-16
| ''[[:d:Q86000553|Yuri Rykov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q721064|Nanyang Technological University]]''
| 
| 
|-
| 2017-11-01
| 
| ''[[:d:Q88787558|Vladimir Kuznetsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201789|Россия фәннәр академиясенең Каты җисем физикасы институты]]''
| 
| 
|-
| 2018-11-01
| 2022-09-08
| ''[[:d:Q89500047|Federico Gallo]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 2019-06-11
| ''[[:d:Q89823360|Aleksei Kuzin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2016-09
| 2018-07
| ''[[:d:Q89830671|Kim I Adameyko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
|-
| 2017-09-01
| 
| ''[[:d:Q90017226|Amir Bakarov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q90018696|Robiul Islam]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| 
| 
|-
| 2016-09-01&lt;br/&gt;2012-09-01
| 2018-07-01&lt;br/&gt;2016-07-01
| ''[[:d:Q91157086|Ekaterina Sakharova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1341845|EMBL's European Bioinformatics Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91168097|Ivan Smirnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|social scientist]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1145731|University of Technology Sydney]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q317070|University of Mannheim]]''&lt;br/&gt;[[Ахеннең Рейн-вестфалия техник университеты|Ахеннең Рейн-Вестфалия техник үнивирситите]]
| 
| 
|-
| 2017-11-21
| 2017-11-21
| ''[[:d:Q91733422|Сергей Щебетенко]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 2021-09
| 
| ''[[:d:Q92231362|Vyacheslav Golovin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92633584|Evgeny A Antipov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 2017
| 2019
| ''[[:d:Q96220390|Yuri Markov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100736334|Alexey Raksha]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Федераль дәүләт статистикасы хезмәте]]&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты
| 
| 
|-
| 
| 2009&lt;br/&gt;2011
| ''[[:d:Q101113183|Daria Khlevnyuk]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q101113279|Moscow Institute of Socio-Cultural Programs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q214341|Амстердам университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387605|Valentina Alekseevna Kiritchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102422033|Andrey Soldatenkov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102446189|Evgeniy Panov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102446273|Alexey Balaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102607239|Nikon Kurnosov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102787607|Pavel Sechin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102801770|Anna Sokolova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 2017-09-01
| ''[[:d:Q104139275|Bogdan Kirillov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106413411|Elena Staricyna]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 2021-11-01
| 
| ''[[:d:Q117192919|Denis A. Bodrov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''&lt;br/&gt;&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118611993|Roman Zheleznov]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]''
| 
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-09-01
| ''[[:d:Q120615092|Maxim Senkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q2427207|CERGE-EI]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124453912|Daria Petushkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]
| ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''
| 
| 
|-
| 2021
| 
| ''[[:d:Q126923790|Daryna Medvedchuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 2009
| 2013
| ''[[:d:Q137518921|Jules Sergei Fediunin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486156|Осло университеты]]''
| 
| 
|-
| 2006
| 2011
| ''[[:d:Q137545000|Margarita Lyutova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q76626407|economic journalist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| ''[[:d:Q2304119|Vedomosti]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155172|TV Rain]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18340732|Meduza]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q125780326|The Breakfast Show]]''&lt;br/&gt;[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]]
| 
| 
|-
| 2017
| 2019
| ''[[:d:Q139591946|Darina Grekhova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139859334|Olga Lermontova]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| [[Google]]&lt;br/&gt;[[Microsoft]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11463|Adobe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7836092|Travelport]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q267313|McAfee, LLC]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4274899|Microsoft Russia]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139890890|Kirill Solovev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Карл һәм Франц исемендәге Грац университеты|Грац университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140140251|Vyacheslav Guch]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2552738|product manager]]''
| ''[[:d:Q4389244|ZAO Raiffeisenbank]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140868051|Nikolai Saperov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| &quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4355104|Renaissance Capital]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q141188482|Judas Everett]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.hse.ru/ Югары икътисад мәктәбе порталы]
* [http://fdp.hse.ru/ufa/ Уфимский региональный центр новрузов подготовки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130625125449/http://fdp.hse.ru/ufa/ |date=2013-06-25 }} — официальный сайт
* [http://hse-inc.ru/ Югары икътисад мәктәбе Бизнес-инкубаторы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413110823/http://hse-inc.ru/ |date=2012-04-13 }}
* [http://case-club.ru/ Case Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601161016/http://case-club.ru/ |date=2013-06-01 }} — официальный сайт

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Икътисад юнәлешле югары уку йортлар]]
[[Төркем:Мәскәү югары уку йортлары]]</text>
      <sha1>jid0h3qcr0ggreubfaseavg36houpm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дальни (Ырынбур өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188033</id>
    <revision>
      <id>6024906</id>
      <parentid>4811502</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T04:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3616" sha1="tg7bi6k3dj0cnunkzc7ic8ffix2fmxo" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Дальни (мәгънәләр)}}
{{ТП-Русия	
|халәт = бистә	
|татар исеме= Дальни	
|чын исеме  =Дальний	
|CoordAddon = 	
|CoordScale = 	
|ил   = Русия	
|төбәк харитасы   = 	
|район харитасы   = 	
|ил харитасы зурлыгы   = 	
|төбәк харитасы зурлыгы   = 	
|район харитасы зурлыгы   = 	
|төбәк = Ырынбур өлкәсе 	
|төбәк җәдвәлдә= Ырынбур өлкәсе	
|район төре   = Район	
|район = Александровка районы{{!}}Александровка районы	
|район җәдвәлдә = 	
|җирлек төре  = 	
|җирлек    =	
|җирлек җәдвәлдә   = 	
|эчке бүленеш    = 	
|башлык = 	
|нигезләнү елы = 	
|беренче язма искә алу    = 	
|элекке исемнәр  = 	
|бирле    = 	
|мәйдан= 	
|ТП үзәге биеклеге    = 	
|халык саны                          = {{formatnum:{{ Халык саны | Дальний (Александровский район)  | тс }}}}	
|исәп елы               = {{ Халык саны | Дальний (Александровский район) | г }}	
|тыгызлык   = 	
|агломерация  = 	
|милли состав   =	
|дини состав = 	
|этнохороним  = 	
|почта индексы =	
|сәгать кушагы = 	
|почта индекслары=	
|телефон коды = 	
|санлы идентификатор  = 	
|Commons та төркем   = 	
|сайт  = 	
|add3n        = 	
|add3        = 	
}}	
'''Дальни''' (Дальний) — [[Ырынбур өлкәсе]]нең [[Александровка районы]]нда урнашкан торак пункт.	

== Сәгать поясы ==	
{{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK+2|Объект={{PAGENAME}}}}	
== Халык ==	
{{ Халык саны |Бизәнү=standard| Дальний (Александровский район) | гс }}	
Милләтләр (2010): [[татарлар]] — 59,5%, [[руслар]] — 40,5%.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2017-03-31 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә&lt;/ref&gt;	


== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18774120. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==	
{{Искәрмәләр}}	
{{Ырынбур өлкәсе татар торак пунктлары}}

[[Төркем:Ырынбур өлкәсе торак пунктлары]]
[[Төркем:Александровка районы торак пунктлары]]</text>
      <sha1>tg7bi6k3dj0cnunkzc7ic8ffix2fmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189900</id>
    <revision>
      <id>6024901</id>
      <parentid>6011515</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23962" sha1="12zk3liv806ij19s5p7tfisc5gz2rl2" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе''' ({{lang-ru|{{Label|Q56494468|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q56494468|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. [[1940 ел]]да булдырылган. [[Татарстан Рәисе]] (1991 елга кадәр — [[ТАССР ЮШ]] Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 388 кеше (1997),&lt;ref&gt;[[Татар энциклопедия сүзлеге]]&lt;/ref&gt; 818 кеше (1.01.2015).&lt;ref name=&quot;tatarica&quot;&gt;{{cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-respubliki-tatarstan|title = Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе|publisher=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|author=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]|accessdate=[[2024 ел]]ның [[20 июль]]}}&lt;/ref&gt;

== Бүләкләнү нигезе ==
''белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче, фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсенә ия булган югары квалификацияле фәнни хезмәткәрләргә [[фән]] һәм техника, [[ачышлар]] һәм [[уйлап табу]]лар өлкәсендә булган аеруча кыйммәтле хезмәтләре өчен яисә [[Татарстан|республикада]] аеруча күренекле фәнни-гамәли эшчәнлек алып барган өчен, фән һәм техниканың өстенлекле юнәлешләрен эшләүдәге, фәнни мәктәпләр булдырудагы, фәнни кадрлар тәрбияләүдәге һәм әзерләүдәге казанышлары өчен'' бирелә.&lt;ref&gt;[http://kitaphane.tatarstan.ru/file/Гос%20награды%20рТ.pdf Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Татарстан Республикасы ияләре (1992-х.в.) ==
{{seealso|Калып:Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе|Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре}}

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q56494468. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q56494468/p585
|columns=p166/Q56494468/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 2010
| [[Искәндәр Гыйләҗев]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-31
| [[Казан]]
| [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]]
| 
|-
| 1995
| [[Мансур Хәсәнов]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-25
| [[Зәй районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]
| [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-03-13
|-
| 
| [[Касыйм Йосыпов|Касыйм Йосыпыв]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-26
| [[Сыерышбаш]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Марсель Әхмәтҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-26
| [[Шөгер]]
| [[Яңа Кенәр урта мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-18
|-
| 1997
| [[Равил Фәхретдинов]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-14
| [[Кариле]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Ravil Fakhrutdinov|Ravil Fakhrutdinov]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-03-10
|-
| 
| [[Радик Сибәгатов]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-29
| [[Иске Балтач (Балтач районы)]]
| ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-05-06
|-
| 
| [[Тәлгать Галиуллин]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-22
| [[Кычытканлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Talgat Galiullin|Talgat Galiullin]]
| 
|-
| 
| [[Хатыйп Миңнегулов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-12
| [[Апач (Зәй районы)|Апач]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Hatip Minnegulov|Hatip Minnegulov]]
| 
|-
| 
| [[Илдус Хәйбуллин]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-11
| [[Яшел Үзән районы]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-23
|-
| 2007
| ''[[:d:Q16723219|Фәрит Җәлалов]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-11
| [[Сеңрән]]
| ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| [[Марсель Бакиров]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-10
| [[Мөслим (Мөслим районы)]]
| 
| 
| 
|-
| 1999
| [[Әнвәр Хәйри]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Шәрбән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-20
|-
| 
| [[Рафаил Хәким]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-12
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Raphail Hakimov|Raphail Hakimov]]
| 
|-
| 2004
| [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-13
| [[Рудный]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]]
| 
|-
| 
| [[Фоат Галимуллин]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-21
| [[Арпаяз]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Foat Galimullin|Foat Galimullin]]
| 
|-
| 2001
| [[Любовь Зенитова]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-09-13
| [[Казан]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Юрий Игнатьев|Юри Игнатьев]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-04
| [[Львов]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Равис Госманов]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-09
| [[Уразай (Актаныш районы)|Уразай]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]&lt;br/&gt;[[Казан ветеринария институты]]
| [[:commons:Category:Rayis Gosmanov|Rayis Gosmanov]]
| 
|-
| 1996
| [[Эрнест Ионов|Ирныс Ионов]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-21
| [[Яңа Чишмә]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]
| 
| 
|-
| 2012
| [[Рәис Шәйхелисламов]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-24
| [[Мөслим (Мөслим районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан федераль университетының Алабуга институты]]&lt;br/&gt;[[Мөслим лицее]]
| 
| 
|-
| 1999
| [[Евгений Казаков]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-10-22
| ''[[:d:Q4100355|Бутурлино]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-11
|-
| 2002
| [[Фаяз Хуҗин]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-01
| [[Карман (Зәй районы)|Карман]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-14
|-
| 
| [[Юрий Гортышов]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-17
| [[Поручик (Зәй районы)|Поручик]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[:commons:Category:Yuri Gortyshov|Yuri Gortyshov]]
| 
|-
| 2018
| [[Рөстәм Равилов|Рөстәм Равилев]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-28
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q98420509|школа №30]]''&lt;br/&gt;[[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Rustam Ravilov|Rustam Ravilov]]
| 
|-
| 
| [[Ирина Аверко-Антонович]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-19
| [[Казан]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-24
|-
| 1995
| [[Әхәт Салихов (1938)]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Искәндәр Измайлов]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-12
| ''[[:d:Q1024733|Сеймчан]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Iskander Izmaylov|Iskander Izmaylov]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q107710061|Юрий Смыков]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-06
| [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-18
|-
| 
| ''[[:d:Q109358774|Андрей Карасик]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-30
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Andrey Karasik|Andrey Karasik]]
| 
|-
| 2010
| [[Рафаил Шәйдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-30
| [[Лабит]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]]
| 
|-
| 
| [[Рифат Корбанов]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-01
| [[Мирҗәм]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Rifat Dzhamal|Rifat Dzhamal]]
| 
|-
| 
| [[Дмитрий Таюрский]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-11-23
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Dmitry Tayursky|Dmitry Tayursky]]
| 
|-
| 
| [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-25
| [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Zufar Rameev|Zufar Rameev]]
| 
|-
| 2018
| [[Әлфия Галләмова (1955)|Әлфия Галләмова]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-09
| [[Дятьково|Дәтково]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Alfiya Gallyamova|Alfiya Gallyamova]]
| 
|-
| 2016
| [[Роза Әхмәдиева]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-13
| 
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 2009
| [[Галина Айдарова]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-19
| [[Биләр (Алексеевск районы)|Биләр]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[:commons:Category:Galina Aidarova|Galina Aidarova]]
| 
|-
| 2005
| [[Данис Нургалиев]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-09-01
| [[Абдулла (Борай районы)|Абдулла]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 2008
| ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-20
| [[Яңа Фәйзулла]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''
| [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]]
| 
|-
| 2004
| ''[[:d:Q125749891|Николай Катков]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-18
| 
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Тәтеш авыл хуҗалыгы техникумы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-28
|-
| 1999
| [[Равил Әмирхан]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-09
| [[Иске Кулаткы]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-02
|-
| 2019
| ''[[:d:Q135976000|Рафаэль Валеев]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-28
| [[Керкәле (Лениногорск районы)|Керкәле]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| [[:commons:Category:Rafael Valeev|Rafael Valeev]]
| 
|-
| 
| [[Азат Алимов]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-10
| [[Кече Чынлы]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Гөлшат Галиуллина]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-05
| [[Югары Табын]]
| [[Минзәлә педагогика көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Дилбәр Шәмсетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Тойгелде (Мөслим районы)|Тойгелде]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== ТАССР/ТССР ияләре (1940-1991) ==
{{seealso|Төркем:ТАССР атказанган фән эшлеклеләре}}

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q125971766. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q125971766/p585
|columns=p166/Q125971766/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 1944
| [[Алексей Алексеев (1893)|Алексей Алексеев]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-05-23
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
|-
| 1940
| [[Мөхетдин Корбангалиев]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-10-26&lt;br/&gt;1873-11-07
| [[Биектау (Әгерҗе районы)]]
| [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]
| [[:commons:Category:Muhitdin Kurbangaliev|Muhitdin Kurbangaliev]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-06-03
|-
| 
| [[Николай Ливанов]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-20
| [[Сарытау]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-07
|-
| 1983
| [[Равил Балтанов]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-03
| [[Казан]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-20
|-
| 1964
| [[Хәмит Ярми]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-05
| [[Кырынкүл]]
| [[Манчыл мәдрәсәсе]]&lt;br/&gt;[[Тубыл татар педагогия училищесы|Тубыл татар педагогия укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Hamit Yarmi|Hamit Yarmi]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-30
|-
| 1986
| [[Саре Абдуллина]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-18
| ''[[:d:Q448047|Alupka]]''
| ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]
| 
| 
|-
| 1954
| [[Василий Яблоков]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-07-31
| [[Казан]]
| [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| 
| [[Николай Горяев]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-06-12
| [[Төмән]]
| ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-09
|-
| 1965
| [[Хөсәен Гыйззәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-19
| [[Кәче]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-22
|-
| 1991
| [[Александра Безина]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-15
| [[Коломна]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-23
|-
| 1976
| [[Владимир Богоявленский]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-03-18
| [[Шостка]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-06
|-
| 1991
| [[Гомәр Саттаров]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-02
| [[Мулла Иле]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-26
|-
| 1945
| [[Виктор Меньшиков]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-01-11
| [[Лаеш өязе]]
| [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| [[:commons:Category:Viktor Menshikov|Viktor Menshikov]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-22
|-
| 1968
| [[Мидхәт Фәйзуллин (1908)]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-19
| [[Ырынбур]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-08
|-
| 1945
| [[Исаак Оксман]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-06-24
| ''[[:d:Q12107923|Kalyus]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-16
|-
| 1989
| [[Рүзәл Йосыпов]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-14
| [[Кышкар]]
| ''[[:d:Q51841783|Казан җиңел сәнәгать техникумы]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1978
| [[Ирек Рәхмәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-11
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-05-18
|-
| 1991
| [[Алексей Агафонов]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-26
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-08
|-
| 
| ''[[:d:Q130544890|Ибраһим Вәлидов]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| 1945
| ''[[:d:Q137858846|Иван Дюков]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* [[Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе]] (1940-2004) / [[:Төркем:Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклеләре]]
{{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}}
{{Казанда узучы чаралар}}
[[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]]</text>
      <sha1>12zk3liv806ij19s5p7tfisc5gz2rl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189909</id>
    <revision>
      <id>6024863</id>
      <parentid>6009976</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="hg45uz7dmrbr7hb91nmooqgbeadpdr1" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе''' ({{lang-ru|{{Label|Q61135644|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q61135644|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. [[1980 ел]]ның [[12 сентябрь]] көнендә булдырылган.

[[Татарстан Рәисе]] ([[1991 ел]]га кадәр — [[ТАССР ЮШ]] Президумы) тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 431 кеше (1997),&lt;ref&gt;[[Татар энциклопедия сүзлеге]]&lt;/ref&gt; 1009 кеше (1.01.2015).

== Бүләкләнү нигезе == 
''машина төзелеше предприятиеләренең, берләшмәләренең, учреждениеләренең һәм оешмаларының машина төзелеше өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ эшчеләренә, инженер-техник һәм фәнни хезмәткәрләренә җитештерү бурычларын үтәүдәге, яңа техника, технология эшләүдәге һәм гамәлгә кертүдәге, продукция сыйфатын яхшыртудагы, [[хезмәт]] җитештерүчәнлеген күтәрүдәге, җитештерүнең югары нәтиҗәле эшчәнлеген тәэмин итүдәге казанышлары өчен'' бирелә.&lt;ref&gt;[http://kitaphane.tatarstan.ru/file/Гос%20награды%20рТ.pdf Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Ияләре ==
{{seealso|Төркем:Татарстанның атказанган машина төзүчеләре}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q61135644. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q61135644/p585
|columns=p166/Q61135644/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 
| [[Айрат Мәрдиев]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-01
| [[Чаллы]]
| 
| 
| 
|-
| 2000
| [[Радик Хәсәнов]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-30
| [[Чүпрәле районы]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| 
| 
|-
| 2007
| [[Айдар Беляев]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-11
| [[Казан]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[:commons:Category:Aidar Belyayev|Aidar Belyayev]]
| 
|-
| 2001
| [[Альберт Абдрахманов]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-20
| [[Казан]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| 
| 
|-
| 1991
| [[Әхмәт Галиев]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-30
| [[Сеҗе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-25
|-
| 
| [[Александр Карпов (1953)|Александр Карпов]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-26
| [[Казан]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-17
|-
| 
| [[Александр Лаврентьев]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-09
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q136023687|Павлов, Александр Филиппович]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-25
| [[Надеждино (Питрәч районы)|Надеждино]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Pavlov|Aleksandr Filippovich Pavlov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-09
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}}
{{Казанда узучы чаралар}}
[[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]]</text>
      <sha1>hg45uz7dmrbr7hb91nmooqgbeadpdr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190401</id>
    <revision>
      <id>6024887</id>
      <parentid>6024130</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T01:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31760" sha1="3ltfddfk8znmstj9yxymiw7nqghay1o" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре''' ({{lang-ru|{{Label|Q61135697|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q61135697|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. 

[[1965 ел]]ның [[3 август]] көнендә [[ТАССР ЮШ]] Президумы тарафыннан булдырылган. [[1991 ел]]дан бирле [[Татарстан Рәисе]] тарафыннан бирелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 1579 кеше (1997),&lt;ref&gt;[[Татар энциклопедия сүзлеге]]&lt;/ref&gt; 2768 кеше (1.01.2015).

== Бүләкләнү нигезе ==
''[[Мәдәният]] өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче һәм аны үстерүдә зур казанышларга ия булган, мәдәният учреждениеләренең, оешмаларының һәм органнарының, мәдәни-агарту учреждениеләренең, кинематографиянең, [[телевидение]] һәм радиотапшыруларның, матбугатның, нәшриятның, полиграфия сәнәгатенең һәм китап сәүдәсенең, туристлык-экскурсия оешмаларының һәм учреждениеләренең югары квалификацияле хезмәткәрләренә, мәдәният һәм [[сәнгать]] уку йортлары хезмәткәрләренә, үзешчән иҗатта катнашучыларга һәм мәдәният оешмалары, учреждениеләре һәм органнары эшендә җәмәгатьчелек башлангычларында катнашучы затларга'' бирелә.&lt;ref&gt;[http://kitaphane.tatarstan.ru/file/Гос%20награды%20рТ.pdf Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Ияләре ==
{{seealso|Калып:Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре|Төркем:ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре}}
{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q61135697. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q61135697/p585
|columns=p166/Q61135697/p585:Ел,label:Исем,p21,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! Исем
! җенес
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 
| [[Вахит Имамов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-03-18
| [[Иске Байсар]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Vahit Imamov|Vahit Imamov]]
| 
|-
| 1985
| [[Фәнис Яруллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-09
| [[Баулы районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Fanis Yarullin|Fanis Yarullin]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-12-09
|-
| 1994
| [[Җәүдәт Дәрзаман]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-13
| [[Сугышлы (Лениногорск районы)|Сугышлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Zaudat Darzaman|Zaudat Darzaman]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-25
|-
| 1972
| [[Вакыйф Нуруллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-01
| [[Югары Әшнәк]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-23
|-
| 2000
| [[Камил Кәримов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-01
| [[Шәле]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Kamil Karimov|Kamil Karimov]]
| 
|-
| 1980
| [[Мансур Шиһапов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-01
| [[Яншык (Татарстан)]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Mansur Shigapov|Mansur Shigapov]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-09
|-
| 1987
| [[Марат Әмирханов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-22
| [[Кәзкәй]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Marat Amirhanov|Marat Amirhanov]]
| 
|-
| 1998
| [[Мәхмүт Әхмәтҗанов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-14
| [[Нәсибаш]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-04
|-
| 1995
| [[Нәбирә Гыйматдинова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-20
| [[Карасу (Татарстан)|Карасу]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Ринат Мөхәммәдиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-10
| 
| 
| [[:commons:Category:Rinat Muhamadiev|Rinat Muhamadiev]]
| 
|-
| 1984
| [[Роза Туфитуллова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-17
| [[Яңа Үзи]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1980
| ''[[:d:Q13208746|Яхъя Халитов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-22
| [[Үтәмеш (Тәтеш районы)|Үтәмеш]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-02
|-
| 1979
| [[Әдип Маликов|Әдип Мәликев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-16
| [[Югары Чат]]
| [[Пермь татар-башкорт педагогия техникумы]]&lt;br/&gt;[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[:commons:Category:Adib Malikov|Adib Malikov]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04-23
|-
| 1964
| [[Әминә Сафиуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-22
| [[Ямаширмә]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-16
|-
| 2007
| [[Фәрит Әсәдуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-03
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Әл-Әзһәр университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Сәфьян Ибраһимов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-24
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Safiyan Ibragimov|Safiyan Ibragimov]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-14
|-
| 2002
| [[Роберт Андреев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-31
| [[Баткак]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Robert Andreev|Robert Andreev]]
| 
|-
| 
| [[Марсель Бакиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-12-10
| [[Мөслим (Мөслим районы)]]
| 
| 
| 
|-
| 1986
| [[Клара Булатова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-18
| [[Татар Карамалысы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-29
|-
| 2010
| [[Рәшит Бәшәр]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-07
| [[Янил]]&lt;br/&gt;[[Куакбаш]]&lt;br/&gt;[[Лениногорск]]
| 
| 
| 
|-
| 1985
| [[Илбарис Надиров|Илбарис Надыйров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-15
| [[Яңа Нәдер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-20
|-
| 
| [[Саҗидә Сөләйманова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-10-03
| [[Яңавыл]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-10
|-
| 1991
| [[Әнвәр Хәйри]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Шәрбән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-20
|-
| 
| [[Роза Хәмидуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-14
| [[Мулла Иле]]
| 
| 
| 
|-
| 1997
| [[Флора Әхмәтова-Урманче]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-23
| [[Күкрәнде]]
| 
| [[:commons:Category:Flora Ahmetova-Urmanche|Flora Ahmetova-Urmanche]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-16
|-
| 
| [[Наилә Ахунова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-12
| [[Әлмәт]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Nailya Akhunova|Nailya Akhunova]]
| 
|-
| 1998
| [[Флүрә Баязитова|Флера Баязитова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-02
| [[Иске Салавыч]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 1967
| [[Ян Винецкий]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-10
| [[Запорожье]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Jan Vinetskiy|Jan Vinetskiy]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-01
|-
| 
| [[Ринат Закиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-01
| [[Нарат-Елга]]
| 
| [[:commons:Category:Rinat Zakirov|Rinat Zakirov]]
| 
|-
| 2011
| [[Мирсәй Гариф]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-01
| [[Азнакай районы]]
| ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| [[Владимир Мироваев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-11
| [[Хуҗа Хәсән]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]&lt;br/&gt;[[Хуҗа Хәсән урта мәктәбе|Хуҗа Хәсән гомуми урта белем бирү мәктәбе]]
| 
| 
|-
| 1974
| [[Венера Ихсанова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-08-23
| [[Түбән Шөн]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-16
|-
| 
| [[Шәмси Закиров]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-11
| [[Шәдче]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 1965
| [[Гәверлә Беляев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-26
| [[Түбән Бикмәт]]
| [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
|-
| 
| ''[[:d:Q51668632|Юлия Дрешер]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-26
| ''[[:d:Q588164|Krasnokutsk Raion]]''
| 
| [[:commons:Category:Yulia Dresher|Yulia Dresher]]
| 
|-
| 1989
| [[Әлмира Әдиатуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-08
| [[Сәеткол (Илеш районы)|Сәеткол]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Almira Adiatullina|Almira Adiatullina]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-21
|-
| 1995-02-13
| [[Рина Зарипова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-12
| [[Меңнәр]]
| [[Казан федераль университетының Алабуга институты]]
| [[:commons:Category:Rina Zaripova|Rina Zaripova]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-10
|-
| 2007
| [[Рафаил Газизов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-26
| [[Кече Кирмән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 1980
| [[Әхмәдулла Әхмәтгалиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| [[Усы (Актаныш районы)|Усы]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Минзәлә педагогика көллияте]]
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
|-
| 
| [[Фәрит Шәрифуллин (1953)|Фәрит Шәрифуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| [[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 1988
| [[Равил Гыймадиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-03
| [[Актаныш]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Венера Якупова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-06
| [[Яшел Үзән районы]]
| 
| [[:commons:Category:Venera Yakupova|Venera Yakupova]]
| 
|-
| 1998
| [[Гомәр Таһир]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-11-15
| [[Куйсуы]]
| ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| 2010
| [[Вәсил Галимов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-05
| [[Чиләбе]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Ольга Левадная]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-02
| [[Сумы]]
| 
| [[:commons:Category:Olga Levadnaya|Olga Levadnaya]]
| 
|-
| 
| [[Гамил Әсхәдуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-19
| [[Түбән Кама районы]]&lt;br/&gt;[[Шәңгәлче]]
| [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q106862710|Динә Диас кызы Хисамова]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-31
| 
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Dina Khisamova|Dina Khisamova]]
| 
|-
| 
| [[Гөлназ Шәйхи]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-04
| [[Каенсар (Арча районы)|Каенсар]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 1987
| [[Габдрахман Сәлимов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-16
| [[Күәм]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
|-
| 
| [[Гамир Гайфетдинов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-01
| [[Бишсубаш]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-28
|-
| 
| [[Гаптрәүф Нуриев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-10
| [[Урта Бирәзә]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| [[:commons:Category:Gaptrauf Nuriev|Gaptrauf Nuriev]]
| 
|-
| 2012
| [[Марс Тукаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-26
| [[Рыс]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Истанбул университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''
| 
| 
|-
| 1992
| [[Рәмзия Хөсәенова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08-30
| [[Чишмәбаш (Кукмара районы)]]
| [[Казан дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан педагогика көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Фаил Зыязов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-15
| [[Чишмә (Актаныш районы)|Чишмә]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Гөлнара Зиннәтуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-07
| [[Хәерби]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-08
|-
| 
| [[Дамир Вагыйзов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-01
| ''[[:d:Q30179960|Татар Агайбашы]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татар Сараланы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016
|-
| 
| [[Ирек Һадиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-28
| [[Кече Кирмән]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Irek Hadiev|Irek Hadiev]]
| 
|-
| 2003
| [[Айсылу Башкурова-Садыйкова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-27
| [[Кызыл Октябрь районы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-25
| [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Zufar Rameev|Zufar Rameev]]
| 
|-
| 2010
| [[Гөлчәчәк Нәҗипова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-10
| [[Тойгуҗа]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-12
| [[Ишем]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Mikhail Cherepanov|Mikhail Cherepanov]]
| 
|-
| 2007
| [[Сәүбән Чуганаев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-03
| [[Йөкшер]]
| [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655482|Пермь музыка укуханәсе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-23
|-
| 2023
| [[Армандо Диамантэ]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-11
| [[Чепья]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[ТИСБИ]]
| 
| 
|-
| 2019
| [[Луиза Шәмсетдинова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-18
| [[Вагай районы]]
| ''[[:d:Q4146737|Төньяк Урал аръягы дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30257771|Төмән дәүләт дөнья икътисады, идарә һәм хокук академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]''
| 
| 
|-
| 2002
| ''[[:d:Q122194742|Михаил Козловский]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-03-24
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]
| [[:commons:Category:Mikhail Kozlovsky (photographer)|Mikhail Kozlovsky (photographer)]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-01-20
|-
| 
| [[Айгөл Нәбиуллина]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-02-14
| [[Олы Мәтәскә]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 1983
| ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-20
| [[Яңа Фәйзулла]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''
| [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]]
| 
|-
| 1996
| [[Фуат Гарифуллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-09
| [[Күл Черкене]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q126090566|Әлфия Хәбибуллина]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-22
| [[Салагыш]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Alfiya Habibullina|Alfiya Habibullina]]
| 
|-
| 1996
| [[Солтан Шәмси]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-10
| [[Суыксу (Биектау районы)]]
| [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[:commons:Category:Sultan Shamsi|Sultan Shamsi]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q126327386|Розалия Нургалиева]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-07
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[:commons:Category:Rozaliya Nurgaleeva|Rozaliya Nurgaleeva]]
| 
|-
| 2007
| [[Вәрис Гали]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-16
| [[Кече Кирмән]]
| 
| 
| 
|-
| 1999
| [[Әнисә Алиева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-29
| [[Кече Чынлы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 2013
| [[Фәридә Исмәгыйлева]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-01
| [[Карамалы (Азнакай районы)]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q130331369|Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| 
| 
|-
| 2017
| [[Диләрә Гыймранова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-07
| [[Кичүчат]]
| [[Әлмәт политехник техникумы]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| 
| 
|-
| 2025-02-28
| [[Илмир Ямалов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-01
| [[Мусабай-Завод]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]
| 
| 
|-
| 
| [[Николай Туганов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-16
| [[Кече Шәмәк]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Венера Гаврилова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-24
| [[Чыбыклы]]
| [[Казан федераль университетының Алабуга институты]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q134611865|Ринат Әхмәтгали улы Фазлыйәхмәтов]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-13
| [[Олы Әтнә]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Rinat Fazliakhmetov|Rinat Fazliakhmetov]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-28
|-
| 
| [[Кадим Нуруллин]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-02
| [[Ташкичү (Ютазы районы)|Ташкичү]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Флорид Әгъзамов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-11
| [[Чакмагыш районы]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-04
|-
| 
| ''[[:d:Q135670086|Аладинский, Евгений Александрович]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-31
| [[Казан]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''
| [[:commons:Category:Evgeniy Aladinskiy|Evgeniy Aladinskiy]]
| 
|-
| 
| [[Абдуллах Бегиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-10-19
| [[Кыргызстан]]&lt;br/&gt;[[Чуй өлкәсе]]
| [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| 
| 
|-
| 1996
| ''[[:d:Q135976000|Рафаэль Валеев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-28
| [[Керкәле (Лениногорск районы)|Керкәле]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]
| [[:commons:Category:Rafael Valeev|Rafael Valeev]]
| 
|-
| 
| [[Тәэминә Биктимирова]]
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-12
| [[Яңа Шимбер]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Роберт Әбелмәмбәтов]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-25
| [[Юлкотлы]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-27
|-
| 
| [[Тәлгат Фәхразыев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-25
| [[Салкын Алан]]
| [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''
| [[:commons:Category:Musicians from Russia|Musicians from Russia]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-29
|-
| 
| ''[[:d:Q138752659|Рәүфә Уразманова]]''
| ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-22
| [[Можга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-20
|-
| 2001
| ''[[:d:Q140894087|Александр Афанасьев]]''
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-08
| [[Кителга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-15
|-
| 
| [[Хәмит Миңнегалиев]]
| ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-25
| [[Яңа Әлем]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-13
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}}
{{Казанда узучы чаралар}}
[[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]]</text>
      <sha1>3ltfddfk8znmstj9yxymiw7nqghay1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасының Халык артисты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190461</id>
    <revision>
      <id>6024923</id>
      <parentid>6012379</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68782" sha1="o9av25scas0u65h1n65k951ktjsqyme" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Татарстан Республикасының Халык артисты''' ({{lang-ru|{{Label|Q4313318|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4313318|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. 

== Тарихы ==
[[Файл:People's Artist of the Tatar ASSR.jpg|100px|thumb|left|{{тәрҗемә ителмәгән 5|Татар АССР халык артисты||d|Q49517688}} билгесе]]
[[1940 ел]]да {{тәрҗемә ителмәгән 5|Татар АССР халык артисты||d|Q49517688}} буларак [[ТАССР ЮШ]] указы нигезендә булдырылган. [[1991 ел]]дан соң яңа исем белән [[Татарстан Президенты]] тарафыннан бирелә, [[2004 ел]]да рәсмиләштерелә.

Бүләкләнүчеләр саны — 250 кеше (1998),&lt;ref&gt;[[Татар энциклопедия сүзлеге]]&lt;/ref&gt; 395 кеше (1.01.2015).

== Бүләкләнү нигезе ==
Югары осталыкка ия булган, күренекле сәнгать образлары, спектакльләр, кинофильмнар, телеспектакльләр, телефильмнар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радио әсәрләре иҗат иткән һәм республиканың сәнгати мәдәниятенә зур өлеш керткән, җәмәгатьчелеккә киң танылган артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, музыкаль башкаручыларга һәм башка сәнгать әһелләренә. «[[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|Татарстан Республикасының Атказанган артисты»]] яисә «[[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе»]] дигән мактаулы исемнәр бирелгәннән соң, кагыйдә буларак, кимендә 10 ел узгач бирелә (беренче партияләрне башкаручы балет артистларына кимендә биш ел узгач бирелә).&lt;ref&gt;[http://kitaphane.tatarstan.ru/file/Гос%20награды%20рТ.pdf Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Татарстан Республикасы ияләре (1992-) ==
{{seealso|Калып:Татарстан Республикасының Халык артисты|Төркем:Татарстанның халык артистлары}}

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q4313318. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q4313318/p585
|columns=p166/Q4313318/p585:Ел,label:исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 
| [[Алсу Сафина|Алсу Абрамова]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-27
| [[Бөгелмә]]
| 
| [[:commons:Category:Alsou Abramova|Alsou Abramova]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q739505|Denis Matsuev]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-06-11
| [[Иркутск]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Denis Matsuev|Denis Matsuev]]
| 
|-
| 
| [[Ренат Ибраһимов]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-20
| [[Львов]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Renat Ibragimov|Renat Ibragimov]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-14
|-
| 1992
| [[Зөләйха Хисмәтуллина]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-11-22
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-24
|-
| 
| [[Гүзәл Уразова]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-08
| [[Барда|Барда авылы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Илдар Абдразаков]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-26
| [[Уфа]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| [[:commons:Category:Ildar Abdrazakov|Ildar Abdrazakov]]
| 
|-
| 1978
| [[Владимир Андреев (1930)|Владимир Андреев]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Andreev|Vladimir Andreev]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-29
|-
| 
| [[Альберт Әсәдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-01
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''
| [[:commons:Category:Albert Asadullin|Albert Asadullin]]
| 
|-
| 
| [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-07-07
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-10
|-
| 
| [[Владимир Васильев (1978)|Владимир Васильев]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-23
| [[Чаллы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Vladimir Vasilyev (singer)|Vladimir Vasilyev (singer)]]
| 
|-
| 
| [[Илсөяр Газетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Исмаил (Дүртөйле районы)|Исмаил]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Айдар Галимов]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-02-23
| [[Мәдәният (Бакай-Ата районы)|Мәдәният]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Aidar Galimov|Aidar Galimov]]
| 
|-
| 
| [[Фидан Гафаров]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-12
| [[Яңа Уртай]]
| [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-27
|-
| 
| [[Ренат Еникиев]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-13
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Renat Enikeev|Renat Enikeev]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-13
|-
| 
| [[Фәррух Закиров]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-16
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q21674834|Үзбәкстан дәүләт консерваториясе]]''
| [[:commons:Category:Farrukh Zokirov|Farrukh Zokirov]]
| 
|-
| 
| [[Нурия Ирсаева]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-13
| [[Канбәк]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Хәлимә Искәндәрова|Хәлимә Искәндәрева]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-19
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| [[:commons:Category:Khalima Iskanderova|Khalima Iskanderova]]
| 
|-
| 2003
| [[Надежда Кадышева]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-01
| [[Горкино]]
| ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''
| [[:commons:Category:Nadezhda Kadysheva|Nadezhda Kadysheva]]
| 
|-
| 
| [[Рәшит Кәлимуллин]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-06
| [[Яшел Үзән]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Rashid Kalimullin|Rashid Kalimullin]]
| 
|-
| 
| [[Георгий Ковтун]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-19
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| 
| 
|-
| 2001
| [[Игорь Лацанич]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-11
| [[Ужгород|Ужһород]]
| ''[[:d:Q1992023|Львов милли музыка академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-17
|-
| 
| [[Лариса Маслова]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-25
| [[Вольск]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Александр Сладковский]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-20
| [[Таганрог]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Alexander Sladkovsky|Alexander Sladkovsky]]
| 
|-
| 
| [[Салават Фәтхетдинов|Салават Фәтхетдинев]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-10
| [[Аксәет]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Salavat Fathutdinov|Salavat Fathutdinov]]
| 
|-
| 
| [[Зөфәр Хәйретдинов]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-08-05
| [[Татар Казысы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Илһам Шакиров]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-02-15
| [[Яңа Бүләк (Тукай районы)|Яңа Бүләк]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Ilgam Shakirov|Ilgam Shakirov]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-16
|-
| 
| [[Галина Юрченко]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-22
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Фуат Халитов|Фуат Халитев]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-02-18
| [[5 нче полиция бүлеге (Казан)|5 нче пүлисә бүлеге]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-16
|-
| 
| [[Рем Урасин]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-15
| [[Казан]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Rem Urasin|Rem Urasin]]
| 
|-
| 2001
| [[Айдар Хафиз|Ай­дар Ха­физ]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-20
| [[Күн (торак пункты)|Күн]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Aydar Hafizov|Aydar Hafizov]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-13
|-
| 1996
| [[Габдулла Рәхимкулов]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-02-15
| [[Кече Шәйморза]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-09
|-
| 
| [[Зилә Сөнгатуллина]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-30
| [[Югары Кыйгы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Zilya Sungatullina|Zilya Sungatullina]]
| 
|-
| 
| [[Илдус Хәниф улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-19
| [[Татар Кандызы]]
| 
| [[:commons:Category:Ildus Akhmetzhanov|Ildus Akhmetzhanov]]
| 
|-
| 2021
| [[Илһам Вәлиев]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-19
| [[Имәнлекүл]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]&lt;br/&gt;[[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]
| 
| 
|-
| 
| [[Луара Шакирҗанова]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-09
| [[Күлле Киме]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| [[:commons:Category:Luara Shakirzhanova|Luara Shakirzhanova]]
| 
|-
| 
| [[Люция Хәмитова|Люция Хәмитева]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-12
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Мирсәет Яруллин]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-12
| [[Мамадыш районы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04-06
|-
| 
| [[Нәфкать Нигъмәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-16
| [[Уракай (Яңавыл районы)|Уракай]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Рамил Төхфәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-02
| [[Галиәсгар Камал урамы (Казан)|Галиәсгар Камал урамы]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Ramil Tuhvatullin|Ramil Tuhvatullin]]
| 
|-
| 
| [[Фасил Әхмәтов|Фасил Әхмәтев]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-23
| [[Салтык Ерыклы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-06
|-
| 
| [[Фәнәвил Галиев]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-04
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Хәлим Җәлалов]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-27
| [[Олы Солтан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Halim Zalyalov|Halim Zalyalov]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-05
|-
| 2000
| [[Әзһәр Шакиров|Әзһәр Шакирев]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-02-22
| [[Азнакай районы]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Azgar Shakirov|Azgar Shakirov]]
| 
|-
| 
| [[Әсхәт Хисмәтов]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-01
| [[Түбән Әлки]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Ashat Hismatov|Ashat Hismatov]]
| 
|-
| 
| [[Нурҗамал Үсәнбаева]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-04
| [[Арыс]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Леонид Любовский]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-24
| ''[[:d:Q13520833|Камьянка]]''
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Leonid Lyubovsky|Leonid Lyubovsky]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-09-10
|-
| 
| [[Марат Шәрипов]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-26
| [[Ямакай]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Идрис Газиев]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-21
| [[Корманай]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| [[:commons:Category:Idris Gaziev|Idris Gaziev]]
| 
|-
| 1992
| [[Рубин Абдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-19
| [[Йошкар-Ола]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Хәния Фәрхи]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-30
| [[Югары Салаюа]]
| 
| [[:commons:Category:Haniya Farhi|Haniya Farhi]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-27
|-
| 
| [[Сәвия Сираева]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-05
| [[Иске Исай|Ишморат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Ризидә Фәхруллина]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-01
| [[Югары Манчар]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Нинель Юлтыева|Нинель Юлтый]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-02-03
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-23
|-
| 
| [[Георгий Ибушев]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-20
| [[Владимир (Мамадыш районы)|Владимир (Кече Бөрсет)]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Georgiy Ibushev|Georgiy Ibushev]]
| 
|-
| 
| [[Анатолий Луппов]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-02
| [[Пачи (Киров өлкәсе)|Пачи]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Anatoly Luppov|Anatoly Luppov]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-08
|-
| 
| [[Шамил Рәхмәтуллин (1930)|Шамил Рәхмәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-09-01
| ''[[:d:Q20026935|Пашня (Томскан область)]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-22
|-
| 
| [[Альбина Шаһиморатова]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-17
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Albina Shagimuratova|Albina Shagimuratova]]
| 
|-
| 
| [[Рәхилә Мифтахова]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-07
| [[Хуҗайлы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-08
|-
| 
| [[Бахытжан Смагулов]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-11-04
| [[Чар (Казакъстан)|Чар]]
| 
| 
| 
|-
| 2006
| [[Резеда Әхиярова]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-01
| 
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]&lt;br/&gt;[[Казан музыка көллияте]]
| [[:commons:Category:Rezeda Akhiyarova|Rezeda Akhiyarova]]
| 
|-
| 
| [[Венера Ганиева]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-24
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Venera Ganeeva|Venera Ganeeva]]
| 
|-
| 2000
| [[Асаф Вәлиев]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-26
| [[Актаныш]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Минзәлә педагогика көллияте]]
| [[:commons:Category:Asaf Valiev|Asaf Valiev]]
| 
|-
| 
| [[Рөстәм Вәлиев (1961)|Рөстәм Вәлиев]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-27
| [[Самар]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-03-05
|-
| 2014
| [[Илдус Габдрахманов]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-27
| [[Апас районы]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Ildus Gabdrakhmanov|Ildus Gabdrakhmanov]]
| 
|-
| 
| [[Миңгол Галиев|Мингол Галиев]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-27
| [[Мамадыш районы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Mingol Galeev|Mingol Galeev]]
| 
|-
| 
| [[Рөстәм Закиров]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-11
| [[Урта Пошалым]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Галина Казанцева]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-11-12
| [[Маҗын]]
| [[Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия (Яр Чаллы)]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт музыка көллияте|Ф.З. Яруллин исемендәге Әлмәт музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 2023
| [[Филүс Каһиров]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-02
| [[Бүздәк районы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 2004
| [[Лидия Әхмәтова]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-17
| [[Кайбыч районы]]
| [[Иске Тәрбит урта мәктәбе]]&lt;br/&gt;[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Lidia Akhmetova|Lidia Akhmetova]]
| 
|-
| 
| [[Алмаз Монасыйпов]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-11
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Almaz Monasypov|Almaz Monasypov]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-07-24
|-
| 
| [[Шамил Монасыйпов]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-31
| [[Камьянске]]
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| [[Габделфәт Сафин]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-11
| [[Симетбаш]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Миләүшә Таминдарова]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-13
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Milyausha Tamindarova|Milyausha Tamindarova]]
| 
|-
| 2006
| [[Флёра Сөләйманова]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-10
| [[Иске Барыш]]&lt;br/&gt;[[Кама Тамагы районы]]
| 
| [[:commons:Category:Flyora Suleymanova|Flyora Suleymanova]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-14
|-
| 
| [[Клара Хәйретдинова]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-07-27
| [[Өнсә]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 2003
| [[Зөләйха Хәкимҗанова]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-30
| [[Ярлы Түбә]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Альберт Әсәдуллин (виолончелист)|Альберт Әсәдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-16
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-11
|-
| 
| [[Әхмәт Әхәди]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-30
| [[Атаконыс (Җетесай районы)]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Ahmed Agadi|Ahmed Agadi]]
| 
|-
| 
| [[Александр Славутский]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-27
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Slavutskiy|Aleksandr Slavutskiy]]
| 
|-
| 
| [[Ризидә Галимова]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-26
| [[Чистай]]
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| [[Александр Карпеев]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-22
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Alexander Karpeev|Alexander Karpeev]]
| 
|-
| 
| [[Зөфәр Билалов]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-05
| [[Олы Елга (Балык Бистәсе районы)|Олы Елга]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Зәйнәп Фәрхетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-17
| ''[[:d:Q4238469|Krasnogorsk]]''
| 
| [[:commons:Category:Zaynab Farhetdinova|Zaynab Farhetdinova]]
| 
|-
| 
| [[Михаил Казаков (1976)|Михаил Казаков]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-15
| [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Айдар Фәйзрахманов]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-30
| [[Урта Бирәзә]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 1997
| [[Зөһрә Шәрифуллина]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-12-20
| [[Сарман]]
| [[Түбән Кама музыка көллияте|Салих Сәйдәшев исемендәге Түбән Кама музыка көллияте]]
| 
| 
|-
| 
| [[Радик Зөфәр улы Бариев|Радик Бариев]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-30
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Radik Bariev (actor)|Radik Bariev (actor)]]
| 
|-
| 
| [[Валерий Казанцев|Валери Казанцев]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-04
| ''[[:d:Q4109156|Verkhovye]]''
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-05
|-
| 
| [[Наҗия Теркулова|Нәҗия Теркулова]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-25
| [[Әстерхан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-14
|-
| 
| [[Юрий Ичетовкин]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-27
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-11
|-
| 
| [[Тимергали Зиннуров]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-18
| [[Лаеш районы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Ганс Сәйфуллин]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-26
| [[Баулы]]
| 
| 
| 
|-
| 2007
| [[Зөлфирә Зарипова]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-15
| [[Яңа Бәрәскә]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Фуат Зарипов]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-04
| [[Чыбыклы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Галина Ишкова]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-24
| ''[[:d:Q25739834|Юдиха]]''
| 
| [[:commons:Category:Galina Ishkova|Galina Ishkova]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-12-01
|-
| 
| [[Александр Калаганов]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-10
| [[Каманича]]
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Kalaganov|Aleksandr Kalaganov]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-22
|-
| 
| [[Шәмси Закиров]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-11
| [[Шәдче]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 2008
| [[Илсур Сафин (1962)|Илсур Сафин]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-11
| [[Югары Балтай]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Ләлә Миңнуллина]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Тәслимә Фәйзуллина]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-17
| [[Дүсән]]
| [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]
| [[:commons:Category:Taslima Fayzullina|Taslima Fayzullina]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-10-13
|-
| 
| [[Рамил Курамшин]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-16
| [[Кучкай Пажары]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-18
|-
| 2006
| [[Кирам Сатиев]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-21
| [[Актаныш районы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Kiram Satiev|Kiram Satiev]]
| 
|-
| 2024
| [[Ришат Төхвәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-03
| [[Карамалы-Гобәй]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Рәмзия Безус]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-02
| [[Сарман районы]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Ramziya Bezus|Ramziya Bezus]]
| 
|-
| 2023
| [[Олег Фазылҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-03-10
| [[Балык Бистәсе районы]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Oleg Fazylzyanov|Oleg Fazylzyanov]]
| 
|-
| 
| [[Фәрит Шиһапов]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-08-05
| [[Сарман районы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-02
|-
| 
| [[Фоат Әбүбәкеров|Фуат Әбүбәкерев]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-11-02
| [[Нәмәнгән]]
| 
| [[:commons:Category:Fuat Abubakirov|Fuat Abubakirov]]
| 
|-
| 
| [[Фәез Бәдриев]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-19
| [[Бикбау]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-17
|-
| 
| [[Зөһрә Бәйрәшева]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-10-08
| [[Касыйм (шәһәр)|Касыйм]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-02
|-
| 
| [[Фән Вәлиәхмәтов]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-18
| [[Шаран районы|Шаран райуны]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-12
|-
| 
| [[Гөлзадә Сафиуллина]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-08
| [[Шекә]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[:commons:Category:Gulzada Safiullina|Gulzada Safiullina]]
| 
|-
| 2009
| [[Булат Сәлахов]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-21
| [[Алан (Арча районы)|Алан]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Bulat Salyakhov|Bulat Salyakhov]]
| 
|-
| 
| [[Лариса Башкирова]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-17
| [[Гәнҗә]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Флюра Бикмурзина]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07-01
| [[Иске Салман]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Нуриәхмәт Сафин]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-15
| [[Кыр Шонталысы (Татарстан)|Кыр Шонталысы]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Мирсәет Сөнгатуллин]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Инсаф Фәхретдинов]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-27
| [[Губаха]]
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| [[:commons:Category:Insaf Fahretdinov|Insaf Fahretdinov]]
| 
|-
| 
| [[Чулпан Закирова]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-24
| [[Казан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| 
|-
| 2022
| [[Зифа Нагаева]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-01
| [[Иске Итекәй]]
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Һаҗәр Шәкүрова]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-26
| [[Саба районы]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-06-26
|-
| 
| [[Владимир Степанов (артист)|Владимир Степанов]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-09
| [[Новосибирск]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-19
|-
| 2016
| [[Венера Шакирова]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-11
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 2016
| [[Резидә Шәрәфиева]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-10&lt;br/&gt;1966
| [[Наратлы Кичү]]
| [[Минзәлә педагогика көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025
|-
| 
| [[Рәфыйк Таһиров]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Азат Хөсәенов (1958)|Азат Хөсәенов]]
| 
| 
| 
| [[:commons:Category:Azat Timershaeh|Azat Timershaeh]]
| 
|-
| 
| [[Рөстәм Галиев (1960)|Рөстәм Галиев]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-27
| [[Киекле]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| 
| 
|-
| 1995
| [[Айдар Әхмәтов]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]''
| 
| 
|-
| 1998
| [[Роза Салихова (1948)|Роза Салихова]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-20
| [[Усы (Актаныш районы)|Усы]]
| [[Әлмәт музыка көллияте|Ф.З. Яруллин исемендәге Әлмәт музыка көллияте]]
| 
| 
|-
| 
| [[Нурдия Җүрәева]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-02
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q89584058|Юзефина Сокольская]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| 
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 2012
| [[Зөлфия Шакирова]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-05
| [[Югары Аташ]]
| [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]&lt;br/&gt;[[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 2023
| [[Вадим Захаров (1986)|Вадим Захаров]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-24
| [[Пчеловод]]
| [[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Виталий Агапов]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Владимир Федотов (1950)|Владимир Федотов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-13
| [[Октябрьск]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Vladimir Sergeevich Fedotov|Vladimir Sergeevich Fedotov]]
| 
|-
| 2001
| ''[[:d:Q106447045|Viktor Dering]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-14
| [[Харбин]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-05-18
|-
| 
| [[Гамил Әсхәдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-19
| [[Түбән Кама районы]]&lt;br/&gt;[[Шәңгәлче]]
| [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Рөстәм Маликов]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-20
| [[Бикбау]]
| 
| [[:commons:Category:Rustam Malikov|Rustam Malikov]]
| 
|-
| 
| [[Галина Окунева-Ластовка]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-01
| [[Семенсола]]
| 
| 
| 
|-
| 2025
| [[Алсу Әбүлханова|Алсу Әбелханова]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-14
| [[Воркута]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 2007
| [[Гөлүсә Гайнетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-03
| [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Рабига Сибгатуллина]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-27
| [[Иске Иябаш]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Раушания Юкачева]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-18
| [[Күн (торак пункты)|Күн]]
| ''[[:d:Q4207836|Казан мәгълүмат технологияләре һәм элемтә техникумы]]''&lt;br/&gt;[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| [[:commons:Category:Raushaniya Yukachyova|Raushaniya Yukachyova]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-07-17
|-
| 2018
| [[Рәфикъ Каюмов]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-02
| [[Кара Чишмә]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 2012
| [[Фирая Әкбәрова]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-02
| [[Кызыл Байрак (Югары Ослан районы)]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Firaya Akberova|Firaya Akberova]]
| 
|-
| 
| [[Фирзәр Мортазин]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-21
| [[Кайбыч]]
| [[Лениногорск музыка-сәнгать педагогика көллияте]]
| 
| 
|-
| 
| [[Фәридә Сафина]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-20
| [[Сарман]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[:commons:Category:Farida Safina|Farida Safina]]
| 
|-
| 2008
| [[Җәмилә Әсфәндиярова]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-03
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Наилә Ибраһимова]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-05
| [[Атабай (Лаеш районы)]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Nailya Ibragimova|Nailya Ibragimova]]
| 
|-
| 2022
| [[Гөлшат Шәрәпова]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-01
| [[Түбән Әлки]]
| [[Казан музыка көллияте]]&lt;br/&gt;[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 2023
| [[Алинә Шәрипҗанова]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-21
| [[Ершов (шәһәр)]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]]
| 
| 
|-
| 2022
| [[Рөстәм Асаев]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-20
| [[Болышлы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q120733971|Евгений Михайлов]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Evgeny Vladimirovich Mikhailov|Evgeny Vladimirovich Mikhailov]]
| 
|-
| 2023
| [[Фирүзә Хәлдәрова]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 2000
| [[Искәндәр Биктаһиров]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-12
| [[Югары Чыгтай]]
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| [[:commons:Category:Iskander Biktagirov|Iskander Biktagirov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-24
|-
| 2013
| [[Фәрит Хатыйпов (1948)|Фәрит Хатыйпов]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-01
| [[Югары Кибәхуҗа]]
| [[Казан музыка көллияте]]
| 
| 
|-
| 
| [[Мнир Соколов]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-26
| [[Иваново]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Марат Сираҗетдинов (1948)|Марат Сираҗетдинов]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| [[Уфа]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-03-26
|-
| 2025
| [[Фәридә Әхмәтшина]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-17
| [[Бакалы]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Альфред Якшимбетов]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-10
| [[Иске Акколай]]
| 
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q135634326|Nina Kalaganova]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-06-11
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| [[:commons:Category:Nina Kalaganova|Nina Kalaganova]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q135635661|Меркушин, Михаил Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-18
| [[Заволжье (шәһәр)]]
| ''[[:d:Q28803918|Nizhogordskoe teatrlnoye yschlishe Evatigneev]]''&lt;br/&gt;[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[:commons:Category:Mikhail Merkushin|Mikhail Merkushin]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q135636977|Казанцев, Вячеслав Васильевич]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-20
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Vyacheslav Kazantsev|Vyacheslav Kazantsev]]
| 
|-
| 
| [[Илья Славутский]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-29
| [[Озёрск (Чиләбе өлкәсе)|Озёрск]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q136816928|Тухватуллин, Ришат Айратович]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-03
| [[Карамалы-Гобәй]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Шамил Әхмәтҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-07
| [[Курса-Почмак]]
| [[Казан музыка көллияте]]
| 
| 
|-
| 
| [[Рәсим Низамов]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-01
| [[Төрек-Тәмте]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== ТАССР/ТССР ияләре (1926-1991) == 
{{seealso|Төркем:ТАССР халык артистлары}}
{{notice|Түбәндәге исемлек – [[Википедия җәмгыяте|төрле вики-волонтёрларының]] бөтендөнья [[Викимәгълүмат]] белем базасына төркәп барган бүләк ияләренең автоматик тутырылган исемлеге. Ул һичшиксез тулы түгел. [[Ярдәм:Башлаучыларга ярдәм|Викины үз кылыгызга алыгыз]], ''җитмәгән мәкаләләрне'' языгыз! Татар телле [[белем]] дөньясын үзләштерү, куллану, [[Википедия:Үстерү планы|баету һәм ныгытуга]] өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q49517688. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p166/Q49517688/p585
|columns=p166/Q49517688/p585:Ел,label:исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! Ел
! исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! медиа
! үлем датасы
|-
| 
| [[Усман Әлмиев|Госман Әлмиев]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-04-24
| [[Акъегет (Яшел Үзән районы)|Акъегет]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Usman Almeev|Usman Almeev]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-14
|-
| 
| [[Ренат Ибраһимов]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-20
| [[Львов]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Renat Ibragimov|Renat Ibragimov]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-14
|-
| 
| [[Натан Рахлин]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-28
| ''[[:d:Q148990|Сновск]]''
| ''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]''
| [[:commons:Category:Natan Rakhlin|Natan Rakhlin]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-28
|-
| 
| [[Фоат Мансуров|Фуат Мансуров]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-10
| [[Алматы]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Fuat Mansurov|Fuat Mansurov]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-12
|-
| 
| [[Хәлил Әбҗәлилов|Хәлил Әбҗәлилев]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-29
| ''[[:d:Q4336208|Ырынбур өязе]]''
| 
| [[:commons:Category:Khalil Abzhalilov|Khalil Abzhalilov]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-18
|-
| 
| [[Салих Сәйдәшев]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-03
| [[Казан]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]
| [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-16
|-
| 1987
| [[Григорий Ройтфарб]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-07
| [[Житомир]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12104638|Виктор Косенко исемендәге Житомир музыка укуханәсе]]''
| 
| 
|-
| 1970
| [[Әлфия Авзалова|Әлфия Әфзалова]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-15
| [[Актаныш]]
| [[Казан музыка көллияте]]
| [[:commons:Category:Alfiya Avzalova|Alfiya Avzalova]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-06-15
|-
| 1978
| [[Владимир Андреев (1930)|Владимир Андреев]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Andreev|Vladimir Andreev]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-29
|-
| 
| [[Шәүкәт Биктимеров]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-28
| [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Shaukat Biktemirov|Shaukat Biktemirov]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-28
|-
| 
| [[Рәшит Ваһапов]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-07
| [[Актук]]
| 
| [[:commons:Category:Rashid Vagapov|Rashid Vagapov]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-14
|-
| 1988
| ''[[:d:Q4137132|Ринат Мифтахов]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-05
| [[Чаллы (Кама Тамагы районы)]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-04
|-
| 
| [[Фёдор Григорьев]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-21
| ''[[:d:Q21337253|Липница]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-13
|-
| 
| [[Наил Дунаев]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-03
| [[Зәй районы]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Nail Dunaev|Nail Dunaev]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-10-30
|-
| 
| [[Вера Минкина]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-09
| [[Чистай өязе]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Vera Minkina|Vera Minkina]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-20
|-
| 
| [[Мансур Мозаффаров]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-06
| [[Казан]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-11-20
|-
| 1985
| [[Владимир Праченко]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-21
| [[Алексеевка (шәһәр, Белгород өлкәсе)|Алексеевка]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18786111|К. Э. Раутио исемендәге Петрозаводск музыка колледжы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-08-29
|-
| 
| [[Геннадий Прытков]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-01-25
| [[Либәшәү (Алексеевск районы)|Либәшәү]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Gennadiy Prytkov|Gennadiy Prytkov]]
| 
|-
| 
| [[Сара Садыйкова]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-01
| [[Казан]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Sara Sadykova|Sara Sadykova]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-07
|-
| 
| [[Ринат Таҗетдинов|Ринат Таҗетдинев]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-01
| [[Кече Чынлы]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Rinat Tazetdinov|Rinat Tazetdinov]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-16
|-
| 
| [[Илһам Шакиров]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-02-15
| [[Яңа Бүләк (Тукай районы)|Яңа Бүләк]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Ilgam Shakirov|Ilgam Shakirov]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-16
|-
| 
| [[Габдулла Шамуков]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-11
| [[Әсән (Чардаклы районы)|Әсән]]
| [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[:commons:Category:Gabdulla Shamukov|Gabdulla Shamukov]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-12-21
|-
| 
| [[Җәүдәт Фәйзи]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| [[Ырынбур]]
| 
| [[:commons:Category:Dzhaudat Fayzi|Dzhaudat Fayzi]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
|-
| 
| ''[[:d:Q12108477|Людмила Кара-Гяур]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-01
| [[Шахты]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| 1979
| [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-10
| [[Ахун (Бүздәк районы)|Ахун]]
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''&lt;br/&gt;[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-23
|-
| 
| [[Галия Кайбицкая]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-05-21
| [[Җаек (шәһәр)|Җаек]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Galiya Kaybitskaya|Galiya Kaybitskaya]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-16
|-
| 1951
| [[Гөлсем Камская]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-25
| [[Казан]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-08
|-
| 
| [[Зилә Сөнгатуллина]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-30
| [[Югары Кыйгы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Zilya Sungatullina|Zilya Sungatullina]]
| 
|-
| 1984
| [[Зөһрә Сәхәбиева]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-27
| [[Салих-Тукай]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Ирек Баһманов]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-06
| [[Әлмәт]]
| 
| [[:commons:Category:Irek Bagmanov|Irek Bagmanov]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-11-22
|-
| 1980
| [[Люция Фарсина]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-09-30
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-04
|-
| 
| [[Равил Шәрәфиев]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-05
| [[Балык Бистәсе районы]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Ravil Sharafeev|Ravil Sharafeev]]
| 
|-
| 1975
| [[Фуат Таһиров]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-31
| [[Шуширмә]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-12
|-
| 1991
| [[Хәмдүнә Тимергалиева]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-24
| [[Котлыяр]]
| 
| [[:commons:Category:Hamduna Timergalieva|Hamduna Timergalieva]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-09-14
|-
| 1973
| [[Эмиль Җәләлетдинов]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-02
| [[Сәмәрканд]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Emil Zalaldinov|Emil Zalaldinov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-03-19
|-
| 
| [[Әнвәр Гобәйдуллин]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-10-18
| [[Казан]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Зәйни Солтанов]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-17
| [[Әстерхан]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]
| [[:commons:Category:Zayni Sultanov|Zayni Sultanov]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-05
|-
| 
| [[Заһит Хәбибуллин]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-10-03
| [[Орски|Ыр]]
| 
| [[:commons:Category:Zagid Habibullin|Zagid Habibullin]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-11-20
|-
| 
| [[Шәхсәнәм Әсфәндиярова]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-02-08
| [[Тирмез]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-27
|-
| 
| [[Григорий Ардаров]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-03-28
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-17
|-
| 
| [[Хәйдәр Бигичев]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-16
| [[Чүмбәли]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Haidar Bigichev|Haidar Bigichev]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-13
|-
| 
| [[Гөлсем Исәнголова]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-10
| [[Дәүләткол (Мәләвез районы)|Дәүләткол]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Идеал Ишбүләков|Идеал Ишбүләкев]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-26
| [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-15
|-
| 
| [[Венера Шәрипова]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-27
| [[Ширабад]]
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-08
|-
| 
| [[Атаҗан Ходайшукуров]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-04
| [[Түрткүл|Дүрткүл]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-12-22
|-
| 1986
| [[Алсу Гайнуллина]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-24
| [[Иске Чүпрәле]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Alsu Gainullina|Alsu Gainullina]]
| 
|-
| 1976
| [[Наилә Гәрәева]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-11-18
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]
| [[:commons:Category:Nailya Garaeva|Nailya Garaeva]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-28
|-
| 1982
| [[Нәҗибә Ихсанова]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-25
| [[Тымытык районы]]
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Najiba Ikhsanova|Najiba Ikhsanova]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-12
|-
| 1984
| [[Дамирә Кузаева]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-05-16
| [[Төнгүк]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-20
|-
| 
| [[Римма Ибраһимова]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-15
| [[Түбән Кенә]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| 
|-
| 
| [[Хәсби Фазлуллин]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-16
| [[Казан]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Рауза Хәйретдинова|Рауза Хәйретдинева]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-03
| [[Яңа Ырга]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-15
|-
| 
| [[Наил Әюпов]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-13
| [[Мөслим районы]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Nail Ayupov|Nail Ayupov]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-18
|-
| 1970
| ''[[:d:Q21600041|Вера Улик]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-30
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-28
|-
| 
| [[Наил Шәйхетдинов]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-01
| [[Чирмешән районы]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Nail Shaykhutdinov|Nail Shaykhutdinov]]
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-25
|-
| 
| [[Вафирә Гыйззәтуллина]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-13
| [[Менделеевск районы]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
|-
| 1939
| [[Нәгыймә Таҗдарова]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-05-23
| [[Утар-Аты]]
| 
| [[:commons:Category:Nagima Tazhdarova|Nagima Tazhdarova]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-16
|-
| 
| [[Пётр Маслов]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-08-24
| [[Тәмте (Кама Тамагы районы)|Тәмте]]
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-24
|-
| 
| [[Раилә Гарипова]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-22
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| [[:commons:Category:Railya Garipova|Railya Garipova]]
| 
|-
| 1957
| [[Мөхит Кичүбаев]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-08-16
| [[Сыскы]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-24
|-
| 
| [[Галия Булатова]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-06-24
| [[Түбән Әлки]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-09-13
|-
| 1991
| [[Дания Нуруллина]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-23
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Daniya Nurullina|Daniya Nurullina]]
| 
|-
| 1981
| [[Әлфия Заһидуллина]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-09-07
| [[Кукан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-26
|-
| 
| [[Камил Мөхәммәтшакир улы Вәлиев|Камил Вәлиев]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-20
| [[Туймазы районы]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-18
|-
| 
| [[Габделгазиз Зыятдинов|Габделгазиз Зыятдинев]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-15
| [[Чуалкип]]
| [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-28
|-
| 
| [[Галимә Ибраһимова]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-08
| [[Түбән Шүләңгер]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-26
|-
| 
| [[Мәҗит Илдар]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-10
| [[Семеново (Баймак районы)|Сәмән]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-29
|-
| 1991
| [[Рафаэль Ильясов|Рафаил Ильясов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-04-28
| [[Түбән Чәке]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]&lt;br/&gt;[[Казан музыка көллияте]]
| [[:commons:Category:Rafael Ilyasov|Rafael Ilyasov]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-09
|-
| 
| [[Александр Калаганов]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-10
| [[Каманича]]
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Kalaganov|Aleksandr Kalaganov]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-22
|-
| 
| [[Галина Калашникова]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936&lt;br/&gt;1940&lt;br/&gt;1941
| [[Владивосток]]
| [[Рус балеты академиясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-23
|-
| 
| [[Ренат Салаватов]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-05
| [[Чимкәнт]]
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[:commons:Category:Renat Salavatov|Renat Salavatov]]
| 
|-
| 
| [[Ирина Хәкимова]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-29
| [[Йөрүзән (шәһәр)]]
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Галия Нигъмәтуллина]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-02
| [[Орски|Ыр]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-04
|-
| 
| [[Фатыйма Камалова]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-12
| [[Ырынбур]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-09
|-
| 1964
| [[Рәисә Билалова|Рәисә  Билалова]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-02-23
| [[Казан]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-06
|-
| 
| [[Исламия Мәхмүтова]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-01
| [[Югары Әлки]]
| 
| [[:commons:Category:Islamiya Makhmutova|Islamiya Makhmutova]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-12-03
|-
| 
| [[Мәрзия Миңлебаева]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-08-12
| [[Ижау]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-20
|-
| 
| [[Хәким Сәлимҗанов]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-25
| [[Орски|Ыр]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Khakim Salimzhanov|Khakim Salimzhanov]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-11
|-
| 1991
| [[Рузия Мотыйгуллина]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-03
| [[Югары Әлки]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| 
|-
| 
| [[Виталий Бортяков]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-15
| [[Яшел Үзән]]
| ''[[:d:Q4351540|Пирем дәүләт хореография көллияте]]''
| 
| 
|-
| 1987
| [[Рафаэль Сәхабиев]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-08
| [[Түбән Кама районы]]
| 
| [[:commons:Category:Rafael Sahabiev|Rafael Sahabiev]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-29
|-
| 
| [[Исмай Шәмсетдинов]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| [[Гөлсем Сөләйманова]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-24
| [[Казан]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-14
|-
| 1991
| [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-06
| [[Казан]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]]
| 
|-
| 
| ''[[:d:Q120277562|Вадим Кешнер]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-22
| [[Казан]]
| 
| [[:commons:Category:Vadim Keshner|Vadim Keshner]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-04-14
|-
| 1950
| [[Нәҗип Гайнуллин]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-02-15
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-14
|-
| 
| ''[[:d:Q136816859|Трескин, Эдуард Германович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-01
| [[Казан]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Шәхесләр|Татарстан}}
{{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}}
{{Казанда узучы чаралар}}

[[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]]</text>
      <sha1>o9av25scas0u65h1n65k951ktjsqyme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190541</id>
    <revision>
      <id>6024928</id>
      <parentid>6000228</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7904" sha1="id4atwpndzcc9eue73xd5mmqxgouuby" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Татарстан Республикасы сәламәтлек саклау министрлыгы'''  – Татарстан Республикасы министрлыкларының берсе. 1920 елда [[ТАССР]] [[сәламәтлек]] саклау халык комиссариаты буларак барлыкка килгән, [[1946 ел]]дан – министрлык. 2023 елның 6 февраленнән ― [[Марсель Миңнуллин]].&lt;ref&gt;[https://minzdrav.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2164777.htm Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры вазифаларын башкаручы итеп Марсель Миңнуллин билгеләнде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230206185927/https://minzdrav.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2164777.htm |date=2023-02-06 }} Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы, 6.02.2023&lt;/ref&gt;

== Бина ==
[[Файл:Klyachkin clinics - 2020-11-03 (8).JPG|200px|thumb|right|2023 елга кадәр министрлык урнашкан бина ― [[Клячкин шифаханәсе]]]]
* 2015-2023 елларда ― [[Клячкин шифаханәсе]] бинасында ([[Островский урамы (Казан)|Островский урамы]], 11нче йорт)
* 2023 елның февраленнән ― элекке [[ГИдУВ (Казан)|ГИДУВ]] бинасында ([[Мөштәри урамы]]).

== Эшчәнлек ==
== Бәйле оешмалар ==
{{seealso|Төркем:Татарстан хастаханәләре|Төркем:Татарстан санаторийлары|Төркем:Татарстан поликлиникалары|Төркем:Татарстан фельдшер-акушер пунктлары}}
* [[Алабуга медицина укуханәсе]]
* [[Бөгелмә медицина училищесы]]
* [[Буа медицина укуханәсе]]
* [[Минзәлә медицина укуханәсе]]
* [[Яшел Үзән медицина укуханәсе]]
* [[Казан интенсив күзәтүле махсус типтагы психиатрия хастаханәсе]]
* [[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге]]
* [[Чәчкаб фельдшер-акушер пункты]]

== Шәхесләр ==
=== Җитәкчеләр ===
{{seealso|Төркем:Татарстанның сәламәтлек саклау министрлары}}
* 1920-1921 — [[Кәшшаф Мохтаров]]
* 1921-1921 — [[Шәмсетдин Гайнетдинов]]
* 1921-1922 — [[Казимир Стацински]]
* 1922-1927 — [[Фатыйх Мөхәммәдьяров]]
* 1927-1921 — [[Сөләйман Еналиев]]
* 1929-1939 — [[Каюм Мәһдиев]]
* 1930-1931 — [[Салих Моратов]]
* 1931-1934 — [[Салих Корбангалиев]]
* 1935-1937 — [[Исмәгыйль Бегански]] 
* 1937-1938 — [[Баһаветдин Кәбиров]]
* 1938-1938 — [[Әхмәт Бисеров]]
* 1938-1940 — [[Борис Гинзбург]]
* 1940-1942 — [[Хөсәен Латыйпов]]
* 1942-1945 — [[Сергей Курашов]]
* 1946-1949 — [[Владимир Прокушев]]
* 1950-1952 — [[Николай Абрамов]]
* 1952-1954 — [[Георгий Тихонов]]
* 1954-1959 — [[Михаил Грачев]]
* 1959-1964 — [[Рәисә Ярмөхәммәтова]]
* 1964-1984 — [[Иршат Мөхетдинов]]
* 1984-1986 — [[Валерий Кириллов]]
* 1986-1988 — [[Александр Царегородцев]]
* 1988-1994 — [[Рамил Хәбриев]]
* 1994-2007 — [[Камил Зыятдинов]]
* 2007-2013 — [[Айрат Фәррахов]] 
* 2013-2018 — [[Гадел Вафин]] 
* 2018-2023 — [[Марат Садыйков]]
* 2023-{{CURRENTYEAR}} — [[Марсель Миңнуллин]]

=== Аерым танылган хезмәткәрләре ===
{{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q64605177. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p108/Q64605177/p580
|columns=p108/Q64605177/p580:башлау,p108/Q64605177/p582:тәмамлау,label:исем,description:тасвирлама,p373,p569,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! исем
! тасвирлама
! Викиҗыентыктагы төркем
! туу датасы
! үлем датасы
|-
| 1920
| 1921
| [[Кәшшаф Мохтаров]]
| татар сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе (1896-1937), ТАССР сәламәтлек саклау халык комиссары, ТАССР ХКС рәисе (1921-1924)
| 
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-07-14
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
|-
| 1922
| No/unknown value
| [[Мәхмүт Бөдәйли]]
| татар совет җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, язучы (1895-1975), сталинист репрессияләр корбаны (1930-1989)
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-04-03
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-04-15
|-
| 1983
| No/unknown value
| [[Алмаз Ахунҗанов]]
| ССРБ һәм Россия татар балалар хирургы, уролог (1937-2016), медицина фәннәре докторы (1994), профессор (1996)
| 
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-12-20
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-09-09
|-
| 1920
| 1927
| [[Фатыйх Мөхәммәдьяров]]
| Россия империясе һәм ССРБ татар гигиена белгече (1883-1950), медицина фәннәре докторы (1935), профессор (1933)
| 
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-25
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-30
|-
| 1995
| 
| [[Разин Фатыйхов]]
| табиб-хирург, РКБ баш табибы - министр урынбасары
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-10
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-04
|-
| 1939
| 1940
| ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]''
| санитария табибы, сәламәтлек саклау эшлеклесе, медицина фәннәре докторы (1940 ел), профессор (1940 ел)
| 
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-28
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-03
|-
| 1931&lt;br/&gt;1924
| 1934&lt;br/&gt;1926
| [[Салих Корбангалиев]]
| табиб-хирург, фән докторы, профессор
| 
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-18
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-05-06
|-
| 1954
| 1959
| ''[[:d:Q112989113|Михаил Грачёв]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-08
|-
| 
| 
| [[Альмир Абашев]]
| табиб, министр
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-06
| 
|-
| 
| 
| [[Татьяна Сушенцова]]
| табиб, шагыйрә
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-05
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан министрлыклары}}

[[Төркем:Татарстанның сәламәтлек саклау министрлыгы]]</text>
      <sha1>id4atwpndzcc9eue73xd5mmqxgouuby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192913</id>
    <revision>
      <id>6024843</id>
      <parentid>6009453</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T17:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153271" sha1="5daphhyzmcgpxr3qto3vfjisrl4sbe2" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Санкт-Петербург дәүләт тау университеты''' — Санкт-Петербургның иң төп һәм зур вузларының берсе, Русиянең беренче югары техник уку йорты, [[Русиянең милли тикшеренү университеты]].

==Тарих==
1773 елның октябрендә Екатерина II карары белән нигезләнгән.

Аны ачылу башлангычы тулысынча башкорт сәнәгатьчесе [[Исмәгыйль Тасимов]] исеме белән бәйле. Ул үз акчасына төзелеш эшләрен башлый.
[[1773]] елның [[21 октябрь|21 октябрендә]] ([[яңа ысул]] буенча 3 ноябрдә) [[Екатерина II]] Русиядә беренче югары техник мәктәбен булдыру турында Сенат карарын раслый. Ул кадет корпусы дип түгел, ә «мирза балаларыннан тыш, башкалар да укый алсын өчен» Тау училищесы дип атала. Тау кадет корпусын тәмамлаучы академик Дмитрий Соколов [[1830 ел]]да үз хезмәтләренең һәркайсында: «Төп авылдан ярты кыргый башкорт Тау корпусына башлангыч нигез ташы салуына ышанырлык түгел», — дип яза.

Тау институтының 100 еллык юбилеенда институтны ташламаучы, хөкүмәт киңәшчесе Петр Алексеев Тау институты коллективына, Исмәгыйл Тасимовның образын мәңгеләштергән тезмә юллары менә мөрәҗәгать итә:

       Сто лет тому назад тогдашний горный мир
       Приятно изумил безграмотный башкир.
       Он подал от своих товарищей прошение -
       В России учредить такое заведение,
       Чтоб рудокопам — им, безграмотным, как сам,
       Давать указчиков по рудным их делам!

2009 елдан университет [[Русиянең милли тикшеренү университеты|милли тикшеренү университеты]] статусын конкурс аша алды.

[[1990-еллар]]да бу университетта [[Владимир Путин]], [[Виктор Зубков]] кандидатлык диссертацияларын яклыйлар.

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2495829. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q2495829/p580:башлау,p108/Q2495829/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2608229|Ivan Khemnitser]]''
| data-sort-value=&quot;1745&quot; | 1745-01-05&lt;br/&gt;1745-01-16
| ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064032|fabulist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[:commons:Category:Ivan Khemnitser|Ivan Khemnitser]]
| data-sort-value=&quot;1784&quot; | 1784-03-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190166|Karl Zeidel]]''
| data-sort-value=&quot;1786&quot; | 1786
| 
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[:commons:Category:Karl Zeidel|Karl Zeidel]]
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199702|Alexey Ilyinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1788&quot; | 1788
| 
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-09-25
|-
| 1839
| 1855
| [[Эдуард Эйхвальд]]
| data-sort-value=&quot;1795&quot; | 1795-07-04
| [[Елгава]]
| ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]''
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''
| [[:commons:Category:Karl Eichwald|Karl Eichwald]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-11-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q67676|Gregor von Helmersen]]''
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803-09-29&lt;br/&gt;1803-10-11
| ''[[:d:Q25517663|Kammeri manor]]''
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| [[:commons:Category:Gregor von Helmersen|Gregor von Helmersen]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-03&lt;br/&gt;1885-02-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q643237|Vasili Samarsky-Bykhovets]]''
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803-11-07
| [[Томск губернасы|Тум губернасы]]
| ''[[:d:Q58362673|Mining Cadet Corps]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q370151|Viktor Bunyakovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-12-16
| ''[[:d:Q737925|Бар]]''
| ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| [[:commons:Category:Victor Bunyakovsky|Victor Bunyakovsky]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-11-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4202928|Grigory Iossa]]''
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-01-24
| [[Карпинск]]
| ''[[:d:Q58362673|Mining Cadet Corps]]''
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-07-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4140273|Vladimir Semjonovič Gluhov]]''
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813-02-16
| 
| ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-02-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239772|Apollinarius Kaetanovich Krasovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817-02-08
| ''[[:d:Q7530|Volhynia]]''
| ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-06-21
|-
| 1872
| 1881
| ''[[:d:Q4227519|Nikolay Koksharov]]''
| data-sort-value=&quot;1818&quot; | 1818-11-23
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]''
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Nikolay Koksharov|Nikolay Koksharov]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-12-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12154105|Пётр Иванович Собко]]''
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819-05-18
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q19911220|Nizhyn Gymnasium of Higher Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-11-14
|-
| 
| 
| [[Николай Барбот де Марни]]
| data-sort-value=&quot;1829&quot; | 1829-01-31
| [[Пермь губернасы]]
| ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Barbot de Marni|Nikolai Barbot de Marni]]
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-04-04
|-
| 1851&lt;br/&gt;1866
| 1866
| ''[[:d:Q4176250|Pavel Yeremeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-03-09
| [[Краснотурьинск]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-01-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4397353|Gennady Romanovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Gennady Romanovsky|Gennady Romanovsky]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55102337|Georg August Thieme]]''
| data-sort-value=&quot;1831&quot; | 1831-02-14
| [[Златоуст]]
| ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065138|Edmund Karl Wreden]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836-01-01
| [[Рига]]
| ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18555941|Edward Kowerski]]''
| data-sort-value=&quot;1837&quot; | 1837-03-17
| [[Мозырь|Мазыр]]
| ''[[:d:Q21156313|Берис кәдит курпысы]]''
| ''[[:d:Q1734662|картограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4095809|Eduard Brandt]]''
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-02-15
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4289603|Valerian von Möller]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-11-26
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[:commons:Category:Valerian Meller|Valerian Meller]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421527|Konstantin Skalkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-04-18
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-19&lt;br/&gt;1905
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1992260|Alexander Theodorowicz Batalin]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| [[:commons:Category:Alexander Batalin|Alexander Batalin]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4140845|Christofor Jakovlevič Gobi]]''
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847-04-12
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-12-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56309799|Sigismund Vojislav]]''
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850
| ''[[:d:Q1351046|Мариямполе]]''
| ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| [[:commons:Category:Sigismund Vojislav|Sigismund Vojislav]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-25
|-
| 
| 
| [[Дмитрий Никольский]]
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-10-25
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-06-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4539279|Feliks Jasiński]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-09-15
| [[Варшава]]
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]''
| ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''
| [[:commons:Category:Feliks Jasiński|Feliks Jasiński]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-11-18
|-
| 
| 
| [[Николай Курнаков]]
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-11-24
| [[Нулин]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Semenovich Kurnakov|Nikolai Semenovich Kurnakov]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48954953|Владимиров, Константин Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860
| [[Рига]]
| ''[[:d:Q16351413|Polytechnikum Riga]]''
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-03-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077317|Баниге, Сергей Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q58036807|Санкт-Петербург граждан инженерлары институты (1842-1917)]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
|-
| 1894
| 1918
| ''[[:d:Q4520853|Mikhail Shatalen]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-01-01
| [[Анапа]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Shatelen|Mikhail Shatelen]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-31
|-
| 
| 
| [[Владимир Бауман]]
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-04-21
| [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q820037|шахтёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-15
|-
| 
| 
| [[Николай Яковлев (1870)|Николай Яковлев]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-04-15
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-19
|-
| 
| 
| [[Валериан Вебер]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-09-14
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4105992|Boris Weinberg]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-07-20
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[:commons:Category:Boris Petrovich Weinberg|Boris Petrovich Weinberg]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-18
|-
| 
| 
| [[Алексей Борисяк]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-07-22
| [[Ромны]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-25
|-
| 1918
| 1930
| ''[[:d:Q18755197|Бабошин, Александр Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| ''[[:d:Q4458286|Титов]]''
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12083722|Boris Bokiy]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-07-11
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| [[:commons:Category:Boris Bokiy|Boris Bokiy]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-03-13
|-
| 1909
| 1916
| ''[[:d:Q65124351|Иван Николаевич Глушков]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-03-23
| [[Усолье]]
| ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18168757|Aleksandr German]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-10-20
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-11-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61052643|Henryk Czeczott]]''
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-06-18
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Henryk Czeczott|Henryk Czeczott]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4256369|Левенсон, Лев Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-09-19
| [[Киев]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4159071|Konstantin Mikhailovich Derjugin]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-01-27
| ''[[:d:Q18780970|Колосовка (Пскован область)]]''
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|океанолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|диңгез биологы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-27
|-
| 1930
| 
| ''[[:d:Q70252115|Nikolaj Nikolajevič Slavjanov]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-06-01
| [[Воткинск|Вуткин]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16685857|Пермь ирләр гимназиясе]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21953177|Vladimir Kotulsky]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-07-03
| [[Бялысток|Белосток]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Kotulskiy|Vladimir Kotulskiy]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12077679|Aleksey Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-04-05
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070229|Dmitry Artemyev]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-07-21
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q250867|католик рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4274813|Sergey Mayzel]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12867017|Mikhail Tetyaev]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-09-11
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Tetyaev|Mikhail Tetyaev]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13171756|Dmitry Mushketov]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-03-19
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Mushketov|Dmitry Mushketov]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4219139|Nikolai Kell]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-01-08
| ''[[:d:Q4461217|Торопец өязе]]''
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q294126|surveyor]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-22
|-
| 1926
| 1932
| ''[[:d:Q4296087|Степан Миронов]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-07-29
| ''[[:d:Q18797599|Порошино (Кирован гӀалин гуо)]]''
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24037072|Enovk Bagratuni]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-10-21
| ''[[:d:Q212546|Akhaltsikhe]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28357302|Nikolay Vasilevitsj Bobkov]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-03-09
| [[Ливны]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48956670|Felix-Yulian Nikolaevich Shklyarsky]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-21
| ''[[:d:Q4276948|Mala Karatul]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-27
|-
| 
| 
| [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-02
| [[Уфа]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Alexander Zavaritskiy|Alexander Zavaritskiy]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16706044|V. M. Timofeev]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-07-08
| [[Петрозаводск]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-03
|-
| 1918
| 1926
| ''[[:d:Q4216784|Nikolay Kassin]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-12-02
| [[Гнусино]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124771587|Osip Ansheles]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18236400|Konstantin Beloglazov]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-01
| [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20507934|Vladimir Lodochnokov]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-05-14
| [[Георгиевск]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Vladimir Lodochnikov|Vladimir Lodochnikov]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-11
|-
| 1910
| 1913
| ''[[:d:Q205981|Alexander Friedmann]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-16
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4127845|The Second Saint Petersburg Gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| [[:commons:Category:Alexander Friedmann|Alexander Friedmann]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-16
|-
| 1924
| 1933
| ''[[:d:Q17494869|Dmitry Fedotov]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-10-30
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Mikhailovich Fedotov|Dmitry Mikhailovich Fedotov]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-09-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130386120|Исаев Виталий Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-27
| [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]]
| ''[[:d:Q81475231|Реформатское училище]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1232728|Dimitri Nalivkin]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-08-13
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163802|Nikolay Dobrokhotov]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-03-27
| [[Арзамас]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Dobrokhotov|Nikolai Dobrokhotov]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-15
|-
| 1921
| 
| ''[[:d:Q120143464|Vladimir Komarov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-05-10
| [[Таллинн]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15206950|Andrey Pavlovitsj Kirikov]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| 
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60607243|Andrey Zhuravsky]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-12-13
| [[Чернигов|Черниһив]]
| ''[[:d:Q23675254|lycée classique de Saint-Pétersbourg]]''
| [[математик]]
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94289|Nikolai Kudryavtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-09
| [[Опочка]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4145901|Ivan Gorsky]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-08-31
| [[Рыбинск]]
| ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908710|Viktor Nikolaev]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-25
| [[Түбән Новгород]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-25
|-
| 
| 
| [[Сергей Смирнов (геолог)]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-09-02
| [[Иваново]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12556275|Мікалай Іванавіч Накоўнік]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-20
| ''[[:d:Q90881673|Nakoŭniki]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28842694|Ivan Aleksandrovich Lappo-Danilevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-16&lt;br/&gt;1896-10-16
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q2624043|Пажлар корпусы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-03-15
|-
| 1930
| 1992
| [[Нестор Толстихин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-11-09
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4085964|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-02-24
| ''[[:d:Q13651437|Striga]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| [[:commons:Category:Anatoliy Georgievich Betekhtin|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-20
|-
| 1938
| 1947
| ''[[:d:Q17495028|Nikolay Yeliseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-07
| [[Самар]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18342390|петрограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112134160|геолог-картограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-24
|-
| 
| 
| [[Александр Логачёв]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-11
| [[Белозерье (Сембер өлкәсе)|Белозерье]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988880|Домарев, Виктор Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-10-29
| [[Бакы]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18084478|Naoum Solomonovitch Greïver]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-02
| [[Тихвин]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41250195|Evgeny Pogrebitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q724267|Yuri Bilibin]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-05-06
| [[Ростов]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Yury Bilibin|Yury Bilibin]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4141148|Mikhail Godlevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-14
| [[Варшава]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-06-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120279902|Климент Звонарёв]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-11-27
| ''[[:d:Q4169708|Dubrovka]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16702893|Nikolai G. Sudovikov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-26
| [[Акъяр]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19356817|петролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-29
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22918677|Звягин, Павел Захарович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Витебск]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-24
|-
| 1937
| 1983
| ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-18
| ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-04
|-
| 1930
| 1959
| ''[[:d:Q137639709|Leonid Nesterov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-21
| ''[[:d:Q4340825|Oshta]]''
| ''[[:d:Q21660520|Институт физики Казанского (Привожского) федерального университета]]''
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4521108|Ilarion Shafranovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-11
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-01
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19615464|Boris Yerofeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-02
| ''[[:d:Q4303501|Моршанск өязе]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137709257|Pavel Ivanovich Rozhdestvensky]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-14
| [[Орёл губернасы]]
| ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q554066|Vladimir Sobolev]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-17
| [[Луганск]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[:commons:Category:Vladimir S. Sobolev|Vladimir S. Sobolev]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-01
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16676336|Artemiy Micklucho-Macklay]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-26
| [[Малын]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980&lt;br/&gt;1981
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55973987|Evgeny Shatalov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-03
| [[Тула]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131850398|Константин Георгиевич Асатур]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345938|Vyacheslav Melkov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-22
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-05-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q68638629|Драбкин, Александр Лазаревич]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-21
| [[Витебск]]
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865158|Lev Kell]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-11-19
| [[Тихвин]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120492010|Белоликов, Антонин Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-17
| [[Красный Холм]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-27
|-
| 1940
| 
| ''[[:d:Q16673142|Ivan Magakyan]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-03-24
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-02-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125423143|Vladimir Zavaritsky]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-06-24
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q19356817|петролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4526144|Vladimir Shor]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-30
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-11-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41186526|Лавринович, Альберт Фомич]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-02
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-18
|-
| 1967
| 
| ''[[:d:Q110655638|Арсентьев, Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-05
| [[Сафоново районы]]
| ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94484162|I︠U︡riĭ Kapkov]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-02-29&lt;br/&gt;1920
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26404802|Nikolai Medvedev]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-04-06
| [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-08-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345813|Yury Ostrovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-09
| 
| ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1996635|optician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Yulian Pogrebitsky|Yulian Pogrebitsky]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103629|Tatyana Greyver]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-07
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4482090|Vladimir Fedoseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-12
| [[Тверь өлкәсе]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-29
|-
| 1972
| 1980
| ''[[:d:Q21636550|Nikolai Bulychev]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-17
| [[Яраң]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120278480|Каримов, Зуфар Фазылович]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-15
| [[Түбән Каргавылы]]
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4525366|Aleksandr Shkurko]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-28
| ''[[:d:Q19618816|Lednev]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345968|Yury Marin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-02
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51277028|Nikolay Proskuryakov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-01
| ''[[:d:Q18806787|Sharovitsy]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97204392|Афанасьев, Владимир Георгиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-05
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120278798|Мустафаев, Александр Сеит-Умерович]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-24
| [[Бишкәк]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30880028|לאוניד וייסברג]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-06-20
| [[Первоуральск]]
| ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-29
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4526151|Yulia Shor]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-05
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112536794|Aleksandr Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-20
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Alexander Sokolov (historian)|Alexander Sokolov (historian)]]
| 
|-
| 1975
| 1989
| ''[[:d:Q4418787|K.P Sidorenko]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| [[Краснодар]]
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1980
| 1988
| ''[[:d:Q10278147|Eugene Polzik]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| 
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 1984-09
| 2010-07
| ''[[:d:Q104247645|Pavel Talalay]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59177479|Tatyana Aleksandrova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| 
|-
| 2014-10-01
| 2022-09-26
| ''[[:d:Q104614678|Alexey V Alekseenko]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| [[Новороссийск]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q57850976|Alekseev]]''
| 
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q77885386|Miroslava B. Shabaeva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78042404|M. L. Rudakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84808154|Evgeny Zlotnikov]]''
| 
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1990-09-01
| 
| ''[[:d:Q85361644|Aleksandr Mustafaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-01
| 
| ''[[:d:Q89412219|Aleksandr Danilov]]''
| 
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q96771592|Natalya Borovkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1164215|National University &quot;Zaporizhzhia Polytechnic&quot;]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-06
| 
| ''[[:d:Q102072857|Tatiana Chvileva]]''
| 
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09
| 
| ''[[:d:Q104477928|Ekaterina Vodkailo]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2495829. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q2495829/p580:башлау,p69/Q2495829/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104089373|Август Фёдорович Мейер]]''
| data-sort-value=&quot;1779&quot; | 1779-03-13
| [[Һамбург]]
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| ''[[:d:Q85307650|Гороблагодатские заводы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-03-15
|-
| 
| 1805
| ''[[:d:Q4427168|Dmitri Ivanovich Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1788&quot; | 1788
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitri Sokolov|Dmitri Sokolov]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-11-19&lt;br/&gt;1852
|-
| 1801
| 1807
| ''[[:d:Q4169076|Leonty Dubelt]]''
| data-sort-value=&quot;1792&quot; | 1792-09-15
| [[Россия империясе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Leontiy Vasilievich Dubelt|Leontiy Vasilievich Dubelt]]
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-04-27
|-
| 
| 1817
| ''[[:d:Q4506815|Ilya Petrovich Tchaikovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1795&quot; | 1795-07-31
| [[Слабутски|Слободской]]&lt;br/&gt;[[Глазов]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-01-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786005|Бальдауф, Фёдор Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-03-08
| [[Иркутск губернасы]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-04-02
|-
| 
| 1823
| ''[[:d:Q57315698|Alexander Gertov]]''
| data-sort-value=&quot;1801&quot; | 1801
| 
| ''[[:d:Q1463475|mintmaster]]''
| ''[[:d:Q2361481|Saint Petersburg Mint]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q67676|Gregor von Helmersen]]''
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803-09-29&lt;br/&gt;1803-10-11
| ''[[:d:Q25517663|Kammeri manor]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Gregor von Helmersen|Gregor von Helmersen]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-03&lt;br/&gt;1885-02-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100171|Nikolai Fjodorowitsch Butenew]]''
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803-11-24
| [[Петрозаводск]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19907657|Nikolaj Ivanovič Voskobojnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803
| 
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| No/unknown value
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492583|Alexander Frese]]''
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-02-09
| [[Курессааре]]
| [[инженер]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-08-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4202927|Aleksandr Iossa]]''
| data-sort-value=&quot;1810&quot; | 1810-12-19
| [[Карпинск]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| [[:commons:Category:Iossa AA|Iossa AA]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4444214|Alexei Strolman]]''
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811
| 
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1373475|Pavel Annenkov]]''
| data-sort-value=&quot;1813&quot; | 1813-06-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1815782|алпавыт]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| [[:commons:Category:Pavel Annenkov|Pavel Annenkov]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-03-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21142786|Nikolai August Wilhelm von Völkner]]''
| data-sort-value=&quot;1817&quot; | 1817-07-04
| [[Нократ губернасы]]
| ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1508239|сәнәгатькәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-12-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4330063|Pavel Obukhov]]''
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820-11-11
| [[Воткинск|Вуткин]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| [[:commons:Category:Pavel Matvejevitsch Obukhov|Pavel Matvejevitsch Obukhov]]
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869-01-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3567360|Aleksandr Georgīevich Vlangali]]''
| data-sort-value=&quot;1823&quot; | 1823
| 
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-01
|-
| 
| 1851
| ''[[:d:Q4176250|Pavel Yeremeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-03-09
| [[Краснотурьинск]]
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-01-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4397353|Gennady Romanovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-07-30
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Gennady Romanovsky|Gennady Romanovsky]]
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-05-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4513014|A. A.  Cherkasov]]''
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-12-12
| [[Иске Русса]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;[[мэр]]
| 
| [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Cherkasov|Alexander Alexandrovich Cherkasov]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4491402|Фоллендорф, Николай Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1836&quot; | 1836-11-25
| 
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-11-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080880|Stanisław Leopold Podymowski]]''
| data-sort-value=&quot;1839&quot; | 1839-04-06
| [[Варшава]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| [[:commons:Category:Stanisław Podymowski|Stanisław Podymowski]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4289603|Valerian von Möller]]''
| data-sort-value=&quot;1840&quot; | 1840-11-26
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Valerian Meller|Valerian Meller]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4156289|Nikolaï Debolski]]''
| data-sort-value=&quot;1842&quot; | 1842-11-16
| [[Санкт-Петербург]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| 
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-02-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4202930|Nikolay Iossa]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-05-07
| [[Әртә (бистә)]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-12-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28360802|Ivan Pokrovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Ivan K. Pokrovsky|Ivan K. Pokrovsky]]
| No/unknown value
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60562414|Maurycy Mitte]]''
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845
| [[Варшава]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Maurycy Mitte|Maurycy Mitte]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3738779|Grigori Levitski]]''
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-11-08
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-26&lt;br/&gt;1917
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4236593|Nikolay Kotsovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1853&quot; | 1853
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-11-15
|-
| 1874
| 1876
| ''[[:d:Q333222|Vsevolod Garshin]]''
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855-02-02
| ''[[:d:Q4079880|Бахмут өязе]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Vsevolod Garshin|Vsevolod Garshin]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-03-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1958395|Dmitri Konovalov]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-03-10
| [[Екатеринослав губернасы]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[:commons:Category:Dmitry Konovalov|Dmitry Konovalov]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9140096|Adam Onufrowicz]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-07-21
| [[Валоки (Хойники)|Валоки]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| ''[[:d:Q4270816|Lysva Iron and Steel Plant]]''
| [[:commons:Category:Onufrovich Adam|Onufrovich Adam]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-07-20
|-
| 1872
| 
| ''[[:d:Q46566291|Narkiz Bunin]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-02-01
| ''[[:d:Q4216895|Kastornoye]]''
| ''[[:d:Q630349|war artist]]''
| 
| [[:commons:Category:Narkiz Bunin|Narkiz Bunin]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-13
|-
| 1875
| 1880
| ''[[:d:Q113836617|Marcin Szymanowski]]''
| data-sort-value=&quot;1856&quot; | 1856-09-01
| ''[[:d:Q3063086|Tymoshivka]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26805550|шахта хуҗасы]]''
| ''[[:d:Q27346501|Anonymous Society of Krivoy Rog Iron Ore]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16635917|Гданцевский чугунолитейный завод]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16705701|Vyacheslav Lipin]]''
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-12-06
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-19
|-
| 1878
| 1880
| ''[[:d:Q154707|Vladimir Shevyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-10-17
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294463|Ministry of National Education]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]&lt;br/&gt;[[Иркутск дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Wladimir Schewiakoff|Wladimir Schewiakoff]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15919425|Henryk Korwin-Krukowski]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860
| 
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16403890|Nikolai Pogrebov]]''
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860&lt;br/&gt;1860-11-05
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]''
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''
| [[:commons:Category:Nikolay Pogrebov|Nikolay Pogrebov]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133950|Arkady Harting]]''
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-10-20
| [[Пинск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9352089|разведчик]]''
| 
| [[:commons:Category:Arcadiy Harting|Arcadiy Harting]]
| No/unknown value
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2365809|Karol Bohdanowicz]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-12-17
| ''[[:d:Q744259|Ludza]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144712|Department of Mining]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11815269|Polish Geological Institute]]''
| [[:commons:Category:Karol Bohdanowicz|Karol Bohdanowicz]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136694034|Konstantin Khatisyan]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-07-09
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-10-23
|-
| 
| 1894
| ''[[:d:Q109428162|Бєльський Степан Володимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-12-27
| ''[[:d:Q148912|Борзна]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2443377|топограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q9397809|Zhytomyr Ivan Franko State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12104644|Polissia National University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12104642|Zhytomyr Regional Museum]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12086860|Більський Степан Володимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-01-08
| ''[[:d:Q148912|Борзна]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-07
|-
| 
| 1898
| ''[[:d:Q51667675|Stanislaw-Petr-Sigismund Konstantinowitsch Sobolewski]]''
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-10-07
| [[Бяла-Подляска|Бәла-Подләска]]
| ''[[:d:Q60472581|җирасты байлыкларын чыгару технологиясе галиме]]''
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;[[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-03-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96622058|Казас, Марк Ильич]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-03-18
| [[Акмәсҗит]]
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1164210|O.M.Beketov National University of Urban Economy in Kharkiv]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1387578|Ivan Gubkin]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-09-09
| ''[[:d:Q19815175|Pozdnyakovo]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]
| [[:commons:Category:Ivan Gubkin|Ivan Gubkin]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-04-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296693|Vladimir Mitkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-07-22
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-01
|-
| 
| 1897
| ''[[:d:Q20512900|Armenak Sargsyants]]''
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-04-23
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17057424|Kasimir Petrovich Kalitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-03-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| [[:commons:Category:Kasimir Kalizki|Kasimir Kalizki]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4422470|Aleksandr Skochinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-07-01
| [[Олёкминск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]''
| [[:commons:Category:Alexander Skochinsky|Alexander Skochinsky]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27890572|Samson Apressov]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-07-22
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-02-05
|-
| 
| 1900
| ''[[:d:Q61052643|Henryk Czeczott]]''
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-06-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Henryk Czeczott|Henryk Czeczott]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4255684|Aleksey Lebedev]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-08-21
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4256369|Левенсон, Лев Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-09-19
| [[Киев]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100558824|Михеев, Николай Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| 
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q27067475|Вайполин, Александр Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-04-06
| [[Краснотурьинск]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41574039|Бахурин, Иван Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-13
| [[Зарайск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4218612|Gershko Kvasha]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-08-18
| ''[[:d:Q1022485|Medzhybizh]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908921|Dominik Yefremov]]''
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
| ''[[:d:Q1999379|Višķi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13171756|Dmitry Mushketov]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-03-19
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Dmitry Mushketov|Dmitry Mushketov]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16408259|Aleksander Kink]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-12-04
| ''[[:d:Q31272109|Arula Rural Municipality]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16706807|Dmytro Melnykov]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-09-01
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217895|Nikolai Kachalov]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-06-20
| [[Дрезден]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4201812|Institute of Silicate Chemistry named after IV Grebenshchikov]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1303887|Imperial Porcelain Factory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Kachalov|Nikolai Kachalov]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-19
|-
| 
| 1908
| ''[[:d:Q16697444|Двойченко, Петр Абрамович]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-09-16
| [[Бердянск]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q136339928|Крымский научно-исследовательский институт]]''
| [[:commons:Category:Pyotr Dvoychenko|Pyotr Dvoychenko]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-05-25
|-
| 
| 1916
| ''[[:d:Q24037072|Enovk Bagratuni]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-10-21
| ''[[:d:Q212546|Akhaltsikhe]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48956670|Felix-Yulian Nikolaevich Shklyarsky]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-21
| ''[[:d:Q4276948|Mala Karatul]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-27
|-
| 
| 
| [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]]
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-02
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Alexander Zavaritskiy|Alexander Zavaritskiy]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12157515|Mykola Stasyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-05-16
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mykola Stasyuk|Mykola Stasyuk]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48851263|Adam Ludkiewicz]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-07-11
| 
| 
| ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9341814|Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-11-09
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q11815269|Polish Geological Institute]]''
| [[:commons:Category:Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki|Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109279610|Повнанский Николай Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-19
| 
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1232728|Dimitri Nalivkin]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-08-13
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24350701|Dmitriy Fjodorovitsj Moerasjov]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-04-05
| [[Рига]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-27
|-
| 
| 1917
| ''[[:d:Q67211377|Maxim Konrad Elias]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-08-12
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114556485|Sergei Kovalevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-01-25
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05
|-
| 1907
| 1921
| ''[[:d:Q120143464|Vladimir Komarov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-05-10
| [[Таллинн]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-08
|-
| 
| 1918
| ''[[:d:Q3495280|Klaudzi Duzh-Dusheuski]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-03-27
| [[Глыбокае (шәһәр)|Һлыбокае]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q2088544|Беларускі нацыянальны камісарыят]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13033366|Central Belarusian Concil of Wilno and Grodno]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13028699|Belarusian Society for Aid to War Victims]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3917343|Belarusian Gymnasium of Vilnia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6517842|Lithuanian Ministry for Belarusian Affairs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17047051|Беларускі сцяг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13133547|Kryvič]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q117301954|Літбудпраект]]''
| [[:commons:Category:Klaudzi Duzh-Dusheuski|Klaudzi Duzh-Dusheuski]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4061147|Semyon Aleksandrov]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-01
| [[Шахты]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q113408777|Восточный научно-исследовательский институт золота и редких металлов]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59455405|Ivan Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-08-27
| [[Налчык]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| 
| [[:commons:Category:Ivan Kuznetsov|Ivan Kuznetsov]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115047869|Valentina Borisovna Trizna]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892&lt;br/&gt;1896-09-28
| [[Кәттәкурган]]&lt;br/&gt;[[Минск]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-04-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94289|Nikolai Kudryavtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-09
| [[Опочка]]
| ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4318203|Vasilij Petrovič Nechorošev]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-14
| [[Ырынбур]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908710|Viktor Nikolaev]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-11-25
| [[Түбән Новгород]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-25
|-
| 
| 1920
| ''[[:d:Q28922802|Konstantin Paffengoltz]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-03-17
| [[Албинецул Веки (Фылешти)]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]''
| [[:commons:Category:Konstantin Paffengoltz|Konstantin Paffengoltz]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104535613|Grigory Padalka]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| [[Дон гаскәре өлкәсе|Тын гаскәре өлкәсе]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4383147|Władimir Ptucha]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-04-06
| [[Чернигов губернасы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-25
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q60545792|Constantin Voynovskiy-Kriger]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-12-03&lt;br/&gt;1894-12-15
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-03-02&lt;br/&gt;1979-02-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132859579|Брайнин Иосиф Ефимович]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Витебск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4166239|Donetsk Metallurgical Plant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1913
| 1919
| [[Сергей Смирнов (геолог)]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-09-02
| [[Иваново]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-20
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q109492072|Куличихин, Николай Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-05-12
| [[Тамбов өлкәсе]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-03-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2642216|Aleksandr Vologdin]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-02-28
| [[Саликам өязе]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114903067|Александър Альошков]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-02
| 
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4085964|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-02-24
| ''[[:d:Q13651437|Striga]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''
| [[:commons:Category:Anatoliy Georgievich Betekhtin|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-20
|-
| 
| 1924
| ''[[:d:Q12157346|N. A. Starikov]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-21
| ''[[:d:Q4174064|Yedrovo]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12864518|Vladimir Kreyter]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-12
| [[Новокузнецк]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-12-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16706290|Man'kovskiy Il'ich]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-19
| [[Бронницы]]
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22954606|Pyotr Petrovič Berg]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-25
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[инженер]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19907538|Alexander Burov]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-08-30
| ''[[:d:Q4080721|Bezhetsky Uyezd]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Burov|Alexander Burov]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346092|Aleksandr Krasilnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-10-22
| ''[[:d:Q19685678|Будихино]]''
| ''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84723900|Boris Boky]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-24
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-13
|-
| 
| 1925
| ''[[:d:Q112988880|Домарев, Виктор Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-10-29
| [[Бакы]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-03
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q4094800|Ramazan Borukaev]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-01-12
| ''[[:d:Q4191882|Zilga]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1734662|картограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7940086|вулканолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233023|Dmitrii S. Korzhinskii]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7938579|Vladimir Porfiriev]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-06-26
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074570|Institute of Geological Sciences]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12556289|Николай Лазаревич Бубличенко]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-10-09
| 
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12562595|Смирнов Василий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-02-11
| [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1534138|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19692696|Ierokhim Epshteyn]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-07-27
| ''[[:d:Q2625702|Usvyaty]]''
| [[инженер]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28358930|Michail Albow]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-10-27
| [[Никольск (Вологда өлкәсе)]]
| [[галим]]
| [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q53020363|Казачек, Анатолий Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-11-02
| [[Кременец|Кременетс]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2164560|Roman Hecker]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-12
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| [[:commons:Category:Roman Hecker|Roman Hecker]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-08-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4172612|Lidia Ivanovna Dyomkina]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12376667|технолог]]''
| ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-29
|-
| 
| 1928
| ''[[:d:Q18084478|Naoum Solomonovitch Greïver]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-02
| [[Тихвин]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41250195|Evgeny Pogrebitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q724267|Yuri Bilibin]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-05-06
| [[Ростов]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q21659437|Гинцветмет]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''
| [[:commons:Category:Yury Bilibin|Yury Bilibin]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16435485|Γκεόργκι Μεντόγιεφ]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-06-17
| [[Дигора]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21177784|Сергиев Николай Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-04-23
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111621761|Yury Sheinmann]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-06-17
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4096708|Игнатий Брод]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4141148|Mikhail Godlevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-14
| [[Варшава]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-06-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4503178|Valentin Tsaregradsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-07-11
| [[Чирмешәндәге Никольское]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4430599|Союззолото (акционерное общество)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15066791|Mykola Zaitsev]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-12-29
| ''[[:d:Q24287349|Lyubnitsa]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-21
|-
| 
| 1924
| ''[[:d:Q19907983|Nikolay Vassoevich]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-17
| [[Ростов-на-Дону]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-24
|-
| 
| 1926
| ''[[:d:Q24010678|Mikhail Dobrokhotov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-11-15
| [[Арзамас]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70250966|Vasily Kotlyar]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-14
| ''[[:d:Q13637137|Пятроўка (Злынкаўскі раён)]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120279902|Климент Звонарёв]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-11-27
| ''[[:d:Q4169708|Dubrovka]]''
| 
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245329|Anatoly Kuzmin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-20
| [[Тверь]]
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4428054|Иван Иванович Соловьёв]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-07-14
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12541536|Евлампий Иванович Антоновский]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-11
| ''[[:d:Q20152486|Шухра]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065875|Vladimir Ditmar]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-07-23
| [[Иске Оскол]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22918677|Звягин, Павел Захарович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Витебск]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359249|Vladimir Alekseevitsj Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-03-01
| 
| 
| ''[[:d:Q12074569|Satpayev Institute of Geological Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-01
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120266619|Бреховских, Феодосий Максимович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-03-14
| ''[[:d:Q19657267|Стрункино]]''
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-18
| ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]''
| ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123471100|Всесоюзный научно-исследовательский институт горной геомеханики и маркшейдерского дела]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;[[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4344163|Andrey Dmitrievitsj Panov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-02
| ''[[:d:Q4397813|Roslavlsky Uyezd]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4404273|Vasiliy Petrovitsj Savtsjenko]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-14
| [[Воронеж губернасы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4294488|ССРБ Нефть сәнәгате министрлыгы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4131780|Gazprom VNIIGAZ]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16667535|Александр Крылов]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-01
| ''[[:d:Q2395512|Tatevo]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109494820|Вознесенский, Дмитрий Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| [[Якутск]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16438165|Georgij Leontʹevič Kušev]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-11
| [[Рәүде (Свердловск өлкәсе)|Рәүде]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4362523|Boris Piip]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-10-24
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7940086|вулканолог]]''
| ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-10
|-
| 
| 1934
| ''[[:d:Q24010215|Igor Gubin]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-18
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201777|Schmidt Institute of Physics of the Earth]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65126731|Nikolay Koktomov]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-01-16
| ''[[:d:Q69096|Yarensk Uyezd]]''
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112992696|Куприянов, Фёдор Андрианович]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-12-24
| ''[[:d:Q4344403|Panfílovo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-04
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q121605934|Orest Sergejevič Bogdanov]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-04-27
| [[Санкт-Петербург]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q30263299|Mekhanobr Appliances]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19615464|Boris Yerofeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-02
| ''[[:d:Q4303501|Моршанск өязе]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-31
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q36019864|Pavel Titov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-10
| ''[[:d:Q4129947|Vyshgorodok]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39083100|Стугарев, Андрей Савельевич]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-08-20
| [[Смоленск губернасы|Смоленск гөбернәсе]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64438520|Fedor Volfson]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-31
| [[Сидаравичы (Магилёвский районы)|Сидаравичы]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-26
|-
| 
| 1936
| ''[[:d:Q84718040|Sergueï Ivanovitch Tchernov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Кукан]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86094742|Омельченко, Александр Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-30
| 
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-17
|-
| 
| 1936
| ''[[:d:Q124769758|Конев, Анисим Кузьмич]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Яңа Зыбков]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| No/unknown value
|-
| 
| 1934
| ''[[:d:Q138609734|Меняйлов, Александр Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-02
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7940086|вулканолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| 1932
| 1935
| ''[[:d:Q54828|Ivan Yefremov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-10
| ''[[:d:Q4827|Vyritsa]]''
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''
| [[:commons:Category:Ivan Yefremov|Ivan Yefremov]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-05
|-
| 
| 1930
| ''[[:d:Q554066|Vladimir Sobolev]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-17
| [[Луганск]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294140|Fersman Mineralogical Museum]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| [[:commons:Category:Vladimir S. Sobolev|Vladimir S. Sobolev]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-01
|-
| 
| 1933
| ''[[:d:Q4396309|Ivan Rozhkov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-08-20
| ''[[:d:Q21669440|Ivanino]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15079180|Pavel Melnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-06-06
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655710|Obruchev Permafrost Institute of the USSR Academy of Sciences]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16676336|Artemiy Micklucho-Macklay]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-07-26
| [[Малын]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980&lt;br/&gt;1981
|-
| 
| 1930
| ''[[:d:Q55973987|Evgeny Shatalov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-03
| [[Тула]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60034724|Panteleymon Nikolaevitsj Panjukov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-06-04
| ''[[:d:Q23978138|Nyobdino]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16692601|Rosgeologia]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105945844|Peter Kayukov]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-05-25
| ''[[:d:Q4134456|Gvardeytsy village]]''
| ''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]''
| 
| [[:commons:Category:Peter Kayukov|Peter Kayukov]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2255261|Ioann Vendland]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-01-14
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q189854|мәтран]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4256621|Oleg Levitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-06
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12083724|Georgy Boky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-09-26
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4201552|РФА бәллүрбелем институты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201622|Россия фәннәр академиясе Себер бүлекчәсенең Анатолий Васильевич Николаев исемендәге Органик булмаган химия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2537306|VINITI]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12097176|Heorhii Horshkov]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-11
| ''[[:d:Q4383356|Pudlivtsi]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''
| ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-18
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q36566908|Georgii Pavlovich Radchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-02-07
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2642837|Aleksandr Rudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-08-29
| ''[[:d:Q368856|Полоһы]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18634727|Vasily Pavlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| [[Россия империясе]]
| [[офицер]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| 
| 1934
| ''[[:d:Q20509436|Հակոբ Դոնաբեդով]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-03
| [[Үнъе (Үнье)]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q113407999|Institute of Geology for the Development of Fossil Fuels]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359435|Leonid Nikolaevitsj Rozanov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-16
| [[Краснодар]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113374953|Akop Tigranovich Donabedov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-03
| [[Төркия]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4425786|Vasiliy Alekseevitsj Sobko]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-03-22
| [[Харьков губернасы]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16437102|Στεπάν Μπατίστσεφ-Ταράσοφ]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-08-01
| ''[[:d:Q4108566|Verhnie Belozerki]]''
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-26
|-
| 
| 
| [[Екатерина Анкинович]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-12-07
| [[Ялчык]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18277216|V. N. Saks]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-09
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1589820|Chief Directorate of the Northern Sea Route]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-17&lt;br/&gt;1979
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18277882|Αντρέι Σμόλκο]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| 
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865458|Vasiliy Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-12-22
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345938|Vyacheslav Melkov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-22
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-05-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65031995|Lev Krasnyi]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-03-22
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110677935|Anatoly Tarkhov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-01
| [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| [[:commons:Category:Anatoly Tarkhov|Anatoly Tarkhov]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11763403|Ludger Szklarski]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-26
| [[Луцк|Лутск]]
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12563089|Stepan Ankinovich]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-11-04
| [[Орша районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-16
|-
| 
| 1935
| ''[[:d:Q13172565|Dmitry Rezvoy]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-08-06
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092077|Semjon Alekseevitsj Visjeratin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Корткерос]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865158|Lev Kell]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-11-19
| [[Тихвин]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310392|Годин, Юрий Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| 
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
|-
| 
| 1938
| ''[[:d:Q63087476|Вера Флоровская]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-02-09
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1749879|пенсионер]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-01-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104051641|Lida Kogoshvili]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-04-26
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-23
|-
| 
| 1939
| ''[[:d:Q112989381|Дарьяльский, Владимир Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-13
| ''[[:d:Q372935|Demyansk]]''&lt;br/&gt;[[Новгород губернасы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4327355|Авраамий Павлович Завенягин исемендәге Норильск тау-металлургия комбинаты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-11-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120492010|Белоликов, Антонин Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-17
| [[Красный Холм]]
| ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4523827|Nikolay Shilo]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-03-25
| [[Биштау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310547|Малкин, Иосиф Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-03-05
| [[Могилёв]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722347|Мучник, Владимир Семёнович]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-10-03
| [[Боровичи]]
| 
| ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-12-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16673142|Ivan Magakyan]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-03-24
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-02-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865287|Nikolay Marinov]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-19
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-05-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125423143|Vladimir Zavaritsky]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-06-24
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q19356817|петролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-08
|-
| 
| 1938
| ''[[:d:Q4312612|Vasily Nalivkin]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-04-17
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-11-05
|-
| 
| 1940
| ''[[:d:Q97276804|Ивашенцов, Александр Глебович]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q497757|Gosplan]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4156774|Michail Nikolaevitsj Dedjukin]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-10-10
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-29
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12157726|Oleg Stepanenko]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-01-26
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1943
| ''[[:d:Q96186507|Ядвіга Аляксандраўна Мацяеўская]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-04-07
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
|-
| 1937
| 1941
| ''[[:d:Q112229803|Мацеєвська Ядвіга Олександрівна]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4519699|Aleksandr Shalimov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-30&lt;br/&gt;1917-04-12
| [[Тамбов]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17045921|Мікалай Калістратавіч Вайцяхоўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-05
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q212948|партизан]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]
| ''[[:d:Q25448247|Uhtizhemlag]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-09
|-
| 
| 1938
| ''[[:d:Q120267251|Глебовский, Юрий Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001&lt;br/&gt;2002
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41186526|Лавринович, Альберт Фомич]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-02
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21657063|Գրիգոր Փիջյան]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-09-01
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
|-
| 
| 1948
| ''[[:d:Q94484162|I︠U︡riĭ Kapkov]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-02-29&lt;br/&gt;1920
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4277937|Borys Malynovskyi]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-24
| ''[[:d:Q3838421|Lukh]]''
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q6405696|NASU Institute of Electrodynamics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201543|Glushkov Institute of Cybernetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068779|Lev Klimov]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-15
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010838|Alexander Zhamoida]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-05
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4147631|Igor Sergeyevich Gramberg]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-15
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]''
| [[:commons:Category:Igor Gramberg|Igor Gramberg]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-10-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275887|Pyotr Makovetsky]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-25
| [[Мянюцева]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12159801|Vladimir Talala]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-08-22
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q123199626|Nikolay Bobkov]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-03
| [[Нижгар губернасы|Түбән Новгород губернасы]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Bobkov|Nikolay Bobkov]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133570963|Yan Pakhlo]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-21
|-
| 
| 
| [[Михаил Ковалёв]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-16
| [[Дубравица (Климавицкий районы)|Дубравица]]
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-07-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55106724|Машьянов, Николай Порфирьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-08-06
| ''[[:d:Q2627848|Tarnogsky District]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-08
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q12540719|Дмитрий Андреевич Венков]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Кинешма|Киңәшмә]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4412495|North Kazakhstan State University]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000&lt;br/&gt;1999-07-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21645770|Alexey Dmitrievich Shcheglov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-28
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-06-15
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140439443|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-01
| [[Kireç|Киреч]]
| 
| ''[[:d:Q4299229|Mahilioŭ chemical fibers plant]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4089283|Yury Bogdanov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-11-01
| [[Вологда]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q4429309|Oleg Georgijewitsch Sorochtin]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-17
| [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|климатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''
| ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98767231|All Russian Scientific Research Institute of Geophysical Prospecting]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-21
|-
| 
| 1962
| ''[[:d:Q120266952|Панкрушин, Виктор Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-03-28
| [[Сызран]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-21
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q120507736|Бражникова, Мира Петровна]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| [[Ростов өлкәсе]]
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q56697689|Кривбасспроект]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30879075|Механобрчермет]]''
| 
| 
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q131870287|Victor Masaitis]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-07-21&lt;br/&gt;1927
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| [[:commons:Category:Victor Masaitis|Victor Masaitis]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-21&lt;br/&gt;2019
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4149704|Nikolay Konstantinovitsj Grinko]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-17
| [[Милькавичы (Навагрудский районы)|Милькавичы]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173740|Vyacheslav Yegorov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-02
| [[Мосальск]]
| ''[[:d:Q222344|кинооператор]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-01
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13478602|Taras Gavrilovitsj Desjatkin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-26
| ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]''
| ''[[:d:Q18576582|металлург]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q113412711|Казицын, Юрий Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-25
| ''[[:d:Q4268090|Луговой (Тамалан кӀошт)]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-09
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q120279269|Il‘tezar Il‘jič Abramovič]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-19
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-10-12
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q136141574|Пётр Міхайлавіч Судзілоўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-13
| [[Судзилы]]
| 
| ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4315007|Беларусь милли тарих архивлары]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-14
|-
| 
| 1953
| ''[[:d:Q130412591|Anatoly Botkunov]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-31
| [[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-14
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400114|Dmitry Rundkvist]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-10
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4146793|Vernadsky State Geological Museum]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Rundkvist|Dmitry Rundkvist]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-01-15
|-
| 
| 1953
| ''[[:d:Q22919537|Vladimir Milashev]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-28
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Milashev|Vladimir Milashev]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28097220|Vadim Arkadevitsj Sajusjev]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-16
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| [[:commons:Category:Yulian Pogrebitsky|Yulian Pogrebitsky]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-08
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190180|Борис Семенович Зейлик]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-05
| [[Одесса]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-29
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4269741|Felix Lurie]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-14
| [[Санкт-Петербург]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q819438|Mining technologist]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4416826|Konstantin Sergeev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-25
| ''[[:d:Q4274875|Майково]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-04-29
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20745341|Lev Kuklin]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-17
| [[Яңа Зыбков]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-22
|-
| 
| 
| [[Сергей Крылов]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-06
| [[Бөгелмә]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103629|Tatyana Greyver]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-07
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-04
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56309995|Jurij Michajlovič Kartašov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-29
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-15
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q109358245|Vladimir Nazarovich Zemisev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-23
| [[Кировград]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q123471100|Всесоюзный научно-исследовательский институт горной геомеханики и маркшейдерского дела]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-22
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q113882305|Мальцев Веніамін Миколайович]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-11
| ''[[:d:Q18771237|Vorovatka]]''
| [[язучы]]
| ''[[:d:Q4166078|Donbasantracyt]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-11
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q129651783|Jams Savrasov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-05
| ''[[:d:Q4412331|Төньяк край]]''
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]''
| [[:commons:Category:James Savrasov|James Savrasov]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-11-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131190557|Борис Борисович Кудряшов]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-06-10
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q63346063|geological surveying]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-12
|-
| 
| 
| [[Каһһәр Мәхкәмов]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-04-16
| [[Хуҗанд|Хуҗант]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-06-08
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q21636550|Nikolai Bulychev]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-17
| [[Яраң]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66436551|Yury Mstislavovich Smirnov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-04
| [[Удомля]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4186932|Zaporozhye Titanium &amp; Magnesium Combine]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-02-08
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q133443816|Irina Dobrokhotova]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-27
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-09
|-
| 
| 1955
| ''[[:d:Q134453182|Nikolay Romanov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-08-27
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''
| [[:commons:Category:Nikolay Romanov|Nikolay Romanov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1805456|Alexander Gorodnitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-03-20
| [[Санкт-Петербург]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q215144|bard]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''
| [[:commons:Category:Alexander Gorodnitsky|Alexander Gorodnitsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4096576|Vladimir Britanishsky]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-07-16
| [[Санкт-Петербург]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-24
|-
| 1952
| 1957
| ''[[:d:Q4406141|Marina Evgen'evna Sal'e]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-10-19
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q4201468|Institute of Precambrian Geology and Geochronology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258153|Leningrad Popular Front]]''&lt;br/&gt;[[Россия Халык депутатлары җыены|Русия Халык депутатлары җыены]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258599|Lensovet]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113410867|Free Democratic Party of Russia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4157644|Democratic Russia]]''
| [[:commons:Category:Marina Salye|Marina Salye]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-03-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4526785|Genrikh Shteynberg]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-02-13
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16629739|Mark Verba]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-04
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345921|Valery Mironenko]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-01
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201471|Е. М. Сергеев ис. РФА геоэкология институты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39040022|Victor Glebovitskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-26
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-08-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39389070|David Dodin]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-13
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60660077|Leonid Sosnovski]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-25
| [[Палессе (Чачэрский районы)|Палессе]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6510229|Belarusian State University of Food and Chemical Technologies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56153119|Alexandrovsky Machine Building Plant]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-10
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q137427778|Kuluntariy Nogovitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| ''[[:d:Q16829056|Antonovka]]''
| [[инженер]]
| ''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163432|Николай Добрецов]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-15
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Dobretsov|Nikolai Dobretsov]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065463|Sergey Goldin]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-28
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-18
|-
| 
| 1966
| ''[[:d:Q33091901|Igor Tolstikhin]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47453031|Геннадий Павлович Лузин]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-04
| [[Мияс]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-25
|-
| 
| 1962
| ''[[:d:Q502041|Andrei Bitov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-27
| [[Санкт-Петербург]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|эссеист]]''
| [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[:commons:Category:Andrei Bitov|Andrei Bitov]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-12-03
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2914853|Хазрет Совмен]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-05-01
| ''[[:d:Q4072767|Afipsip]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Hazret Sovmen|Hazret Sovmen]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154667|Mikhail Danilov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-14
| [[Архангельск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Danilov|Mikhail Danilov]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-01-05
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q23656248|Viktor Fjodorovitsj Netsjaev]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-06-28
| ''[[:d:Q4484199|Filistovo]]''
| ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-12-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358627|Michail Daniilovitsj Belonin]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-08-29
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90020494|Efryushina Ninel]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-22
| ''[[:d:Q559317|Anna]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4483580|Institute of Physical Chemistry]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110856267|Sergey Ivanovich Romanovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-13
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-24
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115236332|Пётр Мікалаевіч Касцюковіч]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-22
| [[Вяляцичы (Барысавский районы)|Вяляцичы]]
| 
| ''[[:d:Q55216985|Інстытут меліярацыі НАН Беларусі]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55713524|Faculty of Civil Engineering of BNTU]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-09
|-
| 
| 1959
| ''[[:d:Q132396804|Vladimir Grib]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-26
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q4412003|Severalmaz]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Pavlovich Grib|Vladimir Pavlovich Grib]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12090780|Boris Ivanovitsj Voevoda]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-03
| [[Анапа]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126969711|Олег Фёдорович Путиков]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-03
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-03-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4394233|Nikolay Rzhevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-16
| [[Санкт-Петербург]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4525366|Aleksandr Shkurko]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-28
| ''[[:d:Q19618816|Lednev]]''
| [[галим]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-23
|-
| 
| 1961
| ''[[:d:Q30345968|Yury Marin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-08-02
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85967223|Pranabjyoti Deka]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07-21
| [[Kälküttä|Кәлкүттә]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4475791|Gauhati University]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96143913|Anatoliy Kapustin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-10
| [[Бобруйск|Бабруйск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Anatoliy Kapustin|Anatoliy Kapustin]]
| 
|-
| 
| 1965
| ''[[:d:Q17043689|V. A. Ermolenko]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-10-31
| [[Әулиекүл]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q17043277|Institute of Geological Sciences of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-22
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865185|Anatoly Kozyrev]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-26
| [[Сычёвка районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4144711|Mining Institute KSC RAS]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51277028|Nikolay Proskuryakov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-01
| ''[[:d:Q18806787|Sharovitsy]]''
| ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55650218|Georgiĭ Paruirovich Avetisov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-24
| [[Тверь]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q107017212|некрополист]]''
| ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115618962|Леанід Анатольевіч Барысенка]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-03
| [[Шклов|Шклоу]]
| 
| ''[[:d:Q3918587|Беларусь-Россия университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11817616|Pyotr Kaluhin]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-13
| ''[[:d:Q20122491|Кудзіна]]''
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]''
| 
| 
|-
| 
| 1965
| ''[[:d:Q109487254|Vitaly A. Stepanov]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-15
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q887753|Punsalmaagiin Ochirbat]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-23
| ''[[:d:Q167764|Zavkhan Province]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Punsalmaagiin Ochirbat|Punsalmaagiin Ochirbat]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-01-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063191|Vitalij Fortygin]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-22
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q128568924|László Bánhidi]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-27
| ''[[:d:Q668318|Sárospatak]]''
| ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2626950|Valery Serdyukov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-09
| [[Харошавка (Буда-Кашалёвский районы)|Харошавка]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Valery Serdyukov|Valery Serdyukov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Станислав Филиппов]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-09-26
| ''[[:d:Q925845|Otradnensky District]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111286524|Gennady Shirokonosov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-29
| 
| 
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4159769|Afiyaddin Cəlilov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-01
| [[Нахчыван]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-29
|-
| 
| 1971
| ''[[:d:Q106430322|Анатолій Данілавіч Смычнік]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-10-13
| [[Заелица]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q815266|Belaruskali]]''
| 
| 
|-
| 
| 1971
| ''[[:d:Q130606891|Henrietta Altman-Kissinger]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-03-21
| [[Выборг]]
| ''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345673|Vyacheslav Genievich Rumynin]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-11-16
| 
| [[галим]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1997-06-27
| [[Владимир Путин]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-07
| ''[[:d:Q28133957|Профессор В. Ф. Снегирёв ис. 6 нчы бала тудыру йорты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2031025|First Chief Directorate]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4476368|Administrative Directorate of the President of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Putin|Vladimir Putin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4209144|Anatoly Kalashnik]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-07
| ''[[:d:Q4092538|Bolshói Beisug]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Сергей Миронов]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-14
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Mironov|Sergey Mikhailovich Mironov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13124462|Nazir Mustafa Karamagi]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-13
| ''[[:d:Q158725|Tanganyika Territory]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15074426|Gennady Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-24
| [[Бөек Новгород]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1982
| [[Владимир Литвиненко]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-14
| [[Краснодар крае]]
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Litvinenko|Vladimir Litvinenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100699756|Журавлёв, Владимир Клавдиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-04
| [[Оленегорск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56307611|Sherkhan Abilov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-15
| [[Кәнтау]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1982
| ''[[:d:Q113512383|Yuri Volkotrub]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q7541856|керамист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|иганәче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4295593|Arsen Mirzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-28
| [[Санкт-Петербург]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| ''[[:d:Q4430540|РСФСР язучылар берлеге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4112279|Vita Nova]]''
| 
| 
|-
| 1979-08
| 1984-07
| ''[[:d:Q104247645|Pavel Talalay]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-14
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| ''[[:d:Q1432030|Җилин университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1074097|China University of Geosciences]]''&lt;br/&gt;Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199890|Konstantin Ilkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-12
| ''[[:d:Q2359080|Batagay]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Konstantin Ilkovsky|Konstantin Ilkovsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60322687|Rakhim Azimov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-16
| ''[[:d:Q2499450|Shurab]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Rakhim Azimov|Rakhim Azimov]]
| 
|-
| 
| 1986
| ''[[:d:Q97314443|Andrey А. Sorokin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-04
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q30274464|Institute of Geology and Nature Management]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12172231|Шорш Халид Саид]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| [[Әрбил]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59177479|Tatyana Aleksandrova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[профессор]]
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4154230|Россия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99861219|Іван Іванавіч Галаваты]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-15
| [[Пагост 1]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21468747|ташкүмер шахтёры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|директор]]''
| ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]''
| 
| 
|-
| 
| 2009
| ''[[:d:Q123016041|Nikandr Pilishin]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-09
| [[Шахты]]
| ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]''
| 
| [[:commons:Category:Nicander (Pilishin)|Nicander (Pilishin)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134493447|Egor Roussanov]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-06
| [[Эмгерст (Нью-Йорк)|Эмгерст]]
| ''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]''
| ''[[:d:Q847743|Dunkin']]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11288478|Wegmans]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1337797|Office Depot]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092695|Светлана Ганжа]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q57850976|Alekseev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
|-
| 1981-09-01
| 1986-06-25
| ''[[:d:Q59189731|Marina Borisovna Bubnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия фәннәр академиясе]]
| 
| 
|-
| 1987-09
| 1993-06
| ''[[:d:Q60103440|Yevgeny Gusev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1982
| 1987
| ''[[:d:Q60696042|Irina Basakina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1978-09-01
| 1983-06-30
| ''[[:d:Q60728781|Pitambar Gautam]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q588239|Tribhuvan University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q99285551|Q99285551]]''
| 
| 
|-
| 1978-09-01
| 1983-07-01
| ''[[:d:Q63973208|Vladimir Dauvalter]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1975
| 
| ''[[:d:Q80213198|Svetlana Bauer]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q81578070|Vitaly Nesis]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84808154|Evgeny Zlotnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
|-
| 2015-10-01
| 2019-06-30
| ''[[:d:Q89412219|Aleksandr Danilov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2017-07-01
| ''[[:d:Q95306606|Mishel R Markovski]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2005-09-01
| 2011-06-30
| ''[[:d:Q102072857|Tatiana Chvileva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Санкт-Петербург дәүләт тау университеты
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
* [[Россия университетлары исемлеге]]

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1773 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Нефть һәм газ юнәлешле югары уку йортлары]]
[[Төркем:Санкт-Петербург университетлары]]</text>
      <sha1>5daphhyzmcgpxr3qto3vfjisrl4sbe2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Снукер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194599</id>
    <revision>
      <id>6024940</id>
      <parentid>6000286</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiebSinger</username>
        <id>60321</id>
      </contributor>
      <comment>/* Снукер рекордлары һәм рекордчылары */</comment>
      <origin>6024940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65146" sha1="me7hmsc3u4syue4mkao86ljfuih9rf6" xml:space="preserve">{{УК}}
&lt;ref&gt;https://de.wikipedia.org/wiki/Snooker|{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} алман теленнән тәрҗемә нигез итеп алынды&lt;/ref&gt;
[[Файл:Snooker_Reds_with_Pink.jpg|250px|thumb|Алсу шар уен башында кызыл шарлар пирамидасы өстенә, “үз ноктасы”на урнаштырыла.]]
[[Файл:The Crucible Theatre at night-geograph-4878258-by-Graham-Hogg.jpg|thumb|left|200px|upright|“Крусибл” театры төнгә каршы: биредә планетаның снукер чемпионнарын “эшләп чыгаралар”.]]
[[Файл:World Snooker Championship 2013 day 1 session 3.jpg|thumb|left|200px|Снукер буенча дөнья беренчелекләре үткәрелә торган уен залы]]
'''Сну́кер''' (ингл. '''snooker''', '''“тоткарлык”''' дигән мәгънәдәге сүз) — калталы [[бильярд]] уенының бер төре, бүген ул бигрәк тә [[Бөекбритания утраулары]]нда, [[Кытай]]да һәм [[Көнбатыш Аурупа]]да киң таралган. Снукер буенча дөнья чемпионаты ел саен сезон азагында ([[1977 ел]]дан башлап), [[апрель]]нең икенче яртысыннан алып [[май]] башына кадәр гел бер урында үткәрелә — Англиянең [[Шеффилд]] шәһәрендәге “Крусибл” театрында. Һәм биредә 17 көн дәвамында спектакльләр куелмый, ә артистларның грим ясау бүлмәләре чемпионатта катнашучы снукерчыларның әзерләнү һәм ял итү урынына әверелә.

== Уен тарихы ==
[[Файл:Joe_Davis.jpg|right|thumb|250px|Джо Дэвис,снукер буенча беренче чемпион, 1920 нче еллар тирәсендә.]]
[[Файл:Colonel_Sir_Neville_Chamberlain.jpg|250px|left|thumb|Сэр Невилл Чемберлен (1856-1944), снукер  уенын “уйлап табучы&quot;.]]
[[Файл:Stephen_hendry02.jpg|250px|right|thumb|Җиде тапкыр дөнья чемпионы булган шотландияле Стивен Һендри. Бу аның рекордлы казанышы. WPBSA регламенты һәм кагыйдәләре буенча, ветеранның әле һаман да дөньякүләм снукер ярышларына кире кайту мөмкинлеге өзелмәгән. Ләкин ул, кайтам-кайтам дип күп тапкыр вәгъдә итсә дә, моңа батырчылык итмәде.]]
Снукер уенын Бөекбритания колониаль гаскәрләренең Җабалпур шәһәрендә (Һиндстан) хезмәт иткән төмәнбашы Невилл Чемберлен 1875 елда уйлап тапкан дип санала. Уен башында өстәлгә куелган 22 шарның унбише — кызыл шарлар, аларның снукер жаргонындагы атамасы нәкъ шундый. Сары, коңгырт, яшел, зәңгәр, алсу һәм кара төстәге алты шарны “төсле шарлар” дип атыйлар. Ак төстәге шар аткы буларак кулланыла. Баштарак уенда “төсле” шарлар дүртәү генә булган, 1890 елда тагын икене өстәгәннәр.
1919 елда BA&amp;CC дип аталган оешма снукер уены кагыйдәләрен рәсми рәвештә раслаган. Беренче дөнья чемпионаты Бөекбританиянең Бирминһем шәһәрендә 1926-1927 нче еллар чигендә үткәрелгән. Икенче бөтендөнья сугышына кадәр бу уенда Британия һәм Австралия уенчылары тулаем өстенлектә булган.&lt;br&gt;
1950-1960 нчы елларда, финанслауның һәм оештыру эшләренең түбән дәрәҗәдә булуы аркасында, снукер уенының үсеше торгынлыкка тарый. 1970 нче елларда, снукер турнирларын телевизия каналлары аша күрсәтә башлыйлар, шул сәбәпле уенның үсешенә иганәчелек итүчеләр саны да арта һәм уен яңадан популяр булып китә. 1976-1977 нче елларда снукер уенчыларының дөньякүләм рәсми рейтингы төзелә.&lt;br&gt;
Снукер буенча иң зур һәм абруйлы ярышлар Бөтендөнья профессиональ бильярд һәм снукер ассоциациясе (WPBSA) карамагында тора. Бу оешма яшүсмерләр, яшьләр һәм һәвәскәрләр арасында да саллы турнирлар үткәрә. Британия утрауларында, Аурупаның кыйтга өлешендәге илләрдә һәм Кытайда үткәрелә торган рейтинглы ярышлар мейн-тур дип атала. Шуларның өчесендә — дөнья һәм Бөекбритания беренчелекләрендә, Лондонда үткәрелә торган “Мастерс” турнирында — җиңеп чыга алган уенчыларны “Өч таҗ иясе” дип йөртәләр, моңа ирешү профессионаллар арасында иң дәрәҗәле казаныш дип санала. 1960-1988 нче елларда снукер Паралимпия уеннары програмына да кертелгән иде, ләкин Мәскәү Олимпиадасында (1980 елда) бу “буржуаз уен”га урын табылмады.&lt;br&gt;
Әйтергә кирәк, снукер уенының бер ярым гасырлык традицияләре спортчыларда һәм тамашачыларда әдәплелек, инсафлылык, гаделлек, кешелекле үзара мөнәсәбәтләр һәм сабырлык кебек күркәм гадәтләр тәрбияли. Биредә уенны алып баручы хөкемдарның абруе кагылгысыз. Уен вакытында аның белән һәм үзара бәхәсләшү кебек ямьсез күренешләр бөтенләй булмый. Алай гына да түгел, снукерчылар гадәттә үзләре уен кагыйдәләрен бозган һәм моны рефери сизми калган очракта да ялгыш ясауларын ирекле рәвештә таныйлар һәм бу хакта хөкемдарга хәбәр итәләр. Әйтик, 2020 елдагы дөнья беренчелегендә нәкъ шундый берничә вакыйга булды: уенчылар сугу ясар алдыннан аткыга ялгыш кагылып алган яки үз гәүдәсе белән берәр шарны урыныннан күчергән очракларда.

== Уен кагыйдәләре ==
[[Файл:Chinese_Snooker.png|180px|thumb|left|'''“Кытайча снукер халәте”''' — кызыл шарларга юл ачык, әмма аткыны аларга таба тиешенчә юнәлтергә яшел шар комачаулый. Рәсми булмаган атама.]]
[[Файл:Zhu Ying 2012 london.JPG|250px|thumb|right|Снукер буенча халыкара турнирларда рефери булып бик еш катнашучы Чжу Йиң (Кытай Халык Җөмһүриятеннән) — бу юлы аны маркер, ягъни “лачын күзе” ярдәмендә уен барышын күзәтеп-теркәп баручы итеп куйганнар. Моннан берничә ел элек ул, 2017 елда, ягъни 35 яшен тутыргач, рефери карьерасын туктатып торып, шәхси тормышын җайга салачагы турында белдергән иде.]]
Уен башында 15 кызыл шар барысы бергә, пирамида рәвешендә урнаштырыла.&lt;br&gt;
Алты “төсле” шар өстәлнең билгеле бер урыннарына куела. Уенны башлап җибәрүче ак төстәге аткыны “болкер сызыгы” янындагы ярымтүгәрәктә үзе теләгәнчә урнаштыра. Уенчылар кызыл һәм “төсле” шарларны аткы белән чәкештереп, бер-бер артлы өстәл почмакларындагы һәм ике кырыендагы алты калтаның берсенә кертергә тиешләр. Калталарга кертелгән кызыл шарлар уеннан чыга, ә “төслеләре”, кызыл шарлар барысы да кертелеп беткәнче, уенга кире кайтарыла. “Төсле” шарларны һәрвакыт үзләренең башлангыч урынына куялар. Үз ноктасына төгәл итеп урнаштыру мөмкин булмаса, “төсле” шар кара, алсу, зәңгәр, коңгырт, яшел яки сары шар нокталарының берсендә (чират буенча, санап чыккан тәртиптә) урын ала. Бу нокталар да буш булмаса, шарны өстәлнең урта сызыгы буенча үз ноктасына мөмкин кадәр якынрак итеп урнаштыралар.&lt;br&gt;
[[Файл:Snooker table drawing.svg|left|thumb|250px|Уен башланыр алдыннан шарларның торышы]]
Снукер уены партияләре фрейм дип атала. Уен барышында шарларны калталарга кертә-кертә, иң күп балл җыйган көндәш фреймда җиңүче дип таныла. Шуннан соң шарлар чираттагы фреймны үткәрү өчен яңадан үз урыннарына куела. Көндәшләр фреймнарны бер-бер артлы чиратлашып башлый. Снукер матчы гадәттә так сандагы берничә фреймнан тора, аларның саны турнир регламенты буенча алдан ук билгеләнгән була. Әйтик, дөнья беренчелегендә финал уены 35 фреймга кадәр, ягъни көндәшләрнең берсе 18 фреймда җиңеп чыкканчы, дәвам итәргә мөмкин. Гадәти турнирларда беренче тур уеннары 7 яки 9 фреймнан тора. Бөтен шарларны калталарга кертеп бетергәч тә, фреймдагы исәп тигез булса, уен көндәшләрнең берсе өстәмә кара шарны керткәнче дәвам итә. Бу очракта кара шар алсу һәм кара шар нокталары арасында, кыл уртада урнаштырыла. Өстәмә уенны башлап җибәрүчене җирәбә атып билгелиләр.
{| class=&quot;wikitable floatleft&quot;
! colspan=&quot;2&quot;| Төсе
! Кыйммәте
|-
|Кызыл
|bgcolor=&quot;#ff0000&quot; style=&quot;width:2ex;&quot;|
|1 балл
|-
|Сары
|bgcolor=&quot;#ffff00&quot;|
|2 балл
|-
|Яшел
|bgcolor=&quot;#00c000&quot;|
|3 балл
|-
|Коңгырт
|bgcolor=&quot;#996633&quot;|
|4 балл
|-
|Зәңгәр
|bgcolor=&quot;#0000ff&quot;|
|5 балл
|-
|Алсу
|bgcolor=&quot;#fb5f87&quot;|
|6 балл
|-
|Кара
|bgcolor=&quot;#000000&quot;|
|7 балл
|}
'''Калтага кертелгән шарларның “кыйммәте”''' (сул яктагы җәдвәлдә)
[[Файл:Snooker_break.ogv|right|thumb|250px|Уен менә шулай башлана]]
Снукер уенында, уенчыларның берсенә дә кызыл шарларны таратыбрак җибәрү кулай булмаса, пат халәте барлыкка килергә мөмкин. Бу очракта, ике көндәшнең һәм рефериның үзара килешүе белән, фреймны яңадан башлыйлар. Яңадан уйнау тәкъдимен гадәттә рефери ясый.
Бер фреймда иң күбе 147 балл җыярга мөмкин, мондый казаныш снукер телендә максималь брейк яки максималь серия дип атала. Ләкин бер генә кызыл шар да уеннан чыкмаган килеш  “ирекле шар уены” дип аталган теоретик халәт барлыкка килсә, иң күбе 155 балл туплау ихтималы да бар. Ләкин бу очракта “ирекле шар” хисабына тупланган баллар максималь брейкка кертелми. Максималь сериягә ирешү өчен, уенчы башта кызыл шарларны гел кара шар белән генә алмаш-тилмәш кертеп бетерергә, соңыннан “төсле” шарларны да билгеләнгән тәртиптә калталарга төгәл юнәлтергә тиеш. Максималь брейк — профессионаллар арасында да бик сирәк ирешелә торган уңыш ул.

== Уенның асылы һәм үзенчәлекләре ==
[[Файл:Jan_Verhaas_and_Mark_Selby_at_Snooker_German_Masters_(DerHexer)_2013-01-30_04.jpg|180px|left|thumb||Снукерчы гәүдәсенең уйнау өчен кулай дип саналган торышы]]
[[Файл:Graeme_Dott.JPG|right|thumb|180px|Грэм Дотт (1977) — Шотландия снукеры ветераны, 2006 елда дөнья чемпионы булган уенчы.]]
[[Файл:Peter_Ebdon_at_Snooker_German_Masters_(Martin_Rulsch)_2014-01-29_04.jpg|left|thumb|180px|Питер Эбдон (1970) — инглиз снукеры ветераны, 2002 елда дөнья чемпионы. Профессиональ карьерасын дәвам итә]]
[[Файл:Snooker_Touching_Ball_Red.png|180px|thumb|right|“Орынулы шар” — аткыны, үзе орынып торган шарны урыныннан кузгатмыйча, теләсә кайсы якка тәгәрәтеп була.]]
'''Уен максаты''' — уен кагыйдәләре нигезендә күбрәк шарны калталарга кертеп, һәр фреймда көндәшеңнән артыграк балл туплау.&lt;br&gt;
'''Снукер — бик интеллектуаль уен''', уйнаучыларга һәрвакыт, уен барышын берничә йөрешкә алдан чамалап, төгәл план нигезендә алып барырга кирәк була.
'''Снукер — “чыгышлар уены”.''' Снукер телендә чыгыш дип, аткының, тиешле шарны калтага керткәннән соң, чираттагы йөреш өчен мөмкин кадәр җайлырак урынга урнашуы атала.&lt;br&gt;
'''Снукер — серияле уен.''' Аткыны бер йөрештән икенчесенә күчкәндә тиешенчә һәм төгәл урнаштыра барып, бик озын серияләр үткәреп була. Снукер спортында уңышка ирешүнең төп сере бу.&lt;br&gt;
Бильярдның башка төрләреннән аермалы буларак, снукер өстәле зуррак һәм аның калталарының геометриясе дә бөтенләй үзгә. Бу исә уенчылардан '''махсус уен техникасын таләп итә'''.&lt;br&gt;
'''Снукер — джентельменнар уены.''' Гомуми этикетка, ярышучылар кигән кием-салымга, уен барышында үз үзеңне тотуга, үзара мөнәсәбәтләргә һәм хәтта тамашачыларга карата да катгый таләпләр куелган. Халыкара дәрәҗәдәге осталар гадәттә бер-берсенә дустанә мөнәсәбәтләрдә торалар. Көндәшнең бик уңышлы уен алымнарын хуплау да гадәти күренеш булып киткән. Снукерда рефери белән бәхәскә керү гадәтсезлек дип санала. Ялгыш киткән очракта шарларның элеккеге торышын кире кайтарганда да уенчыларның һәм рефериның гаделлеккә һәм төгәллеккә омтылышы беренче планда тора.

== “Снукер теле” ==
[[Файл:To pot the red.jpg|180px|thumb|left|Калта авызына керәм-керәм дип торган бу кызыл шарны, аткыга сугып, теләсә кем кертә алыр иде. Ләкин аткысы гына аның артыннан төшеп китмәсен: югыйсә, дүрт баллык штраф салалар һәм уен көндәш кулына күчә.]]
[[Файл:Stephen_Maguire_at_German_Masters_Snooker_Final_(DerHexer)_2012-02-05_23.jpg|right|thumb|180px|Стивен Магуайр — Шотландиянең иң көчле уенчыларыннан берсе. Снукерчылар арасында кайвакыт төшенкелеккә бирелүчән булуы белән аерылып тора. Тире аллергиясеннән интеккәнгә күрә, аңа, муенга “күбәләк” такмыйча, изүе ачык булган килеш уйнарга рөхсәт ителгән.&lt;br&gt;
Кәефе яхшы булганда, теләсә кемне дә җиңә ала, диләр аның турында]]
[[Файл:Mark_Allen_PHC_2016-1.jpg|left|thumb|180px|Марк Аллен — Төньяк Ирландиянең тарихта иң көчле уенчысы, ирешелгән сенчурилары үткәрелгән уеннардан күбрәк булган санаулы гына снукерчыларның берсе (барлыгы 400 дән артык). Дөнья күләмендә җиңүгә ирешү өчен, аңа... шактый авыр гәүдәле һәм симерүгә бирешүчән булуы комачаулый, дип санала]]
[[Файл:Snooker_Freeball.png|180px|мини|right|Көндәшнең ялгышыннан соң килеп туган бу хәл — “ирекле шар” игълан ителүгә сәбәп. Аткыны, бер яктан булса да кара шарга тидермичә, уйналырга тиешле кызыл шарга кадәр тәгәрәтеп җиткезеп булмый. Уенчы, бу очракта зәңгәр шарны калтага кертеп, үз хисабына 1 балл яза һәм шуннан соң, теләсә кайсы “төсле” (кызыл булмаган) шарга сугып, уенны дәвам итә.]]
[[Файл:Snookered_on_two_reds.jpg|180px|мини|left|Снукер халәте: аткыны уйналырга тиешле кызыл шарларның берсенә дә турыдан-туры тидереп булмый — бары тик өстәл кырыена бәрдереп кенә.]]
[[Файл:Stuart_Bingham_at_Snooker_German_Masters_(DerHexer)_2013-01-30_01_(cropped).jpg|right|thumb|180px|Инглиз Стюарт Биңһәм — элеккеге дөнья чемпионы (2015), талантыннан бигрәк, тырышлыгы һәм үҗәтлеге белән уңышларга ирешүче снукерчы дип санала. 2015 елдагы җиңүеннән соң тирән уен кризисы кичерде. Нәкъ шул вакытта аның үз дусларына тотализаторда акча эшләргә булышуы — көндәшләренә махсус оттырып баруы ачыкланды. Бу алдашуларның үз файдасына булмавы аркасында, снукер федерациясе аңа ярты еллык дисквалификация бирү белән чикләнде.]]
[[Файл:Steve_Davis_at_Snooker_German_Masters_(Martin_Rulsch)_2014-01-29_11.jpg|left|thumb|180px|Стив Дэвис (Велс) — алты мәртәбә дөнья чемпионы (1981, 1983, 1984, 1987, 1988, 1989 елларда) 59 яшенә кадәр уен осталыгын саклап калып, профессионал рәвешендә уйнаган снукерчы. 102 тапкыр турнир финалларына үтеп, шуларның 73 ендә җиңеп чыккан кеше]]
'''''Снукер уены атамаларының күбесе инглиз теленнән алынган. Кайсыберсен саф татар сүзләре белән дә билгеләргә мөмкин.&lt;br&gt;'''''
•	'''Алты шарлы снукер''' — уен комплектында 15 кызыл шар булган классик снукерның “кыскартылган” варианты: аңарда уен өстәленә 6 кызыл шар гына урнаштырыла. Алты шарлы снукер буенча да төрле турнирлар үткәрелә.&lt;br&gt;
•	'''Аткы''' — ак төстәге шар, башка шарлар аның ярдәмендә калталарга кертелә.&lt;br&gt;
•	'''Бәрдереп тарату''' — аткыны, тиешле шарны калтага керткәннән соң, начар позициядә яисә тыгыз төркем булып урнашкан башка шарларны яхшырак урынга күчерү яки бер-берсеннән аеру максаты белән шул шарларга китереп бәрдерү.&lt;br&gt;
•	'''Брейк''' — уенчының өзлексез рәвештә бер-бер артлы ясаган уңышлы һөҗүмнәре һәм шулар нәтиҗәсендә тупланган баллар саны.&lt;br&gt;
•	'''Болкер сызыгы''' (ингл. baulk line) — өстәл озынлыгының дүртән бер өлешен бүлеп алучы аркылы сызык; уен башында аңардагы махсус нокталарга сары, коңгырт һәм яшел шарлар урнаштырыла; ак шар (аткы) башлангыч сугу алдыннан шуның артындагы ярымтүгәрәккә (аны “D секторы” дип тә атыйлар) куела.&lt;br&gt;
•	'''Винт''' — аткыны бильярд таягы (кий) белән сугып, тиешенчә бөтерелдереп җибәрү алымы. Уенда аскы, өске, уң һәм сул винтлар киң кулланыла. Бу алым ярдәмендә аткының уйнала торган шар белән бәрелгәннән соңгы траекториясен тиешенчә үзгәртеп була. Ә менә шарны бильярдның башка төрләрендәге кебек сикертеп (очыртып) җибәрү алымы снукерда тыелган.&lt;br&gt;
•	'''Дабл''' — дуплет (шарны турыдан-туры түгел, ә өстәлнең ян яктагы яки каршы тарафтагы кырыена бәрдереп калтага кертү).&lt;br&gt;
•	'''Дабл-кисс''' — калтага кертелергә тиешле шарның аткы белән кабат бәрелешүе.&lt;br&gt;
•	'''Заказлы шар''' — уен кагыйдәләре таләп иткән очракларда, уенчы уйнарга ният иткән шар (инглизчә — '''called ball'''). Бу хакта уенчы реферига алдан ук хәбәр итәргә тиеш була.&lt;br&gt;
•	'''Заказлы калта''' — уен кагыйдәләре таләп иткән очракларда, уенчы теге яки бу шарны кертергә теләгән калта (инглизчә — '''called pocket'''). Бу хакта уенчы реферига алдан ук хәбәр итәргә тиеш була.&lt;br&gt;
•	'''Кикс''' — аткыга таяк белән уңышсыз сугу.&lt;br&gt;
•	'''Кластер''' — ике яки күбрәк шарның таратып җибәрелмәгән килеш, бер-берсенә ябышып торган халәте.&lt;br&gt;
•	'''Клиренс''' — “өстәлне чистарту”, бөтен шарларны калталарга кертеп бетерү.&lt;br&gt;
•	'''Тотал клиренс''' — бөтен шарларны, беренчесеннән башлап соңгысына кадәр, бер үк серия барышында калталарга кертеп бетерү.&lt;br&gt;
•	'''Кистерешле сугу''' — уйнала торган шарны теге яки бу якка таба тиешле юнәлештә кузгатып җибәрү өчен аткы белән орынма бәрү алымы.&lt;br&gt;
•	'''Кросс-дабл''' — аткы һәм аның аша сугылган шар траекторияләренең кисешүе; шундый сугу ярдәмендә уйнала торган шарны каршы яктагы калтага кертү.&lt;br&gt;
•	'''Кулдагы шар''' — көндәшнең ялгышыннан соң каршы як тарафыннан болкер ярымтүгәрәгенең (“D секторы”ның) теләсә кайсы ноктасына куеп уйнала торган аткы (инглизчә — '''ball in hand''').&lt;br&gt;
•	'''Кьюинг''' — бильярд таягын куллану алымнары.&lt;br&gt;
•	'''Кэннон''' — аткының башка шарлар белән көтелмәгән яки алдан уйланылган бәрелеше.&lt;br&gt;
•	'''Максимум''' — бер сериядә тупларга мөмкин булган иң күп баллар санына ирешү — 147 балл җыю. Моның өчен башта 15 кызыл шарны да кара шар аша чиратлаштырып кертеп бетерергә (15х1+15х7=120 балл), соңыннан өстәлдә калган ”төсле шарлар”ны да калталарга юлларга кирәк (2+3+4+5+6+7=27 балл). Уен башында “ирекле шар” игълан ителгән очракта, 155 балл тупларга мөмкин, ләкин “максимум” буларак, барыбер 147 балл исәпләнә.&lt;br&gt;
•	'''Мисс''' — ялгыш җибәрү, аткының уйналырга тиешле шарга кагылмыйча үтүе.&lt;br&gt;
•	'''Уйнап кире кайтару''' — теге яки бу шарны калтага кертү өчен түгел, ә аткыны көндәш өчен җайсызрак урынга җибәрү яки “снукер халәте” барлыкка китерү максатыннан ясалган бәрелеш.&lt;br&gt;
•	'''Плант''' — уйналырга тиешле, әмма аткыдан яшерен торышта булган кызыл шарны шул ук төстәге башка шарлар аша бәрдереп калтага кертү.&lt;br&gt;
•	'''Кисештерү''' — аткыны, уйнала торган шар башка юнәлештә китсен өчен, бу шар белән аның үзәгеннән читтәрәк бәрдерү.&lt;br&gt;
•	'''Ре-рек''' — уенны нәтиҗәле сугулар аша дәвам иттерү мөмкин булмаган очракта (пат халәтендә), фреймны үткәрелмәгән дип санап, яңа фрейм игълан итү.  Ре-рекны, уенчылар нәтиҗәле сугу үткәрергә базмаган очракта, рефери үзе генә дә игълан итә ала. Ике уенчының үзара килешеп фреймны яңадан башлау үтенече дә кабул ителергә мөмкин.&lt;br&gt; 
•	'''Кара ре-рек''' — фрейм тәмамлангач исәп тигез булса, җиңүчене ачыклар өчен, бердәнбер кара шарны калтага кертү өчен уйнау. Башта җирәбә үткәрелә, аны откан уенчы йә үзе уенны башлый, йә беренче сугуны көндәшенә тапшыра.&lt;br&gt;
•	'''Рест''' ('''спайдер-рест''', '''“аккош муены”''') — аткыга кул җитмәгәндә снукер таягын куеп уйнау өчен махсус җайланма.&lt;br&gt;
•	'''Ирекле шар''' — көндәшнең ялгышыннан соң аткы снукер халәтендә калса, ягъни икенче уенчы уйнарга тиешле шарлар яшеренгән, төгәлрәге, аткы, башка шарларга кагылмыйча, ике яктан да аңа кадәр барып җитәрлек булмаса, “ирекле шар” игълан ителә: уенчы теләсә кайсы шарны калтага кертә ала, моның өчен аның исәбенә уйналырга тиешле шар “бәясе”ннән чыгып балл өстәлә.&lt;br&gt;
•	'''Сенчури''' — бертоташтан йөз баллык һәм аннан да артыграк мая туплау.&lt;br&gt;
•   '''Сессия''' — күпфреймлы уеннарның бертоташтан үткәрелә торган өлеше. Гадәттә 8 яки 9, бик сирәк кенә 10 фреймнан тора. Дүртенче яки бишенче фреймнан соң 15 минутлык тәнәфес ясала. Шулай итеп, сессия ике ярымсессиягә бүленә.&lt;br&gt;
•	'''Снукер''' — уенның атамасы.&lt;br&gt;
•	'''Снукер халәте''' — аткының уйналырга тиешле шарлардан яшерелгән булуы, аткыны бу шарларга турыдан-туры тидерү мөмкинлегенең булмавы. Кайвакыт уенчы, ялгыш җибәреп, үзенә үзе дә “снукер куярга” мөмкин. Бу халәт бильярдның башка төрләрендә дә барлыкка килә ала; мәсәлән, пул уенында ул “битлек” дип атала.&lt;br&gt;
•	'''Спайдер''' — озайткыч, снукер таягын озынайту өчен махсус ялганма; берничә озынлыкта була.&lt;br&gt;
•	'''Уратып җибәреп тидерү''' — аткының уйнала торган шарга таба туры юлын башка бер шар өлешчә томалап торса, аткыны  тиешенчә бөтерелдереп җибәрү (винт ясау) ярдәмендә бу киртәне әйләнеп үтү алымы.&lt;br&gt;
•	'''Үзәк нокта''' — уен өстәленең геометрик үзәге (инглизчә — '''center spot''').&lt;br&gt;
•	'''Үзәк сызык''' — уен өстәлен ике тигез өлешкә бүлүче сызык (инглизчә — '''center string''').&lt;br&gt;
•	'''Флюк''' — уен кагыйдәләре бозылмаган хәлдә, уйнала торган яки башка берәр шарның очраклы рәвештә калтага керүе (инглизчә — fluke). Мондый көтелмәгән уңышның кайвакыт уенчы файдасына булмавы да мөмкин.&lt;br&gt;
•	'''Фол (ялгыш)''' — уен кагыйдәләренең бозылуы. Бу очракта ялгыш җибәргән уенчыга дүрт баллдан җиде баллга кадәр штраф бирелә. Уен аның көндәше карамагына күчә, көндәш исә уенның үзенә файдалы яки зыян китермәслек рәвештә дәвам иттерү вариантларының берсен сайлап ала ала.&lt;br&gt;
•	'''Фрейм''' — снукер уены партиясе.&lt;br&gt;
•	'''Фрейм-бол''' — фреймда теоретик яктан хәлиткеч дип санала торган шарны калтага кертү; көндәш калган шарларның барысын да кертеп бетергән очракта да исәпнең барыбер өстенлеккә ирешкән уенчы файдасына булып калуы. Ләкин оттырып баручы, көндәшенең ялгыш җибәрүенә өмет баглап, уенны дәвам итә ала. Бу очракта ул гадәттә җитешмәгән балларны ясалма рәвештә “снукер халәте” барлыкка китереп кире кайтару мөмкинлеген эзли.&lt;br&gt;
•	'''Матч-бол''' (яки '''Гейм-бол''') — бөтен уен нәтиҗәсе өчен дә хәлиткеч булган фрейм-бол (инглизчә — '''match ball''' һәм '''game ball''').&lt;br&gt;
•	'''Орынулы шар''' (инглизчә — '''touching ball''') — аткының “уйнап кайтару” алымыннан соң икенче уенчы тарафыннан уйналу ихтималы булган бер яки берничә шарга кагылып торуы. Бу очракта уен чираты үзенә күчкән көндәш аткыны, башка шарларга тидермичә дә, үзе теләгәнчә юнәлтә ала. Аткы кызыл шарлар уйналганда “төсле” шарга тиеп торса, “орынулы шар” халәте игълан ителми. Һәм киресенчә.&lt;br&gt;
•	'''Өстәл башы''' — уен өстәленең болкер сызыгы һәм “D секторы” урнашкан өлеше һәм аның кыска борты (инглизчә — '''head of table''').&lt;br&gt;
•	'''Өстәл төбе''' — уен өстәленең уен башында шарлар урнаштырыла торган өлеше һәм аның кыска борты (инглизчә — '''foot of table''').

•   '''Ярымсессия''' — сессиянең 4 яки 5 фреймнан торган өлеше. Ике ярымсессия арасында 15 минутлык тәнәфес ясала.&lt;br&gt;
•	•	•&lt;br&gt;
'''''“Снукер теле”ндә шаяртып әйтелә торган сүзләр һәм сүзтезмәләр да юк түгел. Берничә мисал:'''''&lt;br&gt;
•	'''“Агартканчы юу”'''. Бер уенчының үз көндәшен бер генә фреймда да оттырмыйча җиңүе инглизчә '''Whitewash''' дип атала. Мәгънәсе — агартканчы юу.&lt;br&gt;
•	'''“Кыска чәчлеләр”''' — һәвәскәрләр, профессионал статусына ия булмаган уенчылар (инглизчә — '''bangers''').&lt;br&gt;
•	'''“Машинага ияреп керү”''' — ялгышлы уен: аткының уйналган шар артыннан шул ук калтага кереп китүе (инглизчә ясалма сүз — '''followthatcar''').&lt;br&gt;
•	'''Ятак''' — бильярд өстәленең уен өслеге (инглизчә — '''bed''').&lt;br&gt;
•	'''Үле шар''' — бәреп кертелә торган шарга каршы бөтерелдереп җибәрелгән аткының, үз әйләнешләрен тулысынча шул шарга биреп, хәрәкәтсез калуы (инглизчә — '''deadball'''). Аткыны “үтерү” — зур уен осталыгы таләп итә торган алым.

== Снукер буенча дөнья чемпионнары ==

[[Файл:Davis and Lindrum 1946.jpg|140px|thumb|right|Һорес Линдрум (сул якта)]]

[[Файл:Cliff Thorburn.jpg|140px|thumb|right|Клифф Торберн]]

[[Файл:Dennis Taylor, 2004.jpg|140px|thumb|left|Деннис Тейлор]]

[[Файл:Ken Doherty PHC 2011-1.jpg|140px|thumb|right|Кен Доэрти — Ирландиялеләрдән дөнья чемпионы исемен яулаган бердәнбер снукерчы, ләкин, шулай ук бердәнбер буларак, өч тапкыр — һәм юниорлар, һәм һәвәскәрләр, һәм профессионаллар арасында да]]

[[Файл:John Parrott2.jpg|140px|thumb|left|Джон Пэррот]]

[[Файл:Ebdon.jpg|140px|thumb|right|Питер Эбдон]]

2021/2022 еллар сезоны турнирларында катнашкан уенчыларның исем-фамилияләре калын хәрефләр белән бирелә.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;
!Урын
!Илләр — Уенчылар
!Җиңүләр саны
!Кайсы елларда
|-
| align=&quot;center&quot; | '''1.'''
| {{ENG}} | Джо Дэвис
| align=&quot;center&quot; | 15
| 1927–1940, 1946
|-
| align=&quot;center&quot; | '''2.'''
| {{ENG}} | Фред Дэвис
| align=&quot;center&quot; | 8
| 1948, 1949, 1951, 1952–1956
|-
| align=&quot;center&quot; | '''2.'''
| {{ENG}} | Джон Палмэн
| align=&quot;center&quot; | 8
| 1957, 1964 (2×), 1965 (3×), 1966, 1968
|-
| align=&quot;center&quot; | '''4.'''
| {{SCO}} | Стивен Һендри
| align=&quot;center&quot; | 7
| 1990, 1992–1996, 1999
|-
| align=&quot;center&quot; | '''5.'''
| {{WAL}} | Рей Риардон
| align=&quot;center&quot; | 6
| 1970, 1973–1976, 1978
|-
| align=&quot;center&quot; | '''5.'''
| {{ENG}}} | Стив Дэвис
| align=&quot;center&quot; | 6
| 1981, 1983, 1984, 1987–1989
|-
| align=&quot;center&quot; | '''7.'''
| {{ENG}} | '''Ронни О’Салливан'''
| align=&quot;center&quot; | 7
| 2001, 2004, 2008, 2012, 2013, 2020, 2022
|-
| align=&quot;center&quot; | '''8.'''
| {{SCO}} | '''Джон Һиггинз'''
| align=&quot;center&quot; | 4
| 1998, 2007, 2009, 2011
|-
| align=&quot;center&quot; | '''9.'''
| {{ENG}} | Джон Спенсер
| align=&quot;center&quot; | 3
| 1969, 1971, 1977
|-
| align=&quot;center&quot; | '''9.'''
| {{WAL}} | '''Марк Уильямс'''
| align=&quot;center&quot; | 3
| 2000, 2003, 2018
|-
| align=&quot;center&quot; | '''9.'''
| {{ENG}} | '''Марк Селби'''
| align=&quot;center&quot; | 4
| 2014, 2016, 2017, 2021
|-
| align=&quot;center&quot; | '''12.'''
| {{SCO}} | Уолтер Дональдсон
| align=&quot;center&quot; | 2
| 1947, 1950
|-
| align=&quot;center&quot; | '''12.'''
| {{NIR}} | Алекс Һиггинз
| align=&quot;center&quot; | 2
| 1972, 1982
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{AUS}} | Һорес Линдрум
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1952
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{WAL}} | Терри Гриффитс
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1979
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{CAN}} | Клифф Торберн
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1980
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{NIR}} | Деннис Тейлор
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1985
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | Джо Джонсон
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1986
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | Джон Пэррот
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1991
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{IRL}} | '''Кен Доэрти'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1997
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | '''Питер Эбдон'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2002
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | '''Шон Мёрфи'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2005
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{SCO}} | '''Грэм Дотт'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2006
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{AUS}} | '''Нил Робертсон'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2010
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | '''Стюарт Биңһәм'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2015
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | '''Джадд Трамп'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2019
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{BEL}} | '''Люка Бресел'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2023
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{ENG}} | '''Кайрен Уилсон'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2024
|-
| align=&quot;center&quot; | '''14.'''
| {{CHN}} | '''Җао Синтуң'''
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2025
|}

== Снукер рекордлары һәм рекордчылары==
[[Файл:Ronnie_O’Sullivan_and_Michaela_Tabb_at_German_Masters_Snooker_Final_(DerHexer)_2012-02-05_06_cropped.jpg|thumb|right|180px|Ронни О'Салливан (инглизчә тулы исеме Ronald Antonio O’Sullivan), алты тапкыр дөнья чемпионы, җиде тапкыр Бөекбритания чемпионы, снукер рекордларының күпчелеге — аның кулында.]]
[[Файл:Mark J. Williams.JPG|thumb|left|180px|Марк Уильямс (Велс, 1975 елда туган) — профессионаллар снукеры тарихында беренче сулагай дөнья чемпионы.2000, 2003 һәм 2018 елларда планета беренчелегендә җиңү яулады.]]
[[Файл:Judd_Trump_May_2015.jpg|right|thumb|180px|Инглиз Джадд Трамп — снукер белгечләре күптән инде, ул чираттагы, өченче сулагай дөнья чемпионы булачак, дип фаразлаганнар иде. Ниһаять, 2019 елның 6 маенда Җадд Трамп, финал уенында өлкән буын осталарының берсен — шотландияле Джон Һиггинсны 18:9 исәбе белән җиңеп, планетаның иң көчле снукерчысы булып китте.]]
[[Файл:John_Higgins_at_Snooker_German_Masters_(Martin_Rulsch)_2014-01-29_11.jpg|left|thumb|180px|Джон Һиггинс — дүрт мәртәбә дөнья чемпионы (1998, 2007, 2009, 2011 елларда), Шотландия снукеры тарихында иң көчле уенчы]]
[[Файл:Shaun_Murphy_at_Snooker_German_Masters_(DerHexer)_2015-02-08_15.jpg|right|thumb|180px|Инглиз Шон Мёрфи — элеккеге дөнья чемпионы (2005), башта сайлап алу ярышлары аша үтеп, төп турнирда дөнья чемпионы исемен яулаган бердәнбер снукерчы. Иң уңышлы “серияле” уенчыларның берсе.]]
[[Файл:Ali_Carter_at_Snooker_German_Masters_(DerHexer)_2013-02-03_05.jpg|left|thumb|180px|Алистер Картер (1979) — Төньяк Ирландия снукерчысы, Ронни О'Салливанны иң көчле уен күрсәткән чорда да җиңә алган санаулы уенчыларның берсе. Тормышның авыр сынауларын үтте: өч тапкыр төрле органнардагы рак авыруыннан уңышлы дәваланган кеше ул.]]
[[Файл:Ding_Junhui_at_Snooker_German_Masters_(DerHexer)_2015-02-05_01.jpg|right|thumb|180px|'''Диң Цзүнһуэй''' (Ding Junhui, 丁俊晖, 1987) — дөнья рейтингында икенче урынга кадәр күтәрелгән снукерчы (2016 елда). Шул ук елны дөнья беренчелегенең финалында уйнады, ләкин инглиз Марк Селбигә 14:18 исәбе белән оттырды. Җәмәгате белән бергә озак еллар буе Англиядә яши. Кызганычка каршы, аның характеры кытайча түгел, төшенкелеккә бирелүчән...]]
[[File:Luca_Brecel_EuM_2022-1.jpg|right|thumb|180px|Люка Бресел — Аурупаның &quot;кыйтга өлеше&quot;ндә туып үскән беренче дөнья чемпионы.]]
[[File:Zhao_Xintong_2025.jpg|right|thumb|180px|Җао Синтуң — Ниһаять, Кытай да үзенең бер снукерчысын дөнья чемпионы итә алды!]]
Максималь сериягә ирешү буенча хәзерге заман уенчыларыннан ирланд чыгышлы инглиз профессионалы Ронни О'Салливан рекорд куючы дип теркәлгән. 2001, 2004, 2008, 2012, 2013 елларда биш тапкыр дөнья чемпионы булган оста спортчы чирек гасыр дәвамында 15 мәртәбә максималь серия ясаган (соңгы тапкыр — 2018 елның 17 октябрендә, English Open 2018 турнирында). Моннан тыш, снукер турнирлары статистикасында йөзәр баллык серияләр дә теркәлеп бара, алар инглиз алынмасы “сенчури” атамасын йөртә. Рейтинглы турнирларда максималь яки иң зур брейкка ирешкән снукерчыларга гадәттә өстәмә бүләк тә бирелә.&lt;br&gt;
Ронни О'Салливанның бу категориядә снукер тарихында беренче булып, үз профессионаллык карьерасында 1000 сенчури-брейкка иреште. Бу вакыйга 2019 елның 10 мартында, Coral Players Championship 2019 турнирының финалында булды. Аның көндәше австралияле Нил Робертсон иде. Уенның соңгы 14 нче фреймында Ронни бертоташтан 134 балл туплады һәм бу матчта 10:4 исәбе белән җиңү яулады.&lt;br&gt;
Ронни О’Салливан снукер уенының тагын бер рекордын үз кулында тота: турнирларның берсендә ул, көндәшенә бер генә балл да җыярга мөмкинлек бирмичә, берничә фреймда берьюлы 566 балл туплый алды.&lt;br&gt;
Танылган снукерчының казанышлары арасында “максималь алсу брейк” дигәне дә бар. Ронни О'Салливан — дөньяда максималь сериягә гел алсу төстәге шарны гына кертә-кертә ирешкән бердәнбер оста (бу очракта 132 балл җыела). Бу уңыш Роннига Бөекбританиянең 2006 елгы беренчелегендә насыйп булды.&lt;br&gt;
Өстәвенә Ронни О'Салливан ике кул белән бертигез уйнаучы берничә профессионал арасында да иң яхшысы дип санала. Мондый универсальлек еш кына аңа уенда зур өстенлек бирә.&lt;br&gt;
Ронни О’Салливанның рәсми булмаган тагын бер рекорды бар: 2018 елның “Шаңһай осталары” (Shanghai Masters 2018 — Ронни анда җиңү яулады!) турнирыннан соң, аның чирек гасырлык профессиональ карьерасы дәвамында алган бүләкләү акчалары 10 миллион фунт стерлингтан артып китте (инглиз уены булгач, акчалар да инглизнеке инде).

'''Иң яхшы казанышлар''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Уенчылар'''
|'''Казанышлар'''
|'''Ирешелгән  уңыш'''
|'''Турнирлар'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''Еллар  (сезоннар)''' 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Ронни О'Салливан
|Турнирларда иң яшь җиңүче
|17 яшь
|''Бөекбритания беренчелеге''
| colspan=&quot;2&quot; |1992
|-
|Бер турнирда  ясалган максималь серияләр саны
|3
|''Embassy дөнья беренчелеге''
| colspan=&quot;2&quot; |1997, 2003,  2008 
|-
|Бер сезонда ясалган максималь серияләр  саны
|3
|
| colspan=&quot;2&quot; |2007/2008 
|-
|Максималь сериягә ирешү өчен сарыф ителгән вакыт
|5 минут 20 секунд
|''Embassy дөнья беренчелеге''
| colspan=&quot;2&quot; |2006
|-
|Джадд Трамп
|Максималь сериягә ирешкән иң яшь профессиональ снукерчы
|14 яшь 206 көн
|''Potters Under-16 Tournament 2004''
| colspan=&quot;2&quot; |2004
|-
|Ронни О'Салливан
|Йөз баллык серияләр саны (даими үзгәреп тора, соңгы казаныш)
|1338
|''Wuhan Open 2026''
| colspan=&quot;2&quot; |27 август, 2026 ел
|-''Saudi Arabia Snooker Masters 2025''
|Ронни О'Салливан (2), Алистер Картер
|Бер уенда  ясалган максималь серияләр саны
|3
|''Embassy дөнья беренчелеге'', ''Saudi Arabia Snooker Masters 2025''
| colspan=&quot;2&quot; |2008 (2), 2025
|-
|Ронни О'Салливан
|Уенчы карьерасында ясалган 147 баллык максималь серияләр саны
|17
|''Saudi Arabia Snooker Masters 2025''
|15 август 2025
|-
|Нил  Робертсон
|Бер сезонда  ясалган 100 баллык серияләр саны
|103
|
| colspan=&quot;2&quot; |2013-2014
|-
|
|Беррәттән өч  сезонда ясалган максималь серияләр саны
|208
|
| colspan=&quot;2&quot; |2013/14−2014/15−2015/16
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Стивен Һендри
|Иң яшь дөнья чемпионы
|21 яшь
|''Embassy дөнья беренчелеге''
| colspan=&quot;2&quot; |1990
|-
|Дөнья чемпионы титулына ирешүләр саны
|7
|''Embassy дөнья беренчелеге''
| colspan=&quot;2&quot; |1990,  1992-1996, 1999
|-
| colspan=&quot;5&quot; |
|-
|Джон Һиггинс, Шон Мёрфи
|Бер уенда бер-бер артлы ясалган  йөз баллык серияләр саны
|4
|
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
|Стивен Магуайр
|Беррәттән ике уенда бер-бер артлы  ясалган йөз баллык серияләр саны
|5
|''Бөекбритания  беренчелеге''
| colspan=&quot;2&quot; |2004
|}

== Снукер һәм тормыш: чемпионнар язмышы ==
Снукер уены спортчыда кешелеклелек сыйфатларын да тәрбияли ала икән. Моңа, мәсәлән, Ронни О'Салливанның тормыш юлы һәм олыгая барган саен кичергән уңай үзгәрешләре дәлил булып тора.&lt;br&gt;
[[Файл:Neil_Robertson_at_Snooker_German_Masters_(DerHexer)_2015-02-04_01.jpg|thumb|left|180px|Нил Робертсон — снукер тарихында икенче сулагай дөнья чемпионы (2010), Австралиянең иң югары дәрәҗәдә уңышлы чыгыш ясаучы бердәнбер профессионалы. Кырыктан узгач та яшь һәм төз гәүдәле булуының сере — Нил веган диетасы буенча туклана.]]
[[Файл:World_Snooker_Chamionship_Trophy_edited.JPG|thumb|right|180px|Дөнья чемпионына бирелә торган кубок]]
[[Файл:Mark Selby at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-04 02.jpg|thumb|left|180px|“Лестер хәйләкәре” кушаматлы Марк Селби (Англия), дүрт тапкыр дөнья чемпионы (2014, 2016, 2017, 2021 елларда)]]
[[File:Kyren_Wilson_PHC_2018-4.jpg|thumb|right|180px|Кайрен Вилсон (Kyren Wilson), инглиз снукерчысы, 1991 елда туган, җанатарлар биргән кушаматы — “Сугышчы” (Warrior), 2020 елдагы дөнья беренчелегендә финалга үтте, ә 2024 елда дөнья чемпионы булды.]]
[[File:Anthony_McGill_PHC_2016-3.jpg|thumb|left|180px|Энтони МакГилл (Antony McGill), Шотландиянең яңа буын снукерчысы, 1991 елда туган, 2020 елдагы дөнья беренчелегендә, квалификация уеннарыннан башлап, ярымфиналга кадәр барып иреште]]
Ронни, безнеңчә әйтсәк, “авыр гаилә”дә туып үскән. Ул бала чакта аның әтисе-әнисе секс-шоп тотып һәм порнография сатып-таратып  көн күргән. Гаиләдәге өлкән бала, Ронни озак еллар буе бу бизнес тирәсендә чуалган гангстерлар һәм мафиоз бәндәләр йогынтысында булган.1992 елда, 16 яшенә җитеп яшүсмерләр турнирларында катнаша башлагач, аның әтисен сыраханәдә сугышып кеше үтергән өчен төрмәгә утырталар. Гомерлеккә дип. Ронни гаиләнең бердәнбер туйдыручысы булып кала. Аңа профессионаллыкка гадәттәгедән иртәрәк күчәргә туры килә. Бер елдан соң Ронниның әнисе дә төрмәгә эләгә — салым түләмәгән өчен. Соңрак булачак дөнья чемпионы үзе дә мәхкәмә эскәмиясе аша үтә һәм шартлы рәвештә “срок” ала...&lt;br&gt;
Бу хәлләр Ронниның характерында тирән эз калдыра. Ул сабырсыз һәм тотнаксыз булып китә. Шул сәбәпле аның беренче тапкыр гаилә коруы да уңышсыз булып чыга. Тәүге кыз баласы әтисенең матди ярдәме белән аякка баса, ләкин ата тәрбиясен күрмәгән килеш...&lt;br&gt;
Ронниның уен осталыгы әле бүген дә аның психологик халәтенә бәйле булып кала. “Ракета” кушаматлы снукерчы чыннан да, кәефе әйбәт булганда, теләсә кемне җиңәрлек. Элегрәк киресенчә дә булып куя иде. Әйтик, Бөекбританиянең 2006 елгы чемпионатында ул, кәефе булмау сәбәпле начар уйнавын сылтау итеп, Стивен Һендри белән уенны ташлап чыгып китте. Моның өчен WPBSA аңа зур күләмле штраф салган иде. Ул әле 2003 елда да дисквалификациягә юлыккан иде. Ирландия турнирында җиңеп чыкканнан соң, Ронниның... допинг кулланганлыгы ачыкланды. Гәрчә снукер уенында стимуляторлар бөтенләй файда китермәсә дә. Һәм аны ярты ел дәвамында уйнатмадылар. Ни өчен допинг кабул иткәнен ул үзе дә аңлата алмады. &lt;br&gt;
Ронниның балачак тәрбиясеннән килгән түземсезлеге үзен кайвакыт уенда зур өстенлеккә ирешкәч сиздерә башлый. 2014 елгы дөнья чемпионатының финалында ул үзенең төп көндәше булып киткән Марк Селбины 11:5 исәбе белән җиңеп бара иде. Шулвакыт “Лестер хәйләкәре” кушаматын алган Селби уен тактикасын көтелмәгән рәвештә һәм кискен үзгәртте һәм шуның белән Роннины чыгырыннан чыгаруга иреште. Бик югары уен техникасына ия булган Марк гадәттәгедән әкренрәк уйный башлады һәм, бернинди инициативага дәгъва кылмыйча, позицияне “корытырга” тотынды. Һәм Ронниның уенны тизләтергә омтылып ясалган адымнарыннан бик оста файдаланды. Нәтиҗәдә матч аның файдасына 18:16 исәбе белән тәмамланды.
[[Файл:Ronnie O’Sullivan at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-30 06.jpg|thumb|right|250px|Роннины, гадәти кием кигән килеш, җанатарлар бик сирәк күрәләр]]
Җитмәсә, ул бит әле озак еллар буе медицинада “тимер өянәге” дип аталган һәм дәвалауга бөтенләй диярлек бирешми торган чирдән дә интекте. Авыртуыннан бигрәк борчуы күбрәк, диләр бу авыру турында. Ниһаять, 2014 елда табиблар Роннины бу бәладән коткара алдылар. Һәм снукер уенына тартылуы Роннины үзен кулга алырга, тормышка һәм дөньяга карашын үзгәртергә мәҗбүр итте. Югыйсә, спортның бу төрендә уңышка ирешәм дип хыялланма да! Бүген О'Салливан икенче гаиләсендә тигез һәм бәхетле тормыш кичерә. Дүртенче баласы, 2007 елгы Ронни Икенче дә снукер таягы тотып клубка күнегүләр ясарга йөри инде.&lt;br&gt;
2010 елда Ронниның әтисен, гомерлеккә мәхбүс дигән хөкемне үзгәртеп, төрмәдән чыгаралар — “үрнәк булырлык тәртибе өчен”. Мондый гадәттән тыш чишелешкә дөньякүләм абруйлы һәм планетаның һәр төбәгендә җанатарлары булган чемпион керткән өлеш әлегә сер булып кала.&lt;br&gt;
Тормыш әмма гел асфальт юллардан гына бармый, еш кына тизәккә дә баса. Снукер уенының тискәре яклары да юк түгел икән. Бүген Британиядә, бу уен белән мавыгып киткән балаларның күбесе юньләп укымый, кайсыберсе хәтта укуын бөтенләй ташлый, дип зарланалар. Белемсез калалар, барысы да чемпион булып бетә алмый бит инде, дип чаң кагалар! Ни хәл итмәк, аларның “илаһы” булып киткән Ронни О'Салливан үзе дә... өч кенә сыйныф бетергән кеше бит!&lt;br&gt;
Ронни, әлбәттә, аларны хәленнән килгәнчә туры юлга күндерергә тырыша. Ышанычлы ярдәмчесе булган бер журналист кыз ярдәмендә үз истәлекләрен бастырып чыгара ул, аның китаплары, иң яхшы бестселлерлар кебек, күз ачып йомганчы таралып бетә. Нәтиҗәсе булырмы-юкмы бу үгет-нәсихәтләрнең, бер Алла гына белә...

== Снукер кирәк-ярагы ==
[[Файл:German_Masters_Snooker_Final_(DerHexer)_2012-02-05_28.jpg|thumb|left|Снукер өстәле]]
[[Файл:Snooker Queue.jpg|thumb|right|Снукер таягы тартмасы]]
[[Файл:Snooker rest crop.JPG|left|thumb|Озайткыч “аккош муены”]]
[[Файл:Set_of_Snookerballs.png|thumb|right|Снукер шарлары өчен махсус тартма]]
[[Файл:Ben_and_Tatyana_Woollaston.jpg|thumb|left|Бен һәм Татьяна Вулластоннар]]
[[Файл:London - Royal Automobile Club - 3024.jpg|thumb|right| Болардан башка да снукер уйнап булмый]]
Снукер өстәленең озынлыгы — 12 табан (фут), ягъни 3556 мм. Киңлеге — 6 табан, димәк, 1778 мм. Уен яссылыгы — 851-876 миллиметрлар арасында. Ә менә авырлыгы бер тонна ярымга җитәргә мөмкин.&lt;br&gt;
Болкер сызыгы өстәлнең гомуми озынлыгыннан 737 миллиметрлык өлешне бүлеп ала. Аның кырындагы ярымтүгәрәкнең радиусы 292 мм. Кара шар ноктасы өстәлнең үзенә якындагы кырыеннан 324 миллиметр ераклыкта.&lt;br&gt;
Өстәл өслегенә яшел төскә буялган тәрәшләнгән йон тукыма җәяләр. Иң зур күләмле турнирларда аны алмаштыралар, гадәттә чирекфинал уеннары алдыннан.&lt;br&gt;
Өстәл почмакларында һәм уртасындагы алты калтаның киңлеге 90 мм. Аларга кертелгән шарларны җыю өчен җидешәр шар сыярлык махсус “кесәләр” беркетелгән.&lt;br&gt;
Снукер шарларының диаметры 52,5 мм, ягъни пул шарларыныкыннан бераз кимрәк. Барысының да авырлыгы бертигез, 130-150 грамм булырга тиеш.

== Фәндә Бильярд ==
&quot;Бильярдлар теориясе&quot; бүген эргодик теориянең һәм динамик системалар теориясенең аерылгысыз өлеше, физикада мөһим кулланылышка ия. Математик Гальперин бильярд ярдәмендә санны билгеләү ысулын булдырган.&lt;ref&gt;[https://www.billiard1.ru/blog/o-bilyarde/pravila-russkogo-bilyarda/ Бильярд теориясе.]&lt;/ref&gt;

== Шулай ук карагыз ==
* [[Снукер буенча 2019 елгы дөнья беренчелеге]]
* [[Снукер буенча 2020 елгы дөнья беренчелеге]]
* [[Снукер буенча 2021 елгы дөнья беренчелеге]]
* [[Снукер буенча 2022 елгы дөнья беренчелеге]]
* [[Снукер буенча 2023 елгы дөнья беренчелеге]]
* [[Снукер буенча 2024 елгы дөнья беренчелеге]]
* [[Снукер буенча 2025 елгы дөнья беренчелеге]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==

{{Сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Индивидуаль спорт төрләре]]
[[Төркем:Спорт уеннары төрләре]]</text>
      <sha1>me7hmsc3u4syue4mkao86ljfuih9rf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рамил Нотфуллин (1961)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198708</id>
    <revision>
      <id>6024820</id>
      <parentid>5997431</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9100" sha1="gghxlmm6px330m7u9ih24dwe5yj7qnu" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Рамил Нотфуллин
| рәсем = Р.Р.Нотфуллин.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Рамил Рәшит улы Нотфуллин
| һөнәр = агроном, район башлыгы
| туу датасы = 28.07.1961
| туу җире = ТАССР, {{туу җире|Балтач районы|Балтач районында}}, [[Салавыч Сәрдегәне]]
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]] 
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти =  
| әни = 
| ир = 
| хатын = 
| балалар = улы Айнур
| кул кую = 
| бүләк һәм премияләр = [[Файл:State Prize of the Republic of Tatarstan in the Field of Science and Technology (new).png|20px|ТР фән һәм техника өлкәсендә дәүләт премиясе]] [[Файл:Order Duslik rib.png|40px|Дуслык ордены (Татарстан, 2026)]]
 | сайт = 
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Нотфуллин}}
'''Рамил Нотфуллин''', Рамил Рәшит улы Нотфуллин (''[[1961 ел]]ның [[28 июль|28 июле]], [[ТАССР]], [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]], [[Салавыч Сәрдегәне]]'') — авыл хуҗалыгы эшлеклесе, [[2012 ел]]дан [[Татарстан]]ның [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] башлыгы. [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре|ТР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] (''[[2001 ел|2001]]''). [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге|ТР фән һәм техника өлкәсендә дәүләт премиясе]] иясе (''[[2013 ел|2013]]''). Россия Федерациясенең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2024).

== Тәрҗемәи хәле ==
1961 елның 28 июлендә [[Татарстан АССР]] [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] [[Салавыч Сәрдегәне]] авылында туган. «''Галим-агроном''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт авыл хуҗалыгы институты]]н тәмамлаган (''[[1983 ел|1983]]''). [[1983 ел|1983]]-[[1985 ел]]ларда [[әрме|хәрби хезмәттә]] булган.

== Хезмәт юлы ==
[[1978 ел]]да [[Татарстан АССР]] [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] «Социалистик Татарстан» күмәк хуҗалыгы эшчесе.

[[1983 ел]]да, [[әрме|армия]]гә киткәнче, шул ук хуҗалыкта агроном - орлык белгече.

[[1985 ел|1985]]-[[1996 ел]]ларда [[ТАССР]] (''[[1991 ел]]дан [[ТР]]'') [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] «Татарстан» күмәк хуҗалыгында терлек азыгы җитештерү цехы башлыгы.

[[1996 ел|1996]]-[[2004 ел]]ларда [[ТР]] [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] «Татарстан» авыл хуҗалыгы җитештерү кооперативы рәисе.

[[2004 ел|2004]]-[[2012 ел]]ларда [[ТР]] [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] ««Татарстан» авыл хуҗалыгы ширкәте» ҖЧҖ рәисе.
(''соңрак ҖЧҖ белән улы Айнур җитәкчелек итә'')&lt;ref&gt;[http://newvz.ru/info/107795.html   Из жизни ООО «Элита»: Что накопал Марс Бадрудтинов на глав пяти районов. Балтасинское досье: приписки, приписки...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808030937/https://newvz.ru/info/107795.html |date=2020-08-08 }} БИЗНЕС Online, 12.12.2017&lt;/ref&gt;.

[[2012 ел]]ның [[8 ноябрь|8 ноябреннән]] [[ТР]] [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] башлыгы (''[[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Шурасы]] депутаты - экология, табигатьтән файдалану һәм аграр мәсьәләләр комитеты әгъзасы булып сайланган Марат Зарипов урынына'')&lt;ref&gt;[http://www.gossov.tatarstan.ru/news/show/1627?print=1 ТР Дәүләт шурасы сайтында]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2001 ел|2001]] ― [[Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре|ТР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]]
* [[2013 ел|2013]] ― [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]]
* 2024 ― Россия Федерациясенең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре ― ''авыл хуҗалыгы өлкәсендәге казанышлары һәм күпьеллык намуслы эше өчен''&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/putin-baltac-raiony-baslygy-notfullinga-maktauly-isem-birde-5886608 Путин Балтач районы башлыгы Нотфуллинга мактаулы исем бирде.] [[Татар-информ]], 22.04.2024&lt;/ref&gt;
* 2026 ― [[«Дуслык» ордены]] ― ''төбәкара хезмәттәшлекне ныгытудагы казанышлары һәм районның икътисадый үсешенә зур өлеш кертүе өчен''&lt;ref&gt;[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_607641.pdf Указ Раиса РТ № 621 от 24.07.2026]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://baltasi.tatarstan.ru/rus/baltasi/administer/rukov.htm  Татарстанның Балтач районы рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207072656/http://baltasi.tatarstan.ru/rus/baltasi/administer/rukov.htm |date=2018-02-07 }}
* [http://nailtimler.com/people_page/people_13n/nutfullin_ramil_rashitovich.html Р. Р. Нотфуллин турында «Чикләрсез татарлар» порталында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815043529/https://nailtimler.com/people_page/people_13n/nutfullin_ramil_rashitovich.html |date=2022-08-15 }}
* [http://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&amp;id=8018   Рәсми Татарстан. Шәхесләр белешмәлеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806105335/https://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&amp;id=8018 |date=2020-08-06 }}
* [http://tatarstan.er.ru/persons/13366/ Бердәм Россия фиркасе регион бүлеге сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808001853/https://tatarstan.er.ru/persons/13366/ |date=2020-08-08 }}
* ''Денис Зарипов''. [http://prokazan.ru/news/view/123193   В Татарстане возбудили дело против главы района]. ProKazan.ru, 26.01.2018

== Шулай ук карагыз == 
{{Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре}}
{{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (2004-2013)}} 

{{DEFAULTSORT:Нотфуллин, Рамил (1961)}}
[[Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Район башлыклары]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре]]
[[Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары]]
[[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]]
[[Төркем:РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре]][[Төркем:Дуслык ордены (Татарстан) кавалерлары]]
{{Татарстан муниципалитетлары җитәкчеләре}}
{{Портал|Шәхесләр|}}</text>
      <sha1>gghxlmm6px330m7u9ih24dwe5yj7qnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каршы (шәһәр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203931</id>
    <revision>
      <id>6024807</id>
      <parentid>5994821</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Шәхесләр */  өстәмә</comment>
      <origin>6024807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="oaiyytyybje5b40p8ep3f87711jyxce" xml:space="preserve">{{ТП/ВМ}}
'''Каршы''' ({{lang-uz|Qarshi, Қарши}}) — [[Үзбәкстан]]ның [[Кашкадәрья өлкәсе]]ндә урнашкан [[шәһәр]].
== Тарих ==
Шәһәр статусын [[1926 ел]]дан башлап йөртә.
== Халык ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==
* [[Зөлфия Газизова (актриса)|Зөлфия Газизова]]
* [[Тимур Гыймранов]] (1997―2026), хәрби очучы, [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң). 
* [[Идеал Ишбүләков]]
* [[Мәликә Разакова]]
* [[Сироҗиддин Рауф]]
* [[Рәисә Халикова]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Үзбәкстан шәһәрләре]]</text>
      <sha1>oaiyytyybje5b40p8ep3f87711jyxce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209797</id>
    <revision>
      <id>6024935</id>
      <parentid>6012618</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117530" sha1="ru494hic1z933n3w172gt35n9ri1eu1" xml:space="preserve">{{ҮК}}
'''Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте университеты''' ({{lang-ru|Российская академия народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации}}) — социаль-икътисади һәм гуманитар юнәлештәге белгечләрне әзерләү белән шөгыльләнүче Россия югары уку йорты.

2010 елда Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы Академиясе һәм Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясе берләшүе, шулай ук башка федераль дәүләт белем бирү учреждениеләрен кушу юлы белән нигез салына.

2024 елның апрель аенда 47 филиал, шулай ук 12 институт, 10 белем бирү үзәге һәм 65 фәнни үзәк эшли иде&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ng.ru/education/2024-04-16/100_162209042024.html|title=Крупнейшие вузы России: анализируем востребованность российских университетов / Образование / Независимая газета|website=www.ng.ru|access-date=2024-10-25}}&lt;/ref&gt;. 

==Белем бирү==
Мәгариф һәм фән министрлыгы мониторингы мәгълүматлары буенча, Академиядә төп вузларда 17 412 студент һәм филиалларны да исәпкә алып, 96 000 артык суммар студент белем алган. Баш вузда көндезге укуны 12 243 студент узды. Студентларның яртысыннан күбрәге көндезге-читтән торып яисә читтән торып 56 000 студент белем ала. Президент академиясендә ел саен Россиядә икътисад өлкәсендә ел саен үткәрелә торган иң зур фәнни вакыйгаларның берсе — «Гайдар форумы»н үткәрелә.

Академия ел саен укучылар, аспирантлар һәм яшь галимнәр өчен Халыкара җәйге мәктәп үткәрә.

== Шәхесләр ==
{{seealso|ru:Институт красной профессуры|ru:Высшая партийная школа при ЦК КПСС}}
=== Җитәкчеләр/Ректорлар ===
'''Кызыл профессура институты'''
* 1921—1931 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Покровский||ru|Покровский, Михаил Николаевич}}
* 1932—1938 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Павел Юдин||ru|Юдин, Павел Фёдорович}}

'''СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе'''
* 1938—1977 ― ????

'''ССРБ Министрлар Советы каршындагы халык хуҗалыгы академиясе'''
* 1977—1980 — [[Николай Мельников]]{{sfn|Ратькина|1986|с=199}}
* 1981—1986 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Евгений Сергеев||ru|Сергеев, Евгений Михайлович}}
* 1986—1989 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Евгений Смирницкий||ru|Смирницкий, Евгений Константинович}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://executive.ranepa.ru/news/abel-aganbegjan-rektor-anh-1989-2002-vospominanija-ob-akademii-o-vremeni-i-o-gaidare|title=Абел Аганбегян, Ректор АНХ (1989–2002): Воспоминания об Академии, о времени и о Гайдаре|publisher=executive.ranepa.ru|access-date=2016-08-19|archive-date=2021-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825095543/https://executive.ranepa.ru/news/abel-aganbegjan-rektor-anh-1989-2002-vospominanija-ob-akademii-o-vremeni-i-o-gaidare|url-status=live|accessdate=2025-10-31|archivedate=2021-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210825095543/https://executive.ranepa.ru/news/abel-aganbegjan-rektor-anh-1989-2002-vospominanija-ob-akademii-o-vremeni-i-o-gaidare}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.business-analyst.info/2011/09/11/niiorgprom-pervii-direktor/|title=НИИОргпром: первый директор|date=2011-09-11|publisher=Мастерская бизнес-анализа|access-date=2016-08-19|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820004057/https://blog.business-analyst.info/2011/09/11/niiorgprom-pervii-direktor/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 1989—1992 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Абел Аганбегян||ru|Аганбегян, Абел Гезевич}}{{sfn|БЭС|2002|с=}}

'''Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы академиясе'''
* 1992—2002 — Абел Аганбегян
* 2002—2010 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Владимир Мау||ru|Мау, Владимир Александрович}}

'''Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте университеты'''
* 2010—2023 — Владимир Мау
* 2023—{{CURRENTYEAR}} — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Комиссаров||ru|Комиссаров, Алексей Геннадиевич}}

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2822458. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q2822458/p580:башлау,p108/Q2822458/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4401166|Mikhail Rutkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-02
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q4483619|Faculty of Physics of the Taras Shevchenko National University of Kyiv]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695133|Астахов, Александр Семёнович]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-07-13
| [[Ростов-на-Дону]]
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4458584|Yury Tikhomirov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Yury Tikhomirov|Yury Tikhomirov]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-11-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q318430|Abel Aganbegyan]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-08
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Abel Aganbegyan|Abel Aganbegyan]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22045790|Sandzhi Koteev]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24925000|Valery Kushlin]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-01
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты универистеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109884720|Ростислав Леонидович Ковалевский]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-06
| ''[[:d:Q2472971|Krasne]]''
| ''[[:d:Q9397809|Zhytomyr Ivan Franko State University]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4516801|Valery Chichkanov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-25
| [[Верхотурье шәһәр бүлгесе]]
| [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| [[:commons:Category:Valery Chichkanov|Valery Chichkanov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4427092|Andrey Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-01
| [[Юрьев-Польский]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18428036|Afrand Dashdamirov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-12
| [[Бакы]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063892|Galina Avanesova]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-18
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15075259|Vladimir Sulitskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-06
| [[Пермь]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55168646|Âkov Andreevič Plâjs]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-16
| [[Костанай өлкәсе|Куштанай өлкәсе]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109488456|Деркач, Анатолий Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-08-07
| [[Киев өлкәсе]]
| ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495437|Aleksandr Khandruev]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173373|Vadim Yevseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-12
| 
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16668997|Aleksandr Kurennoy]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-26
| [[Клинцы]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78195882|Lidia A. Nudnenko]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30&lt;br/&gt;1947
| ''[[:d:Q201979|Talmenka]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97315925|Aleksandr Nagorny]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-06
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695079|Солдатов, Сергей Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010743|Анцупов, Анатолий Яковлевич]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-09
| 
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50843002|Viktor Vasilevitsj Voronov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-09
| [[Чита]]
| [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21133465|Шарков, Феликс Изосимович]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-20
| [[Карабаш (Мария Посады районы)]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15088636|Vladimir Razuvayev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-18
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 2015
| 2021
| ''[[:d:Q16145734|Sergei Scherbov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Елена Зарецкая]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-03-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4234095|Andrey Korotkov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-03
| [[Акъяр]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4420604|Yury Sinyagin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-22
| [[Сембер]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15074621|Sergej Mjasojedov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-01
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108885758|Sergei Zuev]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97209072|Irina Lwowna Timonina]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-05-24
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112989347|Залужный, Александр Гаврилович]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-05
| [[Жовти Воды|Жовти-Воды]]
| ''[[:d:Q4166273|Донецк инженер һәм элемтә гаскәре югары хәрби-сәяси укуханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201806|Hryhoriy Skovoroda Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15204746|Aleksandr Agadzhanyan]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58914999|Veniamin Kaganov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-23
| ''[[:d:Q7280758|Derevyannoye]]''
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4285526|Владимир Мау]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Mau|Vladimir Mau]]
| 
|-
| 2002
| 
| [[Ольга Васильева]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-13
| [[Бөгелмә]]
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| ''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[:commons:Category:Olga Vasilyeva|Olga Vasilyeva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112498056|Natalya Krivova]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-27
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480363|Sergey Fabrichny]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-10
| ''[[:d:Q2628154|Starobesheve Raion]]''
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[:commons:Category:Sergey Fabrichny|Sergey Fabrichny]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q71782085|Ibragim Fargiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| ''[[:d:Q4077181|Bamut]]''
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| [[:commons:Category:Ibragim Fargiyev|Ibragim Fargiyev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q121849543|Svetlana Eremeeva]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077291|Կոնստանտին Բանդուրովսկի]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Луганск]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60975133|Блинов, Владимир Игоревич]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014-03
| 
| ''[[:d:Q4491169|Yuliya Florinskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908834|Michail Olegovitsj Sjachov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400088|Elena Rumyantseva]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q19614618|Nikolay P. Grintser]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116234703|Oleg V. Aurov]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-08
| [[Обнинск]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104524412|Igorʹ Vladislavovich Ponkin]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-18
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351538|Пирем хәрби ракета гаскәрләре институты]]''
| [[хокук белгече]]
| [[:commons:Category:Igor Ponkin|Igor Ponkin]]
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q136290852|Konstantin Kazenin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245114|Olga Kuznetsova]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4217699|Кафедра сацыяльна-эканамічнай геаграфіі замежных краін]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686434|Andreĭ Rossomakhin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-02
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q214341|Амстердам университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58968|интеллектуал]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16272019|Sergey Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-29
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304076|Мәскәү дәүләт индустрия университеты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Sergej Alekseev (jurist)|Sergej Alekseev (jurist)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4203533|Aleksey Isayev]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-15
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''
| [[:commons:Category:Alexey Isaev (historian)|Alexey Isaev (historian)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107555904|Tanshina, Natalya Petrovna]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-04&lt;br/&gt;1974
| [[Коломна]]
| ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2018-05-28
| 
| ''[[:d:Q50248216|Nikolai Litvinov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-07
| ''[[:d:Q4154278|Dalniye Zelentsy]]''
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Litvinov (wikimedian)|Nikolai Litvinov (wikimedian)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56886003|Alexei Kassian]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02-29
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2013
| 2022
| [[Екатерина Шульман]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-19
| [[Тула]]
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5537326|George Brown Polytechnic]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Ekaterina Schulmann|Ekaterina Schulmann]]
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q112563215|Richard Connolly]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2022
| ''[[:d:Q125689503|Ksenia Luchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| [[:commons:Category:Xenia Luchenko|Xenia Luchenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20819745|Mikhail Nemtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-28
| [[Бийск]]
| ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q757391|Central European University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154699|Anna Danilova]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-24
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102738459|Viktor Vakhstayn]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-23
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| [[:commons:Category:Viktor Vakhstayn|Viktor Vakhstayn]]
| 
|-
| 2016-01-01
| 
| ''[[:d:Q55654255|Vladimir Nazarov]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-12-23
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909514|Dmitry Uzlaner]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Uzlaner|Dmitry Uzlaner]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16929631|Siranush Petikyan]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-02
| ''[[:d:Q39565|Gavar]]''
| ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124002453|Mikhail Shumilin]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-13
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136651561|Nikita Pivovarov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-22
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65128484|Тимонин, Сергей Андреевич]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q44293680|Aleksandr Piperski]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q41798558|Alexandra Bozhechkova]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2016-06-01
| 2023-05-26
| ''[[:d:Q56458773|Sergey Parinov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-01
| 2020-01-16
| ''[[:d:Q57005759|Christopher J Gerry]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2013-11-01
| 
| ''[[:d:Q57359155|Tatyana Kotova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-03-26
| 
| ''[[:d:Q57412689|Mikhail Rogov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021-09-01
| 
| ''[[:d:Q57486992|Vladimir Osipov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2015-08-10
| 
| ''[[:d:Q58210227|Mikhail Alexandrov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 
| ''[[:d:Q64865014|Ekaterina Ilyushechkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65040144|Dmitry Maslov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-02-17
| 
| ''[[:d:Q92343260|Evgeny A Demekhin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-01
| 2020-03-01
| ''[[:d:Q95661215|Denis Davydov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-05-26
| 
| ''[[:d:Q96223760|Marianna Sachkova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97976129|Peter Kaznacheev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q193727|Джон Һопкинс үниверситеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138528|Гимназия № 1515]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-02
| 2018-12-31
| ''[[:d:Q111281844|Mikhail Zhivlov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124363309|Daniil Aleksandrovich Burov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131927851|Dmitry Repin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132234338|Dmitry Katalevsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140355257|Inna Gazieva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q21643454|Нижгар башару урнатмасы]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2822458. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q2822458/p580:башлау,p69/Q2822458/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| [[Алексей Насакин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-28
| ''[[:d:Q23957952|Теләтники]]''
| 
| [[КамАЗ]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108786528|Сахаров, Владимир Севастьянович]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-28
| [[Брянск]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63313322|Leonard Vid]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-11-09
| [[Запорожье]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97163938|Ryszard Rafajłowicz]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-12
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Мөхәммәт Сабиров]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-29
| [[Кушнаренко районы|Кушнарин районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4344058|Nikolay Aleksandrovitsj Panitsjev]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-03
| ''[[:d:Q675279|Drybin district]]''
| ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q97746553|Мікалай Аляксеевіч Сташанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-15
| ''[[:d:Q4168986|Драгелі]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q4492496|Anatolii Franchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-08
| ''[[:d:Q4113153|Volodymyrivka]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| ''[[:d:Q4426236|Council of Ministers of Autonomous Republic of Crimea (Ukraine)]]''&lt;br/&gt;[[Украинаның Югары Радасы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-07
|-
| 
| 1981
| ''[[:d:Q55103867|Kerim Kerimov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-07
| [[Фыстыглы]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56309993|Логинов, Лев Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-10-23
| [[Иланский|Илански]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86606944|Шестаков, Альфред Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-17
| [[Салехард]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4297325|Viktor Mikhailov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-01
| [[Куандык]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Victor Mikhailov|Victor Mikhailov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18045004|Valentin Ivanovitsj Dvoeretsjenskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-07
| ''[[:d:Q16655141|Izberdeyevskiy Raion]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43559366|Aleksandr Maslov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-07
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q1979607|финансист]]''
| ''[[:d:Q488981|Европа реконструкция һәм үсеш банкы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304015|Moscow Narodny Bank]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q670084|Vnesheconombank]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q966148|ССРБ Дәүләт банкы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| 
| 1985
| [[Ринат Кудашев]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-21
| [[Табанлыкүл (Бүздәк районы)|Табанлыкүл]]
| ''[[:d:Q811122|төзүче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4497489|Georgy Khizha]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-02
| [[Ашкабад]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q71164264|Спицын Анатолий Тихонович]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-24
| [[Апшеронск]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-12
|-
| 
| 1988
| [[Гаяз Сәхәпов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-14
| [[Яңа Нәдер]]
| 
| [[Татнефть]]&lt;br/&gt;[[Түбәнкаманефтехим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4336636|Viktor Orlov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-23&lt;br/&gt;1940-03-22
| [[Черногорск]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Victor Orlov|Victor Orlov]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16692683|Yury Rossikhin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-15
| [[Красноярск крае]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244590|Gennady Kudryavtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-09
| [[Спасск-Дальний]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25483992|Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-28
| [[Каскасу]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96371169|Petr Matyashov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-03
| ''[[:d:Q4462766|Трехстенки]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Petr Matyashov|Petr Matyashov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15067260|Viktor Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-17
| [[Болотное]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97279782|Kazimierz Nowak]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-07
| [[Седльце|Чедлсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97343663|Ильясов, Сиражутдин Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-05
| ''[[:d:Q6662994|Chitur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47486719|Разумов, Владимир Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-25
| [[Балакау]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4075193|Aleksey Bazarov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-12
| [[Новгород өлкәсе]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-25
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q43315538|Jagmoer Ovezovitsj Ovezov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Сәрдар (Төрекмәнстан)|Сәрдар]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60172267|Yuri Mischeryakov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-01
| [[Агадыр]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''
| 
| [[:commons:Category:Yuri Mischeryakov|Yuri Mischeryakov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97280605|Viktor Tiatin'kin]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-14
| [[Түбән Новгород]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| [[:commons:Category:Viktor Tyatinkin|Viktor Tyatinkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q40006426|Viktor Gnevko]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-30
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-28
|-
| 
| 
| [[Евгений Ипполитов]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-03
| [[Сәмәрканд]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24678|Amangeldy Muraliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-07
| ''[[:d:Q12830707|Kum-Arık]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1992
| ''[[:d:Q16693499|Mykola Butko]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-07
| ''[[:d:Q4242555|Kruty]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4513533|Chernihiv Polytechnic National University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4513537|Chernihiv Radio Equipment Plant]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26243760|Aleksandr Zharkov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-06
| 
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84314157|Tatsyana Holubeva]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-27
| [[Кричев|Крычау]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97165298|Wiesław Słomka]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-14
| [[Радом]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-25
|-
| 
| 
| [[Валентин Друсинов]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-05
| [[Брянск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valentin Drisinov|Valentin Drisinov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105941942|Valery Sukhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-28
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111419918|Косиков, Михаил Филиппович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-30
| [[Рязань]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2995350|Nikolai Kharitonov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-30
| ''[[:d:Q23837938|Rezino]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26252897|agricultural economist]]''
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Kharitonov|Nikolay Kharitonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12555300|Kamaltun Muchamedschanow]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-20
| ''[[:d:Q2550792|Katonkaragay District]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29883665|Vasily Tarasyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-10
| ''[[:d:Q4266133|Lomachyntsi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vasily Tarasyuk|Vasily Tarasyuk]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-05-06
|-
| 
| 
| [[Валентина Савостьянова]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-21
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-04-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96172322|Vyacheslav Kiselev]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-03
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Kiselev|Vyacheslav Kiselev]]
| 
|-
| 
| 
| [[Валентина Матвиенко]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-07
| [[Шепетивка]]
| ''[[:d:Q4379628|провизор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[губернатор]]
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Valentina Matviyenko|Valentina Matviyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9367670|Uladzimir Adaszkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-15
| [[Казловшчына (Ашмянский районы)|Казловшчына]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q13031358|MaAZ]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Олег Ермилов]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-12
| [[Уфа]]
| [[галим]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70252956|Sergey Opyonyshev]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-03
| ''[[:d:Q776191|Rodino, Rodinsky District, Altai Krai]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110830157|Aleksandr Suvorov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-23
| [[Гагарин (Смоленск өлкәсе)|Гагарин]]
| 
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163341|Igor Dobayev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-20
| ''[[:d:Q182902|Chita Oblast]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1991
| ''[[:d:Q24954869|Эсенгул Касымович Омуралиев]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-14
| ''[[:d:Q20629371|Тон]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91964869|Светлана Гвоздева]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-24
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 1989
| 1989
| ''[[:d:Q124818793|Ələkbər Qəmərli]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-12
| [[Нахчыван]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q105425483|arbitrator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| ''[[:d:Q4294856|Ministry of Justice]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Рафаэль Юнысов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-02
| [[Мәлләтамак]]
| [[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1988
| ''[[:d:Q4209170|Sergey Kalashnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-03
| [[Астана]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| [[:commons:Category:Sergey Kalashnikov|Sergey Kalashnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q448872|Valeri Tokarev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-29
| ''[[:d:Q753201|Kapustin Yar]]''
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;[[Галәмче|космонавт]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valery Tokarev|Valery Tokarev]]
| 
|-
| 
| 1999
| ''[[:d:Q754209|Anatoly Kvochur]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-16
| ''[[:d:Q4274639|Mazurivka]]''
| ''[[:d:Q105550321|хәрби очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| ''[[:d:Q420843|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]''
| [[:commons:Category:Anatoly Kvochur|Anatoly Kvochur]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-15
|-
| 
| 1996
| ''[[:d:Q4142300|Valery Golubev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-14
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Valery Golubev|Valery Golubev]]
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q4506042|Valentin Tsoy]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-29
| [[Җома]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4315137|Национальный центр развития инновационных технологий]]''
| [[:commons:Category:Valentin Tsoi (economist)|Valentin Tsoi (economist)]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4204410|Yevgeny Istomin]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-23
| ''[[:d:Q1103108|Кабанск районы]]''
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4443030|Mikhail Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-19
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31452821|Abdoujapar Tagaev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-31
| ''[[:d:Q2556736|Ozgon District]]''
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-01-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60677612|Natalia Pilyus]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-10
| [[Лебедын]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Natalia Pilus|Natalia Pilus]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4265094|Vladimir Loginov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-11-18
| [[Онега (шәһәр)|Онега]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776668|Sergey Bazhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4231615|Контактор (завод)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201126|Incombank]]''
| [[:commons:Category:Sergey Bazhanov|Sergey Bazhanov]]
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q60834993|Mikhail Ponomaryov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-01
| ''[[:d:Q4429544|Sonsovka]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116490461|Аляксандр Мікалаевіч Каўтуненка]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-08
| [[Иркутск]]
| 
| ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-20
|-
| 
| 
| [[Алексей Гордеев]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-28
| [[Франкфурт-ам-Одер]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Gordeyev|Alexey Gordeyev]]
| 
|-
| 
| 1991
| ''[[:d:Q3954606|Nikolay Shipil']]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-25
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q1200975|Pulkovo Aviation Enterprise]]''&lt;br/&gt;[[Hawa transportı buyınça federal' agentlıq]]&lt;br/&gt;[[Аэрофлот]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q727452|Rossiya]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Shipil|Nikolai Shipil]]
| 
|-
| 
| 1992
| ''[[:d:Q4126109|Valery Voskoboynikov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-29
| [[Краснодар крае]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[ССРБ Югары Шурасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146817|Goskomoboronprom Rossii]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97197871|Ministry of defence industries of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1961355|NPO Saturn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3442298|Росавиакосмос]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294632|Ministry of Industry and Energy of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2028312|Россия Федерациясенең сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]''
| [[:commons:Category:Valery Voskoboynikov|Valery Voskoboynikov]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278938|Fedot Tumusov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-30
| ''[[:d:Q20628152|Yedyugeysky Rural Okrug]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Fedot Tumusov|Fedot Tumusov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98497160|Yuriy Kurin]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-29
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Yuriy Kurin|Yuriy Kurin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111794304|Aleksandr Pekarsh]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-30
| [[Кенәл]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''
| ''[[:d:Q420843|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Pekarsh|Aleksandr Pekarsh]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q744157|Vyacheslav Nagovitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-02
| [[Глазов]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Vyacheslav Nagovitsyn|Vyacheslav Nagovitsyn]]
| 
|-
| 
| 1997
| ''[[:d:Q4518244|Sergey Aleksandrovitsj Tsjoerkin]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-22
| [[Вологда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91966370|Yuliya Peskovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-10
| [[Сызран]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Yuliya Peskovskaya|Yuliya Peskovskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109490538|Виталий Демидкин]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-23
| [[Коломна]]
| 
| ''[[:d:Q294405|Alpha Group]]''
| [[:commons:Category:Vitaly Demidkin|Vitaly Demidkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4083373|Andrey Belyaninov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Andrey Belyaninov|Andrey Belyaninov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4112013|Irina Virganskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-06
| [[Ставрополь]]
| ''[[:d:Q1227195|political economist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| [[:commons:Category:Irina Virganskaya|Irina Virganskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233541|Maxim Korobov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-12-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1991
| ''[[:d:Q4197243|Aleksey Ivonin]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-20
| [[Зуи (Зуевка районы)|Зуи]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495792|Хардиков, Юрий Анатольевич]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-03
| ''[[:d:Q1799536|Melnikovo]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q16646745|Boris Dubrovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-22
| [[Магнитогорск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Boris Dubrovsky|Boris Dubrovsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55200038|Alasgar Tagiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-01
| [[Бакы]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56308410|Владимир Уйба]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-04
| [[Омск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Uyba|Vladimir Uyba]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137298646|Наурызбай Сейтқалиұлы Байқадамов]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-17
| [[Махамбетов]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4110582|Viktor Videneyev]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-15
| [[Ишембай]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q55107197|Nina Chernyaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-29
| ''[[:d:Q24565237|Podolkhovsky]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Nina Chernyaeva|Nina Chernyaeva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111669594|Юрий Клепиков]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-27
| [[Валуйки]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059393|Әдһәм Акбулатов]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-18
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Edkham Akbulatov|Edkham Akbulatov]]
| 
|-
| 
| 1998
| ''[[:d:Q4133844|Aleksandr Garnayev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-01
| [[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]
| ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]''&lt;br/&gt;[[Аэрофлот]]
| [[:commons:Category:Alexander Garnaev|Alexander Garnaev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4300285|Молдавер, Владимир Ильич]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-18
| [[Стародуб]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4382568|Михаил Прусак]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-02-23
| ''[[:d:Q4160644|Dzhurkiv]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Prusak|Mikhail Prusak]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16669885|Renat Layshev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| ''[[:d:Q4406508|Sambo 70]]''
| [[:commons:Category:Renat Lajshev|Renat Lajshev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16699429|Irina Solovyova]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-23
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Irina Solovieva|Irina Solovieva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18740988|Oleg Igorevitsj Orlov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-02
| [[Житомир]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q28497406|Viktor Grib]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-11
| [[Жуков (шәһәр)]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41199756|Valery Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-14
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valery Ivanov|Valery Ivanov]]
| 
|-
| 
| 2007
| [[Таһир Саматов]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-01
| [[Казан]]
| [[мөфти]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27849290|экскаватор машинисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2561741|crane driver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2775569|train driver]]''
| [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте]]&lt;br/&gt;[[Россия мөселманнары Диния нәзарәте]]&lt;br/&gt;[[Үзәк диния нәзарәте]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4188622|Andrey Zakharov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-10
| [[Сембер]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q128509|Moscow School of Civic Education]]''
| [[:commons:Category:Andrey Zakharov|Andrey Zakharov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4292774|Alexander Anatolevich Migulya]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-24
| [[Междуреченск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4327599|Сергей Носов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-17
| [[Магнитогорск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergei Nosov|Sergei Nosov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19478804|Александр Котов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-10
| ''[[:d:Q3738786|Strugi Krasnye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Kotov|Alexander Kotov]]
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q30345617|Яков Силин]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-05-17
| ''[[:d:Q893317|Glubokoye District]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Урал дәүләт икътисад университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39391943|Aleksey Shabunin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-13
| [[Кемерово]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145421|С. П. Боткин исемендәге шәһәр клиник хастаханәсе]]''
| [[:commons:Category:Alexey Shabunin|Alexey Shabunin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q72593899|Василь Тихонов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-17
| [[Тамбов]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2010
| ''[[:d:Q111695286|Vasily Shapkin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24935259|State Scientific Research Institute of Civil Aviation]]''
| 
| 
|-
| 
| 1993
| [[Сергей Кириенко]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-26
| [[Сухум]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Kiriyenko|Sergey Kiriyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399366|Igor Rudenskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-11
| ''[[:d:Q589558|Iksha]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Igor Rudenskiy|Igor Rudenskiy]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29312261|Евгений Овечкин]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-16
| [[Новосибирск]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835555|Aleksandr Bashkin]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-10
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Bashkin|Aleksandr Bashkin]]
| 
|-
| 
| 2008
| ''[[:d:Q106513293|Aleksandr Savin]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-28
| [[Брянск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Savin|Aleksandr Savin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2484971|Dmitry Yakubovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-05
| ''[[:d:Q4091084|Bolshevo]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2070502|ССРБ генераль прокуратурасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1538644|Gossnab]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4204195|Executive Committee of Moscow City Council of Workers Deputies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21644094|Мәскәү прокуратурасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294505|ССРБ Саклану министрлыгы]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясенең эчке эшләр министрлыгы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1400115|FAPSI]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1479649|REN TV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30257678|Institute of International Law and Economics named after AS Griboedova]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Yakubovskiy|Dmitry Yakubovskiy]]
| 
|-
| 
| 1999
| [[Аслан Бжания]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-06
| ''[[:d:Q621888|Tamishi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aslan Bzhania|Aslan Bzhania]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4097216|Yelena Brusilova]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-06
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Elena Brusilova|Elena Brusilova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28497436|Александр Гусев]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-07-27
| ''[[:d:Q14620755|Озерское]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Viktorovich Gusev|Aleksandr Viktorovich Gusev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60836532|Valeriy Skrug]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-20
| ''[[:d:Q4332587|Vikno]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valeriy Skrug|Valeriy Skrug]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61109320|Njurgun Timofejev]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-07
| [[Якутск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106107894|Бекетжан Махатжанович Жумаханов]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-07-19
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q121998|илче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110051636|Olga Kirillova]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-06
| [[Миллерово]]
| ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Olga Kirillova|Olga Kirillova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115608713|Александр Линец]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-11
| ''[[:d:Q1011327|Starominskaya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4140476|Пётр Глыбочко]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-21
| ''[[:d:Q21669976|Кувшиново]]''
| ''[[:d:Q17345122|уролог]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[:commons:Category:Pyotr Glybochko|Pyotr Glybochko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199890|Konstantin Ilkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-12
| ''[[:d:Q2359080|Batagay]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Konstantin Ilkovsky|Konstantin Ilkovsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4525260|Aleksandr Shkolnik]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-25
| [[Түбән Тагил]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Alexander Shkolnik|Alexander Shkolnik]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11756298|Aleksandr Zharov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-11
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Zharov|Aleksandr Zharov]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q21856779|Svetlana Agapitova]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| [[:commons:Category:Svetlana Agapitova|Svetlana Agapitova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865300|Sultan Mirsayev]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-25
| ''[[:d:Q4059822|Aksay]]''
| [[мөфти]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64607858|Tahmasib Ajdarov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-17
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| [[:commons:Category:Təhmasib Əjdərov|Təhmasib Əjdərov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95747658|Mikhail Vakulenko]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-07
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Vakulenko|Mikhail Vakulenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99210054|Лебедева, Марина Яковлевна]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-12
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110677699|Юрий Амерев]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-26
| ''[[:d:Q18778028|Znamenka]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120278652|Михалёв, Игорь Васильевич]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-07
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q72579819|Mikhail Timonov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Timonov|Mikhail Timonov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Илдар Хәйруллин (1965)|Илдар Хәйруллин]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-30
| [[Казан]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4145424|1нче санлы шәһәр клиник хастаханәсе (Мәскәү)]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1778713|Alexander Tishanin]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-04-20
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Tishanin|Alexander Tishanin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Михаил Мишустин]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| [[Лобня]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16258947|beamter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]]
| [[:commons:Category:Mikhail Mishustin|Mikhail Mishustin]]
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q15079286|Oleg Siyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-11
| [[Батайск]]
| ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleg Siyenko|Oleg Siyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358938|Igor Zubarev]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-20
| ''[[:d:Q76785|Yantarny]]''
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Igor Zubarev|Igor Zubarev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51669929|Василий Петрович Альмяшкин]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-25
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q126845095|Nazim Hüseynov (prodüser)]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-09-06
| [[Бакы]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4446768|Mikhail Susov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-08
| 
| [[менеджер]]&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063968|Алехин, Игорь Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-07
| [[Брянск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Игорь Артамонов]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-14
| [[Будённовск|Будённовск шәһәре]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Igor Artamonov|Igor Artamonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97382705|Арман Төлешұлы Қожахметов]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-09
| [[Сәтбаев]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Arman Qojahmetov|Arman Qojahmetov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100844510|Vasily Kopylov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-24
| ''[[:d:Q21672681|Покрово-Васильевка]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vasily Kopylov|Vasily Kopylov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q101584321|Artur Sogomonyan]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-15
| [[Ереван]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111383847|Aleksey Kostyukov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-24
| [[Калуга]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Alexey Kostyukov|Alexey Kostyukov]]
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q136914094|Ерлан Хайланович Барлыбаев]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-15
| [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Русских]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-17
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24930613|Governor of Ulyanovsk Oblast]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Alexey Russkih|Alexey Russkih]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492498|Igor Franchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-06
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Ihor Franchuk|Ihor Franchuk]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19818066|Sergey Poddubny]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-01
| [[Осинники]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Poddubny|Sergey Poddubny]]
| 
|-
| 
| 
| [[Айрат Фәррахов]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-17
| [[Әгерҗе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28496559|Elena Bondarenko]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-10
| [[Светлоград]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Elena Bondarenko|Elena Bondarenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108886713|Oleg Golikov]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-21
| [[Чесма (Чиләбе өлкәсе)|Чесма]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleg Golikov|Oleg Golikov]]
| 
|-
| 
| 2005&lt;br/&gt;2008
| ''[[:d:Q139751583|Ташкараев, Гани Абдуганиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-29
| [[Чимкәнт]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Ростислав Гольдштейн]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-15
| ''[[:d:Q1970038|Selizharovo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Rostislav Goldstein|Rostislav Goldstein]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27057495|Larisa Tutova]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-18
| ''[[:d:Q3335264|Peschanokopskoye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Larisa Tutova|Larisa Tutova]]
| 
|-
| 
| 2020
| ''[[:d:Q27734071|Andrey Rostenko]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-06
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Rostenko Andrey Olegovich|Rostenko Andrey Olegovich]]
| 
|-
| 
| 
| [[Александр Осипов]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-28
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[галим]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Osipov (politician)|Aleksandr Osipov (politician)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62713982|Olga Starostina]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-13
| [[Нарьян-Мар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Olga Starostina|Olga Starostina]]
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q65297829|Неъматулло Ҳикматуллозода]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05-07
| [[Дүшәнбе]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89313536|Юрий Бездудный]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05-01
| [[Брянск өлкәсе]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| [[:commons:Category:Yury Bezdudny|Yury Bezdudny]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102076857|Вячеслав Гладков]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-15
| ''[[:d:Q19638795|Кучки]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4374039|Embassy of Russia, Sukhumi]]''
| [[:commons:Category:Vyacheslav Gladkov|Vyacheslav Gladkov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108807721|Natalya Orlova]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-29
| [[Рубцовск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Natalya Orlova|Natalya Orlova]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q112987778|Rishat Yuzmukhametov]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-05
| [[Мирный (Якутия)|Мирный]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1094915|Мирный районы]]''
| [[:commons:Category:Rishat Yuzmukhametov|Rishat Yuzmukhametov]]
| 
|-
| 
| 2002
| [[Гүзәл Хәбетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-14
| [[Әлмәт]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Татнефть]]&lt;br/&gt;[[Әлмәтнефть]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт районы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4538577|アンドレイ・ヤリン]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-13
| [[Түбән Тагил]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18203064|Sergey Rudenko]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-04
| [[Курган]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21091702|Заур Аскендеров]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-12
| ''[[:d:Q3284970|Mamedkala]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Askenderov Zaur|Askenderov Zaur]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56708540|Vladimir Sipyagin]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-19
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| [[:commons:Category:Vladimir Sipyagin|Vladimir Sipyagin]]
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q109010794|Ольга Сергеевна Ярилова]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-17
| [[Ярославль]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Россия Федерациясе мәдәният министрлыгы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118590048|Полосин, Андрей Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-11
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q514140|Rosatom]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133797934|Sergei Anopriyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-24
| [[Яңа Оскол]]&lt;br/&gt;[[Белгород өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Sergey Anoprienko|Sergey Anoprienko]]
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q4137169|Suleyman Geremeev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-20
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Suleyman Geremeev|Suleyman Geremeev]]
| 
|-
| 
| 2000
| ''[[:d:Q4482390|Mark Feygin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-03
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| [[:commons:Category:Mark Feygin|Mark Feygin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4496734|Danil Khachaturov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-30
| [[Мәскәү]]
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4397745|Rosgosstrakh]]''
| 
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q4502627|Muslim Khuchiev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-05
| ''[[:d:Q4184611|Zakan-Yurt]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Muslim Khuchiev|Muslim Khuchiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19818062|Dmitry Savelyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-25
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitriy Saveliev|Dmitriy Saveliev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21856924|Илья Докучаев]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-28
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41657764|Андрей Травников]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-01
| [[Череповец]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Andrei Travnikov|Andrei Travnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58438760|Aleksandr Nikolajevitj Sergijenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-02
| ''[[:d:Q4237672|Krapivnoye]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2006
| ''[[:d:Q70254663|Mukharbek Barakhoyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-04
| ''[[:d:Q4062519|Alkun]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Mukharbek Barakhoev|Mukharbek Barakhoev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108894601|Vladimir Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Valeryevich Ivanov|Vladimir Valeryevich Ivanov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Айсен Николаев]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-22
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aysen Nikolayev|Aysen Nikolayev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22283716|Роман Старовойт]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-20
| [[Курск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''
| 
| [[:commons:Category:Roman Vladimirovich Starovoyt|Roman Vladimirovich Starovoyt]]
| No/unknown value
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835547|Aleksey Dmitriyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-23
| [[Палласовка]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61914197|Nikolay Parshin]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-14
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Parshin|Nikolay Parshin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q119163909|Anna Tsivilyova]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-09
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Anna Tsivilyova|Anna Tsivilyova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q128794189|Dmitry Chistyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-11
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18122867|Алексей Шапошников]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-06-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Shaposhnikov|Alexey Shaposhnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19911023|Andrey Ryabinskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q42843876|boxing promoter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q19910119|MIC (organization)]]''
| [[:commons:Category:Andrey Ryabinskiy|Andrey Ryabinskiy]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q53562638|Vadim Kumin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-01
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vadim Kumin|Vadim Kumin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56311119|Олег Мельниченко]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-21
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleg Melnichenko|Oleg Melnichenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63515454|Evgeniy Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-08
| ''[[:d:Q2523420|Abatskoye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Evgeniy Markov|Evgeniy Markov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94694242|Sergey Lomakin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| [[Мәскәү]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130285819|Sergej Efremov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| [[Владивосток]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136265287|Eldar Jumagaziev]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-12
| [[Атырау өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Eldar Jumagaziev|Eldar Jumagaziev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153625|Denis Aleksandrovitsj Davitiasjvili]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-17
| [[Архангельск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4264593|Ivan Vasilevitsj Lobanov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Ivan Vasilievich Lobanov|Ivan Vasilievich Lobanov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Александр Моор]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-06
| [[Төмән районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Moor|Alexander Moor]]
| 
|-
| 
| 
| [[Марат Заһидуллов]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-05
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Marat Zagidullov|Marat Zagidullov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66374284|Elmira Khaimurzina]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-05
| [[Архангелька (Төньяк Казакъстан өлкәсе)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Elmira Khaimurzina|Elmira Khaimurzina]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106252654|Юдин, Владислав Юрьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-23
| [[Дмитров]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109489031|Геннадий Новосельцев]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-19
| [[Валуйки]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39390389|Виктория Абрамченко]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-22
| [[Черногорск]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Victoria Abramchenko|Victoria Abramchenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125205676|Ҡыҙрасов Юлай Фәүҡәт улы]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-10-01
| [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055894|депутат]]''
| [[Башкортстан Корылтае]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2413230|Aleksei Igonin]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexei Igonin|Alexei Igonin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Альбир Крганов]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-10&lt;br/&gt;1974-10-10
| [[Чуашстан]]
| [[мөфти]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Albir Krganov|Albir Krganov]]
| 
|-
| 
| 2015
| ''[[:d:Q21089079|Olga Belova]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-19
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''
| ''[[:d:Q2386094|TV-6]]''&lt;br/&gt;[[НТВ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7274874|Zvezda]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919623|Александр Просеков]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-01
| [[Топки (Кемерово өлкәсе)|Топки]]
| [[галим]]
| [[Кемерово дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4219243|Kemerovo Institute of Food Science and Technology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255634|Ilyas Ispanov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-01
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Цыденов]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-16
| [[Петровск-Забайкальский]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksey Tsydenov|Aleksey Tsydenov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865021|Aleksandr Griecziszczew]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-12
| [[Егорьевск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Сергей Иванов (1976)|Сергей Иванов]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-02
| [[Северодвинск]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| ''[[:d:Q87759809|Татарстан Республикасының Туристлык буенча дәүләт комитеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106768046|Vladimir Georgijevič Kiknadze]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-04-22&lt;br/&gt;1976
| [[Грозный]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104176943|military scientist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109484818|Корголиев, Корголи Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-20
| ''[[:d:Q4099884|Burtunay]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112987786|Maria Bregman]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| [[Мәскәү]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Bregman|Maria Bregman]]
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q4337647|Yelizaveta Osetinskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-03
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| [[:commons:Category:Elizabeth Osetinskaya|Elizabeth Osetinskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12528339|Alexey Tsoi]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-02
| [[Чимкәнт]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q60829622|Райымкулов Бактыбек Кемелбекович]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-10-21
| [[Кара-Балта|Карабалта]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91126532|Dmitry Kononenko]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-03
| [[Щёлково]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitriy Kononenko|Dmitriy Kononenko]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q107847249|Yelena Istyagina-Yeliseyeva]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2312637|physical education teacher]]''
| ''[[:d:Q4504318|State Museum of Sport]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| [[:commons:Category:Yelena Istyagina-Yeliseyeva|Yelena Istyagina-Yeliseyeva]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108044859|Vyacheslav Damdintsurunov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-21
| ''[[:d:Q4217145|Katangar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Damdintsurunov|Vyacheslav Damdintsurunov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109493646|Alexander Vedyakhin]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q806798|банкир]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Vediakhin|Aleksandr Vediakhin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110658328|Роман Бойко]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-11
| ''[[:d:Q1191779|Prjevalsk pristanı]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2015
| [[Олег Коробченко]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-12
| [[Беларус Совет Социалистик Республикасы]]
| ''[[:d:Q3479990|слесарь]]''&lt;br/&gt;[[бухгалтер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126974157|Устинов, Антон Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-20
| [[Балакау]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131862644|Zhumabek Salymbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-01
| ''[[:d:Q2349598|At-Bashi]]''
| ''[[:d:Q1055894|депутат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133787232|Mikhail Klinkov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-25
| [[Красноярск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492294|Пётр Фрадков]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q649100|Promsvyazbank]]''
| [[:commons:Category:Petr Fradkov|Petr Fradkov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Иван Сухарев]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-10
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Ivan Suharev|Ivan Suharev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q23656509|Irina Rossius]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-22
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16961937|дискуссия модераторы]]''
| ''[[:d:Q2627117|RBK TV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628101|Russia-24]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Россия-1]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q76433109|Murad Kerimov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-10
| [[Дәрбәнт]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95230996|Ирина Волынец]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-02
| [[Казан]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Irina Volynets|Irina Volynets]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108881789|Maria Vasilkova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-13
| [[Мегион]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Vasilkova|Maria Vasilkova]]
| 
|-
| 2001
| 2005
| ''[[:d:Q111239656|Marina Ovsyannikova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-19
| [[Одесса]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23016178|television editor]]''
| [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29872|Die Welt]]''
| [[:commons:Category:Marina Ovsyannikova|Marina Ovsyannikova]]
| 
|-
| 
| 2017
| ''[[:d:Q118179320|Александр Евгеньевич Дёмин]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-14
| [[Пущино]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17525059|Rauan Kenzhekhanuly]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-01
| [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| [[:commons:Category:Rauan Kenzhekhanuly|Rauan Kenzhekhanuly]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345117|Musa Khaitov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-31
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q30897635|Institute of Immunology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30889442|Dmitry Voloshin]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-07
| [[Луганск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Voloshin|Dmitry Voloshin]]
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q41227888|Александр Цыбульский]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Tsybulskiy|Alexander Tsybulskiy]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q60997838|Vyacheslav Loginov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-09
| ''[[:d:Q4375705|Poyarkovo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Loginov|Vyacheslav Loginov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108202640|Виктор Гузун]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-22
| ''[[:d:Q219547|Dnestrovsc]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132188172|Alexander Dronov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-05
| [[Моздок|Мәздәк]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Alexander Dronov|Alexander Dronov]]
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q139710188|Омиргали, Ерлик Кайдарулы]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-25
| [[Краснофлотское (Акмола өлкәсе)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2011
| [[Бату Хасиков]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9017214|karateka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11296761|kickboxer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Batu Khasikov|Batu Khasikov]]
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q16172176|Oleksiy Honcharenko]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-09-16
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleksiy Honcharenko|Oleksiy Honcharenko]]
| 
|-
| 
| 
| [[Михаил Развожаев]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-12-30
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Razvozhaev|Mikhail Razvozhaev]]
| 
|-
| 
| 
| [[Антон Котяков]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-15
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Anton Kotyakov|Anton Kotyakov]]
| 
|-
| 2005
| 2007
| ''[[:d:Q107054024|Vladimir Antokhin]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-28
| [[Люберцы]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Antokhin|Vladimir Antokhin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122965314|Alexander Zlobin]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| 
| 
| ''[[:d:Q2664673|Havas Creative]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126974143|Roman Ivanovič Čencov]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-12
| ''[[:d:Q4450468|Talitskiy Chamlyk]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4156642|Михаил Дегтярёв]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-10
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2895997|Россия Федерациянең спорт министрлыгы]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Degtyarev|Mikhail Degtyarev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28120974|Alexander Vladimirovich Martynov]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-12
| [[Тирасполь]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Vladimirovich Martynov|Aleksandr Vladimirovich Martynov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310089|Gennadiy Panin]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-13
| ''[[:d:Q4107792|Vereya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Gennadiy Panin|Gennadiy Panin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Ольга Редько]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-12
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97198619|Natalia Poluyanova]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-11
| [[Белгород]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105674235|Gennady Bekoyev]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-26
| [[Цхинвал]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2020
| ''[[:d:Q106634946|Natalia Rotenberg]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-18
| [[Курган]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q109488218|Alexej Alexejevič Bogodistov]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-04
| [[Геленҗик]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110266339|Elena Mironenko]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-21
| [[Минусинск]]
| [[менеджер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| ''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''
| [[:commons:Category:Elena Mironenko|Elena Mironenko]]
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q122421765|Yury Nesterenko]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-24
| [[Кропивницкий|Кропывнытскый]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| [[Акмәсҗит шәһәр шурасы]]&lt;br/&gt;[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| [[:commons:Category:Yury Nesterenko|Yury Nesterenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126020375|Isa Tumkhadzhiev]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1964282|Maria Gaidar]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Gaidar|Maria Gaidar]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4321347|Yaroslav Nilov]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-20
| [[Кишинёв]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Yaroslav Nilov|Yaroslav Nilov]]
| 
|-
| 
| 2015
| ''[[:d:Q19818067|Pavel Fedyayev]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-31
| [[Кемерово]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Pavel Fedyaev|Pavel Fedyaev]]
| 
|-
| 
| 2021
| [[Анна Кузнецова]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-03
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17276321|РФ Дәүләт думасы депутаты]]''
| 
| [[:commons:Category:Anna Kuznetsova|Anna Kuznetsova]]
| 
|-
| 2018
| 2020
| ''[[:d:Q48954514|Антон Горелкин]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-22
| [[Кемерово]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| [[:commons:Category:Anton Gorelkin|Anton Gorelkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97663439|Сагидов, Салих Камалович]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-28
| ''[[:d:Q4507182|Chapayevo]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1439254|Яңа Лак районы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q107373820|Sergei Chebotarev]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-02-26
| 
| 
| ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110814800|Artur Kokhoyev]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-01
| [[Таулы Алтай]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Artur Kohoev|Artur Kohoev]]
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q108128743|Dmitry Abaryonov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11313148|sports journalist]]''
| ''[[:d:Q4375970|Government of Moscow Oblast]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2097006|Sovetsky Sport]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Abaryonov|Dmitry Abaryonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111974812|Волков Дмитрий Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-06
| [[Орёл өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16021046|Vladimir Antmanis]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-12
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108879547|Vladislav Davankov]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-25
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladislav Davankov|Vladislav Davankov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64931643|Maksim Popov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-24
| [[Амурдагы Комсомольск]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70254047|Alexey Sergeevich Kopaygorodsky]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-26
| [[Краснодар]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123739175|Phillip Naumenko]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380372|Alexander Prokopyev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-05
| [[Бийск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexandr Prokopiev|Alexandr Prokopiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60368106|Aleksandr Gribov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-22
| [[Ярославль]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Gribov|Aleksandr Gribov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108882840|Mihail Kiselev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-18
| ''[[:d:Q28520854|Новоселово (Томскан область)]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mihail Kiselev|Mihail Kiselev]]
| 
|-
| 
| 
| [[Виталий Хоценко]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-18
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vitaliy Khotsenko|Vitaliy Khotsenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131908145|Boris Khanchalyan]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-08
| ''[[:d:Q4027519|Heshtia]]''
| ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''
| ''[[:d:Q260542|Gazprom-Media]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24258837|Рөстәм Имамгали]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-19
| ''[[:d:Q2565377|Danghara District]]''
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Rustam Emomali|Rustam Emomali]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500483|Egor Russkiy]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-14
| [[Ухта]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Egor Russkiy|Egor Russkiy]]
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q55663482|Ahmed Dudaev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-02
| ''[[:d:Q4169056|Duba-Yurt]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q4150108|Grozny (TV channel)]]''
| 
| 
|-
| 2004
| 2009
| ''[[:d:Q66458976|Alexey Suharev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-04
| [[Магадан]]
| ''[[:d:Q355242|showman]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Suharev|Alexey Suharev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108882737|Maksim Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-23
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maksim Ivanov (1987)|Maksim Ivanov (1987)]]
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q110606997|Maksim Baranov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-22
| 
| ''[[:d:Q2912172|шәхси эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| 
| [[:commons:Category:Maksim Baranov|Maksim Baranov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Радмир Беляев]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-11
| [[Чаллы]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98058553|municipal employee]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012
| 2018
| ''[[:d:Q131298620|Maksim Rudnev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-10
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Дмитрий Артюхов]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-17
| [[Төмән]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Artyukhov|Dmitry Artyukhov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q40052218|Denis Davydov]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-15
| ''[[:d:Q24327866|Volgodonskoy (rural locality)]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Denis Alexandrovich Davydov|Denis Alexandrovich Davydov]]
| 
|-
| 2006&lt;br/&gt;2010
| 2010&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q101094329|Aram Poghosyan]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-11
| [[Ереван]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56425414|media manager]]''
| 
| [[:commons:Category:Aram Poghosyan|Aram Poghosyan]]
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q112993211|Ёлкин, Борис Андреевич]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-22
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126207710|Вячеслав Федорищев]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-14
| [[Волгодонск]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Fedorishchev|Vyacheslav Fedorishchev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135431138|Иван Николаевич Лебедев]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-07
| [[Үскәмән]]
| [[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138165024|Maxim Moroșan]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-06
| ''[[:d:Q37801|Бельцы]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2021
| ''[[:d:Q140180493|Ivan Lebedev]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-07
| [[Үскәмән]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137573254|Nomma Zarubina]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q3738862|agent of influence]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107295383|Artem Metelev]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-11
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| [[:commons:Category:Artem Metelev|Artem Metelev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112993657|Емельянов, Сергей Витальевич]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-03
| [[Ухта]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q133927810|Daria Blokhina]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-06
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| [[:commons:Category:Daria Blokhina|Daria Blokhina]]
| 
|-
| 
| 2024
| ''[[:d:Q138798687|Iliya Burlyayev]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130355256|Elisabeth Lyukshinova]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-15
| 
| 
| 
| [[:commons:Category:Elisabeth Lyukshinova|Elisabeth Lyukshinova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133272497|Alla Bruletova]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-15
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2045208|Internet celebrity]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q94791573|TikToker]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 2012-03
| ''[[:d:Q61163622|Alexander S Fedonnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2014-02-03
| ''[[:d:Q92576283|Alexey Kalyagin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2010
| 2014&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q104179297|Marina Pisklakova-Parker]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| [[:commons:Category:Marina Pisklakova-Parker|Marina Pisklakova-Parker]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135233543|Imadeddine Aziez]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1161666|Thales Group]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 2018
| ''[[:d:Q137881652|Анастасия Леонид кызы Коныхова]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11085831|сөйләм тәрҗемәчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123505457|синхрон тәрҗемәчесе]]''
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609723|Захаров, Михаил Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q4397307|Romanovka]]''&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140084431|Andrey Yukhanaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140518433|Sergey Romanov]]''
| 
| 
| [[адвокат]]
| ''[[:d:Q140518403|Romanov &amp; Partners Law Firm]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:1921 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча академияләр]]
[[Төркем:Россия югары уку йортлары]]
[[Төркем:Икътисад юнәлешле югары уку йортлар]]
[[Төркем:Менеджмент юнәлешле югары уку йортлар]]
[[Төркем:Мәскәү югары уку йортлары]]
[[Төркем:Петербург югары уку йортлары]]</text>
      <sha1>ru494hic1z933n3w172gt35n9ri1eu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әхмәтзариф Мөэминов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218212</id>
    <revision>
      <id>6024824</id>
      <parentid>5914550</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38472-02</username>
        <id>61609</id>
      </contributor>
      <origin>6024824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6294" sha1="9oenssdlgybsewgn349ty6cveg9n639" xml:space="preserve">{{Шәхес}}{{Фш|Мөэминов}}
'''Әхмәтзариф Мөэминов''' — мәгърифәтче-педагог, фольклорчы һәм әдип.

==Тәрҗемәи хәл==

Мөэминов Әхмәтзариф Әхмәтлатыйф улы 1893 елның 15 июлендә Уфа губернасы [[Минзәлә өязе]] [[Әмәкәй волосте]] Теләнче (хәзер – Мөслим районы  [[Октябрь (Мөслим районы)|Октябрь]] авылы) авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә туа. Зарифны  11 яшькә кадәр әтисе укыта. Унбер яшендә әтисе аны [[Күбәк]] авылыннан Низаметдин бине Хисаметдин әл Ахуныйның муллалар әзерләп чыгара торган дини мәдрәсәсенә укырга илтә. Биш елда  мәдрәсә белем алгач,  1909-1910 уку елында мөдәррис Низаметдин хәзрәт аңа хәлфәлек хокукы бирә һәм шушы уку елны 25 шәкертне укытырга тапшыра. 1913-1914 елда шәкертләр саны 80 җитә, аны мәдрәсә казые итеп сайлыйлар. 1915 елның  15 февралендә Зарифны [[Герман сугышы|Германия сугышы]]&lt;nowiki/&gt;на җибәрәләр. 1915 елның май аенда аларны Австрия фронтына китерәләр. 1915 елның 5 июнендә разведкага җибәрәләр. Хәрби заданиядә күрсәткән батырлыгы өчен 191 нче Ларгокагульский  полкның командиры аны беренче дәрәҗә Георгий хачы медале белән бүләкли. 1915 елның 8 июнендә, сул кул һәм сул аягы яралану сәбәпле, австриялеләр аны пленга алалар. Ел ярым дәвалангач, Югославиядәге [[Босния һәм Герцеговина]] һәм [[Хорватия]] җирләренә китерәләр. Һәм Зариф [[Сараево]], [[Травник]], [[Загреб]] шәһәрләрендә такта яру заводларында эшли.

Әсирлектә чакта төрле милләт кешеләре белән таныша һәм алардан күп төрдә хикәяләр ишетеп, дәфтәрләренә теркәп бара. Шунысы кызганыч: 1917 елда Троуник шәһәреннән Сараево шәһәренә күчергән вакытта, сумкаларына тентү ясап, немец полицияләре Зариф тарафыннан җыйналган 500дән артык төрле халык әкиятләре язылган 50дән артык дәфтәрдән торган җыентыгын конфисковать итеп алалар. Үзен 15 көн аерым камерада арестта утырталар.

1919 елның гыйнвар аенда үз иленә кайта, киредән укыта. Ә инде 1920 нче елның май аенда Кызыл Армия сафларына алына. Зарифка кызылармеецларны укыту вазифасы йөкләнә, әмма тиф белән авырып, больницада ятып чыгарга туры килә.

Истәлекләргә караганда, Зариф Теләнчедә өзеклекләр белән 1919-1927 һәм 1937-1948 елларда мөгаллимлек итә. 1943-1944 елларда Бөек Ватан сугышында катнаша. Сугыштан кайткач, мөгаллимлек дәвам итә. Туган авылында гына да унҗиде ел балаларга белем бирә.

Зариф Мөэминов гомере буе татар халык авыз иҗатын өйрәнгән, Казанга, [[Тел, әдәбият һәм тарих институты]]на җибәргән.

Зариф Мөэминов автобиографик әсәр («Тәрҗемәи хәл») язып барган, анда ул сугыш, әсирлек хатирәләрен теркәгән. 2013 елда Октябрь авылында яшәүче Фәрит Гыймранов Зариф Мөэминовның үз кулы белән язылган  ике калын дәфтәрен [[Безнең мирас]] журналына тапшырган. Берсе – тәрҗемәи хәленең шактый тулы варианты, икенчесе кыскачарак язылган. Ул аларны Тел, әдәбият һәм тарих институтының фольклор секторы галиме [[Хәмит Ярми]] үтенече белән язган булырга тиеш. Шушы ук дәфтәрдә Зариф Мөэминовның хәлфәлек иткән чорында кайсы авылдан кайсы шәкертләргә белем биргәне дә җентекләп теркәлгән. Бу кулъязмалар озак еллар дәвамында Октябрь авылының рәсми булмаган мулласы Сәрвәретдин Баһауов архивында сакланган.&lt;ref&gt;[http://belem.ru/node/4941 &quot;Әкиятче бабай&quot; Зариф Мөэминовның тууына 120 ел]&lt;/ref&gt; Ул язмаларның сугыш хәлләренә багышланган өлешләре 2015 елда &quot;[[Безнең мирас]]&quot; журналы битләрендә «Солдат йөрәге» исеме белән басылып чыкты.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{rq|wikify|check|image}}

{{DEFAULTSORT:Мөэминов, Әхмәтзариф}}
[[Төркем:Татар язучылары]]
[[Төркем:Әкиятчеләр]]
[[Төркем:Мөслим районында туганнар]]
[[Төркем:Мәдрәсә укытучылары]]
[[Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар]]</text>
      <sha1>9oenssdlgybsewgn349ty6cveg9n639</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россиянең Һинд дине киңәшмәсе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231997</id>
    <revision>
      <id>6024853</id>
      <parentid>5557716</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="p7jyz5sb7szcupx9scgigakpc9poqot" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

'''Россиянең Һинд дине киңәшмәсе''' (Рус телендә: Совет индуистских общин России, СИОР) [[Россия]]дә [[Һинд дине]] тарафдарларының вәкаләт оешмасы булып тора. Ул 2011 елның 19 декабрендә [[Россиядә Бһагавад Гита турында хөкем]] вакыйгалары вакытында &quot;Россиядә [[Һиндстан]]нан, [[Маврикий]]дан, [[Бангладеш]]тан, [[Непал]]дан һәм башка илләрдән яшәүче Һинд дине тарафдарлары&quot; тарафыннан барлыкка китерелгән булган.&lt;ref name=ET1&gt;{{cite news|title=Russian Court suspends Bhagavad Gita verdict till December 28|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/russian-court-suspends-bhagavad-gita-verdict-till-december-28/articleshow/11173748.cms |accessdate=27 January 2012|newspaper=[[The Economic Times|Economic Times]]|date=20 December 2011}}&lt;/ref&gt; Хәзерге рәис булып [[Санджит Кумар Җһа|Садһу Прийя Дас]] тора.&lt;ref name=TOI&gt;{{cite news|title=Russian prosecutors to move higher court on Gita|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Russian-prosecutors-to-move-higher-court-on-Gita/articleshow/11644042.cms|accessdate=27 January 2012|newspaper=[[Times of India]]|date=27 January 2012|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Outlook&gt;{{cite news|last=Shukla|first=Vinay|title=Bhagwat Gita ban: Russia suspends verdict till Dec 28|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=744859|accessdate=27 January 2012|newspaper=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|date=19 December 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514185046/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=744859|archivedate=14 May 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140514185046/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=744859 |date=2014-05-14 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=744859 |access-date=2019-12-27 |archive-date=2014-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514185046/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=744859 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;

== Шулай ук карарга мөмкин ==
* [[Россияда Һинд дине]]
* [[Британиянең Һинду Форумы]]

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt; {{Искәрмәләр}} &lt;/small&gt;

== Тышкы сылтамалар ==
* [http://hindu.ru/vo-vremya-provedeniya-universiady-2019-v-krasnoyarske-posledovateli-induizma-smogut-sovershit-moleben-v-religioznom-tsentre/ Россиянең Һинд дине киңәшмәсенең рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227165157/http://hindu.ru/vo-vremya-provedeniya-universiady-2019-v-krasnoyarske-posledovateli-induizma-smogut-sovershit-moleben-v-religioznom-tsentre/ |date=2019-12-27 }}

[[Төркем:Һинд дине]]</text>
      <sha1>p7jyz5sb7szcupx9scgigakpc9poqot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казан дәүләт медицина академиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389014</id>
    <revision>
      <id>6024836</id>
      <parentid>6009381</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10598" sha1="b0cyrrx0k10fiaouu6svp44m87velkp" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Казан дәүләт медицина академиясе'''  — [[Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгы]]ның өзлексез һөнәри белем бирү медицина академиясенең белем бирү филиалы, ә моңа кадәр мөстәкыйль югары уку йорты.

== Тарихы ==
[[1920 ел]]ның [[22 апрель|22 апрелендә]] В.И. Ленинның 50 еллыгына багышланган Казан губерна башкарма комитеты утырышында югары дәвалау-уку йорты «В. И. Ленин исемендәге Казан клиник институты» оештырыла.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=|url=https://kgma.info/ob_akademii/history1/|title=История академии|author=|website=kgma.info|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;

[[1923 ел]]да Казан клиник институты РСФСР Сәламәтлек саклау халык комиссариатының фәнни учреждениеләре исемлегенә кертелә. 1925 елда  институт «В.И. Ленин исемендәге табибларны камилләштерү өчен дәүләт институты» дип үзгәртелә. 1995 елда Академиягә үзгәртелә. 2003 елдан-РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының Казан дәүләт медицина академиясе.

== Гомуми мәгълүмат ==
Академиядә якын 350 мең берәмлек китап саклана торган китапханә бар.

2010 елда фән һәм фәнни-педагогик кадрлар әзерләү үзәге оештырылган. 2011 елдан академиядә поликлиника ачыла. 2012 елда тарих музее ачыла.

Ике диссертация советы эшли.

Академия төп фәнни нәтиҗәләрен бастырып чыгару өчен тәкъдим ителә торган басмалар исемлегенә кертелгән 4 журналны гамәлгә куючы: «Неврологический вестник В.М. Бехтерева», «Гамәли медицина», «Иҗтимагый сәламәтлек һәм сәламәтлек саклау» («Неврологический вестник им. В. М. Бехтерева», «Практическая медицина», «Общественное здоровье и здравоохранение»).

2014 елда академия фәнни экспертиза үткәрүгә һәм дару препаратлары исемлеген формалаштыруга Россия Сәламәтлек саклау министрлыгы тарафыннан җәлеп ителә торган учреждениеләр исемлегенә керә. Шул ук елны Росздравнадзор боерыгы белән академия медицина эшләнмәләренең клиник сынауларын үткәрүче оешмалар исемлегенә кертелгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=|url=http://www.evening-kazan.ru/news/naznachen-novyy-rektor-kazanskoy-gosudarstvennoy-medicinskoy-akademii.html|title=Назначен новый ректор Казанской государственной медицинской академии {{!}} Вечерняя Казань|author=|website=www.evening-kazan.ru|date=|publisher=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

== Шәхесләр ==
=== Җитәкчеләр ===
* 1920-[[1930 ел|1930]] — [[Роман Лурия]] 
* 1930-[[1980 ел|1980]] — ...
* 1980-[[2007 ел|2007]] — [[Марс Михайлов]]
* 2007-[[2015 ел|2015]] — [[Камил Зыятдинов]]
* 2015-әлегә —  [[Рөстәм Хәсәнов]] (2016 елдан филиал директоры)

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Казан дәүләт медицина академиясе укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q48941249. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-10-03
| [[Григорий Клячкин]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[:commons:Category:Grigory Kliachkin|Grigory Kliachkin]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-21
|-
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-05-16
| [[Роман Лурия]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-22
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-12-25
| [[Фатыйх Мөхәммәдьяров]]
| [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-30
|-
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| ''[[:d:Q130337337|Mikhail Mastbaum]]''
| 
| ''[[:d:Q50377602|фтизиатр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-14
| ''[[:d:Q112684058|Leopold Rakhlin]]''
| 
| ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-11
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-04-19
| [[Мидхәт Фәйзуллин (1908)]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-08
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| ''[[:d:Q112989113|Михаил Грачёв]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q211346|психиатр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-08
|-
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-29
| [[Зәйнәп Гыйләҗетдинова]]
| ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-02
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-10-16
| [[Фәүзи Йосыпов]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-08
|-
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-08-20
| [[Лидия Анчикова]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[профессор]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-13
| [[Ренат Әкбәров (1939)|Ренат Әкбәров]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
|-
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-17
| [[Илдар Гыйләҗетдинов]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-04
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-19
| ''[[:d:Q124798304|Ринат Галиев]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17345122|уролог]]''
| [[:commons:Category:Rinat Galeev|Rinat Galeev]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-14
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-08
| [[Рөстәм Хәсәнов]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| [[:commons:Category:Rustem Khasanov|Rustem Khasanov]]
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-23
| ''[[:d:Q112181519|Илдар Аглуллин]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| 
| [[:commons:Category:Ildar Aglullin|Ildar Aglullin]]
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар ===
{{seealso|Төркем:Казан дәүләт медицина академиясен тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q48941249. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-17
| [[Марс Михайлов]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Mars Mikhailov|Mars Mikhailov]]
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-12
| ''[[:d:Q65156117|Пётр Талантов]]''
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан мәгарифе}}

[[Төркем:Казан академияләре]]
[[Төркем:Россиянең медицина югары уку йортлары]]
[[Төркем:Казан югары уку йортлары]]
[[Төркем:Владимир Ленин хөрмәтенә аталган объектлар]]
[[Төркем:Казан дәүләт медицина академиясе]]
[[Төркем:Казанның Мактау китабына кертелгәннәр]]</text>
      <sha1>b0cyrrx0k10fiaouu6svp44m87velkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389491</id>
    <revision>
      <id>6024884</id>
      <parentid>6010637</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220389" sha1="kpz1t6nmlzfnnnj0rc087554tnupzdd" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q400422|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q400422|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q400422|lang=en}}}}) — [[Сарытау өлкәсе]]нең административ үзәге [[Сарытау]] шәһәрендә урнашкан [[югары уку йорты]], Сарытау шәһәренең иң өлкән югары уку йортларыннан берсе. [[1909 ел]]да Император [[Николай II]] исемендәге университет буларак нигезләнгән.&lt;br/&gt;
[[2010 ел]]да [[Россиянең илкүләм тикшеренү университеты|илкүләм тикшеренү университеты]] статусы бирелгән&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |title=Национальные исследовательские университеты |accessdate=2019-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190728195228/http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |archivedate=2019-07-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
Император Николай университетына Сарытау җәмәгатьчелегенең, хакимиятнең һәм премьер-министр [[Пётр Столыпин|П. А. Столыпинның]] зур тырышлыгы белән [[1909 ел]]ның 10 июнендә нигез салына. Тантаналы ачылу [[6 декабрь]]дә уза. Шул ук көнне университетның булачак корпуслары төзеләчәк урында таш салына. Аларны төзү өчен архитектор [[Карл Мюфке]] җәлеп ителә. Берничә ел эчендә ул тулы бер ансамбль төзүгә ирешә.

Сарытау университетының беренче ректоры — [[Василий Разумовский|Василий Иван улы Разумовский]]. Башта университет составында бер генә факультет — медицина факультеты булган. [[1917 ел]]да физика-математика, тарих-филология һәм юридик факультетлар ачыла. Тарих-филология факультеты деканы Семен Людвиг улы Франк була. Университетта П. К. Галлер эшли. Революциядән соң беренче елларда агрономия факультетында Николай Вавилов {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Николай Вавилов|Н. И. Вавилов|ru|Вавилов, Николай Иванович}} эшли.

[[1922 ел]]да агрономия факультеты мөстәкыйль авыл хуҗалыгы институты итеп үзгәртелә.

[[1923 ел]]ның октябрендә университетка [[Николай Чернышевский|Н. Г. Чернышевский]] исеме бирелә.

[[1930 ел]]да медицина факультеты аерым институт итеп үстерелә. [[1931 ел]]да Советлар төзелеше һәм хокук факультеты базасында Совет хокукы институты төзелә, ул Сарытау дәүләт хокук академиясенә нигез салучы була. Шул ук елны педагогика факультеты да аерым институтка әйләнә.

[[Бөек Ватан сугышы]] елларында Сарытауга [[Ленинград университеты]] эвакуацияләнә.

[[1970 ел]]да [[Бөек Ватан сугышы|1941-1945 елларда]] һәлак булган университет хезмәткәрләренә һәм студентларына Мемориал ачыла.

[[1998 ел]]да [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] карары белән СДУ составына Сарытау һәм Балашов педагогика институтлары, радиоэлектроника көллияте һәм политехникум кертелгән.

2009—2014 елларда вуз территориясендә Изге Мефодий һәм Кирилл храмы торгызылган&lt;ref&gt;[http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov  Храм Святых равноапостольных Кирилла и Мефодия г. Саратова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209140527/http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov |date=2015-02-09 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

[[2010 ел]]дан СДУ — Россиянең илкүләм тикшеренү университеты&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ стал национальным исследовательским университетом|author=|url=https://www.sgu.ru/node/51275|publisher=// СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/51275 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
СДУ структурасына 15 факультет (биология, география, геология, социология, механика-математика, чит телләр һәм лингводактика, компьютер фәннәре һәм мәгълүмат технологияләре, нано — һәм биомедицина технологияләре, психология, психологик-педагогик һәм махсус белем, физик, фәлсәфә, икътисад, юридик), 6 белем бирү институты (тарих һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты, өстәмә һөнәри белем бирү, сәнгать, физик тәрбия һәм спорт институты, филология һәм журналистика институты, химия) керә. [[Балашов]]тагы филиал — [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] филиаллары арасында Россиядә иң зурысы. Белем бирү һәм фәнни-тикшеренү процессын университетта 166 кафедра, шул исәптән 12 база кафедрасы тәэмин итә.

Университет составына шулай ук В. А. Артисевич исемендәге зона фәнни китапханәсе&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ в годы кризиса университетской системы|author=|url=https://www.sgu.ru/node/23439|work=СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/23439 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;, Идел буе региональ яңа мәгълүмат технологияләре үзәге, исәпләү үзәге, нәшрият һәм типография керә.

Сарытау дәүләт университетында өзлексез әзерлек циклы тормышка ашырыла: югары уку йортына кадәрге әзерлек — урта һөнәри белем — югары һөнәри белем — югары уку йортыннан соңгы белем — белгечләрнең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү.

СДУда 26 342 студент һәм 590 аспирант белем ала. Укыту 82 югары һөнәри белем, 21 урта һөнәри белем, 61 — аспирантура, 5 — докторантура, 28 — бакалавриат юнәлешләре һәм 13 — магистратура юнәлеше, 15 өстәмә һөнәри белем бирү программасы, 26 — һөнәри әзерлек юнәлеше буенча гамәлгә ашырыла.

СДУда 1 704 укытучы һәм фәнни хезмәткәр, шул исәптән 239 фәннәр докторы һәм 879 фәннәр кандидаты эшли. Университет профессорлары арасында — 8 РФ атказанган фән эшлеклесе, 1 РФА әгъза-корреспонденты. Университетта күп дистә еллар аспирантура һәм докторантура эшли. 37 фәнни белгечлек буенча 15 докторлык диссертациясе яклау советы гамәлдә.

== Фәнни журналлар ==
Университет «Известия вузов. Прикладная нелинейная динамика», «Электрохимическая энергетика», «Поволжский экологический журнал», «Современная герпетология», 9 юнәлеш буенча «Известия СГУ. Новая серия» фәнни журналлары нәшер ителә.

== Фотосурәтләр ==
&lt;gallery&gt;
Корпус №5, СГУ.jpg|V корпус (Әстерхан ур., 83)
Храм святых Мефодия и Кирилла вид на 1 корпус СГУ.jpg|Изге Мефодий һәм Кирилл храмы
&lt;/gallery&gt;

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q400422/p580:башлау,p108/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| [[Владимир Арнольдов]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-09-12
| [[Сембер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077593|Andrey Sirotinin]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864
| [[Дятьково|Дәтково]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-10-17
| [[Пермь]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-15
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94535571|Alexis Vasilevich Babine]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866&lt;br/&gt;1866-03-22
| ''[[:d:Q4174589|Ялатма]]''
| ''[[:d:Q4360215|institut d'histoire et de philologie de Saint-Pétersbourg]]''&lt;br/&gt;[[Kornell universitetı|Корнелл университеты]]
| ''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930&lt;br/&gt;1930-05-10
| [[Сан-Франциско]]
|-
| 1917-12-01
| 1930-06-08
| ''[[:d:Q15699375|Александр Гераклитов]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-18
| [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]]
| ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21148498|Nikolaj Grigorʹevič Stadnickij]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| [[Ижау]]
|-
| 1912
| 1926
| ''[[:d:Q4430865|Sergey Spasokukotsky]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-29
| [[Кострома]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1924
| 1931
| ''[[:d:Q4394909|Andrey Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-03
| ''[[:d:Q21670032|Kurovskoye]]''
| ''[[:d:Q3401716|Беренче Питырбур классик гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Вячеслав Заленский]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-08-21
| [[Чабаксар]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1974172|Nikolay Durnovo]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-10-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Сандармох]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3379459|Grigory Ilyinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-03-11&lt;br/&gt;1876-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q28667071|Saint Petersburg 6th gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-14
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1917
| 
| ''[[:d:Q981959|Semyon Frank]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-01-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-10
| [[Лондон]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21134905|Vladimir Chelintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-02-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-03
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359269|Reinhard Friedrich Hollmann]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-05-17
| [[Тарту]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-04
| [[Майнц]]
|-
| 1918
| 1921
| ''[[:d:Q4191592|Vladimir Zernov]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-30
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296216|Sergey Romanovitsj Mirotvortsev]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-16
| [[Серафимович (шәһәр)|Серафимович]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21149120|Скворцов, Владислав Иринархович]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-09-24
| 
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-16
| ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]''
| ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58039437|Imperial Moscow Technical School]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Иван Козьминых]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-03-28
| [[Алабуга]]
| ''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 1918
| 1919-03
| ''[[:d:Q4089890|Sergey Boguslavsky]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q731283|Vladimir Vasilevich Golubev]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-21
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239027|Tatiana Krasnoselskaia]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1934
| 1941
| ''[[:d:Q13033252|Фрыдрых Лунгерсгаўзен]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-12
| ''[[:d:Q4081425|Bekovo]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-11
| [[Бийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786127|Pavel Rykov]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-26
| [[Уссурийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28320464|Oganes Smbatovitsj Parsamov]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12172694|Щеглова Софія Олексіївна]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-18
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-01
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18238482|Давид, Рудольф Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Пабьянице|Пабьянитсе]]
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106967416|Міхаіл Паўлавіч Сакалоўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-19
| [[Ржев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-18
| [[Одесса]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100646|Vladimir Bush]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4479389|Annenschule]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9177980|Borys Łapicki]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Тум|Томск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| [[Луҗ]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068493|Solomon Katzenbogen]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-10
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q1482689|Киев милли икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-01
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122971881|Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Горваль]]
| ''[[:d:Q122971894|Кіеўскае камерцыйнае вучылішча]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55379167|Pedagogical Faculty of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421652|Aleksandr Skaftymov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-09-28
| [[Сарытау губернасы]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120572|Viktor Zhirmunsky]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1917
| 1922
| ''[[:d:Q983399|Ivan Privalov]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-30
| [[Түбән Ламу|Түбән Ломов]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1504060|George Genrihovič Dinges]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-13
| ''[[:d:Q21843347|Tsvetochnoye]]''
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-18
| [[Колпашево]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3291047|Mariya Sergeyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-09
| [[Яңа Зыбков]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q191808|кәшиш]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q3920202|Iosif Voŭk-Lievanovič]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-10-25
| [[Лявонавка (Пухавицкий районы)|Лявонавка]]
| ''[[:d:Q54888309|Бабруйская гімназія]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-02
| [[Ырынбур]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27862944|Березов, Николай Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-05-11
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| [[Николай Трифонов]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-09
| [[Казан]]
|-
| 1917
| 1919
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1937
| 1940
| ''[[:d:Q21517365|Leonid Ignatievich Kazakevicz]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| 1935
| 1937
| ''[[:d:Q723638|Aleksandr Khinchin]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-07
| [[Кондрово]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-18
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Вахрушев|Георги Вахрушев]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-17
| [[Некрасовка (Гафури районы)|Некрасовка]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-06
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4332933|Yulian Oksman]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-17&lt;br/&gt;1894-12-30&lt;br/&gt;1895-01-11
| [[Вознесенск]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4061691|Mikhail Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-24&lt;br/&gt;1896-06-05
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q12130697|Музыкально-драматическое училище М. К. Лесневич-Носовой]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12098973|Гимназия В. П. Науменко]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56709687|Historisch-philosophische Fakultät der Kiewer Universität]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21102842|Irina Krasovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-20
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| ''[[:d:Q51004|Siversky]]''
|-
| 1941
| 1942
| ''[[:d:Q112536177|Moisey Altman]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-17
| [[Ула (агрошәһәрчек)|Ула]]
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399120|Nikolay Rubinshteyn]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-11
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q28598846|Ришелье гимназиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25503534|Юлія Восіпаўна Бібіла]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-10
| [[Поразава]]
| ''[[:d:Q110820786|Ваўкавыская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110820787|Бабруйская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55393462|Факультэт грамадскіх навук БДУ]]''
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-09
| [[Минск]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Остроумов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-27
| [[Пенза]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909131|Русаков, Григорий Константинович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-03
| ''[[:d:Q4076971|Baltsky Uyezd]]''
| 
| [[галим]]
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4180980|Boris Nikolsky]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-01
| [[Уфа губернасы]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5952053|Juan Planelles Ripoll]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-08
| [[Херес-де-ла-Фронтера]]
| ''[[:d:Q584919|University of Madrid]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-25
| [[Очамчира]]
|-
| 1935
| 
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44155953|Гавриил Кириллович Хворостин]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-07-13
| [[Киев губернасы|Киев гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q370795|Labori Kalmanson]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-17
| [[Могилёв]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-10
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 1944
| 1946
| ''[[:d:Q4151773|Grigory Gukovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-19&lt;br/&gt;1902-05-01
| [[Одесса]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670553|Marija Nestorovna Bobrova]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-10
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65705081|Борис Константинович Фенюк]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-26
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1930&lt;br/&gt;1940&lt;br/&gt;1972
| 1936&lt;br/&gt;1962&lt;br/&gt;1983
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Иван Страхов]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-06&lt;br/&gt;1905-09-19
| ''[[:d:Q21669475|Ильинское]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-20
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65200427|Кац Марк Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-08-12
| ''[[:d:Q4425605|Snitkiv]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Даниил Лучинин]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-10
| 
|-
| 1933&lt;br/&gt;1945&lt;br/&gt;1951
| 1944&lt;br/&gt;1951&lt;br/&gt;1960
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 1935
| 1978
| ''[[:d:Q950880|Viktor Wagner]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-04
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-15
| [[Брест]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4260430|Sergey Lekhnitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-22
| [[Кострома]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-10
| ''[[:d:Q2677944|Кырым өлкәсе]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670072|Валентин Григорьевич Лебедев]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-09
| [[Виннипег]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1940
| 1946
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| [[Соломон Стам]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-21
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 1944
| 1949
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55106399|Zinaida Kiryashkina]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-10
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077709|Lidiya Barannikova]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-16
| 
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-11-14
| [[Сарытау]]
|-
| 1949
| 1958
| ''[[:d:Q79330060|Константинов, Александр Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-07
| ''[[:d:Q21853254|Пронькино]]''
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4094814|Vladimir Borukhovich]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-16
| ''[[:d:Q4145365|Horodok]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536079|Yakov Yavchunovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-10
| [[Сумы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87805863|Касаткіна Віра Іванівна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-02
| [[Сарытау]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19613975|Mara Borisova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109489677|Шабалин, Владимир Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-13
| [[Сөмсә]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Александр Дерюгин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-22
| [[Алабуга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22246825|Emilia Kadkalova]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-16
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1955
| 
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q4138546|Gymnasium No1 (Saratov)]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223721|Boris Klimov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-09
| 
| ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Leonid Yurevich Kossovich]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136352283|Vladimir Ryabukho]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126372588|Кащеев Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| [[Таганрог]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1995
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50213406|Алексей Чумаченко]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-24
| ''[[:d:Q4333621|Olenivka]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q56307458|Andrej Arbuzov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-30
| [[Протвино]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 1999-03-01
| 2019-01-20
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q92895697|Sergey M Zaytsev]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014-01-01
| 
| ''[[:d:Q42318428|Anton R. Kiselev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4915128|биомедик]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-05
| 
| ''[[:d:Q43771457|Alexey A. Koronovskii]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-01-01
| 
| ''[[:d:Q49468603|Anatoly Karavaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-10-01
| 2000-08-30
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2014-09-01&lt;br/&gt;2014-02-15
| 2014-09-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11-01
| 2021-12-31
| ''[[:d:Q56849211|Thomas Penzel]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101381074|Philipps-Universitat Marburg Fachbereich Medizin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2008-09
| 
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57419530|Valentina Feodorova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-07-01
| 
| ''[[:d:Q58202493|Bogdan Parakhonskiy]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1993
| 
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-01
| 
| ''[[:d:Q59277278|Ilya Garber]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59305632|Maxim S. Arkhangelsky]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-06
| 
| ''[[:d:Q59830342|Mikhail Lavrentyev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-03-24
| 
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-16
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-01-01&lt;br/&gt;2008-01-01
| 2015-01-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q62056693|Nikita Navolokin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 2019-04-01
| 
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002-12
| 
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004-04-01
| 
| ''[[:d:Q81028170|Olga I Moskalenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84523196|Alexey A Serdobintsev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-11-14
| 
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86088416|Alena Sergeeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2022-12
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-02-01
| 
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2022-02-01
| 2018
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3359833|Burgundy - Franche-Comté University Group]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 
| ''[[:d:Q87265388|Sergei L Shmakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-04
| 
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2012
| 2020&lt;br/&gt;2015
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2001
| 
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 2022-06-30
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89602296|Viktoriya Skazkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-07
| 2017-01-07
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q90371483|Polina Demina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90420471|Anastasiya E Runnova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-05&lt;br/&gt;2016-09
| 2018-04
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-04
| 
| ''[[:d:Q91058012|Elena Rybalova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-04-15
| 
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92714537|Tatiana Vadivasova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09
| 
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-01-24
| 
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-01-09
| 
| ''[[:d:Q94556491|Alexandra I Danchuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-07-01
| 
| ''[[:d:Q98211725|Alexey V Ermakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-04-02
| 
| ''[[:d:Q100737172|Aleš Lapanje]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-09-01
| 
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1989-01
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136216142|Владимир Леонидович Патрушев]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q400422/p580:башлау,p69/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61182255|Павел Александрович Аргунов]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-09-05
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-03-11
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4349599|Konstantin Sergeevich Pervukhin]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-05
| ''[[:d:Q20036050|Babje]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| [[Тверь]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q25490385|Rikhard Solomonivich Shul'ts]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-06-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182949|head of laboratory]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-09
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16437297|Мұстафа Көкебаев]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q2736647|Bokey Orda District]]''
| ''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Чимкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1961090|Alexander Bakulev]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-11-25
| [[Бакули]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21099304|Nikolay Vasilevitsj Kasatkin]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1918
| ''[[:d:Q16712631|Сямён Маркавіч Фрыд]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-02
| [[Смилавичы]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281756|Belarusian Research Institute for Epidemiology and Microbiology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-16
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4124735|Miron Efimovitsj Volskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| [[Брест]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Бишкәк]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4186065|Vladimir Zamyatnin]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-03
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12160133|Татаринов Євген Олександрович]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-03-02
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-10
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4361766|Anna Petryaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-19
| ''[[:d:Q13648315|Kallivere]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-15
| [[Смоленск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4482070|Aleksey Fedortsov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20508895|روبن پارونیان]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-14
| [[Ереван]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092337|Vladimir Voskresensky]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Рига]]
| [[галим]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21152633|Уладзімір Ксенафонтавіч Сяменчанка]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-12
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57043319|Dmitry Ramzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-05
| [[Сарытау өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139585954|Əbdül Xalıq Cəfərov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-18
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4255943|Mark Samoeilovitsj Lebedinskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12154291|Nikolay Nikolaevich Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Тамбов]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q21505741|Elena Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-09
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q60029608|Daniil Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-13
| [[Рассказово]]
| ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q694748|physiotherapist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q92703501|balneotherapist]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263917|Republican Scientific and Practical Center of Neurology and Neurosurgery]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4082709|Belarusian Medical Academy of Postgraduate Education]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-23
| [[Минск]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-28
| ''[[:d:Q4200647|Inhulets]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Себер дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Чита дәүләт медицина академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-03
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4376869|Nikolai Preypich]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-27
| [[Резекне]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6824851|metrologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1968265|Bureau of Weights and Measures]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1924
| [[Николай Сиротинин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q19909110|Microbe]]''&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56355836|Kyiv State Medical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-04
| [[Киев]]
|-
| 
| 1919
| [[Гавриил Непряхин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-24
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-20
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99667793|Радищев, Вячеслав Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-11
| [[Хвалынск|Хвалын]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-25
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4408124|Yuri S. Sapozhnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Петровск өязе|Питрау өязе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12097068|Oleksiy Horodetskyi]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-30
| [[Самар өлкәсе]]
| ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-09
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12860201|Hajkaz Kostanian]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q619504|Profintern]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068206|Калмановский, Соломон Моисеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-05-15
| [[Могилёв]]
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39387851|Ilya Ioff]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-25
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-07
| [[Ставрополь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q106626616|Иван Фёдорович Вавилов]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-18
| ''[[:d:Q4275466|Makarovo]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''
| ''[[:d:Q30257656|Crimean Agrotechnological University]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-30
| [[Акмәсҗит]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142878|Потоцький Іван Іванович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-10
| [[Лопатино районы]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41573953|Lev Nikolajevič Maškillejson]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-22
| [[Түбән Новгород]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-08
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48747576|Шефер, Давид Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48953844|Степанов, Павел Дмитриевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-27
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123038887|Гуревич, Григорий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-06
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
| 
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251782|Ekaterina Nikolaevna Kuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-07
| [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133016|Agnessa Mikhailovna Hamburg]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-06-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104034015|forensic pathologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-19
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4139969|Oleg Glozman]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-25
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3144914|гематолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-27
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4170501|Andreas Dulson]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-27
| ''[[:d:Q28667638|Краснополье]]''
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Томск дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-15
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1923
| 1928
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103031|Герасимов, Сергей Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-07
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190241|Медвєдєва Наталія Борисівна]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q56368208|Інститут клінічної фізіології АН УРСР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97382373|Институт экспериментальной биологии и патологии]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074615|Institute of plant protection of the National Academy of Agricultural Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074617|I. I. Schmalhausen Institute of Zoology]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133797933|Антонов, Алексей Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Волгоград]]
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190172|Nikolay Borisovitsj Zeyder]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-29
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21146732|Pyotr Tarasov]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-10-21
| [[Маркс (шәһәр)]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-08
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 1924
| ''[[:d:Q62713894|Кузнецов, Евграф Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909110|Microbe]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122931891|Вера Паўлаўна Нікольская]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-12
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q4176781|Tikhon Yeroshevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-26
| [[Самар губернасы]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-22
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686154|Mikhail Zhestev]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-19
| ''[[:d:Q638592|Krāslava]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988965|Рыбалкина, Александра Васильевна]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-23
| [[Калининск]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Александр Трофимов]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-07
| [[Кушниково|Кушник]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38373723|Nikolai Pravorotov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-26
| ''[[:d:Q18798710|Rasskazan]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109495296|Зелепукин, Пётр Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Аткар өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-09-22
| ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]''
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q96036530|health activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1926
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q4272271|Eva Lyusternik]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-17
| ''[[:d:Q4445436|Sudylkiv]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q4338112|Dmitry Osnovin]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-06
| ''[[:d:Q18802873|Сулак]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-19
| ''[[:d:Q160139|Mauthausen concentration camp]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4506338|Nikolai Tsyganov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-11
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| [[шагыйрь]]
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-23
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4515999|Ivan Savvitsj Tsjimboerg]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-27
| [[Евличы]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q140259|list of rectors of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60713775|Варонежскі зоаветэрынарны інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31953290|Institut d'histoire du parti communiste de Biélorussie]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15783544|Anna Vladimirovna Nikulina]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-22
| [[Черкесск]]
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168559|кәмисәр]]''&lt;br/&gt;[[майор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17615512|Ilya Kibel]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-06
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48508555|Semyon Belozyorov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-06
| ''[[:d:Q853173|Kalachinsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4210651|Sanji Kalyaev]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-02
| ''[[:d:Q4503002|Tsagan-Nur]]''
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4495174|Halmg ünn]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-18
| [[Элиста]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q120279389|Зицер, Емельян Ушерович]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-10
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4227787|Pyotr Kolesnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-03
| ''[[:d:Q541541|Staroshcherbinovskaya]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| [[Вологда дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-28
| [[Вологда]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92382321|Денисова анна Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Бәләбәй]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Белорет]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136211070|Yuri Korovin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| ''[[:d:Q60319113|radio technician]]''
| ''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112960362|NNPO Frunze]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| 1923
| 1930
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18640589|Vladimir Frontasev]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-03-03
| ''[[:d:Q4213297|Kapustin Yar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835202|Петров, Георгий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-21
| [[Балашау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97007164|Adrian Makedonov]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-09&lt;br/&gt;1909-05-22
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28839228|Измаил Ибрагимович Енгуразов]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4408415|Саратовнефтегаз]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835678|Nina Dmitrievna Sindeeva]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908069|Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162433|Andrej Borisovič Ditmar]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-27
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17427713|Utash Ochirov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06
| ''[[:d:Q14558268|Икицохуровский улус]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| [[Элиста]]
|-
| 
| 1930
| ''[[:d:Q19916166|Andrei Andreevich Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-03-13&lt;br/&gt;1911-03-26
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131783478|Шнейдмюллер, Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-12
| [[Кириллов (шәһәр)|Кириллов]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-25
| [[Магнитогорск]]
|-
| 1927
| 1930
| ''[[:d:Q893804|Boris Gnedenko]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-01
| [[Сембер]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4196595|Иваново дәүләт политехника университетының текстиль институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4207572|Nikolay Kazakov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4109177|Verkhopenye]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-02
| [[Рига]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4528397|Vasiliy Filippovitsj Sjtsjadin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-28
| ''[[:d:Q3916266|Rudnya, Volgograd Oblast]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-05
| [[Балашау]]
|-
| 1930
| 1933
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12578468|Irdan Nigmetovitsj Azerbaev]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-12
| ''[[:d:Q2736676|Zhanybek District]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077401|Dordzhi Antonovich Pavlov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4064549|Amur-Sanan]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4210236|Kalmyk Scientific Center of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997&lt;br/&gt;1996
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85990704|Гончаренко, Николай Гаврилович]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-26
| ''[[:d:Q962476|Kompaniivka Raion]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-05
| [[Луганск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134236483|Nikolay Petrovich Mikhailov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| 
| 1941
| [[Варвара Яхимович]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-12-17
| [[Варшава]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q16655682|Institute of Geology Ufa Scientific Center]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-19
| [[Уфа]]
|-
| 1933
| 1937
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| [[математик]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 1941
| ''[[:d:Q15076864|Aleksandr Soljanov]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-29
| ''[[:d:Q18792586|Nikolskoye]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-18
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q141161533|Lev Prozorovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-12-16
| ''[[:d:Q18764923|Aleksandrovka]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11496048|хәрби фотограф]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''
| ''[[:d:Q4110185|Вечерний Ленинград]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426330|Sovetskaya Latviya]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426349|Sovietskaïa molodej]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-04
| [[Рига]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244958|Vladimir Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-30
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q337449|Халыкара фән тарихы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054898|Anatoly Abramov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-05
| ''[[:d:Q4217882|Kachalinskaya]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-17
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4351430|Yury Perlin]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-09-17
| [[Кирсанов]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146913|Ion Creangă Pedagogical State University]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-10
| [[Кишинёв]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78196897|Gennady Al. Samoilov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-07
| ''[[:d:Q18766377|Баскатовка]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134606401|Rudolf Koch]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-20
| [[Стәрлетамак]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-10
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12124242|Молодчиков Олександр Володимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-17
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201535|Institute of the History of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-11
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15617467|Trifon Grigorevitsj Mazoer]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-24
| ''[[:d:Q4404042|Savyntsi]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]]
|-
| 
| 1941
| [[Василий Прокаев]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-01
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-24
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111820256|Сенченко Геннадий Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-05
| [[Украин Совет Социалистик Республикасы|Украина Совет Социалистик Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4119461|Zlinka]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-17
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q128984729|Vladimir Aksyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-01
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-10
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q109613994|Remzi Burnas]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-17
| ''[[:d:Q4259761|Lisnosillia]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-10
| [[Хакколабад|Хәккульабад]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115172964|Васіль Васільевіч Грынін]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4072056|Atemar]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400066|Valentin Rumyantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-19
| ''[[:d:Q19639177|Novoskatovka]]''
| [[инженер]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 1940s
| 1946
| ''[[:d:Q16495874|Solomon Adlivankin]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-29
| [[Минск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4076509|Balashov branch of Saratov State University]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-14
| [[Пермь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358745|Vladislav Stanislavovitsj Visjemirskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-05
| [[Красноармейск (Сарытау өлкәсе)|Красноармейск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-05
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485227|Курантов, Александр Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-11-26
| 
| 
| ''[[:d:Q21637489|All-Russian Scientific Research Institute of Records Management and Archival]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4439519|Venedikt Timofeevitsj Stantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-22
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-11
| [[Екатеринбург]]
|-
| 1941
| 1943
| ''[[:d:Q15065381|Lazar Matveevich Gluskin]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-10
| [[Бахмут (Донецк өлкәсе)|Бахмут]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4166093|Донбасс дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-15
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919295|Y. N. Chumakov]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-10
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-06
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138266418|Сыноров, Владимир Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-22
| ''[[:d:Q4287375|Medvedevo]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-26
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4150229|Serafima Gromova]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-14
| ''[[:d:Q19827000|Orlovka, Talovsky District, Voronezh Oblast]]''
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-16
| [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12113426|Aleksandr Sergeevitsj Kosmodamianskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-24
| ''[[:d:Q21342927|Ревны]]''
| [[Каты җисем физикасы|каты матдә физикасы]]
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12141456|Nikolay Petrovitsj Podoljan]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-24
| [[Каманича]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-21
| [[Киев]]
|-
| 
| 1947
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109356722|Лернер, Борис Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-12
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-17
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296599|Φιόντορ Μίτενκοφ]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-25
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845042|OKBM Afrikantov]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-09
| [[Түбән Новгород]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13033623|Яўген Бараноўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-09
| [[Минск өлкәсе]]
| [[математик]]
| [[Иваново дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152223|V. V. Gura]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-01
| [[Николаевск (Волгоград өлкәсе)|Николаевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-17
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695324|Решетов, Владимир Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-16
| ''[[:d:Q4061836|Саратов өлкәсенең Хвалынск районы Алексеевка бистәсе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60837342|Мямлин, Анатолий Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78149090|Vsevolod M. Kuritsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-05
| [[Воронеж]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4267920|Lugansk National Agrarian University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4071348|Sergey Konstantinovitsj Aslanov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-18&lt;br/&gt;1929-08-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4410118|Lazar' Matveevich Sverdlov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21534149|Aleksandr Shamaro]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4076477|Boris Balashov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-07
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q165029|иликтер мантүре]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1475726|филателист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4452411|Aleksandr Tatarintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-01
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-24
| [[Глазов]]
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q112988814|Плющев, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-19
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q4395256|L. I. Rovnin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-02
| [[Тирмез]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-29
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4475074|Pyotr Ulyanov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-03
| [[Татищево районы]]
| [[математик]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4458750|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Тын океан география институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502210|Dmitry Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-06
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909413|Vitaly Tanasiychuk]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21096687|Leonid Konstantinovich Dolgopolov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-21
| [[Владикавказ]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q51669508|Леонид Михайлович Тимонин]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-07
| [[Яңа Борас районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-14
| [[Сарыкылыч]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136008721|Vladimir Nikolaevich Andrianov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-06
| ''[[:d:Q4239663|Krasny Yar]]''
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 1947
| 1951
| ''[[:d:Q553209|Alexei Kostrikin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-12
| ''[[:d:Q24324583|Bolshoy Morets]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Юрий Давыдов]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-31&lt;br/&gt;1929-08-31
| [[Каманича]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142090|Поликарпов, Геннадий Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-16
| ''[[:d:Q13640249|Олы Глушица]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q7263671|A.O. Kovalevsky Institute of Biology of the Southern Seas]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-11
| [[Акъяр]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15699466|Anatoly Yevstushenko]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-10
| ''[[:d:Q2991922|Petropavlivka Raion]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-12
| [[Фролово]]
|-
| 1945
| 1950
| ''[[:d:Q21392959|Leonid Sergeevich Glikman]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27808149|paleoichthyologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q140183907|Jenő Jakus]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-09
| [[Будапешт]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61376280|Valentyna Palamarchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-11-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3660870|Instytut pedahohiky]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17287372|Yury Sklyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-27
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-01
| [[Әстерхан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1949
| 1954
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| 
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201670|Institute of Applied Mathematics and Mechanics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 1951
| 1956
| ''[[:d:Q97571149|Алкснэ Арнольд Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-10
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-21
| [[Кривой Рог]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q464975|Lev Petrovich Pitaevskii]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q930528|Тренто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333705|Технион]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-23
| [[Роверето]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152674|Vladimir Gusev]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-19
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-29
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162575|Adolf Borisovitsj Dichtjar]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-11
| [[Наро-Фоминск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51480343|Evgeny E. Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-09
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q333705|Технион]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85327095|Александрова, Вера Александровна]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-01
| 
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4142593|Mark Golubchik]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-06
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-25
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2643990|Aleksej Shestoperov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q18278430|Сцепинский Юрий Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-07
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21130712|Valentina Yarskaya-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-15
| [[Екатеринбург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-13
| 
|-
| 
| 1957
| [[Вил Байбурин]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-02
| [[Ырынбур]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85136934|Yuriy Karogodin]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-14
| [[Харьков]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140035133|Nina Marushina]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q108888630|Мәскәү драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24009980|Dmitry Lunkov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-14
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-04
| 
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q109493325|Gennady Yakovlev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-10
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139558393|Vyacheslav Alexandrovich Begutchev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25504180|meliorator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4402412|Viktor Ryabov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-22
| ''[[:d:Q18804723|Усинское]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4507250|Aleksandr Chaplik]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-25
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55107881|Perederiy Valentyna Ivanivna]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-17
| [[Тикси]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4706362|Інстытут геаграфіі НАН Украіны]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112115043|Смирнов Виталий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-13
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-25
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q106580342|Faculty of Radioengineering and Electronics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4319797|Serafima Nikitina]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-01
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-02
| 
|-
| 
| 1960
| ''[[:d:Q4945319|Boris M. Schein]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-22
| [[Мәскәү]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1193547|Tulane University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1070333|Арканзас университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-10-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12107850|Калоєров Стефан Олексійович]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-07
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15849439|Dmitry Trubetskov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-14&lt;br/&gt;1938-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56060736|Nikolay Tikhonov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-28
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q52847968|Academician V.P.Makeyev State Rocket Centre (Russia)]]''&lt;br/&gt;[[Чиләбе дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4114109|Yefim Vodonos]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-01
| ''[[:d:Q219836|Звеныһородка]]''
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q1270949|Radishchev Art Museum]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4149868|Anatoly Grishin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4225961|Mikhail Kogalovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-09
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12108968|Станіслаў Касьперскі]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Новочеркасск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114646507|Морозова, Алла Леонтьевна]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4176386|Mikhail Yerin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-29
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-09
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4537302|G. V. Âkuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-06
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-14
| ''[[:d:Q4279163|Malyy Uzen]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q260368|B.I. Stepanov Institute of Physics]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-19
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4259208|Yury Lepyokhin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-23
| ''[[:d:Q3623602|Dergachi, Saratov Oblast]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-16
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1964
| ''[[:d:Q55164793|Boris G. Mirkin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-05
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q375606|Биркбек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15060700|Gennadiy Petrovitsj Jarovoy]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-19
| ''[[:d:Q4126272|Voskresenskoye, Saratov Oblast]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-17
| 
|-
| 
| 
| [[Анатолий Герчиков]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-29
| [[Самар]]
| [[галим]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829606|Vadim Semënovič Aniŝenko]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97496745|Посадский, Виктор Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-14
| [[Мичуринск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102257083|Vitaly Arestov]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-16
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4529010|Mikhail Shchetinin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-17
| ''[[:d:Q4326583|Novy Biryuzyak]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-10
| ''[[:d:Q4453843|Tekos]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1967
| ''[[:d:Q4513038|Pyotr Cherkasov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q85995437|Мартазінова Вазіра Файзулівна]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12164165|Ukrainian Hydrometeorological Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4370913|Mikhail Poluboyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-15
| ''[[:d:Q4277331|Malaya Serdoba]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405034|Viktor Sazonov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-20
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480917|Boris Falikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-24
| [[Холмск]]
| ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-21
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01
| [[Дубна]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865436|Александр Николаевич Сальников]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-05
| [[Аткар]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695018|Васильчук, Николай Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-19
| [[Орхава]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103794687|Полдников, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-18
| ''[[:d:Q47045423|Рыбное]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110041211|Nikolaj Petrovič Mašovec]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-06
| [[Слабутски|Слободской]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112552491|Sergej Grigor‘jevič Borovikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124362692|Stepan Dadayan]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-24
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4801547|Artsakh University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199587|Sergey Ilyin]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-18
| [[Сарытау]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786153|Dzhuchi Tugan-Baranovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-06
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-05
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Leonid Yurevich Kossovich]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1972
| ''[[:d:Q51670785|Пётр Николаевич Харченко]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-08
| [[Кирсаново (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59101634|Rafik Grigorjan]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-20
| [[Била Церква|Била-Серква]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98227867|Aleksandr Lazarevich Paradiz]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-01
| ''[[:d:Q13643099|Yasnaya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1973
| ''[[:d:Q113588435|Natalia Sergeyevna Gurina]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-04
| [[Ртищево]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4089633|Sergey Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-23
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q9149093|альпинист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173505|Վերա Եվուշկինա]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-18
| [[Сарытау]]
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137018832|Александр Владимирович Базаев]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-21
| ''[[:d:Q3266276|Vyezdnoye]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-01
| ''[[:d:Q905459|Ardatov]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255592|Oleg Shommer]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-11
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2003
| ''[[:d:Q4443030|Mikhail Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-19
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21088196|Valery Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-23
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q127448523|Iosipenko Alexander Daniilovich]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-08
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6957626|Nadezhda Roshchina]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-30
| ''[[:d:Q4439754|Staraia Porubiojka]]''
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17674866|Dmitry Mustafin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010706|Lyudmila Kornilova]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-16
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4371934|Aleksandr Ponomaryov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-13
| [[Аткар]]
| ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q4446588|Sergey Surovov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-31
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21091830|Буренин, Александр Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-28
| ''[[:d:Q3642634|Borisoglebsky Urban Okrug]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4155552|Roman Dbar]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-14
| [[Пицунда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22665614|Noerali Nazarovitsj Salichov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-28
| [[Күлаб]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2669434|Russian-Tajik Slavonic University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714281|Кузьмин, Иван Георгиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-15
| ''[[:d:Q18773556|Гривки (Екатериновкан кӀошт)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16673925|Sergey Malykh]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-25
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4382933|Л. Г. Щукина исемендәге РМА Психология институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96244700|Sergey Korobov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-31
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1975
| 1980
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q60852327|Правительство Саратовской области]]''
| 
| 
|-
| 1977-09
| 1979-09
| ''[[:d:Q96101212|David Tarkhnishvili]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|эволюционист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q109958058|population geneticist]]''
| ''[[:d:Q2324420|Ilia State University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072646|Mikhail Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4199081|Ikryanoye]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4138608|Վալենտինա Գինդլեր]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-24
| [[Балашау]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15086712|Dmitry Prokudin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-12
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95920193|Vladislav Vinogradov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-16
| [[Төрекмәнбашы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117001250|Sergey Shanin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-04
| [[Липецк]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96733063|Vostokovedenie i Afrikanistika]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832405|Elena Rostislavovna I︠A︡rskai︠a︡-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-28
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4721311|Alexey Chernyshov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714160|Алёшина, Марина Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-26
| [[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 1983-09-01
| 1988-08-28
| ''[[:d:Q59204851|Iren E Kuznetsova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-14
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17675145|Igor Meglinski]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-03
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1201513|Отаго университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19715616|Sevinc Hüseynova]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-28
| [[Славьянка (Гәдәбәй)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4214272|Sergey Karasyov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4483565|Physical technical lyceum 1, Saratov]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25390523|Konstantin Andreyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-28
| [[Аткар]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90156601|Roman Chuychenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-20
| [[Моздок|Мәздәк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829518|Igor Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4480803|MSU Faculty of Political Science]]''
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1996-06-30
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1992
| 1997
| ''[[:d:Q18404879|Flawian Mitrofanov]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q91187063|Eastern Orthodox monk]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18618519|Andrew Kozenko]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-15
| [[Малгобәк|Малгобек]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q18340732|Meduza]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7453997|Sergey Khovanskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154701|Elizaveta Danilova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-15
| [[Сарытау]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51669657|Marta Antonicheva]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-08
| [[Бакы]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19910770|Ekaterina Melnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6968045|Natalia Lobova]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-03
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2009
| ''[[:d:Q138380731|Yuri Kasimtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-17
| ''[[:d:Q4199413|Ilovatka]]''
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17605618|Kira Stepanova]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108318274|Iuliia Shishova]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-30
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q134704045|Sergey Pozharnik]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Сарытау]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 1981-09
| 1986-07
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2015-09-01
| ''[[:d:Q27500536|Alexey S. Sazhnev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201423|Ivan Dmitrievich Papanin  Institute of Biology of Inland Waters]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1978
| 1987
| ''[[:d:Q37367969|Igor Jouline]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q714439|Oak Ridge National Laboratory]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1150105|Теннесси университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6669083|Loma Linda University School of Medicine]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| 
| 
|-
| 1992-10-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-11-05&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q41045886|Olga V. Sosnovtseva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990
| 1994
| ''[[:d:Q41549838|Victor Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1990
| ''[[:d:Q41862801|Alexandre Chigaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1190812|University of New Mexico]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q379848|Los Alamos National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''
| 
| 
|-
| 1967-09-01
| 1972-06-30
| ''[[:d:Q42239051|Igor Nefedov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q300980|Aalto University]]''
| 
| 
|-
| 1999-06
| 2004-06
| ''[[:d:Q43260346|Arthur Kopylov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263711|Research Institute of General Pathology and Pathophysiology, the Russian Academy of Medical Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201434|Institute of Cell Biophysics]]''
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1982-05-31
| ''[[:d:Q43771441|Vladimir Ponomarenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 1991
| 1995
| ''[[:d:Q46665553|Marina Chernyshova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2010-09-10&lt;br/&gt;2006-06-30
| ''[[:d:Q51235817|Sergey V Astakhov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1993-10-01&lt;br/&gt;1988-06-01
| 1997-10-01&lt;br/&gt;1993-06-01
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q262854|Ләнкәстер үнивирситите]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2009-09-01
| 2014-07-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1978
| ''[[:d:Q55154167|Dmitry A. Zimnyakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 2008&lt;br/&gt;2005
| ''[[:d:Q56568598|Irina Khromova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3179598|Public University of Navarre]]''
| 
| 
|-
| 1999-09
| 2004-06
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-07-04
| ''[[:d:Q57451126|Artur Prilepsky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1993-06-30
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1984-05-31
| ''[[:d:Q58924667|Konstantin Grankin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4071802|Ulugh Beg Astronomical Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1993
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1983
| 1991
| ''[[:d:Q59689736|Oleg Ermakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Пенза дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2001
| 2006
| ''[[:d:Q59702846|Svetlana S Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1999-09-01
| 2004-07-01
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-07-20&lt;br/&gt;1987-10-20&lt;br/&gt;1978-09-01
| 2001-03-30&lt;br/&gt;1990-10-20&lt;br/&gt;1983-06-20
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2009-07-01
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2009-06-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1975
| ''[[:d:Q61831060|Alexander N Yakunin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62610244|Alexander Balanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012-03-01
| 
| ''[[:d:Q62731164|Svetlana Klimova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2003-09
| 2008-06
| ''[[:d:Q63770987|Varvara Kozyreva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q5020439|California Department of Public Health]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115376|Көнбатыш Вирҗиния үнивирситите]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2004-06-30
| ''[[:d:Q63889394|Irina V Kabakova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1145731|University of Technology Sydney]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1002486|AMOLF]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5140130|Codeforces]]''
| 
| 
|-
| 1976-09-01
| 1981-08-30
| ''[[:d:Q71623909|Alexey Aksinenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263216|Institute of Physiologically Active Compounds]]''
| 
| 
|-
| 1970-10-01&lt;br/&gt;1965-09-01
| 1973-10-01&lt;br/&gt;1970-07-20
| ''[[:d:Q72142829|Marina V. Frontasyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| 
| 
|-
| 1991-08-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-01-18&lt;br/&gt;1991-07-01
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1970
| 1975
| ''[[:d:Q74409202|Victor F. Melnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-04
| 2012-10-04
| ''[[:d:Q77193420|Vladimir Salmin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Себер федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1973-09-01
| 1978-06-01
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1981
| 1987
| ''[[:d:Q79925793|Svetlana Belova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52842944|Saratov Research Institute of Traumatology and Orthopedics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q80814769|Lilia Petrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2000-09-01
| 2008-11-14&lt;br/&gt;2005-07-31
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 
| ''[[:d:Q83423231|Julia Skibina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1995-08
| 2000-06
| ''[[:d:Q83579666|Yulia A Getmanenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q793867|Скриппс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864855|Җорҗия технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-01
| ''[[:d:Q84766226|Denis V Fateev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2010-09-01
| 2019-09-01&lt;br/&gt;2015-07-08
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2010
| 2010-07-03&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2003
| 2008
| ''[[:d:Q85886768|Porshakov Aleksandr Porshakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990-10-10&lt;br/&gt;1982-09-01
| 1993-10-10&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86774060|Denis Utkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 1994-09-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1997-12-31&lt;br/&gt;1988-06-20
| ''[[:d:Q86788269|Svetlana Rogacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2016&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1974-09-01
| 1979-07-01
| ''[[:d:Q87315135|Alexander Fainleib]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2011
| 2014
| ''[[:d:Q87412554|Alexey M Tsikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87675672|Anastassia N. Alexandrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''
| 
| 
|-
| 2009-09
| 2014-06
| ''[[:d:Q87702937|Mariia Saveleva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013&lt;br/&gt;2008
| 2013
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1357517|Оулу университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87927854|Maria Kupryashina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-06
| 2018-12
| ''[[:d:Q87948559|Maxim A Kurochkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q87978278|Alexander V Cherkasov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2006-09-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2016-07-31&lt;br/&gt;2009-12-31&lt;br/&gt;2006-07-31
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2017-06-01
| ''[[:d:Q88164483|Anatoly A Abalymov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2015&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1994-06-30
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2008
| 2013
| ''[[:d:Q89267689|Stella Yevstigneyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89387895|Anton Krynkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q823917|Шеффилд университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89443344|Andrey Grachev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012-09-01&lt;br/&gt;2007-09-01
| 2016-10-01&lt;br/&gt;2012-06-23
| ''[[:d:Q89443346|Dmitry Mitin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2007-05-30
| ''[[:d:Q89631718|Popyhova Era]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1969-09-01
| 1974-07-01
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-08-31
| ''[[:d:Q89953195|Elena Pitsik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89953197|Vadim Grubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q90225106|I B Zakharova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09&lt;br/&gt;2018-09
| 2018-06&lt;br/&gt;2020-06
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-07-01
| ''[[:d:Q90773658|Roman A Verkhovskii]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013
| 2017
| ''[[:d:Q90913190|Ekaterina Zinchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q91798503|Elena S Yurina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263208|Institute of Solution Chemistry]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2002-06-01
| ''[[:d:Q92067591|Ekaterina Y Shurkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1474100|Old Dominion University]]''&lt;br/&gt;[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2018-09-01
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-06-29
| ''[[:d:Q92911748|Boris Latosh]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12586769|Institute for Basic Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1161297|Сассекс университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 1985-09
| 1990-06
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1998-09
| 2003-06
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 2000-06-08
| ''[[:d:Q93042332|Danila Prikazchikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1737734|Keele University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1971-06-11
| 
| ''[[:d:Q93190188|Boris D Zaitsev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2002-09-01
| 2011-02-17&lt;br/&gt;2007-06-14
| ''[[:d:Q94481042|Nataliya Stankevich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q95561338|Elena L Kossovich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 1999-06
| ''[[:d:Q95989196|N Y Rusetskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2009
| 2015
| ''[[:d:Q96197503|Eugene A Sheck]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96824806|Yulia Filip'echeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 2009
| ''[[:d:Q98158372|Alina Ryabova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102288211|Vasilii' A. Fortunatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102289388|Valentin S. Trokhimenko]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291179|Vladimir S. Garvatsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291182|Vladimir T. Kulik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 1964
| 1969
| ''[[:d:Q102292970|Vladimir Abramovich Strauss]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301162|Vladislav Fedorovich Emel'yanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301328|Iosif Yakovlevich Chernyavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102304277|Georgii Petrovich Boev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307393|Sergey Yurievich Graf]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307394|Olga Evgenievna Baranova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307395|Alexander Anatolievich Golubev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307396|Victor Vadimovich Grigoriev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307397|Denis Leonidovich Stupin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311540|Anton Sergeevich Galaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311541|Mark Volfovich Losik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102317375|Anna L. Libih (Libikh)]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347653|Sergey Buterin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347655|Mikhail Ignatiev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347656|Konstantin Kravchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347659|Pavel Kudishin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347660|Yulja Kuryshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347661|Dmitry Lukomskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347664|Oleg Gorbunov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347667|Dmitry Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102360669|Evgenii N. Roiz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370910|Vladislav Bronislavovich Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370913|Albert Vladimirovich Gohman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370920|Yurii Ivanovich Ermakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370925|Viacheslav Nikolaevich Salii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371035|Valerii Aftahovich Yumaguzhin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371039|Viktor Vladimirovich Rozen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371042|Oleg Vladimirovich Shimel'fenig]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371045|A. S. Udalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383195|Mark A. Spivak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383196|Yurii E. Penzov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383227|Samuil A. Kaganov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383228|I. S. Tarasov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383597|Natal'ya Fyodorovna Ržehina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383600|S. M. Čašečnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383604|Nikolai' Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384671|Georgiĭ I. Žotikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384672|David Efimovich Chernyĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385555|F. Kagan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385557|A. Peršin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386459|A. F. Ravič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386465|Vladislav L. Arkhangelʹskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386469|E. V. Pavlovskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386472|A. I. Raben]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387377|M. B. Dikhtyar']]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387381|Sergei' D. Orlov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387384|Sergei' A. Liber]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102393765|Alexander Vasil'ev]]''
| 
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399594|Anastasia Vladimirovna Zharkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399600|Svetlana Gennadievna Kurnosova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399601|Andrei Vladimirovich Filkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399602|Mikhail Borisovich Abrosimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399820|Mikhail Aleksandrovich Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399821|Mikhail Matveevich Katz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399822|Aleksandra Valerievna Kireeva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399824|Aleksandr Alekseevich Dolgov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102400005|Igor Ivanovich Melnik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403052|Sergey Valentinovich Bykov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403626|Ol'ga Valentinovna Okhlupina]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102406553|Galina Kamyshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102435250|Iraida Frolova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001398|Pavel Gumenyuk]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001407|Alexander Kuznetsov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001420|Svetlana Romanova]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 1989
| 1994
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q107500913|Artur Davoyan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;[[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1966-04
| 2013-12
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123585517|Mikhail Krasnov]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136087475|Taisiia Ivanovna Lukiantseva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609723|Захаров, Михаил Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q4397307|Romanovka]]''&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Әдәбият ==
* [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/444.htm Саратовский государственный университет им. Н. Г. Чернышевского] // [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/Universytety_narkompros.html Университеты и научные учреждения] / Ред. коллегия: Р. И. Белкин, Г. И. Бройдо, [[Хаҗи Габидуллин|Х. З. Габидуллин]] и др.; Наркомпрос РСФСР. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.; Л.: Объединённое научно-техническое издательство, 1935. — VIII, 585 с.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]
{{Россия классик университетлары ассоциациясе}}

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1909 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Сарытау дәүләт университеты]]</text>
      <sha1>kpz1t6nmlzfnnnj0rc087554tnupzdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Омск дәүләт аграр университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389549</id>
    <revision>
      <id>6024907</id>
      <parentid>6011854</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T05:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45077" sha1="jf5oxgr0j7kd62f9nmkf8qgagea4sk2" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q137360|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q137360|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q137360|lang=en}}}}) — [[Омск]] шәһәрендә урнашкан аграр югары уку йорты. Университет территориясе мең гектар җирне үз эченә ала, бу Россиядә мондый профильле башка югары уку йортларына караганда күпкә күбрәк.&lt;ref name=&quot;kw20016-04&quot; /&gt;

== Тарихы==

1918-1921 елларда Омск шәһәрендә өч институт ачыла — авыл хуҗалыгы, ветеринария һәм медицина институты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.omgau.ru/100let/peoples/rectors/|title=Эпоха в людях. Директора (ректоры) Института ветеринарной медицины|date=2017|publisher=Омский государственный аграрный университет имени П.А. Столыпина|accessdate=2017-08-28|archivedate=2019-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102133813/https://www.omgau.ru/100let/peoples/rectors/}}&lt;/ref&gt;

1920 елның мартында авыл хуҗалыгы институтында [[Себер]]дә беренче рабфак ачыла. 1921 елда авыл хуҗалыгы институтында 141 студент һәм 460 эшче белем ала.

1922 елда авыл хуҗалыгы институтыны җир институты белән кушылган. Уку йорты Себер авыл хуҗалыгы академиясе дип атала башлый. 1924 елдан башлап югары уку йорты Себер авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты дип атала. 1928 елда анда 889 кеше укый, 510 ы рабфакта белем дәрәҗәсен күтәрә.

1930 елда ул дүрт тармак институтына бүленә, ә 1933 елда аларның өчесе нигезендә Себер авыл хуҗалыгы институты оештырыла. 1935 елда югары уку йорты Омск авыл хуҗалыгы институты дип атала башлый.

1956 елда институт территориясендә (шәһәрдә иң югары нокта) телеүзәк төзелеше башлана. 1958 елның 27 декабрендә Дәүләт комиссиясе телеүзәкне файдалануга тапшыра.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kvnews.ru/gazeta/2016/oktyabr/40/ne-zabudte-vklyuchit-televizor|title=Не забудьте включить телевизор!|website=kvnews.ru|accessdate=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;

1971 елда С.М. Киров исемендәге Омск СХИСы Ленин ордены белән бүләкләнә.

1992 елда Омск дәүләт аграр университетында квалификация күтәрү институты оештырыла, анда ел саен ике меңнән артык авыл хуҗалыгы җитәкчесе һәм белгечләре яңадан әзерләнә.&lt;ref&gt;[http://www.admomsk.ru/c/document_library/get_file?p_l_id=284493&amp;folderId=284226&amp;name=DLFE-10695.pdf Образование] // Энциклопедия города Омска : в 3 т. / под ред. Г. А. Павлова, Л. В. Новоселовой, С. Г. Сизова. — Омск : Издат. дом «ЛЕО». 2009 — Т.1. — С. 716. — ISBN 978-5-87821-153-6.&lt;/ref&gt;

2016 елның апрелендә Россия авыл хуҗалыгы министрлыгы күп еллар эчендә беренче тапкыр Омск дәүләт аграр университетына аграр белем бирүне үстерү өчен финанслау бүлеп бирү турында карар кабул итә. Югары уку йорты җитәкчелеге кирәклеге бик зур булган комбайн сатып алырга планлаштыра.&lt;ref name=&quot;kw20016-04&quot;&gt;{{cite web|url=http://kvnews.ru/news-feed/82777|title=Инженеры и гектары помешали Омскому агроуниверситету получить больше финансирования|author=Татьяна Ляпистова|publisher=Коммерческие вести|accessdate=2016-05-04|date=2016-04-22}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;enco300&quot;&gt;[http://www.admomsk.ru/c/document_library/get_file?p_l_id=284493&amp;folderId=284129&amp;name=DLFE-10666.pdf Образование и наука. Культура и искусство. Физкультура и спорт] // Энциклопедия города Омска : в 3 т. / под ред. Г. А. Павлова, Л. В. Новоселовой, С. Г. Сизова. — Омск : Издат. дом «ЛЕО». 2009 — Т.1. — С. 340-360. — ISBN 978-5-87821-153-6.&lt;/ref&gt;

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Омск дәүләт аграр университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q137360. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q137360/p580:башлау,p108/Q137360/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 1919
| 
| ''[[:d:Q154707|Vladimir Shevyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-10-17
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q81475231|Реформатское училище]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''
| ''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-18
| [[Иркутск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4263240|Ye. F. Liskun]]''
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-10-27
| ''[[:d:Q2608576|Otaci]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q110007257|livestock worker]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 1920
| 
| [[Дмитрий Алексеев (1875)|Дмитрий Алексеев]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-11-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-26
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| [[Леонид Сапожников]]
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-04-13
| [[Мамадыш]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| [[Казан]]
|-
| 1920
| 
| [[Михаил Великанов]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-01-10
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| ''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|геофизик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-01
| ''[[:d:Q4199858|Ильичово]]''
|-
| 1930
| 1959
| ''[[:d:Q43425373|Александр Дмитриевич Кизюрин]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-04-22
| ''[[:d:Q18764869|Aleksandrovka]]''
| ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-12
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-16
| ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]''
| ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58039437|Imperial Moscow Technical School]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4089777|Sergey Alekseevitsj Bogoslovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882
| ''[[:d:Q4324800|Novooskolskij County]]''
| ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| 
|-
| 1931
| 1934
| ''[[:d:Q13033252|Фрыдрых Лунгерсгаўзен]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-12
| ''[[:d:Q4081425|Bekovo]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-11
| [[Бийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64933871|Konstantin Gustavovich Renard]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-28
| [[Чавусы]]
| ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1368409|селекционер]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-27
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104185014|Уладзіслаў Ігнатавіч Кіркор]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| ''[[:d:Q11825753|Bykhov uyezd]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18406062|Гребень, Леонид Кондратьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-08-17
| ''[[:d:Q1103893|Каменец районы]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-10
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19907740|K. P. Gorshenin]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-06-18
| [[Самар губернасы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-18
| [[Омск]]
|-
| 
| 1932
| ''[[:d:Q21104062|Ivan Larin]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-06-10
| ''[[:d:Q19904936|Miuss]]''
| ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4246104|Nikolai Nikolayevich Kuleshov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-12-17
| [[Фәрганә]]
| ''[[:d:Q57913869|Kyiv Polytechnic Institute of Emperor Alexander II]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24846361|Бобко Евгений Васильевич]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-05-12
| ''[[:d:Q4098261|Budyatychi]]''
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57538689|Анатоль Уладзіміравіч Фядзюшын]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-05-11
| [[Слуцк|Слутск]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2069649|Slutsk Gymnasium]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-10
| [[Омск]]
|-
| 1918
| 1947
| ''[[:d:Q60827315|Акаевский, Анатолий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-06-29
| ''[[:d:Q4109017|Верхняя Ярославка]]''
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107435454|Lev Valentinovich Arnoldov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-06-10
| ''[[:d:Q4025587|Cherevkovo, Arkhangelsk Oblast]]''
| ''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q15255771|синолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| [[Бразилия]]
|-
| 
| 1977
| ''[[:d:Q15066094|Ivan Alekseevitsj Farafonov]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| [[Пушкаревщина]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-23
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310755|Samuil Kolesnev]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-08-30
| ''[[:d:Q4507821|Chaussky Uyezd]]''
| ''[[:d:Q4231456|Konstantinovsky Surveying Institute]]''
| [[укытучы]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-27
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122964362|Евгений Яковлевич Глебов]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-14
| [[Углицкий]]
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
|-
| 1937
| 1941
| ''[[:d:Q131833315|Угінчус Олександр Антонович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-06-03
| [[Можайск]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-22
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q10773054|Iosif Il'ich Agroskin]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-03-07
| [[Смоленск]]&lt;br/&gt;[[Хоцимск]]
| ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19907551|Быстров, Борис Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-25
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-05
| [[Мичуринск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278222|Wasilij Stiopkin]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-30
| [[Смоленск өлкәсе]]
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-18
| [[Омск]]
|-
| 1957
| 
| ''[[:d:Q18804305|Nadezhda Filimonovna Nikolenko]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-30
| [[Тум|Томск]]
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| ''[[:d:Q1734662|картограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q294126|surveyor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-04-30
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q592504|Sergey Zalygin]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-23&lt;br/&gt;1913-12-06
| [[Сухаревка (Мәләвез районы)|Сухаревка]]
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421108|Aleksey Sitnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-11-20
| ''[[:d:Q27580050|Сунгурово]]''
| ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-13
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29572015|Yury Glebov]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-23
| ''[[:d:Q1652769|Kolosovsky District]]''
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| [[инженер]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-01-06
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4415249|Nikolay Semenkin]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-28
| ''[[:d:Q4450770|Tamala]]''
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-21
| ''[[:d:Q18401207|Lopakovo]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62713243|Рутц, Рейнгольд Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-14
| 
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-03-25
| [[Мәскәү]]
|-
| 1975
| 
| [[Генрих Садретдинов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-05
| [[Кызыл Чаллы]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-11-10
| [[Омск]]
|-
| 1996-09-09
| 2015-08
| ''[[:d:Q112343995|Svetlana Mulina]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Омск дәүләт аграр университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q137360. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q137360/p580:башлау,p69/Q137360/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122964362|Евгений Яковлевич Глебов]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-14
| [[Углицкий]]
| ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4476705|Көньяк Урал дәүләт аграр университетының Ветеринария медицинасы институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077096|Vladimir Balmont]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-16
| [[Шуя]]
| ''[[:d:Q220364|zootechnician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131512|фермер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-07
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4081454|Abiken Bekturov]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-12-25
| [[Баянавыл]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-22
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| [[Габит Мөсрепов]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-09
| [[Костанай өлкәсе|Куштанай өлкәсе]]
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-31
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109358783|Nikolai Belkin]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-01-25
| 
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-09
| [[Кишинёв]]
|-
| 
| 1928
| ''[[:d:Q114094593|Mikhail Aleksandrovitch Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-12-07
| [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4081162|Grigory Bey-Bienko]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-07
| ''[[:d:Q591896|Билопиллә]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-11-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18740726|Черноголовин, Василий Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-01-14
| [[Тубыл губернасы|Тубыл гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-03
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26244596|Anisim Polyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-28
| ''[[:d:Q794572|Төмән губернасы]]''
| [[галим]]
| [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q22919692|Nikolay Smolsky]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-24
| [[Наровля|Нароулә]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37849405|Усесаюзная селекцыйная станцыя вільготна-субтрапічных культур]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2376002|Central Botanical Garden, Minsk]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-04-29
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123739831|Агроскин, Афанасий Ильич]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-06-22
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
| 
| ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1935
| ''[[:d:Q138772412|Шамбуев Михаил Бадмаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| 
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068382|Mikhail Karpenko]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-10-25
| ''[[:d:Q13653699|Нарын-Кунта]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-10-16
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278222|Wasilij Stiopkin]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-30
| [[Смоленск өлкәсе]]
| 
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-18
| [[Омск]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q4181527|Nikolay Zhukovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-08-06
| ''[[:d:Q11825671|Мстиславль өязе]]''
| 
| ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21634945|Michaił Gribkow]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-08-20
| ''[[:d:Q4169981|Дуан]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199016|Икомасов, Анатолий Константинович]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-21
| ''[[:d:Q18766108|Баймаково]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1936
| ''[[:d:Q18804305|Nadezhda Filimonovna Nikolenko]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-30
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q1734662|картограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q294126|surveyor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-04-30
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4215007|Fazył Karibżanow]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-11-24
| ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-25
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245016|Mikhail Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-18
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4478915|Viktor Utkov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-28
| ''[[:d:Q27577965|Сычево (Варгашин кӀошт)]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-08
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1937
| ''[[:d:Q4517073|Shafik Chokin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-10-01
| ''[[:d:Q4341881|Павлодар өязе]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4208092|Қазақ Энергетика Ғылыми-Зерттеу Институты]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-04
| [[Алматы]]
|-
| 
| 1936
| ''[[:d:Q65200079|Лесик, Фёдор Лукич]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-27
| ''[[:d:Q799996|Ivanivka]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1368409|селекционер]]''
| ''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12114710|Кривой Рог дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042257|Николай Гоголь исемендәге Нижын дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3660870|Instytut pedahohiky]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4315056|Милли педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-12
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q592504|Sergey Zalygin]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-23&lt;br/&gt;1913-12-06
| [[Сухаревка (Мәләвез районы)|Сухаревка]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163367|Innokentiy Jakovlevitsj Dobkin]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| [[Петровск-Забайкальский]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1589820|Chief Directorate of the Northern Sea Route]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| [[Франц-Иосиф җире]]
|-
| 
| 1937
| ''[[:d:Q114679838|Пётр Палятаеў]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-24
| ''[[:d:Q4325415|Novosergiyevka]]''
| 
| ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2630637|Һомел дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28098555|Умербек Бимоканов]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-03-03
| ''[[:d:Q4361580|Кызылъяр (Петропавел) өязе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-14
| [[Кортамыш районы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25431776|Бакшеєв Юхим Олексійович]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1949
| ''[[:d:Q18543436|Dmitry Yeremeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-22
| [[Купино (Новосибирск өлкәсе)]]
| ''[[:d:Q1340643|төзүче]]''
| ''[[:d:Q4245579|Куйбышевгидрострой]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02
| [[Тольятти]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359392|Похитайло, Евгений Дмитриевич]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-14
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-18
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15074640|Kazis Tasjenovitsj Tasjenov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-01
| [[Новопокровка (Төньяк Казакъстан өлкәсе)]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19907456|Aleksey Belov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-31
| ''[[:d:Q21334568|Georgievka]]''
| [[галим]]
| [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4058313|Kamil Aziyev]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-16
| [[Каргалытамак]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-09
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29572015|Yury Glebov]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-23
| ''[[:d:Q1652769|Kolosovsky District]]''
| [[инженер]]
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-01-06
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4146416|Erwin Gossen]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-18
| ''[[:d:Q4113354|Vladivka]]''
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-02-09
| [[Щучинск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111301501|София Семёновна Пахомова]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-06
| ''[[:d:Q4186485|Көнбатыш Себер крае]]''
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55106726|Милащенко, Николай Захарович]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-24
| ''[[:d:Q4174787|Elizavetinka]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60694562|Nikolay Krasnoshchyokov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-04
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21645869|Ямов, Василий Захарович]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-04
| [[Урал өлкәсе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-22
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70254158|Баранников, Алексей Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4176586|Lyubov' Yermolayeva]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-13
| [[Төмән өлкәсе]]
| ''[[:d:Q487596|драматург]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-17
| [[Омск]]
|-
| 
| 1960
| ''[[:d:Q25391075|Bembulat Bogatyryov]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-09
| ''[[:d:Q4132285|Галашкинский район]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-11
| ''[[:d:Q2029443|Sunzha]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39040299|Серяков, Владимир Ефимович]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-01
| ''[[:d:Q23958015|Черниговка]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 1952
| 1954
| ''[[:d:Q544810|Valentina Talyzina]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-22
| [[Омск]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''
| ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695104|Viktor Domrachev]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-04-11
| [[Омск өлкәсе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-10-07
| [[Омск]]
|-
| 
| 1961
| ''[[:d:Q4319728|Vladilen Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-30
| [[Омск]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-27
| 
|-
| 
| 1959
| ''[[:d:Q60824945|Храмцов, Андрей Георгиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-22
| ''[[:d:Q25728146|Аксеново (Саргатскан кӀошт)]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4127510|All-Russian Scientific Research Institute of Butter and Cheese Making]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-07-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62713243|Рутц, Рейнгольд Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-06-14
| 
| [[галим]]
| Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-03-25
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1964
| ''[[:d:Q109489365|Anatoly Belyayev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-12-07
| ''[[:d:Q4239183|Krasnoyarka (Omsky District)]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2390534|Михаил Николаев]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-13
| ''[[:d:Q16896112|Oktyomtsy]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4234767|Vladislav Kosarev]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-11-16
| ''[[:d:Q1538206|Kokchetav Oblast]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12536244|Andriej Braun]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-14
| ''[[:d:Q4241992|Kruhlolugivka]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-06-04
| [[Байройт]]
|-
| 
| 
| [[Аркадий Зубков]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-15
| [[Дедово (Федоровка районы)|Дидау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1964
| ''[[:d:Q30608985|Анатоль Філімонавіч Магіленка]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-10
| [[Карабанавичы]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4112332|Витебск дәүләт ветеринар медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-02
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65153058|Окшин, Юрий Васильевич]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-06
| [[Үскәмән]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4485050|Владимир Фисинин]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-20
| ''[[:d:Q258072|Lyubinsky District]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39385975|Николай Васильевич Войтович]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-09
| ''[[:d:Q25734534|Пушкарево]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369706|Leonid Polezhayev]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-01-30
| [[Исилкүл]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104092375|Aleksandr Podgursky]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-10
| ''[[:d:Q24729329|Srosty]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4392719|Bruno Reyter]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-04-28
| ''[[:d:Q1409548|Linyovo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4423466|Viktor Trifonovič Slipenčuk]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-22
| [[Черниговка (Диңгез буе крае)|Черниговка]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12545854|Kyzyr Zhumabayev]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60827175|Pyotr Pershukevich]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-11
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-05
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q72162485|Георгій Сяргеевіч Ратушняк]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-09
| [[Плешчаницы|Плешчанитсы]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7258508|Schänibek Käribschanow]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-23
| ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1974
| ''[[:d:Q29346103|Ravil Ryazapov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-23
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''
| ''[[:d:Q4412495|North Kazakhstan State University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q120002162|Northern Botanical Garden]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-28
| [[Петропавел|Кызылъяр]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60827755|Храмцов, Иван Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-02
| ''[[:d:Q2708342|Gordeyevsky District]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-08-09
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11787492|Mychajlo Hladij]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-06
| ''[[:d:Q2599671|Stryi Raion]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77681686|Manap Kubenov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-02
| ''[[:d:Q25730737|Караман]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4235494|Nikolay Michaylovitsj Kostomachin]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-09
| ''[[:d:Q1621837|Cherlak]]''
| [[укытучы]]
| [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]]
| 
| 
|-
| 
| 1981
| ''[[:d:Q16436207|Петр Гаврилович Дмитриенко]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-25
| [[Успеноюрьевка]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2556214|Бурабай районы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15069178|Baltaş Tursymbaev]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-09
| ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-14
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Орлов]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-20
| ''[[:d:Q28523112|Penya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85859774|Долматов, Геннадий Геннадьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-30
| ''[[:d:Q891579|Bolsherechye]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124329329|Мельников Сергей Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-06
| [[Красноармейка (станция)]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5121444|разведчик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-17
| ''[[:d:Q4105175|Vasiukivka]]''
|-
| 2007-10-18&lt;br/&gt;2002-09-01
| 2010-11-28&lt;br/&gt;2007-08-31
| ''[[:d:Q83208545|Eugene Chigrinski]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1993
| 1996
| ''[[:d:Q91134131|Ivan Kuzmin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q921264|University of Texas Medical Branch]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5570111|Global Alliance for Rabies Control]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q583725|United States Centers for Disease Control and Prevention]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q52842924|Omsk Research Institute of Natural Focal Infections]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117599947|Faina Haluza]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* Червоненко В. Н. Очерки истории Омского сельскохозяйственного института (1918—1993)./ОмСХИ.- Омск, 1994.-232 с.
* Червоненко В. Н. Ученые Омского сельскохозяйственного института (1918—1994)/ОмСХИ.- Омск, 1995.-300 с.
* Этой нашей истории строки. Омскому государственному аграрному университету-90 лет: очерки/Г. П. Сапрыгин [и др]: под общ. ред. акад., д-ра вет.наук Н. М. Колычева. — Омск, 200.- 224 с.
* Рябиков А. Я. История института ветеринарной медицины омского государственного аграрного университета /А. Я. Рябиков; Ом.гос.аграр.ун-т.-Омск: ЛЕО, 2008. — 439 с.
* Слабодцкий В. Первый аграрный вуз в Сибири: от зарождения идеи -до воплощения в жизнь// Агротайм.-2015.-№ 7.-С.8-9.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.omgau.ru Официальный сайт Омского государственного аграрного университета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830003729/http://www.omgau.ru/ |date=2017-08-30 }}
* [http://lib.omgau.ru/ Научная сельскохозяйственная библиотека ОмГАУ им. П. А. Столыпина]

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1918 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:1994 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Авыл хуҗалыгы уку йортлары]]
[[Төркем:Омск университетлары]]
[[Төркем:Омск дәүләт аграр университеты]]</text>
      <sha1>jf5oxgr0j7kd62f9nmkf8qgagea4sk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Р241 (автоюл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>390345</id>
    <revision>
      <id>6024811</id>
      <parentid>2992775</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10094" sha1="65zp5n6jue2r2fsmpobxcvoan0uk40p" xml:space="preserve">[[Файл:Sviyaga.jpg|200px|thumb|right| Р-241 «Казан — Буа — Ульяновск» автоюлыннан Зөя күренеше]]
'''Р 241''' автоюлы -  [[Казан]] белән [[Сембер]]не иң кыска җир маршруты буенча тоташтыручы федераль автомобиль юлы. Ул [[Татарстан|Татарстанның]] көнбатыш өлеше һәм [[Сембер өлкәсе|Ульяновск өлкәсенең]] төньягы буенча уза. Бу Татарстан территориясеннән уза торган төп автомобиль юлларның берсе булып тора.&lt;ref&gt;{{Книга|автор=|заглавие=Татарский энциклопедический словарь/ Под. ред. М. Х. Хасанова|место=Казань|издательство=Институт татарской энциклопедии АН РТ|год=1998|страниц=703}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Казан һәм Сембер шәһәрләре оешканнан бирле [[Идел|Идел елгасы]] аша су белән элемтәдә торганнар, ләкин бу шәһәрләрнең сәүдә маршрутларында урнашуы җир элемтәсенең формалашуын алдан ук билгеләгән, шәһәрләр арасында коры җир элемтәсе ким дигәндә 1779 елдан билгеле&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gradmir.narod.ru/pages/kazan-ulyanovsk-doroga241.html|title=Из Казани в Ульяновск и обратно. По картам во времени|accessdate=}}&lt;/ref&gt;. Татарстанда, безнең замандагы төп үзгәрешләр Югары Ослан районының  Сәет авылы янында була.  Әлеге җирлектә юл авылны урап уздырыла һәм турайтыла, шулай ук Идел аша Займище күпере төзелгәндә М7 &quot;Идел&quot; магистрале белән тоташтырыла һәм Олан авылыннан Апас поселогына кадәр яңа юл участогы төзелеп кулланышка тапшырыла.

2010 елда, юлга 1P 241 урынына  яңа P241 индексы билгеләнә, алай да иске исемен 2017 елның 31 декабренә кадәр кулланылырга мөмкин була.

== Тасвирлау ==
Татарстанда юл өслеге капиталь эшләнгән, машина юлының киңлеге 7 метр. Вакыт-вакыт юлның төрле бүлекләренә стационар электр яктырткычлары урнаштыру өстендә эш алып барыла.  

Автомобиль юлы, нигездә, һәр юнәлештә бер полосалы, югарыга күтәрелә торган, таулы участокларда һәм кайбер киселешләрдә ике полосага кадәр киңәйтелгән. Юл катламының сыйфаты яхшы, кайбер тигезсезлекләр булуга карамастан, районда тизлекне 100 км/сәгатькә ышанычлы тотарга мөмкинлек бирә.

Трассада трафик түбән, хәрәкәт интенсивлыгы эре шәһәрләргә якынаю белән арта. Инфраструктура уртача үсеш алган. Нигездә кафе, кунакханәләр һәм автостанцияләр эре шәһәрләрдә урнашкан.

Әлеге юл үткәндә трассаның шактый борылуын, куркыныч борылышлар турында кисәтүче күп кенә билгеләр куелуын исәпкә алырга кирәк. Юл билгеләре нигезендә тизлекне алдан ук киметергә киңәш ителә.

Татарстан Республикасы территориясе буенча трассаның торышы идеаль хәлаткә якын.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://autostrada.info/ru/highway/P-241/details |title=Автодорога P-241. |accessdate=2021-01-09 |archivedate=2021-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111120111/https://autostrada.info/ru/highway/P-241/details }}&lt;/ref&gt;

== Маршрут ==
{| class=&quot;nogrid&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:12px; background:transparent; line-height:1.2; font-size:90%;&quot; href=&quot;Категория:Әлифба буенча автоюллар&quot;
| href=&quot;Федераль автоюллар&quot; |{{RoutemapRoute|[[Чебоксар]]га|licon=l}}
| href=&quot;Буа (Татарстан)&quot; |[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon B8LR.svg|20px]]&lt;td&gt;[[Файл:HWicon TBAr.svg|20px]]&lt;/td&gt;
| href=&quot;Идел&quot; |0/193 км — {{RoutemapRoute|[[Идел (автоюл)|Идел автоюлы]] {{табличка-ru|М|7}}|Licon=Left|Ricon=Right}}{{RoutemapRoute|'''[[Казан]]га'''|Ricon=R}}
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBRq.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBAr.svg|20px]]
|8/185 км —{{RoutemapRoute|[[Югары Ослан]]га|ricon=r}}
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TB R.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBAr.svg|20px]]
|14/179 км —{{RoutemapRoute|[[Кама Тамагы]]на|ricon=r}}
|-
|{{RoutemapRoute|[[Татар Борнаш]]ына, {{табличка-ru|М|7}}|licon=l}}— 19/174 км
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TB L.svg|20px]]
|
|
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBb.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|'' [[Чангара (Сөлчә кушылдыгы)|Чангара]] елгасы''
|-
|{{RoutemapRoute|[[Олы Кайбыч]]ка|licon=l}}— 32/161 км
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBL.svg|20px]]
|
|
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBb.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|''[[Үләмә]]''
|-
|{{RoutemapRoute|[[Олы Кайбыч]]ка|licon=l}}
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TB LR.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBAr.svg|20px]]
|77/116 км — {{RoutemapRoute| [[Тәтеш]]кә|ricon=r}}
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TB R.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBAr.svg|20px]]
|100/93 км — {{RoutemapRoute| [[Тәтеш]]кә|ricon=r}}
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBb.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|''[[Зөя елгасы]]''
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TRB.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon LB.svg|20px]]
|
|-
|{{RoutemapRoute|{{табличка-ru|А|151}}|licon=l}}
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBCcl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TB.svg|20px]]
|107/86 км — '''[[Буа (Татарстан)|Буа]]'''
|-
|
|
|[[Файл:HWicon RTB.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TL.svg|20px]]
|
|-
|{{RoutemapRoute|{{табличка-ru|А|151}}|licon=l}}— 111/82 км
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TB L.svg|20px]]
|
|
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBpr.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|{{RoutemapRoute|''[[Зөя (станция)|Зөя]] — [[Ульяновск]]''|Ricon=R|Rlink=Шаблон:Свияжск — Ульяновск|Licon=L|Llink=Шаблон:Свияжск — Ульяновск}}
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBC.svg|20px]]
|
|117/76 км — Иске Суыксу
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBb.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|''[[Чилчә]]''
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBC.svg|20px]]
|
|123/70 км — Кече Боерган
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBC.svg|20px]]
|
|125/68 км — Татар Пиморзасы
|-
|
{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:right; color:inherit; background-color:transparent; margin-top=-1px; margin-bottom:-1px;&quot;
| style=&quot;line-height:1em; border-bottom:1px solid gray;&quot; |[[Татарстан]]
|-
| style=&quot;line-height:1em;&quot; |[[Ульяновск өлкәсе]]
|}
|
|[[Файл:HWicon TBm.svg|20px]]
|
|
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBpr.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|{{RoutemapRoute|''[[Зөя]] — [[Ульяновск]]''|Ricon=R|Rlink=Шаблон:Свияжск — Ульяновск|Licon=L|Llink=Шаблон:Свияжск — Ульяновск}}
|-
|{{RoutemapRoute|[[Олы Нагаткино]]га, {{табличка-ru|А|151}}|licon=l}}
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBCl.svg|20px]]
|
|150/43 км — [[Чынлы (Сембер өлкәсе)|Чынлы]]
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBC.svg|20px]]
|
|159/34 км — Семёновка
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBb.svg|20x20пкс]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|''[[Бирюч]]''
|-
|
|
|[[Файл:HWicon TBb.svg|20px]]
|
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|''[[Коры Бирюч]]''
|-
|{{RoutemapRoute|{{табличка-ru|А|151}}, {{табличка-ru|Р|178}}, {{табличка-ru|М|5}}|licon=l}}— 171/22 км
|[[Файл:HWicon TBAl.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TB L.svg|20px]]
|
|
|-
|
|
| href=&quot;Казан&quot; |[[Файл:HWicon TBb.svg|20px]]
| href=&quot;Ульяновск&quot; |
|style=&quot;font-size:85%;&quot;|''[[Зөя елгасы]]''
|-
|
|[[Файл:HWicon RB.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TB LR.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBAr.svg|20px]]
|180/13 км — {{RoutemapRoute|[[Ишеевка]]га|ricon=r}}
|-
|'''[[Ульяновск]]''' — 193/0 км
|[[Файл:HWicon TC.svg|20px]]
|[[Файл:HWicon TBAd.svg|20px]]
|
|{{RoutemapRoute|[[Димитровград]], [[Самара]]га|licon=d}}
|}

== Бәяләү ==
Autostrada.info сайтындагы рецензияләр буенча, юл 5тән 4кә бәяләнгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://autostrada.info/ru/highway/P-241|title=ОТЗЫВЫ ПО ТРАССЕ «КАЗАНЬ — УЛЬЯНОВСК»|accessdate=|archivedate=2020-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130040646/https://autostrada.info/ru/highway/P-241}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
[[Төркем:Татарстан автоюллары]]
[[Төркем:Сембер өлкәсе автоюллары]]
{{MyTatarstan2020}}</text>
      <sha1>65zp5n6jue2r2fsmpobxcvoan0uk40p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каратас (Җамбыл өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405152</id>
    <revision>
      <id>6024912</id>
      <parentid>4676943</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="mx9s2wgtxg3cxkurtgeidjpybu7ta5c" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 314249103
}}
'''Каратас''' ({{lang-kk|Қаратас}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13663999. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>mx9s2wgtxg3cxkurtgeidjpybu7ta5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каратүбе (Алматы өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405172</id>
    <revision>
      <id>6024822</id>
      <parentid>4683806</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="fgkaxgk34dpj5qvfc6bz0seaqal67pg" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 195233600
}}
'''Каратүбе''' ({{lang-kk|Қаратөбе}}) — [[Казакъстан]]ның [[Алматы өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 760 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 95,13 %,
башка халыклар — 4,87 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6522628. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Алматы өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>fgkaxgk34dpj5qvfc6bz0seaqal67pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каратүбе (Сайрам районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405176</id>
    <revision>
      <id>6024908</id>
      <parentid>4676992</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T05:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3154" sha1="nrgxjh06av6coq946qjgq3djebpg3ig" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 515245400
}}
'''Каратүбе''' ({{lang-kk|Қаратөбе}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16661800. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>nrgxjh06av6coq946qjgq3djebpg3ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Караяр (Баянавыл районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405213</id>
    <revision>
      <id>6024880</id>
      <parentid>4683770</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="4q5zr12kduy9qrgl54ih225shpvrmw5" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 553633380
}}
'''Караяр''' ({{lang-kk|Қаражар}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 315 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 97,78 %,
башка халыклар — 2,22 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16661605. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>4q5zr12kduy9qrgl54ih225shpvrmw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коряковка (Павлодар өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405645</id>
    <revision>
      <id>6024938</id>
      <parentid>4683126</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="lni1bi7ntzwjbprelrvs7ccwb4pork1" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 556043400
}}
'''Коряковка''' ({{lang-kk|Коряковка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 180 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 91,11 %,
башка халыклар — 8,89 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16666189. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-06-10
| ''[[:d:Q89419279|Alexander Göttmann]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>lni1bi7ntzwjbprelrvs7ccwb4pork1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новониколаевка (Меңдекара районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406643</id>
    <revision>
      <id>6024895</id>
      <parentid>4682279</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="s3qam9pvf9ti8eit38rvmun09vx2mmn" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 395663200
}}
'''Новониколаевка''' ({{lang-kk|Новониколаевка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 30 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 66,67 %,
[[урыслар]] — 20 %,
[[украиннар]] — 6,67 %,
[[татарлар]] — 6,67 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16681433. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>s3qam9pvf9ti8eit38rvmun09vx2mmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тау (авыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407748</id>
    <revision>
      <id>6024936</id>
      <parentid>4681371</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="kqgvx2p2jckpdn7nxxegzkbv6hgfj7a" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 274249100
}}
'''Тау''' ({{lang-kk|Тау}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 901 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 99,89 %,
башка халыклар — 0,11 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13414805. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>kqgvx2p2jckpdn7nxxegzkbv6hgfj7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>№53-тимер юл разъезды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>408244</id>
    <revision>
      <id>6024849</id>
      <parentid>5967994</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="2p7ydouit88u6l7bob45flcu61zdgps" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 154845600
}}
'''№53-тимер юл разъезды''' ({{lang-kk|№53-темір жол айрығы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Актүбә өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 30 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 100 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13643400. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Актүбә өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>2p7ydouit88u6l7bob45flcu61zdgps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бүген (Кызылорда өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409588</id>
    <revision>
      <id>6024851</id>
      <parentid>5854082</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="cdzjfcajak4wmpwwn0wlhlpwlrx8hes" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Бүген (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 433235100
}}
'''Бүген''' ({{lang-kk|Бөген}}) — [[Казакъстан]]ның [[Кызылорда өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1077 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 99,81 %,
башка халыклар — 0,19 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16274502. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| ''[[:d:Q28098381|Тулеген Алимбетов]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-19
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Кызылорда өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>cdzjfcajak4wmpwwn0wlhlpwlrx8hes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юҗное (Тайынша районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410615</id>
    <revision>
      <id>6024937</id>
      <parentid>4762051</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="kxynkvn2svipob7x3r7qeqvlabcwejk" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Юҗное (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 596056900
}}
'''Юҗное''' ({{lang-kk|Южное}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 125 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[поляклар]] — 48,80 %,
[[алманнар]] — 22,40 %,
[[урыслар]] — 12,80 %,
[[белоруслар]] — 8 %,
[[украиннар]] — 6,40 %,
башка халыклар — 1,60 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13662497. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>kxynkvn2svipob7x3r7qeqvlabcwejk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альберт Абдрахманов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423170</id>
    <revision>
      <id>6024829</id>
      <parentid>4076316</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Чыганаклар */ + == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}}</comment>
      <origin>6024829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3869" sha1="1o66f5j4p16dgp3avl92mnv3bt7y8jh" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = '''Альберт Абдрахманов'''
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Альберт Абдрахманов
| тулы исем = Абдрахманов Альберт Хәй улы
| һөнәр =  СССР Дәүләт премиясе лауреаты
| альма-матер = [[Казан авиация институты]]
| туу датасы = 20.07.1941
| гражданлык = [[Русия]]
| милләт = татар
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Абдрахманов}}
'''Абдрахманов Альберт Хәй улы''' (20 июль 1941 ел) - СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1987), [[Казан исәпләү системалары җитештерү берләшмәсе]] генераль директоры урынбасары (1987-1994).
== Биографиясе ==
1941 елның 20 июлендә туган.

1969 елда [[Казан авиация институты]]н тәмамлый. 1965-1970 елларда Казан берләштерелгән авиаотрядында эшли. Аннары 1970-1994 елларда [[Казан исәпләү системалары җитештерү берләшмәсе]]ндә эшли, анда инженердан генераль директор урынбасарына кадәр юл үтә. 1994-1995 елларда - үзәк сәүдә йорты директоры, 1995-1997 елларда - дәүләт милке белән идарә итү буенча [[Татарстан Республикасы]] дәүләт комитетының сәнәгать департаментының техник сәясәт идарәсе белән җитәкчелек итә.

[[1998 ел]]дан Татарстан Республикасы Министрлар Советында.

1998-2004 елларда - Татарстан Республикасы Икътисад һәм сәнәгать министрлыгының халык хуҗалыгы тармакларын икътисадый анализлауның җыелма бүлеге башлыгы.

Бердәм система звенолары өчен тест тәэминатын һәм операцион системаларны эшләү һәм производствога кертү җитәкчесе (ЕС-1030, ЕС-1033, ЕС-1045, ЕС-1046, ЕС-1007, птд-5). «ICL-КПО ВС» ААҖ оешмасының төп инициаторларының берсе.

СССР Дәүләт премиясе ЭВМ бердәм системасының операцион системаларын булдыру һәм гамәлгә кертү өчен бирелә.

== Бүләкләре ==
* СССР Дәүләт премиясе (1987)
* &quot;Мактаулы радист&quot; (1987)
* Татарстан Республикасының Атказанган машина төзүчесе (2001)
* Татарстан Республикасының Мактау грамотасы(1992)
* 3 СССР/РФ медале
* 4 ВДНХ медале

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Чыганаклар ==
* КАИ — национальный исследовательский университет/Г. Л. Дегтярёв, Ю. Ф. Гортышов, М. С. Сафариев; под ред. докт. техн. наук, профессора, президента КНИТУ-КАИ Ю. Ф. Гортышова. — 2-е изд., испр. и доп. — Казань: Издательство КНИТУ-КАИ, 2017. — 568 с.
{{Tatar 4.0-2021}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:СССР Дәүләт премиясе лауреатлары]]</text>
      <sha1>1o66f5j4p16dgp3avl92mnv3bt7y8jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сара Леандер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425972</id>
    <revision>
      <id>6024898</id>
      <parentid>4082842</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9659" sha1="nyzx1u6i52zmnibxun9q0vmxps7x9m0" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Сара Леандер''' (''немец әйтелешендә'' '''Цара Леандер'''; {{Lang-sv|Zarah Leander}}, тумыштан '''Сара Стина Хедберг''' (Zarah Stina Hedberg), [[15 март]] [[1907 ел]] — [[23 июнь]] [[1981 ел]]) — [[Швеция]] киноактеры, [[Җыр|җырчы]], башлыча [[Алмания|Германияда]] эшли.

== Биографиясе ==
Маклер гаиләсендә туган. [[1911 ел|1911 елда]] фортепианода уйнарга өйрәнә, [[1913 ел|1913 елда]] җырларын беренче тапкыр башкара, 1922 елда гимназиядә укый; берничә ел нәшрияттә сәркатип булып эшли. 1926 елда актер Нильс Леандерга кияүгә чыга. 1929-1935 елларда Швецияда күп санлы ревю һәм оперетталарда уйный, [[Скандинавия|скандинав]] илләрендә гастрольләрдә була. 1930 елларда аның җырлары язылган пластинкалар чыга.

Леандерның кинодагы беренче рольләре ялтыравыклы мохиттә яшәгән,ирләрне ымсындырып һәлак итүгә сәләтле хатын-кыз була. 1932 елда ул швед журналисты Видар Форселлгә кияүгә чыга, 1936 елда [[Австрия|Австрияга]] китә, Вена театрында Ральф Бенацкиның {{Comment|«Аксель оҗмах капкасы янында»|«Аксель у райских врат»}} опереттасында Макс Ханзен белән бергә уйный. Шул ук елда Леандер катнашкан немец телендәге беренче фильм чыга: ул вакыйгалар театр тирәсендә барган «Премьера» детектив фильмына ревю җырчысы ролен башкара. Бу амплуада, үзе белән килешү төзегән УФА (UFA) фильмнарында чыгыш ясый.

1941 һәм 1942 елларда [[Адольф Һитлер|Адольф Гитлер]] пропаганда министрлыгының Сара Леандерга дәүләт актрисасы исемен бирү турындагы тәкъдимен кире кага. 1943 елда аннан немец гражданлыгын алуын һәм [[Valüta|валютада]] алган гонорарның күп өлешеннән баш тартуын таләп ителә. Моңа җавап итеп ул УФА (UFA) белән контрактын өзгән һәм Швециягә кире кайткан. Ул катнашкан фильмнар прокатта кала, әммә немец матбугатында аның исемен телгә алу тыела.

1944 елда Скандинавияда эмигрант хезмәттәшләре аңа бойкот белән янаганнан соң, Сара Леандер Карл Герхардтның Стокгольм ревюсында катнашудан баш тартырга мәҗбүр була, әмма бу хәл аңа швед радиосында чыгыш ясарга комачауламый. 1945 елның уртасыннан аңа [[Алмания|Германияда]] һәм [[Австрия|Австрияда]] чыгыш ясау тыела. 1948 елның 13 ноябрендә ул Саарбрюккенда үзенең сугыштан соңгы беренче концерты белән чыгыш ясый.

[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Советлар Союзында]] Сара Леандер катнашкан берничә фильмны трофей сыйфатында күрсәткәннәр: 1948 елда {{Comment|«Королеваның йөрәге»|«Сердце королевы»}} (Das Herz der Königin, 1940) — {{Comment|«Эшафотка юл»|«Дорога на эшафот»}} атамасы астында, 1949 елда {{Comment|«Чүл җыры»|«Песнь пустыни»}} (Das Lied der Wüste, 1939) — {{Comment|«Чүл күтәрелүе»|«Восстание пустыни»}}, 1956 елда {{Comment|«Ул чакта»|«Тогда»}} (Damals, 1943) — {{Comment|«Кем гаепле?»|«Кто виноват?»}} атамасы биреп.

Шагыйрь Иосиф Бродский үзенең «Трофейное» китабында болай дип яза: «Мин аны тик бер тапкыр гына, ул чакта бер атна гына барган Мария Стюарт турындагы „Эшафотка юл“ фильмында күрдем. Яшь кенә бер паж һәлакәт алдында торган королеваның соклангыч балтырын күреп, хәсрәтле башын өйгән күренештән башка бернәрсә дә хәтеремдә калмаган. Минем карашка, ул экранда кайчан да булса күренгән иң матур хатын-кыз булган, һәм шуннан соң миңа охшагандыр, хөрмәткә лаеклы булсалар да, ул күрсәткән идеалдан авышу гына булган. Минем буталчык һәм озын романтик карьерамны аңлатырга тырышуларым арасыннан, гаҗәп булса да, менә шунысы канәгатьләнерлек булып тоела»&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Иосиф Бродский. Трофейное|url=http://www.lib.ru/BRODSKIJ/br_spoils.txt|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DS2IfOmb?url=http://www.lib.ru/BRODSKIJ/br_spoils.txt|archivedate=2013-01-05|accessdate=2013-01-02}}&lt;/ref&gt;.(Романтик карьера - тормышындагы мөхәббәткә бәйле вакыйгалар). 

1949 елда Леандер концертлары белән яңадан Аурупа һәм [[Көньяк Америка]] буйлап чыгыш ясаган. 1956 елда дирижер Арне Хюльферска кияүгә чыга. Кинода бары тик эпизодик рольләрдә генә уйный. {{Comment|«Синең белән һәрчак шулай яхшы булды»|«С тобой было всегда так хорошо»}} фильмында, иске җырларын җырлап, үзен үзе уйный.

Сара Леандер [[Вена шәһәре|Венада]] һәм [[Алмания|ФРГ]]&lt;nowiki/&gt;да оперетталарда һәм мюзиклларда уйный, гастрольләрдә һәм телевидениеда чыгыш ясый (1978 елда ZDFта «Якшәмбе концерты»).

[[1978 ел|1978 елның]] [[10 октябрь|10 октябрендә]] [[Стокһольм|Стокгольмда]] соңгы тапкыр сәхнәгә чыга. Икенче көнне аны инсульт суга.

== Фильмографиясе ==
[[Файл:Zarah Leander 1931 035.jpg|мини|Сара Леандер 1931 елда ]]

* 1930 — Загадки Данте / ''Dantes Mysterier''
* 1931 — Фальшивый миллионер / ''Falska Millionären''
* 1935 — Скандал / ''Äktenskapsleken''
* 1937 — Премьера / ''Premiere''
* 1937 — К новым берегам / ''Zu neuen Ufern''
* 1937 — Хабанера / ''La Habanera''
* 1938 — Родина / ''Heimat''
* 1938 — Чернобурка / ''Der Blaufuchs''
* 1939 — Средь шумного бала / ''Es war eine rauschende Ballnacht''
* 1939 — Песнь пустыни / ''Das Lied der Wüste''
* 1940 — Сердце королевы / ''Das Herz der Königin''
* 1941 — Путь на свободу / ''Der Weg ins Freie''
* 1942 — Великая любовь / ''Die große Liebe''
* 1942 — Тогда / ''Damals''
* 1950 — Габриела / ''Gabriela''
* 1952 — Куба Кабана / ''Cuba Cabana''
* 1953 — Аве Мария / ''Ave Maria''
* 1954 — С тобой было всегда так хорошо / ''Bei Dir war es immer so schön''
* 1959 — Голубой мотылек / ''Der blaue Nachtfalter''
* 1964 — Небылицы / ''Das Blaue vom Himmel'', ТВ
* 1966 — Изюминка женщин / ''Das gewisse Etwas der Frauen''

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|2}}

== Сылтамалар ==

* http://svt.se/svt/road/Classic/shared/mediacenter/index.jsp?d=57449&amp;a=690575{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1102 Фотографии и библиография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029061023/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1102 |date=2006-10-29 }}{{Ref-en}}]
[[Төркем:Стокһольмда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]]
[[Төркем:Әлифба буена актерлар]]
[[Төркем:1981 елда вафатлар]]
[[Төркем:23 июнь көнне вафатлар]]
[[Төркем:Швециядә туганнар]]
[[Төркем:1907 елда туганнар]]
[[Төркем:15 март көнне туганнар]]</text>
      <sha1>nyzx1u6i52zmnibxun9q0vmxps7x9m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сергей Рытов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484003</id>
    <revision>
      <id>6024910</id>
      <parentid>4078233</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18553" sha1="8rxlnyz1ncpv6auop0lcrsu4ttsbfzi" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
 
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Рытов}}
'''Сергей Рытов'''  (20 июнь(3 июль) 1908 ел, [[Харьков]] — [[22 октябрь]] 1996, [[Мәскәү]]) — совет галиме, радиофизика өлкәсендә белгеч. 1968 елның 26 ноябреннән  СССР Фәннәр академиясенең гомуми физика һәм астрономия (радиотехника һәм [[электроника]]) бүлеге буенча әгъза-корреспонденты. (1991 елдан РФА-ның әгъза — корреспонденты).

== Биографиясе ==
Рытов Сергей Михайлович  Харьковта [[Яһүдләр|яһүд]] гаиләсендә туган&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://books.lebedev.ru/wp-content/uploads/2015/08/Rytov.pdf |title=Сергей Михайлович Рытов (Жизнь, воспоминания, интервью, записки, стихи, документы, стр. 41) |accessdate=2021-11-07 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306030558/http://books.lebedev.ru/wp-content/uploads/2015/08/Rytov.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://window.edu.ru/catalog/pdf2txt/146/58146/28089?p_page=16 Характеристика на доктора физико-математических наук, профессора Рытова]&lt;/ref&gt;. Ата-анасы никахка керер алдыннан лютеранлык кабул итәләр&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://books.lebedev.ru/wp-content/uploads/2015/08/Rytov.pdf |title=Ранние воспоминания С. М. Рытова |accessdate=2021-11-07 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306030558/http://books.lebedev.ru/wp-content/uploads/2015/08/Rytov.pdf }}&lt;/ref&gt;. Атасы, Рылов Михаил Михайлович, коммерция  белеме алган, «Блок» фирмасында, соңрак Рәсәйне шариклы подшипниклар белән тәэмин итүче SKF швед фирмасында идарәче булып эшли.

Сергей бала чагында [[полиомиелит]] белән авырый. Аңа ике яшь булганда, гаилә [[Мәскәү]]гә күченә. 1916 елда, ата-анасы аерылыша. Атасы яңа гаилә кора. Өлкән кызы Нина атасы белән торып кала, ә Сергей әнисе Евгения Владимировна (Розалия Евсеевна) Волькензон  белән яши. Ул 1916-1917 елларда Е. Б. Вахтангов студиясендә актриса булып эшли.

1916 елда Мәскәүдә укый башлый. 1918-1920 елларда атасы белән [[Одесса]]да (анда атасының агасы — присяжный поверенный Владимир Моисеевич Рытов яши) һәм 1920-1922 елларда әнисе белән [[Харьков]]та яши. Иртә ятим кала (1922 елда атасы вафат була, әнисе 1924 елда). Медицина нәшриятында мөхәррир булып эшләгән 28 яшьлек ике туган апае Рахиль Моисеевна Брейнин аны үз карамагына ала. Сергей Михайлович 1925 елда 10 нчы Мәскәү мәктәбен тәмамлый. Аннары аны [[Мәскәү дәүләт университеты|1-нче Мәскәү дәүләт университетына укырга җибәрәләр]]&lt;ref&gt;[http://window.edu.ru/catalog/pdf2txt/146/58146/28089?p_page=16 Автобиография С. М. Рытова]&lt;/ref&gt;. 1930 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тәмамлый, [[Мәскәү дәүләт университеты|МДУ]] янындагы физика фәнни-тикшеренү институты аспирантурасына укырга керә. Мәскәү дәүләт университетында (1930-1932, 1934-1938), шулай ук ГИФТИ-да (1932-1934, 1945-1947 еллар) һәм МФТИ-да (1947-1978) физика һәм математиканы укыта{{Sfn|УФН|1997}}. 1933 елда академик Л. И. Мандельштам җитәкчелегендә аспирантураны «тирбәлүләр теориясе» белгечлеге буенча тәмамлый.

1934-1958 елларда СССР Фәннәр академиясенең Физика институтының (ФИАН) оптик лабораториясендә эшли. 1935 елда ультратавыш дулкыннарында яктылыкның таркалуын тикшерә башлый. 1937 елда бер төрле булмаган мөхиттә дулкыннар төзелешен анализлауның нәтиҗәле ысулын (Рытов методы) — дулкыннарның таралуын өйрәнүнең көчле коралын тәкъдим итә. 1938 елда тирбәлүләр теориясе үсешенә зур йогынты ясаган «Модулированные колебания и волны»  темасына докторлык диссертациясе яклый{{Sfn|УФН|2009}}.

1947 елда профессор, гомуми физика кафедрасы мөдире, ә 1949 елдан — МДУ-ның, 1951 елдан — МФТИ-ның физика-техник факультетында радиофизика кафедрасы мөдире булып эшли&lt;ref&gt;В МФТИ он с 1953 года по 1978 год возглавлял по совместительству кафедру радиофизики.&lt;/ref&gt;. 1947 елда А. Д. Сахаровның «Теория ядерных переходов» диссертациясен яклау буенча Фәннәр академиясенең Физика институтында яшерен тавыш бирү  буенча комиссия әгъзасы була. 1949 елның 24 маенда  Фәннәр академиясенең Физика институты гыйльми советы утырышында рәислек итүче институт директоры С. И. Вавилов коллегалары [[:ru:Хайкин, Семён Эммануилович|С. Э. Хайкин]], [[:ru:Альперт, Яков Львович|Я. Л. Альпер]], [[:ru:Гинзбург, Виталий Лазаревич|В. Л. Гинзбург]] һәм [[:ru:Марков, Моисей Александрович|М. А. Марков]] белән бергә С. М. Рытовны «космополитик хаталар» ясауда гаепли&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://books.lebedev.ru/wp-content/uploads/2015/08/Rytov.pdf |title=В. М. Березанская. «Космополитические ошибки» С. М. Рытова (стр. 281) |accessdate=2021-11-07 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306030558/http://books.lebedev.ru/wp-content/uploads/2015/08/Rytov.pdf }}&lt;/ref&gt;. Шул ук утырышта аны [[:ru:Комар, Антон Пантелеймонович|А. П. Комар]] каты тәнкыйтьли.

1950 елның 12 гыйнварында С. М. Рытов  Фәннәр академиясенең Физика институты гыйльми советы составыннан чыгарыла һәм тирбәлүләр лабораториясе мөдире урынбасары вазифасыннан алына.

1958 елда С. M. Рытов академик А. Л. Минц чакыруы буенча СССР Фәннәр академиясенең РТИ радиофизик лабораториясен җитәкли (1980-нче еллардан — теоретик бүлек мөдире). Аның эшләре җир өстендә радио мәгълүмат комплексларын эшләү һәм булдыру белән бәйле принципиаль физик мәсьәләләрне өйрәнүгә кагыла: атмосфера  төрлелегенең ерак арага тәэсир итүче радиолокаторлар характеристикасына йогынтысын өйрәнү аз тавышлы параметрик көчәйткечләр эшләү һәм булдыру, радиолокация сигналларын эшкәртүнең акусто-оптик ысулларын эшләү, ерак арага тәэсир итүче радиолокация мәнфәгатендә ионосфераны ракеталар һәм Җирнең ясалма юлдашлары ярдәмендә өйрәнү{{Sfn|УФН|2009}}.
[[Файл:Donskoye Cemetery - Tomb of Rytov 20201219 004827.jpg|мини|373x373пкс|Тын зыяратында кабере]]
Дон зыяратында җирләнгән&lt;ref&gt;[http://moscow-tombs.ru/1996/rytov_sm.htm Могила С. М. Рытова]&lt;/ref&gt;.

== Гаиләсе ==

* Хатыны (1933 елдан) —  Суламифь Сауловна Бахмутская  (1910, [[Лубны]] — 1989, Мәскәү), химик, К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби-химик академияне тәмамлый, «Каучук» заводында эшли, аннары резина сәнәгатенең гыйльми-тикшеренү институтында һәм СССР Фәннәр академиясенең органик химия институтында гыйльми хезмәткәр.
** Кызы — Рылова Наталия Сергеевна (1937-2012), физика-математика фәннәре кандидаты; аның ире — физика-математика фәннәре докторы Владимир Григорьевич Шавров (1932).
* Бабасы — Владимир Мошкович (Моисеевич) Рытов (1879, [[Минск]] — 1960, [[Париж]]), адвокат, рус эмиграциясе эшлеклесе, Франциядә рус адвокатлары берләшмәсе әгъзасы (1947-1960 елларда бу берләшмә Советы әгъзасы була).
* Ике туган агае — рәссам һәм скульптор Александр Иосифович (Мордкевич) Волькензон (1903—?).
* Ике туган агасының улы — физик-теоретик Ю. А. Гольфанд.

== Фәнни эшчәнлеге ==
С. М. Рытов фундаменталь өлеш керткән өлкәләрне шартлы рәвештә өч зур төркемгә бүлергә мөмкин.{{Sfn|УФН|1968}}:

* тирбәлүләр теориясе һәм акустика;
* дулкыннар таралуы, электродинамика һәм оптика;
* статистик радиофизика.

С. M. Рытов молекуляр яктылыкның таралуының гомуми феноменологик теориясен эшли, ул  Мандельштам-Бриллюэн  спектрын һәм деполяризацияләнгән нурланышны, шулай ук энтропия тирбәлүе аркасында таралу спектрын анализлауны үз эченә ала. Күп санлы тәҗрибәләр белән расланган бу теория гомуми танылу ала. Үзенең эшләрендә электромагнит дулкыннарны кире дилектрик даимилы катламнан чагылышы мәсьәләсен катгый хәл итә, анисотропик мөхитләрдә электромагнит дулкыннар таралу вакытында Пойнтинг векторы, төркем тизлеге векторы һәм энергетик тыгызлык арасындагы бәйләнешне тикшерә.

Ул электродинамикада җылылык флуктуациясе теориясенә нигез салучыларның берсе.

Ул үстергән радиофизик мәсьәләләрне анализлауның кайбер ысуллары шулкадәр еш кулланыла, хәтта аларны «халыкныкы» дип кабул итәләр{{Sfn|УФН|1997}}.

С. M. Рытов — популяр физика дәреслекләренең аерым бүлекләре авторы. Русиядә аның «Введение в статистическую радиофизику» дәреслеге яхшы билгеле. Монографиянең яңадан каралган басмасы чит илдә 4 томда басылып чыга һәм киң танылу ала. Шулай, 2021 елның октябренә, Google Scholar сайты мәгълүматлары буенча, басмадан 1468 тапкыр күчермә китерелгән.

Профессор Рытов үзенең укытучысы, рус галиме Л. И. Мандельштам традицияләрен дәвам итә һәм үзенең фәнни мәктәбен булдыра. Бу җәһәттән аңа билгеле Мәскәү профессорлары  Татарский В. И., Левин М. Л., Кравцов Ю. А. һәм радиофизика буенча Бөтен Мәскәү семинарының башка катнашучылары ярдәм итә. Семинарда Мәскәү гыйльми-тикшеренү институтының планлаштырылган эше генә түгел, шулай ук физикларның зур игътибарын җәлеп иткән, башлангыч гомуми физик тикшеренүләр  карала. Физиклар Кравцов Ю. А., Яковлев В. П., Муратов Р. З., З. И. Фейзуллин, В. В. Караваева, В. В. Сазонов, С. П. Ефимов, А.B Шмелев, В. Г. Полевой, С. В. Бирюков, Л. А. Апресян аның мәктәбеннән чыкканнар.

== Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре ==

* Өч [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]]
* [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Хөрмәт Билгесе» ордены]]
* медальләр
* А. С. Попов исемендәге алтын медаль (1959) статистик радиофизика өлкәсендәге хезмәтләре циклы өчен .

== Матбугат хезмәтләре ==

** ''Рытов С. М.'' Модулированные колебания и волны // Тр. Физического института АН СССР, 1940, т. 2, вып. 1.
** ''Рытов С. М.'' Теория электрических флуктуаций и теплового излучения. — М., 1953.
** ''Рытов С. М.'' Что увидит и с чем столкнётся астронавт, летящий с околосветовой скоростью. // «Природа», 1960, № 4.
** ''Рытов С. М.'' Введение в статистическую радиофизику. — М.: Наука, 1966.
** ''Рытов С. М., Левин М. Л.'' Теория равновесных тепловых флуктуаций в электродинамике. — М., 1967.
** ''Рытов С. М.'' Введение в статистическую радиофизику. Ч.1. Случайные процессы. — М.: Наука, 1976.
** ''Рытов С. М., Кравцов Ю. А., Татарский В. И.'' Введение в статистическую радиофизику. Ч.2. Случайные поля. — М.: Наука, 1978.
** ''Rytov Sergei M., Kravtsov Yurii A., Tatarskii Valerian I.'' Principles of Statistical Radiophysics.v.'''4''', Springer- Verlag Berlin Heidelberg [[:ba:Special:BookSources/9783642726842|ISBN 978-3-642-72684-2]]

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Әдәбият ==

*
* Сергей Михайлович Рытов (К 60-летию со дня рождения) // Успехи физических наук : журнал. — М.: ФИАН, 1968. — Т. 96. — № 11. — С. 573—574. — ISSN 0042-1294.
* Памяти Сергея Михайловича Рытова // Успехи физических наук : журнал. — М.: ФИАН, 1997. — Т. 167. — № 7. — С. 787—788. — ISSN 0042-1294.
* Гуляев Ю. В. К 100-летию со дня рождения С. М. Рытова (вступительное слово) // Успехи физических наук : журнал. — М.: ФИАН, 2009. — Т. 179. — № 5. — С. 531—534. — ISSN 0042-1294.

== Сылтамалар ==

* Профиль Сергея Михайловича Рытова РФА рәсми сайтында
* [http://ufn.ru/ru/authors/rytov_s_m/ Статьи С. М. Рылова] в журнале «Успехи физических наук»
* [www.pseudology.org/science/RytovSM.htm Сергей Михайлович Рытов] на сайте pseudology.org (недоступная ссылка с 28-03-2014 [2767 дней])

[[Төркем:3 июль көнне туганнар]]
[[Төркем:1908 елда туганнар]]
[[Төркем:Харьковта туганнар]]
[[Төркем:22 октябрь көнне вафатлар]]
[[Төркем:1996 елда вафатлар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]]
[[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]]
[[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]]
[[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Русия физиклары]]
[[Төркем:ССРБ физиклары]]
[[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>8rxlnyz1ncpv6auop0lcrsu4ttsbfzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акаретлер (Бешикташ )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506106</id>
    <revision>
      <id>6024886</id>
      <parentid>4688105</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="9tb5czrb3pxniwpymnc6tee9pvoe08m" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акаретлер}}

'''Акаретлер''' ({{lang-tr|Akaretler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Истмала иле Бешикташ  илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6079897. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бешикташ илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9tb5czrb3pxniwpymnc6tee9pvoe08m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акчай (Элмалы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506470</id>
    <revision>
      <id>6024825</id>
      <parentid>4858101</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4577" sha1="e650xj64bmmlfl7iraw2fxmtodu91nj" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акчай (мәгънәләр)}}

'''Акчай''' ({{lang-tr|Akçay}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акчай Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 460 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 495 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4702092. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-07-25
| ''[[:d:Q59530615|Martiros Minassian]]''
| ''[[:d:Q1962291|Ереван лингвистика университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21280575|armenologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q20518196|Institute of Language of Armenia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q503473|Женева университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-02
| [[Контамин-сюр-Арв]]
|-
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-17
| ''[[:d:Q107315530|Metin Demirtaş]]''
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-27
| [[Antalya|Анталия]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Элмалы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>e650xj64bmmlfl7iraw2fxmtodu91nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баһчелиевлер (Язиһан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508307</id>
    <revision>
      <id>6024911</id>
      <parentid>5985032</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="qajzkb9rpfbo2rv3p5bbra1je2v5sio" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Баһчелиевлер (мәгънәләр)}}

'''Баһчелиевлер''' ({{lang-tr|Bahçelievler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Малатья иле Язиһан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10737282. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Язиһан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>qajzkb9rpfbo2rv3p5bbra1je2v5sio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Богазичи (Шерефликочһисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508959</id>
    <revision>
      <id>6024865</id>
      <parentid>4700248</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="tbibg9zy90qoexr8ww968mb2im53bgs" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Богазичи (мәгънәләр)}}

'''Богазичи''' ({{lang-tr|Boğaziçi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Шерефликочһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97230346. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Шерефликочһисар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tbibg9zy90qoexr8ww968mb2im53bgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бүюкгөл (Сиверек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509387</id>
    <revision>
      <id>6024870</id>
      <parentid>4701654</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="65lkqiahnf7mlcqsohrcpi2e23c548e" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бүюкгөл}}

'''Бүюкгөл''' ({{lang-tr|Büyükgöl}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6822705. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сиверек илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>65lkqiahnf7mlcqsohrcpi2e23c548e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вишнезаде (Бешикташ )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509568</id>
    <revision>
      <id>6024900</id>
      <parentid>4861018</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="f265ogo4bqm5zxaifexzqk5he7t6nph" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Вишнезаде}}

'''Вишнезаде''' ({{lang-tr|Vişnezade}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Истмала иле Бешикташ  илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Вишнезаде Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 349 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 4 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6068748. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бешикташ илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>f265ogo4bqm5zxaifexzqk5he7t6nph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөзлү (Һазро)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509868</id>
    <revision>
      <id>6024945</id>
      <parentid>5912195</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3795" sha1="2y31w0pmpe0dwutkz7asvkm19dqopn2" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөзлү (мәгънәләр)}}

'''Гөзлү''' ({{lang-tr|Gözlü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Һазро илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гөзлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 700 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1047 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6708591. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Һазро илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>2y31w0pmpe0dwutkz7asvkm19dqopn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүзелъюрт (Першембе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510363</id>
    <revision>
      <id>6024922</id>
      <parentid>5981346</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="99m036q8jiv4wvsf7tkiz7o0awhea4d" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүзелъюрт (мәгънәләр)}}

'''Гүзелъюрт''' ({{lang-tr|Güzelyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Першембе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүзелъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 430 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 735 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10764243. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Першембе илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>99m036q8jiv4wvsf7tkiz7o0awhea4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүнбашы (Гүрпынар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510594</id>
    <revision>
      <id>6024875</id>
      <parentid>4862866</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="qolz6n9yxfj4zwpny8i4mu4vfmv8ezh" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүнбашы (мәгънәләр)}}

'''Гүнбашы''' ({{lang-tr|Günbaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Гүрпынар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүнбашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 954 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1296 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6698183. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Гүрпынар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>qolz6n9yxfj4zwpny8i4mu4vfmv8ezh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүнейҗе (Чаталпынар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510689</id>
    <revision>
      <id>6024891</id>
      <parentid>4863086</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3793" sha1="po6597b3120ki62mhqgq2jwlisntoib" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүнейҗе (мәгънәләр)}}

'''Гүнейҗе''' ({{lang-tr|Güneyce}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Чаталпынар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүнейҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 403 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 713 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109962863. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чаталпынар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>po6597b3120ki62mhqgq2jwlisntoib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүнейсу (Вакфыкебир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510711</id>
    <revision>
      <id>6024834</id>
      <parentid>4863060</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="f9p66fh2uplhoymp6vjc4bo3r3jhutp" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүнейсу (мәгънәләр)}}

'''Гүнейсу''' ({{lang-tr|Güneysu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүнейсу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 555 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 863 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10764057. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Вакфыкебир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>f9p66fh2uplhoymp6vjc4bo3r3jhutp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даглыҗа (Бешикдүзү)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510917</id>
    <revision>
      <id>6024894</id>
      <parentid>4811022</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3382" sha1="6qg2j1u28kzaw7bo9qjo8nro1jgnzre" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Даглыҗа (мәгънәләр)}}

'''Даглыҗа''' ({{lang-tr|Dağlıca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Трабзон иле Бешикдүзү илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Даглыҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 551 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 860 чакрым ераклыкта урнашкан.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6803204. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бешикдүзү илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6qg2j1u28kzaw7bo9qjo8nro1jgnzre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Делилер (Элмадаг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511224</id>
    <revision>
      <id>6024832</id>
      <parentid>4864579</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="hnin8oqkpor4n32v9bbisjrmtf14w7l" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Делилер (мәгънәләр)}}

'''Делилер''' ({{lang-tr|Deliler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Элмадаг илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Делилер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 35 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 384 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4831336. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Элмадаг илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hnin8oqkpor4n32v9bbisjrmtf14w7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дибекли (Текман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511557</id>
    <revision>
      <id>6024897</id>
      <parentid>5980853</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="du5panbl7osee549fq8r44qelshdmg0" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дибекли (мәгънәләр)}}

'''Дибекли''' ({{lang-tr|Dibekli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эрзурум иле Текман илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дибекли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 754 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1087 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6076166. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Текман илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>du5panbl7osee549fq8r44qelshdmg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дикмен (Кызылтепе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511607</id>
    <revision>
      <id>6024883</id>
      <parentid>4865294</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="rjp380xm6kpmzy25emgit5b0thjovhd" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дикмен (мәгънәләр)}}

'''Дикмен''' ({{lang-tr|Dikmen}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дикмен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 729 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1078 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1013222. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кызылтепе илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>rjp380xm6kpmzy25emgit5b0thjovhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доганлар (Чамлыдере)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511730</id>
    <revision>
      <id>6024868</id>
      <parentid>4865500</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="oprnxqx38yeu5jfcsxf8z6kx9jvkr6t" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Доганлар (мәгънәләр)}}

'''Доганлар''' ({{lang-tr|Doğanlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Чамлыдере илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Доганлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 75 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 290 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4832529. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чамлыдере илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>oprnxqx38yeu5jfcsxf8z6kx9jvkr6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Долун (Кулп)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511833</id>
    <revision>
      <id>6024799</id>
      <parentid>5967354</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="d5u83d9aghhqgvc47z89g50hjm4osn5" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Долун}}

'''Долун''' ({{lang-tr|Dolun}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Кулп илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Долун Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 717 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1061 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1891436. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кулп илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>d5u83d9aghhqgvc47z89g50hjm4osn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доюран (Кызылтепе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511868</id>
    <revision>
      <id>6024856</id>
      <parentid>4865791</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="pp58c7cf1l6z2i5zd68svgyy3z529mw" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Доюран}}

'''Доюран''' ({{lang-tr|Doyuran}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Доюран Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 745 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1094 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3675607. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кызылтепе илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>pp58c7cf1l6z2i5zd68svgyy3z529mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дура (Маньяс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511970</id>
    <revision>
      <id>6024925</id>
      <parentid>4865861</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="f7gpligl8tbnlhcvni6znbltqex83d4" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дура (мәгънәләр)}}

'''Дура''' ({{lang-tr|Dura}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Балыкесир иле Маньяс илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дура Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 430 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 147 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10757079. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Маньяс илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>f7gpligl8tbnlhcvni6znbltqex83d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ениҗе (Гүлнар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512574</id>
    <revision>
      <id>6024839</id>
      <parentid>5394021</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="ktmiuqq9udjtjaig1gqqorxmeksqbt2" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ениҗе (мәгънәләр)}}

'''Ениҗе''' ({{lang-tr|Yenice}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Гүлнар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ениҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 405 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 648 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16727180. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Гүлнар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ktmiuqq9udjtjaig1gqqorxmeksqbt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еникөй (Арнавуткөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512738</id>
    <revision>
      <id>6024896</id>
      <parentid>5393241</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="pidob75cfm4j18hbso3srs3g6y13bqd" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Еникөй (мәгънәләр)}}

'''Еникөй''' ({{lang-tr|Yeniköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Истмала иле Арнавуткөй илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Еникөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 382 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 41 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6078204. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Арнавуткөй илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>pidob75cfm4j18hbso3srs3g6y13bqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ешилъюрт (Ешилъюрт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513232</id>
    <revision>
      <id>6024924</id>
      <parentid>6012279</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6504" sha1="ts61yqehr0p3woph89fbvinuf4l1xl6" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{УК}}

{{мәгънәләр|Ешилъюрт (мәгънәләр)}}

'''Ешилъюрт''' ({{lang-tr|Yeşilyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Малатья иле Ешилъюрт илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ешилъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 499 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 848 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1775778. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873
| ''[[:d:Q136099465|Udi Nevres Bey]]''
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-22
| [[Истанбул]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| ''[[:d:Q136783019|Ömer Özcan]]''
| ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''
| ''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37868118|дәреслекләр авторы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q6083119|Işıklar Military Highschool]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6442920|Күләле хәрби лицее]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3515831|Tarsus American College]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7855223|Turkish Air Force Academy]]''
| No/unknown value
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-01
| ''[[:d:Q6388775|Kenan Işık]]''
| ''[[:d:Q6088918|Ankara Atatürk Lisesi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-07-29
| [[Истанбул]]
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q134448826|İbrahim Atalay]]''
| ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12813001|Istanbul University School of the Environment]]''
| [[профессор]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-25
| ''[[:d:Q6077481|Ebubekir Eroğlu]]''
| ''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]''
| ''[[:d:Q482980|автор]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q24174989|Namık Hakan Durhan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-05-05
| [[Әнкара]]
|-
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| ''[[:d:Q27062279|Fatoş Topaç]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-01
| ''[[:d:Q21541504|Bülent Tüfenkci]]''
| ''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-06
| ''[[:d:Q116586951|İhsan Koca]]''
| ''[[:d:Q6086297|Marmara University Law School]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-09
| ''[[:d:Q140762564|Bülent Yücetürk]]''
| ''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q600751|прокурор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Ешилъюрт илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ts61yqehr0p3woph89fbvinuf4l1xl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җами (Дариҗа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513260</id>
    <revision>
      <id>6024919</id>
      <parentid>4850440</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="ox37lb3h5lvpb2srfpdg1dt31sbl1tt" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җами (мәгънәләр)}}

'''Җами''' ({{lang-tr|Cami}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Коҗаэли иле Дариҗа илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җами Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 310 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 43 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387879. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Дариҗа илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ox37lb3h5lvpb2srfpdg1dt31sbl1tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кадыкөй (Наллыһан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514556</id>
    <revision>
      <id>6024821</id>
      <parentid>4869660</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3772" sha1="kc0xbvye3na7r2egmc0a3cvqxfn4yp1" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кадыкөй}}

'''Кадыкөй''' ({{lang-tr|Kadıköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кадыкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 142 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 209 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6345861. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Наллыһан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>kc0xbvye3na7r2egmc0a3cvqxfn4yp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калынагач (Сиверек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514823</id>
    <revision>
      <id>6024892</id>
      <parentid>4870157</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3811" sha1="45nn11rjk12pir6ir293oayzgzeb5bo" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Калынагач}}

'''Калынагач''' ({{lang-tr|Kalınağaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Калынагач Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 593 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 943 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10775916. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сиверек илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>45nn11rjk12pir6ir293oayzgzeb5bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карталтепе (Бала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515781</id>
    <revision>
      <id>6024872</id>
      <parentid>4871408</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="8vicx0a9gla8wmfjh2rd0d028075ecr" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Карталтепе}}

'''Карталтепе''' ({{lang-tr|Kartaltepe}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Карталтепе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 48 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 387 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97231373. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бала илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>8vicx0a9gla8wmfjh2rd0d028075ecr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келҗекөй (Мут)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516062</id>
    <revision>
      <id>6024850</id>
      <parentid>5980322</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T19:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3749" sha1="aww290rywjl9m5uavid4q6eg897kku4" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Келҗекөй}}

'''Келҗекөй''' ({{lang-tr|Kelceköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Келҗекөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 368 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 620 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6621317. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Мут илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>aww290rywjl9m5uavid4q6eg897kku4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кесиккөпрү (Бала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516207</id>
    <revision>
      <id>6024890</id>
      <parentid>4872183</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="9sxbodcmz309y2wmy38bfghw4wwm17b" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кесиккөпрү}}

'''Кесиккөпрү''' ({{lang-tr|Kesikköprü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кесиккөпрү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 76 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 416 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3674345. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бала илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9sxbodcmz309y2wmy38bfghw4wwm17b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киразлыяйла (Енишеһир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516318</id>
    <revision>
      <id>6024889</id>
      <parentid>4872457</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T01:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="sunobqi0gw199yzh7opz1rw7aml2tmg" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Киразлыяйла}}

'''Киразлыяйла''' ({{lang-tr|Kirazlıyayla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Киразлыяйла Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 281 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 90 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6615399. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Енишеһир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>sunobqi0gw199yzh7opz1rw7aml2tmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киремитлик (Малкара)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516329</id>
    <revision>
      <id>6024859</id>
      <parentid>4872477</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="679rc9cm8r8m0akilgwhgipjpkojj8k" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Киремитлик}}

'''Киремитлик''' ({{lang-tr|Kiremitlik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Текирдаг иле Малкара илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Киремитлик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 516 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 173 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6615091. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Малкара илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>679rc9cm8r8m0akilgwhgipjpkojj8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көсели (Бала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516905</id>
    <revision>
      <id>6024857</id>
      <parentid>4875689</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="f73a6qw4kb49p00sqcm9c87njfq1ghl" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Көсели}}

'''Көсели''' ({{lang-tr|Köseli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Көсели Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 35 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 378 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6454009. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бала илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>f73a6qw4kb49p00sqcm9c87njfq1ghl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулфаллар (Гейве)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517027</id>
    <revision>
      <id>6024801</id>
      <parentid>5853944</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="p812se60w44rxdlcyaz2sa1frepkru6" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кулфаллар}}

'''Кулфаллар''' ({{lang-tr|Kulfallar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Сакарья иле Гейве илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кулфаллар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 223 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 128 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6088697. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883
| ''[[:d:Q12281991|Metropolitan Ioakeim of Kozani]]''
| ''[[:d:Q692970|Halki seminary]]''
| ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| [[Афина|Афин]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Гейве илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>p812se60w44rxdlcyaz2sa1frepkru6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызык (Акъюрт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517621</id>
    <revision>
      <id>6024943</id>
      <parentid>5901450</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3749" sha1="t1ovtfa2q3haneoiuvpqlrs1upvbtr1" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кызык}}

'''Кызык''' ({{lang-tr|Kızık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Акъюрт илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кызык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 30 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 363 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6454778. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Акъюрт илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>t1ovtfa2q3haneoiuvpqlrs1upvbtr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарлыкую (Силифке)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518882</id>
    <revision>
      <id>6024879</id>
      <parentid>4788500</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3678" sha1="cpdv50839enac2160nyn35ufcj3ew0q" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Нарлыкую}}

'''Нарлыкую''' ({{lang-tr|Narlıkuyu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Нарлыкую Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 403 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 675 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q848804. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Силифке илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>cpdv50839enac2160nyn35ufcj3ew0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Османие (Енишеһир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519414</id>
    <revision>
      <id>6024864</id>
      <parentid>4806940</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3669" sha1="e6vr3f48tozyafbfqpgytq1l1dkw9ak" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Османие}}

'''Османие''' ({{lang-tr|Osmaniye}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Османие Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 277 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 108 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6582001. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Енишеһир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>e6vr3f48tozyafbfqpgytq1l1dkw9ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сазагасы (Һаймана)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520180</id>
    <revision>
      <id>6024860</id>
      <parentid>4830051</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="prg931tykxuk4bil44g6gpg6r4u0hqo" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сазагасы}}

'''Сазагасы''' ({{lang-tr|Sazağası}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сазагасы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 84 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 380 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7429399. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Һаймана илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>prg931tykxuk4bil44g6gpg6r4u0hqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарывелилер (Мут)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520538</id>
    <revision>
      <id>6024926</id>
      <parentid>4830646</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="spsu4k3im7h6sw8b9i9rziq10zxxjb8" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сарывелилер}}

'''Сарывелилер''' ({{lang-tr|Sarıveliler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сарывелилер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 383 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 632 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6578763. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Мут илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>spsu4k3im7h6sw8b9i9rziq10zxxjb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Танрыверди (Сиверек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521590</id>
    <revision>
      <id>6024873</id>
      <parentid>4832537</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3728" sha1="j15lh3v8t14uptthgg2ovod8uuzcz9g" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Танрыверди}}

'''Танрыверди''' ({{lang-tr|Tanrıverdi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Танрыверди Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 649 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 998 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6567986. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Сиверек илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>j15lh3v8t14uptthgg2ovod8uuzcz9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тепеҗикөрен (Козан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522013</id>
    <revision>
      <id>6024854</id>
      <parentid>4833739</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="milxvw60o6mumowfr3s9pwrjcn0pevj" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тепеҗикөрен}}

'''Тепеҗикөрен''' ({{lang-tr|Tepecikören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Козан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тепеҗикөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 373 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 701 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989645. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Козан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>milxvw60o6mumowfr3s9pwrjcn0pevj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Теперик (Демирҗи)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522047</id>
    <revision>
      <id>6024855</id>
      <parentid>4833632</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="te1dcn3jmvmtol9ryv00hthgp16646v" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Теперик}}

'''Теперик''' ({{lang-tr|Teperik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Маниса иле Демирҗи илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Теперик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 357 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 232 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6557204. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Демирҗи илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>te1dcn3jmvmtol9ryv00hthgp16646v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Угурлу (Ортаһисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522526</id>
    <revision>
      <id>6024903</id>
      <parentid>4841431</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T04:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3678" sha1="6tbnchb54ypvfqovmbnb3tdi43o54dh" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Угурлу}}

'''Угурлу''' ({{lang-tr|Uğurlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Угурлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 586 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 896 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6104583. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ортаһисар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>6tbnchb54ypvfqovmbnb3tdi43o54dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чага (Сиверек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524169</id>
    <revision>
      <id>6024947</id>
      <parentid>4843841</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="g5682phyyf46hm3rcdpg09abc3cxodz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чага (мәгънәләр)}}

'''Чага''' ({{lang-tr|Çağa}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чага Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 621 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 970 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10839221. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Сиверек илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>g5682phyyf46hm3rcdpg09abc3cxodz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаталҗа (Тарсус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524859</id>
    <revision>
      <id>6024934</id>
      <parentid>4844943</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="ip6zkio3z4lp4d74sxkp11ns4s0p6iw" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чаталҗа (мәгънәләр)}}

'''Чаталҗа''' ({{lang-tr|Çatalca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чаталҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 395 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 700 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8077554. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Тарсус илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ip6zkio3z4lp4d74sxkp11ns4s0p6iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаталчешме (Бала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524903</id>
    <revision>
      <id>6024953</id>
      <parentid>4844937</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="82mv3yn7dgr3g2o24oou7tit8p6qwoz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чаталчешме (мәгънәләр)}}

'''Чаталчешме''' ({{lang-tr|Çatalçeşme}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чаталчешме Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 51 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 395 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8077559. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бала илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>82mv3yn7dgr3g2o24oou7tit8p6qwoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шеремет (Кула )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525784</id>
    <revision>
      <id>6024888</id>
      <parentid>4846614</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T01:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="0vj87weso88jhlmf7msg4t05bgoh2gi" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Шеремет}}

'''Шеремет''' ({{lang-tr|Şeremet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Маниса иле Кула  илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Шеремет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 386 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 263 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6441979. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кула  илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>0vj87weso88jhlmf7msg4t05bgoh2gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эвҗилер (Чалдыран)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526001</id>
    <revision>
      <id>6024869</id>
      <parentid>4847098</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="3ns66adse5nhhj2ekp9u4zv2i4ewq1l" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эвҗилер (мәгънәләр)}}

'''Эвҗилер''' ({{lang-tr|Evciler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Чалдыран илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эвҗилер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 955 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1291 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3670692. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чалдыран илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>3ns66adse5nhhj2ekp9u4zv2i4ewq1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эсенчай (Караҗасу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526430</id>
    <revision>
      <id>6024826</id>
      <parentid>4847949</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="2vynbtzp3etycy9rid4q7uykfe029vk" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эсенчай (мәгънәләр)}}

'''Эсенчай''' ({{lang-tr|Esençay}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Айдын иле Караҗасу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эсенчай Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 442 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 360 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4823961. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Караҗасу илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>2vynbtzp3etycy9rid4q7uykfe029vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эскибедил (Акъязы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526462</id>
    <revision>
      <id>6024862</id>
      <parentid>4848019</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3678" sha1="bw1g2pvbp5kge7x0k5zsn6q9bntjqjz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эскибедил}}

'''Эскибедил''' ({{lang-tr|Eskibedil}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Сакарья иле Акъязы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эскибедил Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 212 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 138 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6065947. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Акъязы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>bw1g2pvbp5kge7x0k5zsn6q9bntjqjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юкарыакөрен (Һалылые)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526654</id>
    <revision>
      <id>6024939</id>
      <parentid>4848454</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="g8wdxgb3dl3k05adamq5w71zqkxa0p2" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юкарыакөрен (мәгънәләр)}}

'''Юкарыакөрен''' ({{lang-tr|Yukarıakören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юкарыакөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 601 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 949 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10837758. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Һалылые илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>g8wdxgb3dl3k05adamq5w71zqkxa0p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Языбашы (Аргуван)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527138</id>
    <revision>
      <id>6024845</id>
      <parentid>4849350</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T17:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="lwh9e9q2qggjmzh12viwro2afas62r9" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Языбашы (мәгънәләр)}}

'''Языбашы''' ({{lang-tr|Yazıbaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Малатья иле Аргуван илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Языбашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 494 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 842 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10837135. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Аргуван илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>lwh9e9q2qggjmzh12viwro2afas62r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якуплар (Тургутлу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527328</id>
    <revision>
      <id>6024877</id>
      <parentid>4849750</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="aud39m38mjmxwi3goi7lcj7fywxo4ty" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Якуплар (мәгънәләр)}}

'''Якуплар''' ({{lang-tr|Yakuplar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Маниса иле Тургутлу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Якуплар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 466 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 287 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6541368. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Тургутлу илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>aud39m38mjmxwi3goi7lcj7fywxo4ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акташ (Гереде)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528274</id>
    <revision>
      <id>6024840</id>
      <parentid>4857963</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4167" sha1="6453gxecw3cvp6h4u7h9ouhw7xneg6l" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акташ (мәгънәләр)}}

'''Акташ''' ({{lang-tr|Aktaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Болу]] иле Гереде илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акташ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 95 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 284 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1396583. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гереде илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6453gxecw3cvp6h4u7h9ouhw7xneg6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армутверен (Демиркөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528935</id>
    <revision>
      <id>6024918</id>
      <parentid>5987342</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="43m0d6j61kmss2k9m0dcun1e452evhl" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Армутверен (мәгънәләр)}}

'''Армутверен''' ({{lang-tr|Armutveren}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кыркларэли]] иле Демиркөй илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Армутверен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 497 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 155 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3658442. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
| ''[[:d:Q133461978|Valcho Valchev]]''
| 
| 
| 
| No/unknown value
| [[Искыр (авыл, Варна өлкәсе)]]
|-
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880
| ''[[:d:Q98831766|Todor Panchaliev]]''
| 
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-12-27
| [[Нифон]]
|-
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| ''[[:d:Q12281232|Иван Тамахкяров]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Владикавказ]]
|-
| 
| ''[[:d:Q12275807|Вълчо Тамахкяров]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-06
| Армутверен
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Демиркөй илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>43m0d6j61kmss2k9m0dcun1e452evhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бардаклы (Догубаязыт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529844</id>
    <revision>
      <id>6024874</id>
      <parentid>4697770</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3623" sha1="7zpqtl4kwwe83rhous0l4geqi7mqm4z" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бардаклы (мәгънәләр)}}

'''Бардаклы''' ({{lang-tr|Bardaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6861387. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Догубаязыт илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7zpqtl4kwwe83rhous0l4geqi7mqm4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүнейкая (Елдызэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532069</id>
    <revision>
      <id>6024846</id>
      <parentid>5909413</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T18:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="g84pgk4jrtyh2w4064l78r9u8er9zt4" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүнейкая (мәгънәләр)}}

'''Гүнейкая''' ({{lang-tr|Güneykaya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Елдызэли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүнейкая Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 337 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 668 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6695053. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Елдызэли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>g84pgk4jrtyh2w4064l78r9u8er9zt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүрбулак (Алуҗра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532164</id>
    <revision>
      <id>6024819</id>
      <parentid>5907168</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="h0ft3jt6f4h58cpnjzpi3v2e3cwxv4y" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүрбулак (мәгънәләр)}}

'''Гүрбулак''' ({{lang-tr|Gürbulak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Алуҗра илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүрбулак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 510 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 835 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6690699. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Алуҗра илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>h0ft3jt6f4h58cpnjzpi3v2e3cwxv4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Девеҗикаргын (Артова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532464</id>
    <revision>
      <id>6024893</id>
      <parentid>4864353</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="824gv8c3pyhibyn8h0tv2qofkh0lltl" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Девеҗикаргын}}

'''Девеҗикаргын''' ({{lang-tr|Devecikargın}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Артова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Девеҗикаргын Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 277 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 610 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6787067. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Артова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>824gv8c3pyhibyn8h0tv2qofkh0lltl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дерекөй (Пүлүмүр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532787</id>
    <revision>
      <id>6024927</id>
      <parentid>4865039</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="6oruil5dud1prtmtj883g5i23m87roj" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дерекөй (мәгънәләр)}}

'''Дерекөй''' ({{lang-tr|Dereköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Тунҗэли]] иле Пүлүмүр илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дерекөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 595 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 932 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6790377. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Пүлүмүр илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6oruil5dud1prtmtj883g5i23m87roj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доганҗылар (Алаплы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533047</id>
    <revision>
      <id>6024861</id>
      <parentid>4865594</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4214" sha1="5noeugil4vup9f348misjr0e3il1htg" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Доганҗылар (мәгънәләр)}}

'''Доганҗылар''' ({{lang-tr|Doğancılar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Зонгулдак]] иле Алаплы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Доганҗылар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 180 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 203 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6776400. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Алаплы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>5noeugil4vup9f348misjr0e3il1htg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дөллүк (Токат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533207</id>
    <revision>
      <id>6024876</id>
      <parentid>4866240</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="ajz429g1ekma9k8h5mwqi7qd490d36l" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дөллүк (мәгънәләр)}}

'''Дөллүк''' ({{lang-tr|Döllük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Токат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дөллүк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 327 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 652 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6768624. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Токат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ajz429g1ekma9k8h5mwqi7qd490d36l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яйла (Дүзҗе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534161</id>
    <revision>
      <id>6024976</id>
      <parentid>4849492</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="35ntuqx7sajoi9qd2mzad6zpow4ta55" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Яйла (мәгънәләр)}}

'''Яйла''' ({{lang-tr|Yayla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Дүзҗе]] иле Дүзҗе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Яйла Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 181 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 186 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6535071. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Дүзҗе илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>35ntuqx7sajoi9qd2mzad6zpow4ta55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юваҗык (Решадие)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535542</id>
    <revision>
      <id>6024798</id>
      <parentid>5905889</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="t6ne6zmg8i511ifalp5jsml0sp5u5s7" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юваҗык (мәгънәләр)}}

'''Юваҗык''' ({{lang-tr|Yuvacık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Решадие илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юваҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 396 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 722 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6504910. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Решадие илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>t6ne6zmg8i511ifalp5jsml0sp5u5s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карасу (Ениҗе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536946</id>
    <revision>
      <id>6024916</id>
      <parentid>5981328</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="7qih1e1k07n92d67cdbyuajwysby4td" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Карасу}}

'''Карасу''' ({{lang-tr|Karasu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанаккале]] иле Ениҗе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Карасу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 461 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 173 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6632757. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ениҗе илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7qih1e1k07n92d67cdbyuajwysby4td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каядиби (Ешилова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537330</id>
    <revision>
      <id>6024885</id>
      <parentid>4871714</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="avc1ahdc75z52zebamdbgxmwi8bvsb1" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Каядиби}}

'''Каядиби''' ({{lang-tr|Kayadibi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бурдур]] иле Ешилова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Каядиби Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 381 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 393 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6625537. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ешилова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>avc1ahdc75z52zebamdbgxmwi8bvsb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кемерхисар (Бор)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537484</id>
    <revision>
      <id>6024942</id>
      <parentid>5966213</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="ll0eykpbaftlvh47eqdz43xntjsv5rt" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кемерхисар}}

'''Кемерхисар''' ({{lang-tr|Kemerhisar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Нигде]] иле Бор илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кемерхисар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 278 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 597 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1533122. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| ''[[:d:Q6102598|Ali Yaramancı]]''
| 
| [[галим]]
| [[Истанбул университеты]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Бор илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ll0eykpbaftlvh47eqdz43xntjsv5rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Козлуҗа (Афйонкарахисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537766</id>
    <revision>
      <id>6024917</id>
      <parentid>4872669</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4200" sha1="3nmxxxeq36gvf0uk7cou1jrm02vj2pf" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Козлуҗа}}

'''Козлуҗа''' ({{lang-tr|Kozluca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Афйонкарахисар]] иле Афйонкарахисар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Козлуҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 224 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 273 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6606785. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Афйонкарахисар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>3nmxxxeq36gvf0uk7cou1jrm02vj2pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куртулуш (Ризе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538375</id>
    <revision>
      <id>6024915</id>
      <parentid>5981327</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4161" sha1="evbdep1la3hsxem0sg4d1jss96vok31" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Куртулуш}}

'''Куртулуш''' ({{lang-tr|Kurtuluş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ризе]] иле Ризе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Куртулуш Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 665 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 974 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10782578. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ризе илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>evbdep1la3hsxem0sg4d1jss96vok31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күллүк (Элазыг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538574</id>
    <revision>
      <id>6024844</id>
      <parentid>4875027</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T17:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="dshryuuxs5w5n6skzusdsvzfyqzoi9j" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Күллүк}}

'''Күллүк''' ({{lang-tr|Küllük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Элазыг илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Күллүк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 557 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 905 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6594391. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Элазыг илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>dshryuuxs5w5n6skzusdsvzfyqzoi9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күчүкада (Буланҗак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538641</id>
    <revision>
      <id>6024930</id>
      <parentid>4875165</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4184" sha1="58q7t5xwgt4w8g8zaq45yttcq17c4tf" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Күчүкада}}

'''Күчүкада''' ({{lang-tr|Küçükada}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Буланҗак илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Күчүкада Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 461 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 773 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6593163. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Буланҗак илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>58q7t5xwgt4w8g8zaq45yttcq17c4tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызылҗапэлит (Огузлар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538842</id>
    <revision>
      <id>6024964</id>
      <parentid>4874451</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="erezxcywe50i0zg4axeai9jninmtoxq" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кызылҗапэлит}}

'''Кызылҗапэлит''' ({{lang-tr|Kızılcapelit}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Огузлар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кызылҗапэлит Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 180 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 482 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6079017. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Огузлар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>erezxcywe50i0zg4axeai9jninmtoxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мусаллар (Кастамону)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539524</id>
    <revision>
      <id>6024835</id>
      <parentid>4780261</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="f0u6vowlsh8v0fghy5wp20nnlxzg4ct" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Мусаллар}}

'''Мусаллар''' ({{lang-tr|Musallar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кастамону]] иле Кастамону илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Мусаллар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 187 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 390 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6584788. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кастамону илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>f0u6vowlsh8v0fghy5wp20nnlxzg4ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олуклу (Байрамөрен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539887</id>
    <revision>
      <id>6024931</id>
      <parentid>4802980</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="93shwbkkx7a9lzh7p4d1vsovaa34nw0" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Олуклу}}

'''Олуклу''' ({{lang-tr|Oluklu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанкыры]] иле Байрамөрен илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Олуклу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 120 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 343 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2388137. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Байрамөрен илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>93shwbkkx7a9lzh7p4d1vsovaa34nw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пашалыоглу (Боябат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540425</id>
    <revision>
      <id>6024969</id>
      <parentid>4811701</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="nc6rgwng1njoymiiwn2s8i9o8qn7h1u" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Пашалыоглу}}

'''Пашалыоглу''' ({{lang-tr|Paşalıoğlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Синоп]] иле Боябат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Пашалыоглу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 250 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 489 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6581335. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Боябат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>nc6rgwng1njoymiiwn2s8i9o8qn7h1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таштекер (Ташлычай)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542115</id>
    <revision>
      <id>6024929</id>
      <parentid>4832959</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4144" sha1="542a7jzo3z81jdet96c2faz8w5ccz0c" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Таштекер}}

'''Таштекер''' ({{lang-tr|Taşteker}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Таштекер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 911 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1241 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6561149. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ташлычай илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>542a7jzo3z81jdet96c2faz8w5ccz0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үрүк (Дивриги)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542861</id>
    <revision>
      <id>6024833</id>
      <parentid>4850994</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="9x17l0ox0oq4442fnfxaxgwtsypcqmk" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Үрүк}}

'''Үрүк''' ({{lang-tr|Ürük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Дивриги илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Үрүк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 446 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 791 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6458515. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Дивриги илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>9x17l0ox0oq4442fnfxaxgwtsypcqmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Харман (Муш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543392</id>
    <revision>
      <id>6024817</id>
      <parentid>5967456</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4418" sha1="lspip1zn5u110d7lsfp66b5jgjvo8ko" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Харман (мәгънәләр)}}

'''Харман''' ({{lang-tr|Harman}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Муш]] иле Муш илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Харман Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 745 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1087 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3671921. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| ''[[:d:Q365695|Moses of Chorene]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490&lt;br/&gt;487
| ''[[:d:Q2571688|Sasanian Armenia]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Муш илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>lspip1zn5u110d7lsfp66b5jgjvo8ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Харманлы (Ардануч)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543417</id>
    <revision>
      <id>6024815</id>
      <parentid>4842744</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="eswcjxqkhk766y1zuresc518cainf7y" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Харманлы (мәгънәләр)}}

'''Харманлы''' ({{lang-tr|Harmanlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Артвин]] иле Ардануч илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Харманлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 790 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1098 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4829300. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ардануч илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>eswcjxqkhk766y1zuresc518cainf7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалдиби (Тавшанлы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543949</id>
    <revision>
      <id>6024944</id>
      <parentid>5912194</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4118" sha1="8y7j50gac1raviamypjod8wy4hel5rv" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чалдиби}}

'''Чалдиби''' ({{lang-tr|Çaldibi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Күтахья]] иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чалдиби Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 322 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 172 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10838851. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Тавшанлы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>8y7j50gac1raviamypjod8wy4hel5rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалтуҗак (Дураган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543981</id>
    <revision>
      <id>6024866</id>
      <parentid>4844435</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="8bk1age46y9zoc6oae0dsbengqcd5ve" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чалтуҗак}}

'''Чалтуҗак''' ({{lang-tr|Çaltucak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Синоп]] иле Дураган илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чалтуҗак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 252 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 529 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6494974. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Дураган илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>8bk1age46y9zoc6oae0dsbengqcd5ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чичекөзү (Коюлхисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544673</id>
    <revision>
      <id>6024858</id>
      <parentid>4845591</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="erx0mw7s4982blil9we446kxgoamy19" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чичекөзү (мәгънәләр)}}

'''Чичекөзү''' ({{lang-tr|Çiçeközü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Коюлхисар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чичекөзү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 432 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 761 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6472151. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Коюлхисар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>erx0mw7s4982blil9we446kxgoamy19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эргечли (Патнос)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545307</id>
    <revision>
      <id>6024941</id>
      <parentid>5981579</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6024941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="fsvqgogiwxsbjmvaldhk9fcgn67hnl4" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эргечли}}

'''Эргечли''' ({{lang-tr|Ergeçli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Патнос илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эргечли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 860 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1198 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6753304. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Патнос илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>fsvqgogiwxsbjmvaldhk9fcgn67hnl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлана Шуваева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546931</id>
    <revision>
      <id>6024902</id>
      <parentid>5966941</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44656" sha1="9a5s94hqe73ztaqovmqhpj3qkokd3h5" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Ук}}
{{фш|Шуваев}}
'''Светла́на Евге́ньевна Шува́ева''' ([[28 ноябрь]] [[1986 ел|1986]], [[Бөгелмә]]) — заманча рәссам, иллюстратор, дизайнер.

Автор активлыгының төп өлкәләре — рәсем сәнгате, коллаж, рәсем, объект, инсталляция.

Светлана Шуваева — [[Самара]]да формалашкан яңа буын рәссамнар вәкиле. Андрей Сяйлев, Владимир Логутов, Светлана Шуваева, Александр Зайцев, Олег Елагин, Алиса Николаева исеме белән &quot;Самара дулкыны&quot; күренеше бәйле&lt;ref&gt;{{Мәкалә|ссылка=http://samcult.ru/episodes/10946|автор=[[Зацепин, Константин Александрович|Константин Зацепин]]|издание=Свежая газета. Культура|номер=24 (102)|год=2016}}&lt;/ref&gt;.

Россия заманча абстракционизмының күренекле фигурасы. Кием диазайнеры.

== Биографиясе ==
Светлана Шуваева 1986 елда [[Татарстан Республикасы]]ның [[Бөгелмә шәһәре]]ндә туа. Бөгелмә шәһәренең 7 нче гуманитар гимназиясендә урта белем ала&lt;ref name=&quot;Быкова&quot;&gt;{{Cite web|url=http://aroundart.org/2013/10/04/portret-v-yunosti-shuvaeva/|title=Портрет художника в юности: Света Шуваева|author=Анна Быкова|publisher=Aroundart|date=2013-10-04|accessdate=2018-06-06}}&lt;/ref&gt;. Сәнгать мәктәбен тәмамлый. 2003 елда Самара дәүләт архитектура-төзелеш университетында, Сергей Алексеевич Малахов һәм Евгения Александровна Репина курсларында укый.

2008 елда Самарада Владимир Логутовның рәсми булмаган заманча сәнгать мәктәбендә катнаша.&lt;ref name=&quot;tolkobumaga&quot;&gt;{{Cite web|url=http://artuzel.com/content/tolko-bumaga-svetlana-shuvaeva|title=Только бумага. Светлана Шуваева|publisher=Art Узел|date=2015-11-16|accessdate=2018-06-06}}&lt;/ref&gt;. Шуваева Самара сәнгать тормышында актив катнаша, Самара арт-институтлары, «Виктория», «11 бүлмә», «Арт-пропаганда»галереяләре белән хезмәттәшлек итә&lt;ref name=&quot;Кикодзе&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.guelman.ru/gallery/moscow/shuvaeva/|title=Монтажные ленты|author=Евгения Кикодзе|publisher=Guelman.Ru|date=2009-10-16|accessdate=2018-06-06|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140317/http://www.guelman.ru/gallery/moscow/shuvaeva/}}&lt;/ref&gt;.

2008 елда рәссамнар өчен резиденциядә яши һәм эшли (Шаргород шәһәре, Украина)&lt;ref&gt;Шаргород сентябрь 08 / Shargorod September 08&lt;/ref&gt;. Шул ук елда «Инновация» конкурсында «Яңа генерация» бүлегендә (Мәскәү шәһәре) катнаша.

2009 елда «From artists to artists» эше Илья Саморуковның «Арт-пропаганда»да «Интерпретациягә мәҗбүр итү» проектында катнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/content/view/9377/uvidet-i-ponyat|title=Увидеть и понять|author=Елена Андреева|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2009-07-03|accessdate=2018-06-06|archivedate=2018-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180509220401/http://www.vkonline.ru/content/view/9377/uvidet-i-ponyat}}&lt;/ref&gt;.

2010 елда «әйләнә-тирә мохит дизайны» белгечлеге буенча Самара дәүләт архитектура-төзелеш университетын тәмамлый. 2010 елдан бирле Мәскәүдә яши һәм эшли&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/68367.html|title=Рейтинг культурных событий-2010|author=Ксения Аитова, Андрей Рымарь, Константин Зацепин|publisher=Волга Ньюс|date=2010-12-29|accessdate=2018-06-06}}&lt;/ref&gt;.

2012 елда режиссер Тәлгать Баталовның «Үзбәк» документаль стендапында рәссам-сценограф буларак чыгыш ясый, ул сәнгать тәнкыйтьчеләренең уңай бәяләрен ала. Шулай ук быел Христос Коткаручы храмында &quot;Pussy riot&quot; акциясе тирәсендәге җәнҗалда катнашучылар исемлегенә эләгә, акция вакытында  &quot;Үзбәк&quot; репетициясендә булса да.

2011 елдан алып 2014 елга кадәр  Мәскәүдәге Бураков урамында Владимир Смирнов һәм Константин Сорокин  фондның коллектив студиясендә эшли.

2016 елда Cosmoscow Халыкара сәнгать ярминкәсенең&lt;ref name=&quot;Мария Комарова&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lenta.co/10-glavnyh-molodyh-rossijskih-hudozhnikov-188161|title=10 главных молодых российских художников|author=Мария Комарова|date=2006-08-10|accessdate=2018-06-06}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Январь 2020|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Международная ярмарка современного искусства COSMOSCOW.&amp;nbsp;Fashionista.ru&amp;nbsp;(14 сентября 2015).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 6 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; йөзе була һәм &quot;Cosmoscow елның рәссамы&quot; дип игълан ителә&lt;ref&gt;''Кристина Москаленко.''&amp;nbsp;Cosmoscow: куда движется арт-рынок в России?.Газета «Англия»(4 августа 2016).&lt;small&gt;Дата обращения: 6 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moscow.arttube.ru/cosmoscow2018/|title=Cosmoscow 2018|publisher=ArtTube|accessdate=2018-06-06}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Январь 2020|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;. Аның  &quot;Персонаж толпы&quot; сериясеннән &quot;Ткань&quot; эше ярминкә каталогы титулын бизәде, шулай ук вакыйга кысаларында рәссам тарафыннан &quot;Передумали? Ничего Страшного!&quot; проекты оештырыла, аны аерым стендта күрергә мөмкин була. Шул ук аның махсус Cosmoscow заказы буенча башкарылган эшләрен аерым корнерда күрергә мөмкин иде&lt;ref&gt;''Елена Кравцун.''&amp;nbsp;В Москве открылась Международная ярмарка современного искусства Cosmoscow.&amp;nbsp;ArtAndHouses&amp;nbsp;(10 сентября 2016).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 6 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Анастасия Петракова.''&amp;nbsp;На арт-форуме Cosmoscow поговорили об открытости, деньгах и хулиганстве.&amp;nbsp;The Art Newspaper Russia&amp;nbsp;(5 июля 2016).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 6 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

2016 елда Interview версиясе буенча Россиянең 10 төп яшь рәссамы рейтингына керде&lt;ref name=&quot;Мария Комарова&quot;/&gt;.

Эшләре Владимир Смирнов һәм Константин Сорокин фондында, Мәскәү, Россия&lt;ref&gt;Светлана Шуваева.Фонд Владимира Смирнова и Константина Сорокина.&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, Credit Suisse банкы, Газпромбанк коллекцияләрендә, Стефан Вебер (Вена, Австрия) шәхси коллекциясендә һәм Россия һәм чит ил шәхси коллекцияләрендә урнашкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://art-and-houses.ru/2016/08/12/mariana-gogova-ne-lyublyu-nyt-i-zhalovatsya-chto-art-rynka-u-nas-net/|title=Мариана Гогова: «Не люблю ныть и жаловаться, что арт-рынка у нас нет»|publisher=ArtAndHouses|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.the-village.ru/village/business/finance/264384-buy-art|title=Как собрать коллекцию современного искусства, если вы небогаты|publisher=[[The Village]]|accessdate=2018-06-09|archivedate=2018-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503110457/http://www.the-village.ru/village/business/finance/264384-buy-art}}&lt;/ref&gt;.

Егермедән артык шәхси һәм төркем күргәзмәсендә катнаша.

== «Светлана» галереясе ==
2013 елда үз фатирында шкафта урнашкан «Светлана» галереясен ача&lt;ref&gt;{{Youtube|6E_o5Jj4eew|Открытые системы: галерея «Светлана», Москва|logo=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Олег Елагин: «художественная необходимость – это вкус к жизни».&amp;nbsp;Новая газета в Поволжье&amp;nbsp;(22 октября 2013).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 2015 елда галерея «Гараж» музеенда «Ачык системалар» проектында катнашты. 2014 елга галереядә Россия һәм чит ил авторларының 18 күргәзмәсе уза.

Галереяның «Светлана» күргәзмәләренең тулы исемлеге:

1. (16.06.2013) Сергей Сапожников «Неудачные виды»

2. (30.06.2013) Максимилиан Роганов «DIY Megaframe Player»

3. (14.07.2013) Олег Елагин «Присутствие отсутствия»

4. (22.09.2013) Иварс Гравлейс «Кто следующий»

5. (20.10.2013)  Еликука Төркеме «Каскад выставок»

6. (17.11.2013) Владимир Селезнёв «Невыносимая тяга к искусству»

7. (08.12.2013) Илья Будрайтскис «Пресня: на крутых поворотах истории»

8. (28.12.2013) Вика Бегальская «Новогодняя пурга»

9. (19.01.2014) Александр Верёвкин «Бонусы»

10. (25.01.2014) Игорь Шуклин «Гив ми мани»

11. (02.02.2014) Александр Вилкин «Disco»

12. (02.03.2014) Антон Николаев «Весенние посадки»

13. (22.03.2014) Дмитрий Булныгин «Тихая жизнь»

14. (12.04.2014) «Тромб Грибунина» самиздат-журналын тәкъдир итү

15. (13.04.2014) Давид Тер-Оганьян «Голоса»

16. (25.05.2014) Камилл Лорелли «Homemade»

17. (02.08.2014) Александра Галкина «MINI — бар»

18. Денис Серенко «За океанами»

2016 елда Россия һәм чит ил авторларының 25 күргәзмәсе уза&lt;ref&gt;В лонг-лист премии Кандинского вошло два «самарских» художника.&amp;nbsp;СамКульт&amp;nbsp;(6 октября 2016).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Тайные художественные галереи&amp;nbsp;// Современность - это будущее.&amp;nbsp;— The Moscow Times, 2014.&amp;nbsp;— С. 10—12.&amp;nbsp;&lt;small&gt;Архивировано 16&amp;nbsp;января 2019&amp;nbsp;года.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Юлия Щепеткина.''&amp;nbsp;«Черный квадрат» и акции Павленского — это искусство». Урал на первой выставке легендарного «Гаража» в Екатеринбурге.&amp;nbsp;66.ru&amp;nbsp;(24 марта 2016).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

== Триеннале и биеннале ==
2017 — Тынычлык төзү-Урал индустриаль биенналеның махсус проекты. Түбән Тагил, Россия / заманча сәнгатьнең Урал индустриаль биенналесе . Екатеринбург, Россия,

2017—  Россия заманча сәнгате триенналесе, »Гараж &quot; ЦСИ ([[Мәскәү]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigvill.ru/news/2017/02/14/nazvany-imena-samartsev-otobrannyh-na-triannale-sovriska-v-garazhe/|title=Названы имена самарцев, отобранных на триеннале совриска в «Гараже»|publisher=Большая Деревня|date=2017-02-14|accessdate=2018-06-09|archivedate=2020-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411162509/https://bigvill.ru/news/2017/02/14/nazvany-imena-samartsev-otobrannyh-na-triannale-sovriska-v-garazhe/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;обухова&quot;&gt;{{Cite web|url=http://triennial.garagemca.org/ru/SvetaShuvaeva|title=Света Шуваева|publisher=Триеннале российского современного искусства|accessdate=2018-06-09|archivedate=2018-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180628060956/http://triennial.garagemca.org/ru/SvetaShuvaeva}}&lt;/ref&gt;,

2015 — Вакыт юк-VI Мәскәү Заманча сәнгать биенналесе- Винзавод ([[Мәскәү]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/361594.html|title=Кураторский проект Владимира Логутова открылся в рамках VI Московской биеннале современного искусства|publisher=Волга Ньюс|date=2015-09-25|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Youtube|3t6huJKijFU|Открытие выставки «Нет времени»|logo=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Youtube|2wfNsRKy9H4|Монтаж выставки «Нет времени». Скоро открытие|logo=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://strana.ru/afisha/24212077|title=7 проектов «Триумфа» в рамках 6-й Биеннале современного искусства|publisher=Страна.Ru|accessdate=2018-06-09}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;,

2015 — Маневр өчен пространство - абстракция һәм аккумуляция арасында - заманча сәнгатьнең III Урал индустриаль биенналесе, Екатеринбург, Россия&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/09/13/608508-v-ekaterinburge-otkrilas-iii-uralskaya-industrialnaya-biennale|title=В Екатеринбурге открылась III Уральская индустриальная биеннале современного искусства|publisher=[[Ведомости]]|date=2015-09-13|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Валентин Дьяконов.''&amp;nbsp;Чекин у чекистов&amp;nbsp;// Коммерсантъ.&amp;nbsp;— 2015.&amp;nbsp;— 10 сентября&amp;nbsp;(№ 165).&amp;nbsp;— С. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.museum.ru/N59190|title=ГЦСИ открыл 3-ю Уральскую индустриальную биеннале современного искусства|publisher=Музеи России|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;,

2013 — Бер дә алай түгел —  V Мәскәү Заманча сәнгать биеннале, Мәскәү Музее ([[Мәскәү]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/272520.html|title=Самарские художники участвуют в Московской биеннале современного искусства|publisher=Волга Ньюс|date=2013-09-25|accessdate=2018-01-09}}&lt;/ref&gt;,

2007 — «Европа һәм Азия арасында йорт»   V киң заманча сәнгать биенналесе кысаларында  «Әгәр без бергә яшәсәк» яшь рәссамнар күргәзмәсе (Самара шәһәре)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gif.ru/afisha/as-if-together/|title=5–25 августа, Дом Кино (Самара) – «Как если бы мы жили вместе» (выставка молодых художников, в рамках V Ширяевской биеннале современного искусства)|publisher=GiF.Ru|date=2007-08-05|accessdate=2018-06-09|archivedate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922142550/http://www.gif.ru/afisha/as-if-together/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.photographer.ru/events/afisha/1467.htm|title=Дом: Между Европой и Азией. V Ширяевская биеннале современного искусства|publisher=Photographer.Ru|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;.

== Күргәзмәләр ==
'''Шәхси күргәзмәләр:'''

«Информация»,  «11 комнат» галереясе, Самара, 2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigvill.ru/city/1782-samara-kotoroj-net-galereya-xi-komnat/|title=Самара, которой нет: галерея «XI комнат»|author=[[Баландин, Сергей Викторович|Сергей Баландин]]|publisher=Большая Деревня|date=2015-10-05|accessdate=2018-06-09|archivedate=2020-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200102155044/https://bigvill.ru/city/1782-samara-kotoroj-net-galereya-xi-komnat/}}&lt;/ref&gt;,

«Монтажные ленты» (Guelman Projects, Мәскәү, 2009)&lt;ref name=&quot;Кикодзе&quot;/&gt;,

Scans («Две точки» галереясе, [[Тольятти]], 2009),

«Волшебная гора» (Ирина Корина белән берлектә) XL галереясе, Мәскәү, 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kandinsky-prize.ru/488/|title=Ирина Корина и Светлана Шуваева|publisher=[[Премия Кандинского]]|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;.

«Персонаж толпы» («Пересветов переулок» галереясе (Мәскәү, 2015)&lt;ref&gt;Только бумага. Светлана Шуваева.&amp;nbsp;Cultobzor.Ru(18 ноября 2015).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Выставка «Только бумага. Света Шуваева».&amp;nbsp;ARTandYou.ru&amp;nbsp;(19 ноября 2015).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В Москве в галерее «Пересветов переулок» открылась выставка графических работ Светланы Шуваевой.Управа района Марфино города Москвы(17 ноября 2015).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 9 июня 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

«Торт с неба».  Яр буе урамындагы йортта фатир күргәзмәсе. Мәскәү, Россия, 2015&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://smirnovartsorokin.com/exhibitions/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B-%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BE/|title=Персональная выставка Светы Шуваевой «Торт с неба» в Доме на Набережной|publisher=[[Фонд Владимира Смирнова и Константина Сорокина]]|accessdate=2018-06-09|archivedate=2017-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171126190608/http://smirnovartsorokin.com/exhibitions/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B-%D1%88%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BE/}}&lt;/ref&gt;

«Передумали? Ничего страшного!» / Cosmoscow ярминкәсе кысаларында махсус проект / Мәскәү, Россия, 2016

'''Төркемле күргәзмәләр:'''

'''2008''' ел

выставка искусств в галерее «11 комнат» ([[Самар|г.]] [[Самар]]а)

выставка фотографий в галерее «11 комнат» ([[Самар|г.]] [[Самар]]а)

«Как быть» (АРТ-ШТУРМ фестиваль кысаларында «Парк-Хаус»сәүдә үзәгендә, Самара)

'''2009 ел'''

«Книга не равно текст»,  «Новое пространство» галереясе (Самара),

«Трансфер»  М’АРС үзәге, Мәскәү&lt;ref name=&quot;Кикодзе&quot;/&gt;,

«Захват» («Виктория» галереясе, [[Самар]]а)&lt;ref&gt;''Эллина Кристофорова.''Захватили Территорию// Самарское обозрение.&amp;nbsp;— 2009.— 13 августа(№ 53).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/content/view/6880/young-samara-artists|title=Young Samara Artists|author=Илья Сульдин|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2009-08-11|accessdate=2018-06-09}}{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;,

«Модель для сборки» (Арт-Центр, Самара) 24.09.2009&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.samara-center.ru/releases/issue59/|title=В Самаре появился «Арт-Центр»|publisher=Самара-Центр|date=2009-09-25|accessdate=2018-06-09|archivedate=2020-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411162224/https://www.samara-center.ru/releases/issue59/}}{{Недоступная ссылка|date=июля 2021|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья|ссылка=http://samarskieizvestia.ru/document/7041|заглавие=«Модель для сборки»|автор=Валерий Иванов|издание=Самарские известия|год=2009|месяц=09|число=30|номер=177 (5646)}}{{Недоступная ссылка|date=Апрель 2020|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

«Пространственно-временной континуум» (галерея «11 комнат» , Самара)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/news/archive/29471/pokazali-hronotop-v-xi-komnatah|title=Показали хронотоп в «XI комнатах»|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2009-11-13|accessdate=2018-06-09}}{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;,

«Эксперименты над художниками» («XI комнат» Самара, 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/content/view/4856/slozhit-oruzhie|title=«Сложить оружие»|author=Андрей Рымарь|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2009-06-10|accessdate=2018-06-09|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916054519/http://www.vkonline.ru/content/view/4856/slozhit-oruzhie}}&lt;/ref&gt;

'''2010 ел'''

Untitled, «Галерее одной работы», [[Самар]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/53789.html|title=Выставка самарской художницы Светланы Шуваевой откроется в «Галерее одной работы»|author=Георгий Портнов|publisher=Волга Ньюс|date=2010-10-27|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;,

«Предельно / конкретно» (PERMM заманча сәнгать музее, Пермь),

«Коллаж» («XI комнат», [[Самар]]а)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/content/view/8787/vse-vidy-kollazha|title=Все виды «Коллажа»|author=Георгий Портнов|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2010-01-29|accessdate=2018-06-09}}{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'''2011 ел'''

«+3», Самара сангәть музее, [[Самар]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/80368.html|title=В Художественном музее покажут женское искусство|author=Мария Колесникова|publisher=Волга Ньюс|date=2011-02-24|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/83120.html|title=8 марта в стиле контемпорари арт|author=Мария Колесникова, Андрей Рымарь|publisher=Волга Ньюс|date=2011-03-09|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;зацепин&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.artmus.ru/exhibitions/id-19.html|title=Выставка «+3»|author=[[Зацепин, Константин Александрович|Константин Зацепин]]|publisher=Самарский областной художественный музей|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/article/83110.html|title=Неженский разговор|author=Андрей Рымарь, Мария Колесникова|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2011-03-09|accessdate=2018-06-09}}{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://regionsamara.ru/readnews/16448/|title=Женская концептуальная живопись в Художественном музее|author=Илья Поляков|publisher=РегионСамара.ру|date=2011-03-10|accessdate=2018-06-09}}{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

«Современная абстракция — разрушенный гештальт» («Новое пространство» галереясе, Самара, 2011)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/84435.html|title=Художники Москвы, Самары и Киева покажут материю как она есть|author=Георгий Портнов|publisher=Волга Ньюс|date=2011-03-15|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/86532.html|title=Постмодерн рассказал, как он устал от постмодерна|author=Вадим Карасев, Георгий Портнов, Андрей Рымарь|publisher=Волга Ньюс|date=2011-03-22|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;,

«Вне земли», «Новое пространство» галереясе, [[Самар]]а,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/95437.html|title=Разговор о новом абстрактном искусстве|author=Андрей Рымарь|publisher=Волга Ньюс|date=2011-04-25|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/91757.html|title=Самарские художники покажут искусство «Вне земли»|author=Георгий Портнов|publisher=Волга Ньюс|date=2011-04-12|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/article/95410.html|title=Куда лететь?|author=Андрей Рымарь|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2011-04-25|accessdate=2018-06-10|archivedate=2011-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610182442/http://vkonline.ru/article/95410.html}}&lt;/ref&gt;

«Учебная тревога». Спецпроект Vienna Art Fair. [[Вена шәһәре|Вена]], [[Австрия]].

«Предельно/ конкретно», PERMM заманча сәнгать музее, Пермь&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ncca.ru/mediaitem?filial=2&amp;itemid=14008&amp;listpage=48|title=Предельно / Конкретно. Новый канон|publisher=[[Государственный центр современного искусства]]|accessdate=2018-06-10}}{{Deadlink|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'''2012 ел'''

Angry Birds (Заманча сәнгать музее, [[Варшава]], 2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://artmuseum.pl/en/wystawy/angry-birds|title=Angry Birds|publisher=[[Варшавский музей современного искусства]]|accessdate=2018-06-10|archivedate=2017-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170827161920/http://artmuseum.pl/en/wystawy/angry-birds}}&lt;/ref&gt;,

«Вкл. Выкл.» ''(Дүртенче Мәскәү биенналенең махсус проекты, Арт Хаус, Москва, Россия)''&lt;ref&gt;''Андрей Рымарь.''&amp;nbsp;Неля Коржова: «Если ты нашел пустоту, ты нашел все».&amp;nbsp;Волга Ньюс&amp;nbsp;(20 февраля 2012).&amp;nbsp;&lt;small&gt;Дата обращения: 20 января 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

«Течения. Самарский авангард 1960—2012» , Алабин ис. СОИКМ,  Самара,&lt;ref name=&quot;зацепин2&quot;&gt;{{статья|ссылка=http://moscowartmagazine.com/issue/11/article/155|заглавие=От художников — художникам|автор=[[Зацепин, Константин Александрович|Константин Зацепин]]|издание=[[Художественный журнал]]|год=2012|номер=86—87}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vkonline.ru/article/167544.html|title=Новое течение|author=Андрей Рымарь|publisher=[[Волжская коммуна]]|date=2012-03-29|accessdate=2018-06-10|archivedate=2018-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119175428/http://www.vkonline.ru/article/167544.html}}&lt;/ref&gt;.

«Новые обстоятельства» (ГЦСИ, [[Екатеринбург]], [[Россия]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uralncca.livejournal.com/172666.html|title=«2012. Новые обстоятельства»_ открытие 14 декабря в 18.00|publisher=Уральский филиал [[Государственный центр современного искусства|Государственного Центра современного искусства]]|date=2012-12-13|accessdate=2018-06-10|archivedate=2024-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241205110240/https://uralncca.livejournal.com/172666.html}}&lt;/ref&gt;.

'''2013'''

«Зачем мы ходим на выставки». Мультимедиа Арт Музей. Мәскәү, Россия&lt;ref&gt;''Анна Толстова.''&amp;nbsp;За зрение. «Зачем мы ходим на выставки» в Мультимедиа Арт Музее&amp;nbsp;// Коммерсантъ.&amp;nbsp;— 2013.&amp;nbsp;— 10 августа&amp;nbsp;(№ 142).&amp;nbsp;— С. 4.&lt;/ref&gt;,

«Система координат» («Ермилов-Центр», [[Харьков]], Украина)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://artukraine.com.ua/n/sistema-koordinat-v-ermilovcentre/#.WmN8ZK5l-Uk|title=«Система координат» в ЕрмиловЦентре|publisher=ART Ukraine|date=2013-01-31|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;,

«Рисовать» (галерея Anna Nova, Санкт-Петербург)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sobaka.ru/events/exibitions/18913|title=Выставка «Рисовать»|publisher=[[Собака.ru]]|date=2013-10-30|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;,

«Найденное», ГЦСИ, Мәскәү&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ncca.ru/events.text?filial=2&amp;id=1902|title=Найденное|publisher=[[Государственный центр современного искусства]]|accessdate=2018-06-10|archivedate=2019-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191106183631/http://www.ncca.ru/events.text?filial=2&amp;id=1902}}&lt;/ref&gt;,

«Ничего подобного» (Мәскәү Музее, Мәскәү),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/281709.html|title=В Самаре открылась выставка московской биеннале|publisher=Волга Ньюс|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;,

«Искусство против географии»  «Белые ночи в Перми» фестивалендә, [[Пермь]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volga.news/article/258587.html|title=Самарское искусство будет представлено на «Белых ночах в Перми»|author=Анастасия Изюмская|publisher=Волга Ньюс|date=2013-05-31|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;

'''2014'''

«Бэкстэйдж». В.Смирнов һәм К. Сорокин исемендәге фонд студиясе. Мәскәү, Россия&lt;ref name=&quot;зубченко&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newizv.ru/news/culture/12-02-2014/196981-vmesto-shin-kartiny|title=Вместо шин картины|author=Евгения Зубченко|publisher=[[Новые Известия]]|date=2014-02-12|accessdate=2018-06-10}}{{Deadlink|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

«Художественное изобретение себя или чистое удовольствие от жизни и любви». Яр буе урамындагы йортта фатир күргәзмәсе. Мәскәү, Россия&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mmoma.ru/exhibitions/specialprojects/hudozhestvennoe_izobretenie_sebya_i_chistoe_udovolstvie_ot_zhizni_i_lyubvi/|title=Художественное изобретение себя и чистое удовольствие от жизни и любви|publisher=[[Московский музей современного искусства]]|accessdate=2018-06-10|archivedate=2018-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621232010/http://www.mmoma.ru/exhibitions/specialprojects/hudozhestvennoe_izobretenie_sebya_i_chistoe_udovolstvie_ot_zhizni_i_lyubvi/}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://voxxter.ru/common/img/pro/358/MMOMA_LIFE%26LOVE_PR_RUS.pdf|title=Художественное изобретение себя и чистое удовольствие от жизни и любви (буклет выставки)|publisher=[[Московский музей современного искусства]]|accessdate=2018-06-10}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'''2015'''

«ЕЁ». ЦСИ «Заря». Владивосток, Россия&lt;ref&gt;''Любовь Берчанская.''&amp;nbsp;Женское место&amp;nbsp;// Владивосток.&amp;nbsp;— 2015.&amp;nbsp;— 18 марта&amp;nbsp;(№ 3703).&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vladivostok.rusplt.ru/index/chto_ponyala_korr_rp_vo_vladivostoke_o_zhenskom_iskusstve-15930.html|title=Свадьбы. Синяки. Девушки|author=Надежда Шаповалова|publisher=Владивосток — Русская планета|date=2015-03-13|accessdate=2018-06-10}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsvl.ru/vlad/2015/03/06/132537/|title=К 8 марта, но не поздравление: ЦСИ «Заря» представляет выставку работ разных художниц «Её»|publisher=ВЛ Новости|date=2015-03-06|accessdate=2018-06-10|archivedate=2017-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008204423/http://www.newsvl.ru/vlad/2015/03/06/132537/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://primorye24.ru/news/post/18169-csi-zarya-priglashaet-na-vystavku-ee-o-perezhivaniyah-sovremennoy-zhenschiny|title=ЦСИ «Заря» приглашает на выставку «Её» о переживаниях современной женщины|publisher=Приморье24|date=2015-03-04|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;

«Места для маневра — между абстракцией и аккумуляцией». Заманча сәнгатьнең 3 нче Урал индустриаль биенналесе (Екатеринбург, 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.colta.ru/articles/art/8696|title=Группа молчащих людей медленно перемещается по гостинице|author=Сергей Гуськов|publisher=[[Colta.ru]]|date=2015-09-28|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;,

«Кинотеатр повторного фильма» Казан кышкы китап фестивале «Смена» заманча мәдәният үзәге, Казан &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/147728|title=В Казани открывается зимний книжный фестиваль|publisher=Бизнес Online|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Шарафиев&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/147612|title=«Я фотографировала грубые уличные надписи на стенах – мат, всю злость и агрессию города»|publisher=Бизнес Online|accessdate=2018-06-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/147526|title=Книжный фестиваль в «Смене»: интеллектуальная литература и лекции об искусстве|publisher=Бизнес Online|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://realnoevremya.ru/news/19068|title=Посетители Зимнего книжного фестиваля смогут первыми увидеть новую выставку «Кинотеатр повторного фильма» в ЦСК «Смена»|publisher=Реальное время|accessdate=2018-06-10|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031102811/https://realnoevremya.ru/news/19068}}&lt;/ref&gt;

«Нет времени». ЦСИ «Винзавод». [[Мәскәү]], Россия

«Кинотеатр повторного фильма». Түгәрәк кинопанорама. Мәскәү, Россия

«Аут», В. Смирнов һәм К. Сорокин фонды, Мәскәү ,Cosmoscow халыкара заманча сәнгать ярминкәсе).

'''2016'''

&quot;Обсерватория» (РФА махсус астрофизик обсерваториясе, Түбән Архыз)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.riakchr.ru/fond-gogova-foundation-artists-residency-obyavlyaet-o-sbore-zayavok-na-uchastie-v-tretej-rezidenczii-i-pereezzhaet-v-karachaevo-cherkesskuyu-respubliku/|title=Фонд Gogova Foundation Artists Residency объявляет о сборе заявок на участие в третьей резиденции и переезжает в Карачаево-Черкесскую республику|publisher=РИА Карачаево-Черкесия|date=2017-10-31|accessdate=2018-06-10|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805170942/https://www.riakchr.ru/fond-gogova-foundation-artists-residency-obyavlyaet-o-sbore-zayavok-na-uchastie-v-tretej-rezidenczii-i-pereezzhaet-v-karachaevo-cherkesskuyu-respubliku/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Александра Шестакова.''&amp;nbsp;Космическое мышление&amp;nbsp;// Коммерсантъ Стиль.&amp;nbsp;— 2016.&amp;nbsp;— 11 ноября.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aroundart.org/2016/10/16/sveta-shuvaeva-arkhyz/|title=«Выглядит пусто — так и надо»|author=Светлана Шуваева|publisher=Aroundart|date=2016-10-16|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ng.ru/culture/2016-10-20/8_6838_intervention.html|title=Интервенция на астрономическом уровне|author=Дарья Курдюкова|publisher=[[Независимая газета]]|date=2016-10-20|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://artguide.com/posts/1119|title=Юрий Балега: «Мне было любопытно, как художники представляют себе красоту, устройство и философию мира»|author=Мария Кравцова|publisher=Артгид|date=2016-10-27|accessdate=2018-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.colta.ru/news/12735|title=Художники из России и Австрии проведут выставку в обсерватории на Северном Кавказе|publisher=[[Colta.ru]]|date=2016-10-13|accessdate=2018-06-11}}&lt;/ref&gt;.

Портал»И итерактив инсталляция 2016 елның 11 декабрендә генә эшли,  инкубатор-кошчылык станциясе, БКҮ, Мәскәү&lt;ref&gt;{{Youtube|YmNe4xnVBfM|Света Шуваева, «Портал» (2016)|logo=1}}&lt;/ref&gt;

== Фестивальләр һәм бүләкләр ==
[[2016 ел|2016]] Хәзерге заман сәнгате өлкәсендә Кандинский премиясе лонг-листы&lt;ref name=&quot;kandin2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://samcult.ru/news/11371|title=В лонг-лист премии Кандинского вошло два «самарских» художника|publisher=СамКульт|accessdate=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bugulma.ws/news/v_long_list_premii_kandinskogo_voshla_urozhenka_bugulmy/2016-10-11-5954|title=В лонг-лист премии Кандинского вошла уроженка Бугульмы|publisher=Бугульма - городской портал|accessdate=2018-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ng.ru/week/2016-10-09/11_culture.html|title=В культуре. Лонг-лист Премии Кандинского и театральные перестановки|publisher=[[Независимая газета]]|accessdate=2018-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tass.ru/novosti-partnerov/3686269|title=Объявлены номинанты юбилейной Х премии Кандинского 2016|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2018-06-11}}&lt;/ref&gt;

[[2016 ел|2016]] «Cosmoscow ел рәссамы»

[[2008 ел|2008]] Кыска метражлы «Белый квадрат III»  фильмнарның Өлкә кинофестивалендә   беренче урын.; фильм «NHFDF» ([[Самар]]а)

== Иң танылган эшләр ==
«Сигнальные ленты» сериясе&lt;ref name=&quot;smartart&quot;&gt;{{Cite web|url=https://smartart.ru/sveta-shuvaeva-sp|title=Света Шуваева|publisher=Смарт Арт|accessdate=2018-06-11}}&lt;/ref&gt;

Сканнар / 2008—2014

Персонаж толпы / [[2015 ел|2015]]

Печерские бабушки / 2012—2014

«Москва» бумага, маркеры 2012

== Әдәбият ==

# Актуальное искусство Самары. Каталог. — Самара, 2011 — 40 с.&lt;ref&gt;{{Китап|автор=|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt;
# Зацепин К. От художников — художникам//Художественный журнал ВЫПУСК: № 86-87 2012&lt;ref name=&quot;зацепин2&quot;/&gt;
# [http://www.akfmo.org/uploads/Press_report_Art_Management.pdf{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} MEDIA REPORT АВСТРИЙСКИЙ КУЛЬТУРНЫЙ СЕЗОН AUSTRIAN CULTURAL SEASON 2013—2014 THE ARTISTIC INVENTION OF THE SELF AND THE PURE LUST OF LIFE AND LOVE Organisers: Moscow Museum of Modern Art, ZARYA Center of Contemporary Art, Vladivostok, Austrian Cultural Form in Moscow]

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|2}}

[[Төркем:Бөгелмәдә туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1986 елда туганнар]]
[[Төркем:28 ноябрь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>9a5s94hqe73ztaqovmqhpj3qkokd3h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гыймранов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585539</id>
    <revision>
      <id>6024806</id>
      <parentid>4409498</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T12:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>өстәмә</comment>
      <origin>6024806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="974s8l3ms1oevnqql462i68rvurwyy2" xml:space="preserve">'''Гыймранов''' ― фамилия.
* [[Илгиз Гыймранов]] (1960), рәссам.
* [[Мансур Гыймранов]] (1917—2009), галим-микробиолог, медицина фәннәре докторы (1969), профессор (1970). БАССР атказанган фән эшлеклесе (1970).
* [[Ринат Гыймранов]] (1963), профессор, медицина фәннәре докторы.
* [[Тимур Гыймранов]] (1997―2026), хәрби очучы, [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң). 
----
;Гыймранова
* [[Дания Гыймранова]] (1937―2014), театр белгече һәм тәнкыйтьчесе.
* [[Диләрә Гыймранова]] (1975), 2004 елдан [[Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)|Ризаэддин Фәхреддин мемориаль музее]] директоры. 
== Моны да карагыз ==
* [[Гыймран]], сурә.
* [[Гыймран (Сембер өлкәсе)|Гыймран]], торак пункт.
{{күп мәгънәле}}
[[Төркем:Шәхесләр]]</text>
      <sha1>974s8l3ms1oevnqql462i68rvurwyy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россия югары уку йортлары исемлеге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>864427</id>
    <revision>
      <id>6024852</id>
      <parentid>6023727</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T20:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 126 sources and tagging 10 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272666" sha1="g1sonk2pgkw512dv0sxhymcosk3simp" xml:space="preserve">{{Мәгълүмати исемлек}}
{{УК}}

'''Россия югары уку йортлары исемлеге''' яки ''Россия университетлары исемлеге'' — {{RUS}}ндә эшләүче '''университет''' һәм башка статуслы [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] исемлеге.

== Уникаль статуслы университетлар (2) ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! сурәт
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| 1724-01-22
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[Файл:Spb 06-2012 University Embankment 06.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University|Saint Petersburg State University]]
| http://www.spbu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| 1755-01-12
| [[Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[Файл:МГУ, вид с воздуха.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''
| [[:commons:Category:Moscow State University|Moscow State University]]
| https://www.msu.ru/&lt;br/&gt;https://www.msu.ru/en/&lt;br/&gt;https://www.msu.ru/ch/
|}

== Федераль университетлар (10) ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4481793 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804-11-05
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[Файл:Kazan State University from the 2 Korpus.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan University|Kazan University]]
| https://kpfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]
| [[Файл:Far Eastern Federal University 2.JPG|center|128px]]
| [[Диңгез буе крае]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4112963|Владивосток шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15189883|Русский бистәсе]]''
| [[:commons:Category:Far Eastern Federal University|Far Eastern Federal University]]
| https://www.dvfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]''
| [[Файл:Rostov-on-Don, Southern Federal University, Russia.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Southern Federal University (Rostov-on-Don)|Southern Federal University (Rostov-on-Don)]]
| http://www.sfedu.ru
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]
| [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 1.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural Federal University|Ural Federal University]]
| https://urfu.ru/en/&lt;br/&gt;https://urfu.ru/ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]
| [[Файл:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|center|128px]]
| [[Якутия]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405912|Якутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Якутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4333128|Октябрьский округ]]''
| [[:commons:Category:North-Eastern Federal University|North-Eastern Federal University]]
| http://s-vfu.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''
| [[Файл:101-0160 IMG.JPG|center|128px]]
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Immanuel Kant Baltic Federal University|Immanuel Kant Baltic Federal University]]
| http://www.kantiana.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006
| [[Себер федераль университеты]]
| [[Файл:Siberian Federal University (site 4), Krasnoyarsk.JPG|center|128px]]
| [[Красноярск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4333155|Oktyabrsky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405934|Красноярск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Красноярск крае]]
| [[:commons:Category:Siberian Federal University|Siberian Federal University]]
| https://sfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010
| ''[[:d:Q4352907|Михаил Ломоносов исемендәге Төньяк (Арктик) федераль университеты]]''
| [[Файл:Arkhangelsk technology university.jpg|center|128px]]
| [[Архангельск]]
| [[:commons:Category:Northern (Arctic) Federal University|Northern (Arctic) Federal University]]
| http://narfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| ''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]''
| [[Файл:Main campus of NCFU.jpg|center|128px]]
| [[Ставрополь]]
| [[:commons:Category:North-Caucasus Federal University|North-Caucasus Federal University]]
| http://www.ncfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
| ''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]''
| [[Файл:ТНУ - panoramio (4).jpg|center|128px]]
| [[Кырым]]
| [[:commons:Category:Crimean Federal University|Crimean Federal University]]
| https://cfuv.ru
|}
{{Wikidata list end}}

== Илкүләм тикшеренү университетлары (29) ==
{{seealso|Россиянең илкүләм тикшеренү университеты}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q4315006 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773-10-21
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| [[Файл:Spb Vasilievsky Island Mining College asv2019-09 img3.jpg|center|128px]]
| [[Василий утравы районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4032432|Municipal Okrug #7]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Mining University|Saint Petersburg Mining University]]
| http://www.spmi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1830&quot; | 1830-07-13
| ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Moscow MSTU Bauman main building asv2021-08.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Bauman Moscow State Technical University|Bauman Moscow State Technical University]]
| https://bmstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
| ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Belgorod State University in september.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]
| [[:commons:Category:Belgorod State University|Belgorod State University]]
| https://bsuedu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ТГУ.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk State University|Tomsk State University]]
| http://www.tsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-06-14
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]
| [[Файл:Kazan-khti-main.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:Kazan National Research Technological University|Kazan National Research Technological University]]
| http://www.kstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''
| [[Файл:Ленина-30-DSN57425.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk Polytechnical University|Tomsk Polytechnical University]]
| http://www.tpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[Файл:Политехнический институт. Главное здание01.jpg|center|128px]]
| [[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059198|Академическое муниципаль округы]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Polytechnical University|Saint Petersburg Polytechnical University]]
| http://www.spbstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''
| [[Файл:ITMO University's main building, August 2016.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:SPbSU ITMO|SPbSU ITMO]]
| https://itmo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''
| [[Файл:RGMU.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Medical University|Russian Medical University]]
| https://rsmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909
| [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]
| [[Файл:Univer saratov.JPG|center|128px]]
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Сарытауның Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Saratov State University|Saratov State University]]
| http://www.sgu.ru/&lt;br/&gt;https://en.sgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]''
| [[Файл:Lobachevsky University. Faculty of Philology 03.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod|Lobachevsky State University of Nizhny Novgorod]]
| http://www.unn.ru
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| [[Файл:Пермский государственный университет. Корпус №5.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4160819|Дзержинский районы]]''&lt;br/&gt;[[Пермь]]&lt;br/&gt;[[Пермь крае]]
| [[:commons:Category:Perm State University|Perm State University]]
| http://www.psu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| [[Файл:Korpus b.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Institute of Steel and Alloys|Moscow Institute of Steel and Alloys]]
| http://www.misis.ru/
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-11-22
| [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]]
| [[Файл:Mgsu.kampus.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Төньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнчыгыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2367611|Ярославский районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow State University of Civil Engineering|Moscow State University of Civil Engineering]]
| https://mgsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720143106/https://mgsu.ru/ |date=2021-07-20 }}
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| [[Файл:Lefortovo mei.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute|Moscow Power Engineering Institute]]
| http://www.mpei.ru/&lt;br/&gt;https://mpei.ru/lang/en/Pages/default.aspx&lt;br/&gt;https://mpei.ru/lang/more/chn/Pages/default.aspx&lt;br/&gt;https://mpei.ru/lang/more/deu/Pages/default.aspx
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-02-26
| [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[Файл:НИ ИрГТУ (ИрНИТУ).jpg|center|128px]]
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4410160|Свердловский округы]]''
| [[:commons:Category:Irkutsk National Research Technical University|Irkutsk National Research Technical University]]
| http://www.istu.edu/&lt;br/&gt;https://eng.istu.edu/&lt;br/&gt;https://fr.istu.edu/
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-17
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| [[Файл:Moscow-1254 - 18 Ленинский проспект.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]''
| [[:commons:Category:Gubkin Russian State University of Oil and Gas|Gubkin Russian State University of Oil and Gas]]
| http://www.gubkin.ru
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-29
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| [[Файл:MAI-moscow.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Aviation Institute|Moscow Aviation Institute]]
| http://www.mai.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-01
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| [[Файл:Saransk University (42033511865).jpg|center|128px]]
| [[Саранск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q48941175|Ленин районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Мордовия]]
| [[:commons:Category:Mordovian State University|Mordovian State University]]
| https://mrsu.ru/ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-05
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[Файл:Здание 1-ой мужской гимназии (г. Казань, ул. К.Маркса) - 2.JPG|center|128px]]
| [[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
| [[:commons:Category:Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev|Kazan State Technical University named after A. N. Tupolev]]
| http://www.kai.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-11-22
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус МИФИ (21.03.2026).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Engineering Physics Institute|Moscow Engineering Physics Institute]]
| https://www.mephi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-01
| [[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]]
| [[Файл:SSAU.jpg|center|128px]]
| [[Самар өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27577214|Самар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Самар]]&lt;br/&gt;[[Самарның Октябрь районы]]
| 
| http://www.ssau.ru
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-15
| ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''
| [[Файл:South Ural State University (13125656685).jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State University|South Ural State University]]
| https://www.susu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| [[Файл:Mipt phystech.jpg|center|128px]]
| [[Долгопрудный]]&lt;br/&gt;[[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Institute of Physics and Technology|Moscow Institute of Physics and Technology]]
| https://mipt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''
| [[Файл:Пермский национальный исследовательский политехнический университет.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]
| [[:commons:Category:Perm State Technical University (Main Building)|Perm State Technical University (Main Building)]]
| http://pstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Akademgorodok NSU Interweek.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State University|Novosibirsk State University]]
| http://www.nsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328162555/http://srd.nsu.ru/index.php |date=2009-03-28 }}
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]''
| [[Файл:Zelenograd - MIET.jpg|center|128px]]
| [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]]
| [[:commons:Category:National Research University of Electronic Technology|National Research University of Electronic Technology]]
| https://www.miet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-11-20
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| [[Файл:HSE new building (2015-01-22) 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]''
| [[:commons:Category:National Research University Higher School of Economics|National Research University Higher School of Economics]]
| http://www.hse.ru/
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997&lt;br/&gt;2002-10-08
| [[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]]
| [[Файл:0425Aa1. Saint Petersburg. Alferov University.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Калинин районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Калинин районы]]
| 
| http://spbau.ru/
|}
{{Wikidata list end}}

== Төбәк терәк университетлары (33) ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q48940751 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-08-03
| [[Себер дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Siberian State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221687|Томскның Киров районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Siberian State Medical University|Siberian State Medical University]]
| http://www.ssmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус .jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara State Technical University|Samara State Technical University]]
| http://www.samgtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''
| [[Файл:Nizhny Novgorod Technical University 1st building.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Technical University|Nizhny Novgorod State Technical University]]
| http://nntu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-23&lt;br/&gt;1931
| ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ОГУ (Орёл, Комсомольская, 95) (2).jpg|center|128px]]
| [[Орёл]]
| [[:commons:Category:Oryol State University|Oryol State University]]
| http://int.oreluniver.ru/en/&lt;br/&gt;http://www.univ-orel.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Tula State University (building 1).jpg|center|128px]]
| [[Тула]]
| [[:commons:Category:Tula State University|Tula State University]]
| https://tulsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Volgograd State Technical University 001.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Technical University|Volgograd State Technical University]]
| http://www.vstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Don state technical university.JPG|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Don State Technical University|Don State Technical University]]
| https://donstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-06&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Саратовский политехнический универ 1.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov State Technical University|Saratov State Technical University]]
| http://en.sstu.ru/&lt;br/&gt;http://www.sstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Костромского государственного технологического университета.jpg|center|128px]]
| [[Кострома]]
| [[:commons:Category:Kostroma State University|Kostroma State University]]
| http://kstu.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620095843/http://www.kstu.edu.ru/ |date=2017-06-20 }}
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-22
| [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]
| [[Файл:Магнитогорский государственный технический университет.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19910636|Магнитогорск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Магнитогорск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30891259|Ленинский районы]]''
| [[:commons:Category:Magnitogorsk State Technical University|Magnitogorsk State Technical University]]
| http://www.magtu.ru&lt;br/&gt;https://en.magtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Petrozavodsk 06-2017 img34 University.jpg|center|128px]]
| [[Петрозаводск]]
| [[:commons:Category:Petrozavodsk State University|Petrozavodsk State University]]
| http://www.petrsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-11-16
| [[Омск дәүләт техник университеты]]
| 
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Omsk State Technical University|Omsk State Technical University]]
| http://www.omgtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-04
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]
| [[Файл:UGNTU (Ufa).jpg|center|128px]]
| [[Уфаның Орджоникидзе районы|Орҗоникидзе районы]]&lt;br/&gt;[[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Ufa State Petroleum Technological University|Ufa State Petroleum Technological University]]
| https://ugntu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216142455/https://ugntu.ru/ |date=2023-12-16 }}&lt;br/&gt;https://ugntu.ru/en{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Nstu-1.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State Technical University|Novosibirsk State Technical University]]
| https://www.nstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-11
| [[Мурманск арктик университеты]]
| [[Файл:МГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Мурманск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17082747|Pervomaysky District]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17080695|Oktyabrsky District]]''
| [[:commons:Category:Murmansk State Technical University|Murmansk State Technical University]]
| https://mauniver.ru/&lt;br/&gt;https://mauniver.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-29
| [[Белгород дәүләт технология университеты|Владимир Григорьевич Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты]]
| [[Файл:Bstu00938.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27532780|Белгород шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Белгород өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4126633|Белгородның Көнчыгыш округ районы]]''
| [[:commons:Category:Belgorod University of Technology|Belgorod University of Technology]]
| http://www.bstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-08-14
| [[Воронеж дәүләт техник университеты|Воронеж дәүләт техника университеты]]
| [[Файл:016. Воронеж. Архитектурно-строительный университет.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258358|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Воронеж өлкәсе]]
| 
| http://cchgeu.ru/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/ar/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/cn/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/de/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/en/&lt;br/&gt;https://cchgeu.ru/fr/
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]''
| [[Файл:ВлГУ.jpg|center|128px]]
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| [[:commons:Category:Vladimir State University|Vladimir State University]]
| http://www.vlsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| ''[[:d:Q174220|Академик Михаил Фёдорович Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэро-космос университеты]]''
| [[Файл:Siberian State Aerospace University, Krasnoyarsk.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Siberian State Aerospace University|Siberian State Aerospace University]]
| http://www.sibsau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419122928/http://www.sibsau.ru/ |date=2012-04-19 }}
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-13
| [[Вятка дәүләт университеты]]
| [[Файл:Главный корпус ВятГУ.png|center|128px]]
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]&lt;br/&gt;[[Кировның Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221641|Киров шәһәре муниципалитеты]]''&lt;br/&gt;[[Киров өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Vyatka State University|Vyatka State University]]
| http://www.vyatsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]''
| [[Файл:Tyumen Oblast Tyumen Industrial University 2023-06 1687891138.JPG|center|128px]]
| [[Төмән]]
| [[:commons:Category:Tyumen Industrial University|Tyumen Industrial University]]
| https://www.tyuiu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Kalmuniversitet.jpg|center|128px]]
| [[Элиста]]
| [[:commons:Category:Kalmyk State University|Kalmyk State University]]
| http://www.kalmsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213222822/http://www.kalmsu.ru/ |date=2021-02-13 }}
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Yaroslavl State University, 1 corpus.JPG|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| [[:commons:Category:Yaroslavl State University|Yaroslavl State University]]
| http://www.uniyar.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929064253/http://www.uniyar.ac.ru/ |date=2006-09-29 }}
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-02-10
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| [[Файл:Главный корпус СыктГУ.jpg|center|128px]]
| [[Коми Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3744966|Сыктывкар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сыктывкар]]
| [[:commons:Category:Syktyvkar State University|Syktyvkar State University]]
| http://www.syktsu.ru/&lt;br/&gt;https://en.syktsu.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-01
| [[Мари дәүләт университеты]]
| [[Файл:The main building of Mari State University.jpg|center|128px]]
| [[Мари Ил|Мари Иле]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18055588|«Йошкар-Ола каласы» шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Йошкар-Ола]]
| [[:commons:Category:Mari State University|Mari State University]]
| http://www.marsu.ru&lt;br/&gt;https://marsu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Architecture of Barnaul-2021 - 26.jpeg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State University|Altai State University]]
| https://www.asu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-22
| [[Кемерово дәүләт университеты]]
| [[Файл:НФИ КемГУ.jpg|center|128px]]
| [[Кемерово]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4183182|Заводский районы]]''&lt;br/&gt;[[Кемерово өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Kemerovo State University|Kemerovo State University]]
| http://www.kemsu.ru&lt;br/&gt;https://en.kemsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250420095830/https://en.kemsu.ru/ |date=2025-04-20 }}
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| [[Сембер дәүләт университеты|Сембер ил үнивирситите]]
| [[Файл:Симбирский банк Ульяновск.jpg|center|128px]]
| [[Сембер]]&lt;br/&gt;[[Сембернең Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сембер өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk State University|Ulyanovsk State University]]
| https://ulsu.ru/en/&lt;br/&gt;https://ulsu.ru/ru/
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-29
| [[Сочи дәүләт университеты]]
| [[Файл:Sochi State University.jpg|center|128px]]
| [[Сочи]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2084341|Центральный районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3085607|Сочи курорт шәһәре муниципаль берәмлеге]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| [[:commons:Category:Sochi State University|Sochi State University]]
| https://sochi.university/
|-
| style='text-align:right'| 30
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-30
| ''[[:d:Q4322512|Ярослав Зирәк исемендәге Новгород дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус НовГУ.jpg|center|128px]]
| [[Бөек Новгород]]
| [[:commons:Category:Yaroslav-the-Wise Novgorod State University|Yaroslav-the-Wise Novgorod State University]]
| http://www.novsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 31
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-03
| [[Череповец дәүләт университеты]]
| [[Файл:Cherepovets State University (1).jpg|center|128px]]
| [[Вологда өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27538324|Череповец шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Череповец]]
| 
| https://www.chsu.ru/&lt;br/&gt;https://www.chsu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 32
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| ''[[:d:Q4460099|Тольятти дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Togliatti state university 0475.JPG|center|128px]]
| [[Тольятти]]
| 
| http://www.tltsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 33
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-27
| [[Псков дәүләт университеты]]
| [[Файл:Pskov State University 1.jpg|center|128px]]
| [[Псков]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q127587217|Псков шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Псков өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Pskov State University|Pskov State University]]
| https://www.pskgu.ru/&lt;br/&gt;https://www.pskgu.ru/en/
|}
{{Wikidata list end}}

== Башка университетлар ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q3918 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1758&quot; | 1758
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[Файл:Научно-исследовательский центр МГМУ (Москва) 003.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:I.M. Sechenov First Moscow State Medical University|I.M. Sechenov First Moscow State Medical University]]
| https://sechenov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1779&quot; | 1779-05-27
| [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]]
| [[Файл:Старый миигаик.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1669860|Басманный районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow State University of Geodesy and Cartography|Moscow State University of Geodesy and Cartography]]
| http://www.miigaik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1797&quot; | 1797
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Herzen State Pedagogical University of Russia, main building at winter evening.JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Herzen University|Herzen University]]
| http://www.herzen.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1803&quot; | 1803-05-22
| [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]
| [[Файл:СПбГЛТУ - главное здание.jpg|center|128px]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Forestry Academy|Saint Petersburg State Forestry Academy]]
| http://spbftu.ru&lt;br/&gt;https://polyglot.spbftu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1804&quot; | 1804
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| [[Файл:Moscow State Linguistic University at Ostozhenka (2013) by shakko 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''
| [[:commons:Category:Moscow State Linguistic University|Moscow State Linguistic University]]
| http://www.linguanet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1809&quot; | 1809
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[Файл:505. Petersburg State Transport University. Main building.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg State Transport University|St. Petersburg State Transport University]]
| http://www.pgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1814&quot; | 1814-05-14
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Казань, главный корпус КГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
| [[:commons:Category:Kazan State Medical University|Kazan State Medical University]]
| https://kazangmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1825&quot; | 1825
| ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]''
| [[Файл:Здание МГХПА.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2704327|Сокол]]''
| [[:commons:Category:Stroganov Moscow State University of Arts and Industry|Stroganov Moscow State University of Arts and Industry]]
| https://rghpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1832&quot; | 1832-05-09
| [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[Файл:DSC02490 2006 Санкт-Петербург, 2-я Красноармейская улица, 4, Учебный корпус Института гражданских инженеров им. императора Николая I.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Адмираллык районы|Санкт-Петербургның Адмираллык районы]]
| [[:commons:Category:Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering|Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://spbgasu.ru/&lt;br/&gt;http://spbgasu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864&lt;br/&gt;1865
| ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Московского политехнического университета.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Polytechnic University|Moscow Polytechnic University]]
| http://www.mospolytech.ru/index.php?eng&lt;br/&gt;https://mospolytech.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Tver university.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Tver State University|Tver State University]]
| http://university.tversu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831020347/http://university.tversu.ru/ |date=2006-08-31 }}
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:МПГУ 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Pedagogical State University|Moscow Pedagogical State University]]
| http://www.mpgu.edu/
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878
| ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''
| [[Файл:Gitismoscow.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| [[:commons:Category:Russian Academy of Theatre Arts|Russian Academy of Theatre Arts]]
| http://www.gitis.net/
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia|D. Mendeleev University of Chemical Technology of Russia]]
| http://www.muctr.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-06-03
| [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]
| [[Файл:Electrotechnical University SPB 01.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Петроград районы|Санкт-Петербургның Петроград районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4068270|Аптекарский утравы муниципаль округы]]''
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Electrotechnical University|Saint Petersburg State Electrotechnical University]]
| https://etu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890
| ''[[:d:Q4303364|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]''
| [[Файл:Морской государственный университет, Владивосток.JPG|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:G.I. Nevelskoi Maritime State University|G.I. Nevelskoi Maritime State University]]
| http://www.msun.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]''
| [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]]
| http://www.miit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''
| [[Файл:Spb 06-2012 Moika various 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg|Lesgaft National State University of Physical Education, Sport and Health, St. Petersburg]]
| http://www.lesgaft.spb.ru
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-10-21
| ''[[:d:Q499220|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:FESTU Central Entrance.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-07-01
| ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''
| [[Файл:Институт тонких химических технологий им. Ломоносова.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Fine Chemical Technologies|Moscow State University of Fine Chemical Technologies]]
| http://www.mitht.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]''
| [[Файл:ВГАТУ.jpg|center|128px]]
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| 
| https://vgatu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-07-01
| [[Томск дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:Киевская-60-DSN55737.jpg|center|128px]]
| [[Тум өлкәсе|Томск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24636058|Томск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Тум|Томск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426470|Советский районы]]''
| [[:commons:Category:Tomsk State Pedagogical University|Tomsk State Pedagogical University]]
| https://tspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Здание Большой оранжереи в Пушкине.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Agricultural University|Saint Petersburg State Agricultural University]]
| http://spbgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906
| ''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''
| [[Файл:Марата 27 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Engineering and Economics|Saint Petersburg State University of Engineering and Economics]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Панорама-НПИ-Главный.jpg|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| [[:commons:Category:South-Russian State Technical University|South-Russian State Technical University]]
| https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417072539/https://www.npi-tu.ru/index.php?id=226 |date=2025-04-17 }}
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| [[Файл:Third housing of Plekhanov University of Economics in Moscow, front view.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Plekhanov Russian University of Economics|Plekhanov Russian University of Economics]]
| https://www.rea.ru/
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| [[Файл:Yaroslavl Respublikanskaya October 001.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| [[:commons:Category:Yaroslavl State Pedagogical University|Yaroslavl State Pedagogical University]]
| http://yspu.org{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-10
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Saratov Regional Basic Medical College.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov State Medical University|Saratov State Medical University]]
| http://www.sgmu.ru/&lt;br/&gt;http://www.sgmu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| ''[[:d:Q4318650|Минин үнивиристите]]''
| [[Файл:NN 28-08-2021 04.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State Pedagogical University|Nizhny Novgorod State Pedagogical University]]
| http://www.mininuniver.ru
|-
| style='text-align:right'| 30
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-16&lt;br/&gt;1911
| ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]''
| [[Файл:Samara state university of social sciences and education.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara state university of social sciences and education|Samara state university of social sciences and education]]
| http://pgsga.ru
|-
| style='text-align:right'| 31
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:ВГАУ.jpeg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| [[:commons:Category:Voronezh State Agricultural University|Voronezh State Agricultural University]]
| http://www.vsau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 32
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]''
| [[Файл:Новый корпус РУК в Мытищах.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian University of Cooperation|Russian University of Cooperation]]
| http://www.ruc.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230052133/http://ruc.su/ |date=2014-12-30 }}
|-
| style='text-align:right'| 33
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-09-15
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]
| [[Файл:Buildings in Saratov (July 2025) - 0 10.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Сарытауның Фрунзе районы]]&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| https://www.vavilovsar.ru
|-
| style='text-align:right'| 34
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-07-16
| [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]
| [[Файл:Женская гимназия Уральский горный университет Екатеринбург Куйбышева 30.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19908245|Центр]]''&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural State Mining University|Ural State Mining University]]
| https://www.ursmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 35
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| [[Файл:SFedU.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State University|Rostov State University]]
| http://www.rsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 36
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]''
| [[Файл:RGU Ryazan.jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan State University|Ryazan State University]]
| http://www.rsu.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823053728/http://www.rsu.edu.ru/ |date=2009-08-23 }}
|-
| style='text-align:right'| 37
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916
| ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:PermSMA foto1.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]
| [[:commons:Category:Perm State Medical University|Perm State Medical University]]
| http://psma.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809122327/http://www.psma.ru/ |date=2025-08-09 }}
|-
| style='text-align:right'| 38
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Улица Ярагского, 57.jpg|center|128px]]
| [[Махачкала]]
| 
| https://www.dgpu.net/ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 39
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-27
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| [[Файл:Buildings in Irkutsk (September 2025) - 0 16.jpg|center|128px]]
| [[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''
| [[:commons:Category:Irkutsk State University|Irkutsk State University]]
| http://isu.ru/&lt;br/&gt;https://isu.ru/en/&lt;br/&gt;https://isu.ru/fr/&lt;br/&gt;https://isu.ru/mon/&lt;br/&gt;https://isu.ru/zh/
|-
| style='text-align:right'| 40
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]''
| [[Файл:Здание с б.церковью Благоверного князя Александра Невского при училищном совете Правительствующего Синода.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://gukit.ru
|-
| style='text-align:right'| 41
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-04
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''
| [[Файл:Корпус МГА.gif|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.msmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705100026/http://www.msmu.ru/ |date=2018-07-05 }}
|-
| style='text-align:right'| 42
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-07
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:АГМУ Новый корпус.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4221671|Киров районы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
| 
| http://astgmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 43
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-10-05
| ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:ГГАУ.jpg|center|128px]]
| [[Владикавказ]]
| 
| http://www.gorskigau.com/
|-
| style='text-align:right'| 44
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4196666|Иваново дәүләт химия-технология университеты]]''
| [[Файл:Ivanovo ISUCT.jpg|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo State University of Chemistry and Technology|Ivanovo State University of Chemistry and Technology]]
| https://www.isuct.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422131740/https://www.isuct.ru/ |date=2024-04-22 }}
|-
| style='text-align:right'| 45
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918&lt;br/&gt;1974-01-28
| [[Иваново дәүләт университеты]]
| [[Файл:Ивановский государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Иваново өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27547037|Иваново шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иваново]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4333152|Октябрьский районы]]''
| [[:commons:Category:Ivanovo State University|Ivanovo State University]]
| https://ivanovo.ac.ru/
|-
| style='text-align:right'| 46
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:2023. Краснодар DSC 0351.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Kuban State Technological University|Kuban State Technological University]]
| http://kubstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 47
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-07-01&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4351497|Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Мариинская женская гимназия (Пермь).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4361536|Petropavlovskaya Street (Perm)]]''
| 
| http://pgsha.ru
|-
| style='text-align:right'| 48
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| [[Файл:Rgufk.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism|Russian State University of Physical Education, Sport, Youth and Tourism]]
| http://www.sportedu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622052353/http://www.sportedu.ru/ |date=2021-06-22 }}&lt;br/&gt;https://gtsolifk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 49
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Samara State University, Main building.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara State University|Samara State University]]
| http://www.samsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240905232753/http://mailto:a.p.martynenko@samsu.ru/ |date=2024-09-05 }}
|-
| style='text-align:right'| 50
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Smolensk State University.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk State University|Smolensk State University]]
| http://www.smolgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 51
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Ул.Интернациональная,33, ТГУ им.Г.Р.Державина, 17.10.2011 - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Тамбов]]
| [[:commons:Category:Tambov State University|Tambov State University]]
| http://www.tsutmb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521060143/http://tsutmb.ru/ |date=2013-05-21 }}
|-
| style='text-align:right'| 52
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Rostsmu2.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State Medical University|Rostov State Medical University]]
| http://www.rostgmu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325185431/http://rostgmu.ru/ |date=2022-03-25 }}
|-
| style='text-align:right'| 53
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''
| [[Файл:Management university.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:State University of Management|State University of Management]]
| http://guu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 54
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03-01
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| [[Файл:Finuniver mainbuilding.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Төньяк административ округ (Мәскәү)|Төньяк административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2366712|Хорошёвский районы]]''
| [[:commons:Category:Finance University|Finance University]]
| https://en.fa.ru/&lt;br/&gt;https://www.fa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 55
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q4113277|Владимир дәүләт гуманитар университеты]]''
| [[Файл:Vladimir asv2019-01 img04 Nikitskaya1.jpg|center|128px]]
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| [[:commons:Category:Vladimir State Humanitarian University|Vladimir State Humanitarian University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 56
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-27
| [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]
| 
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''
| 
| https://irkgmu.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 57
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-09
| [[Ырынбур дәүләт педагогия университеты]]
| [[Файл:Гимназия мужская (Оренбург). Вид с перекрестка улиц Советская и Правды..jpg|center|128px]]
| [[Ырынбур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''&lt;br/&gt;[[Ырынбур районы]]&lt;br/&gt;[[Ырынбур өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Orenburg State Pedagogical University|Orenburg State Pedagogical University]]
| http://www.ospu.ru
|-
| style='text-align:right'| 58
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''
| [[Файл:Аптекарский 6 и Профессора Попова 4 литера В 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.spcpa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 59
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Ural State Technical University (August 2022) - 2.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Technical University|Ural State Technical University]]
| http://www.ustu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 60
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]]
| [[Файл:Grozny Oil University.jpg|center|128px]]
| [[Грозный]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чечня]]
| [[:commons:Category:Grozny State Oil Technical University|Grozny State Oil Technical University]]
| http://gstou.ru/
|-
| style='text-align:right'| 61
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Кубанский Государственный Медицинский Университет Минздрава России.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q10555398|Kuban]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Kuban State Medical University|Kuban State Medical University]]
| http://www.ksma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 62
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-09-19
| [[Кубан дәүләт университеты]]
| [[Файл:Кубанский государственный университет (IMG 3253).jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4214245|Карасунский округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4307501|Краснодар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Краснодар крае]]
| [[:commons:Category:Kuban State University|Kuban State University]]
| http://www.kubsu.ru/&lt;br/&gt;https://inter.kubsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 63
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]''
| [[Файл:NN 01-09-2021 08.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Privolzhsky Research Medical University|Privolzhsky Research Medical University]]
| https://pimunn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 64
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-08-21
| [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]]
| [[Файл:Vladikavkaz Universitet.jpg|center|128px]]
| [[Владикавказ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909744|Иристон районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28589810|Владикавказ шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Төньяк Осетия]]
| 
| http://www.nosu.ru/&lt;br/&gt;https://eng.nosu.ru/&lt;br/&gt;https://oset.nosu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 65
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]''
| [[Файл:Moscow Lapina8 6553.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1382617|Lefortovo District]]''
| [[:commons:Category:Moscow Technical University of Communications and Informatics|Moscow Technical University of Communications and Informatics]]
| https://mtuci.ru/
|-
| style='text-align:right'| 66
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Дом торговый «Товарищества братьев Овсянниковых и Ганшиных с сыновьями».jpg|center|128px]]
| [[Омск]]
| 
| http://www.omsk-osma.ru
|-
| style='text-align:right'| 67
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-09-09
| [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]
| [[Файл:Perm asv2019-05 img43 Sibirskaya24.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3924191|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q78223868|Пермь шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Пермь крае]]
| [[:commons:Category:Perm State Humanitarian Pedagogical University|Perm State Humanitarian Pedagogical University]]
| https://en.pspu.ru/&lt;br/&gt;https://www.pspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241029191425/https://www.pspu.ru/ |date=2024-10-29 }}
|-
| style='text-align:right'| 68
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-12
| ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:КубГАУ, Кубанский государственный аграрный университет , ЗооФак. - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Kuban Agricultural University|Kuban Agricultural University]]
| http://kubsau.ru
|-
| style='text-align:right'| 69
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-02
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| [[Файл:Долгоруковская ул., 4,г ФГБОУ ВО «Российский университет медицины» Минздрава России.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Medicine and Dentistry|Moscow State University of Medicine and Dentistry]]
| http://www.msmsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 70
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Tvstu-winter-2024.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Tver State Technical University|Tver State Technical University]]
| http://www.tstu.tver.ru
|-
| style='text-align:right'| 71
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| ''[[:d:Q58527643|Татар коммунистик университеты]]''
| 
| [[Казан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-28
| ''[[:d:Q114436530|Луганск дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| [[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]&lt;br/&gt;[[Луганск]]
| 
| https://lgpu.org/
|-
| style='text-align:right'| 73
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-07
| [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]]
| [[Файл:Санкт-Петербург, комплекс СПбГПМУ сверху.jpg|center|128px]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Pediatric Academy|Saint Petersburg Pediatric Academy]]
| https://gpmu.org/
|-
| style='text-align:right'| 74
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]
| [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]]
| http://www.tu-bryansk.ru/&lt;br/&gt;https://www.tu-bryansk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 75
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-07
| ''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:ХГМИ.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| [[:commons:Category:Far Eastern State Medical University|Far Eastern State Medical University]]
| http://www.fesmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 76
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]''
| [[Файл:Новосибирский государственный университет экономики и управления &quot;НИНХ&quot;.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State University of Economics and Management|Novosibirsk State University of Economics and Management]]
| http://nsuem.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125211927/http://nsuem.ru/ |date=2010-11-25 }}
|-
| style='text-align:right'| 77
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]''
| [[Файл:RSTU 2021-02.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]&lt;br/&gt;[[Ростов]]
| [[:commons:Category:Rostov State Transport University|Rostov State Transport University]]
| http://www.rgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 78
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q605825|Г. Ф. Морозов исемендәге Воронеж дәүләт урман техник университеты]]''
| [[Файл:Из академии в универсиетет.JPG|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| https://vgltu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 79
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q652280|Калининград дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Kaliningrad 05-2017 img51 Technical University.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Калининград]]
| 
| http://www.klgtu.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910050026/https://klgtu.ru/en/ |date=2025-09-10 }}
|-
| style='text-align:right'| 80
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Новосибирский государственный архитектурно-строительный университет 02.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| 
| http://www.sibstrin.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080313153137/http://www.sibstrin.ru/ |date=2008-03-13 }}
|-
| style='text-align:right'| 81
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-13
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[Файл:Zelyonaya street 1, Kazan (2017-10-22) 01.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan State University of Architecture and Engineering|Kazan State University of Architecture and Engineering]]
| http://www.kgasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 82
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-10
| [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:Здание чувашского государственного педагогического института им И.Я. Яковлева.JPG|center|128px]]
| [[Чабаксар]]&lt;br/&gt;[[Чабаксарның Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28589804|Чабаксар шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чуашстан]]
| 
| https://chuvgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 83
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-01
| [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]]
| [[Файл:AGTU.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Astrakhan State Technical University|Astrakhan State Technical University]]
| https://www.astu.org/&lt;br/&gt;https://www.astu.org/en
|-
| style='text-align:right'| 84
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-23
| [[Башкорт дәүләт аграр университеты]]
| [[Файл:Башкирский Государственный Аграрный Университет.jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Совет районы|Совет районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Bashkir State Agrarian University|Bashkir State Agrarian University]]
| http://www.bsau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 85
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Bgpu main building.JPG|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| [[:commons:Category:Blagoveshchensk State Pedagogical University|Blagoveshchensk State Pedagogical University]]
| http://www.bgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 86
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]''
| [[Файл:Dom bankov i promishlennosty.jpg|center|128px]]
| [[Брянск]]
| [[:commons:Category:Bryansk State University of Engineering and Technology|Bryansk State University of Engineering and Technology]]
| http://www.bgita.ru
|-
| style='text-align:right'| 87
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4097540|Академик И. Г. Петровский исемендәге Брянск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Брянский государственный университет.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]&lt;br/&gt;[[Яңа Зыбков]]
| [[:commons:Category:Bryansk State University|Bryansk State University]]
| http://www.brgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 88
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-17
| ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты универистеты]]''
| [[Файл:Volga State University of Water Transport. Main building.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Volga State University of Water Transport|Volga State University of Water Transport]]
| http://www.vsawt.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913183101/http://vsawt.ru/ |date=2017-09-13 }}
|-
| style='text-align:right'| 89
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:ВГМУ (ВГМИ) -2.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| [[:commons:Category:Voronezh State Medical University|Voronezh State Medical University]]
| http://www.vrngmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 90
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]''
| [[Файл:Воронежская государственная технологическая академия - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| http://www.vsuet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 91
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]''
| [[Файл:Basmanny District, Moscow, Russia - panoramio (393).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:State University of Land Use Planning|State University of Land Use Planning]]
| http://www.guz.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727043156/http://www.guz.ru/ |date=2021-07-27 }}
|-
| style='text-align:right'| 92
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-08
| ''[[:d:Q4154235|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник балык үрчетү университеты]]''
| [[Файл:Владивосток, Дальрыбвтуз.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| 
| http://www.dalrybvtuz.ru/
|-
| style='text-align:right'| 93
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]''
| [[Файл:ИГЭУ им. В.И. Ленина.JPG|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo State Energy University|Ivanovo State Energy University]]
| http://www.ispu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 94
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-13
| ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]''
| [[Файл:Madi front.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Automobile and Road Construction University|Moscow Automobile and Road Construction University]]
| http://www.madi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 95
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]''
| [[Файл:Timiryazevsky District, Moscow, Russia - panoramio (43).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture|Block 15, Timiryazev Academy of Agriculture]]
| http://www.eng.timacad.ru/
|-
| style='text-align:right'| 96
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Stankin Moscow State Technological University|Stankin Moscow State Technological University]]
| https://www.stankin.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811111340/https://www.stankin.ru/ |date=2025-08-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 97
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4304097|Алексей Николаевич Косыгин исемендәге Россия дәүләт университеты (Технологияләр. Дизайн. Сәнгать)]]''
| [[Файл:Moscow, Sadovnicheskaya 33, main entrance (2).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow University of Design and Technology|Moscow University of Design and Technology]]
| https://rguk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 98
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-14
| ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]''
| [[Файл:МГУПП.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Food Production|Moscow State University of Food Production]]
| http://www.imomgupp.com{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br/&gt;http://www.mgupp.ru/
|-
| style='text-align:right'| 99
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]''
| [[Файл:Московский государственный университет природообустройства (31159877312).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Environmental Engineering|Moscow State University of Environmental Engineering]]
| http://ieek.timacad.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615004815/http://ieek.timacad.ru/ |date=2023-06-15 }}
|-
| style='text-align:right'| 100
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4318648|Нижгар ил корымчылык-төзү үнивирситите]]''
| [[Файл:Nizhny Novgorod Ilyinskaya Street 07-2019 13.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering|Nizhny Novgorod State University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://www.nngasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 101
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Ырынбур]]
| [[:commons:Category:Orenburg State Agrarian University|Orenburg State Agrarian University]]
| http://orensau.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811070114/http://orensau.ru/ |date=2025-08-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 102
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''
| 
| [[Балашиха]]
| 
| http://www.rgazu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 103
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-17
| ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''
| [[Файл:Российский государственный геологоразведочный университет имени Серго Орджоникидзе.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian State Geological Prospecting University|Russian State Geological Prospecting University]]
| https://mgri.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250723070541/https://mgri.ru/ |date=2025-07-23 }}
|-
| style='text-align:right'| 104
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-23
| [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]
| [[Файл:0653Aa1. Полярная академия.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Фрунзе районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Фрунзе районы]]
| [[:commons:Category:Russian State Hydrometeorological University|Russian State Hydrometeorological University]]
| https://www.rshu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 105
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:3 Orshanskaya Street, Moscow, Russia.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State Aviation Technological University|Moscow State Aviation Technological University]]
| http://www.mati.ru
|-
| style='text-align:right'| 106
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''
| [[Файл:SMTU.JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:State Marine Technical University of St. Petersburg|State Marine Technical University of St. Petersburg]]
| http://www.smtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 107
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-26
| ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]''
| [[Файл:SPbSUITD.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design|Saint Petersburg State University of Industrial Technologies and Design]]
| http://www.sutd.ru
|-
| style='text-align:right'| 108
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''
| [[Файл:Новый корпус СПбГУТ на пр. Большевиков.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg State University of Telecommunications|St. Petersburg State University of Telecommunications]]
| http://www.sut.ru
|-
| style='text-align:right'| 109
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]''
| [[Файл:Мраморный дворец, служебный корпус.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.nwotu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 110
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-20
| [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]]
| [[Файл:На крыше вид на СИБАДИ 2 (33949794960).jpg|center|128px]]
| [[Омск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Омск]]&lt;br/&gt;[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]
| 
| http://www.sibadi.org/
|-
| style='text-align:right'| 111
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]''
| [[Файл:СибГИУ.jpg|center|128px]]
| [[Новокузнецк]]
| [[:commons:Category:Siberian State Industrial University|Siberian State Industrial University]]
| http://www.sibsiu.ru
|-
| style='text-align:right'| 112
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Сельскохозяйственный университет Ставрополь.jpg|center|128px]]
| [[Ставрополь]]
| 
| http://www.stgau.ru
|-
| style='text-align:right'| 113
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]''
| 
| [[Ставрополь]]
| [[:commons:Category:Stavropol State University|Stavropol State University]]
| http://www.stavsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041919/http://www.stavsu.ru/ |date=2007-05-16 }}
|-
| style='text-align:right'| 114
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-07-10
| [[Урал дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Главный корпус УГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Югары Исәт районы|Екатеринбургның Югары Исәт районы]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural State Medical University|Ural State Medical University]]
| https://usma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 115
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4476752|Урал дәүләт урман техник университеты]]''
| [[Файл:Уральский лесотехнический университет.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Forest Engineering University|Ural State Forest Engineering University]]
| http://usfeu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 116
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''
| [[Файл:Ural Pedagogical University (July 2023) - 3.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Pedagogical university|Ural State Pedagogical university]]
| http://www.uspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 117
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4476790|Урал элемтә һәм информатика техник университеты]]''
| [[Файл:Biblioteka uisi.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural Technical Institute of Communications and Informatics|Ural Technical Institute of Communications and Informatics]]
| http://www.uisi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 118
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Chgay.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Agrarian University|South Ural State Agrarian University]]
| https://юургау.рф/
|-
| style='text-align:right'| 119
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-08-11
| [[Байкал дәүләт университеты]]
| [[Файл:Байкальский государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Иркутск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376063|Уң яр округы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27551718|Иркутск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Иркутск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Baikal State University|Baikal State University]]
| http://bgu.ru&lt;br/&gt;http://bgu.ru/eng/&lt;br/&gt;https://bgu.ru/chi/&lt;br/&gt;https://bgu.ru/mng/
|-
| style='text-align:right'| 120
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Republic Street 9, Tyumen (2026-05-02).jpg|center|128px]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Tyumen State University|Tyumen State University]]
| http://www.utmn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 121
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q18755189|Saint Petersburg State University of Economics and Finance]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.finec.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031032311/http://finec.ru/ |date=2010-10-31 }}
|-
| style='text-align:right'| 122
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-10
| [[Удмурт дәүләт университеты]]
| [[Файл:Удмуртский государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Udmurt State University|Udmurt State University]]
| http://udsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 123
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| [[Файл:Волгоградский государственный педагогический университет, фото 3.JPG|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Socio-Pedagogical University|Volgograd State Socio-Pedagogical University]]
| http://www.vspu.ru
|-
| style='text-align:right'| 124
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]''
| [[Файл:Simferopol 04-14 img06 University.jpg|center|128px]]
| [[Акмәсҗит]]
| [[:commons:Category:Crimea State Medical University|Crimea State Medical University]]
| http://www.csmu.edu.ua/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130080231/http://csmu.edu.ua/ |date=2009-01-30 }}
|-
| style='text-align:right'| 125
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-13
| [[Воронеж дәүләт педагогика университеты|«Воронеж дәүләт педагогика университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе]]
| [[Файл:Université pédagogique de Voronej R003-004.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4504348|Центральный районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27538353|Воронеж шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Воронеж өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Voronezh State Pedagogical University|Voronezh State Pedagogical University]]
| http://www.vspu.ac.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505190026/http://www.vspu.ac.ru/ |date=2012-05-05 }}
|-
| style='text-align:right'| 126
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-08
| [[Дагстан дәүләт университеты]]
| [[Файл:ДГУ.png|center|128px]]
| [[Махачкала]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16638662|Махачкала шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Дагстан]]
| [[:commons:Category:Dagestan State University|Dagestan State University]]
| http://www.dgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 127
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4198178|Удмурт дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Izhevsk Agricultural Academy-1.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Izhevsk State Agricultural Academy|Izhevsk State Agricultural Academy]]
| http://www.izhgsha.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304110211/http://izhgsha.ru/img/UserFiles/File/Agronom%20fakultet/AGROHIM-POCHVOVED/KafPREPODAVATELS.htm |date=2016-03-04 }}
|-
| style='text-align:right'| 128
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Зимний ВУЗ.JPG|center|128px]]
| [[Мичуринск]]
| 
| http://www.mgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 129
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''
| [[Файл:Moscow, Radio Street 10.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Region State University|Moscow Region State University]]
| https://eduprosvet.ru/
|-
| style='text-align:right'| 130
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4398493|Ростов дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Пединститут.JPG|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State Pedagogical University|Rostov State Pedagogical University]]
| http://pi.sfedu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421182324/https://pi.sfedu.ru/ |date=2021-04-21 }}
|-
| style='text-align:right'| 131
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]''
| [[Файл:Rostov-on-Don, Rostov State University of Economics, Russia.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State University of Economics|Rostov State University of Economics]]
| http://www.rsue.ru
|-
| style='text-align:right'| 132
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-12
| ''[[:d:Q4406405|Самара дәүләт икътисад университеты]]''
| 
| [[Самар]]
| 
| http://www.sseu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 133
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]''
| [[Файл:Внешний-вштэ.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers|Saint Petersburg State Technological University of Plant Polymers]]
| http://www.gturp.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 134
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]''
| [[Файл:СГСЭУ.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| 
| http://www.seun.ru/
|-
| style='text-align:right'| 135
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]''
| [[Файл:УрГЮУ 2019 01 corr.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Law University|Ural State Law University]]
| http://www.usla.ru/
|-
| style='text-align:right'| 136
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q110940012|Komi State Pedagogical Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 137
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q111046861|Kazan Law Institute]]''
| 
| [[Казан]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 138
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-25
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]
| [[Файл:Главный корпус УлГПУ имени И.Н. Ульянова.jpg|center|128px]]
| [[Сембер]]&lt;br/&gt;[[Сембернең Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сембер өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk State Pedagogical University|Ulyanovsk State Pedagogical University]]
| http://www.ulspu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222093032/http://www.ulspu.ru/vov/index.htm |date=2015-12-22 }}
|-
| style='text-align:right'| 139
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]''
| [[Файл:BSU 5.JPG|center|128px]]
| [[Бурятия]]
| [[:commons:Category:Buryat State University|Buryat State University]]
| http://www.bsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 140
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-25
| [[Омск дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:OmGPU 1.jpg|center|128px]]
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Үзәк административ округ (Омск)|Үзәк административ округ]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Omsk State Pedagogical University|Omsk State Pedagogical University]]
| http://www.omgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 141
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:БГТУ «ВОЕНМЕХ» им. Д.Ф. Устинова.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Baltic State Technical University|Baltic State Technical University]]
| http://www.voenmeh.ru/
|-
| style='text-align:right'| 142
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-01
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| 
| [[Әстерхан]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258352|Ленинский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27532708|Әстерхан шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Әстерхан өлкәсе]]
| 
| https://asu-edu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 143
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-25
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Bashkortostan State Medical University (March 2025).jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15190285|Уфа шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Bashkortostan State Medical University|Bashkortostan State Medical University]]
| http://www.bashgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 144
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-15
| [[Дагстан дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Makhachkala 20180917 131925.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4426461|Советский районы]]''
| [[:commons:Category:Dagestan State Medical University|Dagestan State Medical University]]
| https://www.dgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 145
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Даггау.jpg|center|128px]]
| [[Махачкала]]
| 
| https://даггау.рф/
|-
| style='text-align:right'| 146
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:КГПУ имени В. П. Астафьева.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Pedagogical University|Krasnoyarsk State Pedagogical University]]
| http://www.kspu.ru
|-
| style='text-align:right'| 147
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]''
| [[Файл:Main MESI.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mesi.ru
|-
| style='text-align:right'| 148
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''
| [[Файл:The main building of Mari state technical university.jpg|center|128px]]
| [[Йошкар-Ола]]
| [[:commons:Category:Volga State University of Technology|Volga State University of Technology]]
| https://www.volgatech.net/
|-
| style='text-align:right'| 149
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Pomor.State.University.JPG|center|128px]]
| 
| 
| http://www.pomorsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 150
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932&lt;br/&gt;1919
| ''[[:d:Q4401554|П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты]]''
| 
| [[Рыбинск]]
| 
| http://www.rgata.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619044350/http://www.rgata.ru/ |date=2008-06-19 }}&lt;br/&gt;http://www.rsatu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119031005/http://rsatu.ru/ |date=2019-01-19 }}
|-
| style='text-align:right'| 151
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Северный государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Архангельск]]
| 
| http://www.nsmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 152
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''
| [[Файл:СГУПС.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Siberian State Transport University|Siberian State Transport University]]
| http://www.stu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 153
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Bgpu-1.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| 
| https://www.altspu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104173825/https://www.altspu.ru/ |date=2018-11-04 }}
|-
| style='text-align:right'| 154
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]''
| [[Файл:Siberian Geosystems University.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| 
| https://sgugit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 155
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-12-05
| [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]
| [[Файл:Южно-Уральский государственный гуманитарно-педагогический университет f016.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]&lt;br/&gt;[[Чиләбенең Үзәк районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19916281|Чиләбе шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чиләбе өлкәсе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Humanitarian-Pedagogical University|South Ural State Humanitarian-Pedagogical University]]
| http://www.cspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 156
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q4186375|Мәскәү читтән торулы халык сәнгать университеты]]''
| [[Файл:Moscow, Armyansky 13,13-1 Aug 2009 01.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.znui.ru
|-
| style='text-align:right'| 157
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Курский Государственный Университет.jpg|center|128px]]
| [[Курск]]
| [[:commons:Category:Kursk State University|Kursk State University]]
| http://www.kursk-uni.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121115211/http://www.kursk-uni.ru/ |date=2007-01-21 }}
|-
| style='text-align:right'| 158
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-09
| [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]]
| [[Файл:ИрГСХА.JPG|center|128px]]
| [[Иркутск өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1653084|Иркутский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4300782|Молодёжное авыл җирлеге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4300797|Молодёжный бистәсе]]''
| [[:commons:Category:Irkutsk State Agrarian University|Irkutsk State Agrarian University]]
| https://irsau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 159
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-17
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Volgograd State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Medical University|Volgograd State Medical University]]
| http://www.volgmed.ru/
|-
| style='text-align:right'| 160
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-14
| [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]]
| [[Файл:НГАУ 160.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Новосибирск]]&lt;br/&gt;[[Новосибирскиның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State Agrarian University|Novosibirsk State Agrarian University]]
| https://edubiotech.ru/
|-
| style='text-align:right'| 161
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-17
| [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Novosibirsk State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Новосибирск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16715469|Үзәк округ]]''&lt;br/&gt;[[Новосибирскиның Үзәк районы]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk State Medical University|Novosibirsk State Medical University]]
| https://en.ngmu.ru/&lt;br/&gt;https://ngmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 162
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| 
| [[Новосибирск]]
| 
| http://www.nspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 163
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[Файл:極東国立交通大学.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| [[:commons:Category:Far Eastern State Transport University|Far Eastern State Transport University]]
| http://en.dvgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511215341/http://en.dvgups.ru/ |date=2020-05-11 }}&lt;br/&gt;https://www.dvgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 164
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-13
| [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Нижгар ил телбелем үнивирситите]]
| [[Файл:Нижегородский государственный лингвистический университет.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]&lt;br/&gt;[[Нижгарның Нижгар районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23898959|Түбән Новгород шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Түбән Новгород өлкәсе]]
| [[:commons:Category:N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod|N. A. Dobrolyubova State Linguistic University of Nizhny Novgorod]]
| http://www.lunn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 165
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937&lt;br/&gt;1938
| ''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Ставропольский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Ставрополь]]
| 
| http://stavmed.com/&lt;br/&gt;http://www.stgmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 166
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| ''[[:d:Q110936726|Orsk Pedagogical Institute]]''
| 
| [[Орски|Ыр]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 167
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-07
| [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]
| [[Файл:Chechen university 1946.jpg|center|128px]]
| [[Грозный]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258359|Әхмәт районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144847|Грозный шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Чечня]]
| [[:commons:Category:Chechen State University|Chechen State University]]
| http://www.chesu.ru
|-
| style='text-align:right'| 168
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]''
| [[Файл:ЗабГГПУ.JPG|center|128px]]
| [[Чита]]
| 
| http://www.zabspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 169
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| ''[[:d:Q4465237|Тула дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Tula pedagogia universitato.JPG|center|128px]]
| [[Тула]]
| [[:commons:Category:Tula Pedagogical State University|Tula Pedagogical State University]]
| http://tsput.ru/
|-
| style='text-align:right'| 170
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938&lt;br/&gt;1995
| ''[[:d:Q4516673|Байкал арты дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Zabaikalie State University.jpg|center|128px]]
| [[Чита]]
| 
| http://zabgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 171
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-04-16&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Катанов памятник.jpg|center|128px]]
| [[Абакан]]
| [[:commons:Category:Khakas State University|Khakas State University]]
| http://www.khsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 172
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q4174759|Иван Алексеевич Бунин исемендәге Елец дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Елецкий государственный университет имени И. А. Бунина. Главный корпус.jpg|center|128px]]
| [[Елец]]
| 
| http://www.elsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 173
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q4385796|Пятигорск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Lermontovskiy, Pyatigorsk, Stavropolskiy kray, Russia - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Биштау]]
| 
| http://www.pglu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206114505/http://pglu.ru/ |date=2020-02-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 174
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-07
| ''[[:d:Q4273359|Дәүләт гуманитар-технологик университеты]]''
| 
| [[Орехово-Зуево]]
| 
| http://www.ggtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 175
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q4476709|Урал дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:УрГАУ 2019.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural State Agrarian University|Ural State Agrarian University]]
| http://www.urgau.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806041144/https://urgau.ru/ |date=2025-08-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 176
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''
| [[Файл:Главное здание ГУАП.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation|Saint Petersburg State University of Aerospace Instrumentation]]
| http://www.guap.ru
|-
| style='text-align:right'| 177
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Astu barnaul autumn 2008.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State Technical University|Altai State Technical University]]
| http://astu.secna.ru/
|-
| style='text-align:right'| 178
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk State Medical University.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)|Krasnoyarsk State Medical University (KrasSMU)]]
| https://krasgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 179
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| ''[[:d:Q30257472|Камчатка дәүләт техник университеты]]''
| 
| [[Петропавловск-Камчатский]]
| 
| http://kamchatgtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 180
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-03
| ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:АГАУ, гланый корпус.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State Agrarian University|Altai State Agrarian University]]
| http://www.asau.ru
|-
| style='text-align:right'| 181
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-03
| [[Пенза дәүләт университеты]]
| [[Файл:Penza State University building 1.jpg|center|128px]]
| [[Пенза өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Пенза]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19910489|Ленинский районы]]''
| [[:commons:Category:Penza State University|Penza State University]]
| http://www.pnzgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 182
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Rgsu.JPG|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov State University of Civil Engineering|Rostov State University of Civil Engineering]]
| http://www.rgsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 183
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| ''[[:d:Q4475180|Сембер ил җир үнивиристите]]''
| [[Файл:Новый Венец, 1.jpg|center|128px]]
| [[Сембер]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk Agricultural Academy|Ulyanovsk Agricultural Academy]]
| http://www.ugsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 184
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-14&lt;br/&gt;1944
| ''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]''
| [[Файл:Московский гуманитарный университет 3 корпус.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mosgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 185
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-14
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[Файл:MGIMO-University-main building.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көнбатыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962831|Вернадский проспекты районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow State Institute of International Relations|Moscow State Institute of International Relations]]
| http://www.mgimo.ru/&lt;br/&gt;https://english.mgimo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 186
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-07-17&lt;br/&gt;1944
| ''[[:d:Q4122967|Волгоград дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Волгоградский государственный аграрный университет.JPG|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State Agricultural University|Volgograd State Agricultural University]]
| http://www.volgau.com
|-
| style='text-align:right'| 187
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Chelyabinsk State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Medical University|South Ural State Medical University]]
| http://www.chelsma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 188
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| ''[[:d:Q4538824|Ярославль дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Yaroslavl Pochtovaya Street 001.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| 
| https://ysmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 189
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ЯГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| [[:commons:Category:Yaroslavl State Technical University|Yaroslavl State Technical University]]
| http://www.ystu.ru
|-
| style='text-align:right'| 190
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Kaluga 2013 Lunacharskogo 2 north 02 1TM.jpg|center|128px]]
| [[Калуга]]
| [[:commons:Category:Kaluga State University|Kaluga State University]]
| https://tksu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 191
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| ''[[:d:Q61931372|Кырым мәдәният, сәнгать һәм туризм университеты]]''
| [[Файл:КУКИиТ (2013, 1).jpg|center|128px]]
| [[Акмәсҗит]]
| 
| https://kukiit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 192
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-05
| [[Сахалин дәүләт университеты]]
| [[Файл:SakhGU 1.JPG|center|128px]]
| [[Сахалин өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145648|Южно-Сахалинск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Южно-Сахалинск]]
| [[:commons:Category:Sakhalin State University|Sakhalin State University]]
| http://sakhgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 193
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Г.Благовещенск,Амурская область,ул.Политехническая,86.Благовещенская духовная семинария. Построена в 1885г..JPG|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| 
| https://www.dalgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 194
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| ''[[:d:Q4262481|Липецк дәүләт педагогика университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус ЛГПУ.JPG|center|128px]]
| [[Липецк]]
| [[:commons:Category:Lipetsk State Pedagogical University|Lipetsk State Pedagogical University]]
| http://lspu.lipetsk.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202041553/http://www.lspu.lipetsk.ru/ |date=2010-02-02 }}
|-
| style='text-align:right'| 195
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]''
| [[Файл:Acriculture university (Ryazan).JPG|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan State Agrotechnological University|Ryazan State Agrotechnological University]]
| http://www.rgatu.ru
|-
| style='text-align:right'| 196
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:KuzSTU.jpg|center|128px]]
| [[Кемерово]]
| 
| http://www.kuzstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 197
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-27
| [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]]
| 
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Киров административ округы (Омск)|Киров административ округы]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]
| 
| http://www.sibsport.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305041329/https://sibsport.ru/ |date=2025-03-05 }}
|-
| style='text-align:right'| 198
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]''
| [[Файл:СНТУ. Учебный корпус. Студгородок..JPG|center|128px]]
| [[Акъяр]]
| 
| http://sevsu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241111022218/https://www.sevsu.ru/ |date=2024-11-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 199
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951&lt;br/&gt;1930
| ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Центральный вход в ВолгГАСУ. Корпус Б.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering|Volgograd State University of Architecture and Civil Engineering]]
| http://www.vgasu.ru/eng/
|-
| style='text-align:right'| 200
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]''
| [[Файл:SholokhovMoscowStateUniversity2.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Sholokhov Moscow State University for Humanities|Sholokhov Moscow State University for Humanities]]
| http://www.mggu-sh.ru
|-
| style='text-align:right'| 201
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]''
| [[Файл:Памятник Попову .jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan State Radio Engineering University|Ryazan State Radio Engineering University]]
| http://www.rsreu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816223647/http://www.rsreu.ru/ |date=2009-08-16 }}
|-
| style='text-align:right'| 202
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| ''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Пенза]]
| 
| http://pgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 203
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| [[Файл:Tomsk-State-University-of-Architecture-and-Building.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk State University of Architecture and Building|Tomsk State University of Architecture and Building]]
| http://www.tsuab.ru
|-
| style='text-align:right'| 204
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]''
| [[Файл:Mgus-rgutis.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rguts.ru/
|-
| style='text-align:right'| 205
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-02-22
| [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Izhevsk State Technical University main building.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Октябрь районы]]
| [[:commons:Category:Izhevsk State Technical University|Izhevsk State Technical University]]
| http://inter.istu.ru/&lt;br/&gt;https://istu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 206
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q111108296|Borisoglebsk State Pedagogical Institute]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 207
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| ''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Торговый дом Гадалова И. Г.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Agrarian University|Krasnoyarsk State Agrarian University]]
| http://www.kgau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 208
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]''
| [[Файл:МГУТУ главное здание.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State University of Technology and Management|Moscow State University of Technology and Management]]
| https://www.mgutm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 209
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| ''[[:d:Q4418283|Себер дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты]]''
| [[Файл:Сибирский государственный университет телекоммуникаций и информатики 01.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Siberian State University of Telecommunications and Informatics|Siberian State University of Telecommunications and Informatics]]
| http://www.sibsutis.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220611044741/https://sibsutis.ru/ |date=2022-06-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 210
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Altai State Medical University 1.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| [[:commons:Category:Altai State Medical University|Altai State Medical University]]
| http://www.asmurussia.com
|-
| style='text-align:right'| 211
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| ''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Тверской государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Tver State Medical University|Tver State Medical University]]
| https://tvgmu.ru
|-
| style='text-align:right'| 212
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-09-14
| [[Ырынбур дәүләт университеты]]
| [[Файл:Orenburg State University (October 2025) - 0 1.jpg|center|128px]]
| [[Ырынбур өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4144855|Ырынбур шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Ырынбур]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32362081|Үзәк районы]]''
| [[:commons:Category:Orenburg State University|Orenburg State University]]
| http://osu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 213
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]''
| 
| [[Кемерово]]
| 
| https://www.kemsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504043907/https://kemsmu.ru/ |date=2025-05-04 }}
|-
| style='text-align:right'| 214
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| ''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Knastu3.jpg|center|128px]]
| [[Амурдагы Комсомольск]]
| [[:commons:Category:Komsomolsk-on-Amur State University|Komsomolsk-on-Amur State University]]
| https://knastu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 215
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| ''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]''
| [[Файл:SPbGUGA.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Civil Aviation|Saint Petersburg State University of Civil Aviation]]
| https://spbguga.ru/
|-
| style='text-align:right'| 216
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955&lt;br/&gt;1962
| ''[[:d:Q5329352|Көнчыгыш Себер дәүләт технология һәм идарә университеты]]''
| [[Файл:Ulan-Ude 20170625 125822.jpg|center|128px]]
| [[Улан-Удэ]]
| [[:commons:Category:East Siberia State University of Technology and Management|East Siberia State University of Technology and Management]]
| http://esstu.ru/&lt;br/&gt;http://www.esstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 217
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-23
| [[Урал дәүләт тимер юллары университеты]]
| [[Файл:УрГУПС.jpg|center|128px]]
| [[Свердловск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбур шәһәре муниципаль берәмлеге|Екатеринбург шәһәре муниципаль берәмлеге]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Тимер юл районы|Екатиринбурның Тимер юл районы]]
| 
| http://www.usurt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 218
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-05
| [[«Югары нефть мәктәбе» Әлмәт дәүләт технология университеты]]
| [[Файл:Альметьевск. Высшая школа нефти (01).jpg|center|128px]]
| [[Әлмәт]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Almetyevsk State Technological University «Higher School of Oil»|Almetyevsk State Technological University «Higher School of Oil»]]
| https://агту-вшн.рф/
|-
| style='text-align:right'| 219
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk kgtu proc.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Technical University|Krasnoyarsk State Technical University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 220
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-01
| [[Липецк дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Фасад ЛГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Липецк]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426443|Советский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27588357|Липецк шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Липецк өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Lipetsk State Technical University|Lipetsk State Technical University]]
| http://www.stu.lipetsk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 221
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| ''[[:d:Q4267921|Lugansk State Medical University]]''
| 
| [[Луганск]]&lt;br/&gt;[[Lugansk Xalıq Respublikası|Луганск халык республикасы]]
| 
| https://lgmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240820090146/https://lgmu.ru/ |date=2024-08-20 }}
|-
| style='text-align:right'| 222
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-04
| ''[[:d:Q4366452|Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика университеты]]''
| [[Файл:Поволжский Гос. Университет Телекоммуникации и Информатики - 2011-01-31.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| 
| https://www.psuti.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307100435/https://www.psuti.ru/ |date=2025-03-07 }}
|-
| style='text-align:right'| 223
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| ''[[:d:Q4418318|Себер кулланучылар кооперациясе университеты]]''
| [[Файл:СибУПК 03.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Siberian University of Consumer Cooperatives|Siberian University of Consumer Cooperatives]]
| http://www.sibupk.su
|-
| style='text-align:right'| 224
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-18
| [[Сембер дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Ulstu.jpg|center|128px]]
| [[Сембер өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145679|Сембер шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Сембер]]&lt;br/&gt;[[Сембернең Ленин районы]]
| [[:commons:Category:Ulyanovsk State Technical University|Ulyanovsk State Technical University]]
| http://ulstu.ru&lt;br/&gt;https://ulstu.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 225
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| ''[[:d:Q4095958|Братск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Братский государственный университет.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q132732|Bratsk]]''
| 
| http://www.brstu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502160938/http://brstu.ru/ |date=2012-05-02 }}&lt;br/&gt;https://brstu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220202034038/https://www.brstu.ru/ |date=2022-02-02 }}
|-
| style='text-align:right'| 226
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-04-05
| [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]
| [[Файл:ГУК КБГУ новый.jpg|center|128px]]
| [[Налчык]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908781|Нальчик шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Кабарда-Балкария]]
| [[:commons:Category:Kabardino-Balkarian State University|Kabardino-Balkarian State University]]
| https://kbsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 227
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| ''[[:d:Q13416757|Диңгез буе дәүләт аграр-технологик университет]]''
| [[Файл:Уссурийск, дома на ул Раздольная.jpg|center|128px]]
| [[Уссурийск]]
| 
| http://primacad.ru/&lt;br/&gt;http://www.primacad.ru/
|-
| style='text-align:right'| 228
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-29
| [[Тын океан дәүләт университеты]]
| [[Файл:Togu entrance.jpg|center|128px]]
| [[Хабаровск крае]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27517125|Хабаровск шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Хабарау|Хабаровск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4200937|Индустриальный районы]]''
| [[:commons:Category:Pacific National University|Pacific National University]]
| https://togudv.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424085155/http://togudv.ru/en/ |date=2015-04-24 }}&lt;br/&gt;https://togudv.ru/ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br/&gt;https://togudv.ru/zh/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 229
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q2324453|Тын океан дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Vladivostok State Medical University (October 2024).jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:Vladivostok State Medical University|Vladivostok State Medical University]]
| https://tgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 230
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-17
| ''[[:d:Q4211795|Витус Беринг исемендәге Камчатка дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Petropavlovsk-Kamchatsky building 01.jpg|center|128px]]
| [[Петропавловск-Камчатский]]
| 
| http://www.kamgu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250729161633/http://www.kamgu.ru/ |date=2025-07-29 }}
|-
| style='text-align:right'| 231
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-01
| ''[[:d:Q4348484|Пенза дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]''
| 
| [[Пенза]]
| 
| http://www.pguas.ru/
|-
| style='text-align:right'| 232
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q4450874|Тамбов дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Здание губернской земской управы - 3.jpg|center|128px]]
| [[Тамбов]]
| [[:commons:Category:TGTU main building|TGTU main building]]
| https://tstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 233
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Ухта дәүләт техник университеты]]
| [[Файл:Ukhta university.JPG|center|128px]]
| [[Ухта]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2602523|Ухта шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Коми Республикасы]]
| [[:commons:Category:Ukhta State Technical University|Ukhta State Technical University]]
| https://cn.ugtu.net/&lt;br/&gt;https://en.ugtu.net/&lt;br/&gt;https://fr.ugtu.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250624195336/https://fr.ugtu.net/ |date=2025-06-24 }}&lt;br/&gt;https://угту.рф
|-
| style='text-align:right'| 234
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| ''[[:d:Q4146737|Төньяк Урал аръягы дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Tyumen-TGU.JPG|center|128px]]
| [[Төмән]]
| [[:commons:Category:Alexander Realschool (Tyumen)|Alexander Realschool (Tyumen)]]
| http://www.tsaa.ru
|-
| style='text-align:right'| 235
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-30
| ''[[:d:Q4348462|Пенза дәүләт технология университеты]]''
| 
| 
| 
| http://www.penzgtu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826202952/http://www.penzgtu.ru/ |date=2013-08-26 }}
|-
| style='text-align:right'| 236
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| [[Файл:Rudn-024.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q122788|Коньково]]''
| [[:commons:Category:Peoples' Friendship University of Russia|Peoples' Friendship University of Russia]]
| http://www.rudn.ru&lt;br/&gt;https://ar.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://cn.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://eng.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://esp.rudn.ru/&lt;br/&gt;https://fr.rudn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 237
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-11-22
| [[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]]
| 
| [[Магадан өлкәсе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27588372|Магадан шәһәр округы]]''&lt;br/&gt;[[Магадан]]
| 
| http://www.svgu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129161027/https://www.svgu.ru/ |date=2020-11-29 }}
|-
| style='text-align:right'| 238
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Донской государственный аграрный университет.jpg|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| 
| http://www.dongau.ru
|-
| style='text-align:right'| 239
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-30
| [[Макар Евсевьевич Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:EVSMGPI.JPG|center|128px]]
| [[Саранск]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19915751|Октябрьский районы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145676|Саранск шәһәр бүлгесе]]''&lt;br/&gt;[[Мордовия]]
| [[:commons:Category:Evseviev Mordovian State Pedagogical University|Evseviev Mordovian State Pedagogical University]]
| http://mordgpi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 240
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]''
| [[Файл:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics.jpg|center|128px]]
| [[Тум|Томск]]
| [[:commons:Category:Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics|Tomsk State University of Control Systems and Radioelectronics]]
| http://www.tusur.ru/&lt;br/&gt;http://www.tusur.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 241
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk State University building in December 2006.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State University|Krasnoyarsk State University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 242
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| ''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]''
| [[Файл:Тюменский государственный медицинский университет.jpg|center|128px]]
| [[Төмән]]
| [[:commons:Category:Tyumen State Medical University|Tyumen State Medical University]]
| https://www.tyumsmu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209011539/https://www.tyumsmu.ru/ |date=2020-12-09 }}
|-
| style='text-align:right'| 243
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| ''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Юго-Западный государственный университет.jpg|center|128px]]
| [[Курск]]
| [[:commons:Category:KurskSTU|KurskSTU]]
| http://swsu.ru
|-
| style='text-align:right'| 244
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-10
| [[Урал дәүләт икътисад университеты]]
| [[Файл:Ural State University of Economics (Aug 2024) - 2.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]&lt;br/&gt;[[Екатеринбурның Ленин районы|Екатеринбургның Ленин районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908245|Центр]]''&lt;br/&gt;[[Свердловск өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Ural State University of Economics|Ural State University of Economics]]
| http://www.usue.ru/
|-
| style='text-align:right'| 245
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-17
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]]
| [[Файл:Здание Чебоксарского медицинского техникума.jpg|center|128px]]
| [[Чабаксар]]
| 
| http://www.chuvsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 246
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q3272997|&quot;Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты&quot; (МИРЭА) Россия технология университеты]]''
| [[Файл:МИРЭА — Российский технологический университет, 2024 год.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:MIREA - Russian Technological University|MIREA - Russian Technological University]]
| http://www.mirea.ru
|-
| style='text-align:right'| 247
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-18
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]
| [[Файл:БГПУ (Уфа).jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Akmulla Bashkir State Pedagogical University|Akmulla Bashkir State Pedagogical University]]
| http://www.bspu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 248
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q4112965|Владивосток дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Кампус.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:VSUES|VSUES]]
| http://vvsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 249
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-18
| [[Казан дәүләт энергетика университеты]]
| [[Файл:Kazan State Power Engineering University (2023-07-18) 04.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Кәҗә бистәсе]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan State Power Engineering University|Kazan State Power Engineering University]]
| http://www.kgeu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 250
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| ''[[:d:Q4243511|Кубань дәүләт физкультура, спорт һәм туризм университеты]]''
| [[Файл:2023-10-22. Краснодар DSC 7545.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| 
| https://kgufkst.ru/
|-
| style='text-align:right'| 251
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| ''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]''
| [[Файл:Всероссийский государственный университет юстиции (Ростов-на-Дону).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Law Academy of Ministry of Justice|Russian Law Academy of Ministry of Justice]]
| http://rpa-mu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614165858/https://rpa-mu.ru/ |date=2022-06-14 }}
|-
| style='text-align:right'| 252
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]''
| [[Файл:Здание филиала Уральского государственного университета физической культуры в Екатеринбурге.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:Ural State University of Physical Culture|Ural State University of Physical Culture]]
| https://www.uralgufk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 253
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]''
| [[Файл:Московский государственный технический университет гражданской авиации (30970622913).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State Technical University of Civil Aviation|Moscow State Technical University of Civil Aviation]]
| http://www.mstuca.ru/
|-
| style='text-align:right'| 254
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| [[Төмән дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| [[Файл:Строительная академия (Тюмень)-3.jpg|center|128px]]
| [[Төмән]]
| 
| http://www.tgasu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241014052520/https://www.tgasu.ru/ |date=2024-10-14 }}
|-
| style='text-align:right'| 255
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]]
| [[Файл:УралГАХА.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:University of Architecture and Art (Yekaterinburg)|University of Architecture and Art (Yekaterinburg)]]
| http://www.usaaa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 256
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Дагестанский ГТУ.jpg|center|128px]]
| [[Махачкала]]
| 
| https://www.dstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 257
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| ''[[:d:Q4406404|Идел буе дәүләт тимер юллар университеты]]''
| [[Файл:Samara State University of Transport Communications main building.jpg|center|128px]]
| [[Самар]]
| [[:commons:Category:Samara State University of Transport Communications|Samara State University of Transport Communications]]
| http://www.samgups.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320195750/https://www.samgups.ru/ |date=2020-03-20 }}
|-
| style='text-align:right'| 258
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]]
| [[Файл:Главный корпус ОмГУ им. Ф.М. Достоевского.jpg|center|128px]]
| [[Омск өлкәсе]]
| 
| http://www.omsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618095912/http://www.omsu.ru/ |date=2006-06-18 }}
|-
| style='text-align:right'| 259
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Амурский Государственный университет.JPG|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| [[:commons:Category:Amur State University|Amur State University]]
| http://www.amursu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 260
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Иркутск дәүләт бәйләнеш юллары университеты|Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты]]
| [[Файл:Irgups.jpg|center|128px]]
| [[Иркутск]]
| [[:commons:Category:Irkutsk State Transport University|Irkutsk State Transport University]]
| http://www.irgups.ru&lt;br/&gt;https://www.irgups.ru/
|-
| style='text-align:right'| 261
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| ''[[:d:Q4336880|Орёл дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Oryol State Agrarian University - Main building.jpg|center|128px]]
| [[Орёл]]
| [[:commons:Category:Oryol State Agrarian University|Oryol State Agrarian University]]
| http://www.orelsau.ru
|-
| style='text-align:right'| 262
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| [[Чиләбе дәүләт университеты]]
| [[Файл:Chelyabinsk State University (June 2025) - 0 1.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:Chelyabinsk State University|Chelyabinsk State University]]
| http://www.csu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 263
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| ''[[:d:Q4081704|Василий Яковлевич Горин исемендәге Белгород дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Белгород]]
| 
| http://www.bsaa.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117160647/http://www.bsaa.edu.ru/ |date=2014-01-17 }}
|-
| style='text-align:right'| 264
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Белгород кооперация, икътисад һәм хокук университеты]]
| [[Файл:BUPK.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]
| 
| http://www.bukep.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208015235/http://bukep.ru/ |date=2014-02-08 }}
|-
| style='text-align:right'| 265
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-01
| [[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]]
| [[Файл:Architecture of Yekaterinburg (July '22) - 9.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбурның Орджоникидзе районы|Екатиринбурның Орҗоникидзе районы]]
| [[:commons:Category:Russian State Vocational Pedagogical University|Russian State Vocational Pedagogical University]]
| http://www.rsvpu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506083435/http://www.rsvpu.ru/ |date=2012-05-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 266
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| ''[[:d:Q4097525|Брянск дәүләт аграр университеты]]''
| [[Файл:Bgau-2015.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]
| 
| http://www.bgsha.com/
|-
| style='text-align:right'| 267
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| [[Файл:Volgograd State University 003.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd State University|Volgograd State University]]
| http://www.volsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 268
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| ''[[:d:Q4366451|Идел буе дәүләт сервис университеты]]''
| [[Файл:Пвгус.jpg|center|128px]]
| [[Тольятти]]
| [[:commons:Category:Volga Region State University of Service|Volga Region State University of Service]]
| http://www.tolgas.ru/vrsus/university/
|-
| style='text-align:right'| 269
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-25
| ''[[:d:Q28656901|Валерий Мухамедович Коков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт аграр университеты]]''
| 
| [[Налчык]]
| 
| http://www.kbgau.ru
|-
| style='text-align:right'| 270
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| ''[[:d:Q4446468|Соргыт дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| [[Соргыт]]
| [[:commons:Category:Surgut State Pedagogical University|Surgut State Pedagogical University]]
| http://www.surgpu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618011544/http://www.surgpu.ru/ |date=2016-06-18 }}
|-
| style='text-align:right'| 271
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| ''[[:d:Q4318744|Нижневартовск дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус НВГУ.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Варта]]
| [[:commons:Category:Nizhnevartovsk State University|Nizhnevartovsk State University]]
| https://nvsu.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 272
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| ''[[:d:Q4325440|Андрей Дмитриевич Крячков исемендәге Новосибирск дәүләт архитектура, дизайн һәм сәнгатьләр университеты]]''
| [[Файл:Здание госучреждений, Новосибирск.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]&lt;br/&gt;[[Новосибирскиның Үзәк районы]]
| 
| http://nsuada.ru/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240725075008/https://nsuada.ru/en/ |date=2024-07-25 }}
|-
| style='text-align:right'| 273
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| ''[[:d:Q4377625|Шолом-Алейхем исемендәге Амур буе дәүләт университеты]]''
| [[Файл:ПГУ им. Шолом-Алейхема.jpg|center|128px]]
| [[Яһүд автономияле өлкәсе]]
| 
| http://pgusa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422152930/http://pgusa.ru/ |date=2012-04-22 }}
|-
| style='text-align:right'| 274
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| ''[[:d:Q1084099|Санкт-Петербург христиан университеты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.spbcu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 275
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| ''[[:d:Q4152027|Гуманитар университет]]''
| [[Файл:Гуманитарный университет(зимой).jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Humanitarian University|Humanitarian University]]
| http://www.gu-ural.ru/
|-
| style='text-align:right'| 276
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-27
| ''[[:d:Q4407744|Санкт-Петербург идарә технологияләре һәм икътисад университеты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://www.spbume.ru/
|-
| style='text-align:right'| 277
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]''
| [[Файл:IUM Building.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://ium.mccme.ru/
|-
| style='text-align:right'| 278
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[Файл:RGGU facade (Nikolskaya) 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian State University for the Humanities|Russian State University for the Humanities]]
| https://www.rsuh.ru/
|-
| style='text-align:right'| 279
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q4153929|Дагстан дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''
| 
| [[Махачкала]]
| 
| https://dgunh.ru/
|-
| style='text-align:right'| 280
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-09-14
| ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Московского международного университета со стороны Ленинградского шоссе.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:International University in Moscow|International University in Moscow]]
| https://mi.university/
|-
| style='text-align:right'| 281
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''
| [[Файл:Московский епархиальный дом 7 апреля 2025 года (6).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:St. Tikhon Orthodox University|St. Tikhon Orthodox University]]
| http://pstgu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 282
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q4398106|Россия яңа университеты]]''
| [[Файл:РосНОУ 20220810 102124.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rosnou.ru/
|-
| style='text-align:right'| 283
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Pushkin Leningrad State University|Pushkin Leningrad State University]]
| https://www.lengu.ru
|-
| style='text-align:right'| 284
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Gasu a 1.jpg|center|128px]]
| [[Таулы Алтай]]
| 
| http://www.gasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 285
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4288333|Халыкара Көнчыгыш Европа университеты]]''
| [[Файл:IEEU building in Izhevsk.jpg|center|128px]]
| [[Ижау]]
| [[:commons:Category:International East-European University|International East-European University]]
| http://www.mveu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 286
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4398112|Изге Алладан сүз итүче Яхъя исемендәге Россия православ университеты]]''
| [[Файл:Eggs. Russian Orthodox University. University Administration. 2013-06-03, Moscow.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Orthodox University|Russian Orthodox University]]
| http://rpu-rf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 287
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-26
| ''[[:d:Q4446469|Соргыт дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Главный корпус Сургутского Государственного Университета.jpg|center|128px]]
| [[Соргыт]]
| [[:commons:Category:Surgut State University|Surgut State University]]
| http://www.surgu.ru
|-
| style='text-align:right'| 288
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q30257746|Сергей Юльевич Витте исемендәге Мәскәү университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://www.muiv.ru/
|-
| style='text-align:right'| 289
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-31&lt;br/&gt;1918-02-24
| [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]
| [[Файл:Agraruni Omsk.JPG|center|128px]]
| [[Омск]]&lt;br/&gt;[[Омск өлкәсе]]&lt;br/&gt;[[Совет административ округы (Омск)|Совет административ округы]]
| [[:commons:Category:Omsk State Agrarian University|Omsk State Agrarian University]]
| http://www.omgau.ru
|-
| style='text-align:right'| 290
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994&lt;br/&gt;1994-11-28
| ''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| [[Файл:LogoEU 07 rus center.png|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:European University at Saint Petersburg|European University at Saint Petersburg]]
| http://www.eu.spb.ru
|-
| style='text-align:right'| 291
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| ''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Университет Дубна.jpg|center|128px]]
| [[Дубна]]
| [[:commons:Category:Dubna University|Dubna University]]
| https://www.uni-dubna.ru/
|-
| style='text-align:right'| 292
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| ''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]''
| [[Файл:Moscow, Maronovsky 26 May 2010 02.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:State Academic University for the Humanities|State Academic University for the Humanities]]
| https://gaugn.ru/&lt;br/&gt;https://gaugn.ru/en-us/
|-
| style='text-align:right'| 293
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]]
| [[Файл:Дом Манакова.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| 
| http://www.киу.рф
|-
| style='text-align:right'| 294
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Тыва дәүләт университеты]]
| [[Файл:TuvSU.jpg|center|128px]]
| [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]]
| [[:commons:Category:Tuvan State University|Tuvan State University]]
| http://tuvsu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115105045/http://tuvsu.ru/ |date=2014-01-15 }}
|-
| style='text-align:right'| 295
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Курган дәүләт университеты]]
| [[Файл:Okn-117-1.jpg|center|128px]]
| [[Курган]]
| [[:commons:Category:Kurgan State University|Kurgan State University]]
| http://www.kgsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 296
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-01
| ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''
| [[Файл:Представительский корпус МГПУ на улице Садовая-Самотёчная, д. 8. У входа.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mgpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 297
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| ''[[:d:Q4304319|«Синергия» Мәскәү финанс-сәнәгый университеты]]''
| [[Файл:Elpendaĵo de la Universitato Sinergia.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Synergy University|Synergy University]]
| http://synergy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 298
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| ''[[:d:Q4146807|Гатчина дәүләт университеты]]''
| 
| [[Гатчина]]
| 
| http://www.gief.ru/
|-
| style='text-align:right'| 299
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://mgppu.ru
|-
| style='text-align:right'| 300
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| ''[[:d:Q123422536|Евразия икътисади җәмгыятенең Парламентара Ассамблеясе каршысындагы университет]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://miep.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 301
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| ''[[:d:Q134732210|Идарә һәм инновацион технологияләр университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://uuait.ru/
|-
| style='text-align:right'| 302
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| ''[[:d:Q7090782|Себер юридик университеты]]''
| 
| [[Омск]]
| [[:commons:Category:The Omsk Law Institute|The Omsk Law Institute]]
| https://siblu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 303
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| ''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.raj.ru
|-
| style='text-align:right'| 304
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| ''[[:d:Q30257684|Institute of World Civilizations]]''
| 
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2704875|Yakimanka District]]''
| [[:commons:Category:Leninsky Prospekt, 1|Leninsky Prospekt, 1]]
| https://uwc-z.ru/
|-
| style='text-align:right'| 305
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| ''[[:d:Q4533707|Югра дәүләт университеты]]''
| [[Файл:Ugrasu glavnii korpus.JPG|center|128px]]
| [[Ханты-Мансийск]]
| [[:commons:Category:Yugra State University|Yugra State University]]
| https://www.ugrasu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 306
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003
| ''[[:d:Q1987532|Заокский адвентист университеты]]''
| [[Файл:Zaokskiy, Tulskaya oblast', Russia, 301000 - panoramio (6).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Zaoksky Adventist University|Zaoksky Adventist University]]
| http://www.zau.ru/
|-
| style='text-align:right'| 307
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-10-21
| ''[[:d:Q4398096|Россия халыкара олимпик университеты]]''
| [[Файл:RussianInternationalOlympicUniversity1.JPG|center|128px]]
| [[Сочи]]
| [[:commons:Category:Russian International Olympic University|Russian International Olympic University]]
| http://olympicuniversity.ru
|-
| style='text-align:right'| 308
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009
| ''[[:d:Q97119369|Россия ислам университеты (Грозный)]]''
| [[Файл:Russian Islamic University 17.jpg|center|128px]]
| [[Грозный]]
| [[:commons:Category:Russian Islamic university Grozny|Russian Islamic university Grozny]]
| http://риу-грозный.рф/
|-
| style='text-align:right'| 309
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-12
| [[И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]
| [[Файл:Павильон 1-3 СЗГМУ.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Mechnikov North-West State Medical University|Mechnikov North-West State Medical University]]
| https://www.szgmu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 310
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-12-29&lt;br/&gt;1930
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]
| [[Файл:Санкт-Петербургский государственный экономический университет.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]&lt;br/&gt;[[Үзәк районы (Санкт-Петербург)|Санкт-Петербургның Үзәк районы]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State University of Economics|Saint Petersburg State University of Economics]]
| http://www.unecon.ru/&lt;br/&gt;https://cn.unecon.ru/&lt;br/&gt;https://en.unecon.ru/
|-
| style='text-align:right'| 311
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| [[Файл:Главное здание Университета Иннополис.JPG|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Иннополис]]
| [[:commons:Category:Innopolis University|Innopolis University]]
| https://innopolis.university/
|-
| style='text-align:right'| 312
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| ''[[:d:Q19908493|Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты]]''
| [[Файл:СПбГУВК.JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Admiral Makarov State Maritime Academy|Admiral Makarov State Maritime Academy]]
| https://gumrf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 313
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-11-28
| ''[[:d:Q56173858|Иваново дәүләт политехника университеты]]''
| [[Файл:Ivgpuofficialphoto.jpg|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo State Politechnic University|Ivanovo State Politechnic University]]
| http://www.ivgpu.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250307073714/https://www.ivgpu.com/ |date=2025-03-07 }}
|-
| style='text-align:right'| 314
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-24
| ''[[:d:Q16423702|Вологда дәүләт университеты]]''
| [[Файл:VSTU Vologda Rektorat.jpg|center|128px]]
| [[Вологда]]
| 
| https://vogu35.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210193342/https://vogu35.ru/ |date=2023-12-10 }}
|-
| style='text-align:right'| 315
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
| ''[[:d:Q28051107|Урал тау-металлургия компаниясе техник университеты]]''
| [[Файл:UMMC University (September 2024).jpg|center|128px]]
| [[Югары Пышма шәһәр округы|Югары Пышма шәһәр бүлгесе]]
| [[:commons:Category:Technical University of UMMC|Technical University of UMMC]]
| http://tu-ugmk.com/&lt;br/&gt;https://eduugmk.com/
|-
| style='text-align:right'| 316
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-28
| ''[[:d:Q123501729|Донбасс дәүләт юстиция университеты]]''
| [[Файл:Евгений Забарчук посетил Донбасский государственный университет юстиции.jpg|center|128px]]
| [[Донецк]]
| [[:commons:Category:Donbass State University of Justice|Donbass State University of Justice]]
| https://donbassla.ru/
|-
| style='text-align:right'| 317
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-01
| ''[[:d:Q90902449|Сириус университеты]]''
| 
| [[Сочи]]
| 
| https://siriusuniversity.ru/
|-
| style='text-align:right'| 318
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02
| ''[[:d:Q121767764|Евразия халыкара университеты]]''
| 
| 
| 
| https://evrazuniversitet.com/
|-
| style='text-align:right'| 319
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| [[Уфа фән һәм технологияләр университеты]]
| [[Файл:Bashkir State University at night.jpg|center|128px]]
| [[Уфаның Киров районы|Киров районы]]&lt;br/&gt;[[Уфа]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан]]
| [[:commons:Category:Ufa University of Science and Technology|Ufa University of Science and Technology]]
| https://uust.ru
|-
| style='text-align:right'| 320
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023
| ''[[:d:Q140812516|Центральный университет]]''
| 
| 
| 
| https://cu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 321
| 
| ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]''
| [[Файл:Novosibirsk State Academy of Water Transport.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Shchetinkin Street 33, Novosibirsk|Shchetinkin Street 33, Novosibirsk]]
| http://www.ssuwt.ru
|-
| style='text-align:right'| 322
| 
| ''[[:d:Q4537262|Арктика дәүләт агротехнология университеты]]''
| [[Файл:Нуурал.JPG|center|128px]]
| [[Якутия]]&lt;br/&gt;[[Якутск]]
| 
| http://www.agatu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 323
| 
| ''[[:d:Q4761983|Ангарск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Ангарская государственная техническая академия.jpg|center|128px]]
| [[Ангарск]]
| 
| http://angtu.ru
|-
| style='text-align:right'| 324
| 
| ''[[:d:Q28666930|Мәгарифне үстерү корпоратив университеты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://kuro-mo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 325
| 
| ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 326
| 
| ''[[:d:Q138662733|Central University]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://cu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 327
| 
| ''[[:d:Q138795760|Железногорский филиал СибГАУ]]''
| [[Файл:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University|Zheleznogorsk branch of Siberian State Aerospace University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 328
| 
| ''[[:d:Q138795792|Железногорский филиал КГПУ им. Астафьева]]''
| [[Файл:Zheleznogorsk 07.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University|Zheleznogorsk branch of Krasnoyarsk State Pedagogical University]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 329
| 
| ''[[:d:Q138795807|филиал СФУ в Железногорске]]''
| [[Файл:Zheleznogorsk 53.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University|Zheleznogorsk branch of the Siberian Federal University]]
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Академияләр  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q162633 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1721&quot; | 1721
| [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]
| [[Файл:St. Petersburg academy.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Theological Academy|Saint Petersburg Theological Academy]]
| https://spbda.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773
| ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]''
| [[Файл:Московская академия хореографии, октябрь 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''
| 
| https://balletacademy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1808&quot; | 1808
| ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]''
| [[Файл:Черниговская 5 01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү районы (Санкт-Петербург)]]
| [[:commons:Category:Chernigovskaya Street, 5|Chernigovskaya Street, 5]]
| http://www.spbgavm.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118031032/https://spbgavm.ru/ |date=2021-01-18 }}
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Moscow 08-2012 Petrovsko-Razumovskoe img01.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Timiryazev Academy of Agriculture|Timiryazev Academy of Agriculture]]
| http://www.timacad.ru
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-01-09
| ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]''
| [[Файл:Art and Industry Academy SPB 02.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Art and Industry Academy Stieglitz|Art and Industry Academy Stieglitz]]
| http://ghpa.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-05-21
| ''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]''
| [[Файл:Post Card Giduv.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies|St.-Petersburg Medical Academy of Postgraduate Studies]]
| http://spbmapo.ru
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]''
| [[Файл:Главный корпус Вологодской ГМХА им. Н.В. Верещагина.jpg|center|128px]]
| [[Вологда]]
| 
| http://molochnoe.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]''
| 
| [[Пермь]]
| 
| http://www.pfa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.atiso.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]]
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mgavm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| 
| [[Самар]]
| 
| http://www.ssaa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-04-22
| [[Казан дәүләт медицина академиясе]]
| [[Файл:Kazan State Medical Academy building (2024-05-18) 07.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]
| [[:commons:Category:Kazan State Medical Academy|Kazan State Medical Academy]]
| https://kgma.info/
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921
| [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| [[Файл:RAGS-Moscow2.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration|Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration]]
| https://www.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| ''[[:d:Q4059246|Мәгариф хезмәткәрләренең квалификацияләрен арттыру һәм яңа һөнәр үзләштерү академиясе]]''
| 
| 
| 
| http://www.apkpro.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-11-26
| ''[[:d:Q103920592|Волгоград дәүләт өстәмә профессиональ белем алу академиясе]]''
| 
| [[Волгоград]]
| 
| https://vgapkro.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:Мед. Академия.JPG|center|128px]]
| [[Иваново]]
| 
| http://www.isma.ivanovo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4196594|Иваново дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Ивановская Государственная Сельскохозяйственная Академия - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Иваново]]
| [[:commons:Category:Ivanovo state agricultural academy|Ivanovo state agricultural academy]]
| http://www.ivgsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4318621|Нижгар ил авыл хуҗалыгы әкәдимиясе]]''
| [[Файл:Nizhny Novgorod State Agricultural Academy.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]&lt;br/&gt;[[Идел буе федераль округы]]
| 
| http://nnsaa.ru/&lt;br/&gt;https://nnsaa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-01
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''
| [[Файл:Widows House (Moscow) 20240403 154932.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian Medical Academy of Postgraduate Education|Russian Medical Academy of Postgraduate Education]]
| http://rmapo.ru
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''
| [[Файл:VAVT entrance.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2359096|Раменки]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4473718|Пудовикин урамы]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| 
| http://vavt.ru&lt;br/&gt;http://www.vavt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-20
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| [[Файл:СГЮА корпус 3.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov State Law Academy|Saratov State Law Academy]]
| http://www.sgap.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203145041/http://www.sgap.ru/ |date=2010-12-03 }}
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://www.academygps.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811084157/https://academygps.ru/ |date=2025-08-11 }}
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:Учебно-лабораторный корпус.jpg|center|128px]]
| [[Ижауның Индустриаль районы|Индустриаль районы]]
| [[:commons:Category:Izhevsk State Medical Academy|Izhevsk State Medical Academy]]
| http://www.igma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| ''[[:d:Q4326202|Новочеркасск дәүләт мелиорация академиясе]]''
| [[Файл:Novocherkassk State Academy of Melioration.jpg|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| [[:commons:Category:Novocherkassk State Reclamation Academy|Novocherkassk State Reclamation Academy]]
| http://www.ngma.su/
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''
| [[Файл:Diplomatic academy of Russia (Ostozhenka 53).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Diplomatic academy of Russia|Diplomatic academy of Russia]]
| http://www.dipacademy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q30532544|Россия җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Хокук һәм идарә академиясе]]''
| [[Файл:Академия ФСИН России.jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia|Academy of Law Management of the Federal Penal Service of Russia]]
| http://apu.fsin.su/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230720150820/https://apu.fsin.su/ |date=2023-07-20 }}
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Faculty of Agronomy building Kurgan State Agricultural Academy.jpg|center|128px]]
| [[Курган]]
| 
| http://www.ksaa.zaural.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618135829/https://www.ksaa.zaural.ru/ |date=2022-06-18 }}
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:Оренбургская государственная медицинская академия.jpg|center|128px]]
| [[Ырынбур]]
| [[:commons:Category:Orenburg State Medical University|Orenburg State Medical University]]
| http://orgma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-05
| ''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]''
| [[Файл:Moscow 05-2012 Prechistenka 05.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| https://rah.ru/
|-
| style='text-align:right'| 30
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]''
| [[Файл:АмурскаяГМА.jpeg|center|128px]]
| [[Благовещенск]]
| [[:commons:Category:Amur State Medical Academy|Amur State Medical Academy]]
| https://www.amursma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 31
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-12-12
| ''[[:d:Q17317911|Великие Луки дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Velikiye Luki, Pskov Oblast, Russia - panoramio - Sergey Semakov.jpg|center|128px]]
| [[Бөек Луки|Великие-Луки]]
| 
| https://www.vgsa.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250526185906/https://www.vgsa.ru/ |date=2025-05-26 }}
|-
| style='text-align:right'| 32
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-04-30
| ''[[:d:Q4076897|Балтыйк дәүләт сәнәгый балык тоту флоты академиясе]]''
| [[Файл:BFFSA.jpg|center|128px]]
| [[Калининград]]
| 
| http://bgarf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 33
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]''
| [[Файл:Volgograd MIA Academy 2021.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs|Volgograd Academy of Ministry of Internal Affairs]]
| http://va-mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 34
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-20
| ''[[:d:Q4397980|Россия халыкара туризм академиясе]]''
| 
| [[Химки]]
| 
| https://www.rmat.ru/
|-
| style='text-align:right'| 35
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| ''[[:d:Q4424939|Смоленск дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[Файл:Smolensk, Bolshaya Sovetskaya street 10 - 2.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk State Agricultural Academy|Smolensk State Agricultural Academy]]
| https://sgsha.ru/
|-
| style='text-align:right'| 36
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| ''[[:d:Q4239224|Краснояр дәүләт музыка һәм театр академиясе]]''
| [[Файл:Krasnoyarsk State Academy of Music and Theatre.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| [[:commons:Category:Krasnoyarsk State Institute of Arts|Krasnoyarsk State Institute of Arts]]
| http://kgii.ru/
|-
| style='text-align:right'| 37
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| ''[[:d:Q4397933|Россия рәсем, һәйкәл һәм архитектура академиясе]]''
| [[Файл:Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.glazunov-academy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 38
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| ''[[:d:Q4400558|Фёдор Михайлович Достоевский исемендәге Рус христиан гуманитар академия]]''
| [[Файл:015. St. Petersburg. The building of the Petrograd Provincial Credit Society.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://rhga.ru
|-
| style='text-align:right'| 39
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]]
| [[Файл:БАГСУ.jpg|center|128px]]
| [[Уфа]]
| 
| http://www.bagsurb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 40
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q4146946|Россия дәүләт махсуслаштырылган сәнгатьләр академиясе]]''
| [[Файл:GSII.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2358875|Дорогомилово]]''
| [[:commons:Category:Russian State Specialized Academy of Arts|Russian State Specialized Academy of Arts]]
| http://rgsai.ru/
|-
| style='text-align:right'| 41
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| ''[[:d:Q4059230|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Ватандашларны саклау академиясе]]''
| [[Файл:АГЗ.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.new-site.amchs.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026092306/http://new-site.amchs.ru/ |date=2017-10-26 }}
|-
| style='text-align:right'| 42
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| ''[[:d:Q4288141|Халыкара бизнес һәм яңа технологияләр академиясе]]''
| [[Файл:MUBiNT.jpg|center|128px]]
| [[Ярославль]]
| 
| https://mubint.ru/
|-
| style='text-align:right'| 43
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q24251387|Көнчыгыш икътисади-юридик гуманитар академия]]''
| [[Файл:VEGU glav korp.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy|VEGU Eastern Economic, Legal and Humanitarian Academy]]
| http://vegu.ru
|-
| style='text-align:right'| 44
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q29049038|Россия таможня академиясе]]''
| [[Файл:Russian Customs Academy.jpg|center|128px]]
| [[Люберцы]]
| [[:commons:Category:Russian Customs Academy|Russian Customs Academy]]
| http://rta.customs.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002224528/http://rta.customs.ru/ |date=2008-10-02 }}
|-
| style='text-align:right'| 45
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994&lt;br/&gt;1999
| ''[[:d:Q52846168|Ханты-Манси дәүләт медицина академиясе]]''
| 
| [[Ханты-Мансийск]]
| 
| http://hmgma.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220722193717/https://hmgma.ru/ |date=2022-07-22 }}
|-
| style='text-align:right'| 46
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
| ''[[:d:Q133717678|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгыннан саклану хезмәтенең Себер янгыннар һәм бәла-казалардан саклау академиясе]]''
| [[Файл:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk 03.jpg|center|128px]]
| [[Железногорск (Красноярск крае)|Железногорск]]
| [[:commons:Category:Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk|Emergency Fire and Rescue Academy in Zheleznogorsk]]
| https://sibpsa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 47
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-10-14
| ''[[:d:Q4366453|Мәскәү митрополиты Изге Алексий исемендәге Идел буе мәгариф һәм сәнгать академиясе]]''
| [[Файл:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region 20210407 02.jpg|center|128px]]
| [[Тольятти]]
| [[:commons:Category:St. Alexius Orthodox Institute of Volga region|St. Alexius Orthodox Institute of Volga region]]
| https://pravinst.ru/
|-
| style='text-align:right'| 48
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-04
| [[Болгар ислам академиясе]]
| [[Файл:Болгарская исламская академия.jpg|center|128px]]
| [[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Спас районы]]&lt;br/&gt;[[Идел буе федераль округы]]&lt;br/&gt;[[Болгар (Спас районы)|Болгар]]
| [[:commons:Category:Bolgar Islamic Academy|Bolgar Islamic Academy]]
| https://bolgar.academy
|-
| style='text-align:right'| 49
| 
| ''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]''
| [[Файл:ВГИФК Вход.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| http://www.vgifk.ru
|-
| style='text-align:right'| 50
| 
| ''[[:d:Q4303889|Россия транспорт университетының Су транспорты академиясе]]''
| [[Файл:Основной учебный корпус МГАВТ.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://msawt.com
|-
| style='text-align:right'| 51
| 
| ''[[:d:Q16694405|Константин Дмитриевич Ушинский исемендәге Санкт-Петербург диплом арты педагогик белем алу академиясе]]''
| [[Файл:Доходный дом Коммерческого училища на ул. Ломоносова 03.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://spbappo.ru
|}
{{Wikidata list end}}

== Консерваторияләр  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q184644 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-09-20
| ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Saint Petersburg Conservatory.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg Conservatory|Saint Petersburg Conservatory]]
| https://www.conservatory.ru/
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-09-01
| [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]
| [[Файл:Moscow 05-2017 img41 Conservatory.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2320761|Пресненский районы]]''
| [[:commons:Category:Moscow Conservatory|Moscow Conservatory]]
| http://www.mosconsv.ru/en/default.aspx
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''
| [[Файл:Gnessinmoscow.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Gnessin Russian Academy of Music|Gnessin Russian Academy of Music]]
| http://gnesin-academy.ru/
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| ''[[:d:Q3912936|П. И. Чайковский исемендәге Акмәчет музыка укуханәсе]]''
| [[Файл:Simferopol - music school.jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Naberezhna St., 31 (Simferopol)|Naberezhna St., 31 (Simferopol)]]
| http://smuimpich.crimea.com/
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Konserv saratov.JPG|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Saratov Conservatory|Saratov Conservatory]]
| http://www.sarcons.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| ''[[:d:Q4122984|Павел Алексеевич Серебряков исемендәге Волгоград дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Volgograd Municipal Institute of Arts 001.jpg|center|128px]]
| [[Волгоградның Үзәк районы]]
| [[:commons:Category:Volgograd Municipal Institute of Arts|Volgograd Municipal Institute of Arts]]
| http://www.serebryakovka.ru/
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934
| ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:UralSC.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Lenina Avenue 26, Yekaterinburg|Lenina Avenue 26, Yekaterinburg]]
| http://www.uralconsv.org/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Казан дәүләт консерваториясе]]
| [[Файл:Nobility house, Kazan (2022-07-15) 10.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Вахитов районы|Вахит районы]]
| [[:commons:Category:Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov|Kazan State Conservatory named after N. G. Zhiganov]]
| https://new.kazancons.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| ''[[:d:Q4318618|Михаил Иванович Глинка исемендәге Түбән Новгород дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire|Glinka Nizhny Novgorod State Conservatoire]]
| http://nnovcons.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Novosibirsk Conservatory.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk Conservatory|Novosibirsk Conservatory]]
| http://www.nsglinka.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-01
| ''[[:d:Q4361450|А. К. Глазунов исемендәге Петрозаводск дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Петрозаводск, консерватория, вид 1.jpg|center|128px]]
| [[Петрозаводск]]
| [[:commons:Category:Petrozavodsk Conservatory|Petrozavodsk Conservatory]]
| http://glazunovcons.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q4398462|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Ростов дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Sergei Rachmaninoff conservatory Rostov-on-Don.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov state conservatory|Rostov state conservatory]]
| http://www.rostcons.ru
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| [[Әстерхан дәүләт консерваториясе]]
| [[Файл:Астраханская консерватория.jpg|center|128px]]
| [[Әстерхан]]
| [[:commons:Category:Astrakhan Conservatory|Astrakhan Conservatory]]
| http://astracons.ru
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4274090|Михаил Иванович Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваториясе]]''
| [[Файл:Магнитогорская государственная консерватория имени Глинки.jpg|center|128px]]
| [[Магнитогорск]]
| 
| http://www.magkmusic.com/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206181255/http://magkmusic.com/en |date=2022-02-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 15
| 
| ''[[:d:Q137273503|Н. Г. Жиганов аатынан Казаннааҕы судаарыстыбаннай консерватория]]''
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Югары хәрби уку йортлары  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q917182 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1701&quot; | 1701
| ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''
| [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1712&quot; | 1712-01-16
| ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''
| [[Файл:Zhdanovskaya Street SPB 3.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Mozhaisky Military Space Academy|Mozhaisky Military Space Academy]]
| http://vka.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501043804/http://vka.mil.ru/ |date=2016-05-01 }}
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1798&quot; | 1798-12-18
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| [[Файл:Academy vma.jpg|center|128px]]
| [[Выборг районы (Санкт-Петербург)|Выборг районы]]
| [[:commons:Category:Kirov Military Medical Academy|Kirov Military Medical Academy]]
| http://www.vmeda.org
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820
| ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Wiki Moscow Orphanage, Moskvoretskaya Embankment.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Military Academy of Strategic Rocket Forces|Military Academy of Strategic Rocket Forces]]
| http://varvsn.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013180125/https://varvsn.mil.ru/ |date=2023-10-13 }}
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820
| ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''
| [[Файл:Михайловская артиллерийская академия, 1870.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Mikhailovsky Military Artillery Academy|Mikhailovsky Military Artillery Academy]]
| http://mvaa.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107031222/http://mvaa.mil.ru/ |date=2017-11-07 }}
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1827&quot; | 1827
| ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''
| [[Файл:Naval Academy Building SPB 1.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Kuznetsov Naval Academy|Kuznetsov Naval Academy]]
| http://vma.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114083742/http://vma.mil.ru/ |date=2019-11-14 }}
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1832&quot; | 1832
| ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''
| [[Файл:General-staff-academy-building-moscow-russia-may-2016.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Russian General Staff Academy|Russian General Staff Academy]]
| http://vagsh.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029071732/http://vagsh.mil.ru/ |date=2020-10-29 }}
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1832&quot; | 1832
| ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]''
| [[Файл:General Staff Academy (Imperial Russia) (1).JPG|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:General Staff Academy (Imperial Russia)|General Staff Academy (Imperial Russia)]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866&lt;br/&gt;1956
| ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]''
| [[Файл:Военная академия имени Маршала Советского Союза Г. К. Жукова.jpg|center|128px]]
| [[Тверь]]
| [[:commons:Category:Air and Space Defense Military Academy|Air and Space Defense Military Academy]]
| http://vavko.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241209193023/https://vavko.mil.ru/ |date=2024-12-09 }}&lt;br/&gt;http://vavkotver.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876
| ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]''
| [[Файл:Санкт-Петербург, Косая линия 15а сверху.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://gumrf.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:MVVKU|MVVKU]]
| http://www.mkpu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-11-13
| ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Main entrance to РВВДКУ, Ryazan 2009.jpg|center|128px]]
| [[Рязань]]
| [[:commons:Category:Ryazan Airborne School|Ryazan Airborne School]]
| http://www.rvvdku-vi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Ленпех.jpg|center|128px]]
| 
| 
| http://www.lenpeh.ru
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]''
| [[Файл:Саратовское высшее артиллерийское командное училище (ворота).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces|Saratov Higher Military Command and Engineering School of Missile Forces]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Военная академия связи имени Маршала Советского Союза С.М. Буденного 08.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Budyonny Military Academy of the Signal Corps|Budyonny Military Academy of the Signal Corps]]
| http://vas.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126160937/https://vas.mil.ru/ |date=2020-11-26 }}
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-22
| [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]
| [[Файл:Казанское высшее военное командное училище.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:Kazan Tank Command Higher School|Kazan Tank Command Higher School]]
| http://kvtkku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224514/https://kvtkku.mil.ru/ |date=2020-12-02 }}
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''
| 
| [[Омск]]
| [[:commons:Category:Omsk Academy of the Ministry of the Interior|Omsk Academy of the Ministry of the Interior]]
| http://oma.mvd.ru/
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-26
| ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''
| [[Файл:Muc2014 62.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation|Academy of the Federal Security Service of the Russian Federation]]
| http://academy.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-08-10
| ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]''
| [[Файл:Здание Оренбургского высшего авиационного училища (с Советской).JPG|center|128px]]
| [[Ырынбур]]
| [[:commons:Category:Orenburg Military Aviation Piloting High School|Orenburg Military Aviation Piloting High School]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-11-30
| ''[[:d:Q103831511|Россия Федераль иминлек хезмәтенең чик саклау академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-11-12
| ''[[:d:Q4318615|РФ ЭЭМ Нижгар әкәдимиясе]]''
| [[Файл:Нижегородская академия МВД России.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior|Nizhny Novgorod Academy of the Ministry of the Interior]]
| http://www.na.mvd.ru
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]''
| [[Файл:Фасад КВВУ.jpg|center|128px]]
| [[Краснодар]]
| [[:commons:Category:Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko|Krasnodar Higher Military School named for Army General S.M. Shtemenko]]
| http://kvvu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012014730/http://kvvu.mil.ru/ |date=2020-10-12 }}
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Moscow Lefortovo Catherine Palace asv2018-08 img2.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://mechcorps.rkka.ru/files/spravochnik/vuz/vamm.htm
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://via.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231212095710/https://via.mil.ru/ |date=2023-12-12 }}
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]''
| 
| 
| [[:commons:Category:NBC Protection Military Academy|NBC Protection Military Academy]]
| http://ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909080221/http://www.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8690@morfOrgEduc |date=2012-09-09 }}&lt;br/&gt;http://varhbz.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806062745/http://varhbz.mil.ru/ |date=2017-08-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]''
| [[Файл:Flag of Border Troops of Russia.svg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation|Moscow Institute of the Federal Border Security Service of the Russian Federation]]
| http://mpi.fsb.ru
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-19
| ''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]''
| [[Файл:Саратовский военный институт ВВ МВД России (1999).jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| 
| https://svki.rosguard.gov.ru
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-06-15
| ''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]''
| 
| [[Сарытау]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 30
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-10
| ''[[:d:Q103920423|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте институты]]''
| 
| [[Новосибирск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 31
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-10
| ''[[:d:Q103921049|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Түбән Новгород институты]]''
| 
| [[Түбән Новгород]]
| [[:commons:Category:Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia|Nizhny Novgorod Institute of the FSB of Russia]]
| https://inn.fsb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717062920/http://inn.fsb.ru/ |date=2025-07-17 }}
|-
| style='text-align:right'| 32
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-11-30
| ''[[:d:Q103832270|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Яр буйларын саклау институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]&lt;br/&gt;[[Анапа]]
| 
| http://ibo.fsb.ru
|-
| style='text-align:right'| 33
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]''
| [[Файл:Тихоокеанский военно-морской институт.jpg|center|128px]]
| [[Владивосток]]
| [[:commons:Category:Pacific Higher Naval School|Pacific Higher Naval School]]
| http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723010011/http://stat.ens.mil.ru/education/higher/academy/more.htm?id=8675@morfOrgEduc |date=2015-07-23 }}
|-
| style='text-align:right'| 34
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-26
| ''[[:d:Q103920735|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Санкт-Петербург институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 35
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| ''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Academy of the SVR of Russia|Academy of the SVR of Russia]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 36
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-05-17
| ''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]''
| 
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| 
| https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205110449/https://www.pvure.com/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B0/ |date=2020-12-05 }}
|-
| style='text-align:right'| 37
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| [[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]]
| [[Файл:Rodionovskij-institut.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:Kazan Suvorov Military School|Kazan Suvorov Military School]]
| http://www.ksvu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308101127/http://www.ksvu.ru/ |date=2013-03-08 }}
|-
| style='text-align:right'| 38
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 39
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956&lt;br/&gt;1900
| ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''
| [[Файл:Sankt-Peterburg 2012 4657.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Military Academy of Logistical Support|Military Academy of Logistical Support]]
| http://vamto.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202224302/https://vamto.mil.ru/ |date=2020-12-02 }}&lt;br/&gt;http://vamto.net/
|-
| style='text-align:right'| 40
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q12806024|Dzerzhinsky Military Academy]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| ''[[:d:Q4059216|Россия Федерациясе Федераль саклау хезмәтене академиясе]]''
| 
| [[Орёл]]
| 
| http://academ.msk.rsnet.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919141419/https://academ.msk.rsnet.ru/ |date=2023-09-19 }}
|-
| style='text-align:right'| 42
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-01
| ''[[:d:Q140848642|Kaliningrad Military Aviation Technical College]]''
| 
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Kaliningrad Military Aviation Technical College|Kaliningrad Military Aviation Technical College]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 43
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''
| [[Файл:Nvvpou entrance.jpg|center|128px]]
| [[Новосибирск]]
| [[:commons:Category:Novosibirsk Higher Military Command School|Novosibirsk Higher Military Command School]]
| https://nvvku.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503212959/https://nvvku.mil.ru/ |date=2022-05-03 }}
|-
| style='text-align:right'| 44
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| ''[[:d:Q4114349|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең һава хөҗүменә каршы гаскәр оборонасы хәрби академиясе]]''
| [[Файл:Va vpvo.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk Military Academy of Air Defense|Smolensk Military Academy of Air Defense]]
| https://vavpvo.mil.ru/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style='text-align:right'| 45
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| ''[[:d:Q4146868|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Дәүләт диңгезчелек университеты]]''
| [[Файл:Вход в здание Морской государственной академии имени адмирала Ф. Ф. Ушакова.jpg|center|128px]]
| [[Новороссийск]]
| [[:commons:Category:Admiral Ushakov Maritime State University|Admiral Ushakov Maritime State University]]
| http://www.aumsu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 46
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992&lt;br/&gt;1937
| ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]''
| [[Файл:Black high naval school 02.jpg|center|128px]]
| [[Акъяр]]
| [[:commons:Category:Black high naval school|Black high naval school]]
| https://chvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401074313/https://chvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-01 }}
|-
| style='text-align:right'| 47
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4494355|Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәтенең Хабаровск чик саклау институты]]''
| [[Файл:Хабаровский пограничный институт ФСБ России.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://khpi.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 48
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996&lt;br/&gt;1995
| ''[[:d:Q4209553|РФ ФИХ Калининград чик буе гаскәрләре институты]]''
| 
| 
| 
| http://kpi.fsb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 49
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''
| [[Файл:Военная академия на Девичьем поле (10784627223).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q862100|Хамовники]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation|Combined Arms Academy of the Armed Forces of the Russian Federation]]
| https://ova.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118074746/https://ova.mil.ru/ |date=2022-01-18 }}
|-
| style='text-align:right'| 50
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]''
| [[Файл:Release of officers of the Air force Academy in Voronezh (2019-06-29) 06.jpg|center|128px]]
| [[Воронеж өлкәсе]]
| [[:commons:Category:VUNC VVS VVA|VUNC VVS VVA]]
| http://www.vaiu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 51
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-01
| ''[[:d:Q21745516|Хәрби-диңгез политехник институты]]''
| [[Файл:Военно-морской политехнический институт, корпус 13, бульвар Разведчика 03.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Naval Polytechnic Institute (Peterhof)|Naval Polytechnic Institute (Peterhof)]]
| http://вмпи.рф {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250813222222/https://xn--b1amlm.xn--p1ai/ |date=2025-08-13 }}
|-
| style='text-align:right'| 52
| 
| ''[[:d:Q4141615|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Галицино чик буе гаскәрләре институты]]''
| [[Файл:RIAN archive 119875 Golitsyn Frontier Guards Military Institute.jpg|center|128px]]
| [[Голицыно]]
| 
| http://gpi.fsb.ru
|-
| style='text-align:right'| 53
| 
| ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]''
| [[Файл:Войсковое правление.JPG|center|128px]]
| [[Новочеркасск]]
| 
| http://nvvkys.donland.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231230103829/http://nvvkys.donland.ru/ |date=2023-12-30 }}
|}
{{Wikidata list end}}

== Башка югары уку йортлары  ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q159. ?item wdt:P31 wd:Q38723 }
|section=
|sort=P571
|columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p856:веб-сайт}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! нигезләнү
! Исем
! рәсем
! урнашу
! Викиҗыентык
! веб-сайт
|-
| style='text-align:right'| 1
| data-sort-value=&quot;1701&quot; | 1701
| ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''
| [[Файл:Морской кадетский корпус. Набережная Лейтенанта Шмидта 2H1A9808WI.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:St. Petersburg Naval Institute|St. Petersburg Naval Institute]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 2
| data-sort-value=&quot;1779&quot; | 1779
| ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''
| [[Файл:Моховая 34 08.jpg|center|128px]]
| 
| 
| http://www.rgisi.ru
|-
| style='text-align:right'| 3
| data-sort-value=&quot;1781&quot; | 1781-03-12
| ''[[:d:Q104017099|Владимир Иванович Воронин исемендәге Арктик диңгез институты — Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты бүлекчәсе]]''
| 
| [[Архангельск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 4
| data-sort-value=&quot;1809&quot; | 1809
| [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]
| [[Файл:Neglinnaya 6 - Shchepkin Theatre School.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2626320|Мещанский районы]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Shchepkin Higher Theatre School|Mikhail Shchepkin Higher Theatre School]]
| http://shepkinskoe.ru/
|-
| style='text-align:right'| 5
| data-sort-value=&quot;1828&quot; | 1828
| ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''
| [[Файл:State Institute of Technology SPB (img1).jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:Saint Petersburg State Institute of Technology|Saint Petersburg State Institute of Technology]]
| http://technolog.edu.ru
|-
| style='text-align:right'| 6
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
| ''[[:d:Q4409421|Адмирал Геннадий Иванович Невельской исемендәге Дәүләт диңгезчелек университетының Тимофей Борисович Гуженко исемендәге Сахалин югары диңгезчелек укуханәсе]]''
| [[Файл:Сахалинское мореходное училище.JPG|center|128px]]
| [[Холмск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 7
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879
| ''[[:d:Q4450871|Сергей Васильевич Рахманинов исемендәге Тамбов дәүләт музыка-педагогика институты]]''
| 
| [[Тамбов]]
| 
| https://rachmaninov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 8
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''
| [[Файл:MIIT.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]''
| [[:commons:Category:Russian University of Transport|Russian University of Transport]]
| http://www.miit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 9
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-07-01
| ''[[:d:Q105885725|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университетының Никифор Михайлович Бардыгин исемендәге Егорьевск технология институты]]''
| [[Файл:Корпус учебный 2 (Егорьевск).jpg|center|128px]]
| [[Егорьевск]]
| [[:commons:Category:Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk|Profsoyuznaya street 32-34, Yegorievsk]]
| http://e-stankin.ru/
|-
| style='text-align:right'| 10
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-07-01
| ''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]''
| [[Файл:RozyLuxemburg7 Tobolsk.JPG|center|128px]]
| [[Төмән өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Tobolsk Pedagogical Institute|Tobolsk Pedagogical Institute]]
| https://tobolsk.utmn.ru/
|-
| style='text-align:right'| 11
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918
| ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Дом Бецкого И.И. - принца Ольденбургского П.Г.jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://www.spbgik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 12
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-07-17
| [[Тимер юлы гаскәрләре һәм хәрби бәйләнешләр хәрби институты]]
| 
| [[Петергоф|Петерһоф]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 13
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]''
| [[Файл:УрАГС.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)|Ural Institute of Management (Branch of RANEPA)]]
| https://ui.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 14
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919
| ''[[:d:Q105885783|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Физика һәм механика институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://physmech.spbstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 15
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]''
| 
| 
| 
| https://www.gukolomna.ru/
|-
| style='text-align:right'| 16
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''
| [[Файл:Театральный институт ул Рабочая 23 Саратов.jpg|center|128px]]
| [[Сарытау]]
| [[:commons:Category:Theater Institute, Saratov|Theater Institute, Saratov]]
| http://sati-sgk.ru
|-
| style='text-align:right'| 17
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921&lt;br/&gt;1921-07-21
| ''[[:d:Q30257344|РФ ЭЭМның Ерак Көнчыгыш юридик институты]]''
| [[Файл:Дальневосточный юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| https://двюи.мвд.рф {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226235647/https://xn--b1adn1g.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-26 }}
|-
| style='text-align:right'| 18
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-06-06
| ''[[:d:Q105885754|Россия Федерациясе Федераль салым хезмәтенең Төньяк-Көнбатыш квалификация күтәрү институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 19
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]''
| [[Файл:Старый корпус БГТУ Брянск.JPG|center|128px]]
| [[Брянск]]
| [[:commons:Category:Bryansk State Technical University|Bryansk State Technical University]]
| http://www.tu-bryansk.ru/&lt;br/&gt;https://www.tu-bryansk.ru/
|-
| style='text-align:right'| 20
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Главный корпус Московского государственного института культуры.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://mgik.org
|-
| style='text-align:right'| 21
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-09-30
| ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 22
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]''
| [[Файл:Bolshaya Nikitskaya, 11.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 23
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]''
| 
| [[Владикавказ]]
| 
| http://www.skgmi-gtu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 24
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]
| [[Файл:Alexander Herzen's Birthplace(3).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Maxim Gorky Literature Institute|Maxim Gorky Literature Institute]]
| http://litinstitut.ru
|-
| style='text-align:right'| 25
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-14
| ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''
| [[Файл:Meshchansky District, Moscow, Russia - panoramio (209).jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Architectural Institute|Moscow Architectural Institute]]
| http://www.marhi.ru
|-
| style='text-align:right'| 26
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-04-28
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| [[Файл:MIAN-IVMRAN.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Steklov Institute of Mathematics|Steklov Institute of Mathematics]]
| http://www.mi-ras.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504134957/http://www.mi-ras.ru/ |date=2020-05-04 }}
|-
| style='text-align:right'| 27
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-15
| ''[[:d:Q30257755|Пётр Ильич Чайковский исемендәге Көньяк Урал дәүләт сәнгать институты]]''
| [[Файл:Памятник Чайковскому перед ЮУрГИИ f004.jpg|center|128px]]
| [[Чиләбе]]
| [[:commons:Category:South Ural State Institute of Arts|South Ural State Institute of Arts]]
| https://uyrgii.ru/
|-
| style='text-align:right'| 28
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| ''[[:d:Q4325171|Новороссийск политехника институты]]''
| [[Файл:Политех Новороссийск.jpg|center|128px]]
| [[Новороссийск]]
| 
| https://www.npi.edu.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323080238/http://npi.edu.ru/ |date=2023-03-23 }}
|-
| style='text-align:right'| 29
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q664610|В. М. Шукшин исемендәге Алтай дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]]''
| [[Файл:Бийск филфак АГАО.jpg|center|128px]]
| [[Бийск]]
| 
| http://www.bigpi.biysk.ru/wwwsite/
|-
| style='text-align:right'| 30
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''
| [[Файл:PGPU-Hauptgebaeude-01.jpg|center|128px]]
| [[Пенза]]
| 
| http://spu-penza.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240910041143/https://spu-penza.ru/ |date=2024-09-10 }}
|-
| style='text-align:right'| 31
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]''
| [[Файл:Udmurtia Glazov asv2019-05 img02.jpg|center|128px]]
| [[Глазов]]
| 
| http://ggpi.org/news.php&lt;br/&gt;http://www.ggpi.org
|-
| style='text-align:right'| 32
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''
| [[Файл:Surikov Art Institute Moscow.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Surikov Art Institute in Moscow|Surikov Art Institute in Moscow]]
| http://surikov-vuz.com/
|-
| style='text-align:right'| 33
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q4519367|Шадринск дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Шадрин (шәһәр)|Шадринск]]
| 
| http://shgpi.edu.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205174856/http://shgpi.edu.ru/en/ |date=2023-02-05 }}
|-
| style='text-align:right'| 34
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]''
| [[Файл:Административный корпус БФ БашГУ 2019 год.jpg|center|128px]]
| [[Бөре (шәһәр)|Бөре]]
| 
| https://www.birsk.ru/node/1002
|-
| style='text-align:right'| 35
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-22
| ''[[:d:Q110954641|Лесосибирск дәүләт педагогика институты]]''
| [[Файл:Lpisfu 002.JPG|center|128px]]
| [[Лесосибирск]]
| [[:commons:Category:Lesosibirsk Pedagogical Institute|Lesosibirsk Pedagogical Institute]]
| http://lpi.sfu-kras.ru
|-
| style='text-align:right'| 36
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''
| [[Файл:Moscow Art Theatre School-Studio.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2710104|Тверской районы]]''
| [[:commons:Category:School-Studio at the Moscow Art Theatre|School-Studio at the Moscow Art Theatre]]
| http://mhatschool.theatre.ru
|-
| style='text-align:right'| 37
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| ''[[:d:Q4385790|Волгоград дәүләт медицина университетының Пятигорск медицина-фармацевтика институты]]''
| [[Файл:PMPI Main building.jpg|center|128px]]
| [[Биштау]]
| [[:commons:Category:Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute|Pyatigorsk Medical and Pharmaceutical Institute]]
| http://pmedpharm.ru/
|-
| style='text-align:right'| 38
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| ''[[:d:Q21643454|Нижгар башару урнатмасы]]''
| [[Файл:Volga-Vyatka Academy of Public Administration.jpg|center|128px]]
| [[Түбән Новгород]]
| 
| https://niu.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 39
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-02-15
| ''[[:d:Q103831957|Воронеж хөкүмәт элемтәсе институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 40
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| ''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]''
| [[Файл:Южно-Российский институт управя.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:South-Russia Institute of Management|South-Russia Institute of Management]]
| https://uriu.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 41
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]''
| [[Файл:Cheremushki Estate Flickr 06.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.itep.ru
|-
| style='text-align:right'| 42
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10
| ''[[:d:Q4129748|School of Journalism &amp; Mass Communication]]''
| [[Файл:Faculty of Journalism.jpg|center|128px]]
| [[Василий утравы районы]]
| 
| https://eng.jf.spbu.ru/&lt;br/&gt;https://jf.spbu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 43
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Чита дәүләт медицина академиясе]]
| [[Файл:Chita State Medical Academy.jpg|center|128px]]
| [[Чита]]&lt;br/&gt;[[Байкал арты крае]]
| 
| https://chitgma.ru/
|-
| style='text-align:right'| 44
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953&lt;br/&gt;1953-08-27
| ''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]''
| [[Файл:КЮИ МВД.jpg|center|128px]]
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Kaliningrad Law Institute|Kaliningrad Law Institute]]
| https://klif.univer.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323040754/https://klif.univer.mvd.ru/ |date=2025-03-23 }}
|-
| style='text-align:right'| 45
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-27&lt;br/&gt;1960
| ''[[:d:Q4081724|Белгород дәүләт сәнгать һәм мәдәният институты]]''
| [[Файл:Facade of the BSICA.jpg|center|128px]]
| [[Белгород]]
| 
| http://en.bgiik.ru/&lt;br/&gt;http://www.bgiki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110509100404/http://www.bgiki.ru/ |date=2011-05-09 }}
|-
| style='text-align:right'| 46
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]''
| [[Файл:Ростовский юридический институт МВД РФ.jpg|center|128px]]
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia|Rostov Law Institute of Ministry of Internal Affairs of Russia]]
| http://www.rui.mvd.ru/&lt;br/&gt;https://rui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250131192648/https://rui.mvd.ru/ |date=2025-01-31 }}
|-
| style='text-align:right'| 47
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4424987|Мәскәү энергетика институтының Смоленск бүлекчәсе]]''
| [[Файл:Филиал МЭИ в г. Смоленске.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)|Moscow Power Engineering Institute (Smolensk)]]
| http://www.sbmpei.ru/
|-
| style='text-align:right'| 48
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4476798|РФ ЭЭМның Урал юридик институты]]''
| 
| [[Екатеринбург]]
| 
| https://ural.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126103527/https://ural.mvd.ru/ |date=2025-01-26 }}
|-
| style='text-align:right'| 49
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-14
| ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]''
| 
| [[Владивосток]]
| 
| http://www.dv-art.ru
|-
| style='text-align:right'| 50
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''
| [[Файл:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow State Institute of Electronics and Mathematics|Moscow State Institute of Electronics and Mathematics]]
| http://miem.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150126142610/http://miem.edu.ru/ |date=2015-01-26 }}&lt;br/&gt;http://miem.hse.ru/
|-
| style='text-align:right'| 51
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08
| [[Түбән Кама химия-технология институты]]
| 
| [[Идел буе федераль округы]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Түбән Кама районы]]&lt;br/&gt;[[Түбән Кама]]
| 
| https://www.nchti.ru/
|-
| style='text-align:right'| 52
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-21
| ''[[:d:Q103832007|РФ ЭЭМ Бөтенроссия хезмәткәрләр квалификациясен күтәрү институты]]''
| [[Файл:Vladimir Putin, All-Russian Advanced Training Institute MIA (2012-05-17) 07.jpg|center|128px]]
| [[Домодедово (шәһәр)]]
| [[:commons:Category:All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia|All-Russian Advanced Training Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]
| https://випк.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250314002103/https://xn--b1amgt.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2025-03-14 }}
|-
| style='text-align:right'| 53
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| [[Файл:Гос. ИРЯ им. А.С. Пушкина.JPG|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Pushkin State Russian Language Institute|Pushkin State Russian Language Institute]]
| http://www.pushkin.institute
|-
| style='text-align:right'| 54
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-04-29
| ''[[:d:Q103832218|Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Дәүләт янгын сүндерү хезмәте хезмәткәрләренең Воронеж квалификация күтәрү институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| https://vipkgps.ru/
|-
| style='text-align:right'| 55
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-04
| ''[[:d:Q104387855|Ставрополь дәүләт педагогика институты]]''
| 
| [[Ставрополь]]
| 
| https://sspi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 56
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| ''[[:d:Q6676414|Хабаровск дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Хабаровский государственный институт искусств и культуры.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://hgiik.ru/&lt;br/&gt;http://www.hgiik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 57
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| ''[[:d:Q30257821|Россия дәүләт интеллектуаль милек институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.rgiis.ru/&lt;br/&gt;http://www.rgiis.ru/en/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809181837/https://rgiis.ru/en/ |date=2024-08-09 }}
|-
| style='text-align:right'| 58
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-07
| ''[[:d:Q4076922|Адмирал Фёдор Фёдорович Ушаков исемендәге Балтыйк югары хәрби-диңгез укуханәсе — Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясенең Калининград филиалы]]''
| [[Файл:Балтийский военно-морской институт.jpg|center|128px]]
| [[Калининград]]
| [[:commons:Category:Baltic Naval Institute|Baltic Naval Institute]]
| https://bvvmu.mil.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250409190944/https://bvvmu.mil.ru/ |date=2025-04-09 }}
|-
| style='text-align:right'| 59
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| ''[[:d:Q4219245|Кемерово дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Главный корпус КемГИК.jpg|center|128px]]
| 
| 
| http://www.kemguki.ru/
|-
| style='text-align:right'| 60
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| 
| [[Казан]]
| 
| http://kazgik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 61
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-18
| ''[[:d:Q4125384|Воронеж дәүләт сәнгать институты]]''
| [[Файл:Voronezh State Academy of Art.JPG|center|128px]]
| [[Воронеж]]
| 
| https://voronezharts.ru/
|-
| style='text-align:right'| 62
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| [[Самара дәүләт мәдәният институты]]
| [[Файл:Institute of culture 9946.JPG|center|128px]]
| [[Самар]]
| 
| https://samgik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 63
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972&lt;br/&gt;1978-04-05
| [[Эчке эшләр министрлыгының Воронеж институты|РФ ЭЭМның Воронеж институты]]
| 
| [[Воронеж]]
| 
| https://ви.мвд.рф/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228071410/https://xn--b1am.xn--b1aew.xn--p1ai/ |date=2021-02-28 }}
|-
| style='text-align:right'| 64
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-03-15
| ''[[:d:Q110931146|Орёл дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Oryol, Leskov street, 15.jpg|center|128px]]
| [[Орёл өлкәсе]]
| [[:commons:Category:Oryol State Institute of Culture|Oryol State Institute of Culture]]
| https://ogik.ru/
|-
| style='text-align:right'| 65
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| ''[[:d:Q4062909|Алтай дәүләт мәдәният институты]]''
| [[Файл:Altai State Academy of Culture and Arts.jpg|center|128px]]
| [[Барнавыл]]
| 
| http://agaki.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221017000240/http://agaki.ru/ |date=2022-10-17 }}
|-
| style='text-align:right'| 66
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]
| [[Файл:КЮИ МВД России.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]&lt;br/&gt;[[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Казанның Идел буе районы|Идел буе районы]]
| 
| https://kui.mvd.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220106213823/https://kui.mvd.ru/ |date=2022-01-06 }}
|-
| style='text-align:right'| 67
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Пермь дәүләт мәдәният институты]]
| [[Файл:Views of Perm (July 2024) - 23.jpg|center|128px]]
| [[Пермь]]
| [[:commons:Category:Perm State Institute of Culture|Perm State Institute of Culture]]
| http://www.psiac.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201142033/http://www.psiac.ru/ |date=2020-12-01 }}
|-
| style='text-align:right'| 68
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981&lt;br/&gt;1981-10-26
| ''[[:d:Q52842948|Россия Федерациясе Милли гвардия гаскәренең Пермь хәрби институты]]''
| 
| ''[[:d:Q3926930|Ordzhonikidzevsky City District]]''&lt;br/&gt;[[Пермь]]
| 
| https://pvi.rosguard.gov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 69
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985&lt;br/&gt;2010
| ''[[:d:Q4081732|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Иван Дмитриевич Путилин исемендәге Белгород юридик институты]]''
| 
| [[Белгород]]
| 
| http://www.belui.mvd.ru&lt;br/&gt;https://belui.mvd.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031191919/https://belui.mvd.ru/ |date=2023-10-31 }}
|-
| style='text-align:right'| 70
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| ''[[:d:Q4174313|Екатеринбург дәүләт театр институты]]''
| [[Файл:Вайнера 2 со стороны Вайнера 1.JPG|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:2 Vainera Street, Yekaterinburg|2 Vainera Street, Yekaterinburg]]
| http://www.egti.ru
|-
| style='text-align:right'| 71
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| ''[[:d:Q103832932|Байкал дәүләт университетының Чита институты]]''
| [[Файл:В здании также расположен Читинский институт Байкальского государственного университета экономики и права.JPG|center|128px]]
| [[Чита]]
| 
| http://bgu-chita.ru/sveden/common
|-
| style='text-align:right'| 72
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-15
| ''[[:d:Q101504890|Волгоград идарә институты]]''
| [[Файл:РАНХиГС (Волгоградский институт управления) - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[Волгоград]]
| [[:commons:Category:Volgograd Institute of Management|Volgograd Institute of Management]]
| https://vlgr.ranepa.ru
|-
| style='text-align:right'| 73
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| ''[[:d:Q4360216|Санкт-Петербург яһүдлек институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.pijs.ru/
|-
| style='text-align:right'| 74
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| ''[[:d:Q15995129|РФА Югары химия колледжы]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| https://www.muctr.ru/university/departments/vhk/info/
|-
| style='text-align:right'| 75
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-22
| ''[[:d:Q4201591|Менеджмент, маркетинг һәм финанс институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| http://www.immf.ru
|-
| style='text-align:right'| 76
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-10
| ''[[:d:Q4288375|Анатолий Собчак исемендәге Халыкара банкчылык институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://www.ibispb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 77
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| ''[[:d:Q4336192|Ырынбур дәүләт менеджмент институты]]''
| [[Файл:ОГИМ.png|center|128px]]
| [[Ырынбур]]
| 
| http://www.ogim.ru/
|-
| style='text-align:right'| 78
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-08-25
| ''[[:d:Q13415087|Воронеж югары технологияләр институты]]''
| 
| [[Воронеж]]
| 
| http://vivt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 79
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| [[ТИСБИ]]
| [[Файл:TISBI (2022-04-15) 04.jpg|center|128px]]
| [[Казан]]
| [[:commons:Category:TISBI|TISBI]]
| https://www.tisbi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 80
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-16
| ''[[:d:Q139730876|International Institute of Design and Service]]''
| 
| [[Чиләбе]]
| 
| https://midis.ru/
|-
| style='text-align:right'| 81
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4201739|Махсус педагогика һәм психология институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://en.wallenberg.ru/&lt;br/&gt;http://wallenberg.ru
|-
| style='text-align:right'| 82
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| ''[[:d:Q4671137|Россия фәннәр академиясенең Дәүләт һәм хокук институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.igpran.ru/
|-
| style='text-align:right'| 83
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| ''[[:d:Q4126645|Көнчыгыш илләре институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.orun.ru
|-
| style='text-align:right'| 84
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-05&lt;br/&gt;1994
| ''[[:d:Q4152024|ГИТР Кино һәм телевидение институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.gitr.ru/#&lt;br/&gt;https://gitr.ru/
|-
| style='text-align:right'| 85
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| ''[[:d:Q4398008|Россия хосусый хокук мәктәбе]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://privlaw.ru
|-
| style='text-align:right'| 86
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| ''[[:d:Q6873803|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университетының Мирный политехник институты]]''
| 
| [[Мирный (Якутия)|Мирный]]
| 
| https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/instituty/mpti/
|-
| style='text-align:right'| 87
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-01
| ''[[:d:Q103920259|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Самар юридик институты]]''
| 
| [[Самар]]
| 
| https://sui.fsin.gov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429193428/https://sui.fsin.gov.ru/ |date=2025-04-29 }}
|-
| style='text-align:right'| 88
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| ''[[:d:Q16697389|Себер бизнес, идарә һәм психология институты]]''
| [[Файл:Sibup hull.jpg|center|128px]]
| [[Красноярск]]
| 
| http://www.sibup.ru/
|-
| style='text-align:right'| 89
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| ''[[:d:Q4113303|Россия Федерациясе Җәза үтәтү буенча федераль хезмәтенең Владимир юридик институты]]''
| 
| [[Владимир (шәһәр)|Владимир]]
| 
| http://www.vui-fsin.ru/
|-
| style='text-align:right'| 90
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| ''[[:d:Q4315882|Нева тел һәм мәдәният институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://www.niyak.spb.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927100933/http://niyak.spb.ru/ |date=2010-09-27 }}
|-
| style='text-align:right'| 91
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| ''[[:d:Q7507002|Себер бизнес һәм мәгълүмати технологияләр институты]]''
| 
| [[Омск]]
| 
| http://sibit.sano.ru/
|-
| style='text-align:right'| 92
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996&lt;br/&gt;1961
| ''[[:d:Q30257717|Смоленск дәүләт сәнгать институты]]''
| [[Файл:Смоленский государственный институт искусств.jpg|center|128px]]
| [[Смоленск]]
| [[:commons:Category:Smolensk State Institute of Arts|Smolensk State Institute of Arts]]
| https://sgii-smol.ru/
|-
| style='text-align:right'| 93
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| ''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]''
| 
| [[Чаллы]]
| 
| http://chelny.kpfu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 94
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| ''[[:d:Q4288452|Халыкара икътисад һәм финанс институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:ICEF College|ICEF College]]
| http://icef.hse.ru/en/
|-
| style='text-align:right'| 95
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-28&lt;br/&gt;1997
| ''[[:d:Q58229482|Мәскәү психоанализ институты]]''
| 
| 
| 
| https://inpsycho.ru
|-
| style='text-align:right'| 96
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| ''[[:d:Q4304156|Мәскәү энергия иминлеге һәм сакчыллыгы институты]]''
| [[Файл:Logotipesaeei.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.mieen.ru
|-
| style='text-align:right'| 97
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999&lt;br/&gt;1934
| ''[[:d:Q97041678|Чурапча дәүләт физкультура һәм спорт институты]]''
| 
| ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]''
| 
| http://www.chgifkis.ru
|-
| style='text-align:right'| 98
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-26
| ''[[:d:Q4097546|Брянск идарә һәм бизнес институты]]''
| 
| 
| 
| https://biub.ru/
|-
| style='text-align:right'| 99
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000&lt;br/&gt;1997
| ''[[:d:Q4304300|Мәскәү технология институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Moscow Technological Institute|Moscow Technological Institute]]
| http://mti.edu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602224545/http://mti.edu.ru/ |date=2022-06-02 }}
|-
| style='text-align:right'| 100
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
| ''[[:d:Q30263251|Арктика дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]''
| [[Файл:АГИК.jpg|center|128px]]
| [[Якутск]]
| [[:commons:Category:Arctic State Institute of Arts and Culture|Arctic State Institute of Arts and Culture]]
| https://agiki.ru/
|-
| style='text-align:right'| 101
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-01-29
| [[Кама сәнгать һәм дизайн институты]]
| 
| [[Татарстан]]&lt;br/&gt;[[Чаллы]]
| 
| http://kiid.ru/
|-
| style='text-align:right'| 102
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004
| ''[[:d:Q30270522|Санкт-Петербург медицина-социаль институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| http://medinstitut.org/
|-
| style='text-align:right'| 103
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-10
| ''[[:d:Q4494337|Рус православ чиркәвенең Хабаровск дини семинариясе]]''
| [[Файл:Khabarovsk Theological Seminary.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://dvseminary.ru/
|-
| style='text-align:right'| 104
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
| ''[[:d:Q108599669|Югары тәрҗемәчек мәктәбе]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://scit.herzen.spb.ru/
|-
| style='text-align:right'| 105
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''
| [[Файл:Moscow Skolkovo innovation center Bol'shoj bul'var Skolteh 20180602 087.jpg|center|128px]]
| [[Мәскәү]]
| [[:commons:Category:Skoltech University|Skoltech University]]
| https://skoltech.ru/
|-
| style='text-align:right'| 106
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
| ''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| [[Файл:Vakhitovskiy rayon, Kazan, Respublika Tatarstan, Russia - panoramio (371).jpg|center|128px]]
| 
| [[:commons:Category:Institute of International Relations (Kazan University)|Institute of International Relations (Kazan University)]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 107
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021
| ''[[:d:Q110319321|Вологда гуманитар институты]]''
| 
| [[Вологда]]
| 
| https://vggi.ru/
|-
| style='text-align:right'| 108
| 
| ''[[:d:Q4084508|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университетының Березники бүлекчәсе]]''
| 
| [[Березники]]
| 
| http://www.bf.pstu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 109
| 
| ''[[:d:Q4112982|Владикавказ идарә институты]]''
| 
| [[Владикавказ]]
| 
| http://www.viu-online.ru/
|-
| style='text-align:right'| 110
| 
| ''[[:d:Q4201443|Георгий Яковлевич Седов исемендәге Су транспорты институты]]''
| 
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[:commons:Category:Nautical school of Rostov-on-Don|Nautical school of Rostov-on-Don]]
| https://iwtsedov.ru/
|-
| style='text-align:right'| 111
| 
| ''[[:d:Q4201489|Гуманитар белем һәм мәгълүмати технологияләр институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| http://www.igumo.ru/
|-
| style='text-align:right'| 112
| 
| ''[[:d:Q4248073|Урал дәүләт тимер юллары университетының Курган институты]]''
| 
| [[Курган]]
| 
| http://kirt.usurt.ru/
|-
| style='text-align:right'| 113
| 
| ''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''
| 
| 
| [[:commons:Category:Stolypin Volga Region Institute of Administration|Stolypin Volga Region Institute of Administration]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 114
| 
| ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| https://imet.spbstu.ru
|-
| style='text-align:right'| 115
| 
| ''[[:d:Q4407713|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Машиналар төзү институты]]''
| [[Файл:ВТУЗ-ЛМЗ (ГК).jpg|center|128px]]
| [[Санкт-Петербург]]
| [[:commons:Category:LMZ-VTUZ|LMZ-VTUZ]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 116
| 
| ''[[:d:Q4412486|Төньяк Кавказ бизнес, инженер һәм мәгълүмати технологияләр институты]]''
| 
| [[Армавир (Россия)|Армавир]]
| 
| http://skibiit.ru/
|-
| style='text-align:right'| 117
| 
| ''[[:d:Q4476762|Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты]]''
| [[Файл:Учебная ПЧ УрИГПС.jpg|center|128px]]
| [[Екатеринбург]]
| [[:commons:Category:Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia|Ural Institute of the State Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of Russia]]
| https://uigps.ru
|-
| style='text-align:right'| 118
| 
| [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]
| 
| 
| 
| http://www.sziu.ru/
|-
| style='text-align:right'| 119
| 
| ''[[:d:Q7053558|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш бүлекчәсе]]''
| 
| [[Санкт-Петербург]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 120
| 
| ''[[:d:Q21662788|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Ерак Көнчыгыш идарә институты]]''
| [[Файл:Хабаровская Высшая партшкола.jpg|center|128px]]
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| 
| http://dviu.ranepa.ru/
|-
| style='text-align:right'| 121
| 
| ''[[:d:Q21978173|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университетының Мода менеджменты һәм индустриясе институты]]''
| 
| [[Мәскәү]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| 
| ''[[:d:Q30265172|Волгоград бизнес институты]]''
| 
| [[Волгоград]]
| 
| http://volbi.ru
|-
| style='text-align:right'| 123
| 
| ''[[:d:Q33228179|Мәскәү археология инсититутының Смоленск бүлеге]]''
| 
| [[Смоленск]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 124
| 
| ''[[:d:Q62780920|Балаково бизнес һәм идара итеү институты]]''
| 
| [[Балакау]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 125
| 
| ''[[:d:Q107311530|Мәскәү политехника университетының Электросталь бүлекчәсе]]''
| [[Файл:Russia, Elektrostal. Street Pervomayskaya. img-079.jpg|center|128px]]
| [[Электросталь]]
| [[:commons:Category:Elektrostal. MAMI (Branch)|Elektrostal. MAMI (Branch)]]
| https://elpol.ru/
|-
| style='text-align:right'| 126
| 
| ''[[:d:Q111200150|Невинномысск дәүләт гуманитар-техник институты]]''
| 
| [[Невинномысск]]
| 
| http://нггти.рф/
|-
| style='text-align:right'| 127
| 
| ''[[:d:Q113237435|Сәхнә сәнгатьләре югары мәктәбе]]''
| [[Файл:Осмотр Центра искусств им. А. Райкина (август 2013) (04).jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2622887|Maryina Roshcha District]]''
| [[:commons:Category:Graduate School of Performing Arts (Moscow)|Graduate School of Performing Arts (Moscow)]]
| https://www.raikin-school.com/
|}
{{Wikidata list end}}

== Моны да карагыз ==
* [[Университетлар исемлекләре]]

[[Төркем:Россия югары уку йортлары]]
[[Төркем:Исемлекләр:Россия]]
[[Төркем:Исемлекләр:Фән]]
[[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]]
[[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]]</text>
      <sha1>g1sonk2pgkw512dv0sxhymcosk3simp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулланучы:T1nn27</title>
    <ns>2</ns>
    <id>927443</id>
    <revision>
      <id>6024932</id>
      <parentid>6021608</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>T1nn27</username>
        <id>56384</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2467" sha1="59pofnt17t3luk13el06tf4mgutuo0q" xml:space="preserve">
{{Babel|tt|ru-4|en-2|tr-2}} {{User Tatarstan cyr}}
{{User male}}{{Äğzä Мөселман}}
{{User cyr}}

== Булдырылган мәкаләләр һәм кертемнәр исемлеге ==
* '''Тарих''': [[Реформация]] • [[Малакка солтанлыгы]] • [[Мексика бәйсезлеге өчен сугыш]] • [[Угра буендагы капма-каршы тору]] • [[Монголларның Япониягә һөҗүмнәре]] • [[БМОның Фәләстинне бүлү планы (1947)]] • [[Монгол империясенең таркалуы]] • [[Исламның алтын дәвере]] • [[Чалым]] • [[Башкортлаштыру]] • [[Юань империясе]] • [[Тарихнамә]] • [[Асаба америкалылар резервациясе]] • [[Деколонизация]] • [[Төркия бәйсезлеге өчен сугыш]] • [[Галәм ярышы]] • [[Марина Мнишек]] • [[Константинопольнең яулап алынуы]] • [[Парагвай сугышы]] • [[Геноцид]] • [[Инклар империясе]];
* '''Җәмгыять, идеология ''': [[Социал-демократия]] • [[Пацифизм]] • [[Тәнкыйди фикерләү]] • [[Кешелек]] • [[Һуманизм]];
* '''Халыклар''': [[Маорилар]] • [[Коттлар]] • [[Тывалар]] • [[Бошняклар]] • [[Каталаннар]] • [[Латгаллар]];
* '''Шәһәрләр''': [[Җиддә]] • [[Әр-Рияд]];
* '''Дәүләтләр һәм мохтариятләр''': [[Төньяк Кыпрыс Төрек Җөмһүрияте]] • [[Серб Җөмһүрияте]] • [[Гыйрак Көрдстаны]] • [[Урал Республикасы]];
* '''Башка нәмәстәкәйләр''': [[Шәһит]] • [[Ибраһим Траоре]] • [[Галата]];
''(эшләп бетерелмәгән, камилләштерүне таләп иткән мәкаләләр: [[Татар вакытлы матбугаты тарихы]] • [[Татарчылык]])''
{{Азия ае катнашучысы | ел=2025 }}
{{Төмән катнашучысы}}
{{Татар дөньясы вики-марафоны катнашучысы|чыгарылыш=I|финалист=?}}
{{ФәнТехВики катнашучысы |ел=2026 }}</text>
      <sha1>59pofnt17t3luk13el06tf4mgutuo0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Проект:Төмән/Язылган мәкаләләр</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1390389</id>
    <revision>
      <id>6025000</id>
      <parentid>6022275</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Таблица */</comment>
      <origin>6025000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="1479a4tbjwtqv4znp7u4e9ou2p8b48b" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;height: 300px; border: 1px solid black; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;

{{Userbox
|id       = [[Рәсем:Replacement filing cabinet.svg|40px|none|Архив]]
|border-c = #aaaaaa
|info-c   = #f9f9f9
|info     = '''[[Википедия:Проект:Төмән/Язылган мәкаләләр/Архив|Архив]]'''
}}

&lt;!-- Астагы таблицага исемегезне һәм мәкаләне языгыз--&gt;

== Таблица ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! Мәкаләләр
! Исәп
! Баллар
! Урын
|-
|{{u|Fxan}}
|[[Сәяси психология]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|1
|
|
|-
|{{u|Timlesj}}
|[[Май (химия)]]{{*}} [[Кече планета]]{{*}} [[Беринг диңгезе]]{{*}} [[Везувий]]{{*}} [[Гоби (чүл)]]{{*}} [[Малабо]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|6
|
|
|-
|{{u|Iluzyash}}
|[[Гарольд Ллойд]]{{*}} [[Сократның үлеме ]]{{*}} [[Санта-Клаус]]{{*}} [[Джеймс Бонд турында китаплар сериясе]]{{*}} [[Леопольд I (Изге Рим императоры)]]{{*}} [[Лаборатория]]{{*}} [[Ричард Бёртон (актёр)]]{{*}} [[Бонни Блэйр]]{{*}} [[Юл билгесе]]{{*}} [[Урман хуҗалыгы]]{{*}} [[Фабрика]]{{*}} [[Укучы]]{{*}} [[Башлангыч белем]]{{*}} [[Кредит картасы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|14
|
|
|-
|{{u|Баныу}}
|[[Чалгы ]]{{*}} [[Урак]]{{*}} [[Киндер сүсе]]{{*}} [[Җил тегермәне]]{{*}} [[Карт һәм диңгез]]{{*}} [[Мандолина]]
|6
|
|
|-
|{{u|T1nn27}}
|[[Геноцид]]{{*}} [[]]{{*}}
|1
|
|
|-
|{{u|&lt;!-- Исемегез--&gt;}}
|&lt;!-- [[мәкалә исеме]]--&gt;{{*}} &lt;!-- [[мәкалә исеме]]--&gt;{{*}}
|
|
|
|-
|{{u|&lt;!-- Исемегез--&gt;}}
|&lt;!-- [[мәкалә исеме]]--&gt;{{*}} &lt;!-- [[мәкалә исеме]]--&gt;{{*}}
|
|
|
|}</text>
      <sha1>1479a4tbjwtqv4znp7u4e9ou2p8b48b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тизлеккә сусау (1994 елгы видео уены)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1484320</id>
    <revision>
      <id>6024950</id>
      <parentid>6001219</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5686" sha1="14l3stehmnjzxekex21xxqcdez0t4kp" xml:space="preserve">''Бу мәкалә 1994 елгы беренче Тизлеккә сусау уены турында. Уен сериясе өчен [[Тизлеккә сусау|Тизлеккә сусау (уен сериясе)]] мәкаләсен карагыз. 2015 елгы уен өчен [[Тизлеккә сусау (2015 елгы уен)]] мәкаләсен карагыз. 2014 елгы фильм өчен [[Тизлеккә сусау (фильм)]] мәкаләсен карагыз. Башка кулланышлар өчен [[Тизлеккә сусау (мәгънәләр)]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Уйлап табучы={{Байрак|Канада}} [[EA Ванкувер]]&lt;br&gt;
{{Байрак|АКШ}} [[EA Сиэтл]] (Шәхси санак)|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Electronic Arts]]&lt;br&gt;
[[Electronic Arts Studios]] (Шәхси санак)|Композитор=[[Джефф ван Дик]]&lt;br&gt;
[[Саки Каскас]]|Продюсер=[[Ханно Лемке]]|Программист=[[Брэд Гур]]|Рәссам=[[Маркус Тессманн]]|Исеме=Тизлеккә сусау|Платформа=[[3ДО]]&lt;br&gt;
[[MS-DOS]]&lt;br&gt;
[[ПлейСтейшн (консоль)|ПлейСтейшн]]&lt;br&gt;
[[Сега Сатурн]]&lt;br&gt;
[[Windows]]|Чыгу көне=1994 ел 2 декабрь|Рәсем=Тизлеккә сусау 1 тышлыгы.jpg|Имза=Ауропа басмасының тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}'''''Road &amp; Track'' сөйли: Тизлеккә сусау'''([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Need for Speed'') — башта ''Pioneer Productions'' исемендә танылган ''[[EA Ванкувер]]'' тарафыннан [[Санак уеннары булдыручысы|булдырылган]] һәм ''[[3ДО]]'' өчен ''[[Electronic Arts]]'' тарафыннан чыгарылган 1994 елгы [[узыш уены]]. Өстәлгән җырлар белән юрамалар ''[[MS-DOS]]'' (1995), ''[[ПлейСтейшн (консоль)|ПлейСтейшн]]'' (1996) һәм ''[[Сега Сатурн]]'' (1996) өчен чыкканнар. 1996 елгы ''[[Microsoft Windows|Windows]]'' юрамасы Махсус басма([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Special Edition)'' өстәмә исеменә ия.

Тизлеккә сусау ноктадан ноктага өч юлларда дошманы белән дә, аннан башка да сигез лицензияләнгән машиналарны идарә итәргә рөхсәт итә. Узышларда контроль нокта, граждан машиналары һәм полиция кугыннары очрыйлар. ''[[Electronic Arts]]'' машиналар тотышын һәм трансмиссия чыгарган авызларын күчерү өчен ''[[Road &amp; Track]]'' журналы белән хезмәттәшлек иткән. Уенда машиналар турындагы тавыш комментарие белән җентекле мәгълүмат, журнал ысулында һәр машинаның эчке һәм тышкы өлешләренең берничә сурәтләре һәм җирлектәге музыка белән машиналар турында кыска видеолар бар.

Уен коммерция ягыннан уңышлы булды. Видео уеннары басмалары уен барышына һәм графикага кертелгән чынлык белән [[Киң экранлы видеолар|киң экранлы видеоларны]] мактаганнар.

Бу [[Тизлеккә сусау]] сериясенең беренче уен. 1997 елда [[Тизлеккә сусау II]] исемле дәвамы чыккан.

[[Төркем:1994 елгы санак уеннары]]
[[Төркем:3ДО өчен уеннар]]
[[Төркем:Атари Джагуар өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]]
[[Төркем:ДОС өчен уеннар]]
[[Төркем:EA Сиэтл санак уеннары]]
[[Төркем:EA Ванкувер санак уеннары]]
[[Төркем:Electronic Arts санак уеннары]]
[[Төркем:Electronic Arts Виктор санак уеннары]]
[[Төркем:Журнал брендлы санак уеннары]]
[[Төркем:Тизлеккә сусау санак уеннары]]
[[Төркем:ПлейСтейшн өчен уеннар]]
[[Төркем:Сега Сатурн өчен уеннар]]
[[Төркем:Тектой санак уеннары]]
[[Төркем:Канадада булдырылган санак уеннары]]
[[Төркем:Музыкасы Джефф ван Дик тарафыннан язылган санак уеннары]]
[[Төркем:Музыкасы Саки Каскас тарафыннан язылган санак уеннары]]
[[Төркем:Цифрлаштырылган спрайтлы санак уеннары]]
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]
[[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]]
[[Төркем:Вакыйгалары Европада узган санак уеннары]]
[[Төркем:Вакыйгалары Лас-Вегас агломерациясендә узган санак уеннары]]
[[Төркем:Күпкулланучылы һәм беркулланучылы санак уеннары]]
[[Төркем:Санак узыш уеннары]]</text>
      <sha1>14l3stehmnjzxekex21xxqcdez0t4kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мафия: Лост-Хевен шәһәре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492515</id>
    <revision>
      <id>6024948</id>
      <parentid>6024795</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мин өстәгән мәгълүмат Инглиз Википедиясендәге тиешле мәкаләдән тәрҗемә ителгән.</comment>
      <origin>6024948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39757" sha1="kf541v79sp098nof88v8dfml5nh7ks7" xml:space="preserve">''Бу мәкалә 2002 елгы [[санак уены]] турында. 2020 елгы ремейк турындагы мәкалә өчен [[Мафия: Соңгы басма|Мафия:]]'' [[Мафия: Соңгы басма|''Соңгы басма'']] ''мәкаләсен карагыз. Санак уеннары сериясе турындагы мәкалә өчен [[Мафия (санак уеннары сериясе)]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Рәсем=Мафия Лост-Хевен шәһәре тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Гадеринг оф Девелоперс]]|Җитәкчеләр=[[Даниэль Вавра]]&lt;br/&gt;
Пётр Вохозка|Сценарист=Даниэль Вавра|Композитор=Владимир Шимунек|Продюсер=Лукаш Курже|Программист=Дан Долежел|Рәссам=Павел Чижек|Платформа=[[Windows]]&lt;br/&gt;
[[ПлейСтейшн 2]]&lt;br/&gt;
[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]&lt;br/&gt;|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Чыгу көне={{Collapsible list |title=2002 ел, 29 август|
&lt;b&gt;Windows&lt;/b&gt;&lt;br/&gt;
[[Төньяк Америка]]: 2002 ел, 29 август&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2002 ел, 6 сентябрь&lt;br/&gt;
&lt;b&gt;ПлейСтейшн 2&lt;/b&gt;&lt;br/&gt;
[[Төньяк Америка]] һәм [[Бөекбритания]]: 2004 ел, 4 февраль&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 13 февраль&lt;br/&gt;
&lt;b&gt;Иксбокс&lt;/b&gt;&lt;br/&gt;
[[Төньяк Америка]]: 2004 ел, 12 март&lt;br/&gt;
[[Бөекбритания]]: 2004 ел, 26 март&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 2 апрель&lt;br/&gt;
}}|Тәрҗемәләү=Стимда тәкъдим ителгән локализацияләр: [[инглизчә]], [[француз теле|французча]], [[алманча]], [[итальян теле|итальянча]], [[испан теле|испанча]], [[чех теле|чехча]], [[поляк теле|полякча]], [[урысча]]}}

'''''Мафия: Лост-Хевен шәһәре''''' ([[инглиз]]. '''''Mafia: The City of Lost Heaven'''''; яки гади '''''Мафия'''''; инглиз. '''''Mafia''''') — ''[[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]'' тарафыннан булдырылган һәм ''[[Гадеринг оф Девелоперс]]'' тарафыннан чыгарылган 2002 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен ''[[Microsoft Windows]]'' өчен 2002 елның августында чыккан һәм соңыннан 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' платформаларына портланган. 1930 еллардагы Лост-Хевен исемле уйлап табылган [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] шәһәрендә урнашкан хикәя гангстерга әверелгән Томас Анджелоның Сальери җинаятьчел гаиләсендә үрләве һәм төшүе турында сөйли.

Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’нең'' ''Windows’тагы'' юрамасын җылы кабул иткәннәр һәм уенның катлаулы хикәясен һәм реализмын мактаганнар, ә шул ук вакытта ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыккан басмалар катнаш бәяләр алган. Уен ''[[2К Чех]]'' тарафыннан булдырылган һәм 2010 елның августында чыккан ''[[Мафия II]]'' исемле беренче дәвамы белән башланган ''Мафия'' сериясен башлады. ''Hangar 13'' серия өчен өстәмә өч уен уйлап тапты: 2016 елның октябрендә чыккан ''[[Мафия III]]'' исемле дәвамы, 2020 елның сентябрендә чыккан ''[[Мафия: Соңгы басма]]'' исемле беренче уенның ремейгы һәм 2025 елның августында чыккан ''[[Мафия: Туган як]]''.

== Уен барышы ==
[[Файл:Мафия уен барышы.jpg|мини|251x251px|Уенчы Томми Анджелоны өченче зат күренеше белән контрольдә тота һәм машиналар яки җәмәгать транспорты кулланып ирекле хәрәкәт итә ала.|сулда]]
''Мафия’нең'' барышы үзенә машиналар йөртүне кертә (нигездә гади А ноктасыннан Ә ноктасына сәфәрләр һәм кайвакыт кугыннар һәм узышлар). Калган өлеш өченче зат күренешен кулланган хәрәкәткә һәм атышка нигезләнгән, ә алар үзләре кат-сценалар аша бер-берсенә бәйле. Шәһәрдән һәм авыл җиреннән тыш, уенчыларга шулай ук шәһәр аэропорты, музей, чиркәү, кунакханә, ташландык төрмә, рестораннар һәм Дон Сальериның бар-рестораны тәкъдим ителә. Аерым бүлекләрдә һава торышы һәм тәүлек вакыты төрле була ала, әмма һәр миссия дәвамында вакыт һәм һава торышы үзгәрми.

Уенчы ''Мафия’дә'' 51 машинаны шәһәр аша йөртә ала, ә уенчы төп режимнан соң ачыла торган өстәмә режимны узганда, шул машиналарга 19 өстәмә машина (алар арасында 5 узыш машинасы) өстәлә ала. Автомобильләр акрынлап ачыла – уенның башында 1920-еллардагы модельләр шәһәр урамнарында йөри, ә 1930-елларның башындагы модельләр соңыннан пәйда була. Барлык транспорт чаралары тиешле чордагы чын машиналарга нигезләнгән, әмма аларның исемнәре һәм кыяфәте лицензион мәсьәләләр аркасында үзгәртелгән.

Полиция уенчылар тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу кебек бозулар өчен тоткарлый, ә бәрелешләр уенчы идарә иткән каһарманга зыян китерә. Лост-Хевен тимер юлының [[Трамвай|трамвае]] һәм [[Метрополитен|метрополитены]] кебек үк башка транспорт чаралары ачык булса да, уенчы аларны юлчы буларак кына куллана ала, ә йөртү функциясе юк.
[[Файл:Мафия 1 автомобиль кугыны.jpg|мини|287x287пкс|Мореллоның лимузины артыннан кугын. Сэм Поли белән Томми контрольдә тоткан машинадан тәрәзәләр аша ата.|сулда]]
Алдан булдырылган зыян күргән модельләрне кулланган башка уеннарның машиналары белән чагыштырганда, ''Мафия'' үз барлык машиналарында диярлек катлаулы зарар физикасын куллану өчен танылган, бигрәк тә чын вакыттагы деформацияләү өчен. Кечкенәрәк һәм көчсезрәк машиналар үз чын аналогларыннан ныграк булса да, зур бронялы машиналар белән чагыштырганда зыяннан тизрәк ватыла һәм ниһаять шартлый. [[:Төркем:Экшн-маҗара уеннары|Бер үк]] [[Санак уены төре|төрнең]] башка уеннары белән чагыштырганда, монда күбрәк реализм бар: ягулык тартмасын тишәргә, двигательне кызып китү һәм трансмиссияне ватарга кебек мөмкинлекләр бар. Тәрәзәләр, көпчәкләр, алгы фаралар һәм бамперлар кебек үк күп тышкы детальне күпчелек автомобильләрдән йолкып алырга мөмкин, әгәр машина бәрелсә яки уенчы машинаны тупас (йодрык, бейсбол битасы) корал белән сукса яисә аңа атса.

Уенчы төп хикәяне тәмамлагач, “Экстремаль йөреш” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Freeride Extreme'') режимы ачылачак. Асылда, бу шул ук “Йөреш” (''Freeride''), әмма аның эчендә трюклы сикерүләр һәм өстәмә биремнәр бар, ә полициялеләр бөтенләй очрамыйлар. Өстәмә йөкләмәләр тартмаларны күчерү һәм гангстерларны үтерү кебек гади биремнәрдән чит планета корабын эзәрлекләү һәм билгеле тизлекне саклап шартлаткыч яшеренгән йөк машинасын идарә итү кебек экстремаль һәм кайвакыт мәгънәсез йөкләмәләргә үзгәреп тора.

=== Җитди һәм әһәмиятсез бозулар системасы ===
Лост-Хевен Полиция Бүлеге (инглиз. ''Lost Heaven Police Department'') билгеләнгән кануннарның үтәлүен күзәтә. Уенчының канун бозуын күреп, полициялеләр уенчыны “әһәмиятсез” һәм “җитди” бозулар өчен җаваплылыкка тарталар. Уенчы тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу сыман әһәмиятсез бозулар өчен штраф түләргә мәҗбүр (''Йөреш'' режимында 1.000 $, ә хикәя режимында акчалата бәя юк), ә физик һөҗүм итү һәм утлы коралларны күрсәтү кебек җитди бозулар өчен тоткарланачак яки полиция хезмәткәрләре белән атышырга мәҗбүр булачак. Дүрт эзлекле әһәмиятсез бозу “җитди” бозу буларак кабул ителә. Уенчы никадәр җитди кануннар бозса, полиция шулкадәр күбрәк уенчыны тоткарларга тырышачак. Максималь дәрәҗәдә полициялеләр уенчыны зарарсызландырырга тырышып шиналарны тишүче тасмалар белән киртәләр төзиләр һәм үз машиналары артыннан аталар.

== Сюжет ==

=== Урнаштырылыш ===
[[Файл:Лост-Хевен харитасы.jpg|мини|Лост-Хевен харитасы]]
''Мафия'нең'' вакыйгалары Коры канунның (инглиз. ''[[:en:Prohibition_in_the_United_States|Prohibition]]'') соңгы елларда (1930-еллар) [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] урнашкан [[Иллинойс (штат)|Иллинойсның]] уйлап табылган Лост-Хевен (инглиз. ''Lost Heaven'') исемле шәһәрендә уза. Көнбатыш һәм Көнчыгыш елгалары шәһәрне өч төп өлкәгә бүлә: сәнәгый биналар, төп порт һәм чин һәм итальян иммигрантлары яшәгән төбәкләр урнашкан Көнбатыш Ягы (Изге Питер яр буенда); елганы бүлгән һәм коммерция һәм муниципаль төбәкләр урнашкан Үзәк Утрау; һәм торак шәһәр яны, гетто, җанлы эшлекле төбәк, җирле кораллар кибете һәм стадион урнашкан Көнчыгыш Ягы (Изге Пауль яр буенда). Шәһәр гидроэлектр станциясен, халыкара аэропортны һәм узыш трассасын үз эченә алган авыл җирлеген тәкъдим итә. Уенның төп хикәясе үзе эченә ике мафия гаиләсен ала — өченче гаилә беткәч, шәһәр рэкетларын контрольдә тоту өчен сугышучы Сальери һәм Морелло гаиләләре. Ике төркемнән тыш, калада берничә кечкенә урам бандасы бар.

Шәһәрнең кыяфәте (шул исәптән архитектура, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар) күбесенчә тиешле чордагы чын АКШ калаларына нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] һәм [[Лос-Анджелес]]. Урнаштырылышның мәйданы якынча 4.63 квадрат милен (12 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) тәшкил итә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.uk/mafia-director-daniel-vavra-gta-grand-theft-409859|title=10 Years On: Interview With Mafia Director Daniel Vavra|last=Smith|first=Edward|date=2012-11-29|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Сюжет ===
1930 елның көзендә Сальери җинаятьчел гаиләсенә караган Поли һәм Сэм такси йөрткән Томми Анджелоны үзләренә дошман Морелло гаиләсенең тозагыннан качарга булышырга мәҗбүр итә. Томмига ярдәме өчен түлиләр һәм Дон Сальериның оешмасында эш тәкъдим итәләр. Башта ул баш тарта, ләкин Морелло гаиләсе әүвәлге төн өчен үч алып Томминың таксиен ваткач, Анджело Сальериның төркеменә керә һәм Донның турылыклы консильерие Фрэнк Коллетти идарә иткән шәһәр [[Рэкет|рэкетларында]] катнаша башлый.

1932 елда Томми Луиджи исемле Сальериның барменының Сара кызын урам гопникларыннан яклый һәм аның белән мөнәсәбәтләргә керә. Сальериның боерыгы буенча, Томми һәм Поли бандага үч ала, әмма Поли үтергән аларның башының куәтле һәм сатлык сәясәтченең улы булганын беләләр. Соңыннан Томмига Мореллога киткән бордельне шартлатырга һәм анда эшләгән мәгълүматны җиткерүчене бетерергә кушалар. Ләкин аны кисәткәч, Томми аңа качарга рөхсәт итә, чөнки ул Мишель исемле Сараның дусты иде, һәм аңа үз абый-энесен дәвалау өчен акча кирәк иде. Ул дәлилләрне яшерә һәм полициядән кача.

1933 елда Морелло Сальери гаиләсен бетерү өчен сәясәтченең булышлыгын ала. Томми, Поли һәм Сэм үзләренең бутлегинг операциясенә полиция һөҗүменнән соң исән калгач, Сальери Фрэнкның гаиләнең акчаны ювы дәлилләрен полициягә биргәнен белә һәм ирексез Томмига аны үтерергә куша. Мореллоның Фрэнкны шулай эшләргә мәҗбүр иткәнен белгәч, Том Фрэнкка үз гаиләсе белән илдән качарга ирек бирә һәм Сальерига каршы исбатларны алмаганчы дәлилләрне яңадан яшерә. Соңрак Томми Сарага өйләнә, һәм алар гаилә булдыралар.

1935 елда Коры канун беткәч, Сальери һәм Морелло гаиләләре яңа рэкетларга тармаклана. Сальериның хокукны саклаучы органнарны контрольдә тотырга тырышуын белгәч, Морелло аны үтерергә тырыша. Том аны яклаганнан соң, Сальери ачык сугышны игълан итә. Мореллоның сәяси көчен түбәнәйтү өчен сәясәтчене үтереп һәм аның һөнәри берлекләрне контролен какшату өчен Серджио исемле аның энесен үтереп, Томми Мореллоның халәтен йомшарта. Морелло каладан качарга тырышып, Том һәм аның дуслары аны үтерәләр, һәм сугыш бетә.

1938 елга Сальери гаиләсе Лост-Хевен рэкетларын тулысынча контрольдә тота һәм аңа каршы торган теләсә кемне дә бетерә. Том, Поли һәм Сэм конфискацияләнгән сигара әрҗәләре урларга ризалашалар. Әмма Томми һәм Поли әрҗәләр эчендә алмазларның ятканын беләләр һәм Сальерига әйтмичә банк таларга булалар. Эш уңышлы узса да, Том икенче көнне үз фатирында үтерелгән Полины таба, ә урланган акчаны тапмый. Томми вәзгыятьне ачыклар өчен Сэмга бара, ә Сэм Сальериның чит эш өчен Томны һәм Полины үтерергә кушканын белдерә һәм Мишельне һәм Фрэнкны үтерделәр дип әйтә, чөнки гаилә Томның элеккеге яшерен адымнарын фаш итте. Томми Сэмның тозагыннан исән булып чыга һәм аны үтерә, ләкин үз гаиләсен яшерергә мәҗбүр. Аларның куркынычсызлыгы өчен куркып, ул Сальери эшен тикшергән Тикшерүче Норман белән элемтәгә керә һәм үз ярдәмен тәкъдим итә.

Үз хикәясен сөйләгәч, Том үзенең Сальери гаиләсенә каршы күрсәтмәсен тәкъдим итә һәм алмаш буларак кыскартылган төрмә хөкемен һәм үз гаиләсен яклауны сорый. Норман ризалаша, һәм алга таба тикшерү һәм хөкемнәр Сальери гаиләсенең күпчелеген, шул исәптән Донын, төрмә хөкеменә китерде. Сигез ел төрмәдә утыргач, Томми шаһитларны яклау астында булган үзенең гаиләсенә кайта һәм алар башка шәһәргә күченәләр. Еллардан соң Томминың үткәне аны куып җитә, һәм ике яллы үтерүче Сальериның боерыгы буенча Томны аның өе алдында үтерә. Уен Томми әйткән монолог белән тәмамлана. Том дөньяның чын төзелешен аңлата һәм үзенең үз дуслары белән яхшы тормышны теләгәненә һәм йомгакта барысын да югалтканына үкенә. Ул барысында да алтын уртага якын калырга мөһим дип йомгаклый, чөнки тормыш барысын да бирә дә, кире ала да белә.

== Җитештерү ==
Әзерләү процессы 1998 елда башланган. Башта '''Гангстер''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Gangster'') уенның код исеме иде, һәм уен үзе 1999 елгы Йөртүче (инглиз. ''Driver'') уенына охшарга тиеш иде. Күпкулланучылы режимнар шулай ук планлаштырылган һәм җитештерү вакытында анонс ителгән, ләкин соңгы басмадан бөтенләй бетерелгән. Чыгу көне 2000 елда планлаштырылган. Башта [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]] 1999 елгы '''Яшеренгән &amp; Куркыныч''' (инглиз. ''Hidden &amp; Dangerous'') нигезләнгән двигательне кулланган, әмма соңрак '''ЛС3Д’га''' (инглиз. ''LS3D'') күченгән, чөнки әүвәлге двигатель булдыручыларның таләпләренә туры килмәгән. Двигательне үзгәртү аркасында уен планлаштырылган көннән 2 елга соңрак чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.databaze-her.cz/hry/mafia-the-city-of-lost-heaven/zajimavosti/|title=Mafia: The City of Lost Heaven – Zajímavosti – Databáze-her.cz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/hry/preview/mafia-the-city-of-lost-heaven-preview.A011106_mafiap_bw|title=Mafia: The City of Lost Heaven - preview|date=2001-11-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mafia.gamecentral.cz/mafia-informace/vyvoj|title=Mafia – Vývoj · Mafia.GameCentral.cz}}&lt;/ref&gt;

'''Мафия''' 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' портланган. Шәхси санактагы басманың кайбер үзенчәлекләре консоль портында пәйда булмаган: мәсәлән, ''Йөреш'' режимында полиция бөтенләй очрамый, ә уенның графикасы һәм гомуми реализмы калышкан.

Шәхси санак итальян юрамасы төрле тышлык белән аерыла.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thegamesdb.net/game.php?id=35499|title=TGDB - Error}}&lt;/ref&gt;

'''Мафия: Махсус басма''' (инглиз. ''Mafia: Special Edition'') фәкать Алмания базарына гына чыккан һәм 5000 күчермә белән чикләнгән. Ул үзе эченә төп уенны, стратегия буенча '''Прима''' (''Prima'') рәсми кулланмасын, '''Лост-Хевен Курьер''' (инглиз. ''Lost Heaven Courier'') нөсхәсен, постерны, шарлы каләмне, блокнотны, открытканы һәм стикер битен кертә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://collectorsedition.org/game-db/mafia-special-edition-pc-cd-rom|title=CollectorsEdition.org » Mafia Special Edition (PC) [CD-ROM]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Хикәяне һәм теманы булдыру ===
1972 елгы '''Чукындырган ата''' (инглиз. ''The Godfather'') һәм 1990 елгы '''Яхшы егетләр''' (''Goodfellas'') фильмнары төп кино мисаллары иде, чөнки уен җитдирәк һәм олырак булырга тиеш иде. Бай хикәя юлын ясарга теләп, җитәкче Даниэль Вавра уенның реализмын арттыру өчен драма, маҗаралар һәм юмор берләштергән. Уйлап табучылар төркеме баштан ук уенчыларга мафия белән көрәшүче полиция хезмәткәренең ролен тәкъдим итәргә җыенган. Даниэль Вавра уенның сценариен яза башлагач, бу фикердән баш тарткан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.playstation.com/2017/08/29/my-life-in-the-mafia-games-looking-back-on-the-series-15-year-history/|title=My Life in the Mafia (Games): Looking Back on the Series’ 15-year History|date=2017-08-29|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mafiagame.com/en/news/view/mafia-15-year-anniversary-blog/|title=Mafia – Celebrating 15 years in the life - MAFIA III}}&lt;/ref&gt;

=== Яңадан чыгу ===
2010 елның 7 сентябрендә ''Мафия'' 2К бренды астында Стимга чыккан, әмма 2012 елның кайсыдыр бер мизгелендә бетерелгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/search/?category1=998&amp;publisher=2K%20Games&amp;snr=1_234_234__202|title=Recherche Steam}}&lt;/ref&gt; 2017 елда '''Мафия''' ''GOG.com’га'' ''DRM’сыз'' чыгарылган һәм Стимга кайткан. 2017 елгы яңадан чыгу асылда бернәрсә дә үзгәртмәгән, ләкин музыкаль бизәлеш лицензион мәсьәләләр аркасында кыскартылган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neowin.net/news/mafia-the-city-of-lost-heaven-is-purchasable-once-again-after-five-years/|title=Mafia: The City of Lost Heaven is purchasable once again after five years|date=2026-08-24|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Кабул итү ==
Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’не'' мактаганнар, чөнки уен типик ''Grand Theft Auto'' стильле уеннардан реалистиграк һәм җитдирәк иде. Уенны 2001 елгы ''Grand Theft Auto III'' белән яхшы мәгънәдә чагыштырганнар, ә ''Game Informer'' үз күзәтүендә “Бу ''GTA III’кә'' бик охшаган. Шәп!” һәм “Тикшерелгән формуланы алуда һәм аны бераз гына үзгәртүдә оят юк” дип язган. Чордагы башка уеннар белән чагыштырганда, ''Мафия'' зуррак шәһәрне, иркен авыл җирен һәм ачык транспортның күпсанлы төрләрен тәкъдим итә. ''IGN’нан'' Дэн Адамс уенга 10’нан 9.2 балл биргән,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2002/08/29/mafia-review|title=Mafia PC Review|last=Adams|first=Dan|date=2002-08-29|language=en}}&lt;/ref&gt; ә ''GameSpot'' шәхси санакның юрамасын “елның иң яхшы уеннарының берсен” дип атаган һәм 10’нан 9.3 балл биргән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-2879254/|title=Mafia Review|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''Game Informer'' уенны ''GTA III'' белән уңайлы чагыштырган һәм шулай дип язган: “Сез тормыш иткән җанлы шәһәрдән башлап гаҗәеп реалистик транспорт чараларына кадәр, бу уенда блокбастер йөрәге һәм күңеле бар.”

Шәхси санакларга чыгарылган төн нөсхә юрамасын яхшы кабул иткәннәр дә, күпсанлы тәнкыйтьчеләр ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’нең]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбоксның]]'' басмаларын тулы булмаган дип санаганнар һәм, димәк, түбәнрәк бәяләр биргәннәр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6087086/|title=Mafia Review|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6091509/|title=Mafia Review|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/01/26/mafia-5|title=Mafia PS2 Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/03/31/mafia-3|title=Mafia Xbox Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-03-31|language=en}}&lt;/ref&gt; Уен үзенең [[Санак уеннары булдыручысы|иҗатчылары]] урнашкан [[Чехия|Чехия Җөмһүриятендә]] тәнкыйтьчеләрнең гомуми тәкъдирен алган. ''BonusWeb'' исемле чех серверы уздырган сораштыруда 13 143’тән 3866 тавыш алгач, (һәм укучы өч уен сайлый алган) ''Мафия'' Чехия һәм [[Словакия]] җөмһүриятләрендә уйлап табылган уеннарның иң яхшысы дип сайланган.

=== Бүләкләр ===
''Мафия'' санак уеннары арасында ''GameSpot’ның'' еллык “Иң яхшы музыка” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Best Music'') бүләген откан һәм “'''ШС өчен иң яхшы беркулланучылы сугышчан-маҗара уены'''” (''Best Single-Player Action Game on PC''), “'''Иң зур сюрприз'''” (''Biggest Surprise''), “'''Иң яхшы тавыш'''” (''Best Sound''), “'''Техник яктан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Technical)''), “'''Сәнгать ягыннан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Artistic)''), “'''Иң яхшы хикәя'''” (''Best Story'') һәм “'''Ел уены'''” (''Game of the Year'') номинацияләренә тәкъдим ителгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gamespot.com/gamespot/features/all/bestof2002/|title=GameSpot Presents: The Best and Worst of 2002}}&lt;/ref&gt;

=== Сату ===
''Мафия'' Америка Кушма Штатларында ''NPD Group’ның'' санак уеннарын сатуларның атна саен рейтингларында алтынчы урында дебют иткән һәм тагын ике атна дәвамында бу урынны тоткан. Йомгакта, уен 2002 елның сентябрендә ''NPD’ның'' иң сатылган тугызынчы уен булган. [[Бөекбритания|Берләшкән Патшалыкта]] санакларга чыккан ''Мафия’нең'' юрамасы '''Күңел ачу һәм ял итү программалары белән тәэмин итү чыгаручылары ассоциациясеннән''' ([[:en:The_Association_for_UK_Interactive_Entertainment|инглиз]].) кимендә 100 000 нөсхә сату өчен “Көмеш” бүләген алган.

''Мафия'' үзе ''Media Control'' буенча сентябрьнең тулы бәя белән иң сатылган уены булган алман базарына уңышлы чыккан. [[Алмания|Алманиядә]] рәсми сатулар булганнан соң бер атна узгач, ''Мафия'' якынча 40 000/50 000 сатылган нөсхәгә җиткән. '''Алман күңел ачу программалары белән тәэмин итү ассоциациясе''' ([[Алман теле|алман]]. ''Verband der Unterhaltungssoftware Deutschland'') 20 ноябрьдә уенга “Алтын” бүләген биргән; бу исә кимендә 100 000 нөсхәнең Алманиядә, [[Австрия|Австриядә]] һәм [[Швейцария|Швейцариядә]] сатылганын аңлата. ''Мафия'' 2003 елның маена кадәр ''Media Control’ның'' айлык 30 иң сатылган уен исемлегендә калган, һәм шул мизгелдә төбәк сатулары 150 000 нөсхәгә җиткән. Башта ''Мафия'' уңышлы булган да, сатулар алман базарында майда түбәнәйгән. Шул вакытта бу популяр сугышчан-маҗара уеннары өчен гадәти вәзгыять. Дистрибьютор Маркус Биль бу киң таралган канунсыз алып күчермәләр ясау белән бәйле дип әйткән.

''[[Тэйк-Ту Интерактив]]'' буенча, ''Мафия'' 2007 елның августына кадәр кимендә 2 миллион нөсхә саткан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamesindustry.biz/2k-games-announces-mafia-2|title=2K Games Announces Mafia 2|last=Contributor|first=GamesIndustry biz|date=2007-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мирас ==
''Төп мәкалә: [[Мафия (санак уеннары сериясе)]]''

''Мафия II'' исемле дәвам 2007 елның 22 августында анонс ителгән һәм 2010 елның 24 августында ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 3'' һәм ''Иксбокс 360'' өчен чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}&lt;/ref&gt; Сериянең өченче төп өлеше булган ''Мафия III'' 2015 елның 28 июлендә анонс ителгән һәм 2016 елның 7 октябрендә ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 4'' һәм ''Иксбокс Ван'' өчен чыккан. Сериянең приквелы булып торган ''Мафия: Туган як'' исемле дүртенче уен 2024 елның 20 августында анонс ителгән һәм 2025 елның 8 августында ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 5'' һәм ''Иксбокс Сериес Икс/С'' өчен чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/08/mafia-the-old-country-announced-for-ps5-xbox-series-and-pc|title=Mafia: The Old Country announced for PS5, Xbox Series, and PC|last=Romano|first=Sal|date=2024-08-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[2К (ширкәт)|2К Геймз]] ''Мафия’нең'' ремейгын ''Мафия: Соңгы басма'' исеме астында 2020 елның 13 маенда анонс иткән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://x.com/mafiagame/status/1260570564844040194|title=Mafia (@mafiagame) on X|language=en}}&lt;/ref&gt; Үз эченә ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасын һәм ''Hangar 13'' ясаган өстәмә хикәяләр белән берләштерелгән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган '''Мафия: Өчлек’нең''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia: Trilogy'') төп игътибары ремейкка юнәлтелгән. Төп нөсхә ''Мафия'' тулысынча нигезеннән үк яңабаштан ясалган: уйлап табучылар төркеме хикәяне киңәйткән, Лост-Хевенны яңарткан, уен барышын шактый үзгәрткән (шул исәптән сериягә мотоцикллар өстәгән) һәм яңа “оригиналь” музыкаль бизәлеш уйлап тапкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/the-mafia-series-is-getting-a-trilogy-re-release|title=The Mafia series is getting a trilogy re-release|last=Editor-in-Chief|first=Tom Phillips Former|date=2020-05-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/mafia/definitive-edition-release-date|title=Mafia: Definitive Edition release date delayed a month, but here's ten seconds of gameplay|date=2020-07-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''Мафия: Соңгы басма'' мөстәкыйль уен буларак та, шул ук вакытта ''Мафия: Өчлек’нең'' өлеше буларак та 2020 елның 25 сентябрендә ''Иксбокс Ван'', ''ПлейСтейшн 4'' һәм ''Виндоус'' өчен чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/mafia-remake-is-a-complete-overhaul-of-the-original-gam-1843544095|title=Mafia Remake Is A 'Complete Overhaul' Of The Original Game|last=Gach|first=Ethan|date=2020-05-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
[[Төркем:Санак уеннары]]
[[Төркем:2002 елгы санак уеннары]]
[[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]]
[[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]]
[[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]]
[[Төркем:Банк талау турында матур әдәбият]]
[[Төркем:Гадеринг оф Девелоперс санак уеннары]]
[[Төркем:Бөек депрессия турында санак уеннары]]
[[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]]
[[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]]
[[Төркем:Өченче зат шутерлары]]
[[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]]
[[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен чыгарылган санак уеннары]]
[[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]]
[[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]]
[[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]]
[[Төркем:1930-елларда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1932 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1933 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1935 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1938 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1951 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:Иллинойста урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]]
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]
[[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]]
[[Төркем:Шаһитларны яклау турында матур әдәбият]]
[[Төркем:Иксбокс өчен чыгарылган санак уеннары]]</text>
      <sha1>kf541v79sp098nof88v8dfml5nh7ks7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024977</id>
      <parentid>6024948</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39757" sha1="3r8s5pzy8j8r07oai2f5wcdc6dt8pes" xml:space="preserve">''Бу мәкалә 2002 елгы [[санак уены]] турында. 2020 елгы ремейк турындагы мәкалә өчен [[Мафия: Соңгы басма|Мафия:]]'' [[Мафия: Соңгы басма|''Соңгы басма'']] ''мәкаләсен карагыз. Санак уеннары сериясе турындагы мәкалә өчен [[Мафия (санак уеннары сериясе)]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Рәсем=Мафия Лост-Хевен шәһәре тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Гадеринг оф Девелоперс]]|Җитәкчеләр=[[Даниэль Вавра]]&lt;br/&gt;
Пётр Вохозка|Сценарист=Даниэль Вавра|Композитор=Владимир Шимунек|Продюсер=Лукаш Курже|Программист=Дан Долежел|Рәссам=Павел Чижек|Платформа=[[Windows]]&lt;br/&gt;
[[ПлейСтейшн 2]]&lt;br/&gt;
[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]&lt;br/&gt;|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Чыгу көне={{Collapsible list |title=2002 ел, 29 август|
&lt;b&gt;Windows&lt;/b&gt;&lt;br/&gt;
[[Төньяк Америка]]: 2002 ел, 29 август&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2002 ел, 6 сентябрь&lt;br/&gt;
&lt;b&gt;ПлейСтейшн 2&lt;/b&gt;&lt;br/&gt;
[[Төньяк Америка]] һәм [[Бөекбритания]]: 2004 ел, 4 февраль&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 13 февраль&lt;br/&gt;
&lt;b&gt;Иксбокс&lt;/b&gt;&lt;br/&gt;
[[Төньяк Америка]]: 2004 ел, 12 март&lt;br/&gt;
[[Бөекбритания]]: 2004 ел, 26 март&lt;br/&gt;
[[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 2 апрель&lt;br/&gt;
}}|Тәрҗемәләү=Стимда тәкъдим ителгән локализацияләр: [[инглизчә]], [[француз теле|французча]], [[алманча]], [[итальян теле|итальянча]], [[испан теле|испанча]], [[чех теле|чехча]], [[поляк теле|полякча]], [[урысча]]}}

'''''Мафия: Лост-Хевен шәһәре''''' ([[инглиз]]. '''''Mafia: The City of Lost Heaven'''''; яки гади '''''Мафия'''''; инглиз. '''''Mafia''''') — ''[[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]'' тарафыннан булдырылган һәм ''[[Гадеринг оф Девелоперс]]'' тарафыннан чыгарылган 2002 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен ''[[Microsoft Windows]]'' өчен 2002 елның августында чыккан һәм соңыннан 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' платформаларына портланган. 1930 еллардагы Лост-Хевен исемле уйлап табылган [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] шәһәрендә урнашкан хикәя гангстерга әверелгән Томас Анджелоның Сальери җинаятьчел гаиләсендә үрләве һәм төшүе турында сөйли.

Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’нең'' ''Windows’тагы'' юрамасын җылы кабул иткәннәр һәм уенның катлаулы хикәясен һәм реализмын мактаганнар, ә шул ук вакытта ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыккан басмалар катнаш бәяләр алган. Уен ''[[2К Чех]]'' тарафыннан булдырылган һәм 2010 елның августында чыккан ''[[Мафия II]]'' исемле беренче дәвамы белән башланган ''Мафия'' сериясен башлады. ''Hangar 13'' серия өчен өстәмә өч уен уйлап тапты: 2016 елның октябрендә чыккан ''[[Мафия III]]'' исемле дәвамы, 2020 елның сентябрендә чыккан ''[[Мафия: Соңгы басма]]'' исемле беренче уенның ремейгы һәм 2025 елның августында чыккан ''[[Мафия: Туган як]]''.

== Уен барышы ==
[[Файл:Мафия уен барышы.jpg|мини|251x251px|Уенчы Томми Анджелоны өченче зат күренеше белән контрольдә тота һәм машиналар яки җәмәгать транспорты кулланып ирекле хәрәкәт итә ала.|сулда]]
''Мафия’нең'' барышы үзенә машиналар йөртүне кертә (нигездә гади А ноктасыннан Ә ноктасына сәфәрләр һәм кайвакыт кугыннар һәм узышлар). Калган өлеш өченче зат күренешен кулланган хәрәкәткә һәм атышка нигезләнгән, ә алар үзләре кат-сценалар аша бер-берсенә бәйле. Шәһәрдән һәм авыл җиреннән тыш, уенчыларга шулай ук шәһәр аэропорты, музей, чиркәү, кунакханә, ташландык төрмә, рестораннар һәм Дон Сальериның бар-рестораны тәкъдим ителә. Аерым бүлекләрдә һава торышы һәм тәүлек вакыты төрле була ала, әмма һәр миссия дәвамында вакыт һәм һава торышы үзгәрми.

Уенчы ''Мафия’дә'' 51 машинаны шәһәр аша йөртә ала, ә уенчы төп режимнан соң ачыла торган өстәмә режимны узганда, шул машиналарга 19 өстәмә машина (алар арасында 5 узыш машинасы) өстәлә ала. Автомобильләр акрынлап ачыла – уенның башында 1920-еллардагы модельләр шәһәр урамнарында йөри, ә 1930-елларның башындагы модельләр соңыннан пәйда була. Барлык транспорт чаралары тиешле чордагы чын машиналарга нигезләнгән, әмма аларның исемнәре һәм кыяфәте лицензион мәсьәләләр аркасында үзгәртелгән.

Полиция уенчылар тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу кебек бозулар өчен тоткарлый, ә бәрелешләр уенчы идарә иткән каһарманга зыян китерә. Лост-Хевен тимер юлының [[Трамвай|трамвае]] һәм [[Метрополитен|метрополитены]] кебек үк башка транспорт чаралары ачык булса да, уенчы аларны юлчы буларак кына куллана ала, ә йөртү функциясе юк.
[[Файл:Мафия 1 автомобиль кугыны.jpg|мини|287x287пкс|Мореллоның лимузины артыннан кугын. Сэм Поли белән Томми контрольдә тоткан машинадан тәрәзәләр аша ата.|сулда]]
Алдан булдырылган зыян күргән модельләрне кулланган башка уеннарның машиналары белән чагыштырганда, ''Мафия'' үз барлык машиналарында диярлек катлаулы зарар физикасын куллану өчен танылган, бигрәк тә чын вакыттагы деформацияләү өчен. Кечкенәрәк һәм көчсезрәк машиналар үз чын аналогларыннан ныграк булса да, зур бронялы машиналар белән чагыштырганда зыяннан тизрәк ватыла һәм ниһаять шартлый. [[:Төркем:Экшн-маҗара уеннары|Бер үк]] [[Санак уены төре|төрнең]] башка уеннары белән чагыштырганда, монда күбрәк реализм бар: ягулык тартмасын тишәргә, двигательне кызып китү һәм трансмиссияне ватарга кебек мөмкинлекләр бар. Тәрәзәләр, көпчәкләр, алгы фаралар һәм бамперлар кебек үк күп тышкы детальне күпчелек автомобильләрдән йолкып алырга мөмкин, әгәр машина бәрелсә яки уенчы машинаны тупас (йодрык, бейсбол битасы) корал белән сукса яисә аңа атса.

Уенчы төп хикәяне тәмамлагач, “Экстремаль йөреш” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Freeride Extreme'') режимы ачылачак. Асылда, бу шул ук “Йөреш” (''Freeride''), әмма аның эчендә трюклы сикерүләр һәм өстәмә биремнәр бар, ә полициялеләр бөтенләй очрамыйлар. Өстәмә йөкләмәләр тартмаларны күчерү һәм гангстерларны үтерү кебек гади биремнәрдән чит планета корабын эзәрлекләү һәм билгеле тизлекне саклап шартлаткыч яшеренгән йөк машинасын идарә итү кебек экстремаль һәм кайвакыт мәгънәсез йөкләмәләргә үзгәреп тора.

=== Җитди һәм әһәмиятсез бозулар системасы ===
Лост-Хевен Полиция Бүлеге (инглиз. ''Lost Heaven Police Department'') билгеләнгән кануннарның үтәлүен күзәтә. Уенчының канун бозуын күреп, полициялеләр уенчыны “әһәмиятсез” һәм “җитди” бозулар өчен җаваплылыкка тарталар. Уенчы тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу сыман әһәмиятсез бозулар өчен штраф түләргә мәҗбүр (''Йөреш'' режимында 1.000 $, ә хикәя режимында акчалата бәя юк), ә физик һөҗүм итү һәм утлы коралларны күрсәтү кебек җитди бозулар өчен тоткарланачак яки полиция хезмәткәрләре белән атышырга мәҗбүр булачак. Дүрт эзлекле әһәмиятсез бозу “җитди” бозу буларак кабул ителә. Уенчы никадәр җитди кануннар бозса, полиция шулкадәр күбрәк уенчыны тоткарларга тырышачак. Максималь дәрәҗәдә полициялеләр уенчыны зарарсызландырырга тырышып шиналарны тишүче тасмалар белән киртәләр төзиләр һәм үз машиналары артыннан аталар.

== Хикәя ==

=== Урнаштырылыш ===
[[Файл:Лост-Хевен харитасы.jpg|мини|Лост-Хевен харитасы]]
''Мафия'нең'' вакыйгалары Коры канунның (инглиз. ''[[:en:Prohibition_in_the_United_States|Prohibition]]'') соңгы елларда (1930-еллар) [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] урнашкан [[Иллинойс (штат)|Иллинойсның]] уйлап табылган Лост-Хевен (инглиз. ''Lost Heaven'') исемле шәһәрендә уза. Көнбатыш һәм Көнчыгыш елгалары шәһәрне өч төп өлкәгә бүлә: сәнәгый биналар, төп порт һәм чин һәм итальян иммигрантлары яшәгән төбәкләр урнашкан Көнбатыш Ягы (Изге Питер яр буенда); елганы бүлгән һәм коммерция һәм муниципаль төбәкләр урнашкан Үзәк Утрау; һәм торак шәһәр яны, гетто, җанлы эшлекле төбәк, җирле кораллар кибете һәм стадион урнашкан Көнчыгыш Ягы (Изге Пауль яр буенда). Шәһәр гидроэлектр станциясен, халыкара аэропортны һәм узыш трассасын үз эченә алган авыл җирлеген тәкъдим итә. Уенның төп хикәясе үзе эченә ике мафия гаиләсен ала — өченче гаилә беткәч, шәһәр рэкетларын контрольдә тоту өчен сугышучы Сальери һәм Морелло гаиләләре. Ике төркемнән тыш, калада берничә кечкенә урам бандасы бар.

Шәһәрнең кыяфәте (шул исәптән архитектура, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар) күбесенчә тиешле чордагы чын АКШ калаларына нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] һәм [[Лос-Анджелес]]. Урнаштырылышның мәйданы якынча 4.63 квадрат милен (12 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) тәшкил итә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.uk/mafia-director-daniel-vavra-gta-grand-theft-409859|title=10 Years On: Interview With Mafia Director Daniel Vavra|last=Smith|first=Edward|date=2012-11-29|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Сюжет ===
1930 елның көзендә Сальери җинаятьчел гаиләсенә караган Поли һәм Сэм такси йөрткән Томми Анджелоны үзләренә дошман Морелло гаиләсенең тозагыннан качарга булышырга мәҗбүр итә. Томмига ярдәме өчен түлиләр һәм Дон Сальериның оешмасында эш тәкъдим итәләр. Башта ул баш тарта, ләкин Морелло гаиләсе әүвәлге төн өчен үч алып Томминың таксиен ваткач, Анджело Сальериның төркеменә керә һәм Донның турылыклы консильерие Фрэнк Коллетти идарә иткән шәһәр [[Рэкет|рэкетларында]] катнаша башлый.

1932 елда Томми Луиджи исемле Сальериның барменының Сара кызын урам гопникларыннан яклый һәм аның белән мөнәсәбәтләргә керә. Сальериның боерыгы буенча, Томми һәм Поли бандага үч ала, әмма Поли үтергән аларның башының куәтле һәм сатлык сәясәтченең улы булганын беләләр. Соңыннан Томмига Мореллога киткән бордельне шартлатырга һәм анда эшләгән мәгълүматны җиткерүчене бетерергә кушалар. Ләкин аны кисәткәч, Томми аңа качарга рөхсәт итә, чөнки ул Мишель исемле Сараның дусты иде, һәм аңа үз абый-энесен дәвалау өчен акча кирәк иде. Ул дәлилләрне яшерә һәм полициядән кача.

1933 елда Морелло Сальери гаиләсен бетерү өчен сәясәтченең булышлыгын ала. Томми, Поли һәм Сэм үзләренең бутлегинг операциясенә полиция һөҗүменнән соң исән калгач, Сальери Фрэнкның гаиләнең акчаны ювы дәлилләрен полициягә биргәнен белә һәм ирексез Томмига аны үтерергә куша. Мореллоның Фрэнкны шулай эшләргә мәҗбүр иткәнен белгәч, Том Фрэнкка үз гаиләсе белән илдән качарга ирек бирә һәм Сальерига каршы исбатларны алмаганчы дәлилләрне яңадан яшерә. Соңрак Томми Сарага өйләнә, һәм алар гаилә булдыралар.

1935 елда Коры канун беткәч, Сальери һәм Морелло гаиләләре яңа рэкетларга тармаклана. Сальериның хокукны саклаучы органнарны контрольдә тотырга тырышуын белгәч, Морелло аны үтерергә тырыша. Том аны яклаганнан соң, Сальери ачык сугышны игълан итә. Мореллоның сәяси көчен түбәнәйтү өчен сәясәтчене үтереп һәм аның һөнәри берлекләрне контролен какшату өчен Серджио исемле аның энесен үтереп, Томми Мореллоның халәтен йомшарта. Морелло каладан качарга тырышып, Том һәм аның дуслары аны үтерәләр, һәм сугыш бетә.

1938 елга Сальери гаиләсе Лост-Хевен рэкетларын тулысынча контрольдә тота һәм аңа каршы торган теләсә кемне дә бетерә. Том, Поли һәм Сэм конфискацияләнгән сигара әрҗәләре урларга ризалашалар. Әмма Томми һәм Поли әрҗәләр эчендә алмазларның ятканын беләләр һәм Сальерига әйтмичә банк таларга булалар. Эш уңышлы узса да, Том икенче көнне үз фатирында үтерелгән Полины таба, ә урланган акчаны тапмый. Томми вәзгыятьне ачыклар өчен Сэмга бара, ә Сэм Сальериның чит эш өчен Томны һәм Полины үтерергә кушканын белдерә һәм Мишельне һәм Фрэнкны үтерделәр дип әйтә, чөнки гаилә Томның элеккеге яшерен адымнарын фаш итте. Томми Сэмның тозагыннан исән булып чыга һәм аны үтерә, ләкин үз гаиләсен яшерергә мәҗбүр. Аларның куркынычсызлыгы өчен куркып, ул Сальери эшен тикшергән Тикшерүче Норман белән элемтәгә керә һәм үз ярдәмен тәкъдим итә.

Үз хикәясен сөйләгәч, Том үзенең Сальери гаиләсенә каршы күрсәтмәсен тәкъдим итә һәм алмаш буларак кыскартылган төрмә хөкемен һәм үз гаиләсен яклауны сорый. Норман ризалаша, һәм алга таба тикшерү һәм хөкемнәр Сальери гаиләсенең күпчелеген, шул исәптән Донын, төрмә хөкеменә китерде. Сигез ел төрмәдә утыргач, Томми шаһитларны яклау астында булган үзенең гаиләсенә кайта һәм алар башка шәһәргә күченәләр. Еллардан соң Томминың үткәне аны куып җитә, һәм ике яллы үтерүче Сальериның боерыгы буенча Томны аның өе алдында үтерә. Уен Томми әйткән монолог белән тәмамлана. Том дөньяның чын төзелешен аңлата һәм үзенең үз дуслары белән яхшы тормышны теләгәненә һәм йомгакта барысын да югалтканына үкенә. Ул барысында да алтын уртага якын калырга мөһим дип йомгаклый, чөнки тормыш барысын да бирә дә, кире ала да белә.

== Җитештерү ==
Әзерләү процессы 1998 елда башланган. Башта '''Гангстер''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Gangster'') уенның код исеме иде, һәм уен үзе 1999 елгы Йөртүче (инглиз. ''Driver'') уенына охшарга тиеш иде. Күпкулланучылы режимнар шулай ук планлаштырылган һәм җитештерү вакытында анонс ителгән, ләкин соңгы басмадан бөтенләй бетерелгән. Чыгу көне 2000 елда планлаштырылган. Башта [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]] 1999 елгы '''Яшеренгән &amp; Куркыныч''' (инглиз. ''Hidden &amp; Dangerous'') нигезләнгән двигательне кулланган, әмма соңрак '''ЛС3Д’га''' (инглиз. ''LS3D'') күченгән, чөнки әүвәлге двигатель булдыручыларның таләпләренә туры килмәгән. Двигательне үзгәртү аркасында уен планлаштырылган көннән 2 елга соңрак чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.databaze-her.cz/hry/mafia-the-city-of-lost-heaven/zajimavosti/|title=Mafia: The City of Lost Heaven – Zajímavosti – Databáze-her.cz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/hry/preview/mafia-the-city-of-lost-heaven-preview.A011106_mafiap_bw|title=Mafia: The City of Lost Heaven - preview|date=2001-11-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mafia.gamecentral.cz/mafia-informace/vyvoj|title=Mafia – Vývoj · Mafia.GameCentral.cz}}&lt;/ref&gt;

'''Мафия''' 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' портланган. Шәхси санактагы басманың кайбер үзенчәлекләре консоль портында пәйда булмаган: мәсәлән, ''Йөреш'' режимында полиция бөтенләй очрамый, ә уенның графикасы һәм гомуми реализмы калышкан.

Шәхси санак итальян юрамасы төрле тышлык белән аерыла.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thegamesdb.net/game.php?id=35499|title=TGDB - Error}}&lt;/ref&gt;

'''Мафия: Махсус басма''' (инглиз. ''Mafia: Special Edition'') фәкать Алмания базарына гына чыккан һәм 5000 күчермә белән чикләнгән. Ул үзе эченә төп уенны, стратегия буенча '''Прима''' (''Prima'') рәсми кулланмасын, '''Лост-Хевен Курьер''' (инглиз. ''Lost Heaven Courier'') нөсхәсен, постерны, шарлы каләмне, блокнотны, открытканы һәм стикер битен кертә.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://collectorsedition.org/game-db/mafia-special-edition-pc-cd-rom|title=CollectorsEdition.org » Mafia Special Edition (PC) [CD-ROM]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Хикәяне һәм теманы булдыру ===
1972 елгы '''Чукындырган ата''' (инглиз. ''The Godfather'') һәм 1990 елгы '''Яхшы егетләр''' (''Goodfellas'') фильмнары төп кино мисаллары иде, чөнки уен җитдирәк һәм олырак булырга тиеш иде. Бай хикәя юлын ясарга теләп, җитәкче Даниэль Вавра уенның реализмын арттыру өчен драма, маҗаралар һәм юмор берләштергән. Уйлап табучылар төркеме баштан ук уенчыларга мафия белән көрәшүче полиция хезмәткәренең ролен тәкъдим итәргә җыенган. Даниэль Вавра уенның сценариен яза башлагач, бу фикердән баш тарткан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.playstation.com/2017/08/29/my-life-in-the-mafia-games-looking-back-on-the-series-15-year-history/|title=My Life in the Mafia (Games): Looking Back on the Series’ 15-year History|date=2017-08-29|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mafiagame.com/en/news/view/mafia-15-year-anniversary-blog/|title=Mafia – Celebrating 15 years in the life - MAFIA III}}&lt;/ref&gt;

=== Яңадан чыгу ===
2010 елның 7 сентябрендә ''Мафия'' 2К бренды астында Стимга чыккан, әмма 2012 елның кайсыдыр бер мизгелендә бетерелгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/search/?category1=998&amp;publisher=2K%20Games&amp;snr=1_234_234__202|title=Recherche Steam}}&lt;/ref&gt; 2017 елда '''Мафия''' ''GOG.com’га'' ''DRM’сыз'' чыгарылган һәм Стимга кайткан. 2017 елгы яңадан чыгу асылда бернәрсә дә үзгәртмәгән, ләкин музыкаль бизәлеш лицензион мәсьәләләр аркасында кыскартылган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neowin.net/news/mafia-the-city-of-lost-heaven-is-purchasable-once-again-after-five-years/|title=Mafia: The City of Lost Heaven is purchasable once again after five years|date=2026-08-24|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Кабул итү ==
Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’не'' мактаганнар, чөнки уен типик ''Grand Theft Auto'' стильле уеннардан реалистиграк һәм җитдирәк иде. Уенны 2001 елгы ''Grand Theft Auto III'' белән яхшы мәгънәдә чагыштырганнар, ә ''Game Informer'' үз күзәтүендә “Бу ''GTA III’кә'' бик охшаган. Шәп!” һәм “Тикшерелгән формуланы алуда һәм аны бераз гына үзгәртүдә оят юк” дип язган. Чордагы башка уеннар белән чагыштырганда, ''Мафия'' зуррак шәһәрне, иркен авыл җирен һәм ачык транспортның күпсанлы төрләрен тәкъдим итә. ''IGN’нан'' Дэн Адамс уенга 10’нан 9.2 балл биргән,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2002/08/29/mafia-review|title=Mafia PC Review|last=Adams|first=Dan|date=2002-08-29|language=en}}&lt;/ref&gt; ә ''GameSpot'' шәхси санакның юрамасын “елның иң яхшы уеннарының берсен” дип атаган һәм 10’нан 9.3 балл биргән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-2879254/|title=Mafia Review|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''Game Informer'' уенны ''GTA III'' белән уңайлы чагыштырган һәм шулай дип язган: “Сез тормыш иткән җанлы шәһәрдән башлап гаҗәеп реалистик транспорт чараларына кадәр, бу уенда блокбастер йөрәге һәм күңеле бар.”

Шәхси санакларга чыгарылган төн нөсхә юрамасын яхшы кабул иткәннәр дә, күпсанлы тәнкыйтьчеләр ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’нең]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбоксның]]'' басмаларын тулы булмаган дип санаганнар һәм, димәк, түбәнрәк бәяләр биргәннәр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6087086/|title=Mafia Review|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6091509/|title=Mafia Review|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/01/26/mafia-5|title=Mafia PS2 Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-01-26|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/03/31/mafia-3|title=Mafia Xbox Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-03-31|language=en}}&lt;/ref&gt; Уен үзенең [[Санак уеннары булдыручысы|иҗатчылары]] урнашкан [[Чехия|Чехия Җөмһүриятендә]] тәнкыйтьчеләрнең гомуми тәкъдирен алган. ''BonusWeb'' исемле чех серверы уздырган сораштыруда 13 143’тән 3866 тавыш алгач, (һәм укучы өч уен сайлый алган) ''Мафия'' Чехия һәм [[Словакия]] җөмһүриятләрендә уйлап табылган уеннарның иң яхшысы дип сайланган.

=== Бүләкләр ===
''Мафия'' санак уеннары арасында ''GameSpot’ның'' еллык “Иң яхшы музыка” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Best Music'') бүләген откан һәм “'''ШС өчен иң яхшы беркулланучылы сугышчан-маҗара уены'''” (''Best Single-Player Action Game on PC''), “'''Иң зур сюрприз'''” (''Biggest Surprise''), “'''Иң яхшы тавыш'''” (''Best Sound''), “'''Техник яктан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Technical)''), “'''Сәнгать ягыннан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Artistic)''), “'''Иң яхшы хикәя'''” (''Best Story'') һәм “'''Ел уены'''” (''Game of the Year'') номинацияләренә тәкъдим ителгән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gamespot.com/gamespot/features/all/bestof2002/|title=GameSpot Presents: The Best and Worst of 2002}}&lt;/ref&gt;

=== Сату ===
''Мафия'' Америка Кушма Штатларында ''NPD Group’ның'' санак уеннарын сатуларның атна саен рейтингларында алтынчы урында дебют иткән һәм тагын ике атна дәвамында бу урынны тоткан. Йомгакта, уен 2002 елның сентябрендә ''NPD’ның'' иң сатылган тугызынчы уен булган. [[Бөекбритания|Берләшкән Патшалыкта]] санакларга чыккан ''Мафия’нең'' юрамасы '''Күңел ачу һәм ял итү программалары белән тәэмин итү чыгаручылары ассоциациясеннән''' ([[:en:The_Association_for_UK_Interactive_Entertainment|инглиз]].) кимендә 100 000 нөсхә сату өчен “Көмеш” бүләген алган.

''Мафия'' үзе ''Media Control'' буенча сентябрьнең тулы бәя белән иң сатылган уены булган алман базарына уңышлы чыккан. [[Алмания|Алманиядә]] рәсми сатулар булганнан соң бер атна узгач, ''Мафия'' якынча 40 000/50 000 сатылган нөсхәгә җиткән. '''Алман күңел ачу программалары белән тәэмин итү ассоциациясе''' ([[Алман теле|алман]]. ''Verband der Unterhaltungssoftware Deutschland'') 20 ноябрьдә уенга “Алтын” бүләген биргән; бу исә кимендә 100 000 нөсхәнең Алманиядә, [[Австрия|Австриядә]] һәм [[Швейцария|Швейцариядә]] сатылганын аңлата. ''Мафия'' 2003 елның маена кадәр ''Media Control’ның'' айлык 30 иң сатылган уен исемлегендә калган, һәм шул мизгелдә төбәк сатулары 150 000 нөсхәгә җиткән. Башта ''Мафия'' уңышлы булган да, сатулар алман базарында майда түбәнәйгән. Шул вакытта бу популяр сугышчан-маҗара уеннары өчен гадәти вәзгыять. Дистрибьютор Маркус Биль бу киң таралган канунсыз алып күчермәләр ясау белән бәйле дип әйткән.

''[[Тэйк-Ту Интерактив]]'' буенча, ''Мафия'' 2007 елның августына кадәр кимендә 2 миллион нөсхә саткан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gamesindustry.biz/2k-games-announces-mafia-2|title=2K Games Announces Mafia 2|last=Contributor|first=GamesIndustry biz|date=2007-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Мирас ==
''Төп мәкалә: [[Мафия (санак уеннары сериясе)]]''

''Мафия II'' исемле дәвам 2007 елның 22 августында анонс ителгән һәм 2010 елның 24 августында ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 3'' һәм ''Иксбокс 360'' өчен чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}&lt;/ref&gt; Сериянең өченче төп өлеше булган ''Мафия III'' 2015 елның 28 июлендә анонс ителгән һәм 2016 елның 7 октябрендә ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 4'' һәм ''Иксбокс Ван'' өчен чыккан. Сериянең приквелы булып торган ''Мафия: Туган як'' исемле дүртенче уен 2024 елның 20 августында анонс ителгән һәм 2025 елның 8 августында ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 5'' һәм ''Иксбокс Сериес Икс/С'' өчен чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/08/mafia-the-old-country-announced-for-ps5-xbox-series-and-pc|title=Mafia: The Old Country announced for PS5, Xbox Series, and PC|last=Romano|first=Sal|date=2024-08-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[2К (ширкәт)|2К Геймз]] ''Мафия’нең'' ремейгын ''Мафия: Соңгы басма'' исеме астында 2020 елның 13 маенда анонс иткән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://x.com/mafiagame/status/1260570564844040194|title=Mafia (@mafiagame) on X|language=en}}&lt;/ref&gt; Үз эченә ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасын һәм ''Hangar 13'' ясаган өстәмә хикәяләр белән берләштерелгән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган '''Мафия: Өчлек’нең''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia: Trilogy'') төп игътибары ремейкка юнәлтелгән. Төп нөсхә ''Мафия'' тулысынча нигезеннән үк яңабаштан ясалган: уйлап табучылар төркеме хикәяне киңәйткән, Лост-Хевенны яңарткан, уен барышын шактый үзгәрткән (шул исәптән сериягә мотоцикллар өстәгән) һәм яңа “оригиналь” музыкаль бизәлеш уйлап тапкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/the-mafia-series-is-getting-a-trilogy-re-release|title=The Mafia series is getting a trilogy re-release|last=Editor-in-Chief|first=Tom Phillips Former|date=2020-05-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/mafia/definitive-edition-release-date|title=Mafia: Definitive Edition release date delayed a month, but here's ten seconds of gameplay|date=2020-07-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''Мафия: Соңгы басма'' мөстәкыйль уен буларак та, шул ук вакытта ''Мафия: Өчлек’нең'' өлеше буларак та 2020 елның 25 сентябрендә ''Иксбокс Ван'', ''ПлейСтейшн 4'' һәм ''Виндоус'' өчен чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kotaku.com/mafia-remake-is-a-complete-overhaul-of-the-original-gam-1843544095|title=Mafia Remake Is A 'Complete Overhaul' Of The Original Game|last=Gach|first=Ethan|date=2020-05-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
[[Төркем:Санак уеннары]]
[[Төркем:2002 елгы санак уеннары]]
[[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]]
[[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]]
[[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]]
[[Төркем:Банк талау турында матур әдәбият]]
[[Төркем:Гадеринг оф Девелоперс санак уеннары]]
[[Төркем:Бөек депрессия турында санак уеннары]]
[[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]]
[[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]]
[[Төркем:Өченче зат шутерлары]]
[[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]]
[[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен чыгарылган санак уеннары]]
[[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]]
[[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]]
[[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]]
[[Төркем:1930-елларда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1932 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1933 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1935 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1938 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:1951 елда урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:Иллинойста урнашкан санак уеннары]]
[[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]]
[[Төркем:Windows өчен уеннар]]
[[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]]
[[Төркем:Шаһитларны яклау турында матур әдәбият]]
[[Төркем:Иксбокс өчен чыгарылган санак уеннары]]</text>
      <sha1>3r8s5pzy8j8r07oai2f5wcdc6dt8pes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саки Каскас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492661</id>
    <revision>
      <id>6024871</id>
      <parentid>6000973</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T22:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="gg5q2nobb9fdp6pvy9igv36i8vq38d1" xml:space="preserve">
'''Теодосий Каскаманидис''' (инглиз. ''Theodosius Kaskamanidis''; '''Саки Каскас''' (''Saki Kaskas'') һәм &quot;'''Капитан Джинджер'''&quot; (''Captain Ginger'') исемнәре астында күбрәк танылган; 1971 елның 24 сентябре – 2016 елның 11 ноябре) — [[Греция]]-[[Канада]] санак уеннары музыкасы [[Композитор|композиторы]] иде. Ул үзе ''[[Тизлеккә сусау]]'' сериясе өчен язган музыка өчен иң күп танылган.&lt;ref name=&quot;ost&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.game-ost.com/articles.php?action=view&amp;id=16|title=Saki Kaskas interview|author=Michael Naumenko|publisher=Game OST|accessdate=2017-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://designingsound.org/2013/09/spectral-analysis-interview-with-saki-kaskamanidis/|title=Interview with Saki Kaskamanidis|author=Cormac Donnelly|publisher=Designing Sound|accessdate=2017-09-27|archivedate=2014-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913055646/http://designingsound.org/2013/09/spectral-analysis-interview-with-saki-kaskamanidis/}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==

[[Төркем:2016 елда вафатлар]]
[[Төркем:1971 елда туганнар]]</text>
      <sha1>gg5q2nobb9fdp6pvy9igv36i8vq38d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492677</id>
    <revision>
      <id>6024981</id>
      <parentid>6000997</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="9y0wyh5idpvd0z6z59g48g430rgkn0g" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>9y0wyh5idpvd0z6z59g48g430rgkn0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024991</id>
      <parentid>6024981</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="czdxrggua8cg8a9s7fsu60rz2xkri79" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Америка Кушма Штатлары]]</text>
      <sha1>czdxrggua8cg8a9s7fsu60rz2xkri79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карт һәм диңгез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492683</id>
    <revision>
      <id>6024913</id>
      <parentid>6001272</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6024913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18676" sha1="meq1xmhbg2bjx2l9cs0n5hg8sghph62" xml:space="preserve">{{УК}} 
'''Карт һәм диңгез''' ({{Lang-en|The Old Man and the Sea}} — Америка язучысы [[Эрнест Хемингуэй|Эрнест Хемингуэйның]] [[1952 ел]]гы повесте, ул [[Багам утраулары]]ның Бимини шәһәрендә язылган. Хемингуэйның исән чагында басылып чыккан соңгы билгеле фантастик әсәре. Куба балыкчысы карт Сантьяго һәм аның ачык диңгездә зур [[:ru:Атлантический синий марлин|марлин]] белән көрәшүе турында сөйли, бу аның гомерендәге иң зур ау булган.

== Сюжет ==
Куба балыкчысы Сантьяго 84 көн диңгезгә чыга һәм бернәрсә дә тота алмый, шуңа күрә ул ''салао'' , ягъни иң бәхетсез кеше дип санала. Һәм аңа бары тик кечкенә дусты Манолин гына ярдәм итүен дәвам итә, гәрчә әтисе аңа карт Сантьяго белән балык тотарга тыя һәм уңышлы балыкчылар белән диңгезгә барырга куша. Малай еш кына картның алачыгына кунакка бара, аңа кирәк-яракларын күтәрергә, ризык пешерергә булыша, һәм алар еш кына Америка бейсболы һәм яраткан уенчылары Джо Ди Маджио турында сөйләшәләр. Сантьяго Манолинга икенче көнне [[Куба]]дан төньякка, Гольфстримга таба, Флорида бугазына таба йөзәчәген әйтә, бәхетсезлек сериясе тәмамланачагына ышана.

85 нче көнне карт, гадәттәгечә, җилкәнле көймәсендә Гольфстримга чыга, кармак сала, һәм төшкә кадәр аңа бәхет елмая — якынча 5,5 метр озынлыктагы марлин кармакка эләгә. Карт малайның аның белән булмавына үкенә: ялгызы гына моның белән көрәшү җиңел түгел. Ике көн һәм ике төн дәвамында марлин көймәне ерак диңгезгә алып китә. Балык тоту гына җитми; сиңа барыбер аның белән яр буена йөзеп барырга кирәк. Балык кармак белән яраланганнан соң, Сантьяго көндәшен аңлый һәм аңа теләктәшлек белдерә, еш кына аны абый дип атый. Ул шулай ук бу марлинның затлылыгы һәм абруе аркасында беркем дә ашарга лаек түгел дип белдерә.

Өченче көнне балык көймә тирәли йөзә башлый. Арыган Сантьяго, саташып диярлек, балыкны өскә чыгару һәм аңа гарпун утырту өчен үзенең соңгы көчләрен сарыф итә. Аннары ул марлинны көймәнең кырыена бәйләп куя да, базарда алган югары бәя һәм кешеләрне ашатачаклары турында уйлап, өенә кайтып китә.

[[Акулалар]] картның көймәсе янында балыкның яраларыннан канны татып карарга җыелалар. Карт алар белән сугышка керә, гарпун белән зур мако акуласын үтерә, ләкин коралын югалта. Ул акула һөҗүменнән саклану өчен, пычагын ишкәк очына бәйләп, яңа гарпун ясый; шулай итеп, ул биш акуланы үтерә, калганнарын чигенергә мәҗбүр итә. Ләкин монда көчләр тигез түгел, һәм төн җитү белән акулалар марлинның бөтен түшкәсен диярлек ашыйлар, бары тик умыртка сөяге, койрыгы һәм башының скелеты гына кала. Сантьяго хәзер бөтенләй бәхетсез булуын аңлый һәм җиңелүен танып, акулаларга алар чыннан да кешене һәм аның хыялларын үтергәннәрен әйтә. Сантьяго икенче көнне таң алдыннан яр буена килеп җитә, балык сөлдәсен ярда калдыра Авыр мачтаны җилкәсенә салып, , үзенең алачыгына көч-хәл белән барып җитә. Өйгә керү белән ул караватка ауа да тирән йокыга тала.

Икенче көнне күп балыкчылар балык сөлдәсе бәйләнгән көймә тирәсенә җыела . Балыкчыларның берсе сөлдәне аркан белән үлчи. Педрико балыкның башын үзенә ала, ә башка балыкчылар Манолинга картка аның белән теләктәшлек белдерүләрен әйтергә кушалар. Күрше кафеда туристлар ялгышып марлинны акула дип кабул итәләр. Манолин, карт өчен борчылып, аның яраланган кулларын күргәч һәм аның сулыш алуына ышангач, елый башлый. Малай алачыкка газета һәм кофе китерә. Карт уянгач, алар диңгезгә тагын бергәләп чыгарга килешәләр. Сантьяго, йокыга талып, үзенең яшьлеген — Африка ярында арысланнарны күрә.

== Язу тарихы ==
{{quote box | width = 22em | quote = Бер генә яхшы китап та андагы символларны алдан уйлап табып, аларны китап эченә урнаштыру юлы белән язылмаган... Мин чын картны, чын малайны, чын диңгезне, чын балыкны һәм чын акулаларны сурәтләргә тырыштым. Әгәр дә мин аларны җитәрлек дәрәҗәдә яхшы һәм дөрес итеп яза алганмын икән, димәк, алар күп нәрсәне аңлата алалар.»| source = Эрнест Хемингуэй, 1954 г.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,935439,00.html | title=Books: An American Storyteller | publisher=TIME | date=1954-12-13 | access-date=2011-02-01 | archive-date=2013-01-05 | archive-url=https://archive.today/20130105001217/http://www.time.com/time/printout/0,8816,935439,00.html }}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}  
Бу повесть [[Скрибнер III, Чарльз|Чарли Скрибнерга]] һәм Хемингуэйның әдәби мөхәррире Макс Перкинска багышланган һәм 1952 елның 1 сентябрендә Life журналында басылып чыга. Ике көн эчендә биш миллион данә журнал сатыла.

«[[:ru:Клуб_Книги_месяца|Клуб Книги месяца]]» «Карт һәм диңгез» китабын иң яхшы китап дип атый. . 1952 елның 1 сентябрендә китап версиясе дә басылып чыга, 50 000 нөсхә тиражы була һәм Чарльз Танниклифф һәм Реймонд Шеппардның кара-ак иллюстрацияләрен үз эченә ала.

[[1953 ел|1953 елның]] маенда Эрнест Хемингуэй үз иҗаты өчен Пулитцер премиясенә, ә [[1954 ел]]да [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе|әдәбият буенча Нобель премиясенә]] лаек була. &quot;Карт һәм диңгез&quot;нең уңышы Хемингуэйны дөньякүләм таныта. Бу повесть мәктәпләрдә өйрәнелә һәм бөтен дөньядан гонорар җыюны дәвам итә.

== Әдәбиятта әһәмияте ==
«Карт һәм диңгез» Хемингуэйның әдәби абруен кайтара һәм аның бөтен иҗатын яңадан карарга китерә. Ул баштан ук бик популяр була һәм күп укучыларна язучы буларак Хемингуэйның сәләтләренә ышанычын кайтара. Scribner’s нәшрияты супертышлыкның беренче вариантында ук повестьны «яңа классика» дип атый, ә күп кенә тәнкыйтьчеләр аны Уильям Фолкнерның «Аю» һәм Герман Мелвиллның «Моби Дик» әсәрләре белән чагыштырып, уңай бәяли.

[[Файл:TheOldManGregorioFuentes.jpg|мини|250x250пкс| 100 яшьлек Куба балыкчысы Грегорио Фуэнтес, ул повестьның төп герое прототипларының берсе (1998 елгы фото)]]
Күп кенә тәнкыйтьчеләр Сантьягоның прототибы дип санаган Грегорио Фуэнтес Лансароте утравында ([[Канар утраулары]]ның берсе) туган зәңгәр күзле кеше булган. Ун яшеннән үк Африка портларына йөрүче корабльләрдә диңгезгә чыга башлаган Фуэнтес, 22 яшендә Кубага бөтенләйгә күченә. Анда 82 ел яшәгәннән соң, 2001 елда ул Испания гражданлыгын кире кайтарырга омтыла. Тәнкыйтьчеләр билгеләп үткәнчә, Сантьяго да Испаниядән Кубага күченгәндә якынча 22 яшьтә булган, шуңа күрә ул Кубада иммигрант һәм чит кеше дип санала алырлык дәрәҗәдә өлкән яшьтә булган.

Бу әсәр идеясе Хемингуэйда күп еллар дәвамында әнисе һәм улы арасындагы мөнәсәбәтләр турындагы романның бер өлеше буларак өлгерә.

Китаптагы мөнәсәбәтләр [[Библия]] белән бәйле, язучы аны «Диңгез китабы» дип атый. Бу идея өлешчә үлгәннән соң басылып чыккан «Океандагы утраулар» китабында гәүдәләндерелгән. [[1936 ел]]да Esquire журналы өчен язылган «Зәңгәр суда» дигән очеркында ул Куба балыкчысы белән булган охшаш вакыйганы сурәтли.

Повесть басылып чыкканнан соң, Хемингуэй үзенең иҗади ниятләрен бер интервьюда ачып бирә. Ул «Карт һәм диңгез» китабы меңнән артык биттән тора алыр иде, ди; бу китапта һәр авыл кешесе үз урынын, ничек көн күрүен, ничек тууын, ничек укуын, балалар үстерүен таба алган.

{{Өземтә|Боларның барысы да башка язучылар тарафыннан бик яхшы эшләнгән. Әдәбиятта сез элек канәгатьләнерлек итеп эшләнгән нәрсәләр белән чикләнгәнсез. Шуңа күрә мин тагын нидер белергә тырышырга тиеш. Беренчедән, мин үз тәҗрибәмне укучыларга шулай җиткерер өчен, кирәкмәгәннәрнең барысын да төшереп калдырырга тырыштым: укып чыккач, бу аларның үз тәҗрибәсенең бер өлеше булып калсын һәм чыннан да булган вакыйга кебек тоелсын. Моңа ирешү бик авыр, һәм мин моның өстендә бик күп эшләдем. Ничек кенә булмасын, кыскача әйткәндә, бу юлы минем юлым гадәттән тыш уңды, һәм мин тәҗрибәмне тулысынча җиткерә алдым, өстәвенә, моңа кадәр беркем дә җиткермәгән тәҗрибәне&lt;ref&gt;Примечание к повести «Старик и море» в издании «Э. Хемингуэй. Избранное. // Послесл. сост. и примеч. Б. Грибанова. — М.: [[Просвещение (издательство)|Просвещение]], 1984».&lt;/ref&gt;.}}

Үзенең «Confiteor Hominem: Вера Эрнеста Хемингуэй в человека» эссесында Джозеф Вальдмеир повестьны уңай бәяли һәм һәм аның темасын аналитик яктан билгеләгән бердәнбер тәнкыйтьче. Иң гаҗәп тезис — Вальдмейрның «Китапның төп идеясе нинди?» дигән сорауга җавабы:

Вальдмейр повестьның христиан образларының функциясен карап чыга, бу Сантьяго акулаларны күргәннән соң Хемингуэй Мәсихнең хачка кадаклануын ачыктан-ачык искә алганда аеруча ачык күренә: «Ай!» — диде карт, бу мәгънәсез сүз, кешенең кадак учын тишеп агачка кергәнен сизгәндә ихтыярсыз чыгарган тавышка охшаганрак.&quot;

«Карт һәм диңгез» әсәренә каршы чыгучыларның берсе Роберт П. Уикс . Атналар. Аның 1962 елда басылып чыккан &quot;Фальшь в &quot;&quot;Карт һәм диңгез&quot;дәге ялган&quot; мәкаләсендә ул повестьның таныш һәм реалистик Хемингуэйдан (Хемингуэйның калган әсәрләрен «үткән җиңүләр» дип атый) ышандырмаслык һәм көтелмәгәнчә аерылышуы турында фикерен белдерә. Бу хикәяне Хемингуэйның алдагы әсәре белән чагыштырып, Уикс болай дип раслый:
{{Цитата|Аерма, нәтиҗәдә, Хемингуэй бу үзенчәлекле ысулны үзенең иң әйбәт әсәрләрендә дә куллана, шул ук вакытта «Карт һәм диңгез» дә. Хемингуэй «Карт һәм диңгез» дә сюжетыннан күбрәк диңгез объектларына игътибар биргән, һәм ул чамасыз ясалма детальләр белән язылган. Язучының табигать объектларын идеалләштерүен У. Г. Хадсон да өнәми, шул ук вакытта Генри Торо да укый алмый, &quot;Моби Дик&quot;тагы Мелвилл риторикасын хөкем иткән һәм үзе дә, аерым алганда Фолкнер тарафыннан, фактларга тугрылыгы һәм «уйлап чыгарырга» теләмәве өчен еш тәнкыйтьләнгән язучыдан табигать объектларын идеаллаштыруны яки ниндидер төгәлсезлекләрне көтмисең &lt;ref&gt;Robert P. Weeks. Fakery in ''The Old Man and the Sea''. // College English. Т. XXIV. Вып. 3. — 1962. С. 188–192.&lt;/ref&gt;.}}

Кайбер комментаторлар Хемингуэйның «Карт һәм диңгез» әсәрен аның «Елга артында, агачлар күләгәсендә» («[[:ru:За_рекой,_в_тени_деревьев|За рекой, в тени деревьев]]»). романына карата ачык тәнкыйтькә җавап итеп язган дип фаразлыйлар.

== Мирас ==
* 1958 — &quot; Карт һәм диңгез &quot; — Джон Стерджес фильмы
* 1990 — &quot; Карт һәм диңгез &quot; — Джад Тейлорның телевизион фильмы
* 1999 — &quot; Карт һәм диңгез &quot; — Александр Петровның мультфильмы
* 2005 — «Карт һәм диңгез» — В.ның телевизион пьесасы. М. Ивченко исемендәге Зур драма театры актерлары башкаруында Г. Товстоногов&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bdt.spb.ru/история/спектакли-бдт-1956-2013-гг/|title=История спектаклей с 1953 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327100331/http://bdt.spb.ru/история/спектакли-бдт-1956-2013-гг/|archivedate=2016-03-27|author=БДИ им.Г.Товстоногова|date=|publisher=|accessdate=2014-12-31}}&lt;/ref&gt; .
* 2012 — &quot; Шал &quot; (Карт кеше) — Эрмек Турсунов фильмы
* [[2017 ел|2017]] — «Карт һәм диңгез» — Анатолий Васильевның моноперсональ спектакле
* [[2025 ел|2025]] — «Карт һәм диңгез» — Павел Сафоновның Григорий Антипенко башкаруындагы моноперсональ спектакле.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Әлифба буенча әдәби әсәрләр]]
[[Төркем:Диңгез әдәбияте]]</text>
      <sha1>meq1xmhbg2bjx2l9cs0n5hg8sghph62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024914</id>
      <parentid>6024913</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6024914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18680" sha1="nekpwwk7mwu0amvc78vyhynxe79tna9" xml:space="preserve">{{УК}} 
'''Карт һәм диңгез''' ({{Lang-en|The Old Man and the Sea}} — Америка язучысы [[Эрнест Хемингуэй|Эрнест Хемингуэйның]] [[1952 ел]]гы повесте, ул [[Багам утраулары]]ның Бимини шәһәрендә язылган. Хемингуэйның исән чагында басылып чыккан соңгы билгеле фантастик әсәре. Куба балыкчысы карт Сантьяго һәм аның ачык диңгездә зур [[:ru:Атлантический голубой марлин|марлин]] белән көрәшүе турында сөйли, бу аның гомерендәге иң зур ау булган.

== Сюжет ==
Куба балыкчысы Сантьяго 84 көн диңгезгә чыга һәм бернәрсә дә тота алмый, шуңа күрә ул ''салао'' , ягъни иң бәхетсез кеше дип санала. Һәм аңа бары тик кечкенә дусты Манолин гына ярдәм итүен дәвам итә, гәрчә әтисе аңа карт Сантьяго белән балык тотарга тыя һәм уңышлы балыкчылар белән диңгезгә барырга куша. Малай еш кына картның алачыгына кунакка бара, аңа кирәк-яракларын күтәрергә, ризык пешерергә булыша, һәм алар еш кына Америка бейсболы һәм яраткан уенчылары Джо Ди Маджио турында сөйләшәләр. Сантьяго Манолинга икенче көнне [[Куба]]дан төньякка, Гольфстримга таба, Флорида бугазына таба йөзәчәген әйтә, бәхетсезлек сериясе тәмамланачагына ышана.

85 нче көнне карт, гадәттәгечә, җилкәнле көймәсендә Гольфстримга чыга, кармак сала, һәм төшкә кадәр аңа бәхет елмая — якынча 5,5 метр озынлыктагы марлин кармакка эләгә. Карт малайның аның белән булмавына үкенә: ялгызы гына моның белән көрәшү җиңел түгел. Ике көн һәм ике төн дәвамында марлин көймәне ерак диңгезгә алып китә. Балык тоту гына җитми; сиңа барыбер аның белән яр буена йөзеп барырга кирәк. Балык кармак белән яраланганнан соң, Сантьяго көндәшен аңлый һәм аңа теләктәшлек белдерә, еш кына аны абый дип атый. Ул шулай ук бу марлинның затлылыгы һәм абруе аркасында беркем дә ашарга лаек түгел дип белдерә.

Өченче көнне балык көймә тирәли йөзә башлый. Арыган Сантьяго, саташып диярлек, балыкны өскә чыгару һәм аңа гарпун утырту өчен үзенең соңгы көчләрен сарыф итә. Аннары ул марлинны көймәнең кырыена бәйләп куя да, базарда алган югары бәя һәм кешеләрне ашатачаклары турында уйлап, өенә кайтып китә.

[[Акулалар]] картның көймәсе янында балыкның яраларыннан канны татып карарга җыелалар. Карт алар белән сугышка керә, гарпун белән зур мако акуласын үтерә, ләкин коралын югалта. Ул акула һөҗүменнән саклану өчен, пычагын ишкәк очына бәйләп, яңа гарпун ясый; шулай итеп, ул биш акуланы үтерә, калганнарын чигенергә мәҗбүр итә. Ләкин монда көчләр тигез түгел, һәм төн җитү белән акулалар марлинның бөтен түшкәсен диярлек ашыйлар, бары тик умыртка сөяге, койрыгы һәм башының скелеты гына кала. Сантьяго хәзер бөтенләй бәхетсез булуын аңлый һәм җиңелүен танып, акулаларга алар чыннан да кешене һәм аның хыялларын үтергәннәрен әйтә. Сантьяго икенче көнне таң алдыннан яр буена килеп җитә, балык сөлдәсен ярда калдыра Авыр мачтаны җилкәсенә салып, , үзенең алачыгына көч-хәл белән барып җитә. Өйгә керү белән ул караватка ауа да тирән йокыга тала.

Икенче көнне күп балыкчылар балык сөлдәсе бәйләнгән көймә тирәсенә җыела . Балыкчыларның берсе сөлдәне аркан белән үлчи. Педрико балыкның башын үзенә ала, ә башка балыкчылар Манолинга картка аның белән теләктәшлек белдерүләрен әйтергә кушалар. Күрше кафеда туристлар ялгышып марлинны акула дип кабул итәләр. Манолин, карт өчен борчылып, аның яраланган кулларын күргәч һәм аның сулыш алуына ышангач, елый башлый. Малай алачыкка газета һәм кофе китерә. Карт уянгач, алар диңгезгә тагын бергәләп чыгарга килешәләр. Сантьяго, йокыга талып, үзенең яшьлеген — Африка ярында арысланнарны күрә.

== Язу тарихы ==
{{quote box | width = 22em | quote = Бер генә яхшы китап та андагы символларны алдан уйлап табып, аларны китап эченә урнаштыру юлы белән язылмаган... Мин чын картны, чын малайны, чын диңгезне, чын балыкны һәм чын акулаларны сурәтләргә тырыштым. Әгәр дә мин аларны җитәрлек дәрәҗәдә яхшы һәм дөрес итеп яза алганмын икән, димәк, алар күп нәрсәне аңлата алалар.»| source = Эрнест Хемингуэй, 1954 г.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,935439,00.html | title=Books: An American Storyteller | publisher=TIME | date=1954-12-13 | access-date=2011-02-01 | archive-date=2013-01-05 | archive-url=https://archive.today/20130105001217/http://www.time.com/time/printout/0,8816,935439,00.html }}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}  
Бу повесть [[Скрибнер III, Чарльз|Чарли Скрибнерга]] һәм Хемингуэйның әдәби мөхәррире Макс Перкинска багышланган һәм 1952 елның 1 сентябрендә Life журналында басылып чыга. Ике көн эчендә биш миллион данә журнал сатыла.

«[[:ru:Клуб_Книги_месяца|Клуб Книги месяца]]» «Карт һәм диңгез» китабын иң яхшы китап дип атый. . 1952 елның 1 сентябрендә китап версиясе дә басылып чыга, 50 000 нөсхә тиражы була һәм Чарльз Танниклифф һәм Реймонд Шеппардның кара-ак иллюстрацияләрен үз эченә ала.

[[1953 ел|1953 елның]] маенда Эрнест Хемингуэй үз иҗаты өчен Пулитцер премиясенә, ә [[1954 ел]]да [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе|әдәбият буенча Нобель премиясенә]] лаек була. &quot;Карт һәм диңгез&quot;нең уңышы Хемингуэйны дөньякүләм таныта. Бу повесть мәктәпләрдә өйрәнелә һәм бөтен дөньядан гонорар җыюны дәвам итә.

== Әдәбиятта әһәмияте ==
«Карт һәм диңгез» Хемингуэйның әдәби абруен кайтара һәм аның бөтен иҗатын яңадан карарга китерә. Ул баштан ук бик популяр була һәм күп укучыларна язучы буларак Хемингуэйның сәләтләренә ышанычын кайтара. Scribner’s нәшрияты супертышлыкның беренче вариантында ук повестьны «яңа классика» дип атый, ә күп кенә тәнкыйтьчеләр аны Уильям Фолкнерның «Аю» һәм Герман Мелвиллның «Моби Дик» әсәрләре белән чагыштырып, уңай бәяли.

[[Файл:TheOldManGregorioFuentes.jpg|мини|250x250пкс| 100 яшьлек Куба балыкчысы Грегорио Фуэнтес, ул повестьның төп герое прототипларының берсе (1998 елгы фото)]]
Күп кенә тәнкыйтьчеләр Сантьягоның прототибы дип санаган Грегорио Фуэнтес Лансароте утравында ([[Канар утраулары]]ның берсе) туган зәңгәр күзле кеше булган. Ун яшеннән үк Африка портларына йөрүче корабльләрдә диңгезгә чыга башлаган Фуэнтес, 22 яшендә Кубага бөтенләйгә күченә. Анда 82 ел яшәгәннән соң, 2001 елда ул Испания гражданлыгын кире кайтарырга омтыла. Тәнкыйтьчеләр билгеләп үткәнчә, Сантьяго да Испаниядән Кубага күченгәндә якынча 22 яшьтә булган, шуңа күрә ул Кубада иммигрант һәм чит кеше дип санала алырлык дәрәҗәдә өлкән яшьтә булган.

Бу әсәр идеясе Хемингуэйда күп еллар дәвамында әнисе һәм улы арасындагы мөнәсәбәтләр турындагы романның бер өлеше буларак өлгерә.

Китаптагы мөнәсәбәтләр [[Библия]] белән бәйле, язучы аны «Диңгез китабы» дип атый. Бу идея өлешчә үлгәннән соң басылып чыккан «Океандагы утраулар» китабында гәүдәләндерелгән. [[1936 ел]]да Esquire журналы өчен язылган «Зәңгәр суда» дигән очеркында ул Куба балыкчысы белән булган охшаш вакыйганы сурәтли.

Повесть басылып чыкканнан соң, Хемингуэй үзенең иҗади ниятләрен бер интервьюда ачып бирә. Ул «Карт һәм диңгез» китабы меңнән артык биттән тора алыр иде, ди; бу китапта һәр авыл кешесе үз урынын, ничек көн күрүен, ничек тууын, ничек укуын, балалар үстерүен таба алган.

{{Өземтә|Боларның барысы да башка язучылар тарафыннан бик яхшы эшләнгән. Әдәбиятта сез элек канәгатьләнерлек итеп эшләнгән нәрсәләр белән чикләнгәнсез. Шуңа күрә мин тагын нидер белергә тырышырга тиеш. Беренчедән, мин үз тәҗрибәмне укучыларга шулай җиткерер өчен, кирәкмәгәннәрнең барысын да төшереп калдырырга тырыштым: укып чыккач, бу аларның үз тәҗрибәсенең бер өлеше булып калсын һәм чыннан да булган вакыйга кебек тоелсын. Моңа ирешү бик авыр, һәм мин моның өстендә бик күп эшләдем. Ничек кенә булмасын, кыскача әйткәндә, бу юлы минем юлым гадәттән тыш уңды, һәм мин тәҗрибәмне тулысынча җиткерә алдым, өстәвенә, моңа кадәр беркем дә җиткермәгән тәҗрибәне&lt;ref&gt;Примечание к повести «Старик и море» в издании «Э. Хемингуэй. Избранное. // Послесл. сост. и примеч. Б. Грибанова. — М.: [[Просвещение (издательство)|Просвещение]], 1984».&lt;/ref&gt;.}}

Үзенең «Confiteor Hominem: Вера Эрнеста Хемингуэй в человека» эссесында Джозеф Вальдмеир повестьны уңай бәяли һәм һәм аның темасын аналитик яктан билгеләгән бердәнбер тәнкыйтьче. Иң гаҗәп тезис — Вальдмейрның «Китапның төп идеясе нинди?» дигән сорауга җавабы:

Вальдмейр повестьның христиан образларының функциясен карап чыга, бу Сантьяго акулаларны күргәннән соң Хемингуэй Мәсихнең хачка кадаклануын ачыктан-ачык искә алганда аеруча ачык күренә: «Ай!» — диде карт, бу мәгънәсез сүз, кешенең кадак учын тишеп агачка кергәнен сизгәндә ихтыярсыз чыгарган тавышка охшаганрак.&quot;

«Карт һәм диңгез» әсәренә каршы чыгучыларның берсе Роберт П. Уикс . Атналар. Аның 1962 елда басылып чыккан &quot;Фальшь в &quot;&quot;Карт һәм диңгез&quot;дәге ялган&quot; мәкаләсендә ул повестьның таныш һәм реалистик Хемингуэйдан (Хемингуэйның калган әсәрләрен «үткән җиңүләр» дип атый) ышандырмаслык һәм көтелмәгәнчә аерылышуы турында фикерен белдерә. Бу хикәяне Хемингуэйның алдагы әсәре белән чагыштырып, Уикс болай дип раслый:
{{Цитата|Аерма, нәтиҗәдә, Хемингуэй бу үзенчәлекле ысулны үзенең иң әйбәт әсәрләрендә дә куллана, шул ук вакытта «Карт һәм диңгез» дә. Хемингуэй «Карт һәм диңгез» дә сюжетыннан күбрәк диңгез объектларына игътибар биргән, һәм ул чамасыз ясалма детальләр белән язылган. Язучының табигать объектларын идеалләштерүен У. Г. Хадсон да өнәми, шул ук вакытта Генри Торо да укый алмый, &quot;Моби Дик&quot;тагы Мелвилл риторикасын хөкем иткән һәм үзе дә, аерым алганда Фолкнер тарафыннан, фактларга тугрылыгы һәм «уйлап чыгарырга» теләмәве өчен еш тәнкыйтьләнгән язучыдан табигать объектларын идеаллаштыруны яки ниндидер төгәлсезлекләрне көтмисең &lt;ref&gt;Robert P. Weeks. Fakery in ''The Old Man and the Sea''. // College English. Т. XXIV. Вып. 3. — 1962. С. 188–192.&lt;/ref&gt;.}}

Кайбер комментаторлар Хемингуэйның «Карт һәм диңгез» әсәрен аның «Елга артында, агачлар күләгәсендә» («[[:ru:За_рекой,_в_тени_деревьев|За рекой, в тени деревьев]]»). романына карата ачык тәнкыйтькә җавап итеп язган дип фаразлыйлар.

== Мирас ==
* 1958 — &quot; Карт һәм диңгез &quot; — Джон Стерджес фильмы
* 1990 — &quot; Карт һәм диңгез &quot; — Джад Тейлорның телевизион фильмы
* 1999 — &quot; Карт һәм диңгез &quot; — Александр Петровның мультфильмы
* 2005 — «Карт һәм диңгез» — В.ның телевизион пьесасы. М. Ивченко исемендәге Зур драма театры актерлары башкаруында Г. Товстоногов&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bdt.spb.ru/история/спектакли-бдт-1956-2013-гг/|title=История спектаклей с 1953 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327100331/http://bdt.spb.ru/история/спектакли-бдт-1956-2013-гг/|archivedate=2016-03-27|author=БДИ им.Г.Товстоногова|date=|publisher=|accessdate=2014-12-31}}&lt;/ref&gt; .
* 2012 — &quot; Шал &quot; (Карт кеше) — Эрмек Турсунов фильмы
* [[2017 ел|2017]] — «Карт һәм диңгез» — Анатолий Васильевның моноперсональ спектакле
* [[2025 ел|2025]] — «Карт һәм диңгез» — Павел Сафоновның Григорий Антипенко башкаруындагы моноперсональ спектакле.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Әлифба буенча әдәби әсәрләр]]
[[Төркем:Диңгез әдәбияте]]</text>
      <sha1>nekpwwk7mwu0amvc78vyhynxe79tna9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рамазан Җамалетдинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492715</id>
    <revision>
      <id>6024818</id>
      <parentid>6001265</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6024818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10213" sha1="3urmuokya9msoe9xx2j8kwsko2dqp4l" xml:space="preserve">{{ Шәхес
 | исем = Рамазан Җамалетдинов
|рәсем = Р.Р.Замалетдинов.jpg  
|рәсем_зурлыгы = 180
|alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
|рәсем язуы = 
|тулы исем = Рамазан Ринат улы Җамалетдинов
|һөнәр = биюче, хореограф
|туу датасы = 20.01.1995
|туу җире = [[РФ]], [[ТР]], {{туу җире|Буа районы |Буа районында}}, [[Иске Суыксу]]
|гражданлык =  {{байрак|Россия}} [[РФ]]
|милләт = татар
|үлем датасы =  
|үлем җире =  
|әти = 
|әни = 
|ир =
|хатын = 
|балалар = 
|бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2026)]]
|сайт = [https://vk.ru/ramazan101 Рамазан Замалетдинов]
|башка мәгълүмат = 
}}
{{Фш|Җамалетдинов}}
'''Рамазан Җамалетдинов''', Рамазан Ринат улы Җамалетдинов (''Рамазан Ринатович Замалетдинов; [[1995 ел]]ның [[20 гыйнвар]]ы, [[РФ]], [[Татарстан Республикасы]], [[Буа районы]], [[Иске Суыксу]]'') — биюче, педагог-хореограф, 2015 елдан [[Казан шәһәр филармониясе]] муниципаль бюджет мәдәният учреждениесе [[Казан (бию ансамбле)|«Казан» бию ансамбленең]] балет артисты. [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] (2026).  

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Ярмәк вагы.jpg|300px|thumb|right|Татарстан Дәүләт җыр һәм бию ансамбленең балет артисты [[Владислав Уткин]] һәм «Kazan» бию ансамбленең әйдәп баручы солисты [[Рамазан Җамалетдинов]] ({{comment|а|алда}}) [[Ярмәк вагы (бию)|«Ярмәк вагы»н]] биергә өйрәтә. [[Казан]], 2022.]]
1995 елның 20 гыйнварында&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall-16849154_733   Наши именинники в январе.] Казанская городская филармония Вконтакте, 06.01.2020&lt;/ref&gt; Татарстан Республикасы Буа районының [[Иске Суыксу]] авылында туган. Биюләр белән бик иртә — җиде яшьтә мавыга башлаган. Хореографиягә мәхәббәте аңа әнисе Гүзәлдән күчкән&lt;ref&gt;[https://buinsk-tat.ru/news/vchera-segodnya-zavtra/ramazan-zamaletdinov-iz-starogo-studentsa-budet-ta?ysclid=msyjv5n3n454023084 Рамазан Замалетдинов из Старого Студенца будет танцевать в ансамбле «Казань».] Новости Буинска, 11.06.2015&lt;/ref&gt;.

[[Буа (Татарстан)|Буаның]] академик Р. З. Сәгъдиев исемендәге гомуми белем бирү мәктәбендә укыган. [[Сембер]] шәһәрендәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Сембер мәдәният училищесы| мәдәният училищесына|d| Q4475229}} (хәзер — Сембер мәдәният һәм сәнгать көллияте &lt;ref&gt;[https://college-kultury-i-iskusstva-ulyanovsk-r73.gosweb.gosuslugi.ru/ {{comment|ОГБПОУ|Областное государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение}}  Ульяновский колледж культуры и искусства]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;) хореография классына укырга кергән. Төрле стильләрдә, жанрларда бии. Бигрәк тә халык биюләрен ярата. Уку вакытында иҗат тормышында актив катнашкан: мәсәлән, студентлар төркеме составында [[Казан]]га күрсәтмә чыгышларга барган. 2015 елда [[Казан (бию ансамбле)|«Казан» бию ансамбленә]] эшкә чакырганнар&lt;ref&gt;[https://buinsk.tatarstan.ru/index.htm/news/442065.htm?ysclid=msyk9exhp138756219 Рамазан Замалетдинов из Старого Студенца будет танцевать в ансамбле «Казань».] Буинский муниципальный район, 11.06.2015&lt;/ref&gt;. Моңа кадәр «Сембер бизәкләре» халык биюләре ансамбленең&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall-222450992_2372 «Симбирские узоры» – коллектив, где рождаются настоящие звёзды сцены!] Детская афиша. Ульяновск Вконтакте, 13.08.2025{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; актив солисты булган.

== «Казан» бию ансамблендә ==
{{төп мәкалә|Казан (бию ансамбле)}}
Бию коллективында Рамазан Җамалетдинов тиз арада әйдәп баручы солистка әверелә. Ул репертуарның төрле номерларында истә калырдай партияләр башкара. Күренекле эшләре арасында — «Борынгы болгарлар биюе» солосы (премьерасы 2016 елның 29 февралендә [[Камал театры]] сәхнәсендә булган).

Бию белән бер вакытта артист [[педагогика]] белән дә шөгыльләнә. Ул үрнәк «Мирас» балалар бию ансамблендә (җитәкчесе-баш балетмейстеры [[Дәүләт Умеров]]) халык биюе буенча педагог-хореограф һәм трюклар буенча тренер булып эшли&lt;ref&gt;[https://mirasdance.tb.ru/ Образцовый детский ансамбль танца «Мирас»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall-186643760_318?ysclid=msyki6f9u983148265 Неделя открытых дверей продолжается.] МАДОУ Детский сад № 67&lt;/ref&gt;. 

Шулай ук татар биюен киң аудитория арасында популярлаштыруга юнәлдерелгән проектларда актив катнаша. Мәсәлән, Казан мэриясенең «Хәрәкәттә-бәрәкәт» проекты кысаларында мастер-класслар үткәрә. Шундый дәресләрнең берсендә ([[Ярмәк вагы (бию)|«Ярмәк вагы» биюе]] буенча) ул хезмәттәшләре белән бергә традицион биюне заманча аудитория өчен кызыклырак итү һәм киләсе буыннар өчен традицияләрне саклап калу өчен ничек заманчалаштырырга икәнен күрсәткән&lt;ref&gt;[https://www.tatar-inform.ru/news/na-baumana-v-kazani-zvezdy-tancevalnyx-sou-i-kollektivov-obucat-gorozan-tatarskomu-tancu-5873888 На Баумана в Казани звезды танцевальных шоу и коллективов обучат горожан татарскому танцу.] [[Татар-информ]], 25.07.2022&lt;/ref&gt;.

Рамазан Җамалетдинов шулай ук ТНТда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Танцы|«Биюләр»|d|Q18289265)}} телевизион шоуында катнашкан.

Башкару эшчәнлеге һәм педагогикадан тыш, артист стандарт булмаган иҗади проектларда катнаша. Мәсәлән, аны MOÑ мәйданчыгында «Бию киче» театраль постановкасында күрергә була — бу татар халык биюен иҗади яктан яңадан аңлау омтылышы булган &lt;ref&gt;[https://monkazan.ru/biiukiche?ysclid=msykb618t205489409 Бию киче.] MOÑ театр мәйданчыгы&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2026 ел|2026]] — [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] — ''хореография сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен''&lt;ref&gt;[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_606761.pdf  Указ Раиса Республики Татарстан № 582 от 18.07.2026 «О присвоении почетного звания Заслуженный артист Республики Татарстан»]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://vk.ru/wall-186643760_318?ysclid=msyka8d8r891592590&amp;z=video-186643760_456239418%2F4a08c590fcecf97083%2Fpl_post_-186643760_318 Неделя открытых дверей продолжается.] Видеоряд от МАДОУ Детский сад № 67
* [https://vk.ru/wall-9903072_176755   Танцует солист ансамбля танца «Казань» Рамазан Замалетдинов.] Vk видео, 03:03
* [https://gradmsk.ru/video/4c131e5cfbcd70fab2aec317e5e0f55b/  Татарский мужской танец-соло. Исполняет Рамазан Замалетдинов. Видео, 00:39]
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Җамалетдинов, Рамазан}}
[[Төркем:Татар биючеләре]]
[[Төркем:Хореографлар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Казан шәһәр филармониясе]]
[[Төркем:Сембер мәдәният училищесын тәмамлаучылар]]</text>
      <sha1>3urmuokya9msoe9xx2j8kwsko2dqp4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Урман хуҗалыгы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1492761</id>
    <revision>
      <id>6024837</id>
      <parentid>6022270</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Nur</username>
        <id>6874</id>
      </contributor>
      <origin>6024837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="2ysz54q4j0chxyxzlxv2q18ncjv91ie" xml:space="preserve">{{Булырга тиешле мәкалә 10000}}
{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Iluzyash}}
{{Бүленде|Урманчылык}}</text>
      <sha1>2ysz54q4j0chxyxzlxv2q18ncjv91ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Т.И.Гимранов.jpeg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1492777</id>
    <revision>
      <id>6024804</id>
      <timestamp>2026-08-26T12:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>{{Ирексез лицензияле сурәт
 |тасвир        = Тимур Гыймранов фотосы
 |чыганак       = https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii
 |ясау вакыты   = билгесез
 |автор         = билгесез
}}
{{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ
 |мәкалә                 = Тимур Гыймранов
 |максат                 = сурәтләү өчен
 |алмаштыру мөмкинлеге   = бар
 |өстәмә мәгълүмат       = юк
}}
[[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]]</comment>
      <origin>6024804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="2rf7wb43l3ualtqztvpxguruboqfm05" xml:space="preserve">== Тасвирлама ==
{{Ирексез лицензияле сурәт
 |тасвир        = Тимур Гыймранов фотосы
 |чыганак       = https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii
 |ясау вакыты   = билгесез
 |автор         = билгесез
}}
{{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ
 |мәкалә                 = Тимур Гыймранов
 |максат                 = сурәтләү өчен
 |алмаштыру мөмкинлеге   = бар
 |өстәмә мәгълүмат       = юк
}}
[[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]]</text>
      <sha1>2rf7wb43l3ualtqztvpxguruboqfm05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тимур Гыймранов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492778</id>
    <revision>
      <id>6024805</id>
      <timestamp>2026-08-26T12:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>яңа бит ясау</comment>
      <origin>6024805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10550" sha1="blx5h5n8xclv3i9dxqi6w31gepazdm6" xml:space="preserve">{{ Хәрби эшлекле
 | исем            = Тимур Гыймранов
 | рәсем       = Т.И.Гимранов.jpeg
 | ширина         = 200px
 | туу датасы  = 5.12.1997
| туу урыны  = [[Үзбәкстан]], {{Туу җире|Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья өлкәсендә}}, [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
 | үлем датасы    = 20.03.2026
| үлем урыны  = [[Донецк Халык Республикасы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Покровск районы (Донецк Халык Республикасы)|Покровск районы| d|Q103821232}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Надеждинка|Надеждинка|d|Q4311888}} 
Покровск районы, Надеждинка
| иялек = {{байрак|Россия}} [[РФ]]
|отставкада    = 
|дәрәҗә         =  гвардия капитаны
|гаскәр төре      = авиация
|җитәкчелек иткән     = [[Ка-52]] «Аллигатор» вертолеты экипажы 
|бүләкләр = [[Файл:Hero of the Russian Federation medal.png|25px]] 
}}
{{Фш|Гыймранов}}
'''Тимур Гыймранов''', Тимур Илдар улы Гыймранов (''Тимур Ильдарович Гимранов; [[1997 ел]]ның [[5 декабрь|5 декабре]], [[Үзбәкстан]], [[Кашкадәрья өлкәсе]], [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] ― [[2026 ел]]ның [[20 март]]ы, [[Донецк Халык Республикасы]], Покровск районы, Надеждинка'') ― [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]] һәлак булган гвардия капитаны,  [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң). Махсус хәрби операция уздыру чорында [[Россия Герое]] исеме бирелгән 18нче татарстанлы&lt;ref&gt;[https://kam.business-gazeta.ru/news/709638 Путин присвоил звание Героя России казанскому командиру Ка-52 посмертно.] БИЗНЕС Online, 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1997 елның 5 декабрендә Үзбәкстанның [[Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья вилаяте]] [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] шәһәрендә туган. Гаиләсе белән берникадәр вакыт [[Казан]]да яшәгән, соңрак Татарстан Республикасы [[Биектау районы]] [[Бөреле җәнлек совхозы|Бөреле]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бөреле авыл җирлеге| авыл җирлегенә|d|Q23895754}} керүче [[Бимәр (Биектау районы)|Бимәр]] авылына күчеп килгән, анда йорт төзегәннәр.

2015 елда Казанның 27нче гимназиясен&lt;ref&gt;[https://edu.tatar.ru/vahit/page2224.htm  МБОУ Гимназия № 27 Вахитовского района Казани]&lt;/ref&gt; тәмамлаган. Чыгарылыш сыйныфларында укыганда ДОСААФ аэроклубына йөргән, анда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Як-52|Як-52|d|Q932091}} самолетында тулы очу әзерлеген узган.

2015 елның 1 августында Россия Федерациясе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|РФ Хәрби-һава көчләре|Хәрби-Һава Көчләренең|d|Q209833}} [[Сызрань]] шәһәрендәге «Профессор Н. Е. Жуковский һәм Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һава академиясе» хәрби укыту-фәнни үзәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сызрань югары хәрби авиация очучылар училищесы (хәрби институт)| филиалына| d|Q4447913}} укырга кергән, аны 2020 елда тәмамлаган. Училищены тәмамлаганнан соң, лейтенант Тимур Гыймранов [[Свердловск өлкәсе]] [[Каменск-Уральски|Каменск-Уральский]] авиация частьләренең берсендә [[Ми-24]] вертолеты командиры булып хезмәт иткән&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall139551889_6431 Тимур Ильдарович Гимранов и Илья Александрович Кужлев.] ВКС — Герои нашего времени Вконтакте, 15.04.2026{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2022 елның 24 февраленнән [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]]: Ми-24 хәрби вертолетында {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Һава-десант гаскәрләре|ВДВ|d|Q977436}} десантчыларын йөрткән [[Ми-8|Ми-8не]] озата барган, [[Ка-52]] вертолетларын һәм Ми-8 десант вертолетларын каплаган, шуннан соң Ка-52 хәрби вертолетына яңадан укытуга җибәрелгән. 2022 елда өлкән лейтенант («Ежик» кушаматлы) Гыймранов «Батырлык өчен» {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Батырлык өчен» медале (Россия)|медале|d|Q16675224}} белән бүләкләнгән. 2026 елның мартында армия авиациясенең 17нче гвардия бригадасының Ка-52 («Аллигатор») вертолеты командиры буларак һәлак булган.

== Үлеме ==
2026 елның 20 мартында [[Ка-52]] вертолеты экипажы командиры Тимур Гыймранов һәм штурман-оператор Илья Кужлев [[Донецк Халык Республикасы]] һәм [[Днепропетровск өлкәсе]] чигендә Надеждинка (Надеевка) торак пункты тирәсендә хәрби бирем үтәгән. Биремнән кайтканда, аларның вертолетына украин ягы [[Пилотсыз очу аппараты]] һөҗүм иткән. Вертолетның сул канаты чәлпәрәмә килгән, ул яна башлаган. Тимур Гыймранов идарәне саклап калган һәм вертолетны җиргә утыртуга ирешкән. Экипаж вертолеттан чыга алган, ләкин тиздән аларга янәдән украин ягы пилотсыз очу аппараты-камикадзе (БПЛА) һөҗүм иткән. Вертолетның командиры капитан Тимур Гыймранов һәм штурман өлкән лейтенант Илья Кужлев (1999 елда [[Пермь өлкәсе]] [[Елау районы |Елово районы]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Елово| Елово|d| Q2949656}} авылында туган) алган яралардан һәлак булганнар &lt;ref&gt;[https://vatantat.ru/news/vladimir-putin-tatarstannan-ocucy-egetka-ulgannan-son-rossiia-geroe-isemen-birde-118227 Владимир Путин Татарстаннан очучы егеткә үлгәннән соң Россия Герое исемен бирде.] [[Ватаным Татарстан]], 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

Тимур Гыймранов [[Биектау районы]] [[Биектау]] авылындагы мөселман зиратында җирләнгән.

Хәрби бурычын үтәгәндә күрсәткән батырлыгы һәм фидакарьлеге өчен Тимур Гыймрановка үлгәннән соң [[Россия Герое]] исеме бирелгән &lt;ref&gt;[https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026&lt;/ref&gt;. 
{{көтелгән вакыйгалар}}
[[«Алтын Йолдыз» медале (РФ)|Россия Герое Алтын Йолдызы]] Гыймрановның әти-әнисенә тапшырыла&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rostam-minnexanov-rossiya-geroenyn-ati-anisena-altyn-ioldyz-tapsyracak-5928261  Рөстәм Миңнеханов Россия Героеның әти-әнисенә Алтын Йолдыз тапшырачак.] «Татар-информ»&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026
* ''Станислав Шемелов''. [https://www.business-gazeta.ru/article/701745 . Брал Гостомель, бил врага под Покровском, посадил горящий Ка-52: в Казани почтили память Тимура Гимранова.] БИЗНЕС Online, 8.05.2026{{ref-ru}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Гыймранов, Тимур}}
[[Төркем:РФ Каһарманнары]]
[[Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар]]
[[Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре]]
[[Төркем:Сызрань ЮХАОУ тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Россия очучылары]]
[[Төркем:«Батырлык өчен» медале (Россия) белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:«Махсус хәрби операциядә катнашучыга» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Капитаннар (Россия Федерациясе)]]</text>
      <sha1>blx5h5n8xclv3i9dxqi6w31gepazdm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024812</id>
      <parentid>6024805</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10647" sha1="t8n5n63zjf71l9pkpv5w9gdpj48x4rt" xml:space="preserve">{{ Хәрби эшлекле
 | исем            = Тимур Гыймранов
 | рәсем       = Т.И.Гимранов.jpeg
 | ширина         = 200px
 | туу датасы  = 5.12.1997
| туу урыны  = [[Үзбәкстан]], {{Туу җире|Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья өлкәсендә}}, [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
 | үлем датасы    = 20.03.2026
| үлем урыны  = [[Донецк Халык Республикасы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Покровск районы (Донецк Халык Республикасы)|Покровск районы|d|Q103821232}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Надеждинка|Надеждинка|d|Q4311888}} 
Покровск районы, Надеждинка
| иялек = {{байрак|Россия}} [[РФ]]
|отставкада    = 
|дәрәҗә         =  гвардия капитаны
|гаскәр төре      = авиация
|җитәкчелек иткән     = [[Ка-52]] «Аллигатор» вертолеты экипажы 
|бүләкләр = [[Файл:Hero of the Russian Federation medal.png|25px]] 
}}
{{Фш|Гыймранов}}
'''Тимур Гыймранов''', Тимур Илдар улы Гыймранов (''Тимур Ильдарович Гимранов; [[1997 ел]]ның [[5 декабрь|5 декабре]], [[Үзбәкстан]], [[Кашкадәрья өлкәсе]], [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] ― [[2026 ел]]ның [[20 март]]ы, [[Донецк Халык Республикасы]], Покровск районы, Надеждинка'') ― хәрби очучы, [[Ка-52]] («Аллигатор») вертолеты командиры, [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]] һәлак булган гвардия капитаны, [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң). Махсус хәрби операция уздыру чорында [[Россия Герое]] исеме бирелгән 18нче татарстанлы&lt;ref&gt;[https://kam.business-gazeta.ru/news/709638 Путин присвоил звание Героя России казанскому командиру Ка-52 посмертно.] БИЗНЕС Online, 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1997 елның 5 декабрендә Үзбәкстанның [[Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья вилаяте]] [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] шәһәрендә туган. Гаиләсе белән берникадәр вакыт [[Казан]]да яшәгән, соңрак Татарстан Республикасы [[Биектау районы]] [[Бөреле җәнлек совхозы|Бөреле]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бөреле авыл җирлеге| авыл җирлегенә|d|Q23895754}} керүче [[Бимәр (Биектау районы)|Бимәр]] авылына күчеп килгән, анда йорт төзегәннәр.

2015 елда Казанның 27нче гимназиясен&lt;ref&gt;[https://edu.tatar.ru/vahit/page2224.htm  МБОУ Гимназия № 27 Вахитовского района Казани]&lt;/ref&gt; тәмамлаган. Чыгарылыш сыйныфларында укыганда ДОСААФ аэроклубына йөргән, анда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Як-52|Як-52|d|Q932091}} самолетында тулы очу әзерлеген узган.

2015 елның 1 августында Россия Федерациясе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|РФ Хәрби-һава көчләре|Хәрби-Һава Көчләренең|d|Q209833}} [[Сызрань]] шәһәрендәге «Профессор Н. Е. Жуковский һәм Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һава академиясе» хәрби укыту-фәнни үзәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сызрань югары хәрби авиация очучылар училищесы (хәрби институт)| филиалына| d|Q4447913}} укырга кергән, аны 2020 елда тәмамлаган. Училищены тәмамлаганнан соң, лейтенант Тимур Гыймранов [[Свердловск өлкәсе]] [[Каменск-Уральски|Каменск-Уральский]] авиация частьләренең берсендә [[Ми-24]] вертолеты командиры булып хезмәт иткән&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall139551889_6431 Тимур Ильдарович Гимранов и Илья Александрович Кужлев.] ВКС — Герои нашего времени Вконтакте, 15.04.2026{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2022 елның 24 февраленнән [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]]: Ми-24 хәрби вертолетында {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Һава-десант гаскәрләре|ВДВ|d|Q977436}} десантчыларын йөрткән [[Ми-8|Ми-8не]] озата барган, [[Ка-52]] вертолетларын һәм Ми-8 десант вертолетларын каплаган, шуннан соң Ка-52 хәрби вертолетына яңадан укытуга җибәрелгән. 2022 елда өлкән лейтенант («Ежик» кушаматлы) Гыймранов «Батырлык өчен» {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Батырлык өчен» медале (Россия)|медале|d|Q16675224}} белән бүләкләнгән. 2026 елның мартында армия авиациясенең 17нче гвардия бригадасының Ка-52 («Аллигатор») вертолеты командиры буларак һәлак булган.

== Үлеме ==
2026 елның 20 мартында [[Ка-52]] вертолеты экипажы командиры Тимур Гыймранов һәм штурман-оператор Илья Кужлев [[Донецк Халык Республикасы]] һәм [[Днепропетровск өлкәсе]] чигендә Надеждинка (Надеевка) торак пункты тирәсендә хәрби бирем үтәгән. Биремнән кайтканда, аларның вертолетына украин ягы [[Пилотсыз очу аппараты]] һөҗүм иткән. Вертолетның сул канаты чәлпәрәмә килгән, ул яна башлаган. Тимур Гыймранов идарәне саклап калган һәм вертолетны җиргә утыртуга ирешкән. Экипаж вертолеттан чыга алган, ләкин тиздән аларга янәдән украин ягы пилотсыз очу аппараты-камикадзе (БПЛА) һөҗүм иткән. Вертолетның командиры капитан Тимур Гыймранов һәм штурман өлкән лейтенант Илья Кужлев (1999 елда [[Пермь өлкәсе]] [[Елау районы |Елово районы]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Елово| Елово|d| Q2949656}} авылында туган) алган яралардан һәлак булганнар &lt;ref&gt;[https://vatantat.ru/news/vladimir-putin-tatarstannan-ocucy-egetka-ulgannan-son-rossiia-geroe-isemen-birde-118227 Владимир Путин Татарстаннан очучы егеткә үлгәннән соң Россия Герое исемен бирде.] [[Ватаным Татарстан]], 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

Тимур Гыймранов [[Биектау районы]] [[Биектау]] авылындагы мөселман зиратында җирләнгән.

Хәрби бурычын үтәгәндә күрсәткән батырлыгы һәм фидакарьлеге өчен Тимур Гыймрановка үлгәннән соң [[Россия Герое]] исеме бирелгән &lt;ref&gt;[https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026&lt;/ref&gt;. 
{{көтелгән вакыйгалар}}
[[«Алтын Йолдыз» медале (РФ)|Россия Герое Алтын Йолдызы]] Гыймрановның әти-әнисенә тапшырыла&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rostam-minnexanov-rossiya-geroenyn-ati-anisena-altyn-ioldyz-tapsyracak-5928261  Рөстәм Миңнеханов Россия Героеның әти-әнисенә Алтын Йолдыз тапшырачак.] «Татар-информ»&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026
* ''Станислав Шемелов''. [https://www.business-gazeta.ru/article/701745 . Брал Гостомель, бил врага под Покровском, посадил горящий Ка-52: в Казани почтили память Тимура Гимранова.] БИЗНЕС Online, 8.05.2026{{ref-ru}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Гыймранов, Тимур}}
[[Төркем:РФ Каһарманнары]]
[[Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар]]
[[Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре]]
[[Төркем:Сызрань ЮХАОУ тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Россия очучылары]]
[[Төркем:«Батырлык өчен» медале (Россия) белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:«Махсус хәрби операциядә катнашучыга» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Капитаннар (Россия Федерациясе)]]</text>
      <sha1>t8n5n63zjf71l9pkpv5w9gdpj48x4rt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024813</id>
      <parentid>6024812</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>өстәмә</comment>
      <origin>6024813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10772" sha1="8pwm0aixs830lh5qn88ca0mp7dzefau" xml:space="preserve">{{ Хәрби эшлекле
 | исем            = Тимур Гыймранов
 | рәсем       = Т.И.Гимранов.jpeg
 | ширина         = 200px
 | туу датасы  = 5.12.1997
| туу урыны  = [[Үзбәкстан]], {{Туу җире|Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья өлкәсендә}}, [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
 | үлем датасы    = 20.03.2026
| үлем урыны  = [[Донецк Халык Республикасы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Покровск районы (Донецк Халык Республикасы)|Покровск районы|d|Q103821232}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Надеждинка|Надеждинка|d|Q4311888}} 
Покровск районы, Надеждинка
| иялек = {{байрак|Россия}} [[РФ]]
|отставкада    = 
|дәрәҗә         =  гвардия капитаны
|гаскәр төре      = авиация
|җитәкчелек иткән     = [[Ка-52]] «Аллигатор» вертолеты экипажы 
|бүләкләр = [[Файл:Hero of the Russian Federation medal.png|25px]] [[Файл:Медаль За отвагу Тип 2.png|25px|«Батырлык өчен» медале (Россия, 2022)]]
}}
{{Фш|Гыймранов}}
'''Тимур Гыймранов''', Тимур Илдар улы Гыймранов (''Тимур Ильдарович Гимранов; [[1997 ел]]ның [[5 декабрь|5 декабре]], [[Үзбәкстан]], [[Кашкадәрья өлкәсе]], [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] ― [[2026 ел]]ның [[20 март]]ы, [[Донецк Халык Республикасы]], Покровск районы, Надеждинка'') ― хәрби очучы, [[Ка-52]] («Аллигатор») вертолеты командиры, [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]] һәлак булган гвардия капитаны, [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң). Махсус хәрби операция уздыру чорында [[Россия Герое]] исеме бирелгән 18нче татарстанлы&lt;ref&gt;[https://kam.business-gazeta.ru/news/709638 Путин присвоил звание Героя России казанскому командиру Ка-52 посмертно.] БИЗНЕС Online, 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1997 елның 5 декабрендә Үзбәкстанның [[Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья вилаяте]] [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] шәһәрендә туган. Гаиләсе белән берникадәр вакыт [[Казан]]да яшәгән, соңрак Татарстан Республикасы [[Биектау районы]] [[Бөреле җәнлек совхозы|Бөреле]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бөреле авыл җирлеге| авыл җирлегенә|d|Q23895754}} керүче [[Бимәр (Биектау районы)|Бимәр]] авылына күчеп килгән, анда йорт төзегәннәр.

2015 елда Казанның 27нче гимназиясен&lt;ref&gt;[https://edu.tatar.ru/vahit/page2224.htm  МБОУ Гимназия № 27 Вахитовского района Казани]&lt;/ref&gt; тәмамлаган. Чыгарылыш сыйныфларында укыганда ДОСААФ аэроклубына йөргән, анда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Як-52|Як-52|d|Q932091}} самолетында тулы очу әзерлеген узган.

2015 елның 1 августында Россия Федерациясе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|РФ Хәрби-һава көчләре|Хәрби-Һава Көчләренең|d|Q209833}} [[Сызрань]] шәһәрендәге «Профессор Н. Е. Жуковский һәм Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һава академиясе» хәрби укыту-фәнни үзәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сызрань югары хәрби авиация очучылар училищесы (хәрби институт)| филиалына| d|Q4447913}} укырга кергән, аны 2020 елда тәмамлаган. Училищены тәмамлаганнан соң, лейтенант Тимур Гыймранов [[Свердловск өлкәсе]] [[Каменск-Уральски|Каменск-Уральский]] авиация частьләренең берсендә [[Ми-24]] вертолеты командиры булып хезмәт иткән&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall139551889_6431 Тимур Ильдарович Гимранов и Илья Александрович Кужлев.] ВКС — Герои нашего времени Вконтакте, 15.04.2026{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2022 елның 24 февраленнән [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]]: Ми-24 хәрби вертолетында {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Һава-десант гаскәрләре|ВДВ|d|Q977436}} десантчыларын йөрткән [[Ми-8|Ми-8не]] озата барган, [[Ка-52]] вертолетларын һәм Ми-8 десант вертолетларын каплаган, шуннан соң Ка-52 хәрби вертолетына яңадан укытуга җибәрелгән. 2022 елда өлкән лейтенант («Ежик» кушаматлы) Гыймранов «Батырлык өчен» {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Батырлык өчен» медале (Россия)|медале|d|Q16675224}} белән бүләкләнгән. 2026 елның мартында армия авиациясенең 17нче гвардия бригадасының Ка-52 («Аллигатор») вертолеты командиры буларак һәлак булган.

== Үлеме ==
2026 елның 20 мартында [[Ка-52]] вертолеты экипажы командиры Тимур Гыймранов һәм штурман-оператор Илья Кужлев [[Донецк Халык Республикасы]] һәм [[Днепропетровск өлкәсе]] чигендә Надеждинка (Надеевка) торак пункты тирәсендә хәрби бирем үтәгән. Биремнән кайтканда, аларның вертолетына украин ягы [[Пилотсыз очу аппараты]] һөҗүм иткән. Вертолетның сул канаты чәлпәрәмә килгән, ул яна башлаган. Тимур Гыймранов идарәне саклап калган һәм вертолетны җиргә утыртуга ирешкән. Экипаж вертолеттан чыга алган, ләкин тиздән аларга янәдән украин ягы пилотсыз очу аппараты-камикадзе (БПЛА) һөҗүм иткән. Вертолетның командиры капитан Тимур Гыймранов һәм штурман өлкән лейтенант Илья Кужлев (1999 елда [[Пермь өлкәсе]] [[Елау районы |Елово районы]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Елово| Елово|d| Q2949656}} авылында туган) алган яралардан һәлак булганнар &lt;ref&gt;[https://vatantat.ru/news/vladimir-putin-tatarstannan-ocucy-egetka-ulgannan-son-rossiia-geroe-isemen-birde-118227 Владимир Путин Татарстаннан очучы егеткә үлгәннән соң Россия Герое исемен бирде.] [[Ватаным Татарстан]], 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

Тимур Гыймранов [[Биектау районы]] [[Биектау]] авылындагы мөселман зиратында җирләнгән.

Хәрби бурычын үтәгәндә күрсәткән батырлыгы һәм фидакарьлеге өчен Тимур Гыймрановка үлгәннән соң [[Россия Герое]] исеме бирелгән &lt;ref&gt;[https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026&lt;/ref&gt;. 
{{көтелгән вакыйгалар}}
[[«Алтын Йолдыз» медале (РФ)|Россия Герое Алтын Йолдызы]] Гыймрановның әти-әнисенә тапшырыла&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rostam-minnexanov-rossiya-geroenyn-ati-anisena-altyn-ioldyz-tapsyracak-5928261  Рөстәм Миңнеханов Россия Героеның әти-әнисенә Алтын Йолдыз тапшырачак.] «Татар-информ»&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026
* ''Станислав Шемелов''. [https://www.business-gazeta.ru/article/701745 . Брал Гостомель, бил врага под Покровском, посадил горящий Ка-52: в Казани почтили память Тимура Гимранова.] БИЗНЕС Online, 8.05.2026{{ref-ru}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Гыймранов, Тимур}}
[[Төркем:РФ Каһарманнары]]
[[Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар]]
[[Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре]]
[[Төркем:Сызрань ЮХАОУ тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Россия очучылары]]
[[Төркем:«Батырлык өчен» медале (Россия) белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:«Махсус хәрби операциядә катнашучыга» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Капитаннар (Россия Федерациясе)]]</text>
      <sha1>8pwm0aixs830lh5qn88ca0mp7dzefau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024828</id>
      <parentid>6024813</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38472-02</username>
        <id>61609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тәрҗемәи хәле */</comment>
      <origin>6024828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10816" sha1="04suk0btj69a5d6mnipc5lkgwfgrtvj" xml:space="preserve">{{ Хәрби эшлекле
 | исем            = Тимур Гыймранов
 | рәсем       = Т.И.Гимранов.jpeg
 | ширина         = 200px
 | туу датасы  = 5.12.1997
| туу урыны  = [[Үзбәкстан]], {{Туу җире|Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья өлкәсендә}}, [[Каршы (шәһәр)|Каршы]]
 | үлем датасы    = 20.03.2026
| үлем урыны  = [[Донецк Халык Республикасы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Покровск районы (Донецк Халык Республикасы)|Покровск районы|d|Q103821232}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Надеждинка|Надеждинка|d|Q4311888}} 
Покровск районы, Надеждинка
| иялек = {{байрак|Россия}} [[РФ]]
|отставкада    = 
|дәрәҗә         =  гвардия капитаны
|гаскәр төре      = авиация
|җитәкчелек иткән     = [[Ка-52]] «Аллигатор» вертолеты экипажы 
|бүләкләр = [[Файл:Hero of the Russian Federation medal.png|25px]] [[Файл:Медаль За отвагу Тип 2.png|25px|«Батырлык өчен» медале (Россия, 2022)]]
}}
{{Фш|Гыймранов}}
'''Тимур Гыймранов''', Тимур Илдар улы Гыймранов (''Тимур Ильдарович Гимранов; [[1997 ел]]ның [[5 декабрь|5 декабре]], [[Үзбәкстан]], [[Кашкадәрья өлкәсе]], [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] ― [[2026 ел]]ның [[20 март]]ы, [[Донецк Халык Республикасы]], Покровск районы, Надеждинка'') ― хәрби очучы, [[Ка-52]] («Аллигатор») вертолеты командиры, [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]] һәлак булган гвардия капитаны, [[Россия Федерациясе Герое]] (2026, үлгәннән соң). Махсус хәрби операция уздыру чорында [[Россия Герое]] исеме бирелгән 18нче татарстанлы&lt;ref&gt;[https://kam.business-gazeta.ru/news/709638 Путин присвоил звание Героя России казанскому командиру Ка-52 посмертно.] БИЗНЕС Online, 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==
1997 елның 5 декабрендә Үзбәкстанның [[Кашкадәрья өлкәсе|Кашкадәрья вилаяте]] [[Каршы (шәһәр) |Каршы]] шәһәрендә туган. Гаиләсе белән берникадәр вакыт [[Казан]]да яшәгән, соңрак Татарстан Республикасы [[Биектау районы]] [[Бөреле җәнлек совхозы|Бөреле]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Бөреле авыл җирлеге| авыл җирлегенә|d|Q23895754}} керүче [[Бимәр (Биектау районы)|Бимәр]] авылына күчеп килгән, анда йорт төзегәннәр.

2015 елда Казанның [[27 нче гимназия (Казан)|27нче гимназиясен]]&lt;ref&gt;[https://edu.tatar.ru/vahit/page2224.htm  МБОУ Гимназия № 27 Вахитовского района Казани]&lt;/ref&gt; тәмамлаган. Чыгарылыш сыйныфларында укыганда ДОСААФ аэроклубына йөргән, анда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Як-52|Як-52|d|Q932091}} самолетында тулы очу әзерлеген узган.

2015 елның 1 августында Россия Федерациясе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|РФ Хәрби-һава көчләре|Хәрби-Һава Көчләренең|d|Q209833}} [[Сызрань]] шәһәрендәге «Профессор Н. Е. Жуковский һәм Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һава академиясе» хәрби укыту-фәнни үзәге {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Сызрань югары хәрби авиация очучылар училищесы (хәрби институт)| филиалына| d|Q4447913}} укырга кергән, аны 2020 елда тәмамлаган. Училищены тәмамлаганнан соң, лейтенант Тимур Гыймранов [[Свердловск өлкәсе]] [[Каменск-Уральски|Каменск-Уральский]] авиация частьләренең берсендә [[Ми-24]] вертолеты командиры булып хезмәт иткән&lt;ref&gt;[https://vk.ru/wall139551889_6431 Тимур Ильдарович Гимранов и Илья Александрович Кужлев.] ВКС — Герои нашего времени Вконтакте, 15.04.2026{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

2022 елның 24 февраленнән [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операциядә]]: Ми-24 хәрби вертолетында {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Һава-десант гаскәрләре|ВДВ|d|Q977436}} десантчыларын йөрткән [[Ми-8|Ми-8не]] озата барган, [[Ка-52]] вертолетларын һәм Ми-8 десант вертолетларын каплаган, шуннан соң Ка-52 хәрби вертолетына яңадан укытуга җибәрелгән. 2022 елда өлкән лейтенант («Ежик» кушаматлы) Гыймранов «Батырлык өчен» {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Батырлык өчен» медале (Россия)|медале|d|Q16675224}} белән бүләкләнгән. 2026 елның мартында армия авиациясенең 17нче гвардия бригадасының Ка-52 («Аллигатор») вертолеты командиры буларак һәлак булган.

== Үлеме ==
2026 елның 20 мартында [[Ка-52]] вертолеты экипажы командиры Тимур Гыймранов һәм штурман-оператор Илья Кужлев [[Донецк Халык Республикасы]] һәм [[Днепропетровск өлкәсе]] чигендә Надеждинка (Надеевка) торак пункты тирәсендә хәрби бирем үтәгән. Биремнән кайтканда, аларның вертолетына украин ягы [[Пилотсыз очу аппараты]] һөҗүм иткән. Вертолетның сул канаты чәлпәрәмә килгән, ул яна башлаган. Тимур Гыймранов идарәне саклап калган һәм вертолетны җиргә утыртуга ирешкән. Экипаж вертолеттан чыга алган, ләкин тиздән аларга янәдән украин ягы пилотсыз очу аппараты-камикадзе (БПЛА) һөҗүм иткән. Вертолетның командиры капитан Тимур Гыймранов һәм штурман өлкән лейтенант Илья Кужлев (1999 елда [[Пермь өлкәсе]] [[Елау районы |Елово районы]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Елово| Елово|d| Q2949656}} авылында туган) алган яралардан һәлак булганнар &lt;ref&gt;[https://vatantat.ru/news/vladimir-putin-tatarstannan-ocucy-egetka-ulgannan-son-rossiia-geroe-isemen-birde-118227 Владимир Путин Татарстаннан очучы егеткә үлгәннән соң Россия Герое исемен бирде.] [[Ватаным Татарстан]], 25.08.2026&lt;/ref&gt;.

Тимур Гыймранов [[Биектау районы]] [[Биектау]] авылындагы мөселман зиратында җирләнгән.

Хәрби бурычын үтәгәндә күрсәткән батырлыгы һәм фидакарьлеге өчен Тимур Гыймрановка үлгәннән соң [[Россия Герое]] исеме бирелгән &lt;ref&gt;[https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026&lt;/ref&gt;. 
{{көтелгән вакыйгалар}}
[[«Алтын Йолдыз» медале (РФ)|Россия Герое Алтын Йолдызы]] Гыймрановның әти-әнисенә тапшырыла&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/rostam-minnexanov-rossiya-geroenyn-ati-anisena-altyn-ioldyz-tapsyracak-5928261  Рөстәм Миңнеханов Россия Героеның әти-әнисенә Алтын Йолдыз тапшырачак.] «Татар-информ»&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://biektaw.ru/news/svo/letcik-iz-vysokogorskogo-raiona-predstavlen-k-zvaniiu-geroia-rossii Летчик из Высокогорского района представлен к званию Героя России.] Высокогорские вести, 10.06.2026
* ''Станислав Шемелов''. [https://www.business-gazeta.ru/article/701745 . Брал Гостомель, бил врага под Покровском, посадил горящий Ка-52: в Казани почтили память Тимура Гимранова.] БИЗНЕС Online, 8.05.2026{{ref-ru}}
{{Тышкы сылтамалар}}
{{DEFAULTSORT:Гыймранов, Тимур}}
[[Төркем:РФ Каһарманнары]]
[[Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар]]
[[Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре]]
[[Төркем:Сызрань ЮХАОУ тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Россия очучылары]]
[[Төркем:«Батырлык өчен» медале (Россия) белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:«Махсус хәрби операциядә катнашучыга» медале белән бүләкләнүчеләр]]
[[Төркем:Капитаннар (Россия Федерациясе)]]</text>
      <sha1>04suk0btj69a5d6mnipc5lkgwfgrtvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:«Махсус хәрби операциядә катнашучыга» медале белән бүләкләнүчеләр</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492779</id>
    <revision>
      <id>6024809</id>
      <timestamp>2026-08-26T12:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>төркем ясау</comment>
      <origin>6024809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="lailyvm0py5s40pdoxtprcgcyz8n9r7" xml:space="preserve">[[Төркем:Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясендә катнашучылар]]
[[Төркем:Россия Федерациясе медальләре белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>lailyvm0py5s40pdoxtprcgcyz8n9r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Капитаннар (Россия Федерациясе)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492780</id>
    <revision>
      <id>6024810</id>
      <timestamp>2026-08-26T12:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Әмир</username>
        <id>15082</id>
      </contributor>
      <comment>төркем ясау</comment>
      <origin>6024810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="4b8h25b99eekzhiq8pnztbsaalfphxk" xml:space="preserve">[[Төркем:Россия Федерациясе офицерлары]]
[[Төркем:Капитаннар]]</text>
      <sha1>4b8h25b99eekzhiq8pnztbsaalfphxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Potd/2026-08-27</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1492781</id>
    <revision>
      <id>6024847</id>
      <timestamp>2026-08-26T18:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Lago Coldai 6.jpg»</comment>
      <origin>6024847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="lk4kk7b22fwbsdxubi1bprxm9l35qyl" xml:space="preserve">Lago Coldai 6.jpg</text>
      <sha1>lk4kk7b22fwbsdxubi1bprxm9l35qyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Motd/2026-08-27</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1492782</id>
    <revision>
      <id>6024848</id>
      <timestamp>2026-08-26T18:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Cara Mengonsumsi Papeda.webm»</comment>
      <origin>6024848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="g1eud7sw0s6wjibrrdof1j61u46cxoy" xml:space="preserve">Cara Mengonsumsi Papeda.webm</text>
      <sha1>g1eud7sw0s6wjibrrdof1j61u46cxoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Панасоник М2 өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492783</id>
    <revision>
      <id>6024951</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем ''[[Панасоник М2|Панасоник М2'гә]]'' чыгарылырга җыенган һәм чыкмаган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="ntpm0rcv71vtm4xr03uyuenuq32x4iq" xml:space="preserve">Бу төркем ''[[Панасоник М2|Панасоник М2'гә]]'' чыгарылырга җыенган һәм чыкмаган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>ntpm0rcv71vtm4xr03uyuenuq32x4iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Панасоник М2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492784</id>
    <revision>
      <id>6024952</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1368231536|Panasonic M2]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>6024952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356" sha1="syr3xdtjpwu754vkn5ba3v8kwysqq4e" xml:space="preserve">
'''Панасоник М2''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Panasonic M2''; электә '''3ДО М2''' (''3DO M2'') исеме аснында билгеле иде) — мультимедиа терминалы һәм баш тартылган санак уеннары консоле.
[[Төркем:Йорт уен консольләре]]</text>
      <sha1>syr3xdtjpwu754vkn5ba3v8kwysqq4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024954</id>
      <parentid>6024952</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="6ptshokz4r8jb1t7tg7luamwobryoik" xml:space="preserve">
'''Панасоник М2''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Panasonic M2''; электә '''3ДО М2''' (''3DO M2'') исеме аснында билгеле иде) — мультимедиа терминалы һәм баш тартылган санак уеннары консоле.
[[Төркем:Йорт уен консольләре]]

{{stub}}</text>
      <sha1>6ptshokz4r8jb1t7tg7luamwobryoik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мандолина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492785</id>
    <revision>
      <id>6024955</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/150850564|Мандолина]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>6024955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56873" sha1="034nhr8d11yomp4zgwxoepq2s8tgw59" xml:space="preserve">
'''Мандолина''' ( {{Lang-it|mandolino}} - дүрт икеләтә металл кыллы ( хор ) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора  .

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]&lt;nowiki/&gt;н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура , пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''&quot;ban&quot;, &quot;pan&quot;, &quot;tam&quot;'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]] )'' һәм грекча &quot; ''pandúra&quot;''  сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле  ) - ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле  ) , ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.


1720-1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр   мандолинала уйнау өчен   XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла  .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А.   Вивальди]] һәм  Хассе  Иоганн Адольф  башка зур әсәрләрендә ирешә. {{Sfn|БРЭ|2011}} .

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В.Бетховен тарафыннан  (1770-1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда  Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель  мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган.{{Sfn|БРЭ|2011}} Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) «мәсхәрәче биюе»ндә 12 мандолина кулланган.


.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837) , Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)  

1880 елларның икенче яртысыннан  төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957)  . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н.Т. Лысенконың  (1967, рус һәм украин телләрендә)  “Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе”н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада  музыкаль  эксцентрик  куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;

1926 елдан  овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган  . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, &quot;Неаполитан&quot; дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина ( ''мандола'' ) кушыла  .

Рус итальян артисты &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt100&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Nobr&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Калып:Nobr&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Д. Ф. Париса&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAVk&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Д. Ф. Париса&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; җитәкчелегендәге &quot;Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге&quot; рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына  . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була  . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский  (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда “Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге” уставы басылып чыга , ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников  җитәкчелегендәге &quot;Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте&quot; турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән  ). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898-1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич  (1888-1971) белән берлектә шундый ук төркемгә - 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала .

Музыкант В. В. Андреевнең    неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу   Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында  идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  . 1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра   {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}} . Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt121&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Nobr&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Калып:Nobr&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Н. Ф. Финдейзен&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAZc&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Н. Ф. Финдейзен&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;  үзенең көндәлекләрендә &quot;аларның домрасы - карикатуралы мандолина&quot; дип билгеләп үткән (1907)  .

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче &quot;Маяк&quot; җәмгыятенең (1900–1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда  мандолина укытучысы В. И Степанов  мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}..&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә  . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга  . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һ.б. торган  .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}}   Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында[67] (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла[2][3]. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән)[4], В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән)[6], Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.


Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә  . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30–40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә  . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була .

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}} .

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән   {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA64 64]}} . &quot;Классик&quot; төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган &quot;романтик&quot; төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла)  {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA195 195]}} . Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863-1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган  {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA205 205]}} .

Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән  . ''Контрабасның'' (лиолос  {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA205 205]}}, мандолона  ) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый  . ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла  яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак  {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA206 206]-[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;lpg=PA207&amp;hl=ru&amp;pg=PA207 207]}} .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzini&lt;ref name=&quot;rogal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sparks&quot; /&gt;{{rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA207 207]}})}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус  үлчәмнәре, ''см'' 
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

.

* ''Овал'' (неаполитан) - корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе  ) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан  . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана  .
* ''Ярым овал'' (Вена) - конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин  . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә &quot;яссы&quot; яки &quot;португал&quot; дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) - корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора  ( португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен  .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' - тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән  . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр  скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы  була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль)  . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе - тавышсыз аккордларны ( ''чоп аккордларын'' ) уйнап,  икенче һәм дүртенче тактларын  ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, - унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр|refs=&lt;ref name=&quot;bre-andr&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Большая российская энциклопедия. Том 1
 |часть        = Андреев В.В.
 |ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/1822709
 |место        = М.
 |год          = 2005
 |страницы     = 724
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bre-lut&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Большая российская энциклопедия. Электронная версия
 |часть        = Лютня
 |ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/4981028
 |место        = М.
 |год          = 2017
 |ref          = БРЭ
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;modr&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Модр А.
 |заглавие     = Музыкальные инструменты
 |оригинал     = ''Modr A.'' Hudební nástroje
 |часть        = Мандолина (63—65, 222—223). Лютня (с. 58—60)
 |ответственный= Перевод с чешского Л. А. Александровой с третьего издания 1954 года
 |место        = М.
 |издательство = МузГИз
 |год          = 1959
 |страниц      = 267
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;slovlht&quot;&gt;Неаполитанский оркестр (с. 232). Деревенское трио (с. 89—90) // [http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf Любительское художественное творчество в России XX века. Словарь] {{Wayback|url=http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf |date=20210726010402 }} / Ред. Т. Н. Суханова. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 496 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;riman&quot;&gt;[[s:МСР/ВТ/Мандолина|Мандолина]] // Музыкальный словарь. Том 2 / Сост. Г. Риман. Перевод с 5-го нем. изд. Б. Юргенсона. — Москва-Лейпциг: Юргенсон, 1901-1904. — С. 804.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;riman2&quot;&gt;[[s:МСР/ВТ/Бандола|Бандола]] // Музыкальный словарь. Том 1 / Сост. Г. Риман. Перевод с 5-го нем. изд. Б. Юргенсона. — Москва-Лейпциг: Юргенсон, 1901-1904. — С. 74.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;prokop&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Прокопенко Н. А.
 |заглавие     = Устройство, хранение и ремонт народных музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолины
 |место        = М.
 |издательство = Музыка
 |год          = 1977
 |страницы     = 10—13
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;komar&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Комаров Н. А., Федюнин С. Н.
 |заглавие     = Изготовление и ремонт щипковых музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = Легпромбытиздат
 |год          = 1988
 |страницы     = 186
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;band&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Бандас Л. Л., Кузнецов И. А.
 |заглавие     = Производство и ремонт щипковых музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = Лёгкая и пищевая промышленность
 |год          = 1983
 |страницы     = 5, 43—46, 242
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lach&quot;&gt;{{Статья
 |автор       = Лачинова Т. С.
 |заглавие = Многоликая мандолина
 |ссылка     = http://archive.gazetaigraem.ru/a5201006
 |издание   = Играем с начала. Da capo al fine
 |тип           = газета
 |место       = М.
 |год           = 2010
 |месяц       = 6
 |номер       = 6 (78)
 |archive-date      = 2020-01-29
 |archive-url       = https://web.archive.org/web/20200129205636/http://archive.gazetaigraem.ru/a5201006
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;otyug&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Отюгова Т. А., Галембо А. С., Гурков И. М.
 |заглавие     = Рождение музыкальных инструментов. Из истории Ленинградского производственного объединения по изготовлению музыкальных инструментов
 |место        = Л.
 |издательство = Музыка
 |год          = 1986
 |страницы     = 114—118
 |страниц      = 187
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;katalog&quot;&gt;{{Книга
 |ответственный= Министерство местной промышленности РСФСР
 |заглавие     = Каталог музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолины
 |ссылка часть = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01002370417?page=55
 |место        = М.
 |издательство = Главместпромсбыт
 |год          = 1949
 |страницы     = 51—54
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rogal&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Рогаль-Левицкий Д. Р.
 |заглавие     = Современный оркестр. Том 4
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = МузГИз
 |год          = 1956
 |страницы     = 86—96
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;varl&quot;&gt;{{Книга
 |автор       = Варламов Д. И.
 |заглавие    = Народные традиции в контексте эволюции национального инструментализма в музыкальном искусстве России XIX—XX веков. Автореферат диссертации
 |ссылка      = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003470234?page=31
 |место       = Саратов
 |год         = 2009
 |страницы    = 31
 |archivedate = 2021-07-09
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20210709182712/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003470234?page=31
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;imh&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Имханицкий М. И.
 |заглавие     = У истоков русской народной культуры
 |место        = М.
 |издательство = Музыка
 |год          = 1987
 |страницы     = 57—58
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;famin&quot;&gt;''Фаминцын А. С.'' Домра и сродные ей музыкальные инструменты русского народа. — СПб.: Тип. Э. Арнгольда, 1891. — С. 194.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kauf&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01010268017?page=19 Музыкальный магазин Г. Кауфман. Прейс-курант на 1930 год.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01010268017?page=19 |date=20210709184826 }} — Вятка: Муз. магазин Г. Кауфман, 1929. — С. 17.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rocco&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01002466563 Мандолинист-виртуоз Эрнесто Рокко. Отзывы С.-Петербургской прессы 1903.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01002466563 |date=20210709182651 }} — СПб.: Тип. М. Д. Ломковского, 1903. — 20 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mis&quot;&gt;[http://www.neapol-m.ru/article.php?id=1 Неаполитанский ансамбль им. Мисаиловых] {{Wayback|url=http://www.neapol-m.ru/article.php?id=1 |date=20210611193257 }} // Официальный сайт&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bmstu&quot;&gt;[http://culture.bmstu.ru/neapol/ Неаполитанский ансамбль им. Мисаиловых] {{Wayback|url=http://culture.bmstu.ru/neapol/ |date=20210611193254 }} // Дворец культуры МГТУ им. Баумана&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;katysh&quot;&gt;[http://kirovecspb.ru/neopalitanskiy-orkestr/ Неаполитанский оркестр А. Г. Катышева] {{Wayback|url=http://kirovecspb.ru/neopalitanskiy-orkestr/ |date=20210611193254 }} // Центр культуры и досуга &quot;Кировец&quot;, СПб&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;igl20141&quot;&gt;{{Статья
 |автор       =
 |заглавие = В. А. Русанов
 |ссылка     = http://www.guitar-times.ru/pages/magazine/IGvL_10_2014.pdf
 |издание   = История гитары в лицах
 |тип           = журнал
 |год           = 2014
 |номер       = 1 (10)
 |страницы = 8, 28—29, 38
 |archive-date      = 2021-06-24
 |archive-url       = https://web.archive.org/web/20210624201803/http://www.guitar-times.ru/pages/magazine/IGvL_10_2014.pdf
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gitime&quot;&gt;[http://www.guitar-times.ru/pages/historians/brustein2.htm А. С. Бруштейн] {{Wayback|url=http://www.guitar-times.ru/pages/historians/brustein2.htm |date=20220314021653 }} // Журнал &quot;История гитары в лицах&quot;&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gitime2012&quot;&gt;[http://www.guitar-times.ru/pages/magazine/no4_p43.htm Владимир Сазонов] {{Wayback|url=http://www.guitar-times.ru/pages/magazine/no4_p43.htm |date=20210611231306 }} // Журнал &quot;История гитары в лицах&quot;. — 2012. — № 4. — С. 43.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;findnev&quot;&gt;''Финдейзен Н. Ф.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004895259?page=212 Дневники 1902—1909.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004895259?page=212 |date=20210709181851 }} — СПб.: Дмитрий Буланин, 2010. — С. 190.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;zaneb&quot;&gt;''Финдейзен Н. Ф.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01008520166?page=79 Очерки по истории музыки в России с древнейших времён до конца XVIII века. Том 2, вып. 5.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01008520166?page=79 |date=20210709182946 }} — М.-Л.: Гос. издательство, 1928. — С. 153, 167.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;findkrit&quot;&gt;''Финдейзен Н. Ф.'' [[s:По поводу оркестра балалаек г. Андреева (Финдейзен Н. Ф.)|По поводу оркестра балалаек г. Андреева]] // Русская музыкальная газета. — СПб., 1898. — № 5—6. — С. 614.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;derev&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl02000025293?page=9 Деревенский театр] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl02000025293?page=9 |date=20210709182131 }} : журнал. — М.: Крестьянская газета, 1926. — Август (№ 8 (13)). — С. 7—8.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ustav1887&quot;&gt;Устав С.-Петербургскаго кружка любителей мандолинистов и гитаристов. — СПб.: Тип. Ю. Штауфа (И. Фишона), 1887. — 15 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ustav1897&quot;&gt;Устав Общества мандолинистов и гитаристов любителей в Москве. [Утв. 24 дек. 1897 г.] — М., 1898. — 15 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ustav1911&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003783135 Устав Первого Санкт-Петербургского кружка мандолинистов и гитаристов.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003783135 |date=20210709182559 }} — СПб.: Тип. Е. А. Полубояриновой, 1911. — 14 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;peres&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Пересада А. И.
 |заглавие     = Оркестры русских народных инструментов. Справочник
 |место        = М.
 |издательство = Советский композитор
 |год          = 1985
 |страницы     = 55
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;skroz&quot;&gt;''Скрозникова А. А.'' [http://gnesin-academy.ru/wp-content/documents/nauka/SBORNIK2016.pdf Мандолина эпохи Романтизма. Разновидности инструмента] {{Wayback|url=http://gnesin-academy.ru/wp-content/documents/nauka/SBORNIK2016.pdf |date=20210710131322 }} // Исследования молодых музыковедов. Сборник статей по материалам конференции 14—15 апреля 2016 / РАМ им. Гнесиных. Отв. ред. Т. И. Науменко. — М.: Пробел-2000, 2016. — С. 102—103.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kolok&quot;&gt;''Колокольцов К. В.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003678911?page=246 Хор любителей духовой музыки. Очерк. 1858—1897.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003678911?page=246 |date=20210709182225 }} — СПб.: Скоропечатня &quot;Надежда&quot;, 1897. — Приложения XXXV.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mayak3&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976731?page=10 Третий год деятельности &quot;Маяка&quot;.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976731?page=10 |date=20210709181846 }} — СПб., 1904. — С. 10.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mayak4&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976730?page=8 Четвёртый год деятельности &quot;Маяка&quot;.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976730?page=8 |date=20210709182115 }} — СПб., 1905. — С. 8, 11.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mayak6&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976728?page=4 Шестой год деятельности &quot;Маяка&quot;.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976728?page=4 |date=20210709203059 }} — СПб., 1907. — С. 7.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mayak7&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976727?page=25 Седьмой год деятельности &quot;Маяка&quot;.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976727?page=25 |date=20210709182653 }} — СПб., 1908. — С. 47.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mayak10&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976724?page=20 Десятый год деятельности &quot;Маяка&quot;.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976724?page=20 |date=20210709183000 }} — СПб., 1911. — С. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mayak16&quot;&gt;[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976718?page=27 Шестнадцатый год деятельности &quot;Маяка&quot;.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003976718?page=27 |date=20210709182355 }} — Петроград, 1917. — С. 50.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-maranz&quot;&gt;{{Книга
 |ответственный= Под общ. ред. Г. Михайлова
 |автор        = Маранцлихт М.
 |заглавие     = Самоучитель игры на мандолине или четырёхструнной домре (по нотно-цифровой системе)
 |место        = М.
 |издательство = Советский композитор
 |год          = 1974
 |страницы     = 15
 |страниц      = 70
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-keler&quot;&gt;''Кёлер Э.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004467539 Новая практическая весьма понятная школа для мандолины.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004467539 |date=20210709182320 }} — М.: Ю. Г. Циммерман. — 24 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-kul&quot;&gt;''Куликов И.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004475306 Школа для мандолины. Облегченная и упрощенная метода, приспособленная к самоучению.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004475306 |date=20210709184849 }} — М.: П. Юргенсон, 1890. — 27 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-krist1&quot;&gt;''Кристофаро Ф.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004465561 Школа для мандолины. Méthode de mandoline. Ч. 1.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004465561 |date=20210709182155 }} — М.: Гутхейль, 1896. — 79 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-krist2&quot;&gt;''Кристофаро Ф.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004466155 Школа для мандолины. Méthode de mandoline. Ч. 2.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004466155 |date=20210709182000 }} — М.: Гутхейль, 1896. — 95 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-nad&quot;&gt;''Надежин Л. А.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004467473 Школа-самоучитель для мандолины.] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004467473 |date=20210709182732 }} — М.: И. Ф. Мюллер, 1904. — 47 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-trap&quot;&gt;''Трапезников Н. П.'' Самоучитель для мандолины. Новейший общедоступный и практический по нотной и циферной системам. — СПб.: Северная лира, 1909. — 23 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-zarn&quot;&gt;''Сендерей С. З.'' [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01005524942?page=79 Кооперативный магазин — рассадник музыкальной халтуры] {{Wayback|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01005524942?page=79 |date=20210709182359 }} // Довести до конца борьбу с нэпманской музыкой. — М., 1931. — С. 72—74.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-yashn&quot;&gt;''Яшнев В. И.'' Новейший самоучитель для мандолины по нотной и цифровой системе. — Л.: Тритон, 1928. — 15 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-bel&quot;&gt;''Бельский М. З.'' Новейший общедоступный самоучитель для мандолины по нотной и циферной системам. — М.: Лит. Гроссе.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-petr&quot;&gt;''Петров И. Я.'' Новейший самоучитель для мандолины по нотной и циферной системам. — изд. 18-е испр. — [М.: Изд. О. Клаус, до 1917.] — 24 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-alex&quot;&gt;''Александров Д.'' Самоучитель игры на мандолине по нотной и цифровой системам. — М.: МузГИз, 1931. — 24 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-isak&quot;&gt;''Исаков К. А.'' Новейший самоучитель для мандолины по нотной и цифровой системе + Сборник пьес &quot;Любимец мандолиниста&quot;. — Л.: Изд. авт., 1926—1927.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-mih&quot;&gt;''Михайлов Г. Г.'' Самоучитель игры на мандолине и четырёхструнной домре. — М.: МузГИз, 1957. — 97 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-krugl&quot;&gt;''Круглов В. П.'' Школа игры на мандолине. — М.: РАМ им. Гнесиных, 2008. — 184 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;krugl&quot;&gt;''Короткова Е.'' [https://gazetaigraem.ru/article/5770 Домра плюс мандолина. Интервью с В. П. Кругловым] {{Wayback|url=https://gazetaigraem.ru/article/5770 |date=20210608182315 }} // Играем с начала. Da capo al fine : газета. — М., 2006. — 1 августа.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sam-rozm&quot;&gt;''Розмыслов П. А.'' Самоучитель для мандолины по новейшей циферной методе. В 2 ч. — СПб.: Изд. авт., 1904. — 16 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fish&quot;&gt;Бетховен. Тема с вариациями. Адажио. Сонатина. Пьесы для мандолины в обработке для фортепиано В. Блока. — М.: МузГИз, 1963. — 28 с.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mandola&quot;&gt;{{ref|de}} {{Книга
 |автор        = Sachs C.
 |заглавие     = Real-Lexikon der Musikinstrumente
 |часть        = Mandola
 |ссылка часть = https://archive.org/details/reallexikondermu00sach/page/251/mode/1up
 |место        = B.
 |издательство = Im Verlag von Julius Bard
 |год          = 1913
 |страницы     = 251—253
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;grove&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Tyler J., Sparks P.
 |заглавие     = The New Grove. Dictionary of music and musicians
 |часть        = Mandolin
 |место        = New York
 |издательство = Oxford University Press
 |год          = 2001
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sparks&quot;&gt;''Sparks P.'' The Classical Mandolin. — New York: Oxford University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sparks1989&quot;&gt;''Sparks P.'' [https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/7412/1/A_HISTORY_OF_THE_NEAPOLITAN_MANDOLINE_FROM_ITS_ORIGINS_UNTIL.pdf A history of the neapolitan mandoline from its origins until.] {{Wayback|url=https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/7412/1/A_HISTORY_OF_THE_NEAPOLITAN_MANDOLINE_FROM_ITS_ORIGINS_UNTIL.pdf |date=20220308125825 }} — City University of London, 1989. — P. 61—62. — 205 p.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;[http://www.atlasofpluckedinstruments.com/mandolins.htm#mandriola Mandolins] {{Wayback|url=http://www.atlasofpluckedinstruments.com/mandolins.htm#mandriola |date=20210506071506 }} // Atlas of Plucked Instruments&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;piccolo&quot;&gt;[https://www.minermusic.com/piccolomandolin.htm Piccolo Mandolin] {{Wayback|url=https://www.minermusic.com/piccolomandolin.htm |date=20210606155021 }} // minermusic.com&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gibs1890&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150805101828/http://www.gibson.com/press/press_history.asp Gibson History] // gibson.com (архивировано в 2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;briefhist&quot;&gt;[http://vintagemandolin.com/mandohistory.html A Brief History Of Gibson Mandolins] {{Wayback|url=http://vintagemandolin.com/mandohistory.html |date=20210418224432 }} // vintagemandolin.com&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mcafe&quot;&gt;[https://www.mandolincafe.com/glossary/glossary_12.shtml Chop Chord. Mandolin Glossary] {{Wayback|url=https://www.mandolincafe.com/glossary/glossary_12.shtml |date=20210624200631 }} // Mandolin Cafe&lt;/ref&gt;}}

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}
[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>034nhr8d11yomp4zgwxoepq2s8tgw59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024961</id>
      <parentid>6024955</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6024961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33607" sha1="kiue50oqxxg8odvm23rh650t9eekjzu" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt100&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Nobr&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Калып:Nobr&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Д. Ф. Париса&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAVk&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Д. Ф. Париса&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала .

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин. . 1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}} . Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән)[4], В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән)[6], Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була .

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA64 64]}} . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA205 205]}}, мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA206 206]-[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;lpg=PA207&amp;hl=ru&amp;pg=PA207 207]}} .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzini&lt;ref name=&quot;rogal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sparks&quot; /&gt;{{rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA207 207]}})}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;


== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>kiue50oqxxg8odvm23rh650t9eekjzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024962</id>
      <parentid>6024961</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төрләре */</comment>
      <origin>6024962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33538" sha1="dvmzh5uca9fzlln0f4p5khfztxn2il5" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt100&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Nobr&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Калып:Nobr&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Д. Ф. Париса&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAVk&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Д. Ф. Париса&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала .

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин. . 1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}} . Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән)[4], В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән)[6], Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була .

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA205 205]}}, мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак {{Rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA206 206]-[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;lpg=PA207&amp;hl=ru&amp;pg=PA207 207]}} .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzini&lt;ref name=&quot;rogal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sparks&quot; /&gt;{{rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA207 207]}})}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>dvmzh5uca9fzlln0f4p5khfztxn2il5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024965</id>
      <parentid>6024962</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төрләре */</comment>
      <origin>6024965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33322" sha1="00ehba1qj24paoj3imln25nlrz13jeh" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты &lt;nowiki&gt;&lt;span about=&quot;#mwt100&quot; class=&quot;nowrap&quot; data-cx=&quot;[{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;partial&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;targetExists&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;amp;quot;:[&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;],&amp;amp;quot;optionalTargetParams&amp;amp;quot;:[]}]&quot; data-mw=&quot;{&amp;amp;quot;parts&amp;amp;quot;:[{&amp;amp;quot;template&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;target&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Nobr&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;href&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;./Калып:Nobr&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;params&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;1&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wt&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Д. Ф. Париса&amp;amp;quot;}},&amp;amp;quot;i&amp;amp;quot;:0}}]}&quot; data-ve-no-generated-contents=&quot;true&quot; id=&quot;mwAVk&quot; typeof=&quot;mw:Transclusion&quot;&gt;Д. Ф. Париса&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала .

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин. . 1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}} . Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән)[4], В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән)[6], Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була .

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzini&lt;ref name=&quot;rogal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sparks&quot; /&gt;{{rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA207 207]}})}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>00ehba1qj24paoj3imln25nlrz13jeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024967</id>
      <parentid>6024965</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мандолина ансамбльләре */</comment>
      <origin>6024967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32604" sha1="3fizcbq4w767473mfx9sy7zsh7cr6xp" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин. . 1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}} . Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән)[4], В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән)[6], Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була .

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzini&lt;ref name=&quot;rogal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sparks&quot; /&gt;{{rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA207 207]}})}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>3fizcbq4w767473mfx9sy7zsh7cr6xp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024971</id>
      <parentid>6024967</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мандолина ансамбльләре */</comment>
      <origin>6024971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32595" sha1="9mmpg021hi6kbbd6d9k5ijj4yw8yb8e" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzini&lt;ref name=&quot;rogal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sparks&quot; /&gt;{{rp|1=[https://books.google.ru/books?id=GFC1swWRWMIC&amp;pg=PA207 207]}})}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>9mmpg021hi6kbbd6d9k5ijj4yw8yb8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024973</id>
      <parentid>6024971</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төрләре */</comment>
      <origin>6024973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32484" sha1="ft8ijcmshe2hqt029c3ytukofpxz7bd" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степановым (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>ft8ijcmshe2hqt029c3ytukofpxz7bd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024974</id>
      <parentid>6024973</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мандолина ансамбльләре */</comment>
      <origin>6024974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32480" sha1="i21ypc5a5jbolimljsbxmrwiyv0s1r8" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==
* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть=Мандоли́на|страницы=749—750|ref=БРЭ}}
* {{Китап|автор=Семененко О. М.|volume=Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева|ref=Семененко}}
* {{Китап|автор=Мочалова Е. Н.|ref=Мочалова}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>i21ypc5a5jbolimljsbxmrwiyv0s1r8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024978</id>
      <parentid>6024974</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдәбият */</comment>
      <origin>6024978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33322" sha1="rf4dxetac964ufhxo3543xe80c7u9py" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән.

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>rf4dxetac964ufhxo3543xe80c7u9py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024980</id>
      <parentid>6024978</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарих */</comment>
      <origin>6024980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33711" sha1="79pgrm4vf0tbk0ljfy8g36kks6m0r4e" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла.
Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>79pgrm4vf0tbk0ljfy8g36kks6m0r4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024982</id>
      <parentid>6024980</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарих */</comment>
      <origin>6024982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34186" sha1="huyakh7sn5no4i55qywcnytrdf5cl4t" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла&lt;ref name=&quot;slovlht&quot;&gt;Неаполитанский оркестр (с. 232). Деревенское трио (с. 89—90) // [http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf Любительское художественное творчество в России XX века. Словарь] {{Wayback|url=http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf |date=20210726010402 }} / Ред. Т. Н. Суханова. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 496 с.&lt;/ref&gt;.

Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган.

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>huyakh7sn5no4i55qywcnytrdf5cl4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024989</id>
      <parentid>6024982</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Россиядә */</comment>
      <origin>6024989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34645" sha1="0s9m3n0x9uw2ls58ay47jyovl8h9hal" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла&lt;ref name=&quot;slovlht&quot;&gt;Неаполитанский оркестр (с. 232). Деревенское трио (с. 89—90) // [http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf Любительское художественное творчество в России XX века. Словарь] {{Wayback|url=http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf |date=20210726010402 }} / Ред. Т. Н. Суханова. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 496 с.&lt;/ref&gt;.

Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган&lt;ref name=&quot;band&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Бандас Л. Л., Кузнецов И. А.
 |заглавие     = Производство и ремонт щипковых музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = Лёгкая и пищевая промышленность
 |год          = 1983
 |страницы     = 5, 43—46, 242
}}&lt;/ref&gt;

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''{{Тәрҗемә ителмәгән|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}''  (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>0s9m3n0x9uw2ls58ay47jyovl8h9hal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024997</id>
      <parentid>6024989</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мандолина ансамбльләре */</comment>
      <origin>6024997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34651" sha1="2vypqlxj80gn7iwphfkhd9j2yz1zt9d" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла&lt;ref name=&quot;slovlht&quot;&gt;Неаполитанский оркестр (с. 232). Деревенское трио (с. 89—90) // [http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf Любительское художественное творчество в России XX века. Словарь] {{Wayback|url=http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf |date=20210726010402 }} / Ред. Т. Н. Суханова. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 496 с.&lt;/ref&gt;.

Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган&lt;ref name=&quot;band&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Бандас Л. Л., Кузнецов И. А.
 |заглавие     = Производство и ремонт щипковых музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = Лёгкая и пищевая промышленность
 |год          = 1983
 |страницы     = 5, 43—46, 242
}}&lt;/ref&gt;

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''Испанский ансамбль ''{{iw|Zerega’s Spanish Troubadours|4=Zerega's Spanish Troubadours}}'' (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>2vypqlxj80gn7iwphfkhd9j2yz1zt9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024998</id>
      <parentid>6024997</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мандолина ансамбльләре */</comment>
      <origin>6024998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34575" sha1="kqy3p22n7d2x0s5naxfxgtdlqlqedd0" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла&lt;ref name=&quot;slovlht&quot;&gt;Неаполитанский оркестр (с. 232). Деревенское трио (с. 89—90) // [http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf Любительское художественное творчество в России XX века. Словарь] {{Wayback|url=http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf |date=20210726010402 }} / Ред. Т. Н. Суханова. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 496 с.&lt;/ref&gt;.

Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган&lt;ref name=&quot;band&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Бандас Л. Л., Кузнецов И. А.
 |заглавие     = Производство и ремонт щипковых музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = Лёгкая и пищевая промышленность
 |год          = 1983
 |страницы     = 5, 43—46, 242
}}&lt;/ref&gt;

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''Испан ансамблье '' (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга . Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}} Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән торды.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>kqy3p22n7d2x0s5naxfxgtdlqlqedd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024999</id>
      <parentid>6024998</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мандолина ансамбльләре */</comment>
      <origin>6024999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34571" sha1="ai314tz6arx3bprkiwvrkwwj87xpw3s" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Мандолина''' ({{Lang-it|mandolino}} — дүрт икеләтә металл кыллы (хор) итальян музыка инструменты, квинталарда көйләнгән һәм медиатор белән сызып уйнала. Бер нотаның озын тавышы мандолинага хас тремоло техникасы ярдәмендә ирешелә, ул кылда тиз алышынып торган сузыклардан тора.

== Тарих ==
Мандолина белән лютня төркемендәге коралларның килеп чыгышы VIII гасырдагы гарәпләрнең [[Пиреней ярымутравы]]н яуларга килгән чорга барып тоташа. Ул вакытта барлыкка килгән гарәп уды тәүдә Испаниядә таралган, ә аннары көнчыгышка таба китеп, Көнбатыш Европаның башка илләренә дә үтеп кергән&lt;ref name=&quot;mandolina&quot;&gt;{{Книга
 |заглавие     = Музыкальная энциклопедия. Том 3
 |часть        = Мандолина
 |ссылка часть = http://www.musenc.ru/html/m/mandolina.html
 |место        = М.
 |издательство = Советская энциклопедия
 |год          = 1976
 |столбцы      = 432
}}&lt;/ref&gt;

Аның нигезендә, ''бандола, пандура, пандурина, мандора, мандола'' һәм башка исемнәр астында төрле инструментлар барлыкка килә башлый, алар гарәпчә ''«ban», «pan», «tam»'' тамырларыннан барлыкка килгән, бу лютняга охшаган инструментларны аңлата ''(карагыз: [[танбур]])'' һәм грекча « ''pandúra»'' сүзеннән килеп чыккан. ''Мандолина'' исеме (1634 елдан бирле билгеле) — ''мандола'' сүзенең кечерәк формасы (1235 елдан бирле билгеле), ягъни ул кечерәк инструмент.

XVII—XVIII гасырларга караган [[Милан]] мандолинасы — мандолинаның борынгы төрләреннән берсе. Ул лютняны хәтерләтә һәм кварто яки кварто-терцияле төзелештәге (Gм Hм E1 A1 D2 G2) 4—6 пар эчәк кыллары белән җиһазландырылган{{Sfn|БРЭ|2011}}.
1720—1730 елларда [[Наполи|неаполитан]] остасы Антонио Виначча мандолинаның яңа төрен булдыра, ул Паскуале Виначча тарафыннан камилләштерелгәннән соң, 1835 елда үзенең соңгы формасын ала. Аның яңалыгы металл кыллар кую мөмкинлегендә, колклы механикада, резонатор корпусының һәм корал озынлыгының зураюында, шулай ук ладлар санын 12—13тән 17гә кадәр арттыруда чагыла&lt;ref name=&quot;slovlht&quot;&gt;Неаполитанский оркестр (с. 232). Деревенское трио (с. 89—90) // [http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf Любительское художественное творчество в России XX века. Словарь] {{Wayback|url=http://sias.ru/upload/iblock/691/sltext.pdf |date=20210726010402 }} / Ред. Т. Н. Суханова. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — 496 с.&lt;/ref&gt;.

Медиатр мандолинала уйнау өчен XVIII гасырның икенче яртысыннан бирле кулланыла.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|альт=Неаполитанская мандолина 1900 г.| Неаполитан мандолинасы {{Nobr|1900 г.}}
Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|альт=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.| Антонио Винаксиянең Неаполитан мандолинасы, 1781
Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|альт=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.| Миланның 6 хордан торган мандолинасы һәм 7 хордан торган мандоласы 1797
Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|альт=Лютня 1596 г.| 1596 нчы елгы лютна
&lt;/gallery&gt;

XVII гасырда Милан мандолинасы өчен биюләр һәм җырлар аранжировкалары булдырыла. Башка сызып уйнала торган кыллы инструментлар белән бергә, ул [[Оркестр|оркестрда]] [[Опера|опералар]], кантаталар, ораторияләр, инструменталь музыка башкарганда һәм бассо континуо төркемендә кулланыла. XVIII гасырда операларда һәм ораторияләрдә мандолина озатуындагы арияләр популярлаша. Ялгыз башкару үзенең иң югары ноктасына концертларда һәм [[Antonio Vivaldi|А. Вивальди]] һәм Хассе Иоганн Адольф башка зур әсәрләрендә ирешә{{Sfn|БРЭ|2011}}.

1761 һәм 1783 еллар арасында Парижда неаполитан мандолинасы өчен мандолина дуэтларының күп җыентыклары, мандолина һәм бас өчен сонаталар, шулай ук вокаль әсәрләр басылып чыга. Л. В. Бетховен тарафыннан (1770—1827) өч әсәр язылган: Ре мажорда тема һәм вариацияләр, До мажорда Сонатина, Ми-бемоль мажорда Адажио. 1963 елда алар В. М. Блокның фортепиано өчен эшкәртмәсендә, музыка белгече Н. Л. Фишманның кереш сүзе белән нәшер ителә.1799 елда И. Н. Гуммель мандолина өчен концерт иҗат итә. Мандолина серенадаларны озатып баручы корал буларак «Көнче гашыйк» (1778, А. Гретри), «Севилья чәчтарашы» (1782, Д. Паизиелло), «Дон Жуан» (1787, В. А. Моцарт) кебек комик операларда кулланылган. Оркестрда бу коралның яңгырашы аеруча мандолиналар хорында ачыла: мәсәлән, С. Прокофьев «Ромео һәм Джульетта» балетындагы (1938) &quot;мәсхәрәче биюе&quot;ндә 12 мандолина кулланган.

== Россиядә ==
1785 елда {{Sfn|с=93|Мочалова|2018}} тарихчы Яков Штелин Россиянең мәдәни тормышында барган вакыйгаларны болай сурәтләгән:&lt;blockquote&gt;Императрица [[Елизавета Петровна|Елизавета]] чорындагы музыкаль яңалыклар һәм күренешләр турындагы хикәянең ахырында шуны әйтергә кирәк:: төрле италиялеләр тарафыннан алып киленгән италия гитарасы, үзенең «якташы» мандолина белән бергә, Петербургта һәм Мәскәүдә барлыкка килсә дә, монда киң таралыш таба алмады. Бигрәк тә ул, Италиядәге кебек, сөйгәненең тәрәзәсе астында мәхәббәт аһ-зарларын озатып бару өчен яраксыз иде, чөнки безнең илдә кичке серенадалар да, урамда аһ-зар сугу да гадәткә кермәгән{{Sfn|с=77—78|Семененко|2013}}&lt;/blockquote&gt;Италия мандолиначылары Занебони (1781, 1782) , Л. Инвернарди (1795), Питро Вимеркати {{Sfn|с=24|Мочалова|2018}} (1837), Эмилио Коломбо (1891) {{Sfn|с=83|Семененко|2013}}, Эрнесто Рокко (1903)

1880 елларның икенче яртысыннан төрле авторларның мәктәпләре һәм үзлегеннән өйрәнү китаплары нәшер ителә башлый: Э. И. Кёлер (1886,{{Sfn|с=83|Семененко|2013}} И. Куликов (1889—1890,{{Sfn|с=82—83|Семененко|2013}} Ф. Кристофаро (1896), Л. А. Надежин (1904), П. А. Розмыслов (1904), Н. П. Трапезников (1909), И. Я. Петров (1917 елга кадәр), М. З. Бельский,{{Sfn|с=85|Семененко|2013}} В. И. Яшнев (1928), К. А. Исаков (1927), В. В. Зарнов (1929 елга кадәр), Д. П. Александров (1931). Зарновның «Читтән торып өйрәнү дәресләре» композитор С. З. Сендерей тарафыннан тәнкыйтькә дучар ителә; ул аларда уен техникасы буенча төп мәгълүматларның булмавын, авторның санлы нота язуы вариантын аңлауның катлаулылыгын, шулай ук тәкъдим ителгән репертуарның СССРдагы актив индустриализация сәясәтенә туры килмәвен һәм җитди булмавын билгеләп үтә. Кайбер үзлегеннән өйрәнү китапларының үзенчәлеге булып әсәрләрне санлы яки ноталы-санлы язудан (табулатура) файдалану тора; бу ысул төрле еллардагы басмаларда, шул исәптән М. Л. Маранцлихт (1974) һәм В. П. Кругловның (2008) заманчарак басмаларында да очрый.

1908 елда эшләнгән дүрт кыллы домра диапазоны, көйләү һәм уйнау техникасы буенча мандолина белән бер үк булганлыктан, кайбер авторлар үз мәктәпләренең ике инструментка да игътибар итүен аерым билгеләп үтәләр: С. Н. Теш һәм Н. Н. Кудрявцев (1927), Д. Пивоваров (1927), Н. Д. Розов (1932), П. Худяков (1939) {{Sfn|с=97—98|Мочалова|2018}}, Г. Г. Михайлов (1957) . Шул ук нәрсә басма музыкага да кагыла. Үзлекле өйрәнү кулланмаларының төрлелегенә карамастан, аларның күбесе эчтәлеге һәм материалны тәкъдим итү принцибы буенча бер-берсенә охшаш {{Sfn|с=83—84|Семененко|2013}} . Аерым алганда, мандолина өчен яраклы Н. Т. Лысенконың (1967, рус һәм украин телләрендә) &quot;Дүрт кыллы домрада уйнау мәктәбе&quot;н дә билгеләп үтәргә кирәк. , ул уен техникасын җентекләп анализлауга юнәлтелгән.

Мандолинада музыкаль эксцентрик куплетчы Георгий Львович Рашковский уйнаган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%25C1&amp;selword=1190|title=Биб-Боб / В мире цирка и эстрады|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118021714/http://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&amp;sellet=%C1&amp;selword=1190|archivedate=2015-11-18|work=www.ruscircus.ru|accessdate=2025-05-11}}&lt;/ref&gt;.

1926 елдан овал формасындагы (1970 елларга кадәр), ярым овал һәм яссы мандолиналар Ленинград Луначарский заводында күпләп җитештерелә башлаган . 1980 нче елларның икенче яртысының соңгы модельләре пластик корпуслы ярым овал мандолиналар була. Мандолина җитештерү шулай ук Ростов, Мәскәү эксперименталь , Шихов заводларында, Украинаның Чернигов һәм Львов музыка кораллары заводларында да оештырылган&lt;ref name=&quot;band&quot;&gt;{{Книга
 |автор        = Бандас Л. Л., Кузнецов И. А.
 |заглавие     = Производство и ремонт щипковых музыкальных инструментов
 |часть        = Мандолина
 |место        = М.
 |издательство = Лёгкая и пищевая промышленность
 |год          = 1983
 |страницы     = 5, 43—46, 242
}}&lt;/ref&gt;

== Мандолина ансамбльләре ==
Мандолина ансамбленең иң гади төре, «Неаполитан» дип атала, берничә ''прима'' мандолина һәм аңа кушыла торган гитара төркеме. Иң яхшы очракта, аларга альт мандолина (''мандола'') кушыла.

Рус итальян артисты Д. Ф. Париса җитәкчелегендәге «Мандолина һәм гитара сөючеләрнең Санкт-Петербург түгәрәге» рус неаполитан ансамбле турында беренче тапкыр искә алына . Аның 1897 елгы якынча составында 10 мандолина һәм 4 гитара була . Аннан тыш, матбугатта Е. П. Жуковский (1889) һәм {{Nobr|Н. П. Трапезникова}} (1899) җитәкчелегендәге ике Санкт-Петербург ансамбле турында искә алына {{Sfn|с=87—88, 98, 101|Семененко|2013}} . 1911 елда «Беренче Санкт-Петербург мандолиначылары һәм гитарачылары түгәрәге» уставы басылып чыга, ләкин бу яңа төркемме яки алда телгә алынган төркемнәрнең берсеме, билгесез.

В. А Жемчужников җитәкчелегендәге «Мәскәүдәге һәвәскәр мандолиначылар һәм гитарачылар җәмгыяте» турында бераз тулырак мәгълүмат бар (устав 1897 елда кабул ителгән). Анда гитарист {{Nobr|В. А. Русанов}} катнашкан (1898—1901 елларда). 1907 елдан 1909 елга кадәр ул дача яшьләр оркестрын җитәкли (Мәскәү-Казан тимер юлының Быково станциясендәге Дача районнарын төзекләндерү комитеты җитәкчелегендә), алар бергәләп мандолиналарда, гитарада, балалайкаларда һәм фортепианода уйнарга җыелалар. 1908 елда {{Nobr|В. А. Русанов}} үзенең укучысы В. П. Машкевич (1888—1971) белән берлектә шундый ук төркемгә — 1914 елга кадәр яшәгән Мәскәү халык уен коралларын яратучылар һәм дөньяви җырчылар җәмгыятенә нигез сала.

Музыкант В. В. Андреевнең неаполитан һәм чит ил гитара оркестрлары белән танышу Россиядә милли инструментлардан торган шундый ук оркестр булдыру турында идея тууына өлеш керткән булырга мөмкин.  1887 елда ул тарихта беренче балалайка ансамблен булдыра {{Sfn|с=94|Семененко|2013}}, ул 1896 елга Бөек рус домра-балалайка оркестрына әверелә, шуның үрнәгендә Россиядә күп санлы рус халык инструментлары оркестрлары төзелә башлый. Андреев домрасын (1896) яңадан ясау процессына һәм гомумән Бөек рус оркестрының формалашуына мандолинаның йогынтысы дәрәҗәсе турындагы сорау да ачык кала {{Sfn|с=94—98, 102—104|Семененко|2013}} {{Sfn|с=94—97|Мочалова|2018}}. Мәсәлән, Андреев эшчәнлеген тәнкыйтьләгән музыка белгече Н. Ф. Финдейзен үзенең көндәлекләрендә «аларның домрасы — карикатуралы мандолина» дип билгеләп үткән (1907).

Мандолина, гитара һәм башка инструментларда уйнау дәресләре яшьләрнең әхлакый, психик һәм физик үсешенә ярдәм итүче «Маяк» җәмгыятенең (1900—1918) уку планының бер өлеше булган. 1910 елда мандолина укытучысы В. И Степанов мандолиначылар һәм гитарачылардан торган оркестр оештыра. Төрле вакытларда башка укытучылар: {{Nobr|Н. П. Трапезников}} , {{Nobr|С. А. Сурмилов}}, Ятков , {{Nobr|Н. Я. Удал}} , {{Nobr|Д. Ф. Парис}} , {{Nobr|О. К. Узинг}}, {{Nobr|А. Ф. Радышкевич}}.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:Оркестр_мандолинистов_и_гитаристов_общества_«Маяк»,_1912.jpg|альт=Группа мандолинистов общества «Маяк» во главе с В. И. Степанов (СПб., 1912 г.)| {{Nobr|В. И. Степановым}} җитәкчелегендәге ''&quot;Маяк'' &quot; җәмгыятеннән мандолиначылар төркеме (Санкт-Петербург, 1912)
Файл:Mandolin_guitar_band_crystal_palace.jpg|альт=Студенческий ансамбль на крыльце Хрустального дворца в Лондоне (июнь 1899)| Лондондагы Кристалл Сарай баскычларында студентлар ансамбле (1899 елның июне)
Файл:Zerega_Spanish_Troubadiors_(1896).jpg|альт=Испанский ансамбль Zerega’s Spanish Troubadours[англ.] (1896)| ''Испан ансамбле '' (1896)
&lt;/gallery&gt;

1920 һәм 1930 елларда авыл һәм авыл клубларында теләсә нинди музыка коралларыннан очраклы составтагы һәвәскәр ансамбльләр төзелә . Мандолина, балалайка һәм гитарадан торган трио ансамбльнең популяр төре була, алар өчен ноталар басылып чыга. Неаполитан оркестрлары, шул исәптән катнаш оркестрлар (балалайкалар һәм башка инструментлар өстәлеп) шәһәр клубларында оештырыла. Аларның репертуары, нигездә, ишетеп өйрәнелгән популяр урам җырларыннан, чегән романсларыннан, фокстротлардан һәм башкалар торган .1920 нче елларның икенче яртысында Н. Я. Шмелёв тарафыннан «Белка» тире фабрикасы Мәдәният йорты каршында (Киров өлкәсе, Слободской шәһәре) мандолиналар, мандолалар һәм лютнялар оркестры оештырыла. 1946 елда җитәкче алышынганнан соң, коллектив әкренләп домралар, балалайкалар һәм баяннар оркестрына үзгәртелә {{Sfn|с=4|Мочалова|2018}}. Шул ук 1946 елда Бөтенсоюз радиосында (Мәскәү) Н. Д. Мисаиловның һөнәри Неаполь ансамбле оештырыла. Космополитизмга каршы көрәш чорында (1948—1953) ансамбль таратыла һәм 1957 елда Бауман исемендәге МДТУ Мәдәният йортында яңадан торгызыла. Башка билгеле коллективлар: Н. Д. Розовның Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1929 елга кадәр нигезләнгән), В. В. Целиковскийның Неаполь оркестры (Тверь, 1930), Н. Н. Сипкинның «Өй музыкасы» үзешчән Неаполь ансамбле (Мәскәү, 1945), «Кировец» Мәдәният йорты каршындагы А. Г. Катышевның Неаполь оркестры (СПб., 1948)[5], Беренче бишьеллык исемендәге Мәдәният йорты каршындагы Б. Я. Тилес оркестры (СПб., 1952 елга кадәр нигезләнгән), Свердловск шәһәренең УЗТМ Мәдәният йорты каршындагы А. И. Навроцкий ансамбле (1950 нче еллар), С. Н. Лачинов ансамбле (Мәскәү, 1947—1967). Аларның репертуары нигездә совет композиторлары әсәрләреннән һәм классик музыка эшкәртмәләреннән тора.

Россиядә, Украинада һәм Беларусиядә мандолина оркестрларының югары популярлыгы 1960 еллар башына кадәр дәвам итә . Икенче яктан, музыка белгече Рогал-Левицкий 1956 елда аларның популярлыгы соңгы 30-40 ел эчендә кискен төшкәнен билгеләп үтә . Бу СССРда актив рәвештә үстерелгән рус халык инструментлары оркестрларының һәвәскәр һәм профессиональ конкуренциясе арту белән бәйле була.

XIX гасырның икенче яртысында һәм XX гасырның беренче яртысында Неаполитан оркестрлары, Италиянең үзеннән һәм башка кайбер Европа илләреннән тыш, АКШта, Канадада, Австралиядә һәм Япониядә дә популярлык казана {{Sfn|БРЭ|2011}}.

== Төрләре ==
Тулы хокуклы Неаполитан [[Оркестр|оркестры]] һәм квартеты булдыру идеясе регистрлы мандолиналар эшләүне таләп итте. Шулай итеп, 1890 елларда, итальян музыканты Луиджи Эмбергер инициативасы белән, Эмбергер тарафыннан иҗат ителгән классик мандолина квартеты өчен тәгаенләнгән, ике мандолинадан, ''мандоладан'' һәм ''лютнядан'' торган ике зуррак мандолина төзелгән . «Классик» төрдән тыш, ике мандолинадан, октава мандоласы һәм гитарадан торган «романтик» төрдәге квартет та бар (гитара урынына лютна сирәгрәк кулланыла). Мандолиначы Раффаэль Калаче (1863—1934) биш хор белән төрле лютняларны һәм соло инструмент буларак CGDAE көйләүләрен актив кулланган. Л. Эмбергер шулай ук кыскартылган мандолинаның оркестр версиясен, ''пикколо терзинины'', иҗат иткән . ''Контрабасның'' (лиолос , мандолона) {{Nobr|A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;}} һәм ''Piccolo quartini'' га кадәр көйләүдә барлыкка килүе итальян осталары Виначча гаиләсенә карый. ''Пикколо'' мандолинасы зур оркестрларда бик сирәк кулланыла яки кечкенә балалар өчен инструмент буларак .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Английское&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;название
!Регистровые разновидности
!Строй
!Мензура, ''см''
!Длина, ''см''
!Нотация
|-
|Piccolo mandolin
|Пикколо
|C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (quartini)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; H&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Nobr|H&lt;sub&gt;&lt;math&gt;\flat&lt;/math&gt;&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; F&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; C&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (terzin)}}
|26,6
|
|Транспонируется ниже реального звучания на кварту, квинту или малую терцию в скрипичном ключе
|-
|Mandolin
|'''Мандолина''', прима
|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|{{Nobr|33,5—35,7}}
|{{Nobr|61—63,5}}
|В скрипичном ключе
|-
|Mandola
|'''Мандола''', альт
|C&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;{{Nbsp}}
|45
|77
|В альтовом ключе
|-
|Octave mandolin
|Октавная мандолина,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;октавная мандола, тенор
|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|52
|
|Транспонируется выше на октаву в скрипичном ключе
|-
|Mandocello
|'''Люта''', виолончель
|C&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;
|60,1
|95,7
|В басовом ключе
|-
|Mandobass
|'''Контрабас'''
|E&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;к&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt; G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(струны одинарные)&lt;/small&gt;
|98,8
|157,3
|Транспонируется выше на октаву в басовом ключе
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:0.8em; clear:right&quot;
|+Корпус үлчәмнәре, ''см''
! Карау
! биеклек
! Киңлек
! Озынлык
|-
| Овал (прима)
| 14.5
| 20-21
| 31.5-32
|-
| Ярым овал
| 9.5
| 24.5-25
| 31.5-32
|-
| Яссы
| 7
| 27
| 31.5-32
|-
| Овал '''мандоласы'''
| 18.5
| 25
| 35-36
|-
| '''Лютня''' овал
| 21.5
| 30
| 46-48
|-
| '''Контрабас-''' блеск
| 13
| 76
| 91-92
|}
Формасы буенча корпус

* ''Овал'' (неаполитан) — корпус (корпус) кабарынкы, тамчысыман, 15-30 тар заклепкадан җыелган. Өске палубаның 7-10° бөгелеше (бөгелүе) бар, ул күпер артында, урнаштырылган урыннан 3-4 мм ераклыкта урнашкан . ''Прима'' мандолинасының гәүдәсе бармак тактасындагы 10 нчы ладтан башлана .
* ''Ярым овал'' (Вена) — конструкциясе яссы мандолинага охшаган, ләкин аннан аерылып тора, аның корпусы бераз таррак һәм төбе бераз кабарынкы (аскы палуба), ул фанерадан яки бертигез киңлектәге 5-7 заклепкадан ясалырга мөмкин . Ярым овал мандолина белән яссы мандолина арасындагы кечкенә аермалар аркасында, аны гадәттә «яссы» яки «португал» дип тә атарга мөмкин.
* ''Яссы'' (португалча) — корпус ике түгәрәк яссы колодадан һәм ян өлештән тора (португал гитарасына охшаган).

Овал мандолинаның тавышы тонык һәм йомшак, ярым овал яктырак, ә яссы мандолина ачык һәм үткен .&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Файл:4_Rund-_Mandolinen_(2)2.jpg|альт=Овальные| Овал
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(4)-2.jpg|альт=Полуовальные| Ярым овал
Файл:3_flatback_Mandolinen_(4)2.jpg|альт=Плоские (с узким корпусом и обычная)| Яссы (тар корпуслы һәм гадәти)
Файл:4_Hopf_Mandolinen_(1)2.jpg|альт=Лицевая сторона полуовальных или плоских мандолин| Ярым овал яки яссы мандолиналарның алгы ягы
&lt;/gallery&gt;'''Гибсон мандолинасы''' — тар [[скрипка]] сыман ягы булган ''арктоплы'' мандолина. 1890 нчы елларда О. Гибсон тарафыннан эшләнгән . 1922 елда Gibson компаниясенең әйдәп баручы дизайнеры Л. Лоэр скрипка резонатор тишекләре (f-тишекләре) булган мандолина тәкъдим итә.Гибсон мандолинасының ике төрле корпусы була: бөдрәләнгән (F-стиль) һәм бөдрәләнмәгән (A-стиль) . 1935 елга ул Америка Кушма Штатларында, хәтта классик музыка ансамбльләрендә дә, овал мандолинаны тулысынча диярлек алыштыра. XX гасыр уртасына, мандолиначы Билл Монро ярдәмендә, ул блюграсс ансамбленең бер өлеше булып китә {{Sfn|с=48—50|Мочалова|2018}}, анда аның функцияләренең берсе — тавышсыз аккордларны (''чоп аккордларын'') уйнап, икенче һәм дүртенче тактларын ритм белән тәэмин итү (chop chords).

Европа '''мандриоласы''', яки Мексика трихордиясе, — унисон рәвешендә көйләнгән өч аккордлы мандолина {{Nobr|G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} яки октава {{Nobr|G&lt;sup&gt;б&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;G&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt; — D&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;D&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — A&lt;sup&gt;м&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;A&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — E&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;E&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}{{Nbsp}} .&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;260px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:Gibson_Mandolin_Family,_National_Music_Museum,_Vermillion,_South_Dakota_(2).jpg|альт=Мандолины Гибсона 1904—1924 годов: 1. мандолина, 2. люта, 3. мандола (с завитком), 4. контрабас, 5. мандолина, 6. люта (без завитка)| Гибсон Мандолиннары 1904-1924: 1. Мандолина, 2. Лута, 3. Мандола (скролл белән), 4. Контрабас, 5. Мандолина, 6. Лута (скроллсыз)
Файл:Martinez_mandolin.jpg|альт=Современная мандолина Гибсона с эфами| F-тишекләре булган заманча Гибсон мандолинасы
Файл:Mandriola_(1).jpg|альт=Мандриола с октавной настройкой хоров| Хорларның октава көйләүләре белән Мандриола
&lt;/gallery&gt;

== Әдәбият ==

* {{БРЭ|автор=[[Россиус, Андрей Александрович|А. А. Россиус]]|том=18|часть= Мандоли́на|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/2156913|страницы=749—750|ref= БРЭ}}
* {{Книга
 |ответственный= Ред.-сост. Н. Ю. Данченкова
 |заглавие     = Аспирантский сборник. Вып. 7
 |автор        = Семененко О. М.
 |часть        = Культура игры на мандолине в России конца XIX века и её значение в развитии концертной балалайки В.В. Андреева
 |издание      =
 |место        = М.
 |издательство = Гос. институт искусствознания
 |год          = 2013
 |страницы     = 76—104
 |ref          = Семененко
}}
* {{Книга
 |автор        = Мочалова Е. Н.
 |заглавие     = Мандолинное и домровое исполнительское искусство. Пути развития и взаимодействия. Диссертация
 |ссылка       = https://rostcons.ru/assets/disser/2018/mochalova_dis.pdf
 |место        = М.
 |год          = 2018
 |страниц      = 148
 |ref          = Мочалова
}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

[[Төркем:Хордофоннар]]
[[Төркем:Чиртмә кыллы музыка кораллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча музыка кораллары]]
[[Төркем:Тәрҗемәләре тикшерелмәгән битләр]]</text>
      <sha1>ai314tz6arx3bprkiwvrkwwj87xpw3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ром Ди Приско</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1492786</id>
    <revision>
      <id>6024956</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:en:Special:Redirect/revision/1363588530|Rom Di Prisco]]» битен тәрҗемә итеп ясалган</comment>
      <origin>6024956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2338" sha1="b6lkejzd2ndy475jkra55jqz95k3g3p" xml:space="preserve">'''Ром Ди Приско''' (1972 елның 30 августында туган; кайвакыт '''Морфадрон''' (инглиз. ''Morphadron'') исеме астында билгеле) — [[Канада]] электрон композиторы. Ул 30'дан артык [[Санак уены|санак уенына]] музыкаль бизәлеш язган, шул исәптән [[Тизлеккә сусау|''Тизлеккә сусау'' сериясе]] ([[Тизлеккә сусау II|икенчедән]] [[Тизлеккә сусау: Эссе кугын 2|алтынчыга]] кадәр уеннар),&lt;ref name=&quot;Interview1&quot; /&gt; ''SSX Tricky'',&lt;ref name=&quot;Interview1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/romdiprisco.shtml|title=Interview with Rom Di Prisco|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402075024/http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/romdiprisco.shtml|archivedate=2 April 2012|author=Greening, Chris|publisher=Game Music Online|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt; ''NHL'' сериясе (2000–2002),&lt;ref name=&quot;Official2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.romdiprisco.com/credits.html|title=Credits|author=Di Prisco, Rom|publisher=Rom Di Prisco official website}}&lt;/ref&gt; ''Spy Hunter 2'',&lt;ref name=&quot;Interview1&quot; /&gt; ''Unreal Tournament 3'',&lt;ref name=&quot;UT3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ign.com/articles/2007/12/19/unreal-tournament-3-the-soundtrack|title=Unreal Tournament 3: The Soundtrack|author=D., Spence|date=December 19, 2007|publisher=[[IGN]]|accessdate=September 4, 2014}}&lt;/ref&gt; ''Guacamelee!'',&lt;ref name=&quot;TSA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thesixthaxis.com//2013/12/23/tsa-game-of-the-year-2013-soundtracks/|title=TSA Game Of The Year 2013 - Soundtracks|author=L., Stefan|date=23 December 2013|publisher=The Sixth Axis|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt; ''Fortnite'',&lt;ref name=&quot;Official2&quot; /&gt; ''Foxhole'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.romdiprisco.com/credits.html|title=Credits {{!}} Rom Di Prisco|work=www.romdiprisco.com|accessdate=2026-04-25}}&lt;/ref&gt; һәм ''Anvil Empires''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.romdiprisco.com/credits.html|title=Credits {{!}} Rom Di Prisco|work=www.romdiprisco.com|accessdate=2026-04-25}}&lt;/ref&gt;
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1972 елда туганнар]]</text>
      <sha1>b6lkejzd2ndy475jkra55jqz95k3g3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024957</id>
      <parentid>6024956</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2376" sha1="61sxfw0v58rf7e2ockhruczulumfk3z" xml:space="preserve">'''Ром Ди Приско''' (1972 елның 30 августында туган; кайвакыт '''Морфадрон''' (инглиз. ''Morphadron'') исеме астында билгеле) — [[Канада]] электрон композиторы. Ул 30'дан артык [[Санак уены|санак уенына]] музыкаль бизәлеш язган, шул исәптән [[Тизлеккә сусау|''Тизлеккә сусау'' сериясе]] ([[Тизлеккә сусау II|икенчедән]] [[Тизлеккә сусау: Эссе кугын 2|алтынчыга]] кадәр уеннар),&lt;ref name=&quot;Interview1&quot; /&gt; ''SSX Tricky'',&lt;ref name=&quot;Interview1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/romdiprisco.shtml|title=Interview with Rom Di Prisco|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402075024/http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/romdiprisco.shtml|archivedate=2 April 2012|author=Greening, Chris|publisher=Game Music Online|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt; ''NHL'' сериясе (2000–2002),&lt;ref name=&quot;Official2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.romdiprisco.com/credits.html|title=Credits|author=Di Prisco, Rom|publisher=Rom Di Prisco official website}}&lt;/ref&gt; ''Spy Hunter 2'',&lt;ref name=&quot;Interview1&quot; /&gt; ''Unreal Tournament 3'',&lt;ref name=&quot;UT3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ign.com/articles/2007/12/19/unreal-tournament-3-the-soundtrack|title=Unreal Tournament 3: The Soundtrack|author=D., Spence|date=December 19, 2007|publisher=[[IGN]]|accessdate=September 4, 2014}}&lt;/ref&gt; ''Guacamelee!'',&lt;ref name=&quot;TSA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thesixthaxis.com//2013/12/23/tsa-game-of-the-year-2013-soundtracks/|title=TSA Game Of The Year 2013 - Soundtracks|author=L., Stefan|date=23 December 2013|publisher=The Sixth Axis|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt; ''Fortnite'',&lt;ref name=&quot;Official2&quot; /&gt; ''Foxhole'',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.romdiprisco.com/credits.html|title=Credits {{!}} Rom Di Prisco|work=www.romdiprisco.com|accessdate=2026-04-25}}&lt;/ref&gt; һәм ''Anvil Empires''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.romdiprisco.com/credits.html|title=Credits {{!}} Rom Di Prisco|work=www.romdiprisco.com|accessdate=2026-04-25}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1972 елда туганнар]]

{{stub}}</text>
      <sha1>61sxfw0v58rf7e2ockhruczulumfk3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Музыкасы Ром ди Приско тарафыннан язылган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492787</id>
    <revision>
      <id>6024958</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем [[Ром ди Приско]] язган музыканы кулланган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="kohlsjgs1wf3nigqj22erlgsvijkdhi" xml:space="preserve">Бу төркем [[Ром ди Приско]] язган музыканы кулланган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>kohlsjgs1wf3nigqj22erlgsvijkdhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024959</id>
      <parentid>6024958</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T10:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="hcfzces5c1drckorav1xewyr7bdn6u0" xml:space="preserve">Бу төркем [[Ром Ди Приско|Ром ди Приско]] язган музыканы кулланган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>hcfzces5c1drckorav1xewyr7bdn6u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Австралиядә узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492788</id>
    <revision>
      <id>6024960</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем үз вакыйгаларын [[Австралия|Австралиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="ntk6abkxx036poy7yqvz9dsl9qa8qph" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Австралия|Австралиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>ntk6abkxx036poy7yqvz9dsl9qa8qph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024983</id>
      <parentid>6024960</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Яңа төркем.</comment>
      <origin>6024983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="tmke0uhnwe876hio8hykqqwtu1p3zko" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Австралия|Австралиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>tmke0uhnwe876hio8hykqqwtu1p3zko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024990</id>
      <parentid>6024983</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="414dew9ku4frilx25hpj8w1o72zllna" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Австралия|Австралиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Австралия]]</text>
      <sha1>414dew9ku4frilx25hpj8w1o72zllna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Канадада узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492789</id>
    <revision>
      <id>6024963</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем үз вакыйгаларын [[Канада|Канадада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="nf92slsxdxjmqz0rh3au63dg2ezccgc" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Канада|Канадада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>nf92slsxdxjmqz0rh3au63dg2ezccgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024984</id>
      <parentid>6024963</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Яңа төркем.</comment>
      <origin>6024984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="6azxj88yp5cz4ausseg2x1nnjxxc8fh" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Канада|Канадада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>6azxj88yp5cz4ausseg2x1nnjxxc8fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024993</id>
      <parentid>6024984</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="8ou67pt46y79hiq55ccx3bo8o9ultuh" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Канада|Канадада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Канада]]</text>
      <sha1>8ou67pt46y79hiq55ccx3bo8o9ultuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Грециядә узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492790</id>
    <revision>
      <id>6024966</id>
      <timestamp>2026-08-27T10:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем үз вакыйгаларын [[Греция|Юнанстанда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="fp1vayoaj9tnmumrcd6hqmwj7t14eor" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Греция|Юнанстанда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>fp1vayoaj9tnmumrcd6hqmwj7t14eor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024985</id>
      <parentid>6024966</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Яңа төркем.</comment>
      <origin>6024985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="264" sha1="9ktrsezzvuhdk14m6ikwb1e1sm2ft9w" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Греция|Юнанстанда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>9ktrsezzvuhdk14m6ikwb1e1sm2ft9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024992</id>
      <parentid>6024985</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="ev9hiwj9zc2zxdn5wf3z6ar1709c2vk" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Греция|Юнанстанда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Греция]]</text>
      <sha1>ev9hiwj9zc2zxdn5wf3z6ar1709c2vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Мексикада узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492791</id>
    <revision>
      <id>6024968</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем үз вакыйгаларын [[Мексика|Мексикада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="o8wa5iye4o1vjnzkobqa17ub1r3pdq3" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Мексика|Мексикада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>o8wa5iye4o1vjnzkobqa17ub1r3pdq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024986</id>
      <parentid>6024968</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Яңа төркем.</comment>
      <origin>6024986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="264" sha1="rc0sr3g7nchngc2p1lf0n1ned9fip9a" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Мексика|Мексикада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>rc0sr3g7nchngc2p1lf0n1ned9fip9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024994</id>
      <parentid>6024986</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="bfym8nj81pt43vb4svi1coovxvhlb2e" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Мексика|Мексикада]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Мексика]]</text>
      <sha1>bfym8nj81pt43vb4svi1coovxvhlb2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Непалда узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492792</id>
    <revision>
      <id>6024970</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем үз вакыйгаларын [[Непал|Непалда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="c35rg9v4mzuoeoxdzaqrsbdwjrmtkx4" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Непал|Непалда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>c35rg9v4mzuoeoxdzaqrsbdwjrmtkx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024987</id>
      <parentid>6024970</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Яңа төркем.</comment>
      <origin>6024987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="msew23g3pnlyoqcmxc0hhk46ddygtfj" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Непал|Непалда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>msew23g3pnlyoqcmxc0hhk46ddygtfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024995</id>
      <parentid>6024987</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="jftqxwiv69jr6b1a4kzjefp748end2d" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Непал|Непалда]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Непал]]</text>
      <sha1>jftqxwiv69jr6b1a4kzjefp748end2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары Норвегиядә узган санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492793</id>
    <revision>
      <id>6024972</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем үз вакыйгаларын [[Норвегия|Норвегиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.»</comment>
      <origin>6024972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="kkw9q8c3fblhposj8lg60cpy1owni2n" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Норвегия|Норвегиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.</text>
      <sha1>kkw9q8c3fblhposj8lg60cpy1owni2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024988</id>
      <parentid>6024972</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Яңа төркем.</comment>
      <origin>6024988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="og2zyslixwqinkwlfbpjs17lfmmov2o" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Норвегия|Норвегиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары]]</text>
      <sha1>og2zyslixwqinkwlfbpjs17lfmmov2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6024996</id>
      <parentid>6024988</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6024996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="285" sha1="ab9k8a5l2apz3hact3jhkkfwv3s9t30" xml:space="preserve">Бу төркем үз вакыйгаларын [[Норвегия|Норвегиядә]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен.

[[Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары|Норвегия]]</text>
      <sha1>ab9k8a5l2apz3hact3jhkkfwv3s9t30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Мандолина</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1492794</id>
    <revision>
      <id>6024975</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{ТИМ|ru|Мандолина}} {{10000}} {{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Баныу}}»</comment>
      <origin>6024975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="9dirc5iuygw438xw1d5txq91qd5fcno" xml:space="preserve">{{ТИМ|ru|Мандолина}}
{{10000}}
{{Төмән вики-марафоны мәкаләсе|чыгарылыш=III|кулланучы= Баныу}}</text>
      <sha1>9dirc5iuygw438xw1d5txq91qd5fcno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төркем:Вакыйгалары узган илләр буенча санак уеннары</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1492795</id>
    <revision>
      <id>6024979</id>
      <timestamp>2026-08-27T11:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Каюм Хордай</username>
        <id>59574</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «Бу төркем асттөркемнәр ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''subcategories'') өчен генә.»</comment>
      <origin>6024979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="fmdxryjzmt4ad5v3cg0o05m83j6iqw5" xml:space="preserve">Бу төркем асттөркемнәр ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''subcategories'') өчен генә.</text>
      <sha1>fmdxryjzmt4ad5v3cg0o05m83j6iqw5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>