Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 12314 6026605 6025802 2026-09-05T07:20:08Z ~2026-37452-30 61536 /* */ 6026605 wikitext text/x-wiki {{Татар җирләре җәмгыяте (2021)}} {{Исемен үзгәртергә|Эрзә}} {{тел |төс= 9ACD32 |исем=Эрзә теле |үзисем=эрзянь кель |илләр=[[Россия]] |төбәкләр=[[Мордовия җөмһүриᴙте]], <br />[[Нижгаp өлкәсе]],<br /> [[Пенза өлкәсе]],<br /> [[Самар өлкәсе]], <br />[[Сарытау өлкәсе]], <br />[[Ырынбург өлкәсе]],<br /> [[Сембер өлкәсе]],<br /> [[Чуаш җөмһүриᴙте]], <br />[[Башкортстан]] <br />һәм [[Татарстан]] |сөйләшүче= |дәрәҗә=500 мең кеше |төркем=[[Урал телләре гаиләсе]] :[[Фин-угыр телләре]] |рәсми тел=[[Мордовия җөмһүриᴙте]] |идарә= |iso1= |iso2=myv |sil=MYV }} '''Эрзә<ref>{{Citation |title=Әҗе авылы. |url=http://www.akiat.ru/index.php?id=187 |access-date=2014-10-15 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224327/http://www.akiat.ru/index.php?id=187 |dead-url=yes }}</ref> теле''' ({{lang-myv|эрзянь кель}}; {{lang-mdf|эрзянь кяль}}) – [[мордва]] теленең бер юнәлеше. Ирзә теле [[фин-угыр телләре]] гаиләсенә керә. [[рус теле|Рус]] һәм [[мукшы теле|мукшы]] телләре белән официаль Мордовия җөмһүриᴙтендә [[рәсми тел|дәүләт теле]] булып санала. Бу телдә якынча 500 мең кеше сөйләшә. [[Мордовия җөмһүриᴙте]]нең төньяк, көнчыгыш һәм төньяк-көнбатыш якларында, җөмһүриᴙткә якын тирә-яктагы [[Нижгаp өлкәсе|Нижгаp]], [[Пинзə өлкәсе|Пинзə]], [[Самар өлкәсе|Самара]], [[Сарытау өлкәсе|Сарытау]], [[Ырынбур өлкәсе|Ырынбур]], [[Сембер өлкәсе|Сембер]] өлкәләренең, [[Чуаш җөмһүриᴙтсы|Чуашстан]], [[Башкортстан]] һәм [[Татарстан]] җөмһүриᴙтләренең кайбер урыннарында ирзә теле кулланучыларын очратып була. Чит илләрдә дә ([[Әрмәнстан]], [[Эстония]], [[Казакъстан]] һ.б.) эрзә телендәге [[диаспора]]лар очрый. Эрзә телендә хәзерге заманда үзгәрешсез (нәкъ yрыс телендәге кебек) [[Кирилл әлифбасы]]нда язалар. Эрзә теле [[Урал телләр гаиләсе телләре]]нең [[мордва]] тармагына керә. Эрзә теле мукшы теленә бик тә охшаш, әмма [[фонетика]]да, [[морфология]]дә һәм [[сүзлек]] составында аермалары бар. == Морфология == Башка барлык [[Урал тел гаиләсе телләре]] кебек ирзә теле [[агглюнатив тел]] булып тора, грамматик нисбәтләр [[суффикс]]лар ярдәмендә чагылдырыла. ===Кириллик әлифба=== Хәзерге эрзя әлифбасы [[рус теле]] өчен кебек шул ук: :{| style="text-align:center;" |- |[[A (Cyrillic)|А]]<br/>{{IPA|/a/}}||[[Be (Cyrillic)|Б]]<br/>{{IPA|/b/}}||[[Ve (Cyrillic)|В]]<br/>{{IPA|/v/}}||[[Ge (Cyrillic)|Г]]<br/>{{IPA|/ɡ/}}||[[De (Cyrillic)|Д]]<br/>{{IPA|/d/}}||[[Ye (Cyrillic)|Е]]<br/>{{IPA|/je/}}||[[Yo (Cyrillic)|Ё]]<br/>{{IPA|/jo/}}||[[Zhe (Cyrillic)|Ж]]<br/>{{IPA|/ʒ/}}||[[Ze (Cyrillic)|З]]<br/>{{IPA|/z/}}||[[I (Cyrillic)|И]]<br/>{{IPA|/i/}}||[[Short I|Й]]<br/>{{IPA|/j/}} |- |[[Ka (Cyrillic)|К]]<br/>{{IPA|/k/}}||[[El (Cyrillic)|Л]]<br/>{{IPA|/l/}}||[[Em (Cyrillic)|М]]<br/>{{IPA|/m/}}||[[En (Cyrillic)|Н]]<br/>{{IPA|/n/}}||[[O (Cyrillic)|О]]<br/>{{IPA|/o/}}||[[Pe (Cyrillic)|П]]<br/>{{IPA|/p/}}||[[Er (Cyrillic)|Р]]<br/>{{IPA|/r/}}||[[Es (Cyrillic)|С]]<br/>{{IPA|/s/}}||[[Te (Cyrillic)|Т]]<br/>{{IPA|/t/}}||[[U (Cyrillic)|У]]<br/>{{IPA|/u/}}||[[Ef (Cyrillic)|Ф]]<br/>{{IPA|/f/}} |- |[[Kha (Cyrillic)|Х]]<br/>{{IPA|/x/}}||[[Tse (Cyrillic)|Ц]]<br/>{{IPA|/t͡s/}}||[[Che (Cyrillic)|Ч]]<br/>{{IPA|/t͡ʃ/}}||[[Sha (Cyrillic)|Ш]]<br/>{{IPA|/ʃ/}}||[[Shcha (Cyrillic)|Щ]] <br/>{{IPA|/ʃt͡ʃ/}}||[[Yer|Ъ]]<br/>{{IPA|/-/}}||[[Yery|Ы]]<br/> {{IPA|/ɨ/}}||[[Soft sign|Ь]]<br/>{{IPA|/◌ʲ/}}||[[E (Cyrillic)|Э]]<br/>{{IPA|/e/}}||[[Yu (Cyrillic)|Ю]]<br/>{{IPA|/ju/}}||[[Ya (Cyrillic)|Я]]<br/>{{IPA|/ja/}} |} Ф, х, щ һәм ъ хәрефләре бары тик рус теленнән алынма сүзләрдә кулланыла. 1929 елга кадәр эрзя әлифбасының юрамасында кайбер басмаларда өстәмә хәреф [[Ҥ|Кириллик лигатура Н Г]] (Ҥ&nbsp;ҥ) кертелгән булган (мәсәлән. Евсевьев, 1928). Альвеоляр тартыклар т, д, ц, с, з, н, л, һәм р белән комбинациядә, сузык хәрефләр рус телендә кебек рәвештә гади һәм палатизальләшкән артикуляциядә үзгәрә: а, э, ы, о, у гади альвеолярлардан соң бара, шул ук вакытта я, е, и, ё, ю палатализальләшкән альвеолярлардан соң килә, мәсәлән: та /ta/, тє /te/, ты /ti/, то /to/, ту /tu/ vs. тя /tʲa/, те /tʲe/, ти /tʲi/, тё /tʲo/, тю /tʲu/. Әгәр дә шуннан соң сузык аваз булмаса, палатализация ь белән күрсәтелә, мәсәлән ть /tʲ/. Альвеоляр булмаган тартыклардан соң, бары тик а, е, и, о, у була, мәсәлән, па /pa/, пе /pe/, пи /pi/, по /po/, пу /pu/. ===Латин әлифбасы=== Латин әлифбасы рәсми рәвештә Түбән Идел краеның хөкүмәте тарафыннан 1932 елда хупланган булган, әмма беркайчан да кулланылмаган булган: ::::a в c ç d ә e f g y i j k l m n o p r s ş t u v x z ƶ ь Латин әлифбасының хәзерге заман юрамасы бар: ::::a b c č ć d ď e f g h i j k l ľ m n ń o p r ŕ s š ś t ť u v y z ž ź ===Сингармонизм=== Күп башка [[Урал телләр гаиләсе]] телләрендә кебек, эрзя теленә [[сингармонизм]] законы хас. Күпчелек тамырларда я [[алгы сузыклар]] ({{IPA|/i/}} {{IPA|/e/}}), я [[арткы сузыклар]] ({{IPA|/u/}}, {{IPA|/o/}}) бар. Өстәвенә, урта сузыклар белән барлык суффиксларның ике формасы бар: кулланасы форма тамырның соңгы иҗеге белән билгеләнә. Чагыштырма килештә '''-шка''' (''ška'') "зурлыгында" һәм пролативта '''-ка/-га/-ва''' (''ka''/''ga''/''va'') "хәрәкәт фигыльләре һәм торыш белән кулланылган пространство күпноктасы" булган түбән ({{IPA|/a/}}) сузыгы арткы сузык булып тора һәм сингармонизм законы буенча үзгәртелми.<br/> Сингармонизм кагыйдәләре түбәндәгечә: # Әгәр дә сүзнең соңгы иҗегендә алгы сузык булса, суффиксның алгы формасы кулланыла: '''веле''' (''veĺe'') "авыл", '''велесэ''' (''veĺese'') "авылда" # Әгәр дә сүзнең соңгы иҗегендә арткы сузык булса һәм аннан соң гади (палатизальләшмәгән) тартыклар булса, суффиксның арткы формасы кулланыла: '''кудо''' (''kudo'') "өй", '''кудосо''' (''kudoso'') "өйдә" Шулай да арткы сузыктан соң палатизальләшкән тартык яки палаталь шуу булса, сингармонизм законы кулланылмый һәм суффиксның "алгы" формасы кулланыла: '''кальсэ''' (''kaĺse'') "тал белән", '''ойсэ''' (''ojse'') "май белән". Шуңа охшаш рәвештә әгәр дә алгы сузык тамырыннан соң түбән арткы суффикс булса, аннан соң килүче иҗекләрдә арткы гармония була: '''велеванзо''' (''veĺevanzo'') "аның авыллары аша".<br/> Шулай итеп тамырларда сузыклар гармониясенең тоела торган бозылулары, мәсәлән, '''узере''' (''uźere'') "балта", '''суре''' (''suŕe'') "җеп (кыл)" чынлыкта {{IPA|/zʲ/}} һәм {{IPA|/rʲ/}} палатизальләшкән тартыкларына күрә.<br/> Алгы сузык гармониясендә бер чыгарылма ахыргы булмаган {{IPA|/lʲ/}}-да күзәтелә, мәсәлән, '''асфальтсо''' (''asfaĺtso'') "асфальт белән". == Әдәбият == *А.И. Брыжинский, О.В. Пашутина, Е.И. Чернов. <cite>Писатели Мордовии</cite> Биобиблиографический справочник. Саранск: Мордовское Книжное Издательство, 2001. ISBN 5-7595-1386-9. *Василий Дёмин. <cite>Сюконян тенк...</cite> Эрзянь писательде ёвтнемат. Саранск, 2005. ISBN 5-7595-1665-5. *Ksenija Djordjevic & Jean-Leo Leonard. <cite>Parlons Mordve</cite>. Paris: L'Harmattan, 2006, ISBN 2-296-00147-5. *Макар E. Евсевьев. <cite>Основы мордовской грамматика, Эрзянь грамматика.</cite> С приложением образцов мокшанских склонений и спряжений. Москва: Центральное издательство народов СССР, 1928. *Jack Rueter. <cite>Adnominal Person in the Morphological System of Erzya</cite>. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia 261. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura, 2010, ISBN 978-952-5667-23-3 [print], ISBN 978-952-5667-24-0 [online]. *Д.В. Цыганкин. <cite>Память запечатленная в слове</cite>: Словарь географических названий республики Мордовия. Саранск, 2005. ISBN 5-7493-0780-8. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Тел|Тел белеме}} == Тышкы сылтамалар == * [http://www.tatknigafund.ru/books/2488/read?locale=tt Татарча-русча-мукшыча-ирзәчә сөйләүлек.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308111645/http://www.tatknigafund.ru/books/2488/read?locale=tt |date=2016-03-08 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Россия телләре}}{{Фин-угыр телләре}} [[Төркем:Эрзә теле]] ot9tn2zd6ao39u70i2ab8xf2cyt3erv 4 13782 6026608 6022255 2026-09-05T08:26:38Z Yousiphh 32902 /* Нәтиҗә 2 */ Җавап бирү 6026608 wikitext text/x-wiki {{Index box}} [[Төркем:Бетерүгә кандидатлар]] [[Төркем:Бетерү]][[Төркем:Википедия:Фикер алышулар]] {| cellspacing="3" width="100%" |- |style="padding-right: 1em; margin-bottom: 0.5em; border: #99B3FF solid 1px"| <!-- {{Яңалар астан}}--> Әлеге сәхифәне [[Википедия:Википедиячеләр|википедиячеләр]] берәр мәкаләнең [[Википедия:Мәкалә бетерү|бетерелергә тиешлеге]] турында бәхәсләшү урыны буларак куллана. <center>'''[[Википедия:Бетерүгә/Архив|Архив]]''' |{{Кнопка|Яңа тема башлар өчен, монда басыгыз</br>Press here to start a new topic</br>Нажмите сюда, чтобы начать новую тему|url=https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Бетерүгә&action=edit&section=new|class=mw-ui-constructive}} |} ---- <!-- Бу юлдан соң языгыз --> <div class="metadata" style="background-color:#E8EEF7;margin:0 auto;padding: 0 1em;border: 1px solid #AAAAAA;"> </div> == [[Термин (неоднозначность)]] == [[1000 (неоднозначность)]], [[1-ферма (неоднозначность)]] Буш битләр.--[[Кулланучы:Tegebot|Tegebot]] ([[Кулланучы бәхәсе:Tegebot|бәхәс]]) 26 сен 2025, 11:49 (UTC) == [[Гасым Гасымов]] == [[Википедия:Әһәмиятлелек]] юк. Ул инде Әзербайҗан, Башкорт, Рус Википедиясеннән алынды. [[Кулланучы:Yousiphh|Yousiphh]] ([[Кулланучы бәхәсе:Yousiphh|бәхәс]]) 4 ноя 2025, 15:16 (UTC) === Нәтиҗә === [[Википедия:Әһәмиятлелек]] буенча туры килә, мәкалә кала.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 4 ноя 2025, 15:23 (UTC) == [[Мамлеев Эрик Дамирович]] == [[Википедия:Әһәмиятлелек|Әһәмиятлелеге]] юк.--[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 17 дек 2025, 17:19 (UTC) :@[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] hi, sorry I didn’t noticed the discussion, I have deleted the page as it was a cross-wiki spam, please feel free to undelete or restore. [[Кулланучы:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[Кулланучы бәхәсе:Tanbiruzzaman|бәхәс]]) 17 дек 2025, 18:53 (UTC) ::@[[Кулланучы:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], thanks. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 17 дек 2025, 18:54 (UTC) == [[Мастура Орифзода]] == == [[Аброр. Нәбиев]] == == [[Саид Аброр Нурий]] == '''<u>«2027 елдан - Таҗикстан президенты»</u>''' дигән җөмлә күрсәтеп тора «мәкаләләрнең» сыйфатын. <br/>Үзбәк Википедиясендә [[:uz:|Arifova Mastura Bekmahmudovna]] мәкаләсе бетерелгән.--[[Кулланучы:Әмир|Әмир]] ([[Кулланучы бәхәсе:Әмир|бәхәс]]) 2 гый 2026, 12:04 (UTC) == [[Гасым Гасымов]] == [[Википедия:Әһәмиятлелек]] юк. Мәкаләне әһәмиятле чыганаклардан башка яңадан карап чыгуыгызны сорыйм. [[Кулланучы:Yousiphh|Yousiphh]] ([[Кулланучы бәхәсе:Yousiphh|бәхәс]]) 24 авг 2026, 06:43 (UTC) === Нәтиҗә === :@[[Кулланучы:Yousiphh|Yousiphh]], сез инде өченче тапкыр ([https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2&diff=prev&oldid=4419702 1], [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2&diff=prev&oldid=4523370 2], [https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D2%AF%D0%B3%D3%99&diff=prev&oldid=6019677 3]) бер үк сәбәп аркасында мәкаләне бетерергә тәкъдим итәсез. Бетерүгә кабат кую үткән номинацияләрдә каралмаган аргументлар булганда гына яки Википедия кагыйдәләре үзгәргәндә генә рөхсәт ителә, шуңа да кабат гариза тиз арада ябылачак. Әгәр [[Википедия:Бөтерелү|бетерелүегезне]] дәвам итсәгез, сезнең башка кулланучыларның гамәлләре яки фикерләре белән санлашмавы [[ВП:Деструктив тотыш]] дип кабул ителә ала, чөнки сез үз күзаллауларыгызның гына дөреслеген якларга һәм исбат итергә бурычлы дип саныйсыз дип күрәм. Мәкаләне тагын сәбәбсез бетерүгә чыгарсагыз, сезгә карата бетерүләргә тәкъдимнәр ясауга топик-бан куллануны тәкъдим итәргә мәҗбүр булам. [[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] ([[Кулланучы бәхәсе:Il Nur|бәхәс]]) 24 авг 2026, 19:07 (UTC) ::@[[Кулланучы:Il Nur|Il Nur]] Прошу простить, что пишу на русском. Это человек ни своей биографией, ни деятельностью не соответсвует критериям энциклопедичности. [[Кулланучы:Yousiphh|Yousiphh]] ([[Кулланучы бәхәсе:Yousiphh|бәхәс]]) 5 сен 2026, 08:26 (UTC) an6f0c1k5uougdjx20qx1222329fdqs 10 13801 6026600 2551360 2026-09-05T06:15:36Z ~2026-38472-02 61609 6026600 wikitext text/x-wiki {{UN}}да — ''Халыкара хәйриячелек'', {{Байрак/Һиндстан}} [[Һиндстан]]да — ''[[укытучылар көне]]'' [[Файл:Sara Shakulova.jpg|right|90px|link=Сара Шакулова]] * [[1666 ел|1666]] — 3 көн дәвам иткән Бөек [[Лондон]] янгыны тәмамлана. * [[1905 ел|1905]] — [[Русия-Япония сугышы]] тәмамлана. * [[1919 ел|1919]] — [[Русиядә ватандашлар сугышы]] каһарманы [[Василий Чапаев]] һәлак була. * [[1929 ел|1929]] — беренче [[чуаш]] очучы-[[космонавт]]ы [[Андриян Николаев]] туа. * [[1945 ел|1945]] — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]] [[Фирая Зыятдинова]] дөньяга килә. * [[1963 ел|1963]] — татар [[язучы]]сы [[Мин Шабай]] вафат була. * [[1964 ел|1964]] — [[математика]] галиме һәм [[мәгариф]] эшлеклесе '''[[Сара Шакулова]]''' вафат була. * [[1972 ел|1972]] — [[Җәйге Олимпия уеннары 1972|XX Олимпиада уеннарында]] теракт. * [[1997 ел|1997]] — [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] лауреаты [[Тереза Ана]] бакыйлыкка күчә. * [[2008 ел|2008]] — [[Никарагуа]] хөкүмәте [[Абхазия]] һәм [[Көньяк Осетия]] бәйсезлеген таный. <noinclude>[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]] </noinclude> 1vijzftczwr1i4488mzku8wu8eri5t2 0 14041 6026579 4160718 2026-09-04T16:45:44Z Әмир 15082 /* Хәтер */ өстәмә 6026579 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Галиәсгар Камал | рәсем = Галиәсгар Камал.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = Галиәсгар Камал | рәсем язуы = Галиәсгар Камал | тулы исем = Галиәсгар Галиәкбәр улы Камалетдинов | һөнәр = драматург, журналист | туу датасы = 06.01.1879 | туу җире = [[РИ]], [[Казан губернасы]], {{туу җире|Казан|Казанда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[Татарлар|Татар]] | үлем датасы = 16.06.1933 | үлем җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = [[Галиәкбәр Камалетдинов]] | әни = Мәүгыйзә (1844—1936). | ир = | хатын = I хатыны Бибигайшә (18??-1918)<br/> II хатыны Әсма (1887-1941) | балалар = ''I никахыннан'': Әхмәт, Әминә, Фәһимә, [[Әнәс Камал|Әнәс]] (1908-1978), Мөхәммәт, Зөфәр<br/>''II никахыннан'': [[Фаикъ Камал|Фаикъ]] (1919-1941), Фәрит, Наил, Рәфыйка. | бүләк һәм премияләр = [[File:Geroy Truda Znak.png|30px]]&nbsp; '''[[Хезмәт Батыры]]''' | сайт = [http://kitap.net.ru/galiaskar.php galiaskar.php] | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Камал}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Камалетдинов}} {{External media |рәсем1=[http://900igr.net/prezentacija/bez_uroka/galisgar-kamal-246751/faik-kamaletdinov-1919-41-11.html Галиәсгар Камал нәселе фотосурәтләре].}} {{External media |рәсем1=[http://kitaphane.tatarstan.ru/kamal/photo.htm Галиәсгар Камал белән бәйле фотосурәтләр].}} '''Галиәсгар Камал''', тулы исеме '''Галиәсгар [[Галиәкбәр Камалетдинов|Галиәкбәр]] улы Камалетдинов''' ([[1879 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ы — [[1933 ел]]ның [[16 июнь|16 июне]]) — [[Татарлар|татар халкының]] бөек [[Драматурглар|драматургы]], [[язучы]]сы, егерменче йөз башы [[татар әдәбияты]], мәдәнияте һәм сәнгате тарихында зур урын алып торган әдипләрнең берсе. [[Хезмәт Батыры]] ([[1923]]). [[1926 ел]]да Г. Камалга рәсми төстә «Татар халык драматургы-әдибе» исеме бирелә һәм ул – «татар драма әдәбиятының зур хезмәтчесе, атасы һәм татар артистларының якын ярдәмчесе» дип бәяләнә. Хәзер исә [[Казан]]да урнашкан [[Галиәсгар Камал исемендәге татар дәүләт академия театры|Татар дәүләт академия театры]] Галиәсгар Камал исемен йөртә. == Биография == Галиәсгар Камал [[1879 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ында (искечә – 1878 елның 25 декабрендә) Казанда тире эшкәртүче (камчатчы) хезмәткәр [[Галиәкбәр Камалетдинов|Галиәкбәр]] һәм Мәүгыйзә гаиләсендә беренче бала булып туа. Сабый вакытын әнисенең туган авылы [[Иске Масра|Түбән Масрада]] (хәзер [[Арча районы]]на керә) бабалары тәрбиясендә уздыра. Алты яшькә җиткәч, шунда мәктәпкә йөри башлый, аннары, [[Казан]]га кайтып, укуын иске тәртиптәге [[«Касыймия» мәдрәсәсе|«Касыймия»]], [[«Госмания» мәдрәсәсе (Казан)|«Госмания»]] һәм [[Халидия мәдрәсәсе|«Халидия»]] [[мәдрәсә]]ләрендә дәвам иттерә. [[1893 ел|1893]]-[[1900 ел|1900]] елларда шул заманның алдынгы мәдрәсәләреннән саналган [[Мөхәммәдия мәдрәсәсе|«Мөхәммәдия»дә]] укый, бер ук вакытта өч класслы русча мәктәптә башлангыч белем ала. [[Файл:Камал 001.jpg|200px|thumb|right|Галиәсгар Камал тормыш иптәше Бибигайшә ханым һәм улы [[Әнәс Камал|Әнәс]] белән. [[1911 ел]]]] Мәдрәсәдә укыган елларында Г.Камал әдәбият һәм театр сәнгате белән кызыксына башлый: рус театрында барган спектакльләргә яратып йөри, сәхнә өчен язылган китапларны мавыгып укый һәм үз чорының татар әдәбияты белән якыннан таныша. Ниһаять, аның үзендә дә иҗат дәрте уянып, [[1898 ел]]да ул үзенең «Бәхетсез егет» (беренче варианты) дигән тәүге драмасын яза. Күп тә үтми, икенчесе дә языла («Өч бәдбәхет»). Бу ике әсәр һәм шул чорда Г.Камал тарафыннан тәрҗемә ителгән «Кызганыч бала» драмасы (прогрессив төрек язучысы Намык Кәмал әсәре) [[1900 ел]]да [[Казан]]да аерым китаплар булып басылып чыга. [[1900 ел]]да [[Харитонов матбагасы]] хуҗасы [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]] [[Харитонов матбагасы|шәхси {{comment|хәреф кою җитештерүе|русча: словолитня}}]] ачкач, аңа, каллиграф буларак, [[татар]] (''[[гарәп теле|гарәп]]'') шрифтларын камилләштерергә булыша. Г. Камалның [[Октябрь инкыйлабы|инкыйлабка]] кадәр иҗат ителгән барлык әсәрләре дирлек әлеге [[Харитонов матбагасы|басмаханәдә]] басылган. [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]н тәмамлагач, Галиәсгар Камал, халык арасында аң-белем таратуга булышлык итү максаты белән, [[1901 ел]]да «Мәгариф көтебханәсе» исемендә китап бастыру һәм сату ширкәте оештыра һәм 1905 елгы революция көннәренә кадәр бу ширкәтнең эшенә җитәкчелек итә. [[1905 ел]]ның [[29 октябрь|29 октябрендә]] Казанда беренче татар газетасы «[[Казан мөхбире]]» чыга. Галиәсгар Камал бу газетада иң күп катнашучыларның берсе була. [[«Азат» газетасы|«Азат»]], [[«Азат халык» газетасы|«Азат халык»]] газеталарын, [[«Яшен» журналы|«Яшен» сатирик журналы]]н чыгаруда да Галиәсгар Камалның өлеше зур. [[1906 ел]]ның [[5 май|5 маенда]] Казанда беренче рәсми ачык спектакль уйнала. [[Төрек теле|Төрек]]чәдән Г. Камал тарафыннан ирекле рәвештә татарчага тәрҗемә ителгән «[[Кызганыч бала]]» драмасы һәм [[Габдрахман Кәрам]] тәрҗемәсендә «[[Гыйшык бәласе]]» комедиясе куела. Шул көннәрдән башлап Галиәсгар Камал үзенең төп игътибарын [[татар театры]]н үстерүгә бирә. [[1908 ел|1908]] -[[1909 ел]]ларда [[Габдулла Тукай]] белән бергә милли-демократик эчтәлектәге [[Яшен (журнал)|«Яшен»]] исемле көлке журналы чыгара. 1923 елда Галиәсгар Камалга "Хезмәт Батыры" исеме бирелә. [[1929 ел]]да ул «[[Хафизаләм иркәм]]» исемле комедиясен яза. «[[Күзсез мастерлар]]», «[[Өч тормыш]]» кебек пьесалары һәм күп кенә шигъри әсәрләре дөньяга чыга. Галиәсгар Камал, инде әйтелгәнчә, оста тәрҗемәче дә. [[Николай Гоголь]], [[Александр Островский]], [[Максим Горький]], [[Мольер]] һәм башкаларның әсәрләрен татар теленә тәрҗемә итә. Галиәсгар Камал [[1933 ел]]ның [[16 июнь|16 июнендә]] вафат була. Аның гәүдәсе [[Казан]]да [[Горький исемендәге Үзәк мәдәният һәм ял паркы (Казан)|Максим Горький исемендәге мәдәният һәм ял паркы]]ндагы туганнар каберлегендә күмелгән. == Иҗат == [[Файл:Камал 002.jpg|thumb|200px|right|"Беренче театр" комедиясенең кулъязма бите (факсимиле)]] * [[Бәхетсез егет]] ([[1898 ел|1898]], [[1907 ел|1907]]) * [[«Беренче театр» (пьеса)|Беренче театр]] ([[1908 ел|1908]]) * [[Бүләк өчен]] ([[1909 ел|1909]]) * [[Уйнаш]] ([[1909 ел|1909]]) * [[Безнең шәһәрнең серләре]] (1911) * [[Банкрот]] ([[1911 ел|1911]]) * [[Дәҗҗал]] ([[1912 ел|1912]]) * [[Каениш]] ([[1912 ел|1912]]) * [[Хафизаләм иркәм]] ([[1929 ел|1929]]) <br /> '''Галиәсгар Камал тәрҗемә иткән әсәрләр:''' * [[Александр Островский]] – Яшенле яңгыр ([[1914 ел|1914]]) * [[Александр Южин]] – Лачыннар һәм козгынар ([[1918 ел|1918]]) * [[Евтихий Карпов]] – Эшчеләр бистәсе ([[1919 ел|1919]]) * [[Мольер]] – Саран ([[1915 ел|1915]]) * [[Мольер]] – Ирексездән табиб ([[1916 ел|1916]]) * [[Мольер]] – Скапен хәйләләре ([[1924 ел|1924]]) * [[Николай Гоголь]] – Ревизор ([[1916 ел|1916]]) == Бүләкләр == * «[[Хезмәт Батыры]]» ([[1923 ел|1923]]). * «Татарстанның халык драматургы» ([[1929 ел|1929]]). == Хәтер == * [[1939]] [[Камал театры|Татар академия драма театрына]] Г. Камал исеме бирелә<ref>Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 9 июня 1939 г</ref>. * [[1939]] [[Казан]] шәһәре башкарма комитеты карары белән Фукс ({{lang-ru|Фуксовская}}) урамы [[Галиәсгар Камал урамы (Казан)|Г. Камал урамы]] итеп үзгәртелә<ref>[http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2004_01/07/07_4/ «Гасырлар авазы», 2004 ел, № 1]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[Яр Чаллы]]дагы [[Галиәсгар Камал бульвары (Яр Чаллы)|урам]]га исеме бирелгән. * [[Алабуга]]дагы [[Галиәсгар Камал урамы (Алабуга)|урам]]га исеме бирелгән. * 2026 елда «Җыен» фондының «Шәхесләребез» сериясеннән 1500 тираж белән Галиәсгар Камалга багышланган фәнни-популяр җыентык нәшер ителгән (''төзүче'' филология фәннәре докторы [[Әлфәт Закирҗанов]]). Тиражы 1500 данә. Китапның матди ягын Татарстан Республикасы Рәисе каршындагы [[Татарстан Республикасы Президенты каршындагы татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе|Татар телен һәм Татарстан Республикасында яшәүче халыклар вәкилләренең туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре комиссиясе]] тәэмин иткән<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://intertat.tatar/news/galiasgar-kamalga-bagyslangan-yentyk-cygyp-itte-nihayat-5880638 Галиәсгар Камалга багышланган җыентык чыгып җитте, ниһаять.] [[Интертат]], 3.09.2026</ref>. == Гаиләсе == '''I хатыны''' (''унсигез ел бергә яшәгән хатыны'') Бибигайшә Садыйк кызы Хәйбуллина (''18??—[[1918]]''). Әтисе сәүдәгәр Садыйк [[хаҗ]]и, әнисе Бибикамал, абыйсы Хәбибрахман, энесе Габделмәҗит. Бибигайшә 1918 елның 22 февралендә салкын тиеп Казанда вафат булган. 6 балалары туган (''дүрт балалары сабый вакытта вафат булган''): * Әхмәт (''туган вакыты билгесез, 1902 елның 5 сентябрендә үлгән''), * Әминә (''1902 елның 17 февралендә туган, шулай ук сабый чагында вафат''), * Фәһимә (''1904 елның 4 мартында туган, 1910 елның 20 августында вафат''), * [[Әнәс Камал|Әнәс]] (''[[1908]]—[[1978]]''), артист, язучы. * Мөхәммәт (''1914 елның 1 ноябрендә туган. [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан, сугыштан соң Казанда яшәгән''), * Зөфәр (''1916 елның 3 ноябрендә туган. Бөек Ватан сугышы башыннан фронтка китә. 1942 елда Орел өчен барган сугышларда һәлак була''). '''II хатыны''' Әсма Мифтахетдин кызы Сәгъдиева ([[1887]]—[[1941]]). Әсма 1941 елда Казанда үпкәсенә салкын тиюдән үлгән. Дүрт балалары туган: * [[Фаикъ Камал|Фаикъ]] (''[[1919]]—[[1941]]''), артист, язучы. 1941 елдан [[Бөек Ватан сугышы]]нда, Ростовны икенче кат азат итү сугышында һәлак була. * Фәрит (''1921 елның 11 октябрендә туган. Бөек Ватан сугышында катнашкан. Сугыштан соң [[Әлмәт]]тә Миңлебай газ-бензин заводында техник-механик булып эшли. 1976 елның 15 ноябрендә Әлмәттә вафат''), * Наилә (''1924 елның 6 ноябрендә туган. 1925 елның 26 маенда үлгән''), * төпчек кыз Рәфыйка (''1926 елның 27 мартында туган. Медицина фәннәре кандидаты. Казанда яшәгән'')<ref>''[[Әнәс Камал]]''. Март бураннары (''төзүчесе'' [[Рәис Даутов]]). Искәрмә һәм аңлатмалар. К.: [[ТКН]], 1988, 268—269нчы бит.</ref>. == Моны да карагыз == * [[Истанбул мәктүпләре (Галиәсгар Камал)|Истанбул мәктүпләре]] {{Портал|Шәхесләр}} == Сылтамалар == * [http://kitap.net.ru/galiaskar.php Галиәсгар Камал электрон китапханәдә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502051337/http://kitap.net.ru/galiaskar.php |date=2019-05-02 }} * [http://tatar.org.ru/kurs/8-adabiyat/cyr_14.php Галиәсгар Камал виртуаль гимназиядә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502051227/http://tatar.org.ru/kurs/8-adabiyat/cyr_14.php |date=2019-05-02 }} {{Тышкы сылтамалар}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Сәйяр (1907-1918) труппасы}}{{Габдулла Тукай}} {{DEFAULTSORT:Камал, Галиәсгар}} [[Төркем:Галиәсгар Камал| ]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татарстанның халык драматурглары]] [[Төркем:Хезмәт Батырлары]] [[Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсен тәмамлаучылар]] cf2qybl889rdixpvljvfasrqe8h49sm 0 16129 6026596 4453996 2026-09-05T00:53:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026596 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Болгар (мәгънәләр)}} {{TwinCYR|Bolğar şәhәre}} {| class="infobox bordered" cellpadding="1" style="width: 30em; font-size: 90%; background:SpringGreen; text-align: left;" | colspan="2" style="text-align:center;padding:0px;border:none;" |'''Болгар''' {{ПозХарита|Русия Татарстан|label='''''Болгар шәһәрлеге'''''|lat_dir=N|lat_deg=54|lat_min=58|lat_sec=0|lon_dir=E|lon_deg=49|lon_min=4|lon_sec=0|mark=green dot.svg|position=center|width=300|float=center}} |- | colspan="2" style="text-align:center;font-size:75%;padding:0px;border:none;" | |- ! style="background-color: Sienna;" |Исеме | style="background-color: LimeGreen;" |Болгар |- ! style="background-color: Sienna;" |Дәүләт | style="background-color: LimeGreen;" |[[Идел буе Болгары]] |- |- ! style="background-color: Sienna;" |Координаталары | style="background-color: LimeGreen;" |т. к. 54° 58’ 0" (54° 58’ 0). ″ кч. о. 49° 4’ 0" (49° 4’ 0) |- ! style="background-color: Sienna;" |Нигезләнүе датасы | style="background-color: LimeGreen;" |[[X гасыр]] |- ! style="background-color: Sienna;" |Нигезләнүчесе | style="background-color: LimeGreen;" |[[Котраг]] - [[Алмыш|хан]] |- |- ! style="background-color: Sienna;" |Җимерелү датасы | style="background-color: LimeGreen;" |1431 ел |- |- ! style="background-color: Sienna;" |Археология мәдәнияте | style="background-color: LimeGreen;" |[[Урта гасырлар|Урта Гасырлар чоры]] |- |- ! style="background-color: Sienna;" |Хәзерге исеме | style="background-color: LimeGreen;" |[[Биләр (Алексеевск районы)|Болгар музей тыюлыгы]] |} [[Файл:Black chamber, Bolgar.JPG|250px|мини|уңда|Кара пулат - борынгы Болгар мәхкәмә бинасы]] [[Рәсем:Bolgar.JPG|right|250px|thumb|1732 елда төзелгән урыс [[Чиркәү|чиркәве]] һәм күптән түгел реставрация вакытында төзелгән [[манара]]]] '''Болгар''' (tat. lat. [[Bolğar şәhәre|Bolğar şähäre]], tat. ar. بلغار) – [[Идел буе Болгары]]ның башкаласы ([[VIII гасыр]]дан [[XIII гасыр]] уртасына кадәр), соңрак [[Алтын Урда]]ның иң зур шәһәрләреннән берсе. [[Идел]] елгасы ярында, [[Казан]]нан 130 км ераклыкта урнашкан. [[2014]] елның 23 июненда [[Катар]] башкаласы [[Доһа]]да узган чираттагы 38нче утырышында Болгар тарихи-археологик комплексы [[ЮНЕСКО]] бөтендөнья мирасы исемелегенә кертелде. ==Тарих== ==== Атама тарихы ==== Элекке Никольское, Чертыково авылы, [[1781 ел]]дан [[Спас өязе|Спас өяз]] шәһәре, [[1926 ел]]дан Спас-Татарский, [[1935 ел]]дан Куйбышев, [[1991 ел]]дан Болгар. Болгар турында беренче мәгълүматлар Х гасырда гарәп чыганакларында очрый. Иң беренчеләрдән булып , күренекле классик гарәп география вәкиле, ал Балхи язмаларында искә алынган : "Болгар - дәүләт исеме, анда яшәүчеләр ислам динен тоталар , һәм төп мәчет урнашкан шәһәрнең исеме. Ул шәһәрдән ерак түгел , Сивар шәһәре урнашкан. Мөселман дин әһәле сүзләре буенча ике шәһәрдә яшәүчеләр саны 10 000 меңгә кадәр җитә ."   Болгар шәһәрчеге Х-ХV гасырларда Урта Идел һәм Урал буенда формалашкан һәм төп урынны тоткан уникаль цивилизация дәрәҗәсенә җиткән аерым бер археологик күренеш . Ул 1431 елда рус кенәзе Федор Пестрый гаскәре тарафыннан юкка чыгарыла. Аның чәчәк атып яшәгән чоры XIV гасырга карый. Икенче төрле әйтсәк, Болгар — Алтын Урда чоры шәһәре. Хәзерге көннәргә кадәр сакланып калган һәм дә археологик казу эшләре вакытында табылган таш-кирпеч архитектура корылмаларының барысы да монгол-татарлар хакимлек иткән заманнарга нисбәтле. Озынлыгы 8 чакрымга җитә язган һәм 380 га мәйданны колачлаган борынгы шәһәр ныгытмаларын да XIV гасыр урталарында гына төзегәннәр. Атаклы Ага-Базар урынын казыганда килеп чыккан күпсанлы бакыр-көмеш тәңкәләр арасында X — XI йөзләрдә сугылганнары юк. Нумизматлар Ага-Базарның сәүдә үзәге буларак иң актив яшәү чорын XIV гасыр ахыры — XV гасыр башы белән билгели. Ә менә борынгы Болгар истәлекләрен карарга килгән туристларга экскурсия үткәрүче музей хезмәткәрләре, боларны белепме-белмичәме дигәндәй, ягъни Болгарның монгол яуларына кадәрге һәм Алтын Урда чорындагы тарихын аерып тормыйча гына, Идел Болгарстанының «иң эре» шәһәрләреннән берсе, халыкара сәүдә үзәге буларак бөтен дөньяга танылган башкаласы, 922 елда Алмыш ханның биредә Багдад илчелеге арадашчылыгында рәсми рәвештә ислам динен кабул итүе һ.б. турында дөреслеге чыганаклар белән расланмаган, фәндә бәхәсле саналган әйберләр турында сөйли. Мәгариф Болгарда [[Спас тармак технологияләре техникумы|техникум]], 2 урта мәктәп, П.А. Карпов ис. 1 кадет-мәктәп-интернат, 1 санаторий-мәктәп-интернат, сәламәтлеге чикле балалар өчен 1 мәктәп-интернат, балалар иҗат үзәге, балалар сәнгать мәктәбе, балалар сәламәтләндерү-белем бирү үзәге, «Олимп» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе, «Регата» балалар (''яшүсмерләр'') техник иҗат станциясе, 4 балалар бакчасы эшли (''[[2017 ел|2017]]''). == Халык == Болгар дәүләте төрки дәүләт булган — күбесенчә төрки халыклар, [[болгарлар]], суварлар, барсиллар, биләрләр, эсегелләр яшәгән. Соңрак ул кабиләләр берләшеп, бердәм болгар халкы барлыкка килә. Шулай ук дәүләттә фин-угор халыклары – хәзерге чирмеш, удмурт һәм көнчыгыш мордва-мукшыларының бабалары да күп булганнар. == Халык саны == Халык саны буенча РТның иң кечкенә шәһәре. Территориясе - 8,0 км² , халык саны - 8369 кеше. Ир атлар - 46,1 % ,хатын кызлар - 53,9%. == Галерея == <gallery> Image:Black chamber, Bolgar.JPG|Кара Пулат Image:Eastern mausoleum, Bolgar.JPG|Көнчыгыш мавзолей Image:Khans'_mausoleum,_Bolgar.JPG|Ханнар мавзолее Image:Northern mausoleum, Bolgar.JPG|Төньяк мавзолей Файл:Holy Bolghar gathering 2025 - 55.jpg|Изге Болгар җыены Файл:Holy Bolghar gathering 2025 - 41.jpg|Изге Болгар </gallery> ==Сылтамалар== * [http://www.bolgar.info/ Болгар музей-тыюлыгы рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} (урыс.) *[[Идел буе Болгары|Халык]] *[http://www.bolgar.info/realtime.php Халык саны] [[Төркем:Болгар]] [[Төркем:Идел буе Болгары]] [[Төркем:Татарстан тарихы]] [[Төркем:Юкка чыккан шәһәрләр]] 71ld7nrfsdu1g3vf24f2p2uhm1ppv2z 0 21934 6026555 4458247 2026-09-04T14:45:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026555 wikitext text/x-wiki {{ҮК}} ''[[Көньяк алтай теле]] бите монда юнәлтә. Бәлки, сез [[төньяк алтай теле]] турында мәкаләсен эзлисездер.'' '''Алтай теле''' (яки '''көньяк алтай теле''') — ике [[тау-алтай теле]]нең берсе, алтайлыларның төп теле, Алтай җөмһүриятенең рәсми теле. 1948 елгача ойрот теле дип аталган. == Тасвирлама == [[Файл:Sign of Sberbank in Ust-Koksa.jpg|thumb|300px|[[Сбербанк|Саклык банкының]] рус һәм алтай телләрендә элмә тактасы]] Элекке заманнарда көньяк һәм төньяк алтай телләре бер тел — алтай теле дип саналган. Ләкин, хәзерге заман [[төрки телләр]] квалификациясе буенча, алар ике аерым тел булып санала. Көньяк һәм төньяк сөйләмнәрен рәсми рәвештә [[Россия]]нең азсанлы халыкларының (кумандиннарның, челканнарның һәм тубаларның) аерым телләре итеп тану хәлне катлауландыра. [[Бөтенроссия 2002 ел халык санын алу]] мәгълүматлары буенча, Россиядә 65 534 кеше алтай телен белүләрен таныган<ref>{{Citation |title=Всероссийская перепись населения 2002 года. Том 13. «Коренные малочисленные народы Российской Федерации» |url=http://perepis2002.ru/index.html?id=44 |access-date=2010-09-18 |archive-date=2012-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220192626/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=44 |dead-url=yes }}</ref>. Бәяләүләр буенча, аларның ун меңе төньяк-алтай сөйләмнәрендә, ә калганы көньяк-алтайныкында сөйләшә, шул ук вакытта аларның күбесе алтай-кижи сөйләмен дә белә. Кайбер мәгълүматлар буенча, алтайлыларның 2 проценты гына алтай телендә ирекле сөйләшә.<ref name="Krugosvet">{{Citation |title=Энциклопедия «Кругосвет» |url=http://www.krugosvet.ru/articles/80/1008043/1008043a1.htm |access-date=2010-09-18 |archive-date=2006-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061009102136/http://www.krugosvet.ru/articles/80/1008043/1008043a1.htm |dead-url=yes }}</ref>. Көньяк алтай телендә 4 сөйләм бар: * [[Алтай-кижи (сөйләм)|алтай-кижи]] — хәзерге алтай әдәби теленең нигезе; * [[телеут теле|телеут сөйләме]] — [[XIX гасыр]] уртасыннан [[1923 ел]]гача әдәби тел; * [[теленгит сөйләме]] — [[теленгитлар]] теле; * [[тубалар сөйләме]] (туба, дьиш/йыш) — төньяк-алтай теле белән арадаш. Һәрбер сөйләмне ничә кеше белүе турында төгәл мәгълүмат юк. Якынча бәяләүләр буенча, соңгы өч сөйләмнең һәркайсысында 3 мең тирәсе кеше сөйләшә. Башкалар төп алтай телендә сөйләшә. [[Кытай]]да [[Канас күле]] янында теленгитлар һәм синцзян кыргызларына максималь якын булган көньяк-алтай теленә якын диалектлар очрый. «-z-» урынына интервокаль «-j-» булуы сәбәпле, көньяк-алтай теленең хакас телләренә керүе шикле, ул [[кыргыз-кыпчак телләре|кыргыз-кыпчак теле]] дип саналырга тиеш. Имлялары өстәмә {{unicode|[[Ҥ]], [[Ј]], [[Ӧ]], [[Ӱ]]}} хәрефләре белән [[кириллица]] нигезендә. 1840 еллардан кириллица нигезендәге имля үсеш ала, ә 1928-1938 елларда [[латин имлясы]] кулланыла, ә аннан соң яңадан кириллица. XIX гасырның язма һәйкәлләре — алтай-ойротларны христианлаштыру вакытында булдырылган инҗил текстларының, изгеләр кыйссалары, догалыкларның тәрҗемәләре. [[1869 ел]]да [[Казан]]да алтай теленең төгәл грамматикасы; 1884 елда — сүзлеге<ref name="Krugosvet" /> басыла. Әдәби тел үсешендә язучы-мәгърифәтче [[Чевалков, Михаил Васильевич|М. В. Чевалков]]<ref>{{Cite web |url=http://etheo.h10.ru/alto01.htm |title=Проект ETHEO |accessdate=2010-09-18 |archivedate=2005-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050526220026/http://etheo.h10.ru/alto01.htm }}</ref> иҗаты зур роль уйный. Әдәби тел алтай диалектына нигезләнә. Октябрь инкыйлабына кадәр әдәби тел хәзерге вакытта региональ әдәби тел функциясен башкаручы телеут диалекты үзенчәлекләренә нигезләнгән булган. Алтай телендә «[[Алтайдыҥ чолмоны]]» [[газета]]сы чыгарыла. ==Кызык фактлар== * [[Qaynar (музыкаль төркеме)|"Qaynar"]] Казан музыкаль төркеме татар һәм алтай телләрендә җырлар яза һәм башкара. == Сылтамалар == * [http://altaifonts.narod.ru/slovo.html Школьный алтайско-русский словарик/ Мәктәп алтай теле — рус теле сүзлеге] * [https://web.archive.org/web/20070108175735/http://www.gasu.ru/univer/edu/dep/ff/alt.html Кафедра алтайского языка и литературы] Горно-Алтайского государственного университета/ Таулы Алтай Дәүләт университетының алтай теле һәм әдәбияты кафедрасы * [https://web.archive.org/web/20130227063412/http://etheo.org/alto01.htm Алтайский язык в проекте ETHEO] (коротко о грамматике и фонетике, этнические группы)/ ЕТНЕО проектында алтай теле (кыскача грамматикасы һәм фонетикасы турында, этник төркемнәр) * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=alt Страница Ethnologue для южного алтайского]/ Көньяк алтай теле өчен Ethnologue бите * [http://www.severcom.ru/nations/item29.html Информация о телеутах на сайте Совета Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020224344/https://severcom.ru/nations/item29.html |date=2020-10-20 }}/ Федерация Шурасы сайтында телеутлар турында мәгълүмат * [https://web.archive.org/web/20090914111303/http://lingsib.unesco.ru/ru/languages/teleut.shtml.htm Телеутский язык]/ Телеут теле == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Rq|stub}} {{Төрки телләр}} {{Pусия телләре}} [[Төркем:Алтай теле]] r4o02w4hfikqwge4awyz7flqdakykj0 0 22113 6026597 6017554 2026-09-05T00:53:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026597 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Болгар (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = |татар исеме = Болгар <br> [[Файл:Bolgar mosque.jpeg|300px|Болгардагы Ак мәчет]] |чын исем = بلغار |ил = [[Россия]] |герб = Spassk COA (Kazan Governorate) (1781).png |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 54|lat_min = 58|lat_sec = 00 |lon_deg = 49|lon_min = 02|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = 330 |төбәк харитасы зурлыгы =330 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = Спас районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = X гасыр |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = 80 |климат = |рәсми тел = |халык саны = {{ Население | Болгар | тс | add3n = ОКАТО | add3 = 92232501000 | add4n = ОКТМО | add4 = 92632101001 }} |исәп елы = {{ Население | Болгар | г }} |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = 84347 |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Болгар''' ({{lang-tt2|Bolğar}}, {{lang-tt|بلغار}}, {{lang-ru|Болгар}}) — [[Татарстан]]ның көньяк-көнбатышында, [[Идел]]нең сул як ярында ([[Куйбышев сусаклагычы]]) урнашкан, район буйсынуындагы [[шәһәр]]. [[Спас районы]] үзәге ([[1930 ел|1930]]). [[1991 ел]]га чаклы [[Куйбышев]]. Беренче тапкыр [[Ибн Фадлан]] кулъязмасында 10 гасырда телгә алынган. X-XII гасырларда [[Идел Болгары]] дәүләтенең башкаласы (соңрак [[Биләр]]), Идел-Урал буйларында [[Ислам]]ны кабул итү беренче урыны, XIII гасырда [[Алтын Урда]]ның беренче башкаласы, Алтын Урданы нигез салу урыны. Болгар шәһәрлеге читендә, борынгы һәйкәлләре янында [[Bolğar (aerodrom)|"Болгар" аэродромы]] урнаша. [[Чардаклы]] тимер юлы станциясеннән төньякка таба 71 км ераклыкта ([[Сембер]] — [[Уфа]] юнәлеше). [[Казан]]га кадәр — 140 км. Мәйдан — 8 км². Халык саны — 8,5 мең кеше ([[2015 ел|2015]]). [[Руслар]] — 83,4 %, [[татарлар]] — 12,9 %, [[чуашлар]] — 2,1 % ([[1989 ел|1989]]). Азык-төлек ширкәтләре, тегү фабрикасы бар. == Тарих == Борынгы Болгарны нигез салу вакыты төгәл ачыкланмаган, [[Бөек Болгар иле]] таркалганнан соң [[Кубрат]] хан улы [[Котраг]] җитәкләгән болгарлар Идел буйларында VII-VIII гасырда килеп җиткән, болгарларда дәүләтчелек тәҗрибәсе булган инде һәм фаразлавынча нәкъ VII-VIII гасырда салынган. X гасырда Болгарда килгән Ибн Фадлан шәһәрдә өч төрки кабилә — [[болгарлар]], [[ишкилләр]], [[барсиллар]] яшәгәнен белдерә. 922 елда Идел Болгары илбашы Алмыш җитәкчелегендә Болгар шәһәре халкы Ислам динен кабул итә. [[1236]] елда [[Бату хан]] җитәкләгән татар-монгол гаскәре Болгар шәһәрен басып ала, Көнбатыш явыннан кайтканда Бату хан Болгар шәһәрен басып алынган бар җирләрнең башкаласы итеп сайлаган, нәкъ анда яңа дәүләт Алтын Урда нигез салынган. Соңрак Бату хан дәүләт башкаласын далаларга якынрак, көньякта күчерә һәм [[Сарай-Бату]] шәһәргә нигез сала. Алтын Урдада чуалышлар вакытында Болгар шәһәре [[Аксак Тимер]], соңрак ушкуйниклар тарафыннан басып талана. XV гасырда бик җимерелә һәм үз йогынтысын югалта, ил үзәге [[Казан]]га күчерелә. Заманча Болгар тарихы Болгарлар авылыннан башлана. Революциягә кадәр [[Казан губернасы]]ның [[Спас өязе]] эчендә булган, [[советлар]] вакытында — [[ТАССР]] [[Куйбышев районы (Татарстан)|Куйбышев районы]]нда. Куйбышев сусаклагычы төзү вакытында [[Куйбышев шәһәре]] су астында калды. Шәһәр халкы һәм хакимияте [[1953 ел|1953]]–[[1956 ел]]ларында Болгарлар авылына күчте. [[1957 ел]]да авылга Куйбышев исеме бирделәр һәм ул ТАССР Куйбышев районының үзәге булып чыкты. [[1991 ел]]да шәһәргә Болгар исеме бирделәр. [[2010 ел]]да шәһәрдә туристик үзәк төзү башланды. Район үзәгеннән көнчыгышта [[Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгы]] урнашкан. [[X]]–[[XII гасыр]]ларда биредә [[Идел-Чулмандагы Болгар дәүләте]] башкаласы урнаша. Болгар янында мәчетләр, мавзолейлар, мунчалар сакланган. Биредә торак, һөнәрчелек, сәүдә кварталлары да булган. == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 8285 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 79,48%, [[татарлар]] — 16%, башка халыклар — 3,32%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,19%<ref name=16t />. == Истәлекләр == * '''Болгар шәһәрлеге:''' ** Җәмигъ мәчете ** Зур манара (заманча корылма) ** Көнчыгыш төрбә ** Төньяк төрбә ** [[Кече манара]] ** [[Ак пулат]] ** [[Кара пулат]] ** Хан мунчасы ** Хан төрбәсе ** Кече шәһәрчек ** Габдрахман коесы ** Рабига күле ** {{коммент|Дөньядан күчү|Успение}} чиркәве ([[1732]]), хәзерге вакытта — тарихи-археология музее ** [[Ак мәчет (Болгар)|Ак мәчет]] ** [[Икмәк музее (Болгар)|Икмәк музее]] ** Һөнәрчелек музее == Галерея == <gallery> Image:Bolgar.JPG|Шәһәрлегенең төрбәләр, манаралар hәм чиркәве күренеше Image:Small minaret, Bolgar.JPG|Шәһәрлегенең чолганышы <!--Image:46000021-copy.jpg|Хан төрбәсе hәм кече манара--> Image:Khans'_mausoleum,_Bolgar.JPG|Хан төрбәсе Image:Black chamber, Bolgar.JPG|Кара пулат <!--Image:45980017-copy.jpg|Кара пулат — эчендә--> Image:Eastern mausoleum, Bolgar.JPG|Көнчыгыш төрбә Image:Northern mausoleum, Bolgar.JPG|Төньяк төрбә Image:Минарет.jpg|Зур манара Image:Keçe manara.JPG|Кече манара Image:Bolgar1839.JPG|Шәһәрлеге иске литографиядә (торгызу алдыннан) Image:Bolgar gravestone.JPG|Кабер ташы Image:Cruise ships Bolgar.JPG|Пристань (яңа елга вокзалы төзелү алдыннан) Image:Bolgar wharfboats.JPG|Идел Болгар янында </gallery> {{commons|Bolghar|Болгар}} == Монда туганнар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q105284. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1889" | 1889-08-25 | [[Николай Тарабукин]] | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q4146545|Дәүләт сынлы сәнгать фәннәре академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4146968|Мейерхольд ис. дәүләт театры]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | | data-sort-value="1956" | 1956-02-21 |- | data-sort-value="1908" | 1908-10-19 | [[Вениамин Бахарев]] | ''[[:d:Q21659404|Бөтенрусия һидротехника һәм мелиорация фәнни-тикшеренү институты]]'' | | | | data-sort-value="1987" | 1987-10-10 |- | data-sort-value="1915" | 1915-07-03 | ''[[:d:Q115183587|Zinnätulla Ğizzätullin]]'' | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-10-30 |- | data-sort-value="1917" | 1917-06-20 | [[Борис Егоров]] | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="1995" | 1995-10-29 |- | data-sort-value="1919" | 1919-02-13 | [[Григорий Машанин]] | | | | | data-sort-value="1988" | 1988-05-26 |- | data-sort-value="1937" | 1937-06-16 | [[Вячеслав Аристов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1992" | 1992-06-12 |- | data-sort-value="1956" | 1956-11-15 | [[Равил Кашапов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q19827218|ultramarathon runner]]''<br/>''[[:d:Q13382460|marathon runner]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-07-15 | [[Андрей Деманов]] | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.bolgar.info/ Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгының рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} == Моны да карагыз == * [[Болгар ислам академиясе]] {{Татарстан}} {{Спас районы}} [[Төркем:Татарстан шәһәрләре]] [[Төркем:Болгар]] [[Төркем:Татарстан район үзәкләре]] [[Төркем:Спас районы торак пунктлары]] pkrajbb16xairz2eyg9pwlbtk8hs5a4 0 23783 6026554 4421266 2026-09-04T14:45:34Z Әмир 15082 /* Шәхесләр */ өстәмә 6026554 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Mäskäw}} <small>{{мәгънәләр|Мәскәү (мәгънәләр)}}</small>{{ТП-Россия}} '''Мәскә́ү''' ({{lang-ru|Москва}}) — [[Россия|Россия Федерациясенең]] [[башкала]]сы, [[федерация әһәмияте шәһәре]], [[Үзәк икътисади районы|үзәк икътисади районның]] һәм [[Мәскәү өлкәсе]]нең үзәге. Мәскәү — [[Мәскәү кенәзлеге|Бөек Мәскәү кенәзлегенең]], [[Россия патшалыгы]]ның һәм [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге]]нең тарихи башкаласы. [[Көнчыгыш-Европа тигезлеге]]ндә, [[Мәскәү елгасы]] янында урнашкан. [[Россия]]нең һәм [[Европа]]ның ([[Истанбул]] исәпмичә) халык саны буенча иң зур шәһәр (11,8 млн кеше). Мәскәү — [[Россия]] туристик үзәге. [[Мәскәү кирмәне]], [[Кызыл мәйдан]] һәм [[Новодевичий кәшишхәнәсе]] [[ЮНЕСКО]] дөнья мирасына керәләр. Мәскәүне 6 аэропорт хезмәт күрсәтәләр. Анда 9 тимер юл вокзаллар һәм 3 [[елга порты|елга портлары]] эшлиләр. [[1935 ел]]дан башкалада [[Мәскәү метрополитены|метрополитен]] эшли. == География == [[Рәсем:Moscow Urban Agglomeration, Russia, LandSat-7 image.jpg|180px|thumb|left|Мәскәүнең космостан күренеше]] === Географик урнашу === Шәһәр [[Көнчыгыш-Европа тигезлеге]]ндә, [[Мәскәү елгасы]] янында, [[Ока]] һәм [[Идел]] елгалары арасында урнашкан. [[Россия Федерациясе субъектлары|Федерация субъекты]] буларак [[Мәскәү өлкәсе|Мәскәү]] һәм [[Калуга өлкәсе|Калуга]] өлкәләре белән чиктәш. [[2012 ел]]га шәһәр мәйданы — 2511 км². Территоиясеннән 877 км² [[Мәскәү Боҗра Автомобильләр Юлы]] эчендә, 1633 км² — тышкы ягында урнашкан. Шәһәрнең уртача биеклеге — 156 м, иң биек ноктасы — [[Теплый Стан]] бистәсендә, иң түбән ноктасы [[Беседин күперләре]] арасында урнаша. Ул [[Мәскәү елгасы]]ның ике ярларында, аның урта агымнарында урнаша. Шулай ук шәһәрдә Мәскәү елгасының кушылдыклары: Сходня, Химка, Пресня, Неглинная, [[Яуза]], Нищенка, Сетунь, Котловка һәм Гордоня агалар. Кече елгаларының күбесе коллекторларда агалар. {|class=toccolours style="text-align:center" align="center" !colspan=10|Мәскәүдән эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)<ref name="trans">{{cite web |url = http://www.lardi-trans.com/distance/ |title = Расчет расстояний между городами |publisher = Транспортная компания «КСВ 911» |accessdate = 2010-02-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/60tIrKOQf?url=http://www.lardi-trans.com/distance/ |archivedate = 2011-08-12 }}</ref> |- |||||||[[Мурманск]] ~ 2103 км<br />[[Санкт-Петербург]] ~ 696 км<br />[[Бөек Новгород]] ~ 538 км<br />[[Тверь]] ~ 177 км||[[Архангельск]] ~ 1291 км<br />[[Череповец]] ~ 526 км<br />[[Вологда]] ~ 459 км<br />[[Ярославль]] ~ 264 км||[[Сыктывкар]] ~ 1331 км<br />[[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] ~ 943 км<br />[[Киңәшмә]] ~ 401 км<br />[[Иваново]] ~ 302 км|||||| |- |||||||[[Смоленск]] ~ 414 км<br />{{Байрак|Белорусия}} [[Витебск]] ~ 543 км<br />{{Байрак|Белорусия}} [[Минск]] ~ 750 км<br />{{Байрак|Польша}} [[Варшава]] ~ 1462 км|||[[Рәсем:Compass Rose Tatarca North.svg|200px|center|Җилләр розасы]]||[[Владимир (шәһәр)|Владимир]] ~ 187 км<br />[[Түбән Новгород]] ~ 427 км<br />[[Казан]] ~ 830 км<br />[[Владивосток]] ~ 9207 км|||||| |- |||||||[[Калуга]] ~ 173 км<br />[[Брянск]] ~ 401 км<br />{{Байрак|Украина}} [[Киев]] ~ 898 км<br /> {{Байрак|Молдавия}} [[Кишинәү]] ~ 1323 км||[[Липецк]] ~ 459 км<br />[[Воронеж]] ~ 529 км<br />{{Байрак|Украина}} [[Харьков]] ~ 749 км<br />[[Тындагы Ростов]] ~ 1092 км||[[Тамбов]] ~ 463 км<br />[[Сарытау]] ~ 853 км<br />[[Волгоград]] ~ 966 км<br />[[Әстерхан]] ~ 1404 км|||||| |- !colspan=10| |} === Сәгать поясы === Мәскәү халыкара стандарт буенча [[Мәскәү вакыты|Moscow Time Zone (MSK/MSD)]] сәгать поясында урнаша. Бу сан, [[UTC]] системасы буенча исәпләгәндә, +3:00 гә тигез. === Климат === Шәһәр климаты — уртача-континенталь. Кыш уртача ноябрьның икенче яртысыннан март ахырына хәтле дәвам итә. Кыш вакытында көчле суыклар (-20, -30&nbsp;°C), ә декабрь белән январьдә җепшек көннәр булырга мөмкин. Елда айларның иң салкыны — февраль (уртача −6,7&nbsp;°C). Җәй майның уртасыннан сентябрьгә хәтле дәвам итә, көндез температурасы еш 30&nbsp;°C кадәр күтәрелә. Елда айларның иң җылысы — июль (уртача 19,2&nbsp;°C). Елның уртача температурасы 5,8&nbsp;°C тәшкил ителә. Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча елларның иң җылысы — [[2008]] (урта температура — 7,3&nbsp;°C), иң салкыны — [[1888]] (1,7&nbsp;°C). Уртача еллык җил тизлеге — 2,3 м/с, [[һава дымлылыгы]] — 77%. Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура [[2010 ел]]ның [[29 июль|29 июлендә]] тәшкил ителгән — 38,2&nbsp;°C, иң түбән [[1940 ел]]ның [[17 гыйнвар]]ында −42,2&nbsp;°C. Мәкәүдә ел буенча 600—800 мм атмосфера дуеннары ява, күбесе — җәйдә. {{Шәһәр климаты |Шәһәр = Мәскәү |Чыганак = [http://www.pogoda.ru.net/climate/27612.htm Погода и Климат] | Гый_ср = -6.5 | Гый_ур_явым = 52 | Фев_ср = -6.7 | Фев_ур_явым = 41 | Мар_ср = -1.0 | Мар_ур_явым = 35 | Апр_ср = 6.7 | Апр_ур_явым = 37 | Май_ср = 13.2 | Май_ур_явым = 49 | Июн_ср = 17.0 | Июн_ур_явым = 80 | Июл_ср = 19.2 | Июл_ур_явым = 85 | Авг_ср = 17.0 | Авг_ур_явым = 82 | Сен_ср = 11.3 | Сен_ур_явым = 68 | Окт_ср = 5.6 | Окт_ур_явым = 71 | Ноя_ср = -1.2 | Ноя_ур_явым = 55 | Дек_ср = -5.2 | Дек_ур_явым = 52 | Ел_ср = 5.8 | Ел_ур_явым = 707 | Гый_ур_мин=-9.1 | Гый_ур_макс=-4.0 | Фев_ур_мин=-9.8 | Фев_ур_макс=-3.7 | Мар_ур_мин=-4.4 | Мар_ур_макс=2.6 | Апр_ур_мин=2.2 | Апр_ур_макс=11.3 | Май_ур_мин=7.7 | Май_ур_макс=18.6 | Июн_ур_мин=12.1 | Июн_ур_макс=22.0 | Июл_ур_мин=14.4 | Июл_ур_макс=24.3 | Авг_ур_мин=12.5 | Авг_ур_макс=21.9 | Сен_ур_мин=7.4 | Сен_ур_макс=15.7 | Окт_ур_мин=2.7 | Окт_ур_макс=8.7 | Ноя_ур_мин=-3.3 | Ноя_ур_макс=0.9 | Дек_ур_мин=-7.6 | Дек_ур_макс=-3.0 | Ел_ур_мин=2.1 | Ел_ур_макс=9.6 | Гый_а_макс=8.6 | Гый_а_мин=-42.2 | Фев_а_макс=8.3 | Фев_а_мин=-38.2 | Мар_а_макс=19.7 | Мар_а_мин=-32.4 | Апр_а_макс=28.9 | Апр_а_мин=-21.0 | Май_а_макс=33.2 | Май_а_мин=-7.5 | Июн_а_макс=34.7 | Июн_а_мин=-2.3 | Июл_а_макс=38.2 | Июл_а_мин=1.3 | Авг_а_макс=37.3 | Авг_а_мин=-1.2 | Сен_а_макс=32.3 | Сен_а_мин=-8.5 | Окт_а_макс=24.0 | Окт_а_мин=-20.3 | Ноя_а_макс=16.2 | Ноя_а_мин=-32.8 | Дек_а_макс=9.6 | Дек_а_мин=-38.8 | Ел_а_макс=38.2 | Ел_а_мин=-42.2 |}} == Этимология == Шәһәр исеме [[Мәскәү елгасы]]ның исеменнән чыккан. [[Борыңгы рус теле]]ндә ''моск-'' тамыры «баткак, сыланучан» яки «саз, юеш, дымлы» мәгънәләрен белдерде. Елга исеме, бәлки борыңгы рус «москы» (-ы кушымчасы белән) сүзеннән чыккан. Башка телләрдә шулай ук бу сүзеннән төзергән исемнәре бар: {{lang-ru|Moscow}}, {{lang-de|Moskau}}, {{lang-fr|Moscou}}. == Тарих == === Борынгы чор === Шәһәр яше аныклап билгеле түгел. Иң борыңгы археологик табылмалар [[таш чоры]]на кагылалар. Беренче меңьеллыгының ахырында Мәскәү районында вятичләр һәм кривичләр нәселләре урнаштылар. Археологик казулар нәтиҗәләре буенча, [[XI гасыр]]да Мәскәү янында чокырлы һәм урлы авыл урнашты. Мәскәүгә нигез салу турыда ике караш бар. *Беренче караш Ипатьев елъязмаларында Мәскәү исемле авылны телгә алуга таяна. Алар буенча, [[1147 ел]]ның [[4 апрель]]дә ростов-сүздәл кенәзе [[Юрий Долгорукий]] Мәскәү шәһәрендә үз дусларын кабул иткәндер. [[1156 ел]]да Мәскәүдә яңа агач ныгытмалар төзелгәннәр, һәм шәһәр мәйданы 3-4 тапкыр артты. *Икенче караш буенча татар ханы [[Мәңге Тимер]] [[1272]] елда фин чик сакчылары өчен Мәскәү ныгытмасына салдыра, нәкъ бу елда беренче чиркәү төзелә башлый<ref>http://www.business-gazeta.ru/article/140813/</ref>. Ә [[1147]] елда берни чиркәү, димәк Мәскәү булмаган әле. Тик [[Үзбәк хан]] идарә иткән чорындагы [[Иван Калита]] вакытында Мәскәү чын шәһәргә әверелә. [[1238 ел]] [[20 гыйнвар]] — [[Батый хан]] җитәкчелегендәге гаскәр [[рус]] армиясен җиңеп Мәскәүне ала. === Алтын Урда чоры === Монгол-татар буйсындырган вакытында шәһәр яндырып яуланган, ләкин тиз торгызылган. [[1242]] елдан [[Алтын Урда]]га бәйле булган. Кайбер тарихчылар буенча Мәскәү һәм тирәсендәге кенәзлекләр Алтын Урда эченә кергән. [[Алтын Урда]] чорында Мәскәү шәһәрендә Урда урамы (русча Ордынка, әлегә сакланган) килеп чыккан. Урда урамы тирәсендә башта Алтын Урданың [[татар]] идарәсенең түрәләре — баскаклар, даруглар һәм бүтән — яшәгәннәр. Урда урамы тирәсендә Татар бистәсе килеп чыккан. Хәзер Мәскәүнең Татар бистәсе турында күп исемнәр хәтерләтә: Балчык (русча Балчук, Мәскәүнең урыны һәм кунакханәсе), Кече һәм Зур Татар урамнары (анда Иске Татар мәчете бар), [[Третьяков галереясе|Третьяков исемендәге галерея]]нең тирәсендә урнашкан тарихи урыннар. [[Арбат]] урамы — татар сәүдәгәрләре тарафыннан салынган бистә. Кайбер чыганак буенча татар сүзеннән ''арба'' яки гарәп сүзеннән ''рабат'' (шәһәр яны) килеп чыга. Арбат бистәсендә башта [[болгар]], соңрак [[татар]] һәм бүтән шәрекъ сәүдәгәрләре, осталары яшәгән һәм эшләгән. [[Алтын Урда]] хакимлеге дәвереннән Мәскәүдә бүтән татар исемнәре дә калганнар: Таган (русча Таганка), Толмачы урамнары (Новокузнецкая метро станциясе тирәсендә, элек анда Татар Толмачы бистәсе булган), Исмайлы (русча Измайлово), Сәркиз (русча Черкизово) — Сәркиз морза [[Дмитрий Донской]] якташы булган, батырлык һәм булышлык өчен Мәскәү кенәзе Сәркиз морзага шушы җирне биргән, аның исеменнән Черкизово сүзе килеп чыккан. Алтын Урданың [[Үзбәк хан]]ы хакимлегендә Мәскәүнең әһәмияте күтәрелгән, чөнки татар ханы Мәскәү кенәзенә [[Иван Калита]]га баскак вазифасын биргән. Шулай итеп рус кенәзлекләрендә баш татар баскагы — Иван Калита булып чыккан, ул бөтен салымны җыйган булган һәм Алтын Урда ханына җибәргән. Мәскәүнең шушы салымны җыю вазифалары Алтын Урда чорыннан хәзерге вакытка кадәр калган. === Мәскәү кенәзлеге үзәге === {{main|Бөек Мәскәү кенәзлеге = Халык == Мәскәү — [[Россия]]дә һәм [[Европа]]да халык саны буенча иң зур шәһәр. Статистика буенча, шәһәрдә [[2012 ел]]да 11 612 943 кеше яши. Бу сан өзлексез яшәгән шәһәрчеләр гына хисапка ала, Мәскәүдә тагын 1 миллион 800 мең артык мигрантлар, гастарбайтерлар, һәм төрле рәсми түгел эмигрантлар яши. Халык саны буенча шәһәр [[Россия]]дә — беренче, [[Европа]]да — икенче ([[СТамбовл]]дан соң), дөньяда — сигезенче. {{ Халык саны | Москва }} === Милли состав === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |-bgcolor="#e0e0e0" ! rowspan="2" | Халык ! colspan="2" | [[1897]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831</ref> ! colspan="2" | [[1926]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php?reg=209</ref> ! colspan="2" | [[1939]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39</ref> ! colspan="2" | [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45</ref> ! colspan="2" | [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18</ref> ! colspan="2" | [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19</ref> ! colspan="2" | [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18</ref> ! colspan="2" | [[2002]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_03.xls |access-date=2012-11-17 |archive-date=2006-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104083455/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_03.xls |dead-url=yes }}</ref> |-bgcolor="#e0e0e0" ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % |- | align="left"| [[руслар]] | 987 044 |95,0% | 1 771 690 |87,8% | 3 614 430 |87,4% | 4 507 899 |88,6% | 6 301 247 |89,2% | 7 146 682 |90,1% | 7 963 246 |89,7% | 8 808 009 |84,8% |- | align="left"| [[украиннар]] | 4 478 |0,4% | 16 082 |0,8% | 90 479 |2,2% | 115 489 |2,3% | 184 885 |2,6% | 206 875 |2,6% | 252 670 |2,8% | 253 644 |2,4% |- |align="left"| [[татарлар]] | 4 288¹ |0,4% | 17 076 |0,8% | 57 687 |1,4% | 80 489 |1,6% | 109 252 |1,5% | 131 328 |1,7% | 157 376 |1,8% | 166 083 |1,6% |- |align="left"| [[әрмәннәр]] | 1 604 |0,2% | 6 369 |0,3% | 13 682 |0,3% | 18 379 |0,4% | 25 584 |0,4% | 31 414 |0,4% | 43 989 |0,5% | 124 425 |1,2% |- |align="left"| [[әзериләр]] | - | - | 224 |~0,0% | 677 |~0,0% | 2 528 |0,1% | 4 889 |0,1% | 7 967 |0,1% | 20 727 |0,2% | 95 563 |0,9% |- |align="left"| [[яһудләр]] | 5 070 |0,5% | 131 244 |6,5% | 250 181 |6,0% | 239 246 |4,7% | 251 350 |3,6% | 222 900 |2,8% | 174 728 |2,0% | 79 359 |0,8% |- |align="left"| [[белоруслар]] | 1 016 |0,1% | 13 161 |0,7% | 24 952 |0,6% | 34 370 |0,7% | 50 257 |0,7% | 59 193 |0,7% | 73 005 |0,8% | 59 353 |0,6% |- | align="left"| башкалар | 35 091 |3,4% | 61 295 |3,0% | 84 930 |2,1% | 87 181 |1,7% | 133 544 |1,9% | 125 243 |1,6% | 189 838 |2,1% | 796 318 |7,7% |- | align="left"| '''барлык''' | '''1 038 591''' |'''100,0%''' | '''2 017 141''' |'''100,0%''' | '''4 137 018''' |'''100,0%''' | '''5 085 581''' |'''100,0%''' | '''7 061 008''' |'''100.0%''' | '''7 931 602''' |'''100,0%''' | '''8 875 579''' |'''100,0%''' | '''10 382 754''' |'''100,0%''' |- |} <small>'''Искәрмә:'''</small>¹ <small>Әзериләр белән</small> {| class="wikitable" style="text-align: right;" |-bgcolor="#e0e0e0" ! rowspan="2" | Халык ! colspan="2" | [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |access-date=2012-11-17 |archive-date=2016-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |dead-url=yes }}</ref> |-bgcolor="#e0e0e0" ! {{коммент|К. с.|Кешеләр саны}} ! % |- | align="left"| [[руслар]] | 9 930 410 |86,3% |- | align="left"| [[украиннар]] | 154 104 |1,3% |- |align="left"| [[татарлар]] | 149 043 |1,3% |- |align="left"| [[әрмәннәр]] | 106 466 |0,9% |- |align="left"| [[әзериләр]] | 57 123 |0,5% |- |align="left"| [[яһудләр]] | 53 145 |0,5% |- |align="left"| [[белоруслар]] | 39 225 |0,3% |- | align="left"| башкалар | 1 013 985 |8,8% |- | align="left"| '''барлык''' | '''11 503 501''' |'''100,0%''' |- |} Мәскәүдә 154 104 [[украин]] (1,42 %), 149 043 [[татар]] (1,38 %), 57 123 [[әзәри]] (0,53 %) һәм 53 142 [[яһүди]] (0,49 %) яши (2010). Шәһәрдә [[руслар]] күпчелектә — халыкның 86% алалар, яисә 9 930 410 кеше. Мәскәүдә татарларның тарихи яшәгән урыннары — Мәскәү елгасы арты (Замоскворечье) районындагы [[Татар бистәсе (Мәскәү)|Татар бистәсе]]. == Мәскәүдә туган танылган кешеләр == {{col-begin}} {{col-4}} * [[Белла Әхмәдуллина]] * [[Шамил Апанаев]] * [[Василий Баженов]] * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] * [[Ринат Билалетдинов]] * [[Динияр Биләлетдинов]] * [[Марат Измайлов]] * [[Марат Сафин (1980)|Марат Сафин]] * [[Динара Сафина]] * [[Шамил Тарпищев]] * [[Марат Бәшәров]] {{col-4}} * [[Сәет Дашук-Нигъмәтуллин]] * [[Әскәр Кайбышев]] * [[Роман Македонский]] * [[Шәүрә Мортазина]] * [[Фәрхәт Мостафин]] * [[Үмәр Мәүлиханов]] * [[Роберт Нигъмәтуллин]] * [[Наилә Фатехова]] * [[Сәяр Хәбибуллин]] * [[Луиза Хөснетдинова]] * [[Шәймардан Ибраһимов]] {{col-4}} * [[Сергей Шәкүров]] * [[Имил Шәрәфетдинов]] * [[Павел Грудинин]] * [[Антон Силуанов]] * [[Ольга Кабо]] * [[Никита Михалков]] * [[Тамара Носова]] * [[Лариса Рубальская]] * [[Марина Голуб]] * [[Галина Стаханова]] * [[Светлана Немоляева]] {{col-3}} * [[Наталья Гундарева]] * [[Илдар Жандарёв]] * [[Ләйлә Исмәгыйлова]] * [[Андрей Петров (1945)|Андрей Петров]] * [[Айдар Әхмәтов]] * [[Алла Ахундова]] * [[Юрий Егоров (1923)|Юрий Егоров]] * [[Владимир Воеводин]] * [[Роберт Иванов]] * [[Абрам Грушко]] * [[Рим Акчурин]] * [[Рушан Аббясов]] {{col-end}} == Административ бүленеш == [[Рәсем:Msk all districts.svg|170px|right]] 2012 елдан Мәскәү 12 административ округына бүленә: 1. [[Үзәк административ округ (Мәскәү)|Үзәк административ округ]] (10 районына бүленә)<br /> 2. [[Төньяк административ округ (Мәскәү)|Төньяк административ округ]] (16 районына бүленә)<br /> 3. [[Төньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнчыгыш административ округ]] (17 районына бүленә)<br /> 4. [[Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Көнчыгыш административ округ]] (16 районына бүленә)<br /> 5. [[Көньяк-Көнчыгыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнчыгыш административ округ]] (12 районына бүленә)<br /> 6. [[Көньяк административ округ (Мәскәү)|Көньяк административ округ]] (16 районына бүленә)<br /> 7. [[Көньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көньяк-Көнбатыш административ округ]] (12 районына бүленә)<br /> 8. [[Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Көнбатыш административ округ]] (13 районына бүленә)<br /> 9. [[Төньяк-Көнбатыш административ округ (Мәскәү)|Төньяк-Көнбатыш административ округ]] (8 районына бүленә)<br /> 10. [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]] (4 районына бүленә)<br /> 11. [[Яңа Мәскәү административ округы (Мәскәү)|Яңа Мәскәү административ округы]] (11 җирлегенә бүленә)<br /> 12. [[Троицк административ округы (Мәскәү)|Троицк административ округы]] (10 җирлегенә бүленә) == Транспорт == [[Рәсем:Moscow Kazansky railway station asv2019-06.jpg|220px|thumb|right|Казан вокзалы]] === Тимер юл транспорты === Шәһәрдә ун тимер юл вокзалы бар: * [[Ленинград вокзалы]] ([[Петербург]], [[Һелсинки]], [[Псков]], [[Таллин]], [[Петрозаводск]], [[Мурманск]]) * [[Казан вокзалы]] ([[Казан]], [[Түбән Новгород]], [[Сембер]], [[Самар]], [[Чиләбе]], [[Дүшәнбе]], [[Уфа]], [[Ырынбур]], [[Екатеринбург]], [[Петропавел]], [[Барнавыл]], [[Ташкәнт]], [[Бишкек]], [[Нурсолтан]], [[Грозный]], [[Новороссийск]], [[Дондагы Ростов]], [[Нерюнгри]]) * [[Ярославль вокзалы]] ([[Ярославль]], [[Котлас]], [[Воркута]], [[Архангельск]], [[Пермь]], [[Яңа Уренгой]], [[Абакан]], [[Красноярск]], [[Хабарау]], [[Владивосток]]) * [[Белорусия вокзалы]] ([[Праһа]], [[Брест]], [[Минск]], [[Варшава]], [[Калининград]], [[Һомел]], [[Смоленск]]) * Курск вокзалы ([[Белгород]], [[Курск]], [[Донецк]], [[Акъяр]], [[Акмәсҗит|Акмәчет]], [[Сухум]], [[Волгоград]]) * [[Павелец вокзалы]] ([[Сарытау]], [[Липецк]], [[Тамбов]], [[Воронеж]]) * Рига вокзалы ([[Рига]], [[Великие Луки]]) * Савёлово вокзалы ([[Дмитров]], [[Дубна]]) * [[Киев вокзалы]] ([[Киев]], [[Кишинәү]], [[Брянск]], [[Әдис]], [[Ковель]], [[София]]) Мәскәү эчендә [[Мәскәү тимер юлы]]ның кече боҗрасы урнаша, ул Мәскәүнең барлык тимер юл юнәлешләрен тоташтыра. === Аэропортлар === * [[Домодедово һава аланы|Домодедово]] * [[Внуково һава аланы|Внуково]] * [[Шереметьево Халыкара һава аланы|Шереметьево]] * [[Жуковский һава аланы|Жуковский]] === Автомобиль транспорты === Мәскәү — <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М1</span> «Беларусь» (Мәскәү — [[Смоленск]] — [[Белорусия]] белән чиге), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М2</span> (Мәскәү — [[Тула]] — [[Орёл]] — [[Курск]] — [[Белгород]] — [[Украина]] белән чиге), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М3</span> «Украина» (Мәскәү — [[Калуга]] — [[Брянск]] — [[Украина]] белән чиге), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М4</span> «Тын» (Мәскәү — [[Воронеж]] — [[Дондагы Ростов]] — [[Краснодар]] — [[Новороссийск]]), [[М5 «Урал»|<span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М5</span> «Урал»]] (Мәскәү — [[Рязань]] — [[Пенза]] — [[Самар]] — [[Уфа]] — [[Чиләбе]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М6</span> «Каспий» (Мәскәү — [[Тамбов]] — [[Волгоград]] — [[Әстерхан]]), [[М7 «Идел»|<span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М7</span> «Идел»]] (Мәскәү — [[Владимир]] — [[Түбән Новгород]] — [[Чабаксар]] — [[Казан]] — [[Уфа]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М8</span> «Холмогоры» (Мәскәү — [[Ярославль]] — [[Вологда]] — [[Архангельск]] — [[Северодвинск]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М9</span> «Балтия» (Мәскәү — [[Ржев]] — [[Латвия]] белән чиге), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М10</span> «Россия» (Мәскәү — [[Тверь]] — [[Бөек Новгород]] — [[Петербург]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">А101</span> «Балтия» (Мәскәү — [[Малоярославец]] — [[Белорусия]] белән чиге), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">А103</span> «Балтия» (Мәскәү — [[Черноголовка]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">А104</span> «Балтия» (Мәскәү — [[Дмитров]] — [[Дубна]]) автоюлларның башлангыч пункты. Мәскәү эчендә өч транспорт боҗра бар: [[Бакча боҗрасы]], [[Өченче транспорт боҗрасы]], [[Мәскәү боҗра автомобиль юлы]]. === Метрополитен === ''Моны карагыз: '''[[Мәскәү метрополитены]]''''' Метрополитен — Мәскәүдә иң популяр транспорт.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://moscow.ru/ru/guide/trip_planning/inner_transport/transport/ |access-date=2012-12-21 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120035732/http://moscow.ru/ru/guide/trip_planning/inner_transport/transport/ |dead-url=yes }}</ref> === Елга транспорты === ''Моны карагыз: '''[[Төньяк елга порты]]''''' == Мәгариф һәм фән == Мәскәү шәһәрендә дәүләт һәм дәүләтнеке булмаган югары уку йортлары эшләп килә. Беренчесе берничә төркемгә бүленә: университетлар, академияләр, институтлар, консерваторияләр, [[Россия Федерациясе Оборона министрлыгы сайты|Оборона министрлыгы сайты]], [[Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгы сайты|Эчке эшләр министрлыгы сайты]] уку йортлары бар. # 1-се Мәскәү дәүләт медицина университеты # М. В. Ломоносов исемендәге [[Мәскәү дәүләт университеты]] # [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] # [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] # [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] # [[Россия дәүләт карамай һәм газ университеты]] # [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] # [[Мәскәү корыч һәм бирелмәләр институты]] # Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты # Мәскәү дәүләт элемтә юллар университеты # Мәскәү дәүләт юридик академиясе # [[Россия Хөкүмәте]] янындагы Финанс Университеты # Россия дәүләт социаль университеты # Россия Президенты каршындагы Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте Россия академиясе(РАНХиГС). # В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академиягә рәсем институты == Кардәш шәһәрләр == {| cellpadding="10" |- valign="top" | : 1. {{Байрак|Азәрбайҗан}} — [[Агҗабәди]] : 2. {{Байрак|Азәрбайҗан}} — [[Бакы]] : 3. {{Байрак|Азәрбайҗан}} — [[Гәнҗә]] : 4. {{Байрак|Австрия}} — [[Вена шәһәре|Вена]] : 5. {{Байрак|Албания}} — [[Тирана]] : 6. {{Байрак|Алжир}} — [[Алжир (город)|Алжир]] : 7. {{Байрак|Аргентина}} — [[Буйныс-Айрыс]] : 8. {{Байрак|Әрмәнстан}} — [[Ирәван]] : 9. {{Байрак|Белорусия}} — [[Брест]] : 10. {{Байрак|Бельгия}} — [[Брүссел]] : 11. {{Байрак|Боливия}} — [[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]] : 12. {{Байрак|Босния һәм Герцеговина}} — [[Баня-Лука]] : 13. {{Байрак|Бөекбритания}} — [[Лондон]] : 14. {{Байрак|Венесуэла}} — [[Каракас]] : 15. {{Байрак|Вьетнам}} — [[Ханой]] : 16. {{Байрак|Вьетнам}} — [[Хо Ши Мин]] : 17. {{Байрак|Германия}} — [[Берлин]] || || : 18. {{Байрак|Германия}} — [[Дюссельдорф]] : 19. {{Байрак|Германия}} — [[Ингольштадт]] : 20. {{Байрак|Германия}} — [[Мюнхен]] : 21. {{Байрак|Греция}} — [[Афины]] : 22. {{Байрак|Грузия}} — [[Кутаиси]] : 23. {{Байрак|Грузия}} — [[Тбилиси]] : 24. {{Байрак|Мисыр}} — [[Каир]] : 25. {{Байрак|Исраил}} — [[Тел-Әвив]] : 26. {{Байрак|Һиндстан}} — [[Дели]] : 27. {{Байрак|Һиндстан}} — [[Мумбаи]] : 28. {{Байрак|Индонезия}} — [[Җакарта]] : 29. {{Байрак|Иран}} — [[Решт]] : 30. {{Байрак|Иран}} — [[Тегеран]] : 31. {{Байрак|Исландия}} — [[Рейкьявик]] : 32. {{Байрак|Испания}} — [[Мадрид]] : 33. {{Байрак|Италия}} — [[Рум]] : 34. {{Байрак|Казакъстан}} — [[Алма-Ата]] || || : 35. {{Байрак|Казакъстан}} — [[Нурсолтан]] : 36. {{Байрак|Кипр}} — [[Никосия]] : 37. {{Байрак|Кытай}} — [[Пекин]] : 38. {{Байрак|КХДҖ}} — [[Пхеньян]] : 39. {{Байрак|Куба}} — [[Һавана|Гавана]] : 40. {{Байрак|Кыргызстан}} — [[Бишкек]] : 41. {{Байрак|Латвия}} — [[Елгава]] : 42. {{Байрак|Латвия}} — [[Рига]] : 43. {{Байрак|Ливан}} — [[Бейрут]] : 44. {{Байрак|Мексика}} — [[Текоман]] : 45. {{Байрак|Мексика}} — [[Энсенада (Түбән Калифорния)|Энсенада]] : 46. {{Байрак|Монголия}} — [[Улан-Батор]] : 47. {{Байрак|Берләшкән Гарәп Әмирлекләре}} [[Дөбәй]] : 48. {{Байрак|Перу}} — [[Куско]] : 49. {{Байрак|Польша}} — [[Варшава]] : 50. {{Байрак|Польша}} — [[Краков]] : 51. {{Байрак|Көньяк Корея}} — [[Сеул]] || || : 52. {{Байрак|Россия}} — [[Волгодонск]] : 53. {{Байрак|Россия}} — [[Коломна]] : 54. {{Байрак|Россия}} — [[Нарьян-Мар]] : 55. {{Байрак|Россия}} — [[Ростов-на-Дону]] : 56. {{Байрак|Румыния}} — [[Бүкрәш]] : 57. {{Байрак|Сербия}} — [[Белград]] : 58. {{Байрак|Словения}} — [[Любляна]] : 59. {{Байрак|АКШ}} — [[Чикаго]] : 60. {{Байрак|Таҗикстан}} — [[Дүшәнбе]] : 61. {{Байрак|Таиланд}} — [[Баңкок]] : 62. {{Байрак|Тунис}} — [[Тунис (город)|Тунис]] : 63. {{Байрак|Төркия}} — [[Әнкара]] : 64. {{Байрак|Төркия}} — [[Ардахан]] : 65. {{Байрак|Үзбәкстан}} — [[Ташкәнт]] : 66 {{Байрак|Үзбәкстан}} — [[Фәрганә]] : 67. {{Байрак|Украина}} — [[Донецк]] : 68. {{Байрак|Украина}} — [[Киев]] || || : 69. {{Байрак|Украина}} — [[Николаев]] : 70. {{Байрак|Украина}} — [[Ужгород]] : 70. {{Байрак|Украина}} — [[Харковь]] : 71. {{Байрак|Россия}} — [[Ялта]] : 72. {{Байрак|Филиппиннар}} — [[Лусон]] : 73. {{Байрак|Филиппиннар}} — [[Манила]] : 74. {{Байрак|Финляндия}} — [[Һелсинки]] : 75. {{Байрак|Франция}} — [[Валансьен]] : 76. {{Байрак|Франция}} — [[Лимож]] : 77. {{Байрак|Хорватия}} — [[Загреб]] : 78. {{Байрак|Черногория}} — [[Будва]] : 79. {{Байрак|Черногория}} — [[Подгорица]] : 80. {{Байрак|Чехия}} — [[Праһа]] : 81. {{Байрак|Чили}} — [[Сантьяго]] : 82. {{Байрак|Эстония}} — [[Таллин]] : 83. {{Байрак|Япония}} — [[Токио]] : 84. {{Байрак|Словакия}} — [[Братислава]] : 85. {{Байрак|Россия}} — [[Рыльск]] |} == Галерея == <center><gallery> Image:St. Basil Cathedral.jpg|''Василий Блаженный соборы'' Image:Moscow (8355837057).jpg|''Спас Манарасы'' Image:Nikolskaya Tower.jpg|''Никольск манарасы'' Image:GUM w Moskwie.JPG|''ГУМ'' Image:MoscowKremlin ResurrectionGate S82.jpg|''Воскресенск каркасы'' Image:Государственный исторический музей №2.JPG|''Тарих музее'' Image:Novodevichy Convent Night.jpg|''«Новодевичий» монастыре'' Image:Главный учебный корпус.jpg|''Бауман исемле Мәскәү дәүләт техника университеты'' Image:М.Җәлил һәйкәле.jpg|''[[Муса Җәлил һәйкәле (Мәскәү, Зябликово)|Муса Җәлил һәйкәле]]'' </gallery></center> === Күренеш === {{Панорама|Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg|1000px|Мәскәү панорамасы}} {{Навигация|Викиҗыентык=Moscow}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.tatar-history.narod.ru/inzir.htm Татарские названия на карте Москвы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601121628/http://www.tatar-history.narod.ru/inzir.htm |date=2012-06-01 }} == Моны да карагыз == {{Портал|Россия|Мәскәү}} * [[Мәскәү метрополитены]] {{ССРБ герой шәһәрләре}} {{Россиянең зур шәһәрләре}} {{Россия субъектлары}} {{Европа башкалалары}} {{Азия башкалалары}} {{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}} {{Башкортлар саны буенча Россия торак пунктлары}} [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Россия шәһәрләре]] [[Төркем:Россия субъектлары башкалалары]] [[Төркем:Мәскәү|*]] b0hmdmwun9qsjndrvvegxuafmf25v6q 0 49399 6026653 5535416 2026-09-05T11:29:08Z Служба Роскомнадзор 62446 6026653 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Рәсем:Gender symbols side by side.svg|thumb|right|Гендер символлары: сулдагы Венера көзгесе хатын зат гендерын билгели, уңдагы Марс кылычы ир зат гендерын билгели.]] [[Рәсем:Gender sign (bold, pink and blue).svg|thumb]] [[Рәсем:Neutrois.svg|thumb|left|[[трансгендер]] һәм агендер символлары.]] '''Гендер''' — гадәттәгечә берәр җенес белән ассоцияләнүче бөтен үзтотыш, мәдәни, яки психологик сыйфатлар.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/gender Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Гендер кемлек]] * [[Трансгендер]] * [[Цисгендер]] * [[Икеле түгел гендер]] {{тулыландырырга}} [[Төркем:Гендер кемлек]] [[Төркем:Социология]] [[Төркем:Җәмгыять]] 6xom2noiey4heda2q5hk8rihg6edz3y 6026655 6026653 2026-09-05T11:29:45Z Служба Роскомнадзор 62446 6026655 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[Рәсем:Gender symbols side by side.svg|thumb|right|Гендер символлары: сулдагы Венера көзгесе хатын зат гендерын билгели, уңдагы Марс кылычы ир зат гендерын билгели.]] [[Рәсем:Gender sign (bold, pink and blue).svg|thumb]] [[Рәсем:Neutrois.svg|thumb|left|[[трансгендер]] һәм агендер символлары.]] '''Гендер''' — гадәттәгечә берәр җенес белән ассоцияләнүче бөтен үзтотыш, мәдәни, яки психологик сыйфатлар.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/gender Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Гендер кемлек]] * [[Трансгендер]] * [[Цисгендер]] * [[Икеле түгел гендер]] {{wp-roskomnadzor/end}} 5e8btwhjkftrliw4r1y48mdt1caaikn 0 50827 6026584 4161803 2026-09-04T17:44:15Z Әмир 15082 /* Гаепләү белдерү */ өстәмә 6026584 wikitext text/x-wiki {{Дәүләт эшлеклесе | исем = Николай Никифоров | чын исем = | рәсем =Nikolay Nikiforov portrait (cropped).jpg | тәртип = 2-нче | титул = Россия элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министры | байрак = Russia, Flag of the State committee on communication and informations, 1998.png | байрак2 = | чорбаш = [[21 май]] [[2012]] | чоразак = [[18 май]] [[2018]] | аңа кадәр = Юрий Щёголев | дәвамчысы = [[Константин Носков (1978)|Константин Носков]] (<small>[[РФ санлы үсеш, элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министрлыгы|РФ санлы үсеш, элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министры]] вазифасында</small>) | тәртип2 = | титул2 = Татарстан премьер-министры урынбасары — [[Татарстан Республикасы Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы|мәгълүматлаштыру һәм элемтә министры]] | байрак2 = Flag_of_Tatarstan.svg | байрак2_2 = | чорбаш2 = [[апрель]] [[2010 ел]] | чоразак2 = [[май]] [[2012 ел]] | аңа кадәр2 = | дәвамчысы2 = [[Роман Шәйхетдинов]] | хезмәт еллары = | иялек = | дәрәҗә = | гаскәр төре = | сугышлар һәм бәрелешләр = | туу датасы = 24.06.1982 | туу урыны = {{туу урыны|Казан|Казанда}}, [[ТАССР]], [[ССРБ]] | үлем датасы = | үлем урыны = | дин = | хатын = | балалар = | әти = | белем = [[Казан дәүләт университеты]] | гыйльми дәрәҗә =икътисад фәннәре кандидаты | сайт = }} {{Фш|Никифоров}} '''Николай Анатолий улы Никифоров''' ({{lang-ru|Николай Анатольевич Никифоров}}) — [[Татарстан]] һәм [[Россия]] сәясәтчесе, [[Татарстан Республикасы Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы|Татарстан мәгълүматлаштыру һәм элемтә министры]] (2010—2012), Россия элемтә министры (2012―2018). «Иннополисны үстерү» ҖЧҖ башлыгы (2018 елдан)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/nikolai-nikiforov-innopolista-briks-illarenen-10-elemta-ham-it-ministry-ocrasa-5881431 Николай Никифоров: Иннополиста БРИКС илләренең 10 элемтә һәм ИТ министры очраша.] [[Татар-информ]], 6.01.2024</ref>. == Тәрҗемәи хәле == Николай Никифоров [[1982 ел]]да [[Казан]]да туган. [[2004 ел]]да [[Казан Дәүләт Университеты]]ның икътисад факультетын тәмамлаган. [[2011 ел]]ның [[декабрь|декабрендә]] [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан тикшеренү һәм технология университетында]] (КХТИ) «''Дәүләт электрон хезмәте күрсәтүдә мәгълүмат агымы белән инновация моделе нигезендә идарә итү (Татарстан мисалында)''» темасына икътисад фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган<ref>[http://www.azatliq.org/a/27802141.html Мәскәүдә министр Никифоровның кандидатлык диссертациясе тикшереләчәк]</ref>. [[2005 ел]]дан бирле Татарстан премьер-министрының мәгълүмат технологияләрендәге киңәшчесе булып эшли. [[2006 ел]]да Татарстанның мәгълүмат технологияләре үзәге җитәкчесе итеп билгеләнгән. [[2010 ел]]ның апреленнән Татарстанның мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгын җитәкләгән. [[2012 ел]]ның [[21 май|21 маеннан]] — [[2018 ел]]ның [[18 май|18 маена]] кадәр — Россиянең элемтә министры<ref>[http://www.azatliq.org/content/news/24587795.html Татарстан министры Никифоров Россиянең элемтә министры итеп билгеләнде]</ref>, [[РФ санлы үсеш, элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министрлыгы|РФ санлы үсеш, элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министры]] {{comment|в. б.|вазифа баәкаручы}}<ref>[http://minsvyaz.ru/ru/ministry/structure/ Официальный сайт Министерства цифрового развития, связи и массовых коммуникаций Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720200459/http://minsvyaz.ru/ru/ministry/structure/ |date=2018-07-20 }} {{ref-ru}}</ref>. == Отставкадан соң == Отставкадан соң (2018), «Иннополисны үстерү» ҖЧҖ (ООО «Развитие Иннополиса») һәм «Дигинавис» ҖЧҖ оештыра һәм җитәкли, Магнитогорск металлургия комбинатының Директорлар советы әгъзасы була<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5b1a5bbc9a79471810b7851f |title=Экс-глава Минкомсвязи создал две технологические компании |access-date=2020-03-05 |archive-date=2020-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814115358/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5b1a5bbc9a79471810b7851f |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mmk.ru/corporate_governance/the_structure_of_government/board_of_directors/ |title=Совет директоров Магнитогорского металлургического комбината |access-date=2020-03-05 |archive-date=2020-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228042617/http://www.mmk.ru/corporate_governance/the_structure_of_government/board_of_directors/ |deadlink=no |accessdate=2024-01-06 |archivedate=2020-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228042617/http://www.mmk.ru/corporate_governance/the_structure_of_government/board_of_directors/ }}</ref>. == Гаепләү белдерү == 2026 елда Николай Никифоров Finiko финанс пирамидасының җинаять эше фигуранты булган. Сүз 8 мең {{comment|кертемчедән|вкладчик}} 5 млрд. сум урлау турында бара. Эчке эшләр министрлыгы тикшерүчеләре инде читтән торып (үзе чит илдә) аңа ОПС оештыруда һәм аеруча зур мошенниклыкта гаепләү белдергәннәр. Тикшерү версиясе буенча, элеккеге министр ― пирамиданы булдыручыларның берсе. Finiko җыйган акчалар янәсе «Иннополис Архитект» компаниясе катнашында чит илгә чыгарылган. Бу архитектура бюросы, башкалардан тыш, Казанның юлдаш шәһәре ― [[Иннополис]] фән шәһәрчеген төзү белән шөгыльләнә. Аның генераль директоры ― дизайнер Азат Төхфәтуллин. Ул компаниянең яртысына ия, «Иннополис Развитие» ҖЧҖ аша икенче гамәлгә куючы ― Николай Никифоров<ref>[https://dzen.ru/a/aprr-sSWjwEslbnP?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Расследование финансовой пирамиды вышло на бывшего главу Минкомсвязи Никифорова.] Коммерсантъ, 4.09.2026{{ref-ru}}</ref>. == Шәхси тормышы == Дүрт тапкыр өйләнгән, өч кызы һәм өч улы бар<ref>[http://www.intertat.ru/ru/novosti/item/4863-nikolaya-nikiforova-iz-tatarstana-naznachili-ministrom-svyazi-rossii.html Николая Никифорова из Татарстана назначили министром связи России] {{Wayback|url=http://www.intertat.ru/ru/novosti/item/4863-nikolaya-nikiforova-iz-tatarstana-naznachili-ministrom-svyazi-rossii.html |date=20140409002105 }} // «Электронная газета Республики Татарстан». — 2012. — 21 мая.</ref>. Хатыны [[Ирина Шәрипова]]<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/503755|title=На ком женился Никифоров, как встретили на воле Сыча и куда подался бывший «шериф» Казани|website=www.business-gazeta.ru|access-date=2024-06-20|archive-date=2024-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620161952/https://www.business-gazeta.ru/article/503755|url-status=live}}</ref> (1992 елда Үзбәкстанда туган), топ-модель. Әтисе ― [[үзбәкләр|үзбәк]] (Ирина аны белми), әнисе рус, украин һәм татар тамырларына ия. Әнисе дә модель булган, «Мисс Бохара» (1989) һәм «Вице-мисс Үзбәкстан» (1990) исемнәрен алган. 7 яшендә [[Татарстан]]га әбисе янына яшәргә күчеп кайткан, шунда мәктәпне тәмамлаган һәм [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты]]на дизайнер белгечлегенә укырга кергән. 2010 елда «Мисс Татарстан» конкурсына кастинг узган, соңыннан җиңгән. Шул ук елда «Мисс Россия» конкурсына киткән һәм анда вице-мисс булган, конкурсны оештыручылар карары буенча, Кытайда узган «Мисс Мира 2010» конкурсына Россияне тәкъдим итәргә җибәрелгән, иң матур 25 модель исемлегенә кергән. Алдагы хатыны ― Светлана Вячеслав кызы Никифорова<ref>{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/top/2020-07-08_zhena_eksministra_svyazi_nikolaya|title=Жена экс-министра связи Никифорова объявила о разводе с мужем. Какие активы остались за ней - CNews|lang=ru|website=CNews.ru|access-date=2024-06-20|archive-date=2024-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620162002/https://www.cnews.ru/news/top/2020-07-08_zhena_eksministra_svyazi_nikolaya|url-status=live}}</ref> (1982 елгы), [[Әлмәт]]тә үскән, Казандагы дәүләтнеке булмаган югары уку йорты «[[ТИСБИ]]» идарә университетының юридик факультетын тәмамлаган. Кияүгә чыкканчы Әлмәтнең «Электрощит» заводы (эре «Танеко» АҖ НПЗ подрядчысы ([[Татнефть]] составына керә) һәм Казанның «Татавант» системалы интеграторы директорының урынбасары булып эшләгән, Казанда ИТ-парк төзегән i-Synergo компаниясенең Үсеш департаментын җитәкләгән<ref>{{Cite web |url=http://www.rospres.com/hearsay/15172/ |title=Новости Руспрес — Жена Никифорова пилит Минсвязь<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2016-02-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304005609/http://www.rospres.com/hearsay/15172/ |url-status=dead }}</ref>. Юл хәрәкәте кагыйдәләрен бозуларны теркәүнең автоматик комплексларын җитештерүче «Автодория» ҖЧҖ компаниясенең 50% уртак хуҗасы булып тора, ул 2014 елның сентябрендә Мәскәүдә беренче вице-премьер [[Игорь Шувалов]] җитәкчелегендәге юл хәрәкәте куркынычсызлыгы буенча Хөкүмәт комиссиясе ярдәмендә эшли башлаган<ref>[http://www.gazeta.ru/auto/2014/09/15_a_6215337.shtml Зона замедления] {{Wayback|url=http://www.gazeta.ru/auto/2014/09/15_a_6215337.shtml |date=20140917034511 }} «Газета. Ru», 15.09.2014.</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{ТР мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлары}} {{DEFAULTSORT:Никифоров, Николай}} [[Төркем:Татарстан сәясәтчеләре]] [[Төркем:Россия сәясәтчеләре]] [[Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Россия хөкүмәте әгъзалары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] ly1ilm7miqcut6crtz8s2nc5r9vri9o 0 52252 6026601 4409164 2026-09-05T06:23:08Z ~2026-38472-02 61609 6026601 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сара Шакулова | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Сара Касыймхан кызы Шакулова (Шаһколый) | һөнәр = | туу датасы = 27.7.1887 | туу җире = {{Туу җире|Касыйм шәһәре|Ханкирмәндә}} | гражданлык = | милләт = [[татарлар|татар]] | үлем датасы = 5.9.1964 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Сара Шакулова''', шулай ук '''Сара Шәкүлова''' (1887-1964)– күренекле математик-галим һәм мәгариф эшлеклесе. ==Тәрҗемәи хәл== === Гаиләсе === Татар хатын-кызларыннан беренче математик Сара Касыймхан кызы Шакулова [[Касыйм шәһәре]]ндә заманына күрә ярыйсы ук зыялы, укымышлы гаиләдә туа. Аның әтисе шәһәрнең почетлы гражданины булган. Шакуловлар нәселе – Касыйм-Ханкирмәннең борынгы руханилары. Шакуловлар гаиләсендә дөньяга [[җәдитчелек]] карашы булган. Алар дини йолаларны, гореф-гадәтләрне катгый тоту белән бергә, чит телләрне, музыка, Европа мәдәниятен дә өйрәнгәннәр. Үзенең шәҗәрәсен Шакуловлар Мөхәммәд пәйгамбәргә бәйли, нәсел тамырлары V-VI гасырларга барып тоташуы фараз.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://m.business-gazeta.ru/amp/476490|title=Выпускница Сорбонны из Касимова: Сара Шакулова – «татарская Ковалевская»|date=2020-07-31|publisher=business-gazeta.ru|accessdate=2024-05-25}}</ref> Нәсел сәидләргә, ягъни пәйгамбәрнең оныгы Хөсәен нәселенең дәвамчыларына карый. Билгеле булганча, [[Казан ханлыгы|Казан]] һәм [[Касыйм ханлыгы|Касыйм ханлыкларында]], урта гасырлардагы башка мөселман илләрендәге кебек үк, сәидләр дәүләтнең иҗтимагый-сәяси һәм дини тормышы үзәгендә булганнар, зур хөрмәт белән файдаланганнар.<ref name=":0" /> Cәидләр токымs XVIII-XIX гасырларда сәүдә, эшмәкәрлек белән шөгыльләнәләр, I һәм II гильдия сәүдәгәрләре булалар. Бу 1832 елдан аларга нәселле мактаулы граждан исемен алу мөмкинлеге биргән. Бу исем алган кешеләр исә Россия дәүләтендә дворяннардан соң өстенлек итүче халыкның икенче төркемен тәшкил иткән. Касыйм сәүдәгәрләр дөньясы Кастровлар, Акбулатовлар, Вергазовлар, Мусяевлар, Дәвишевләр. XIX гасыр ахырында – XX гасыр башында Шакуловлар Касыйм каласының бөтен тарихи үзәгендә үз йортларын төзегән һәм башкалар белән берлектә мәчет төзүгә зур өлеш керткән. Касыймхан Хөсәен улының гаиләсе Касыймда иң бай кешеләрнең берсе булган, байлыгы тире сатудан алынган.<ref name=":0" /> Шакуловлар һәм Ишембаевлар нәселләре капиталистик мөнәсәбәтләргә күчкән беренче җирле гаиләләрнең берсе. Күп яктан алар [[Касыйм (шәһәр)|Касыймның]] Сәүдә-сәнәгать тормышының ике өлкәсен билгелиләр: күн җитештерү, тире эшкәртү һәм сату. 1774 елда Касыймда Сәет-Шакуловның күн заводы эшли, анда 90 эшче эшли. ХІХ гасыр уртасында Касыймда күн җитештерү тармагы таркалуга дучар була, һәм эшлекле татар сәүдәгәрләре бөтен көчен каракүл сатып алуга һәм эшкәртүгә бирә.<ref name=":0" /> === Сараның анасы === Сараның әнисе Фатыйма Әйнетдин кызының алдынгы карашлары гаиләдә өстенлек иткән. Шакуловларның кече кызы Әминә Касыйм кызы Ходжаева әниләренең: «хатын-кыз белем алырга һәм үзен матди яктан тәэмин итәргә, гаиләгә бәйле булмаска һәм үз гамәлләрендә мөстәкыйль булырга тиеш», - дигән ышануларын искә төшерә. Ул ассызыклаганча: „Лев Николай улы [Толстой] һәм Якуб Сөләймән улы Акчурин безнең гаиләдә изгеләрнең изгесе", дип саналган. Фатима 1868 елда берьюлы ике көчле эшмәкәр кланы һәм шул вакыттагы сәнәгать династияләре вәкилләреннән торган атаклы сәүдәгәр гаиләсендә туа: сукон фабрикалары хуҗалары булган Дебердеевлар һәм Акчуриннар.<ref name=":0" /> Фатима-туташ ул вакытта абыйсы Якуб Акчурин (анасының абыйсы) ярдәмендә яхшы белем ала. Ул сеңлесен һәм Фатиманы укыту һәм тәрбияләү өчен гувернанткага беренче Бестужев курсларын тәмамлаганнардан берсен чакыра. Кызлар хатын-кызлар гимназияләре программасы, шулай ук музыка һәм телләр буенча белем ала. Ләкин иртә кияүгә чыккан Фатима үз идеалларын тормышка ашыра алмый һәм кызларын бу рухта тәрбияләү өчен бар көчен куя. Аеруча аңа олы кызы Сара якын була, ул аны яратучы әни генә түгел, ә өлкән дусты, остазы һәм фикердәше дә була.<ref name=":0" /> === Сараның атасы === Касымхан Хөсәен улы Шакулов (Сәид-Шакулов), Сараның әтисе, шулай ук абруйлы кеше була. Нәселле мактаулы гражданин, ул тире эшкәртү һәм сату белән шөгыльләнә. Казанда аның икетуган апасы Айша Сәет-Шакулова танылган татар теологы, җәмәгать эшлеклесе, киләчәктә мөфти Галимҗан Баруди хатыны була. === Яшьлеге === 1887 елның 27 июлендә [[Касыйм (шәһәр)|Касыйм]] шәһәрендә дөньяга килә. Гаиләдә бары биш бала була: Сара, Ләйлә, Әминә, Әхмәт һәм Мостафа.<ref name=":0" /> Сара Шакулова берничә ел [[Ханкирмән]] янындагы [[Татарбай (Рязань өлкәсе)|Татарбай]] авылында җәдитчә оештырылган мәктәптә укый. Анда ислам нигезләрен, татар телен өйрәнә. 1905 елда Касыймда рус телендә кызлар гимназиясен тәмамлый.<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/25257661.html Мәскәүдә Әсәдуллаев йортының 100 еллыгына багышланган очрашу узды ]</ref> Сара [[математика]] белән бик яшьли кызыксына башлый, үзе уйлап чыгарган әллә нинди ысуллар белән мәсьәләләр чишә. Гимназияне тәмамлагач, ул 1906 елның яз башында [[Петербург]]ка китә. Петербурдагы тәрбиячеләр әзерли торган [[Пётр Лесгафт|Лесгафт]] курсларында укый. Мәктәп ябылу сәбәпле, 1908 елның 4 апрелендә С.Шакулова туган шәһәренә әйләнеп кайта. Русиядә исламны тоткан хатын кызларга югары уку йортларына керү мөмкинлеге булмый. Югары белем алырга омтылып, ул шушы ук елның көзендә [[Париж]]га китә, университетка укырга керә. Расписаниедән үзенә кирәкле лекцияләрне сайлап, С.Шакулова төгәл фәннәр факультетында математика буенча лекцияләргә йөри башлый, математика һәм физиканың төрле тармакларын өйрәнә. 1913 елның 10 мартында С.Шакуловага [[Сорбонна университеты]]ның төгәл фәннәр факультетын тәмамлавы турында диплом тапшырыла. С.Шакулова Париждан Петербургка кайта, ә аннан Мәскәүгә килә. Яңадан имтиханнар тапшырып, ул 1915 елның 23 июнендә [[Мәскәү университеты]]ның физика-математика факультетын тәмамлавы турында диплом ала. Русиядә белгечлеге буенча эш табу кыен була. 1915 елның 1 гыйнварында [[Рязань губернасы]]ндагы бер шәһәрчектә фронтка киткән математика укытучысы урынына билгеләнә. [[1916 ел]]ның җәендә [[Казан]]га китә. Казан сәнгать мәктәбендә [[геометрия]] һәм сызымнар укыта, көздән [[Фатиха Аитова мәктәбе|Ф. Аитова кызлар гимназиясендә]] һәм [[Ләбибә Хөсәения мәктәбе|Л. Хөсәенова кызлар мәктәбендә]] геометрия укыта. Бөтенрусия мөслимәләр корылтаенда (1917 ел, 24-27 апрель, [[Мәскәү]]) вәкил. === Инкыйлабтан соң === [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь инкыйлабының]] беренче айларында ук Казандагы барлык уку йортлары да дәүләт карамагына күчерелә. С.Шакулова аларның сметаларын төзүче комиссиянең җитәкчесе була. Шулай ук мәгариф советын оештыруда актив катнаша. 1920-1922 елларда С.Шакулова Башкортстан мәгариф халык комиссарының урынбасары һәм коллегия әгъзасы була. 1923 елның апрель аенда С.Шакулованы Мәскәүгә чакыртып алалар. Монда ул РСФСР мәгариф халык комиссариатында милли мәктәпләр инспекторы булып эшли. Ул Асадуллаев йортын — Мәскәү Татар мәдәнияте үзәген бөлгенлектән һәм ябылудан коткара, анда 7 еллык Нариман Нариманов исемендәге Татар дәүләт урта мәктәбен оештыра.<ref name=":0" /> 1925 елда аны [[Мәскәү]]дә ачылган беренче номерлы татар урта мәктәбенең ([[Асадуллаев йорты]]нда) директоры итеп билгелиләр. Бу елларда анда булачак танылган татар язучысы [[Габдрахман Әпсәләмов]] укый. Шул ук чорда «төп эштән аерылмыйча» ул татар мәктәпләре өчен математика дәреслекләре, яшүсмерләрне тәрбияләү буенча берничә хезмәт яза. С.Шакулованың 1930 нчы еллардан соңгы эшчәнлеге Мәскәү шәһәрендәге югары техник уку йортлары белән бәйләнгән, ул математика кафедраларында эшли, шуннан пенсиягә чыга. Франциядә укыган еллары, чыгышы белән сәүдәгәрләр катламыннан һәм, иң мөһиме, Ленинның тол хатынның иптәшләре һәм ярдәмчеләренә каравы - барысы да аңа каршы була, әмма аны 1950 еллар репрессияләре читләтеп уза. Аннары, 1960 еллар башына кадәр, ул Мәскәүнең берничә техник югары уку йортында теоретик механика һәм сызым геометриясе укыта.<ref name=":0" /> С.Шакулова 1964 елның 5 сентябрендә вафат була. Мәскәүнең Данилов зиратында җирләнә.<ref name=":0" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://prav.tatarstan.ru/file/2012c.doc Татарстан: Истәлекле һәм онытылмас даталар календаре. 2012 /Татарстан Респ. Милли к-ханәсе]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Шәхесләр|Математика|Мәгариф}} {{DEFAULTSORT:Шакулова, Сара}} [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Математиклар]] [[Төркем:Татар укытучылары]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Данилов мөселман зиратында җирләнгәннәр]] [[Төркем:Мәктәп директорлары]] [[Төркем:Математика укытучылары]] ckkjnt2k8qlmvjx76bzdw28drfwgmm9 0 52409 6026610 6013585 2026-09-05T10:42:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026610 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Гали (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = авыл |татар исеме = Гали |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 53|lat_min = 43|lat_sec = 41 |lon_deg = 52|lon_min = 15|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы = 300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = өлкә |төбәк = Самар өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = район |район = Похвистнево районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = авыл советы рәисе |башлык = Муллабаев Идрис |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 1613 |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = татарлар |дини состав = сөнни мөселманнар |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 446498 |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://gali-avyly.ru/ |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча атамасы |add2 = Алькино |add3n = |add3 = }} '''Гали''' – [[Самар өлкәсе]]нең [[Похвистнево районы]]нда иң зур авылларның берсе. Гали авыл җирлегендә 714 йорта 2031 кеше яши, барысы диярлек татарлар. Авыл уртасыннан [[Тәрәгәл]] инеше ага, бераз читтә [[Саураш]]ка кушыла. ==Тарихи белешмә== Татарстан фәннәр Академиясенең Шиһабетдин Мәрҗәни исемендәге тарих институтыннан Гали авылы нигез салу турында мәгълүмат тапкан. Рус патшалары [[Михаил Федорович]], [[Иван Алексеевич]], [[Петр Алексеевич]] имзалаган документлар тупланмасында бүгенге Гали авылына кагылганнары да бар. Бу документта түбәндәге юллар бар:”...отец матери Миняша (Монаша) Гульбастан был пожалован ханом Ибрагимом тарханной грамотой.” Гөлбостанның атасына [[Ибраһим (Казан ханы)|Ибраһим хан]] [[тарханлык]] биргән булган. Ә ул заманда тарханлык гаҗәеп зур өстенлекләр биргән адәм баласына. Казан архивларында Гөлбостан – хатынның улы Мөхәммәд–Азизханга бирелгән тарханлык ярлыгы сакланган. Миняшларның нәсел ыруын, шәҗәрәсен тикшереп чыккач, рәсми кәгазьләр шуны күрсәтәләр. Тархан Булат Монашев Кенәле елгалары ([[Кече Кенәле|Кече]] һәм [[Олы Кенәле]]) буйлап [[кондыз]] ауларга рөхсәт кәгазе ала. Бу документ 1613 ел белән теркәлгән. Әлбәттә бу инде икенче теркәү. 1467-1479 еллардагы Ибраһим хан Монашевларның бабаларының бабаларына ук тарханлык биргән булган бит. Тарих фәннәре докторы [[Дамир Исхаков]] имзалаган һәм мөһер суккан документта Монашевларның ерак бабалары нигез салган Гали аулының тарих башын [[1613 ел]]дан башларга тәкъдим ясалган, ә чынында исә Али бабайга тарханлык әле [[1479 ел]]ны ук бирелә. 2013 елны Галигә 400 ел булган. Самара дәүләт архивы белешмәләренә караганда, Гали авылы 1871 елда Стюхино волостенә керә. Авылда 288 йорт булып, ир-атлар 842 кеше, хатын-кыз 866 кеше була. Барлык җирләр халыкның хосусый милкенә керә. Авылда өч мәчет һәм су тегермәне төзелә. Ә 1900-нче елда инде йортлар саны 304 булып, анда 1708 кеше яши.<ref>{{Cite web |url=http://tatarlarsamara.org/index.php?p=3&cat=41 |title=Ш. Баһаутдин. Гали авылына – 400 ел! |accessdate=2012-08-04 |archivedate=2012-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030000520/http://www.tatarlarsamara.org/index.php?p=3&cat=41 }}</ref> 2021 елның 16 июнендә авылда сәясәт корбаннарына һәйкәл ачылган.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatar_world/17-06-2021/samara-lk-sene-gali-m-nugay-avyllarynda-s-yasi-korbannarga-yk-l-achyldy-5827170 Самара өлкәсенең Гали һәм Нугай авылларында сәяси корбаннарга һәйкәл ачылды.]</ref> ==Икътисад == Галидә 14 фермер хуҗалык исәпләнә. Фермер К. Исхаков 3939 гектар җир эшкәртә. Шул кырларда бодай, арпа, көнбагар игә, терлек-туар өчен үләннәр чәчә. 2011 елда гектарыннан 30,2 центнер бодай суктырган. Гаражлары тулы автотранспорт: трактор, комбайн һәм башка техника. 856 баш мал-туар тота, шуларның 636сы – сыер, 220се – ат. 1060 квадрат метр мәйданы булган ашлык саклагычы, силос базы бар. Быел ярты ел эчендә 200 сыер сыярлык абзар өлгерткән. Исхаков хуҗалыгында 50 кеше эшли. <ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24326747.html Гали авылы фермерының эшләре үрдә]</ref> Фермер Р. Латыйповның (2003 елдан башлап) хәләл ит цехында 60 кеше көчен куя. Ир-атлар аена 20–25 мең сум, хатын-кызлар 5-15 мең сум хезмәт хакы ала. Фермер Баһаветдинов (1999 елда корылган) “Чулпан” хуҗалыгы 1200 га җир эшкәртә. Биш тракторы һәм 1 “Кейнс” бар. Шуңа өстәп үсемлек маен ясау җайланмасы бар. Авылда бүген 230 {{коммент|җылытма|теплица}} бар, елына 1000 тонна [[помидор]], 500 тонна [[кыяр]] үстерелә. Моңа кадәр яшелчәләр тирә-яктагы өлкәләргә генә түгел, ерак төбәкләргә дә тарала торган булган. Соңгы вакытта яшелчәләрне сату эше авырлашкан. Халык, арзанрак булганга, [[Кытай]], [[Төркия]] җитештергән яшелчәләрне сатып ала. Ләкин мондагы помидорлар, һичшиксез, экологик яктан чиста һәм сыйфатлы, бернинди химикатлар кушмыйча үстерелә, шуңа кыйммәткәрәк чыга.<ref>[[Безнең гәҗит]] [http://beznen.ru/basma/2012-31/galige-bardim-ele/ Галигә бардым әле…Айзат ШӘЙМӘРДӘН.2012, №31 (8 август)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305145304/http://beznen.ru/basma/2012-31/galige-bardim-ele/ |date=2016-03-05 }}</ref> ==Галидә мәгариф== [[1926 ел]]га кадәр авылда мәдрәсә генә булган. 1926 елда мәдрәсә йортында совет мәктәбен ачалар. 1955 елдан ул урта мәктәп статусын ала. 1991 елда кире хәл кабатлана балалар бакчасыннан бушаган бинаны мәдрәсәгә тапшыралар. Ул 1992 елда ачылып, Россия һәм БДБ илләреннән шәкертләр җыя. 20 ел эчендә аны 200 шәкерт тәмамлап чыккан. Мәдрәсәнең урта дини белем бирергә рөхсәт иткән лицензиясе бар. Гали урта мәктәбендә укыту теле – рус теле. I-IX сыйныфларда татар теле, әдәбияты дәресләре керә. Һәр елны 20 бала туган авылда балалар бакчасы 2019 елда ачыла.<ref>[https://mon.cposo.ru/index.php?r=site/report&id_school=1625 Данные по учреждению "СП "Детский сад "Улыбка" ГБОУ СОШ с.Алькино".]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://samtatnews.ru/2019/12/16/%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%B0%D0%B4/ В селе Алькино открылся детский сад.]</ref> ==Дини тормыш== Гали авылы элек-электән үз динилеге белән аерылып торган. Өч мәчетнең икесендә совет чорында да биш вакыт намаз туктатылмаган. Өченче мәчет фәкать 1962 елда гына ябылган. ==Танылган шәхесләр== {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4414119. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1932" | 1932-03-22 | [[Наил Гәрәев]] | [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-04-04 | |} {{Wikidata list end}} * [[Наил Гәрәев]] – дөнья Чемпионатында көмеш медальгә лаек, СССРның спорт остасы, [[грек-рим көрәше]] буенча РСФСРның атказанган тренеры. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татар авыллары}} [[Төркем:Самар өлкәсе татар авыллары]] [[Төркем:Похвистнево районы торак пунктлары]] jwlcpxs5cs1zui7b8sw33mgwww2nuof 0 53221 6026588 5963448 2026-09-04T19:21:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026588 wikitext text/x-wiki Астагысы 2011 ел эчендә тулаем хезмәт күргән пассажирлар (килү-китү һәм транзит) буенча '''[[Европа]]дагы 100 иң күп кулланылган һава аланнары исемлеге'''. Шулай ук 2010 һәм 2009 еллары өчен исемлекләр дә бар. Таблицалар соңгы ел эчендә һәр күрсәтелгән [[һава аланы]]н кулланган пассажирлар санында % үзгәрешләрне дә бирә. Мәгълүмат һәр һава аланы өчен аерым тутырыла һәм гадәттә милли авиация идарәсе яки һава аланы операторы статистикасыннан алынган. Европа һава аланнары дип [[Европа Шурасы]] әгъзасы яки кандидат дәүләтләренең һава киңлеге чикләрендә урнашканнары билгеләнә. == 2011 статистикасы == {|class="wikitable sortable" |- !Ранг<br /><small>2011</small>||Ил||Һава аланы ||Шәһәр||Пассажирлар<br />2010||Пассажирлар<br />2011||Үзгәреш<br /><small>2010-2011</small> |- |1|| {{GBR}} ||[[Лондонның Һитроу һава аланы|Лондон – Һитроу һава аланы]] ([[:en:London Heathrow Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||65,881,660<ref name=GBR/>||69,433,230<ref name=UK11>[http://www.caa.co.uk/default.aspx?catid=80&pagetype=88&sglid=3&fld=2011Annual GBR CAA Annual 2011 Statistics]</ref>||{{үсү}}5.4% |- |2|| {{FRA}} ||[[Париж — Шарль-де-Голль һава аланы]] || {{Париж гербы}}||58,164,612<ref name=Paris/>||60,970,551<ref name=Paris11>[http://www.aeroportsdeparis.fr/ADP/Resources/b075cd65-a887-4cae-9d36-3f71768f055b-122011trafficfigures.pdf Aeroports de Paris - Record Traffic in 2011]</ref>||{{үсү}}4.8% |- |3|| {{DEU}} ||[[Майндагы Франкфурт һава аланы]] || {{Франкфурт гербы}}||53,009,221<ref name=Germany/>||56,436,255<ref name=Germany11>{{Citation |title=German Airport Statistics - 2011 |url=http://www.adv.aero/verkehrszahlen/verkehrsentwicklung-2011/ |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206162954/http://www.adv.aero/verkehrszahlen/verkehrsentwicklung-2011/ |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}6.5% |- |4|| {{NED}} ||[[Амстердам – Схипхол һава аланы]] ([[:en:Amsterdam Schiphol Airport|инглизчә]])|| {{Амстердам гербы}}||45,211,749<ref name=Amsterdam/>||49,755,252<ref name=AMS11>{{Citation |title=Amsterdam Airport Schiphol’s network and market share grow in 2011 |url=http://www.schiphol.nl/SchipholGroup1/NieuwsPers/Persbericht/AmsterdamAirportSchipholsNetworkAndMarketShareGrowIn2011.htm |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627070016/http://www.schiphol.nl/SchipholGroup1/NieuwsPers/Persbericht/AmsterdamAirportSchipholsNetworkAndMarketShareGrowIn2011.htm |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}10.0% |- |5|| {{ESP}} ||[[Мадрид – Барахас халыкара һава аланы]] ([[:en:Madrid Barajas Airport|инглизчә]])|| {{Мадрид гербы}}||49,866,113<ref name=Spain/>||49,671,270<ref name=Spain/>||{{төшү}}0.4% |- |6|| {{DEU}} ||[[Мүнхен – Франц-Йозеф Штраус халыкара һава аланы]] ([[:en:Munich Airport|инглизчә]])|| {{Мүнхен гербы}}||34,721,605<ref name=Germany/>||37,763,701<ref name=Germany11/>||{{үсү}}8.8% |- |7|| {{ITA}} ||[[Рим – Леонардо-да-Винчи халыкара һава аланы]] ([[:en:Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport|инглизчә]])|| {{Рим гербы}}||36,337,050<ref name=Italy/>||37,651,700<ref name=Italy/>||{{үсү}}3.6% |- |8|| {{TUR}} ||[[Истанбул – Ататөрк халыкара һава аланы]] ([[:en:Atatürk International Airport|инглизчә]])|| {{Истанбул гербы}}||32,143,819<ref name=DHMI/>||37,452,187<ref name=DHMI_2011>[http://www.dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=54 Istanbul Airport - 2011 Statistics]</ref>||{{үсү}}16.5% |- |9|| {{ESP}} ||[[Барселона – Эль-Прат һава аланы]] ([[:en:Barcelona El Prat Airport|инглизчә]])|| {{Барселона гербы}}||29,209,536<ref name=Spain/>||34,398,226<ref name=Spain/>||{{үсү}}17.8% |- |10|| {{GBR}} ||[[Лондон – Гатвик һава аланы]] ([[:en:London Gatwick Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||31,375,290<ref name=GBR/>||33,674,264<ref name=UK11/>||{{үсү}}7.3% |- |11|| {{FRA}} ||[[Париж — Орли һава аланы]] ([[:en:Paris-Orly Airport|инглизчә]])|| {{Париж гербы}}||25,203,969<ref name=Paris/>||27,139,076<ref name=Paris11/>||{{үсү}}7.7% |- |12|| {{RUS}} ||[[Домодедово һава аланы|Мәскәү – Домодедово һава аланы]] || {{Мәскәү гербы}}||22,253,529<ref name=Domodedovo/>||25,701,610<ref name=Domodedovo11>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.domodedovo.ru/ru/main/news/press_rel/?ID=3281 |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126104138/http://domodedovo.ru/ru/main/news/press_rel/?ID=3281 |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}15.5% |- |13|| {{TUR}} ||[[Анталья һава аланы]] ([[:en:Antalya Airport|инглизчә]])|| [[Анталья]]||22,013,027<ref name=DHMI/>||25,113,635<ref name=DHMI_2011/>||{{үсү}}14.1% |- |14|| {{CHE}} ||[[Цюрих — Клотен һава аланы]] ([[:en:Zurich Airport|инглизчә]])|| {{Цюрих гербы}}||22,878,251<ref name=Zurich2010/>||24,337,954<ref name=ZRH11>{{Citation |title=Zurich Airport - Traffic Figures December 2011 |url=http://www.zurich-airport.com/Portaldata/2/Resources/documents_unternehmen/investorrelations/news-flash_2011/ZRHTrafficDec2011EN.pdf |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516160843/http://www.zurich-airport.com/Portaldata/2/Resources/documents_unternehmen/investorrelations/news-flash_2011/ZRHTrafficDec2011EN.pdf |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}6.4% |- |15|| {{ESP}} ||[[Пальма-де-Майорка һава аланы]] ([[:en:Palma de Mallorca Airport|инглизчә]])|| {{Пальма-де-Майорка гербы}}||21,117,417<ref name=Spain/>||22,726,707<ref name=Spain/>||{{үсү}}7.6% |- |16|| {{DNK}} ||[[Копенгаген-Каструп һава аланы]] ([[:en:Copenhagen Airport|инглизчә]])|| {{Копенгаген гербы}}||21,501,750<ref name=Copenhagen/>||22,725,517<ref name=Copenhagen2011>[http://www.cph.dk/CPH/GBR/ABOUT+CPH/International/United+Kingdom/Traffic/2011/December.htm Copenhagen Airport Statistics - 2011]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>||{{үсү}}5.7% |- |17|| {{RUS}} ||[[Шереметьево Халыкара һава аланы]] ([[:en:Sheremetyevo International Airport|инглизчә]])||{{Мәскәү гербы}}||19,123,007<ref name=Anna/>||22,555,000<ref name=Sheremetyevo11>[http://www.svo.aero/news/2012/2182/ Sheremetyevo 2011]</ref>||{{үсү}}16.7% |- |18|| {{AUT}} ||[[Вена – Швехат халыкара һава аланы]] ([[:en:Vienna International Airport|инглизчә]])|| {{Вена гербы}}||19,691,206<ref name=Vienna/>||21,106,292<ref name=VIE11>[http://www.viennaairport.com/jart/prj3/va/main.jart?rel=en&content-id=1249344074280&news_beitrag_id=1326917801340 Vienna Airport - 7.2% plus in passengers to 21.1 million in 2011]</ref>||{{үсү}}7.2% |- |19|| {{NOR}} ||[[Осло – Гардермөен һава аланы]] ([[:en:Oslo Airport, Gardermoen|Oslo-Gardermoen Airport|инглизчә]])|| {{Осло гербы}}||19,091,036<ref name=Norway/>||21,103,623<ref name=Norway/>||{{үсү}}10.5% |- |20|| {{DEU}} ||[[Дюссельдорф халыкара һава аланы]] ([[:en:Düsseldorf International Airport|инглизчә]])|| {{Дюссельдорф гербы}}||18,988,149<ref name=Germany/>||20,339,466<ref name=Germany11/>||{{үсү}}7.1% |- |21|| {{ITA}} ||[[Милан – Мальпенса һава аланы]] ([[:en:Malpensa Airport|инглизчә]])|| {{Милан гербы}}||18,947,808<ref name=Italy/>||19,303,131<ref name=Italy/>||{{үсү}}1.9% |- |22|| {{SWE}} ||[[Стокһольм – Арланда һава аланы]] ([[:en:Stockholm-Arlanda Airport|инглизчә]])|| {{Стокһольм гербы}}||16,962,416<ref name=Sweden2010/>||19,069,065<ref name=Sweden2010/>||{{үсү}}12.4% |- |23|| {{GBR}} ||[[Манчестер һава аланы]] ([[:en:Manchester Airport|инглизчә]])|| {{Манчестер гербы}}||17,759,173<ref name=GBR/>||18,892,756<ref name=UK11/>||{{үсү}}6.4% |- |24|| {{BEL}} ||[[Брюссель – Насиональ һава аланы]] ([[:en:Brussels Airport|инглизчә]])|| {{Брюссель гербы}}||17,181,000<ref name=Brussels2010/>||18,786,034<ref name=Anna/>||{{үсү}}9.4% |- |25|| {{IRL}} ||[[Дублин һава аланы]] ([[:en:Dublin Airport|инглизчә]])|| {{Дублин гербы}}||18,431,064<ref name=Daa/>||18,741,095<ref name=Anna/>||{{үсү}}1.7% |- |26|| {{GBR}} ||[[Лондон — Станстед һава аланы]] ([[:en:London Stansted Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||18,573,592<ref name=GBR/>||18,052,843<ref name=UK11/>||{{төшү}}2.8% |- |27|| {{DEU}} ||[[Берлин — Тегель һава аланы]] ([[:en:Berlin Tegel Airport|инглизчә]])|| {{Берлин гербы}}||15,025,600<ref name=Germany/>||16,919,820<ref name=Germany11/>||{{үсү}}12.6% |- |28|| {{FIN}} ||[[Һелсинки – Вантаан һава аланы]] ([[:en:Helsinki Airport|инглизчә]])|| {{Һелсинки гербы}}||12,883,399<ref name=Finland/>||14,865,871<ref name=Finland/>||{{үсү}}15.5% |- |29|| {{PRT}} ||[[Лиссабон – Портела һава аланы]] ([[:en:Lisbon Portela Airport|инглизчә]])|| {{Лиссабон гербы}}||14,035,273<ref name=PT/>||14,805,624<ref name=Anna/>||{{үсү}}5.5% |- |30|| {{GRC}} ||[[Афиннар – Элефтериос Венизелос халыкара һава аланы]] ([[:en:Athens International Airport|инглизчә]])|| {{Афиннар гербы}}||15,303,127<ref name=Athens/>||14,446,963<ref name=Athens/>||{{төшү}}5.6% |- |31|| {{DEU}} ||[[Һамбург - Фүһелсбүттель һава аланы]] ([[:en:Hamburg Airport|инглизчә]])|| {{Һамбург гербы}}||12,962,429<ref name=Germany/>||13,558,261<ref name=Germany11/>||{{үсү}}4.6% |- |32|| {{CHE}} ||[[Женева – Куантрин халыкара һава аланы]] ([[:en:Geneva Cointrin International Airport|инглизчә]])|| {{Женева гербы}}||11,785,522<ref name=Geneva/>||13,111,741<ref name=GVA11>{{Citation |title=Geneva Airport Statistics 2011 |url=http://www.gva.ch/en/Portaldata/1/Resources/fichiers/institutionnels/statistiques/2011_Stats-GeneveAeroport_en.pdf |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604165415/http://www.gva.ch/en/Portaldata/1/Resources/fichiers/institutionnels/statistiques/2011_Stats-GeneveAeroport_en.pdf |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}11.3% |- |33|| {{ESP}} ||[[Малага – Коста-дель-Соль һава аланы]] ([[:en:Málaga Airport|инглизчә]])|| {{Малага гербы}}||12,064,521<ref name=Spain/>||12,823,117<ref name=Spain/>||{{үсү}}6.3% |- |34|| {{TUR}} ||[[Истанбул – Сабиха Гөкчән һава аланы]] ([[:en:Sabiha Gökçen Airport|инглизчә]])|| {{Истанбул гербы}}||11,189,678<ref name=DHMI/>||12,749,230<ref name=DHMI_2011/>||{{үсү}}13.9% |- |35|| {{CZE}} ||[[Прага – Рузине һава аланы]] ([[:en:Ruzyně Airport|инглизчә]])|| {{Прага гербы}}||11,556,858<ref name=Prague2010/>||11,788,629<ref name=Prague2011>{{Citation |title=Prague Airport Statistics - 2011 |url=http://www.prg.aero/en/prague-airport/press-center/press-releases/in-2011-prague-airport-handled-118-million-passengers-representing-a-2-increase-over-the-preceding-year/ |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105071207/http://www.prg.aero/en/prague-airport/press-center/press-releases/in-2011-prague-airport-handled-118-million-passengers-representing-a-2-increase-over-the-preceding-year/ |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}2.0% |- |36|| {{ESP}} ||[[Гран-Канария – Лас-Пальмас һава аланы]] ([[:en:Gran Canaria Airport|инглизчә]])||{{Лас-Пальмас-де-Гран-Канария гербы}}||9,486,035<ref name=Spain/>||10,538,829<ref name=Spain/>||{{үсү}}11.1% |- |37|| {{FRA}} ||[[Ницца – Аксыл Зәңгәр Яр һава аланы]] ([[:en:Nice Côte d'Azur Airport|инглизчә]])|| {{Ницца гербы}}||9,603,014<ref name=Anna/>||10,422,073<ref name=Anna/>||{{үсү}}8.5% |- |38|| {{ESP}} ||[[Аликанте һава аланы]] ([[:en:Alicante Airport|инглизчә]])|| {{Аликанте гербы}}||9,382,931<ref name=Spain/>||9,913,731<ref name=Spain/>||{{үсү}}5.7% |- |39|| {{DEU}} ||[[Көлн/Бонн – Конрад Аденауэр һава аланы]] ([[:en:Cologne Bonn Airport|инглизчә]])|| {{Көлн гербы}} / {{Бонн гербы}}||9,849,779<ref name=Germany/>||9,623,398||{{төшү}}2.3% |- |40|| {{RUS}} ||[[Пулково һава аланы]] ([[:en:Pulkovo Airport|инглизчә]])|| {{Санкт-Петербург гербы}}||8,391,281<ref name=Anna/>||9,610,767<ref name=aex>[http://www.aex.ru/news/2012/1/19/91912/ aex]</ref>||{{үсү}}13.8% |- |41|| {{DEU}} ||[[Штутгарт һава аланы]] ([[:en:Stuttgart Airport|инглизчә]])|| {{Штутгарт гербы}}||9,218,095<ref name=Germany/>||9,582,265<ref name=Germany11/>||{{үсү}}4.0% |- |42|| {{GBR}} ||[[Лондон – Лутон һава аланы]] ([[:en:London Luton Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||8,738,712<ref name=GBR/>||9,513,704<ref name=UK11/>||{{үсү}}8.9% |- |43|| {{GBR}} ||[[Эдинбург һава аланы]] ([[:en:Edinburgh Airport|инглизчә]])|| {{Эдинбург гербы}}||8,596,715<ref name=GBR/>||9,385,245<ref name=UK11/>||{{үсү}}9.2% |- |44|| {{POL}} ||[[Варшава – Фредерик Шопен һава аланы]] ([[:en:Frederic Chopin Airport|инглизчә]])|| {{Варшава гербы}}||8,712,384<ref name=Warsaw/>||9,337,000<ref name=Warsaw11>{{Cite web |url=http://www.lotnisko-chopina.pl/en/airport/about-the-airport/pressroom/news/2012/1/2011-second-best-result-in-chopin-airport2019s-history |title=2011: second best result in Chopin Airport’s history |accessdate=2012-08-21 |archivedate=2021-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210723165859/https://www.lotnisko-chopina.pl/en/airport/about-the-airport/pressroom/news/2012/1/2011-second-best-result-in-chopin-airport2019s-history }}</ref>||{{үсү}}7.2% |- |45|| {{ITA}} ||[[Милан-Линате – Энрико Форлантини һава аланы]] ([[:en:Linate Airport|инглизчә]])|| {{Милан гербы}}||8,296,450<ref name=Italy/>||9,128,522<ref name=Italy/>||{{үсү}}10.0% |- |46|| {{HUN}} ||[[Будапешт – Франц Лист халыкара һава аланы]] ([[:en:Budapest Liszt Ferenc International Airport|инглизчә]])|| {{Будапешт гербы}}||8,190,089<ref name=Budapest/>||8,920,653<ref name=Budapest2011>{{Citation |title=Budapest Airport Statistics - 2011 |url=http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/budapest-airport-2011:-all-traffic-records-beaten!-8557.html |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119142040/http://www.bud.hu/english/budapest-airport/media/news/budapest-airport-2011:-all-traffic-records-beaten!-8557.html |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}}8.9% |- |47|| {{ESP}} ||[[Тенерифе – Көньяк һава аланы]] ([[:en:Tenerife South Airport|инглизчә]])|| {{Санта-Крус-де-Тенерифе гербы}}||7,358,986<ref name=Spain/>||8,656,487<ref name=Spain/>||{{үсү}}17.6% |- |48|| {{GBR}} ||[[Бирмингем халыкара һава аланы]] ([[:en:Birmingham International Airport (GBR)|Birmingham International Airport|инглизчә]])||{{Бирмингем гербы}}||8,572,398<ref name=GBR/>||8,616,296<ref name=UK11/>||{{үсү}}0.5% |- |49|| {{ITA}} ||[[Венеция — Марко Поло һава аланы]] ([[:en:Venice Marco Polo Airport|инглизчә]])|| {{Венеция гербы}}||6,854,595<ref name=Italy/>||8,584,651<ref name=Italy/>||{{үсү}}25.2% |- |50|| {{TUR}} ||[[Измир — Аднан Мендерес һава аланы]] ([[:en:Adnan Menderes Airport|инглизчә]])|| [[Измир]]||7,485,098<ref name=DHMI_2011/>||8,542,811<ref name=DHMI_2011/>||{{үсү}} 14.1% |- |51|| {{TUR}} ||[[Әнкара – Әсәнбога һава аланы]] ([[:en:Esenboğa Airport|инглизчә]])|| {{Әнкара гербы}}||7,763,914<ref name=DHMI/>||8,520,649<ref name=DHMI_2011/>||{{үсү}}9.7% |- |52|| {{FRA}} ||[[Лион – Сент-Экзюпери һава аланы]] ([[:en:Lyon-Saint Exupéry Airport|инглизчә]])|| {{Лион гербы}}||7,979,228<ref name=Anna/>||8,437,141<ref name=Anna/>||{{үсү}}5.7% |- |53|| {{ITA}} ||[[Милан-Бергамо – Каравальйо Орио-ал-Серио һава аланы]] ([[:en:Orio al Serio Airport|инглизчә]])||{{Милан гербы}} / {{Бергамо гербы}}||7,677,224<ref name=Italy/>||8,419,948<ref name=Italy/>||{{үсү}}9.7% |- |54|| {{RUS}} ||[[Внуково һава аланы]] || {{Мәскәү гербы}}||9,460,292<ref name=Anna/>||8,197,162<ref name=Anna/>||{{төшү}}13.4% |- |55|| {{UKR}} ||[[Киев – Борисполь халыкара һава аланы]] ([[:en:Boryspil International Airport|инглизчә]])|| {{Киев гербы}}||6,692,382<ref name=Anna/>||8,047,115<ref name=Borysp11>[http://www.aviaport.ru/digest/2012/01/05/227496.html Boryspil 2011]</ref>||{{үсү}}20.2% |- |56|| {{FRA}} ||[[Марсель – Прованс һава аланы]] ([[:en:Marseille Provence Airport|инглизчә]])|| {{Марсель гербы}}||7,524,886<ref name=Anna/>||7,366,873<ref name=Anna/>||{{төшү}}2.1% |- |57|| {{DEU}} ||[[Берлин – Шөнефельд һава аланы]] ([[:en:Berlin Schönefeld Airport|инглизчә]])|| {{Берлин гербы}}||7,297,911<ref name=Germany/>||7,113,989<ref name=Germany11/>||{{төшү}}2.5% |- |58|| {{FRA}} ||[[Тулуза – Бланьяк һава аланы]] ([[:en:Blagnac Airport|инглизчә]])|| {{Тулуза гербы}}||6,405,906<ref name=Toulouse/>||6,988,140<ref name=Toulouse/>||{{үсү}}9.1% |- |59|| {{GBR}} ||[[Глазго халыкара һава аланы]] ([[:en:Glasgow International Airport|инглизчә]])|| {{Глазго гербы}}||6,548,865<ref name=GBR/>||6,880,217<ref name=UK11/>||{{үсү}}5.1% |- |60|| {{ITA}} ||[[Катанья-Фонтанаросса – Винченцо Беллини һава аланы]] ([[:en:Catania-Fontanarossa Airport|инглизчә]])|| {{Катанья гербы}}||6,318,177<ref name=Italy/>||6,794,063<ref name=Italy/>||{{үсү}}7.5% |- |61|| {{PRT}} ||[[Порто – Франсиско-де-Са-Карнейро һава аланы]] ([[:en:Francisco de Sá Carneiro Airport|инглизчә]])|| {{Порто гербы}}||5,279,362<ref name=PT/>||6,004,589||{{үсү}}13.7% |- |62|| {{BEL}} ||[[Көньяк Брюссель – Шарлеруа һава аланы]] ([[:en:Brussels South Charleroi Airport|инглизчә]])|| {{Шарлеруа гербы}}||5,195,372<ref name=Charleroi/>||5,901,007<ref name=Anna/>||{{үсү}}13.6% |- |63|| {{ITA}} ||[[Болонья – Гульельмо Маркони һава аланы]] ([[:en:Bologna Airport|инглизчә]])|| {{Болонья гербы}}||5,503,106<ref name=Italy/>||5,885,884<ref name=Italy/>||{{үсү}}7.0% |- |64|| {{GBR}} ||[[Бристол халыкара һава аланы]] ([[:en:Bristol International Airport|инглизчә]])|| {{Бристоль гербы}}||5,747,604<ref name=GBR/>||5,780,746<ref name=UK11/>||{{үсү}}0.6% |- |65|| {{ITA}} ||[[Неаполь халыкара һава аланы]] ([[:en:Naples Airport|инглизчә]])|| {{Неаполь гербы}}||5,571,738<ref name=Italy/>||5,768,873<ref name=Italy/>||{{үсү}}3.5% |- |66|| {{ESP}} ||[[Ивиса һава аланы]] ([[:en:Ibiza Airport|инглизчә]])|| {{Ивиса гербы}}||5,040,800<ref name=Spain/>||5,643,180<ref name=Spain/>||{{үсү}}12.0% |- |67|| {{PRT}} ||[[Фару һава аланы]] ([[:en:Faro Airport|инглизчә]])|| {{Фару гербы}}||5,336,173<ref name=PT/>||5,615,580<ref name=Anna/>||{{үсү}}5.2% |- |68|| {{NOR}} ||[[Берген – Флесланд һава аланы]] ([[:en:Bergen Airport|инглизчә]])|| {{Берген гербы}}||5,078,267<ref name=Norway/>||5,601,394<ref name=Anna/>||{{үсү}}10.3% |- |69|| {{ESP}} ||[[Ланцароте һава аланы]] ([[:en:Lanzarote Airport|инглизчә]])|| {{Ланцароте гербы}}||4,938,343<ref name=Spain/>||5,543,744<ref name=Spain/>||{{үсү}}12.3% |- |70|| {{CYP}} ||[[Ларнака халыкара һава аланы]] ([[:en:Larnaca International Airport|инглизчә]])|| [[Ларнака]]||5,367,724<ref name=Anna/>||5,507,762<ref name=Anna/>||{{үсү}}2.6% |- |71|| {{DEU}} ||[[Ганновер - Лангенхаген һава аланы]] ([[:en:Langenhagen Airport|инглизчә]])|| {{Ганновер гербы}}||5,059,800<ref name=Germany/>||5,340,264<ref name=Germany11/>|||{{үсү}}5.5% |- |72|| {{GRC}} ||[[Ираклион – Никос Казандзакис халыкара һава аланы]] ([[:en:Heraklion International Airport|инглизчә]])|| {{Ираклион гербы}}||4,907,337<ref name=Heraklion/>||5,292,687<ref name=Anna/>||{{үсү}}7.9% |- |73|| {{GBR}} ||[[Ливерпуль – Джон Леннон һава аланы]] ([[:en:Liverpool John Lennon Airport|инглизчә]])|| {{Ливерпуль гербы}}||5,013,940<ref name=GBR/>||5,251,161<ref name=UK11/>||{{үсү}}4.7% |- |74|| {{LVA}} ||[[Рига халыкара һава аланы]] ([[:en:Riga International Airport|инглизчә]])|| {{Рига гербы}}||4,663,647<ref name=Riga/>||5,106,926<ref name=Riga/>||{{үсү}}9.5% |- |75|| {{CHE}} <br /> {{FRA}} <br /> {{DEU}} ||[[Европаның Базель – Мүлуз – Фрайбург һава аланы]] ([[:en:EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg]]|| {{Базель гербы}} <br /> {{Мүлуз гербы}} <br /> {{Фрайбург гербы}}||4,129,186<ref name=EuroAirport/>||5,053,664||{{үсү}}22.0% |- |76|| {{ROU}} ||[[Бухарест – Анри Коанда халыкара һава аланы]] ([[:en:Henri Coandă International Airport|инглизчә]])|| {{Бухарест гербы}}||4,917,952<ref name=Bucharest2010/>||5,049,443<ref name=Anna/>||{{үсү}}2.7% |- |77|| {{ITA}} ||[[Палермо-Пунта Раизи – Фальконе-Борселлино һава аланы]] ([[:en:Palermo Airport|инглизчә]])|| {{Палермо гербы}}||4,343,227<ref name=Palermo>{{Cite web |url=http://www.gesap.it/index.php?livello=Traffic+Statistics&sezione=348&lang=en |title=Palermo Airport Traffic Statistics |accessdate=2012-08-21 |archivedate=2016-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106203429/http://www.gesap.it/index.php?livello=Traffic+Statistics&sezione=348&lang=en }}</ref>||4,992,798<ref name=Italy/>||{{үсү}}15.0% |- |78|| {{ESP}} ||[[Валенсия – Манизес һава аланы]] ([[:en:Valencia Airport|инглизчә]])|| {{Валенсия гербы}}||4,934,268<ref name=Spain/>||4,979,511<ref name=Spain/>||{{үсү}}0.9% |- |79|| {{ESP}} ||[[Севилья – Сан Пабло һава аланы]] ([[:en:San Pablo Airport|инглизчә]])|| {{Севилья гербы}}||4,224,718<ref name=Spain/>||4,959,359<ref name=Spain/>||{{үсү}}17.4% |- |80|| {{ESP}} ||[[Фуэртевентура – Эл Маторрал һава аланы]] ([[:en:Fuerteventura Airport|инглизчә]])|| {{Пуэрто-дель-Росарио гербы}}||4,173,590<ref name=Spain/>||4,948,018<ref name=Spain/>||{{үсү}}18.6% |- |81|| {{SWE}} ||[[Гөтеборг – Ландветтер һава аланы]] ([[:en:Gothenburg-Landvetter Airport|инглизчә]])|| {{Гөтеборг гербы}}||4,133,299<ref name=Sweden2010/>||4,906,639<ref name=Anna/>||{{үсү}}18.7% |- |82|| {{ITA}} ||[[Рим-Чиампино – Джован Баттиста Пастине һава аланы]] ([[:en:Rome Ciampino Airport|инглизчә]])|| {{Рим гербы}}||4,531,834<ref name=Italy/>||4,781,731<ref name=Italy/>||{{үсү}}5.5% |- |83|| {{ITA}} ||[[Пиза – Галилео Галилей халыкара һава аланы]] ([[:en:Galileo Galilei Airport|инглизчә]])|| {{Пиза гербы}}||4,058,957<ref name=Italy/>||4,526,723<ref name=Italy/>||{{үсү}}11.5% |- |84|| {{GBR}} ||[[Ньюкасл халыкара һава аланы]] ([[:en:Newcastle Airport|инглизчә]])|| {{Ньюкасл-апон-Тайн гербы}}||4,356,130<ref name=GBR/>||4,346,270<ref name=UK11/>||{{төшү}}0.2% |- |85|| {{GBR}} ||[[Көнчыгыш Мидландс һава аланы]] ([[:en:East Midlands Airport|инглизчә]])|| {{Дерби гербы}} / {{Лейчестер гербы}} / {{Ноттингэм гербы}}||4,113,501<ref name=GBR/>||4,215,192<ref name=UK11/>||{{үсү}}2.5% |- |86|| {{GRC}} ||[[Родос – Диагорас халыкара һава аланы]] ([[:en:Rhodes International Airport|инглизчә]])|| {{Родос гербы}}||3,586,572<ref name=Rhodes/>||4,149,274<ref name=Anna/>||{{үсү}}15.7% |- |87|| {{NOR}} ||[[Ставангер – Сола һава аланы]] ([[:en:Stavanger Airport|инглизчә]])|| {{Ставангер гербы}}||3,674,816<ref name=Norway/>||4,131,974<ref name=Anna/>||{{үсү}}12.4% |- |88|| {{FRA}} ||[[Бордо – Мериньяк һава аланы]] ([[:en:Bordeaux - Mérignac Airport|инглизчә]])|| {{Бордо гербы}}||3,663,702<ref name=Anna/>||4,117,303<ref name=Anna/>||{{үсү}}12.4% |- |89|| {{GBR}} ||[[Белфаст халыкара һава аланы]] ([[:en:Belfast International Airport|инглизчә]])|| {{Белфаст гербы}}||4,016,170<ref name=GBR/>||4,103,620<ref name=UK11/>||{{үсү}}2.2% |- |90|| {{ESP}} ||[[Төньяк Тенерифе һава аланы]] ([[:en:Los Rodeos Airport|инглизчә]])|| {{Тенерифе гербы}}||4,051,356<ref name=Spain/>||4,095,103<ref name=Spain/>||{{үсү}}1.1% |- |91|| {{GRC}} ||[[Салоники – Македония халыкара һава аланы]] ([[:en:Thessaloniki International Airport, "Macedonia"]]|| {{Салоники гербы}}||3,910,751<ref name=SKG/>||4,061,697<ref name=Anna/>||{{үсү}}3.9% |- |92|| {{ESP}} ||[[Бильбао һава аланы]] ([[:en:Bilbao Airport|инглизчә]])|| {{Бильбао гербы}}||3,888,955<ref name=Spain/>||4,046,172<ref name=Spain/>||{{үсү}}4.0% |- |93|| {{DEU}} ||[[Нюрнберг һава аланы]] ([[:en:Nuremberg Airport|инглизчә]])|| {{Нюрнберг гербы}}||4,068,799<ref name=Germany/>||3,962,617<ref name=Germany11/>||{{төшү}}2.6% |- |94|| {{NOR}} ||[[Тронхейм – Вэрнес һава аланы]] ([[:en:Trondheim Airport|инглизчә]])|| {{Тронхейм гербы}}||3,521,734<ref name=Norway/>||3,926,461<ref name=Anna/>||{{үсү}}11.5% |- |95|| {{TUR}} ||[[Даламан һава аланы]] ([[:en:Dalaman Airport|инглизчә]])|| [[Мугла]]||3,785,779<ref name=DHMI/>||3,732,941<ref name=Anna/>||{{төшү}}1.4% |- |96|| {{ITA}} ||[[Бари-Палезе Макки – Кароль Войтыла һава аланы]] ([[:en:Bari Airport|инглизчә]])|| {{Бари гербы}}||3,398,110<ref name=Italy/>||3,725,629<ref name=Italy/>||{{үсү}}9.6% |- |97|| {{ITA}} ||[[Турин – Казелле һава аланы]] ([[:en:Turin Airport|инглизчә]])|| {{Турин гербы}}||3,552,519<ref name=Italy/>||3,710,485<ref name=Italy/>||{{үсү}}4.4% |- |98|| {{ITA}} ||[[Кальяри – Эльмас һава аланы]] ([[:en:Cagliari-Elmas Airport|инглизчә]])|| {{Кальяри гербы}}||3,443,227<ref name=Italy/>||3,698,982<ref name=Italy/>||{{үсү}}7.4% |- |99|| {{FRA}} ||[[Бове – Тилль һава аланы]] ([[:en:Beauvais-Tillé Airport|инглизчә]])|| {{Бове гербы}}||2,931,796<ref name=Anna/>||3,677,825<ref name=Anna/>||{{үсү}}25.4% |- |100||{{MLT}} ||[[Мальта – Валлетта халыкара һава аланы]] ([[:en:Malta International Airport|инглизчә]])||{{Мальта гербы}}||3,293,635<ref name=Malta>{{Citation |title=Malta Airport Statistics |url=http://www.maltairport.com/filebank/documents/statistics/2011%20Annual%20Statistical%20Summary.pdf |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530050712/http://www.maltairport.com/filebank/documents/statistics/2011%20Annual%20Statistical%20Summary.pdf |dead-url=yes }}</ref>||3,506,521<ref name=Malta/>||{{үсү}}6.5% |- |} == 2010 статистикасы == {|class="wikitable sortable" |- !Ранг<br /><small>2010</small>||Ил||Һава аланы ([[инглизчә]])||Шәһәр||Пассажирлар<br />2009||Пассажирлар<br />2010||Үзгәреш<br /><small>2009-2010</small> |- |1|| {{GBR}} ||[[Лондонның Һитроу һава аланы|Лондон – Һитроу һава аланы]] ([[:en:London Heathrow Airport|инглизчә]]))|| {{Лондон гербы}}||66,036,957<ref name=GBR>[http://www.caa.co.uk/default.aspx?catid=80&pagetype=88&sglid=3 GBR CAA Airport Statistics]</ref>||65,881,660<ref name=GBR/>||{{төшү}} 0.2% |- |2|| {{FRA}} ||[[Париж – Шарль -де-Голль исемле халыкара һава аланы]] ([[:en:Paris-Charles de Gaulle Airport|инглизчә]]))|| {{Париж гербы}}||57,906,866<ref name=Paris>{{Citation |title=Paris Airports Statistics |url=http://www.aeroportsdeparis.fr/ADP/en-GB/Group/Finance/Traffic/2010/2010.htm |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224064127/http://www.aeroportsdeparis.fr/ADP/en-GB/Group/Finance/Traffic/2010/2010.htm |dead-url=yes }}</ref>|| 58,164,612<ref name=Paris/> ||{{үсү}} 0.4% |- |3|| {{DEU}} ||[[Франкфурт халыкара һава аланы]] ([[:en:Frankfurt Airport|инглизчә]]))|| {{Франкфурт гербы}}||50,932,840<ref name=Germany/>||53,009,221<ref name=Germany/>||{{үсү}} 4.1% |- |4|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Barajas Airport|инглизчә]])|| {{Мадрид гербы}}||48,437,147<ref name=Spain>[http://www.aena.es/csee/Satellite?pagename=Estadisticas/Home Spain AENA Airport Statistics]</ref>||49,866,113<ref name=Spain/>||{{үсү}} 3.3% |- |5|| {{NED}} ||[[Амстердам – Схипхол һава аланы]] ([[:en:Amsterdam Schiphol Airport|инглизчә]]))|| {{Амстердам гербы}}||43,570,370<ref name=Amsterdam>{{Citation |title=Amsterdam Schiphol Airport Statistics |url=http://www.schiphol.nl/SchipholGroup/Company1/Statistics/TrafficReview.htm |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615221959/http://www.schiphol.nl/SchipholGroup/Company1/Statistics/TrafficReview.htm |dead-url=yes }}</ref>||45,211,749<ref name=Amsterdam/>|| {{үсү}} 3.8% |- |6|| {{ITA}} ||[[Рим-Фьюмичино – Леонардо-да-Винчи һава аланы]] ([[:en:Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport|инглизчә]])|| {{Рим гербы}}||33,808,093<ref name=Italy>{{Citation |title=Italian Airport Statistics |url=http://www.assaeroporti.it/defy.asp |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216050635/http://www.assaeroporti.it/defy.asp |dead-url=yes }}</ref>||36,337,050<ref name=Italy/>||{{үсү}} 7.5% |- |7|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Munich Airport|инглизчә]])|| {{Мүнхен гербы}}||32,681,067<ref name=Germany>{{Citation |title=German Airport Statistics |url=http://www.adv.aero/statistiken.html |access-date=2012-08-21 |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130114830/http://www.adv.aero/statistiken.html |dead-url=yes }}</ref>||34,721,605<ref name=Germany/>||{{үсү}} 6.2% |- |8|| {{TUR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Atatürk International Airport|инглизчә]])|| {{Истанбул гербы}}||29,812,888<ref name=DHMI>[http://www.dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=44 DHMI Airports Statistics]</ref>||32,143,819<ref name=DHMI/>||{{үсү}} 8.0% |- |9|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Gatwick Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||32,392,520<ref name=GBR/>||31,375,290<ref name=GBR/>||{{төшү}} 3.1% |- |10|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Barcelona El Prat Airport|инглизчә]])|| {{Барселона гербы}}||27,421,682<ref name=Spain/>||29,209,536<ref name=Spain/>||{{үсү}} 6.9% |- |11|| {{FRA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Paris-Orly Airport|инглизчә]])|| {{Париж гербы}}||25,107,693<ref name=Paris/>||25,203,969<ref name=Paris/> ||{{үсү}} 0.4% |- |12|| {{CHE}} || [[һава аланы]] ([[:en:Zurich Airport|инглизчә]])|| {{Цюрих гербы}}||21,926,872<ref name=Zurich>{{Citation |title=Zurich Airport Statistics |url=http://www.zurich-airport.com/desktopdefault.aspx/tabid-613/ |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110414230840/http://www.zurich-airport.com/desktopdefault.aspx/tabid-613/ |dead-url=yes }}</ref>||22,878,251<ref name=Zurich2010>{{Citation |title=Zurich Airport Statistics - 2010 |url=http://www.zurich-airport.com/desktopdefault.aspx/tabid-493/967_read-3701/ |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718161205/http://www.zurich-airport.com/desktopdefault.aspx/tabid-493/967_read-3701/ |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}} 4.3% |- |13|| {{RUS}} || [[Домодедово һава аланы]] ([[:en:Domodedovo International Airport|инглизчә]])|| {{Мәскәү гербы}}||18,676,077||22,253,529<ref name=Domodedovo>{{Citation |title=Domodedovo Airport |url=http://www.domodedovo.ru/ru/main/news/press_rel/index.asp?ID=2978 |access-date=2012-08-21 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116131050/http://www.domodedovo.ru/ru/main/news/press_rel/index.asp?ID=2978 |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}} 19.2% |- |14|| {{TUR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Antalya Airport|инглизчә]])|| [[Анталья]]||18,345,693||22,013,027<ref name=DHMI/>||{{үсү}} 20.0% |- |15|| {{DNK}} || [[һава аланы]] ([[:en:Copenhagen Airport|инглизчә]])|| {{Копенгаген гербы}}||19,715,451<ref name=Copenhagen>[http://www.cph.dk/CPH/GBR/INVESTOR/Traffic Copenhagen Airport Traffic Statistics]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>||21,501,750<ref name=Copenhagen/>||{{үсү}} 9.1% |- |16|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Palma de Mallorca Airport|инглизчә]])|| {{Пальма-де-Майорка гербы}}||21,203,041<ref name=Spain/>||21,117,417<ref name=Spain/>||{{төшү}} 0.4% |- |17|| {{AUT}} || [[һава аланы]] ([[:en:Vienna International Airport|инглизчә]])|| {{Вена гербы}}||18,114,103<ref name=Vienna>[http://www.viennaairport.com/jart/prj3/va/main.jart?rel=en&content-id=1249344074274&reserve-mode=active Vienna Airport Statistics]</ref>||19,691,206<ref name=Vienna/>||{{үсү}}8.7% |- |18|| {{RUS}} || [[һава аланы]] ([[:en:Sheremetyevo International Airport|инглизчә]])||{{Мәскәү гербы}}||14,764,000||19,123,007<ref name=Anna/>||{{үсү}} 29.5% |- |19|| {{NOR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Oslo Airport, Gardermoen|Oslo-Gardermoen Airport|инглизчә]])|| {{Осло гербы}}||18,087,722<ref name=Norway>{{Citation |title=Norwegian AVINOR Airport Statistics |url=http://www.avinor.no/en/avinor/traffic/10_Traffic+statistics |access-date=2012-08-21 |archive-date=2014-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723155820/http://www.avinor.no/en/avinor/traffic/10_Traffic+statistics |dead-url=yes }}</ref>||19,091,036<ref name=Norway/>||{{үсү}} 5.5% |- |20|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Düsseldorf International Airport|инглизчә]])|| {{Дюссельдорф гербы}}||17,793,493<ref name=Germany/>||18,988,149<ref name=Germany/>||{{үсү}} 6.7% |- |21|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Malpensa Airport|инглизчә]])|| {{Милан гербы}}||17,551,635<ref name=Italy/>||18,947,808<ref name=Italy/>||{{үсү}} 8.0% |- |22|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:London Stansted Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||19,957,077<ref name=GBR/>||18,573,592<ref name=GBR/>||{{төшү}} 6.9% |- |23|| {{IRL}} || [[һава аланы]] ([[:en:Dublin Airport|инглизчә]])|| {{Дублин гербы}}||20,503,677<ref name=Daa>{{Citation |title=Dubin Airport Authority Annual Report 2010 |url=http://www.daa.ie/Libraries/Annual_Reports/DAA_Annual_Report_2010.sflb.ashx |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902150641/http://www.daa.ie/Libraries/Annual_Reports/DAA_Annual_Report_2010.sflb.ashx |dead-url=yes }}</ref>||18,431,064<ref name=Daa/>||{{төшү}} 10.1% |- |24|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Manchester Airport|инглизчә]])|| {{Манчестер гербы}}||18,724,889<ref name=GBR/>||17,759,173<ref name=GBR/>||{{төшү}} 5.2% |- |25|| {{BEL}} || [[һава аланы]] ([[:en:Brussels Airport|инглизчә]])|| {{Брюссель гербы}}||16,999,154<ref name=Brussels2009>{{Citation |title=Brussels Airport Statistics |url=http://www.brusselsairport.be/en/about-airport/airport-statistics |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124192321/http://www.brusselsairport.be/en/about-airport/airport-statistics |dead-url=yes }}</ref>||17,181,000<ref name=Brussels2010>{{Cite web |url=http://luchtzak.be/forums/viewtopic.php?f=7&t=41410&start=60 |title=Brussels Airport Statistics 2010 |accessdate=2012-08-21 |archivedate=2011-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110820082726/http://luchtzak.be/forums/viewtopic.php?f=7&t=41410&start=60 }}</ref>||{{үсү}} 1.1% |- |26|| {{SWE}} || [[һава аланы]] ([[:en:Stockholm-Arlanda Airport|инглизчә]])|| {{Стокһольм гербы}}||16,064,071<ref name=Sweden2009>{{Citation |title=Swedish LFV Airport Statistics - 2009 |url=http://www.lfv.se/Global/press/Dokumentbank/LFV-annual-report-2009.pdf |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101223028/http://www.lfv.se/Global/press/Dokumentbank/LFV-annual-report-2009.pdf |dead-url=yes }}</ref>||16,962,416<ref name=Sweden2010>{{Citation |title=Swedish LFV Airport Statistics - 2010 |url=http://www.swedavia.se/en/Start-page/Press/Statistics/ |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411212749/http://swedavia.se/en/Start-page/Press/Statistics/ |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}} 5.6% |- |27|| {{GRC}} || [[һава аланы]] ([[:en:Athens International Airport|инглизчә]])|| {{Афиннар гербы}}||16,225,589<ref name=Athens>[http://www.aia.gr/pages.asp?pageid=527&langid=2 Athens Airport Statistics]</ref>|| 15,303,127<ref name=Athens/>||{{төшү}} 5.2% |- |28|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Berlin Tegel Airport|инглизчә]])|| {{Берлин гербы}}||14,180,237<ref name=Germany/>|| 15,025,600<ref name=Germany/>||{{үсү}} 6.0% |- |29|| {{PRT}} || [[һава аланы]] ([[:en:Lisbon Portela Airport|инглизчә]])|| {{Лиссабон гербы}}||13,277,959<ref name=PT>{{Citation |title=Portugal ANA Airport Statistics |url=http://www.ana.pt/portal/page/portal/ANA/ESTATISTICA |access-date=2012-08-21 |archive-date=2010-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612055518/http://www.ana.pt/portal/page/portal/ANA/ESTATISTICA |dead-url=yes }}</ref>||14,035,273<ref name=PT/>||{{үсү}} 5.8% |- |30|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Hamburg Airport|инглизчә]])|| {{Һамбург гербы}}||12,229,319<ref name=Germany/>||12,962,429<ref name=Germany/>||{{үсү}} 6.0% |- |31|| {{FIN}} || [[һава аланы]] ([[:en:Helsinki Airport|инглизчә]])|| {{Һелсинки гербы}}||12,591,606<ref name=Finland>{{Citation |title=Finnish FINAVIA Airport Statistics |url=http://www.finavia.fi/about_finavia/trafficstatistics/statisticspassengers |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116004334/http://www.finavia.fi/about_finavia/trafficstatistics/statisticspassengers |dead-url=yes }}</ref>||12,883,399<ref name=Finland/>||{{үсү}} 2.3% |- |32|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Málaga Airport|инглизчә]])|| {{Малага гербы}}||11,622,429<ref name=Spain/>||12,064,521<ref name=Spain/>||{{үсү}} 3.8% |- |33|| {{CHE}} || [[һава аланы]] ([[:en:Geneva Cointrin International Airport|инглизчә]])|| {{Женева гербы}}||11,324,141<ref name=Geneva>{{Cite web |url=http://www.gva.ch/en/desktopdefault.aspx/tabid-244/ |title=Geneva Airport Statistics |accessdate=2012-08-21 |archivedate=2016-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714130905/http://www.gva.ch/en/desktopdefault.aspx/tabid-244/ }}</ref>||11,785,522<ref name=Geneva/>||{{үсү}} 4.9% |- |34|| {{CZE}} || [[һава аланы]] ([[:en:Ruzyně Airport|инглизчә]])|| {{Прага гербы}}||11,643,366<ref name=Prague2009>{{Citation |title=Prague Airport Statistics - 2009 |url=http://www.prg.aero/Files/cs/O_letisti/vyrocni_zpravy/profil-2010.pdf |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525182531/http://www.prg.aero/Files/cs/O_letisti/vyrocni_zpravy/profil-2010.pdf |dead-url=yes }}</ref>||11,556,858<ref name=Prague2010>{{Citation |title=Prague Airport Statistics - 2010 |url=http://www.prg.aero/en/prague-airport/press-center/press-releases/prague-airport-evaluates-2010-opearting-results |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221022459/http://www.prg.aero/en/prague-airport/press-center/press-releases/prague-airport-evaluates-2010-opearting-results/ |dead-url=yes }}</ref>||{{төшү}} 0.7% |- |35|| {{TUR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Sabiha Gökçen Airport|инглизчә]])|| {{Истанбул гербы}}||6,640,230<ref name=DHMI/>||11,189,678<ref name=DHMI/>||{{үсү}} 71.7% |- |36|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Cologne Bonn Airport|инглизчә]])|| {{Көлн гербы}} / {{Бонн гербы}}||9,739,581<ref name=Germany/>|| 9,849,779<ref name=Germany/>|| {{үсү}} 1.1% |- |37|| {{FRA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Nice Côte d'Azur Airport|инглизчә]])|| {{Ницца гербы}}||9,830,987<ref name=Nice>{{Citation |title=Nice Airport Statistics |url=http://corporate.nice.aeroport.fr/Corporate/News-Media/Statistiques/Trafic-annuel |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113182618/http://corporate.nice.aeroport.fr/Corporate/News-Media/Statistiques/Trafic-annuel |dead-url=yes }}</ref>||9,603,014<ref name=Anna/>||{{төшү}} 2.3% |- |38|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Gran Canaria Airport|инглизчә]])||{{Лас-Пальмас-де-Гран-Канария гербы}}||9,155,665<ref name=Spain/>||9,486,035<ref name=Spain/>||{{үсү}} 3.6% |- |39|| {{RUS}} || [[һава аланы]] ([[:en:Vnukovo International Airport|инглизчә]])|| {{Мәскәү гербы}}||7,731,000||9,460,292<ref name=Anna>[http://www.anna.aero/european-airport-traffic-trends/ Anna.aero - European Airport Traffic Trends]</ref>||{{үсү}} 22.4% |- |40|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Alicante Airport|инглизчә]])|| {{Аликанте гербы}}||9,139,479<ref name=Spain/>||9,382,931<ref name=Spain/>||{{үсү}} 2.7% |- |41|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Stuttgart Airport|инглизчә]])|| {{Штутгарт гербы}}||8,934,493<ref name=Germany/>|| 9,218,095<ref name=Germany/>|| {{үсү}} 3.2% |- |42|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:London Luton Airport|инглизчә]])|| {{Лондон гербы}}||9,120,546<ref name=GBR/>||8,738,712<ref name=GBR/>||{{төшү}} 4.2% |- |43|| {{POL}} || [[һава аланы]] ([[:en:Frederic Chopin Airport|инглизчә]])|| {{Варшава гербы}}||8,320,927<ref name=Warsaw>{{Cite web |url=http://www.lotnisko-chopina.pl/en/airport/about-the-airport/statistics/passengers |title=Warsaw Airport Statistics |accessdate=2012-08-21 |archivedate=2012-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905231456/http://www.lotnisko-chopina.pl/en/airport/about-the-airport/statistics/passengers }}</ref>||8,712,384<ref name=Warsaw/>||{{үсү}} 5.2% |- |44|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Edinburgh Airport|инглизчә]])|| {{Эдинбург гербы}}||9,049,355<ref name=GBR/>||8,596,715<ref name=GBR/>||{{төшү}} 5.0% |- |45|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Birmingham International Airport (GBR)|Birmingham International Airport|инглизчә]])||{{Бирмингем гербы}}||9,102,899<ref name=GBR/>||8,572,398<ref name=GBR/>||{{төшү}} 5.8% |- |46|| {{RUS}} || [[һава аланы]] ([[:en:Pulkovo Airport|инглизчә]])|| {{Санкт-Петербург гербы}}||6,758,031||8,391,281<ref name=Anna/>||{{үсү}} 24.2% |- |47|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Linate Airport|инглизчә]])|| {{Милан гербы}}||8,295,099<ref name=Italy/>|| 8,296,450<ref name=Italy/>|| {{үсү}} 0.0% |- |48|| {{HUN}} || [[һава аланы]] ([[:en:Budapest Liszt Ferenc International Airport|инглизчә]])|| {{Будапешт гербы}}||8,095,367<ref name=Budapest>{{Citation |title=Budapest Airport Statistics |url=http://www.bud.hu/english/b2b/airlines/documents_and_statistics |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721104222/http://www.bud.hu/english/b2b/airlines/documents_and_statistics |dead-url=yes }}</ref>||8,190,089<ref name=Budapest/>||{{үсү}} 1.2% |- |49|| {{FRA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Lyon-Saint Exupéry Airport|инглизчә]])|| {{Лион гербы}}||7,717,609||7,979,228<ref name=Anna/>||{{үсү}} 3.4% |- |50|| {{TUR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Esenboğa Airport|инглизчә]])|| {{Әнкара гербы}}||6,084,404<ref name=DHMI/>||7,763,914<ref name=DHMI/>||{{үсү}} 27.6% |- |51|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Orio al Serio Airport|инглизчә]])||{{Бергамо гербы}} / {{Милан гербы}}||7,157,421<ref name=Italy/>|| 7,677,224<ref name=Italy/> || {{үсү}} 7.3% |- |52|| {{FRA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Marseille Provence Airport|инглизчә]])|| {{Марсель гербы}}||7,290,119||7,524,886<ref name=Anna/>||{{үсү}} 3.2% |- |53|| {{TUR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Adnan Menderes Airport|инглизчә]])|| [[Измир]]||6,201,794||7,485,098<ref name=DHMI/>||{{үсү}} 20.7% |- |54|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Tenerife South Airport|инглизчә]])|| {{Санта-Крус-де-Тенерифе гербы}}||7,108,055<ref name=Spain/>||7,358,986<ref name=Spain/>||{{үсү}} 3.5% |- |55|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Berlin Schönefeld Airport|инглизчә]])|| {{Берлин гербы}}||6,797,158<ref name=Germany/>||7,297,911<ref name=Germany/>||{{үсү}} 7.4% |- |56|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Venice Marco Polo Airport|инглизчә]])|| {{Венеция гербы}}||6,701,689<ref name=Italy/>||6,854,595<ref name=Italy/> ||{{үсү}} 2.3% |- |57|| {{UKR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Boryspil International Airport|инглизчә]])|| {{Киев гербы}}||5,795,000||6,692,382<ref name=Anna/>||{{үсү}} 15.5% |- |58|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Glasgow International Airport|инглизчә]])|| {{Глазго гербы}}||7,225,021<ref name=GBR/>||6,548,865<ref name=GBR/>||{{төшү}} 9.4% |- |59|| {{FRA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Blagnac Airport|инглизчә]])|| {{Тулуза гербы}}||6,277,621<ref name=Toulouse>{{Citation |title=Toulouse Airport Statistics |url=http://www.toulouse.aeroport.fr/fr/aeroport/groupe-aeroport/resultats-de-trafic |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506095007/http://www.toulouse.aeroport.fr/fr/aeroport/groupe-aeroport/resultats-de-trafic |dead-url=yes }}</ref>||6,405,906<ref name=Toulouse/>||{{үсү}} 2.0% |- |60|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Catania-Fontanarossa Airport|инглизчә]])|| {{Катанья гербы}}||5,931,592<ref name=Italy/>||6,318,177<ref name=Italy/> ||{{үсү}} 6.5% |- |61|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Bristol International Airport|инглизчә]])|| {{Бристол гербы}}||5,642,921<ref name=GBR/>||5,747,604<ref name=GBR/>||{{үсү}} 1.9% |- |62|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Naples Airport|инглизчә]])|| {{Неаполь гербы}}||5,310,965<ref name=Italy/>||5,571,738<ref name=Italy/>||{{үсү}} 4.9% |- |63|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Bologna Airport|инглизчә]])|| {{Болонья гербы}}||4,774,697<ref name=Italy/>||5,503,106<ref name=Italy/>||{{үсү}} 15.3% |- |64|| {{CYP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Larnaca International Airport|инглизчә]])|| [[Ларнака]]||5,168,959<ref name=Cyprus>{{Citation |title=Cyprus Airport Statistics |url=http://www.cyprusairports.com.cy/showpage.php?PageID=238 |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708160341/http://www.cyprusairports.com.cy/showpage.php?PageID=238 |dead-url=yes }}</ref>||5,367,724<ref name=Anna/>||{{үсү}} 3.8% |- |65|| {{PRT}} || [[һава аланы]] ([[:en:Faro Airport|инглизчә]])|| {{Фару гербы}}||5,067,000<ref name=PT/>||5,336,173<ref name=PT/>||{{үсү}} 5.4% |- |66|| {{PRT}} || [[һава аланы]] ([[:en:Francisco de Sá Carneiro Airport|инглизчә]])|| {{Порто гербы}}||4,509,350<ref name=PT/>||5,279,362<ref name=PT/>||{{үсү}} 17.1% |- |67|| {{BEL}} || [[һава аланы]] ([[:en:Brussels South Charleroi Airport|инглизчә]])|| {{Шарлеруа гербы}}||3,937,187<ref name=Charleroi>{{Citation |title=Charleroi Airport Statistics |url=http://www.charleroi-airport.com/en/the-airport/statistics/index.html |access-date=2012-08-21 |archive-date=2018-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114075415/https://www.charleroi-airport.com/en/the-airport/statistics/index.html |dead-url=yes }}</ref>||5,195,372<ref name=Charleroi/>||{{үсү}} 32.0% |- |68|| {{NOR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Bergen Airport|инглизчә]])|| {{Берген гербы}}||4,862,869<ref name=Norway/>||5,078,267<ref name=Norway/>||{{үсү}} 4.4% |- |69|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Langenhagen Airport|инглизчә]])|| {{Ганновер гербы}}||4,969,799<ref name=Germany/>||5,059,800<ref name=Germany/>||{{үсү}} 1.8% |- |70|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Ibiza Airport|инглизчә]])|| {{Ивиса гербы}}||4,572,819<ref name=Spain/>||5,040,800<ref name=Spain/>||{{үсү}} 10.2% |- |71|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Liverpool John Lennon Airport|инглизчә]])|| {{Ливерпуль гербы}}||4,884,494<ref name=GBR/>||5,013,940<ref name=GBR/>||{{үсү}} 2.7% |- |72|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Lanzarote Airport|инглизчә]])|| {{Ланцароте гербы}}||4,701,669<ref name=Spain/>||4,938,343<ref name=Spain/>||{{үсү}} 5.0% |- |73|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Valencia Airport|инглизчә]])|| {{Валенсия гербы}}||4,748,977<ref name=Spain/>||4,934,268<ref name=Spain/>||{{үсү}} 3.9% |- |74|| {{ROU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Henri Coandă International Airport|инглизчә]])|| {{Бухарест гербы}}||4,483,661<ref name=Bucharest2009>{{Citation |title=Bucharest Airport Statistics - 2009 |url=http://otp-airport.ro/index.php?cat=5&article=122&tip=comunicat |access-date=2012-08-21 |archive-date=2010-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128011539/http://otp-airport.ro/index.php?cat=5&article=122&tip=comunicat |dead-url=yes }}</ref>||4,917,952<ref name=Bucharest2010>{{Citation |title=Bucharest Airport Statistics - 2010 |url=http://otp-airport.ro/index.php?&cat=5&article=180&tip=comunicat |access-date=2012-08-21 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407070612/http://otp-airport.ro/index.php?&cat=5&article=180&tip=comunicat |dead-url=yes }}</ref>||{{үсү}} 9.8% |- |75|| {{GRC}} || [[һава аланы]] ([[:en:Heraklion International Airport|инглизчә]])|| {{Ираклион гербы}}||5,052,840<ref name=Heraklion>{{Citation |title=Heraklion Airport Statistics |url=http://www.hcaa.gr/content/index.asp?tid=336 |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721081319/http://www.hcaa.gr/content/index.asp?tid=336 |dead-url=yes }}</ref>||4,907,337<ref name=Heraklion/>||{{төшү}} 2.9% |- |76|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Girona-Costa Brava Airport|инглизчә]])|| {{Жирона гербы}}||5,286,970<ref name=Spain/>||4,863,954<ref name=Spain/>||{{төшү}} 8.0% |- |77|| {{LVA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Riga International Airport|инглизчә]])|| {{Рига гербы}}||4,066,854<ref name=Riga>{{Citation |title=Riga Airport Statistics |url=http://www.riga-airport.com/en/main/about-company/statistics |access-date=2012-08-21 |archive-date=2018-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117192318/http://www.riga-airport.com/en/main/about-company/statistics |dead-url=yes }}</ref>||4,663,647<ref name=Riga/>||{{үсү}} 14.7% |- |78|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Rome Ciampino Airport|инглизчә]])|| {{Рим гербы}}||4,757,822<ref name=Italy/>||4,531,834<ref name=Italy/>||{{төшү}} 4.7% |- |79|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Newcastle Airport|инглизчә]])|| {{Ньюкасл-апон-Тайн гербы}}||4,587,883<ref name=GBR/>||4,356,130<ref name=GBR/>||{{төшү}} 5.1% |- |80|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Palermo Airport|инглизчә]])|| {{Палермо гербы}}||4,350,563<ref name=Palermo/>||4,343,227<ref name=Palermo/> ||{{төшү}} 0.2% |- |81|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:San Pablo Airport|инглизчә]])|| {{Севилья гербы}}||4,051,392<ref name=Spain/>||4,224,718<ref name=Spain/>||{{үсү}} 4.3% |- |82|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Fuerteventura Airport|инглизчә]])|| {{Пуэрто-дель-Росарио гербы}}||3,738,492<ref name=Spain/>||4,173,590<ref name=Spain/>||{{үсү}} 11.6% |- |83|| {{SWE}} || [[һава аланы]] ([[:en:Gothenburg-Landvetter Airport|инглизчә]])|| {{Гөтеборг гербы}}||3,689,254<ref name=Sweden2009/>||4,133,299<ref name=Sweden2010/>||{{үсү}} 12.0% |- |84|| {{CHE}} <br /> {{FRA}} <br /> {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg]]|| {{Базель гербы}} <br /> {{Мүлуз гербы}} <br /> {{Фрайбург гербы}}||3,850,378<ref name=EuroAirport>{{Citation |title=EuroAirport Airport Statistics |url=http://www.euroairport.com/EN/euroairport.php?PAGEID=86&lang=EN |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609201237/http://www.euroairport.com/EN/euroairport.php?PAGEID=86&lang=EN |dead-url=yes }}</ref>||4,129,186<ref name=EuroAirport/>||{{үсү}} 7.1% |- |85|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:East Midlands Airport|инглизчә]])|| {{Дерби гербы}} / {{Лейчестер гербы}} / {{Ноттингэм гербы}}||4,658,151<ref name=GBR/>||4,113,501<ref name=GBR/>||{{төшү}}11.7% |- |86|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Nuremberg Airport|инглизчә]])|| {{Нюрнберг гербы}}||3,965,743<ref name=Germany/>||4,068,799<ref name=Germany/>||{{үсү}} 2.6% |- |87|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Galileo Galilei Airport|инглизчә]])|| {{Пиза гербы}}||4,011,525<ref name=Italy/>||4,058,957<ref name=Italy/> ||{{үсү}} 1.2% |- |88|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Los Rodeos Airport|инглизчә]])|| {{Тенерифе гербы}}||4,054,147<ref name=Spain/>||4,051,356<ref name=Spain/>||{{төшү}} 0.1% |- |89|| {{GBR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Belfast International Airport|инглизчә]])|| {{Белфаст гербы}}||4,546,475<ref name=GBR/>||4,016,170<ref name=GBR/>||{{төшү}}11.7% |- |90|| {{GRC}} || [[һава аланы]] ([[:en:Thessaloniki International Airport, "Macedonia"]]|| {{Салоники гербы}}||4,104,195<ref name=SKG>{{Citation |title=Thessaloniki Airport Statistics |url=http://www.hcaa.gr/content/index.asp?tid=334&lang=2 |access-date=2012-08-21 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407095417/http://www.hcaa.gr/content/index.asp?tid=334&lang=2 |dead-url=yes }}</ref>||3,910,751<ref name=SKG/>||{{төшү}} 4.7% |- |91|| {{ESP}} || [[һава аланы]] ([[:en:Bilbao Airport|инглизчә]])|| {{Бильбао гербы}}||3,654,957<ref name=Spain/>||3,888,955<ref name=Spain/>||{{үсү}} 6.4% |- |92|| {{TUR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Dalaman Airport|инглизчә]])|| [[Мугла]]||3,597,996||3,785,779<ref name=DHMI/>||{{үсү}} 13.1% |- |93|| {{NOR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Stavanger Airport|инглизчә]])|| {{Ставангер гербы}}||3,617,980<ref name=Norway/>||3,674,816<ref name=Norway/>||{{үсү}} 1.6% |- |94|| {{FRA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Bordeaux - Mérignac Airport|инглизчә]])|| {{Бордо гербы}}||3,318,059||3,663,702<ref name=Anna/>||{{үсү}} 10.3% |- |95|| {{GRC}} || [[һава аланы]] ([[:en:Rhodes International Airport|инглизчә]])|| {{Родос гербы}}||3,470,111<ref name=Rhodes>{{Citation |title=Rhodes Airport Statistics |url=http://www.hcaa.gr/content/index.asp?tid=335 |access-date=2012-08-21 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001042411/http://www.hcaa.gr/content/index.asp?tid=335 |dead-url=yes }}</ref>||3,586,572<ref name=Rhodes/> ||{{үсү}}3.4% |- |96|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Turin Airport|инглизчә]])|| {{Турин гербы}}||3,220,576<ref name=Italy/>||3,552,519<ref name=Italy/> ||{{үсү}}10.3% |- |97|| {{NOR}} || [[һава аланы]] ([[:en:Trondheim Airport|инглизчә]])|| {{Тронхейм гербы}}||3,424,965<ref name=Norway/>||3,521,734<ref name=Norway/>||{{үсү}} 2.8% |- |98|| {{DEU}} || [[һава аланы]] ([[:en:Frankfurt-Hahn Airport|инглизчә]])|| {{Кирхберг гербы}} / {{Зиммерн гербы}}||3,793,710<ref name=Germany/>||3,493,451<ref name=Germany/>||{{төшү}} 7.9% |- |99|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Cagliari-Elmas Airport|инглизчә]])|| {{Кальяри гербы}}||3,329,008<ref name=Italy/>||3,438,298<ref name=Italy/>||{{үсү}} 3.3% |- |100|| {{ITA}} || [[һава аланы]] ([[:en:Bari Airport|инглизчә]])|| {{Бари гербы}}||2,825,456<ref name=Italy/>||3,398,110<ref name=Italy/>||{{үсү}} 20.4% |- |} == Галерея == <gallery> Image:Heathrow T5.jpg|([[:en:London Heathrow Airport|инглизчә]]) - {{Лондон гербы}}, {{GBR}} Image:CDG P1020431.JPG|([[:en:Paris-Charles de Gaulle Airport|инглизчә]]) - {{Париж гербы}}, {{FRA}} Image:Information Panel, Terminal 1 at Frankfurt Airport.jpg|([[:en:Frankfurt Airport|инглизчә]]) - {{Франкфурт гербы}}, {{DEU}} Image:Barajas interior3.jpg|([[:en:Madrid-Barajas Airport|инглизчә]]) - {{Мадрид гербы}}, {{ESP}} Image:Schiphol-plaza-ns.jpg|([[:en:Amsterdam Airport Schiphol]] - {{Амстердам гербы}}, {{NED}} Image:Rom Fiumicino 21 (raboe).jpg|([[:en:Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport|инглизчә]]) - {{Рим гербы}}, {{ITA}} Image:Zurich Airport Arrivals Lounge.jpg|([[:en:Zurich Airport|инглизчә]]) - {{Цюрих гербы}}, {{CHE}} Image:Copenhagen Airport passenger terminal aerial.jpg|([[:en:Copenhagen Airport|инглизчә]]) - {{Копенгаген гербы}}, {{DNK}} Image:ScheTermVIA.JPG|([[:en:Vienna Airport|инглизчә]]) - {{Вена гербы}}, {{AUT}} Image:Milan malpensa terminal airport.jpg|([[:en:Malpensa Airport|инглизчә]]) - {{Милан гербы}}, {{ITA}} Image:Arlanda 1 Publish.jpg|([[:en:Stockholm-Arlanda Airport|инглизчә]]) - {{Стокһольм гербы}}, {{SWE}} Image:Helsinki-Vantaa departure hall2.jpg|([[:en:Helsinki Airport|инглизчә]]) - {{Һелсинки гербы}}, {{FIN}} Image:Zaventem PierA.jpg|([[:en:Brussels Airport|инглизчә]]) - {{Брюссель гербы}}, {{BEL}} Image:BBI 2010-07-23 5.JPG|([[:en:Berlin Brandenburg Airport|инглизчә]]) – ачылуы 17 март 2013 көтелә, Европаның 12нче иң күп кулланылган һава аланына әвереләчәге фаразлана<ref>{{cite web|url=http://mag3.i-magazine.de/imag/Geschaeftsbericht_2010_1/|title=Geschäftsbericht Berliner Flughäfen 2010|language={{Language|de}}|accessdate=1 September 2011|archivedate=2012-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331113026/http://mag3.i-magazine.de/imag/Geschaeftsbericht_2010_1/}}</ref> </gallery> == Шулай ук карагыз == * [[Дөньяның иң күп кулланылган пассажир һава аланнары исемлеге]] * ([[:en:World's busiest airports by international passenger traffic|Дөньяның халыкара очучы пассажирлар тарафыннан иң күп кулланылган һава аланнары исемлеге (инглизчә)]] * ([[:en:World's busiest city airport systems by passenger traffic|Дөньяның иң күп кулланылган шәһәр һава аланнары системалары исемлеге (инглизчә)]] * ([[:en:List of the busiest airports in Russia|Россияның иң күп кулланылган һава аланнары исемлеге (инглизчә)]] == Искәрмәләр == {{Reflist|3}} [[Төркем:Иң күп кулланылган һава аланнары исемлекләре|Европа]] [[Төркем:Европа һава аланнары| ]] [[Төркем:Илләр буенча исемлекләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] i08h9ocmima79fcmbemgm0szhdoiw19 0 57353 6026587 4116678 2026-09-04T18:58:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026587 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |исем = Аспарух хан |рәсем = |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = Аспарух ханга Добрич шәһәрендә һәйкәл |тулы исем = Аспарух Кубрат улы |һөнәр = сәясәтче, гаскәри |туу датасы = 640 ел тирәсендә |туу җире = [[Бөек Болгар иле]] |гражданлык = |милләт = болгар |үлем датасы = 700 ел |үлем җире = [[Дунай буе Болгары]] |әти = [[Кубрат хан]] |әни = |ир = |хатын = |балалар = Тервел, Айар |бүләк һәм премияләр = |сайт = |башка мәгълүмат = }} '''Аспарух''' яки '''Аспарух хан''' (tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Аспарух Asparux]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, болгарча Аспарух, шулай ук Исперих, Есперих, Испор, Еспор, Есперерих, Аспар-хрук) (VII гасыр) — [[Дунай буе Болгары]]на нигез салучы, [[Böyek Bolğar ile|Бөек Болгар иле]]нә нигез салучының [[Кубрат хан]]ның икенче улы, [[Идел буе Болгары]]на нигез салучының [[Котраг]]ның бертуган энесе. Паисий буенча "Аспарух" - "Баш хаким" итеп тәрҗемә ителә. ==Чыгышы== [[632]] елда Бөек Болгар дәүләтенең ханы булып Органаның бер туганының улы Кубрат тәхеткә утырган. Кубрат VII йөзнең 50 нче еллар ахыры—60 нчы еллары башында үлгән (кайберәүләр иртәрәк, төгәлрәк вакытны күрсәтәләр — [[642]] елда, диләр). Аның үлеме чынында үзе төзегән берләшмәнең яшәүдән туктавына китергән. Риваятьтә [[Кубрат хан]] улларыннан өчесенең исеме аталган: өлкәне — [[Батбай]], икенчесе — [[Котраг]], өченчесе— Аспарух (ике кечесенең исемнәре күрсәтелмәгән). Гомумән, ханның биш улы турындагы риваять Бөек Болгар илендә булган биш этник төркем, биш эре кабиләне гәүдәләндерә. ==Бөек Болгар Иле таркалышы== [[Файл:Bulgarians and Slavs VI-VII century.png|left|300px|thumb|Кубрат хан варислары]] Бу чорда Бөек Болгар җирләре көнчыгыштан һөҗүм итеп торучы хәзәрләр тарафыннан нык киметелгән булган. Кубратның уллары Кавказ алды тирәсендәге көньяк төбәкләргә генә хуҗа булып калганнар. Батбайга Кубан буе җирләре, Аспарухка шул елганың югарыгы агымы буйлары һәм хәзерге Ставрополь калкулыгы тигән. [[Котраг хан]] җитәкчелегендәге өченче төркеме [[Кубрат]] үлгәннән соң Урта [[Идел]] буена киткән һәм анда 671-675 еллар тирәсендә [[Идел буе Болгары]] нигезләгән. ==[[Дунай буе Болгары]] барлыкка килүе== [[Файл:Bulgaria during Asparuh and Tervel.jpg|left|300px|thumb|[[Дунай буе Болгары]] Аспарух хәкимлеге чорында]] Аспарух онагурлар кабиләсе белән көнбатышка таба күченеп киткән: башта [[Дунай]] елгасы тамагына барып утырган, монда аңа элегрәк аерылып киткән болгар кабиләләре—кутригурлар һәм бу якларга күптән түгелрәк төпләнгән славяннар килеп кушылганнар. Болгарларның куәтле сугышчан оешмасы славяннарны да үз эченә алган, һәм алар тиздән, куәтле берлеккә тупланып, Византиянең 50 меңле гаскәрен, ягъни шул чордагы иң зур даими армияне тар-мар иткәннәр. Бу хәл 679 елда булган, ике елдан соң, 681 елда, көнбатышта яңа болгар дәүләте — башкаласы Плиска шәһәре булган Дунай Болгариясе барлыкка килгән. Болгар ханнары династиясе илдә 300 елга якын — башта 816 елга кадәр Аспарух, аннары Омутарх нәселләре хакимлек иткән. Ләкин акрынлап болгарларның славянлашуы көчәя барган, 865 елда славян Борис (852—889) патшалык иткәндә үк инде христиан дине кабул ителгән, ә 894 елда бертуган Кирилл һәм Мефодийлар уйлап тапкан славян язуы кириллица гамәлгә кертелгән. Славян теле рәсми төстә чиркәү һәм дәүләт теле булып әверелгән. Төрки телле болгарлар белән көньяк славяннар арасындагы этник аерма акрынлап юкка чыккан. Асылда, болгарлар күп санлы славяннар тарафыннан йотылып беткәннәр, тик аларның атамасы гына этноним—халык исеме булып сакланып калган. [[Византия]] монахы Тәүбәче Феофанның 810—815 елларда теркәп калдырган елъязмасы буенча, Аспарух Византиягә каршы сугыш алдында үз болгарларын болай өндәгән: {{цитата|автор=|Безгә Котраг абыем тапкан җир кебек кирәк. Котраг болгарлары зур шәһәрләр Идел буенда салды инде, аларда уңдырышлы туфрак, ә бездә чокырлар һәм сазлык кына бар... Болгарлар, бүген без каршы ярга күчәбез, югыйсә дәүләтсез халык - бетәчәк.}} Бу кулъязма нигезләнгән Аспарух чыгышы [http://www.youtube.com/watch?v=onZkVnLZ2KI "Хан Аспарух"] фильмында китерелгән. == Хәтирә == Болгариядә Аспарух ханга күп һәйкәлләр ачылган, Аспарух истәлегенә Исперих шәһәре аталган, иң зур Болгария күпере "Аспарух күпере" исемләнгән. [[File:Bulgarien Pliska Khan Asparuch.jpg|thumb|left|200px|Аспарух ханга һәйкәл, Плиске шәһәре, Болгария]] [[File:KanasJubigiAsparukh1.JPG|thumb|200px|Аспарух ханга һәйкәл, Стрелче шәһәре, Болгария]] Украинада, Запорожье өлкәсендә 2010 елда Аспарух ханга мемориаль тактасы ачылды. [[File:Памятная доска Аспаруху открытая в декабре 2010.jpg|thumb|left|200px|Аспарух ханга мемориаль тактасы, Украина]] == Документаль һәм нәфис фильмнар == * [http://www.youtube.com/watch?v=onZkVnLZ2KI "Хан Аспарух", җиденче өлеш] * «Болгары», докум. фильм, реж. и сценарист П. Петков, опер. Кр. Михайлов. Производство bTV. 2006 год, [[Болгария]]. * Сокровища Хана Кубрата [http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=HvNCCeGtVQQ] * «[http://www.youtube.com/watch?v=xcFcVXNgvn0&feature=player_embedded Заповіт Кубрата]» «[http://www.youtube.com/watch?v=xcFcVXNgvn0&feature=player_embedded Завет Кубрата]», документальный фильм, [[Украина]]. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Шәхесләр|Сәясәт|Дунай буе Болгары}} * [[Кубрат хан]] * [[Дунай буе Болгары]] * [[Котраг хан]] * [[Идел буе Болгары]] * [[Идел буе Болгары дәүләте төзелү]] * [[Идел буе Болгары шәһәрләре]] * [[Идел Болгары тышкы элемтәләре]] * [[Böyek Bolğar ile]] * [[Bolğar bizäleş sänğäte]] * [[Bolğar-Rus kileşüläre]] * [[İdel buyı Bolğar däwläte]] ==Тышкы сылтамалар== * [http://www.bolgar.info/ Идел Болгар иле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} * [[Гумилев Лев Николаевич|Гумилев Л. Н.]], «Древние тюрки» * «Краткая история Болгарии (С древнейших времен до наших дней)», издательство «Наука», Москва, [[1987]]. * Повесть временных лет. М.-Л., 1950. Ч. 1-2; Полное собрание русских летописей. М., 1949. Т. 2; М., 1962. Т. 1, вып. 2. * Волжская Булгария и Русь. Казань, 1986. [[Төркем:Юкка чыккан дәүләтләр башлыклары]] [[Төркем:Дунай буе Болгары]] rp0b9o5u8qrpvx9jugbjfqbwujmgivl 0 57468 6026594 4116694 2026-09-04T21:23:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026594 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |исем = Батбай |рәсем = Monogram of Kubrat.svg |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = Кубрат хан монограммы |тулы исем = |һөнәр = сәясәтче, гаскәри |туу датасы = 7 гасыр |туу җире = |гражданлык = |милләт = протоболгар |үлем датасы = 668 ел |үлем җире = Бөек Болгар иле |әти = |әни = |ир = |хатын = |балалар = |бүләк һәм премияләр = |сайт = |башка мәгълүмат = }} '''Батбай''' яки '''Батбай хан, Батбаян''' (tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Батбай Batbay]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) (7 гасыр) — [[Böyek Bolğar ile|Бөек Болгар иле]] хәкиме, ''[[Кубрат]]'' ханның улы, [[Идел буе Болгары]]на нигез салучы ''[[Котраг]]''ның һәм [[Дунай буе Болгары]]на нигез салучы ''[[Аспарух]]''ның абые. ==Чыгышы== [[632]] елда Бөек Болгар дәүләтенең ханы булып Органаның бер туганының улы Кубрат тәхеткә утырган. Кубрат VII йөзнең 50 нче еллар ахыры—60 нчы еллары башында үлгән (кайберәүләр иртәрәк, төгәлрәк вакытны күрсәтәләр — [[642]] елда, диләр). Аның үлеме чынында үзе төзегән берләшмәнең яшәүдән туктавына китергән. Риваятьтә [[Кубрат хан]] улларыннан өчесенең исеме аталган: өлкәне — Батбай, икенчесе — [[Котраг]] , өченчесе — [[Аспарух]] (ике кечесенең исемнәре күрсәтелмәгән). Гомумән, ханның биш улы турындагы риваять [[Бөек Болгар иле]]ндә булган биш этник төркем, биш эре кабиләне гәүдәләндерә. ==Көрәше һәм мирасы== [[Кубрат]] ханның өлкән улы Батбай Төньяк Кавказда үз җирләрендә торып калган һәм хәзәрләргә буйсынган. Тора-бара аның җитәкчелегендәге болгарлар, ягъни кубан болгарлары, «кара болгарлар» дип атала башлаганнар. Бүген алар белән хәзерге карачайлар (карачалылар) һәм балкар халыкларын бәйлиләр. «Болгар» һәм «балкар» сүзләренең якынлыгына игътибар итегез. «Кара» сүзе гомумән төрки телле күп кенә халыкларга хас үзенчәлек. Ул аларның кара тутлы булуларыннан алынган. Мәсәлән, карачалардан тыш кара нугайлар, безгә мәгълүм кара хәзәрләр, кара кытайлар булган (кара кытайлар—алар кытайлар түгел, ә VI—VIII йөзләрдә төньяк-көнчыгыш Кытайда яшәгән төрки кабиләләр). Шунысын да әйтергә кирәк, фәндә мәгълүмлек алган Перещепкино хәзинәсе дә—алтын һәм көмеш савытлар, кыйммәтле кораллар, бизәнү әйберләре, алтын йөзекләр һ. б.— Батбай исеме белән бәйле. Ул [[Полтава]] өлкәсенең Кече Перещепкино авылы янында табылган. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Шәхесләр|Сәясәт|Бөек Болгар}} * [[Кубрат хан]] * [[Дунай буе Болгары]] * [[Котраг хан]] * [[Идел буе Болгары]] * [[Идел буе Болгары дәүләте төзелү]] * [[Идел буе Болгары шәһәрләре]] * [[Идел Болгары тышкы элемтәләре]] * [[Böyek Bolğar ile]] * [[Bolğar bizäleş sänğäte]] * [[Bolğar-Rus kileşüläre]] * [[İdel buyı Bolğar däwläte]] == Документаль фильмнар == * «Болгары», докум. фильм, реж. и сценарист П. Петков, опер. Кр. Михайлов. Производство bTV. 2006 год, [[Болгария]]. * Сокровища Хана Кубрата [http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=HvNCCeGtVQQ] * «[http://www.youtube.com/watch?v=xcFcVXNgvn0&feature=player_embedded Заповіт Кубрата]» «[http://www.youtube.com/watch?v=xcFcVXNgvn0&feature=player_embedded Завет Кубрата]» , документальный фильм, [[Украина]]. ==Тышкы сылтамалар== * [http://www.bolgar.info/ Идел Болгар иле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} * Повесть временных лет. М.-Л., 1950. Ч. 1-2; Полное собрание русских летописей. М., 1949. Т. 2; М., 1962. Т. 1, вып. 2. * Волжская Булгария и Русь. Казань, 1986. [[Төркем:Татарстан тарихы]] [[Төркем:Болгарлар]] anfeti5rdjokma5kfoxs4jiy26ynqdi 0 59280 6026546 5372358 2026-09-04T14:16:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026546 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Кече Гәйнә |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Миякә районы{{!}}Башкортстанның Миякә районы |район җәдвәлдә = Миякә районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 82 |исәп елы = 2009 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 452087 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80244835005 |Commons та төркем = |сайт = }} '''Кече Гәйнә''' — [[Башкортстан]]ның [[Миякә районы]]нда урнашкан татар авылы. [[2009 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ына биредә 82 кешенең яшәве мәгълүм.<ref name='белешмә'>Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.</ref> == Демография == Халык саны динамикасы: {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Гомуми демографик күрсәткечләр'''<ref name='белешмә' /> |--- class='bright' | colspan=2 | Гомуми халык саны || colspan=2 | 2002—2009 елларда халык саны үзгәреше |--- class='shadow' | 2002 || 2009 || кеше || % |--- | 96|| 82|| -14|| -14,58 |} == Авылда туган танылган кешеләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4278592. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} * [[Сергей Тулин|Риф Гыйззәтуллин (Сергей Тулин)]] (11.09.1957), РФ Каһарманы (''[[1996]]''), генерал-майор (''[[2007 ел]]дан запаста''). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Миякә районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] {{Bashkir-geo-stub}} 8gzudmqwm0r7rqpsgwrv4ptq2lfde33 0 100707 6026536 4116653 2026-09-04T12:43:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026536 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Ф.Халиков.-Казань-16-века.jpg|right|300px|thumb|Казан, [[16 гасыр]] (Ф. Халиков рәсеме)]] '''Алат бистәсе''' (tat.lat. ''[http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Алат_бистәсе Alat bistäse]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', русча Алацкая слобода) – [[Казан ханлыгы]] чорында [[Казан]] кирмәне һәм Алат авылы арасында барлыкка килгән бистә. Ханлык дәверендә дәүләт башкаласы – Казан шәһәренә төньяк юнәлештән '''Алат юлы''' барган. Бүген Алат юлы урынында Декабристлар урамы урнаша. == Тарих == [[Казан ханлыгы]] дәверендә Алат юлының соңгы Казан алдындагы ноктасында Алат бистәсе булган. Шушы бистәдә сәяхәтчеләр атларны алыштырганнар. Шулай итеп "Ал ат" – ике сүздән исем килеп чыккан. [[Казан ханлыгы]] буйсындырганнан соң Алат бистәсе янында руслар Кизик монастырен салганнар һәм [[Кизик бистәсе]] килеп чыккан. Ләкин Казан губернасы чорында Алат юлы (Алацкая дорога) исеме калган булган. Совет заманында Алат юлына бүтән исемне – Декабристлар урамы – бирелгән. == Алат һәм Кизик бистәләре бүген == Хәзер Алат һәм Кизик бистәләре [[Казанның Мәскәү районы]]на керә. Алат бистәсе урынында [[Яшьлек (метро станциясе)|Яшьлек метро станциясе]] бар. Халык сайлавы буенча бу станциясена "Алат" исеме бирергә тиеш иде, ләкин Казан мэриясе халыкның пәрәвез сайлавының нәтиҗәләреннән баш тартып, "Яшьлек" исемен бирде. Шулай итеп борыңгы [[Казан ханлыгы]] исеме "Алат юлы" торгызылмаган калды. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Шәхесләр|Сәясәт|Казан ханлыгы}} * [[Казан ханлыгы]] * [[Әмәт бистәсе]] * [[Көлмәмәт бистәсе]] * [[Кизик бистәсе]] * [[Адмираллык бистәсе]] * [[Иске татар бистәсе]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://www.иске-казан.рф/clobody/24-kizicheskaya-sloboda Кизик бистәсе] * [http://www.tataroved.ru/institut/srednevek/publ/14/ Топонимия современной Казани эпохи Казанского ханства ] * Мәрҗани Ш. [[Мөстәфадел-әхбар фи әхвали Казан вә Болгар]]. Казан, 1989; Усманов М.А. Татарские исторические источники XVII-XVIII вв. Казан, 1972. * [http://www.bolgar.info/ Идел Болгар иле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} * Повесть временных лет. М.-Л., 1950. Ч. 1-2; Полное собрание русских летописей. М., 1949. Т. 2; М., 1962. Т. 1, вып. 2. * Волжская Булгария и Русь. Казань, 1986. * [http://tatarile.org/maglumat/шәхес/галимбәк Татар иле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305110209/http://tatarile.org/maglumat/%d1%88%d3%99%d1%85%d0%b5%d1%81/%d0%b3%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%bc%d0%b1%d3%99%d0%ba |date=2016-03-05 }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Казан}} [[Төркем:Казан бистәләре]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] 60uo8k0gzuwgmmcu55ajp2me6m4219e 0 100738 6026586 3537339 2026-09-04T18:08:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026586 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Армия (мәгънәләр)}} '''Армия''' ({{lang-tt|армия}}<ref>{{Cite web |url=http://antat.tatar/ru/iyli/publishing/book/2017/%D0%A1%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%A1%D0%92%D0%9B.pdf |title=архив күчермәсе |accessdate=2018-04-02 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515080642/https://antat.tatar/ru/iyli/publishing/book/2017/%D0%A1%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%A1%D0%92%D0%9B.pdf }}</ref>, шулай ук '''гаскәр'''): # [[Ил]]нең коры җир, хәрби-диңгез, хәрби-һава һәм башка хәрби көчләре [[оешма]]ларын берләштерүче кораллы көчләре җыелмасы. # [[Ил]]нең коры җир [[Кораллы көчләр]]е. # Хәрби берләшмә, кораллы көчләр оешмасы берәмлеге. == Кораллы көчләр == Күпчелек очракта илнең барлык хәрби көчләрен '''армия''' дип атыйлар, сугыш вакытында сугышучы һәм башка эшләрдә катнашучы берәмлекләр. Армия, гадәттә, махсус министрлыка керә. Армиягә эчке армияләр, карабинерлар һәм башкалар, чик саклау идарәләре (чик саклау армияләре, яр саклау армияләре) һәм махсус хезмәтләр керми. == Коры җир армияләре == Илнең хәрби көчләре коры җирдә сугышка әзер булган армияләрне коры җир армияләре дип исемлиләр. Шул чакта Хәрби-Диңгез Флоты Гәскәргә керми, сирәк тә Хәрби-һава көчләре Армиядән аерым оешма булып тора. == Оператив хәрби берләшмә == ''Армия'', кораллы көчләрнең оешмасы берәмлеге булып, күп хәрби берләшмәләрдән һәм частьлардан тора, бер башлык астында кыска вакытта яисә озак вакытта була. Мәсәлән гомум армия, кыр армиясе, һөҗүм ясый торган армия. Армия бер төрле яки күп төрле армиядән торырга мемкин. * Күп төрле армиядән торган армия – хәрби берләшмәләрне һәм төрле армиядән торган частьларны, махсус армияләрне, тәэмин итүче һәм тыл частьләрне берләштерә. Гадәттә армияләр – оешма берәмлеге буларак билгеләнгән урында бирелгән бурычларны башкару өчен (зуррак берләшмәләр – округ, фронт, армияләр төркеме эчендә) булдырыла. Мәсәлән танк армиясе, машиналар белән тәэмин ителгән армия, һава армиясе, һава көчләре каршы саклау армиясе һәм бүтән. <!--Создаются, как правило, для выполнения комплекса задач на определенном участке территории. Например — общевойсковые, полевые, ударные армии. * Армии родов войск — объединяют войсковые соединения и части отдельного рода войск, могут также включать части обеспечения и тыла. Создаются как организационные единицы, предназначенные для выполнения определенных задач в составе более крупных соединений (округов, фронтов, групп армий). Например - танковые, механизированные, воздушные армии, армии ПВО и т. д.--> * Гасәрләр ыруглар армиясе – аерым ыруг армияләрнең һәрби берләшмәләрен һәм частьларын берләштерә. Корал көчләрнең оештыру бәрлекләр иерархиясендә армия иң эре берләшмәләре: * Армия төркеме, [[Фронт]], Округ **'''Армия''' ***Корпус ****[[Дивизия]] *****Полк, Бригада ******Батальон, Артиллерия дивизионы *******Рота, Артиллерия батареясы ********Взвод *********Отделение, Танк, Орудие **********Солдат *[[Армия төзелеше]] *[[Хәрби дәрәҗәләр]] *[[Хәрби техника]] == Сугышлар == * [[Беренче бөтендөнья сугышы]] * [[Россия ватандашлар сугышы]] * [[Икенче бөтендөнья сугышы]] ** [[Совет-фин сугышы (1939-1940)]] ** [[Бөек Ватан сугышы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Шулай ук карагыз == * [[Гаскәр]] * [[Кызыл Армия]] * [[Совет Армиясе]] * [[Россия Федерациясе Кораллы Көчләре]] * [[Хәрәкәттәге армия]] {{Портал|Сугыш}} [[Төркем:Армия]] [[Төркем:Кораллы көчләр]] {{war-stub}} q4lj5xzhkvihme4ty1aypd6qwtkdtf3 0 100779 6026533 4117414 2026-09-04T12:27:42Z Lotje 5256 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:PEK 1026.jpg]] → [[File:Interior of Beijing Capital International Airport Terminal 3.jpg]] #2 6026533 wikitext text/x-wiki {{Аэропорт |name= Пекин Башкала халыкара һава аланы |nativename= Шоуду һава аланы |image= |image-width= |image2=Beijing Terminal 3.jpg |image2-width=250 |namestate=[[Кытай]] |nameregion=[[Пекин]] |type=граждан |ICAO=ZBAA |IATA=PEK |location = |stat1-header = Пассажир -<br />әйләнеше(ел) |stat1-data = 77,4 (2011) |altitude=+35 м |coordinates={{coord|display=title|40|04|48|N|116|35|04|E|type:airport_region:CN}} |time= +8 |worktime=тәүлек буе |operator= |site=www.bcia.com.cn |r1-number = 18L/36R |r1-length-m = 3800 м |r1-surface = әсфәлт |r2-number = 18R/36L |r2-length-m = 3200 м |r2-surface = әсфәлт |r3-number = 01/19 |r3-length-m = 4551 м |r3-surface = әсфәлт }} '''Пекинның Башкала халыкара һава аланы''' яки '''Шоуду һава аланы''' (Кытайча 北京首都國際機場|北京首都国际机场, пиньинь Běijīng Shǒudū Guójì Jīchǎng-Бэйцзин шоуду гоцзи цзичан, {{lang-en|Beijing Capital International Airport, BCIA}}), tat.lat. ''[http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Пекин_Башкала_халыкара_һава_аланы Pekin Başqala xalıqara hawa alanı]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'') — [[Кытай]] һәм [[Пекин]] шәһәренең иң зур һава аланы, пассаҗир әйләнеше буйлап дөньяда икенче. Пекин шәһәреннән 20 чакрымда көньяк-көнчыгышрак урнаша. Шоуду һава аланы - Air China, Hainan Airlines һәм China Southern Airlines ширкәтләренең төп һава лиманы. Һава аланы тарихы [[1958 ел]]да башлана. Шоуду һава аланы - Кытайның беренче һава аланы. Һава лиманында өч терминал бар. * Беренче теминал: 60,000 м² мәйданы, 1980 елда ачыла. * Икенче терминал [[1999]] елда ачыла. China Southern Airlines, China Eastern Airlines, Skyteam һава-ширкәтләре өчен төп терминалы. * Өченче терминал [[2008]] елда ачыла. Air China, Oneworld, Star Alliance авиаширкәтләренең төп терминалы. Шоуду һава аланына авто юлы бара. Һава аланына кадәр Пекин метрополитены белән барып җитеп була. Дунчҗимэнь метро мәүкифе Пекин Олимпиадасына 2008 елда ачыла. Һава лиманына автобус белән барып җитеп була. == Күренешләр == <center><gallery> Image:Bcia overview.JPG|Яңа (биекрәк) һәм иске диспетчер нокталары, Терминал 1 (алда) һәм Терминал 2 (артта, зәңгәр) Image:PEK Intl.JPG|Терминал 2 Image:Beijing Capital Departure Hall.jpg|Терминал 2 Image:Beijing Capital International Airport T2.jpg|Терминал 2 Image:Beijing Capital International Airport T2 luggage.jpg|Терминал 2 Image:Structural shot of Beijing Airport.jpg|Терминал 2 (апрель 2006) Image:PEK T3 1037.jpg|Терминал 3, дьюти-фри Image:T3 C area.jpg|Терминал 3 Image:Interior of Beijing Capital International Airport Terminal 3.jpg|Терминал 3 Image:Beijing_Airport_Express.jpeg|Экспресс [[пуез]] Пекин һава лиманында </gallery></center> == Сылтамалар == * * [http://www.bcia.com.cn/ Рәсми сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828225612/http://www.bcia.com.cn/ |date=2018-08-28 }} {{DEFAULTSORT:Пекин, һава аланы}} [[Төркем:Азия һава аланнары]] [[Төркем:Кытай һава аланнары]] [[Төркем:Һава аланнары]] 5pki380ltkargxbf3s0n3rr0n4z6u04 0 117087 6026565 5966280 2026-09-04T16:07:02Z ~2026-48189-03 62433 6026565 wikitext text/x-wiki {{Кораллы низаг |низаг = Россия Югары Советы куып таратылуы |өлеш = |рәсем = [[Файл:White House-3.JPG|300px]] |баш исем = [[Мәскәү]]дәге Ак йортының янган фасады |дата = [[21 сентябрь]] — [[4 октябрь]] [[1993]] |урын = [[Мәскәү]] |сәбәп = |нәтиҗә = <small>президент [[Ельцин]] җиңүе, [[вице-президент]] посты юкка чыгаруы, Россия халык депутатлары съезды һәм Россия Югары советының таратылуы, халык депутатлары Советлары эшчәнлегенең туктатылуы. Элек булган [[совет республикасы]]на алмашка [[Россия]]дә [[идарә итү формасы]] буларак [[президент республикасы]] урнаштырыла</small> |үзгәрешләр = |көндәш1 = <small>{{Байрак|Россия}} {{Байрак|Россия 1991-1993}} <br/>[[Россия президенты]] [[Борис Ельцин]] тарафдарлары; Тамань дивизиясе</small> |көндәш2 = <small>{{Байрак|Россия 1991-1993}} Россия халык депутатлары съезды<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} Россия Югары советы<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} Россия вице-президенты<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}}{{Байрак|ССРБ}}{{Байрак|РСФСР}}<br/>Россия халык депутатлары съезды һәм Россия Югары советы тарафдарлары, шул исәптә:<br/>* Милли коткару фронты<br/>* Рус милли берлеге<br/>* «Хезмәтчел Россия» хәрәкәте</small> |командир1 = {{Байрак|Россия 1991-1993}} [[Борис Ельцин]]<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} [[Павел Грачёв]]<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} Виктор Ерин<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} Валерий Евневич |командир2 = {{Байрак|Россия 1991-1993}} [[Александр Руцкой]]<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} [[Руслан Хасбулатов]]<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} [[Владислав Ачалов]]<br/>{{Байрак|Россия 1991-1993}} Виктор Баранников<br/>{{Байрак|ССРБ}} Станислав Терехов<br/>{{Байрак|ССРБ}} Альберт Макашов<br/>{{Байрак|ССРБ}} Виктор Анпилов<br/>{{Байрак|Россия империясе}} Александр Баркашов |көчләр1 = |көчләр2 = |югалтулар1 = |югалтулар2 = |гомум югалтулар = |искәрмә = }}'''Россия Югары Советы куып таратылуы''' ({{lang-ru|Разгон Верховного Совета России}}, '''«1993 елдагы Октябрь фетнәсе»''', '''«1993 елдагы Октябрь күтәрелеше»''', '''«[[1993 ел]]дагы [[Ельцин]] түнтәрелеше»''', '''«[[Ак йорт (Мәскәү)|Ак йорт]]ны атыш»''', '''«Советлар йортны атыш»''', '''«1400 указы»''') — [[1993 ел]]ның 21 сентябрь — [[4 октябрь]]дагы [[Россия Федерациясе]]ндәге эчке сәяси конфликты. 1992 елда башлаган конституцон кризис нәтиҗәсендә килеп чыккан. Конфликт нәтиҗәсе — Мәскәү урамнарындагы кораллы бәрелешләре (президент рәсми чыганаклар буенча бәрелешләр нәтиҗәсендә 157 кеше һәлак булган, 348 кеше яраланган<ref>{{Cite web |url=http://www.izvestia.ru/special/article3097187/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2012-08-02 |archivedate=2011-03-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110315082338/http://www.izvestia.ru/special/article3097187/ }}</ref>, парламент чыганагы буенча 10 меңгә кадәр кеше вафат) белән [[1917 ел]]дан гамәлдә булган «совет хакимият моделе»нең көчләп туктату. == Бәрелешләр сәбәпләре == Конфликт сәбәбе: президент [[Ельцин]] канунсыз рәвештә Россия парламентын — 1400 санлы фәрманны чыгарган; шушы указга нигезләнеп РФ Югары Советы, РФ Халык депутатлары җыены эшчәнлекләре туктатыла, яңа хакимият органы ― Дәүләт Думасына сайлаулар көне итеп 11-12 декабрь көннәре билгеләнә. РФ Югары Советы бу указның конституциягә каршы, канунсыз булуын танып, вице-президент [[Руцкой]]ны президент итеп сайлаган. 1993 елның 24 сентябрендә Конституция Мәхкәмәсе Ельцин гамәлләрен Конституциягә туры килмәгәнлеген дип таба (РФ Конституциясенең 121-6 статьясына һәм «РСФСР президенты турында» законның 6 статьясына нигезләнеп, «''РФ Президенты вәкаләтләре ‹...› дәүләт хакимиятенең законлы төстә сайланган теләсә кайсы органын тарату яки эшчәнлеген туктатып тору өчен файдаланыла алмый, югыйсә алар кичекмәстән туктатыла''»).<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_-_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_1978_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_(%D0%B2_%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B8_10_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F_1992_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0)|title=Конституция Российской Федерации - России 1978 года (в редакции 10 декабря 1992 года) — Викитека|language=ru}}</ref> == Канлы бәрелеш == Ике хакимият органы көрәшендә хәрби көчләр Ельцинны яклагап, кораллы бәрелеш нәтиҗәсендә парламентны куып таратканнар. Кыска вакытлы ватандашлар сугышыннан соң барлык парламент җитәкчеләре кулга алынган (бер ел үткәч алар азат ителә); оппозицион, милләтчел карашлы оешмаларның басма органнары эшчәнелеге туктатылган. == Нәтиҗәләр == Баш нәтиҗәсе — парламент вәкаләтләрен киметү. 1993 нең 25 декабрендә көчкә кергән [[Россия Федерациясе Конституциясе|конституциягә]] нигезләнеп илдә көчле президент хакимиятле, ике пулатлы парламентлы катнаш республика урнашлтырыла. == Татар әдәбиятында == * [[Ринат Мөхәммәдиев|Ринат Мөхәммәдиевнең]] «Утлы таба өстендә» (1995) атлы документаль повесте 1993 ел вакыйгаларына нигезләнеп язылган.<ref>{{Cite web|url=https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/1996-5/utly-taba-ostend|title=Казан Утлары}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://www.azatliq.org/media/photogallery/25124455.html Россиядә 1993 елгы конституцион кризиска 20 ел]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://old.russ.ru/antolog/1993/ Октябрь 1993. Хроника переворота] * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D1%82_21.09.1993_%E2%84%96_1400 1400 указы тексты] * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9E%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A1%D0%9D%D0%94_%D0%A0%D0%A4_%D0%BE%D1%82_04.10.1993_%C2%AB%D0%9A_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8!%C2%BB Халык депутатлары советының «Россия ватандашларына» мөрәҗәгате, 04.10.1993] === Видеоязмалар === * [http://www.youtube.com/watch?v=WrtQG9Z-4tc Хроники Октября 1993 года] * «[http://www.youtube.com/watch?v=5r9FQUO3xvU Хроника 3 октября 1993 года — Документальные кадры с места событий.]» * [http://www.youtube.com/watch?v=rnz9lOXQP3w Октябрь 1993 (расстрел Белого Дома) видеохроника] [[Төркем:Мәскәү тарихы]] [[Төркем:Россия тарихы]] [[Төркем:Россия бәрелешләре]] {{stub}} 139btmso3tljhqahu9bu1572yepe0ar 0 127044 6026638 5549632 2026-09-05T11:21:19Z Служба Роскомнадзор 62446 6026638 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} [[Файл:Stephaniehaynes family.jpg|thumb|250px|Лесбиан [[гаилә]].]] <!-- [[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|{{{align|right}}}|{{{size|350px}}}| {{multicol}} '''{{UN}}да хокуклары, 2011''' --------------------- {{legend|#008000|{{Риза}} - ''94'',}} {{legend|#aa0000|{{Каршы}} - ''54'',}} {{legend|#e0e0e0|{{Нейтраль}} - ''46''.}} <br> {{multicol-end}} ----  <div align=right></div> <div align=right>{{navbar|LGBT rights at the UN|nodiv=1|mini=1}}</div> ]]<noinclude>--> '''Лесбиан''' - [[Һомосексуальлек|һомосексуаль]] [[хатын-кыз]].<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/lesbian Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы]</ref> ==Русиядә== [[Россия|Русиядә]] яшәүче лесбианнар арасында [[бала]] үстерүчеләр күп. Рәсмиләр ике миллионлап [[гей]] һәм лесбиан бала тәрбияли дигән сан китерә. [[2014 ел]]да [[Россия Дәүләт думасы|Думага]] "традицион булмаган [[җенси мөнәсәбәт]]ләр рекламасын тыю" турындагы яңа канунның дәвамы буларак яңа канун өлгесе тәкъдим ителгән. Проект хупланса, [[ата-ана]]ларның гей яки лесбиян булу аркасында аларны [[кеше хокуклары|бала үстерү хокукыннан]] мәхрүм итәргә мөмкиннәр. Бу очракта ата-ана хокукыннан мәхрүм итүгә сәбәпләр арасында [[наркомания]] һәм баласын кыйнау белән бергә һомосексуальлек тә куелачак.<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/25111373.html Азатлык радиосы.]</ref> ==Шулай ук карагыз == * [[Һомосексуальлек]] * [[Гей]] * [[ҺБТК]] ==Искәрмәләр== {{wp-roskomnadzor/end}} pp30t8xtd28cmfwku8ecaf1zl7k1s8d 6026639 6026638 2026-09-05T11:22:40Z Служба Роскомнадзор 62446 6026639 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} [[Файл:Stephaniehaynes family.jpg|thumb|250px|Лесбиан [[гаилә]].]] <!-- [[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|{{{align|right}}}|{{{size|350px}}}| {{multicol}} '''{{UN}}да хокуклары, 2011''' --------------------- {{legend|#008000|{{Риза}} - ''94'',}} {{legend|#aa0000|{{Каршы}} - ''54'',}} {{legend|#e0e0e0|{{Нейтраль}} - ''46''.}} <br> {{multicol-end}} ----  <div align=right></div> <div align=right>{{navbar|LGBT rights at the UN|nodiv=1|mini=1}}</div> ]]<noinclude>--> '''Лесбиан''' - [[Һомосексуальлек|һомосексуаль]] [[хатын-кыз]]. ==Русиядә== [[Россия|Русиядә]] яшәүче лесбианнар арасында [[бала]] үстерүчеләр күп. Рәсмиләр ике миллионлап [[гей]] һәм лесбиан бала тәрбияли дигән сан китерә. [[2014 ел]]да [[Россия Дәүләт думасы|Думага]] "традицион булмаган [[җенси мөнәсәбәт]]ләр рекламасын тыю" турындагы яңа канунның дәвамы буларак яңа канун өлгесе тәкъдим ителгән. Проект хупланса, [[ата-ана]]ларның гей яки лесбиян булу аркасында аларны [[кеше хокуклары|бала үстерү хокукыннан]] мәхрүм итәргә мөмкиннәр. Бу очракта ата-ана хокукыннан мәхрүм итүгә сәбәпләр арасында [[наркомания]] һәм баласын кыйнау белән бергә һомосексуальлек тә куелачак. ==Шулай ук карагыз == * [[Һомосексуальлек]] * [[Гей]] * [[ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/end}} gbou60a7xrzlzy1ap122akposvyjijs 0 158372 6026620 5531931 2026-09-05T11:04:11Z Служба Роскомнадзор 62446 6026620 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{Underlinked|date=март 2026}} '''Үз-үзеңә кул салу''' яки '''суици́д''' ({{lang-la|sui caedere}} — үз-үзеңне үтерү) — үз-үзеңне үз теләге белән үтерү.<ref>''Блейхер В. М., Крук И. В.'' Толковый словарь психиатрических терминов. / Под ред. канд. мед. наук С. Н. Бокова. В 2-х томах. Т. 2. — Ростов-на-Дону: «Феникс», 1996. — 448 с.</ref><ref>''Анцупов А. Я., Шипилов А. И.'' Словарь конфликтолога. — 2-е изд. — {{СПб.}}: Питер, 2006. — С. 381—526 с.</ref> [[Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы]] мәгълүмәтләре буенча дөньяда ел саен 800 меңнән артык кеше үз-үзенә кул салып үтерә<ref>http://www.who.int/mental_health/suicide-prevention/ru/</ref>. Бүгенге көндә үз-үзеңә кул салу дөнья саулык саклау өлкәсенең иң җитди проблемаларының бересе булып тора.<ref>http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/ru/</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Үз-үзеңә кул салу]] [[Төркем:Иҗтимагый мәсьәләләр]] {{wp-roskomnadzor/end}} mla1mzom5a2d2i0703jkvkiql8ykddk 6026625 6026620 2026-09-05T11:10:14Z Служба Роскомнадзор 62446 6026625 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{Underlinked|date=март 2026}} '''Үз-үзеңә кул салу''' яки '''суици́д''' ({{lang-la|sui caedere}} — үз-үзеңне үтерү) — үз-үзеңне үз теләге белән үтерү.<ref>''Блейхер В. М., Крук И. В.'' Толковый словарь психиатрических терминов. / Под ред. канд. мед. наук С. Н. Бокова. В 2-х томах. Т. 2. — Ростов-на-Дону: «Феникс», 1996. — 448 с.</ref><ref>''Анцупов А. Я., Шипилов А. И.'' Словарь конфликтолога. — 2-е изд. — {{СПб.}}: Питер, 2006. — С. 381—526 с.</ref> [[Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы]] мәгълүмәтләре буенча дөньяда ел саен 800 меңнән артык кеше үз-үзенә кул салып үтерә<ref>http://www.who.int/mental_health/suicide-prevention/ru/</ref>. Бүгенге көндә үз-үзеңә кул салу дөнья саулык саклау өлкәсенең иң җитди проблемаларының бересе булып тора.<ref>http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/ru/</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{wp-roskomnadzor/end}} d9jiqhmn9fw5uuvhy7l0xp7j8xwsch0 0 166136 6026537 5993544 2026-09-04T12:45:10Z Belokatai patriot 55503 /* Истәлекле урыннар */ 6026537 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Яңа Балакатай''' — [[Башкортстан]]ның [[Балакатай районы]]нда урнашкан авыл. Район үзәге. == Урнашуы == Урал тау итәгендә Олы и елгасына Васелга елгасы кушылган урында, Уфадан төньяк-көнчыгышка таба 210 км (автоюллар буенча 341 км) һәм Ункурда тимер юл станциясеннән Көнбатышка таба 30 км ераклыкта урнашкан. Ерак түгел Белокатай сусаклагычы һәм Белокатай тыюлыгы бар. == Тарих == Авылга Красноуфимск һәм Көңгәр өязләреннән күчеп килгән руслар нигез сала. Документларда беренче тапкыр 1804 елда телгә алына. Авыл Кызыл Тау урамыннан башлана, элек анда Малухина авылы барлыкка килгән, соңрак ул яңа Балакатайга әверелгән<ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |url=https://belokikm.ru/ulitsa-krasnaya-gorka/ |title=Улица Красная Горка |archive-date=2025-01-24 |access-date=2024-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124061808/https://belokikm.ru/ulitsa-krasnaya-gorka/ |url-status=live |author=Историко-краеведческий музей Белокатайского района |lang=ru |accessdate=2026-03-12 |archivedate=2025-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124061808/https://belokikm.ru/ulitsa-krasnaya-gorka/ }}</ref>. Авыл Емаш, Иске Балакатай (1886 елдан) волостьларына кергән. XIX гасырның икенче яртысында авылда тимерчелек, тегермән, күн заводы һәм май сугу урыны булган. 1896 елда билгеләп үтелгәнчә, Яңа Балакатай анда чиркәү барлыкка килү аркасында авылга әверелгән<ref>{{Книга|автор=В.А. Ощепков|заглавие=Белокатайский район: история и современность.|год=2004}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://ufagen.ru/places/belokataysky/newbelokatay.html |title=Новобелокатай {{!}} Генеалогия и архивы |access-date=2010-02-18 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202125522/http://ufagen.ru/places/belokataysky/newbelokatay.html |url-status=live |website=Уфаген {{!}} Генеалогия и архивы|lang=ru}}</ref>. XX гасыр башында авыл Златоуст өязендә, Уфа губернасында иң зур һәм иң бай авылларның берсе була. Гражданнар сугышы елларында авылда 1918-1919 елларда сугышлар була. Яңа Белокатайда Совет хакимиятенең тәмам урнашуы 1919 елда була. 1930 елда авыл яңа төзелгән районның үзәгенә әверелә, һәм анда күп санлы район җитәкчелек органнары һәм учреждениеләре урнаша. Бөек Ватан сугышы елларында 600 дән артык кеше фронтка китә, шуларның 200 дән артыгы һәлак була<ref name=":0">{{Cite web |url=https://belokikm.ru/selo-novobelokataj-stranitsy-istorii/ |title=Село Новобелокатай: страницы истории |archive-date=2024-09-07 |access-date=2024-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907174527/https://belokikm.ru/selo-novobelokataj-stranitsy-istorii/ |url-status=live |author=Историко-краеведческий музей Белокатайского района |lang=ru |accessdate=2026-03-12 |archivedate=2024-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240907174527/https://belokikm.ru/selo-novobelokataj-stranitsy-istorii/ }}</ref> <ref>{{Книга|автор=В.А Ощепков|заглавие=«Здесь отчизна моя»|год=2019|язык=ru}}</ref>. == Демография == Халык саны динамикасы: {{Халык саны|Новобелокатай}} Халык саны буенча руслар өстенлек итә, башка районнардан аермалы буларак, башкортлар һәм татарлар азрак. 2002 елгы җанисәп буенча, күпчелек милләтләр — руслар (63,3%), башкортлар (29,6 %)<ref>Итоги Всероссийской переписи населения 2002 года: В 14 т. / Рос. Федерация. Федер.служба гос.статистики. — Офиц.изд. — М.: Статистика России, 2004. — Т.4: Национальный состав и владение языками, гражданство. — 1 электрон.опт.диск (CD-ROM). — (Всероссийская перепись населения 2002 года; Т.4).</ref>. 2020 елгы җанисәп буенча, күпчелек милләтләр — руслар (59,6%), башкортлар (34,3 %). == Икътисад == Авылда май-сыр җитештерү комбинаты урнашкан. Авыл хуҗалыгы һәм промышленность өлкәләре: азык-төлек, агач әзерләү, урман эшкәртү тармаклары һәм сөт-ит терлекчелеге үсеш алган. == Мәгариф == * ДБҺБУ филиалы Дыуан күппрофильле көллияте * 1 нче урта мәктәп * 2 нче урта мәктәп == Дин == * Михаил Архангел Чиркәве * Мәчет == Истәлекле урыннар == '''"Археологик һәйкәлләр"''' ''* "Яңа Балакатай стоянкасы"'' Авыл үзәгендә, олык елгасының сул ярында, биеклеге 16 метрлы текә яр<ref name=":1">{{Cite news|title=Археологический памятник – Новобелокатайская стоянка – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/arheologicheskij-pamyatnik-novobelokatajskaya-stoyanka/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-20|access-date=2026-06-20|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240807180049/https://belokikm.ru/arheologicheskij-pamyatnik-novobelokatajskaya-stoyanka/|archive-date=2024-08-07}}</ref>. ''* "Икенче Яңа Балакатай стоянкасы"'' Бәлки, авылда тагын бер тукталыш бардыр, чөнки яр буендагы шәхси йортны канализацияләү өчен траншея салганда мамонт бивены табылган<ref name=":12">{{Cite news|title=Археологический памятник – Новобелокатайская стоянка – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/arheologicheskij-pamyatnik-novobelokatajskaya-stoyanka/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-20|access-date=2026-06-20|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240807180049/https://belokikm.ru/arheologicheskij-pamyatnik-novobelokatajskaya-stoyanka/|archive-date=2024-08-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://exponat-online.ru/exhibit/23056200/|title=Бивень мамонта в селе Новобелокатай, в усадьбе Левицких, на улице Береговой. (фрагмент), регистрационный номер — 9654086|website=exponat-online.ru|access-date=2026-08-23}}</ref>. '''"Туганнар кабере"''' <nowiki>*</nowiki> Туганнар кабере " 1918-1920 елларда Совет власте өчен көрәшчеләр<ref>{{Cite news|title=Братская могила партизан и советских работников, погибших во время гражданской войны в 1917-1918 гг. (3 могилы) – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/bratskaya-mogila-partizan-i-sovetskih-rabotnikov-pogibshih-vo-vremya-grazhdanskoj-vojny-v-1917-1918-gg-3-mogily/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-20|access-date=2026-07-21|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240622020751/https://belokikm.ru/bratskaya-mogila-partizan-i-sovetskih-rabotnikov-pogibshih-vo-vremya-grazhdanskoj-vojny-v-1917-1918-gg-3-mogily/|archive-date=2024-06-22}}</ref>. '''"Тарихи биналар"''' ''* "П. е. Абаимов" сәүдәгәрләр йорты'' Якынча XX гасыр башында төзелгән ике катлы тарихи бина авыл үзәгендә урнашкан<ref>{{Cite news|title=Дом купца П.Е. Абаимова. – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/istoriya-gazety-novyj-belokataj/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-11|access-date=2026-07-21|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240805024344/https://belokikm.ru/istoriya-gazety-novyj-belokataj/|archive-date=2024-08-05}}</ref>. '''<nowiki>'''Һәйкәл'''</nowiki>''' <nowiki>*</nowiki> "Ватан өчен сугышта һәлак булган Азат итүче сугышчыларга, батыр якташларга Дан"һәйкәле<ref>{{Cite web|url=https://belokikm.ru/pamyatnik-v-chest-voinov-zemlyakov/|title=Памятник в честь воинов земляков. — Историко-краеведческий музей Белокатайского района|author=|lang=ru|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района}}</ref>. <nowiki>*</nowiki> »1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы башлану"истәлекле билгесе<ref>{{Cite news|title=Напоминание о начале войны – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/napominanie-o-nachale-vojny/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-11|access-date=2026-07-21|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240519104306/https://belokikm.ru/napominanie-o-nachale-vojny/|archive-date=2024-05-19}}</ref>. <nowiki>*</nowiki> »Фронтка киткән Яңа Балакатай мәктәбе укытучыларына"истәлекле стела<ref>{{Cite news|title=Старый школьный парк – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/staryj-shkolnyj-park/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-20|access-date=2026-07-21|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240725043206/https://belokikm.ru/staryj-shkolnyj-park/|archive-date=2024-07-25}}</ref>. '''"Чишмәләр һәм эчә торган чишмәләр"''' ''* "Тугызынчы Җомга" Чишмәсе'' Авыл янында Изге чишмә бар<ref>{{Cite news|title=Родник Девятая Пятница – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/rodnik-devyataya-pyatnitsa/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-20|access-date=2026-07-21|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240519113140/https://belokikm.ru/rodnik-devyataya-pyatnitsa/|archive-date=2024-05-19}}</ref>. ''* "Май Заводы" Чишмәсе'' Чишмә башы авылдан ерак түгел, кара буа янында урнашкан<ref name=":2">{{Cite news|title=Белокатайский маслосырзавод – Историко-краеведческий музей Белокатайского района|url=https://belokikm.ru/belokatajskij-maslosyrzavod/|website=Историко-краеведческий музей Белокатайского района|date=2022-03-20|access-date=2026-07-21|lang=ru-RU|archive-url=http://web.archive.org/web/20240907230446/https://belokikm.ru/belokatajskij-maslosyrzavod/|archive-date=2024-09-07}}</ref>. == Шәхесләр == * [[Фёдор Крохалёв]] (1902–1989), совет галиме-икътисадчы, икътисад фәннәре докторы, К.А. Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе профессоры. * [[Леонид Кузнецов]] (1947), 1998 елдан Россия Федераль иминлек хезмәтенең Красноярск крае буенча идарә начальнигы, генерал-лейтенант (1999). * [[Павел Малухин]] (1936–1996), Совет һәм Россия спортчысы. СССР спорт мастеры чаңгы узышлары буенча. * [[Татьяна Никанорова]] (1966), опера җырчысы (контральто), [[БР халык артисты]] (2008). == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Балакатай районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] [[Төркем:Башкортстанның район үзәкләре]] 14swwi2ltmcxrxsdeexsg3oc22qrgft 10 168892 6026611 3626965 2026-09-05T10:50:31Z Blackisnewyellow 44652 6026611 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Русия телләре | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | titlestyle = background:#cfe3ff; border-bottom: 1px solid #fdfdfd; | title = [[Русия Федерациясе субъектлары дәүләт һәм рәсми телләре]] | image = [[File:Flag-map_of_Russia.svg|150px|Русия Федерациясе байраклы харитасы]] | group1 = Русия Федерациясенең дәүләт теле | group1style = background:#dcebff; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 1px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list1 = [[рус теле|рус]] | group2 = Федерация субъектларының дәүләт телләре | group2style = background:#dcebff; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 2px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list2 = [[абазин теле|абазин]] {{*}} [[авар теле|авар]] {{*}} [[агул теле|агул]] {{*}} [[адыгэ теле|адыгэ]] {{*}} [[әзери теле|әзери]] {{*}} [[башкорт теле|башкорт]] {{*}} [[бурят теле|бурят]] {{*}} [[даргин теле|даргин]] {{*}} [[ингуш теле|ингуш]] {{*}} [[кабарда-чиркәс теле|кабарда-чиркәс]] {{*}} [[калмык теле|калмык]] {{*}} [[карачай-балкар теле|карачай-балкар]] {{*}} [[коми теле|коми]] {{*}} [[комык теле|комык]] {{*}} [[көньяк Алтай теле|көньяк алтай]] {{*}} [[кырымтатар теле|кырымтатар]] {{*}} [[лак теле|лак]] {{*}} [[лезгин теле|лезгин]] {{*}} [[мукшы теле|мукшы]] {{*}} [[нугай теле|нугай]] {{*}} [[осетин теле|осетин]] {{*}} [[рутул теле|рутул]] {{*}} [[табасаран теле|табасаран]] {{*}} [[тат теле|тат]] {{*}} [[татар теле|татар]] {{*}} [[тыва теле|тыва]] {{*}} [[ар теле|удмурт]] {{*}} [[украин теле|украин]] {{*}} [[хакас теле|хакас]] {{*}} [[цахур теле|цахур]] {{*}} [[чечен теле|чечен]] {{*}} [[чирмеш теле|чирмеш]] {{*}} [[чуаш теле|чуаш]] {{*}} [[эрзә теле|эрзә]] {{*}} [[якут теле|якут]] | group3 = Рәсми халәтенә ия телләр | group3style = background:#dcebff; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 2px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list3 = [[вепс теле|вепс]] {{*}} [[долган теле|долган]] {{*}} [[казакъ теле|казакъ]] {{*}} [[карел теле|карел]] {{*}} [[коми-пермяк теле|коми-пермяк]] {{*}} [[манси теле|манси]] {{*}} [[ненец теле|ненец]] {{*}} [[селькуп теле|селькуп]] {{*}} [[фин теле|фин]] {{*}} [[ханты теле|ханты]] {{*}} [[чукот теле|чукот]] {{*}} [[эвен теле|эвен]] {{*}} [[эвенк теле|эвенк]] {{*}} [[юкагир теле|юкагир]] | belowstyle = background:#dcebff; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 2px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | below = '''[[:Төркем:Россия телләре|Русия телләре:]]''' [[Википедия:Русия халыклары телләрендәге Википедияләр|Русия халыклары телләрендәге Википедияләр]] {{*}} [[:Төркем:халыклары әдәбияты|Русия халыклары әдәбияты]] {{*}} [[:Төркем:Россия халыклары җырлары|Русия халыклары җырлары]] {{*}} [[:Төркем:Россия телләрендә сүзлекләр|Русия телләрендә сүзлекләр]] {{*}} [[:Төркем:Россия телләрендә массакүләм мәгълүмат чаралары|Русия телләрендә ММЧ]] }} <includeonly> </includeonly> <noinclude>[[Төркем:Россия телләре]][[Төркем:Навигацион калыплар]]</noinclude> ox9b7gq584qqif80s3tbgf7ukr9051n 0 172641 6026647 5551410 2026-09-05T11:25:45Z Служба Роскомнадзор 62446 6026647 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[File:P051702-149695.jpg|мини|уңда]] '''Гей''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''gay'') – [[һомосексуальлек|һомосексуаль]] ир кеше.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/gay Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы]</ref> Элек инглиз телендәге ''gay'' сүзе "шат" мәгънәсен йөрткән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз == * [[Һомосексуальлек]] * [[Лесбиан]] * [[ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/end}} nfpfsqeeg30349xvqs9ns8ju23wtye6 0 188909 6026617 5551877 2026-09-05T11:01:46Z Служба Роскомнадзор 62446 6026617 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[File:2011 TW-KHH 2nd LGBT Pride DSC7323 (6181587842).jpg|thumb]] [[File:Just married (9178119295).jpg|thumb]] [[File:World laws pertaining to homosexual relationships and expression.svg|thumb|National laws<br> {{legend|#025|Marriage}} {{legend|#06F|Other partnerships}} {{legend|#decd87|Laws against expression}} {{legend|#f9dc36|Fines or prison (not applied)}} {{legend|#ec8028|Fines or prison}} {{legend|#c63|Death penalty (not applied)}} {{legend|#800000|Death penalty}} ]] [[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|UN declarations on LGBT rights<br> {{legend|#5b92e5|Supporting (2008 or 2011)}} {{legend|#aa0000|In opposition}} ]] '''Һомосексуальлек''' — кешенең үзенең [[җенес]] яки [[гендер]] вәкилләренә җенси һәм/яки романтик тартылыш.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/homosexuality Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы]</ref> Һомосексуаль ирләрне [[гей]], хатын-кызларны исә [[лесбиан]] дип атыйлар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Шулай ук карагыз == * [[Бисексуальлек]] * [[Пансексуальлек]] * [[Асексуальлек]] * [[Һетеросексуальлек]] * [[ҺБТК]] * [[Һомофобия]] {{rq|stub}} [[Төркем:ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/div}} 2rdq6ojhv2814dx8ao9tszje7zc1vdg 6026626 6026617 2026-09-05T11:11:31Z Служба Роскомнадзор 62446 6026626 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[File:2011 TW-KHH 2nd LGBT Pride DSC7323 (6181587842).jpg|thumb]] [[File:Just married (9178119295).jpg|thumb]] [[File:World laws pertaining to homosexual relationships and expression.svg|thumb|National laws<br> {{legend|#025|Marriage}} {{legend|#06F|Other partnerships}} {{legend|#decd87|Laws against expression}} {{legend|#f9dc36|Fines or prison (not applied)}} {{legend|#ec8028|Fines or prison}} {{legend|#c63|Death penalty (not applied)}} {{legend|#800000|Death penalty}} ]] [[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|UN declarations on LGBT rights<br> {{legend|#5b92e5|Supporting (2008 or 2011)}} {{legend|#aa0000|In opposition}} ]] '''Һомосексуальлек''' — кешенең үзенең [[җенес]] яки [[гендер]] вәкилләренә җенси һәм/яки романтик тартылыш.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/homosexuality Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы]</ref> Һомосексуаль ирләрне [[гей]], хатын-кызларны исә [[лесбиан]] дип атыйлар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Шулай ук карагыз == * [[Бисексуальлек]] * [[Пансексуальлек]] * [[Асексуальлек]] * [[Һетеросексуальлек]] * [[ҺБТК]] * [[Һомофобия]] {{rq|stub}} {{wp-roskomnadzor/div}} oiukrt0ple5hnicytjaur8ylmp50ig0 0 188946 6026595 6014562 2026-09-04T21:34:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026595 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Баулы_АК.jpg|250px|thumb|right|Көллият бинасына керү юлы]] [[Файл:Баулы_АК_1.jpg|250px|thumb|right|Көллият бинасы]] '''Баулы аграр көллияте''', {{lang-ru|Бавлинский аграрный колледж}} — [[Татарстан]]ның [[Баулы]] шәһәрендә (''[[1950 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә]], [[1997 ел]]дан шәһәр'') урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты.<br/> Гамәлгә куючы (''[[2013 ел]]дан'') — [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы]]<ref>{{Citation |title=ТР мәгариф һәм фән министрлыгы сайты |url=http://mon.tatarstan.ru/ |access-date=2017-05-11 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517144700/http://mon.tatarstan.ru/ |dead-url=yes }}</ref>. == Тарих == [[1963 ел]]да авыл хуҗалыгын механикалаштыру училищесы ('''УМСХ'''). [[1965 ел]]ның [[1 март]]ында 14нче санлы Биектау авыл хуҗалыгы училищесы [[Баулы]] эшчеләр бистәсенә күчерелә. [[1967 ел]]дан 14нче санлы Баулы авыл урта һөнәри-техник училищесы ('''ССПТУ-14'''). [[1984 ел]]дан 82нче санлы Баулы урта һөнәри-техник училищесы ('''СПТУ-82'''). [[1997 ел]]да 82нче санлы Баулы урта һөнәри-техник училищесы 82нче санлы һөнәри лицей ('''ПЛ-82''') итеп үзгәртелә. [[2009 ел]]да ТР министрлар кабинеты карары<ref>ТР министрлар кабинеты карары № 633 11.09.2009</ref> белән 82нче санлы Баулы һөнәри лицее '''Баулы аграр көллияте''' итеп үзгәртелә. == Белгечлекләр == Баулы аграр көллияте — авыл хуҗалыгы җитештерүе, [[нефть]] сәнәгате, төзелеш, сәүдә һ.б. хезмәт эшчәнлеге өлкәләре өчен кадрлар әзерли. Укучылар ике баскычлы әзерлек үтә: башлангыч һөнәри һәм урта һөнәри белем алу. [[2017 ел|2017]]-[[2018 ел|2018]] уку елына Баулы аграр көллиятенә ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы<ref>ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы № 2405/16 19.12.2016</ref> буенча '''125''' студент кабул ителә. * Авыл хуҗалыгын механикалаштыру (''техник-механик, өлкән техник-механик'') * Җәмәгать туклануы продукциясе технологиясе (''техник-технолог, өлкән технолог'') * Авыл хуҗалыгы җитештерүе тракторчы-машинисты (''слесарь, тракторчы-машинист, машина йөртүче'') * Аш-су остасы, кондитер (''аш-су остасы, кондитер'') * Авыл хуҗалыгы җитештерүе электр корылмаларын ремонтлау һәм файдалану буенча электромонтер * Эретеп ябыштыручы (''кул белән һәм өлешчә механикалаштырылган эретеп ябыштыру'')<ref>[https://edu.tatar.ru/upload/storage/org6186/files/img531.jpg 2016 елның 8 апрелендә бирелгән 8172нче санлы лицензия буенча]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Шәхесләр == === Директорлар === * [[1963 ел|1963]]-[[???? ел|????]] — ??? * [[???? ел|????]]-[[???? ел|????]] — Гөләндәм Әсгать кызы Камалиева * [[???? ел|????]]-[[2017 ел|2017]] — Айнур Азат улы Гыймаев * [[2017 ел|2017]]–[[2017 ел|2017]] — Эльвира Рев кызы Фәррахова (в.б.) * [[2017 ел|2017]]–{{CURRENTYEAR}} — Шафиков Венер Лотфуллович === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Баулы аграр көллияте укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q31444478. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q31444478/p580:башлау,p108/Q31444478/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Баулы аграр көллиятен тәмамлаучылар}} Уку йорты ачылганнан бирле [[Татарстан]], күрше [[Башкортстан]], [[Ырынбур өлкәсе|Ырынбур]] һ.б. өлкәләр өчен 15 меңнән артык белгеч әзерләнгән<ref>[https://vk.com/topic-117965017_35018611 Об учреждении. Вконтакте]</ref>. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q31444478. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q31444478/p580:башлау,p69/Q31444478/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://edu.tatar.ru/bauly/org6186 Уку йортының «Татарстан республикасы электрон мәгарифе» порталындагы бите] * [https://vk.com/bavlyak Көллиятнең Вконтактедагы төркеме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516041345/https://vk.com/bavlyak |date=2024-05-16 }} * [http://www.elitat.ru/%3Frub%3D2%26st%3D16843%26type%3D3%26s%3D1?rub=10&st=17985&type=3&s=1 Я в рабочие пошел...«Элита» (журнал), 30.08.2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208135627/https://elitat.ru/%3Frub%3D2%26st%3D16843%26type%3D3%26s%3D1?rub=10&st=17985&type=3&s=1 |date=2021-12-08 }} == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:1963 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы юнәлешле урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Татарстан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Баулы]] ihglu3xofb7o7vunrf1gco2pxl06nku 0 192913 6026544 6025741 2026-09-04T13:58:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026544 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Санкт-Петербург дәүләт тау университеты''' — Санкт-Петербургның иң төп һәм зур вузларының берсе, Русиянең беренче югары техник уку йорты, [[Русиянең милли тикшеренү университеты]]. ==Тарих== 1773 елның октябрендә Екатерина II карары белән нигезләнгән. Аны ачылу башлангычы тулысынча башкорт сәнәгатьчесе [[Исмәгыйль Тасимов]] исеме белән бәйле. Ул үз акчасына төзелеш эшләрен башлый. [[1773]] елның [[21 октябрь|21 октябрендә]] ([[яңа ысул]] буенча 3 ноябрдә) [[Екатерина II]] Русиядә беренче югары техник мәктәбен булдыру турында Сенат карарын раслый. Ул кадет корпусы дип түгел, ә «мирза балаларыннан тыш, башкалар да укый алсын өчен» Тау училищесы дип атала. Тау кадет корпусын тәмамлаучы академик Дмитрий Соколов [[1830 ел]]да үз хезмәтләренең һәркайсында: «Төп авылдан ярты кыргый башкорт Тау корпусына башлангыч нигез ташы салуына ышанырлык түгел», — дип яза. Тау институтының 100 еллык юбилеенда институтны ташламаучы, хөкүмәт киңәшчесе Петр Алексеев Тау институты коллективына, Исмәгыйл Тасимовның образын мәңгеләштергән тезмә юллары менә мөрәҗәгать итә: Сто лет тому назад тогдашний горный мир Приятно изумил безграмотный башкир. Он подал от своих товарищей прошение - В России учредить такое заведение, Чтоб рудокопам — им, безграмотным, как сам, Давать указчиков по рудным их делам! 2009 елдан университет [[Русиянең милли тикшеренү университеты|милли тикшеренү университеты]] статусын конкурс аша алды. [[1990-еллар]]да бу университетта [[Владимир Путин]], [[Виктор Зубков]] кандидатлык диссертацияларын яклыйлар. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2495829. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q2495829/p580:башлау,p108/Q2495829/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q2608229|Ivan Khemnitser]]'' | data-sort-value="1745" | 1745-01-05<br/>1745-01-16 | ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]'' | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q3064032|fabulist]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[язучы]] | [[:commons:Category:Ivan Khemnitser|Ivan Khemnitser]] | data-sort-value="1784" | 1784-03-19 |- | | | ''[[:d:Q4190166|Karl Zeidel]]'' | data-sort-value="1786" | 1786 | | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[:commons:Category:Karl Zeidel|Karl Zeidel]] | data-sort-value="1842" | 1842 |- | | | ''[[:d:Q4199702|Alexey Ilyinsky]]'' | data-sort-value="1788" | 1788 | | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1837" | 1837-09-25 |- | 1839 | 1855 | [[Эдуард Эйхвальд]] | data-sort-value="1795" | 1795-07-04 | [[Елгава]] | ''[[:d:Q658192|Вилнүс университеты]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]'' | [[:commons:Category:Karl Eichwald|Karl Eichwald]] | data-sort-value="1876" | 1876-11-10 |- | | | ''[[:d:Q67676|Gregor von Helmersen]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-09-29<br/>1803-10-11 | ''[[:d:Q25517663|Kammeri manor]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[:commons:Category:Gregor von Helmersen|Gregor von Helmersen]] | data-sort-value="1885" | 1885-02-03<br/>1885-02-15 |- | | | ''[[:d:Q643237|Vasili Samarsky-Bykhovets]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-11-07 | [[Томск губернасы|Тум губернасы]] | ''[[:d:Q58362673|Mining Cadet Corps]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[офицер]] | | data-sort-value="1870" | 1870-05-31 |- | | | ''[[:d:Q370151|Viktor Bunyakovsky]]'' | data-sort-value="1804" | 1804-12-16 | ''[[:d:Q737925|Бар]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | [[математик]]<br/>[[укытучы]] | [[:commons:Category:Victor Bunyakovsky|Victor Bunyakovsky]] | data-sort-value="1889" | 1889-11-30 |- | | | ''[[:d:Q4202928|Grigory Iossa]]'' | data-sort-value="1804" | 1804-01-24 | [[Карпинск]] | ''[[:d:Q58362673|Mining Cadet Corps]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-07-27 |- | | | ''[[:d:Q4140273|Vladimir Semjonovič Gluhov]]'' | data-sort-value="1813" | 1813-02-16 | | ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1894" | 1894-02-12 |- | | | ''[[:d:Q4239772|Apollinarius Kaetanovich Krasovsky]]'' | data-sort-value="1817" | 1817-02-08 | ''[[:d:Q7530|Volhynia]]'' | ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875-06-21 |- | 1872 | 1881 | ''[[:d:Q4227519|Nikolay Koksharov]]'' | data-sort-value="1818" | 1818-11-23 | [[Тум|Томск]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Koksharov|Nikolay Koksharov]] | data-sort-value="1892" | 1892-12-21 |- | | | ''[[:d:Q12154105|Пётр Иванович Собко]]'' | data-sort-value="1819" | 1819-05-18 | [[Киев]] | ''[[:d:Q19911220|Nizhyn Gymnasium of Higher Education]]''<br/>''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[инженер]] | | data-sort-value="1870" | 1870-11-14 |- | | | [[Николай Барбот де Марни]] | data-sort-value="1829" | 1829-01-31 | [[Пермь губернасы]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Barbot de Marni|Nikolai Barbot de Marni]] | data-sort-value="1877" | 1877-04-04 |- | 1851<br/>1866 | 1866 | ''[[:d:Q4176250|Pavel Yeremeyev]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-03-09 | [[Краснотурьинск]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="1899" | 1899-01-06 |- | | | ''[[:d:Q4397353|Gennady Romanovsky]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-07-30 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Gennady Romanovsky|Gennady Romanovsky]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-05 |- | | | ''[[:d:Q55102337|Georg August Thieme]]'' | data-sort-value="1831" | 1831-02-14 | [[Златоуст]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-02-25 |- | | | ''[[:d:Q15065138|Edmund Karl Wreden]]'' | data-sort-value="1836" | 1836-01-01 | [[Рига]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-07-21 |- | | | ''[[:d:Q18555941|Edward Kowerski]]'' | data-sort-value="1837" | 1837-03-17 | [[Мозырь|Мазыр]] | ''[[:d:Q21156313|Берис кәдит курпысы]]'' | ''[[:d:Q1734662|картограф]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-01-30 |- | | | ''[[:d:Q4095809|Eduard Brandt]]'' | data-sort-value="1839" | 1839-02-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-11-17 |- | | | ''[[:d:Q4289603|Valerian von Möller]]'' | data-sort-value="1840" | 1840-11-26 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Valerian Meller|Valerian Meller]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-04 |- | | | ''[[:d:Q4421527|Konstantin Skalkovsky]]'' | data-sort-value="1843" | 1843-04-18 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-05-19<br/>1905 |- | | | ''[[:d:Q1992260|Alexander Theodorowicz Batalin]]'' | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Alexander Batalin|Alexander Batalin]] | data-sort-value="1896" | 1896 |- | | | ''[[:d:Q4140845|Christofor Jakovlevič Gobi]]'' | data-sort-value="1847" | 1847-04-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-12-24 |- | | | ''[[:d:Q56309799|Sigismund Vojislav]]'' | data-sort-value="1850" | 1850 | ''[[:d:Q1351046|Мариямполе]]'' | ''[[:d:Q28667128|Варшау император университеты]]''<br/>''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | [[:commons:Category:Sigismund Vojislav|Sigismund Vojislav]] | data-sort-value="1904" | 1904-01-25 |- | | | [[Дмитрий Никольский]] | data-sort-value="1855" | 1855-10-25 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-06-26 |- | | | ''[[:d:Q4539279|Feliks Jasiński]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-09-15 | [[Варшава]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | [[:commons:Category:Feliks Jasiński|Feliks Jasiński]] | data-sort-value="1899" | 1899-11-18 |- | | | [[Николай Курнаков]] | data-sort-value="1860" | 1860-11-24 | [[Нулин]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Semenovich Kurnakov|Nikolai Semenovich Kurnakov]] | data-sort-value="1941" | 1941-03-19 |- | | | ''[[:d:Q48954953|Владимиров, Константин Александрович]]'' | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Рига]] | ''[[:d:Q16351413|Polytechnikum Riga]]'' | [[инженер]] | | data-sort-value="1926" | 1926-03-14 |- | | | ''[[:d:Q4077317|Баниге, Сергей Владимирович]]'' | data-sort-value="1862" | 1862-10-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q58036807|Санкт-Петербург граждан инженерлары институты (1842-1917)]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 |- | 1894 | 1918 | ''[[:d:Q4520853|Mikhail Shatalen]]'' | data-sort-value="1866" | 1866-01-01 | [[Анапа]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Shatelen|Mikhail Shatelen]] | data-sort-value="1957" | 1957-01-31 |- | | | [[Владимир Бауман]] | data-sort-value="1867" | 1867-04-21 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-03-15 |- | | | [[Николай Яковлев (1870)|Николай Яковлев]] | data-sort-value="1870" | 1870-04-15 | [[Казан]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-06-19 |- | | | [[Валериан Вебер]] | data-sort-value="1871" | 1871-09-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-01-20 |- | | | ''[[:d:Q4105992|Boris Weinberg]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-07-20 | [[Петергоф|Петерһоф]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[:commons:Category:Boris Petrovich Weinberg|Boris Petrovich Weinberg]] | data-sort-value="1942" | 1942-04-18 |- | | | [[Алексей Борисяк]] | data-sort-value="1872" | 1872-07-22 | [[Ромны]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-02-25 |- | 1918 | 1930 | ''[[:d:Q18755197|Бабошин, Александр Львович]]'' | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q4458286|Титов]]'' | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1938" | 1938-01-05 |- | | | ''[[:d:Q12083722|Boris Bokiy]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-07-11 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | [[:commons:Category:Boris Bokiy|Boris Bokiy]] | data-sort-value="1927" | 1927-03-13 |- | 1909 | 1916 | ''[[:d:Q65124351|Иван Николаевич Глушков]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-03-23 | [[Усолье]] | ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1916" | 1916-01-03 |- | | | ''[[:d:Q18168757|Aleksandr German]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-10-20 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1953" | 1953-11-30 |- | | | ''[[:d:Q61052643|Henryk Czeczott]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-06-18 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Henryk Czeczott|Henryk Czeczott]] | data-sort-value="1928" | 1928-06-06 |- | | | ''[[:d:Q4256369|Левенсон, Лев Борисович]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-09-19 | [[Киев]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1955" | 1955-04-18 |- | | | ''[[:d:Q4159071|Konstantin Mikhailovich Derjugin]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-01-27 | ''[[:d:Q18780970|Колосовка (Пскован область)]]'' | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''<br/>''[[:d:Q3546255|океанолог]]''<br/>''[[:d:Q3640160|диңгез биологы]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-12-27 |- | 1930 | | ''[[:d:Q70252115|Nikolaj Nikolajevič Slavjanov]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-06-01 | [[Воткинск|Вуткин]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]''<br/>''[[:d:Q16685857|Пермь ирләр гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-10-16 |- | | | ''[[:d:Q21953177|Vladimir Kotulsky]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-07-03 | [[Бялысток|Белосток]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kotulskiy|Vladimir Kotulskiy]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-24 |- | | | ''[[:d:Q12077679|Aleksey Alekseyev]]'' | data-sort-value="1881" | 1881-04-05 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-15 |- | | | ''[[:d:Q4070229|Dmitry Artemyev]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-07-21 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q250867|католик рухание]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946 |- | | | ''[[:d:Q4274813|Sergey Mayzel]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-12-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-07-05 |- | | | ''[[:d:Q12867017|Mikhail Tetyaev]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-09-11 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Tetyaev|Mikhail Tetyaev]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-11 |- | | | ''[[:d:Q13171756|Dmitry Mushketov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Mushketov|Dmitry Mushketov]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | | | ''[[:d:Q4219139|Nikolai Kell]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-01-08 | ''[[:d:Q4461217|Торопец өязе]]'' | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q294126|surveyor]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-12-22 |- | 1926 | 1932 | ''[[:d:Q4296087|Степан Миронов]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-07-29 | ''[[:d:Q18797599|Порошино (Кирован гӀалин гуо)]]'' | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1959" | 1959-03-30 |- | | | ''[[:d:Q24037072|Enovk Bagratuni]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-10-21 | ''[[:d:Q212546|Akhaltsikhe]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-07-25 |- | | | ''[[:d:Q28357302|Nikolay Vasilevitsj Bobkov]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-03-09 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | | | ''[[:d:Q48956670|Felix-Yulian Nikolaevich Shklyarsky]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-11-21 | ''[[:d:Q4276948|Mala Karatul]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1955" | 1955-12-27 |- | | | [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]] | data-sort-value="1884" | 1884-03-02 | [[Уфа]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Alexander Zavaritskiy|Alexander Zavaritskiy]] | data-sort-value="1952" | 1952-07-23 |- | | | ''[[:d:Q16706044|V. M. Timofeev]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-07-08 | [[Петрозаводск]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1935" | 1935-08-03 |- | 1918 | 1926 | ''[[:d:Q4216784|Nikolay Kassin]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-12-02 | [[Гнусино]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-10-28 |- | | | ''[[:d:Q124771587|Osip Ansheles]]'' | data-sort-value="1885" | 1885 | [[Пенза]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957 |- | | | ''[[:d:Q18236400|Konstantin Beloglazov]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-11-01 | [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-12-03 |- | | | ''[[:d:Q20507934|Vladimir Lodochnokov]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-05-14 | [[Георгиевск]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | [[галим]] | [[:commons:Category:Vladimir Lodochnikov|Vladimir Lodochnikov]] | data-sort-value="1943" | 1943-01-11 |- | 1910 | 1913 | ''[[:d:Q205981|Alexander Friedmann]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-06-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4127845|The Second Saint Petersburg Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''<br/>[[галим]] | [[:commons:Category:Alexander Friedmann|Alexander Friedmann]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-16 |- | 1924 | 1933 | ''[[:d:Q17494869|Dmitry Fedotov]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-10-30 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Mikhailovich Fedotov|Dmitry Mikhailovich Fedotov]] | data-sort-value="1972" | 1972-09-25 |- | | | ''[[:d:Q130386120|Исаев Виталий Михайлович]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-01-27 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | ''[[:d:Q81475231|Реформатское училище]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-08 |- | | | ''[[:d:Q1232728|Dimitri Nalivkin]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-08-13 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-03-03 |- | | | ''[[:d:Q4163802|Nikolay Dobrokhotov]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-03-27 | [[Арзамас]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Dobrokhotov|Nikolai Dobrokhotov]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-15 |- | 1921 | | ''[[:d:Q120143464|Vladimir Komarov]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-10 | [[Таллинн]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 |- | | | ''[[:d:Q15206950|Andrey Pavlovitsj Kirikov]]'' | data-sort-value="1892" | 1892 | | | [[галим]] | | data-sort-value="1937" | 1937 |- | | | ''[[:d:Q60607243|Andrey Zhuravsky]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-12-13 | [[Чернигов|Черниһив]] | ''[[:d:Q23675254|lycée classique de Saint-Pétersbourg]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1969" | 1969-09-04 |- | | | ''[[:d:Q94289|Nikolai Kudryavtsev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-10-09 | [[Опочка]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-12-12 |- | | | ''[[:d:Q4145901|Ivan Gorsky]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-08-31 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 |- | | | ''[[:d:Q19908710|Viktor Nikolaev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-11-25 | [[Түбән Новгород]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1960" | 1960-09-25 |- | | | [[Сергей Смирнов (геолог)]] | data-sort-value="1895" | 1895-09-02 | [[Иваново]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-08-20 |- | | | ''[[:d:Q12556275|Мікалай Іванавіч Накоўнік]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-05-20 | ''[[:d:Q90881673|Nakoŭniki]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975 |- | | | ''[[:d:Q28842694|Ivan Aleksandrovich Lappo-Danilevsky]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-10-16<br/>1896-10-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2624043|Пажлар корпусы]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-03-15 |- | 1930 | 1992 | [[Нестор Толстихин]] | data-sort-value="1896" | 1896-11-09 | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-02-20 |- | | | ''[[:d:Q4085964|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-02-24 | ''[[:d:Q13651437|Striga]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[:commons:Category:Anatoliy Georgievich Betekhtin|Anatoliy Georgievich Betekhtin]] | data-sort-value="1962" | 1962-04-20 |- | 1938 | 1947 | ''[[:d:Q17495028|Nikolay Yeliseyev]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-12-07 | [[Самар]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18342390|петрограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q112134160|геолог-картограф]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-06-24 |- | | | [[Александр Логачёв]] | data-sort-value="1898" | 1898-11-11 | [[Белозерье (Сембер өлкәсе)|Белозерье]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1978" | 1978-11-08 |- | | | ''[[:d:Q112988880|Домарев, Виктор Сергеевич]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-29 | [[Бакы]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1985" | 1985-10-03 |- | | | ''[[:d:Q18084478|Naoum Solomonovitch Greïver]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-02 | [[Тихвин]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 |- | | | ''[[:d:Q41250195|Evgeny Pogrebitsky]]'' | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1976" | 1976 |- | | | ''[[:d:Q724267|Yuri Bilibin]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-05-06 | [[Ростов]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Yury Bilibin|Yury Bilibin]] | data-sort-value="1952" | 1952-05-04 |- | | | ''[[:d:Q4141148|Mikhail Godlevsky]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-10-14 | [[Варшава]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 |- | | | ''[[:d:Q120279902|Климент Звонарёв]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-27 | ''[[:d:Q4169708|Dubrovka]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | | data-sort-value="1986" | 1986 |- | | | ''[[:d:Q16702893|Nikolai G. Sudovikov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-26 | [[Акъяр]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-07-29 |- | | | ''[[:d:Q22918677|Звягин, Павел Захарович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Витебск]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1968" | 1968-12-24 |- | 1937 | 1983 | ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-18 | ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-03-04 |- | 1930 | 1959 | ''[[:d:Q137639709|Leonid Nesterov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-08-21 | ''[[:d:Q4340825|Oshta]]'' | ''[[:d:Q21660520|Институт физики Казанского (Привожского) федерального университета]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-03-24 |- | | | ''[[:d:Q4521108|Ilarion Shafranovsky]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-03-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-07-01 |- | | | ''[[:d:Q19615464|Boris Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-05-02 | ''[[:d:Q4303501|Моршанск өязе]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-08-31 |- | | | ''[[:d:Q137709257|Pavel Ivanovich Rozhdestvensky]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-02-14 | [[Орёл губернасы]] | ''[[:d:Q4258144|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975-11 |- | | | ''[[:d:Q554066|Vladimir Sobolev]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-17 | [[Луганск]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Vladimir S. Sobolev|Vladimir S. Sobolev]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-01 |- | | | ''[[:d:Q16676336|Artemiy Micklucho-Macklay]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-07-26 | [[Малын]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1980" | 1980<br/>1981 |- | | | ''[[:d:Q55973987|Evgeny Shatalov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-03 | [[Тула]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-08-09 |- | | | ''[[:d:Q131850398|Константин Георгиевич Асатур]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[инженер]] | | data-sort-value="2011" | 2011-05-24 |- | | | ''[[:d:Q30345938|Vyacheslav Melkov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 |- | | | ''[[:d:Q68638629|Драбкин, Александр Лазаревич]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-06-21 | [[Витебск]] | | [[галим]] | | data-sort-value="2008" | 2008-03-25 |- | | | ''[[:d:Q29865158|Lev Kell]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-19 | [[Тихвин]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1978" | 1978-07-17 |- | | | ''[[:d:Q120492010|Белоликов, Антонин Николаевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-07-17 | [[Красный Холм]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-27 |- | 1940 | | ''[[:d:Q16673142|Ivan Magakyan]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-03-24 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 |- | | | ''[[:d:Q125423143|Vladimir Zavaritsky]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-11-08 |- | | | ''[[:d:Q4526144|Vladimir Shor]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-08-30 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-11-12 |- | | | ''[[:d:Q41186526|Лавринович, Альберт Фомич]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-04-18 |- | 1967 | | ''[[:d:Q110655638|Арсентьев, Александр Иванович]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-05 | [[Сафоново районы]] | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-02-19 |- | | | ''[[:d:Q94484162|I︠U︡riĭ Kapkov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-29<br/>1920 | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009 |- | | | ''[[:d:Q26404802|Nikolai Medvedev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-04-06 | [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-17 |- | | | ''[[:d:Q30345813|Yury Ostrovsky]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-09 | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1996635|optician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-01-24 |- | | | ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | [[:commons:Category:Yulian Pogrebitsky|Yulian Pogrebitsky]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-08 |- | | | ''[[:d:Q55103629|Tatyana Greyver]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-07 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="2012" | 2012-05-04 |- | | | ''[[:d:Q4482090|Vladimir Fedoseyev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-12 | [[Тверь өлкәсе]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-11-29 |- | 1972 | 1980 | ''[[:d:Q21636550|Nikolai Bulychev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-17 | [[Яраң]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-28 |- | | | ''[[:d:Q120278480|Каримов, Зуфар Фазылович]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-15 | [[Түбән Каргавылы]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4525366|Aleksandr Shkurko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-28 | ''[[:d:Q19618816|Lednev]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]] | | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 |- | | | ''[[:d:Q30345968|Yury Marin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-02 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q51277028|Nikolay Proskuryakov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-01 | ''[[:d:Q18806787|Sharovitsy]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-05-17 |- | | | ''[[:d:Q97204392|Афанасьев, Владимир Георгиевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-05 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | | |- | | | ''[[:d:Q120278798|Мустафаев, Александр Сеит-Умерович]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-24 | [[Бишкәк]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | | |- | | | ''[[:d:Q30880028|לאוניד וייסברג]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-20 | [[Первоуральск]] | ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-12-29 |- | | | ''[[:d:Q4526151|Yulia Shor]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2011" | 2011-01-08 |- | | | ''[[:d:Q112536794|Aleksandr Sokolov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Sokolov (historian)|Alexander Sokolov (historian)]] | |- | 1975 | 1989 | ''[[:d:Q4418787|K.P Sidorenko]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | |- | 1980 | 1988 | ''[[:d:Q10278147|Eugene Polzik]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | 1984-09 | 2010-07 | ''[[:d:Q104247645|Pavel Talalay]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q59177479|Tatyana Aleksandrova]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[галим]]<br/>[[профессор]] | | |- | 2014-10-01 | 2022-09-26 | ''[[:d:Q104614678|Alexey V Alekseenko]]'' | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Новороссийск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[инженер]] | | |- | 1981 | | ''[[:d:Q57850976|Alekseev]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2012 | | ''[[:d:Q77885386|Miroslava B. Shabaeva]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q78042404|M. L. Rudakov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q84808154|Evgeny Zlotnikov]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1990-09-01 | | ''[[:d:Q85361644|Aleksandr Mustafaev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2019-09-01 | | ''[[:d:Q89412219|Aleksandr Danilov]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2015-09-01 | | ''[[:d:Q96771592|Natalya Borovkova]]'' | | | ''[[:d:Q1164215|National University "Zaporizhzhia Polytechnic"]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2014-06 | | ''[[:d:Q102072857|Tatiana Chvileva]]'' | | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2014-09 | | ''[[:d:Q104477928|Ekaterina Vodkailo]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2495829. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q2495829/p580:башлау,p69/Q2495829/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q104089373|Август Фёдорович Мейер]]'' | data-sort-value="1779" | 1779-03-13 | [[Һамбург]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q85307650|Гороблагодатские заводы]]'' | | data-sort-value="1857" | 1857-03-15 |- | | 1805 | ''[[:d:Q4427168|Dmitri Ivanovich Sokolov]]'' | data-sort-value="1788" | 1788 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | [[:commons:Category:Dmitri Sokolov|Dmitri Sokolov]] | data-sort-value="1852" | 1852-11-19<br/>1852 |- | 1801 | 1807 | ''[[:d:Q4169076|Leonty Dubelt]]'' | data-sort-value="1792" | 1792-09-15 | [[Россия империясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Leontiy Vasilievich Dubelt|Leontiy Vasilievich Dubelt]] | data-sort-value="1862" | 1862-04-27 |- | | 1817 | ''[[:d:Q4506815|Ilya Petrovich Tchaikovsky]]'' | data-sort-value="1795" | 1795-07-31 | [[Слабутски|Слободской]]<br/>[[Глазов]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1880" | 1880-01-21 |- | | | ''[[:d:Q18786005|Бальдауф, Фёдор Иванович]]'' | data-sort-value="1800" | 1800-03-08 | [[Иркутск губернасы]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1839" | 1839-04-02 |- | | 1823 | ''[[:d:Q57315698|Alexander Gertov]]'' | data-sort-value="1801" | 1801 | | ''[[:d:Q1463475|mintmaster]]'' | ''[[:d:Q2361481|Saint Petersburg Mint]]'' | | data-sort-value="1857" | 1857 |- | | | ''[[:d:Q67676|Gregor von Helmersen]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-09-29<br/>1803-10-11 | ''[[:d:Q25517663|Kammeri manor]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Gregor von Helmersen|Gregor von Helmersen]] | data-sort-value="1885" | 1885-02-03<br/>1885-02-15 |- | | | ''[[:d:Q4100171|Nikolai Fjodorowitsch Butenew]]'' | data-sort-value="1803" | 1803-11-24 | [[Петрозаводск]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]'' | | | data-sort-value="1870" | 1870 |- | | | ''[[:d:Q19907657|Nikolaj Ivanovič Voskobojnikov]]'' | data-sort-value="1803" | 1803 | | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | No/unknown value |- | | | ''[[:d:Q4492583|Alexander Frese]]'' | data-sort-value="1804" | 1804-02-09 | [[Курессааре]] | [[инженер]] | | | data-sort-value="1872" | 1872-08-27 |- | | | ''[[:d:Q4202927|Aleksandr Iossa]]'' | data-sort-value="1810" | 1810-12-19 | [[Карпинск]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | [[:commons:Category:Iossa AA|Iossa AA]] | data-sort-value="1894" | 1894-01-02 |- | | | ''[[:d:Q4444214|Alexei Strolman]]'' | data-sort-value="1811" | 1811 | | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1898" | 1898-12-30 |- | | | ''[[:d:Q1373475|Pavel Annenkov]]'' | data-sort-value="1813" | 1813-06-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1815782|алпавыт]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Pavel Annenkov|Pavel Annenkov]] | data-sort-value="1887" | 1887-03-08 |- | | | ''[[:d:Q21142786|Nikolai August Wilhelm von Völkner]]'' | data-sort-value="1817" | 1817-07-04 | [[Нократ губернасы]] | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q1508239|сәнәгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]'' | | | data-sort-value="1878" | 1878-12-03 |- | | | ''[[:d:Q4330063|Pavel Obukhov]]'' | data-sort-value="1820" | 1820-11-11 | [[Воткинск|Вуткин]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]]<br/>[[галим]] | | [[:commons:Category:Pavel Matvejevitsch Obukhov|Pavel Matvejevitsch Obukhov]] | data-sort-value="1869" | 1869-01-13 |- | | | ''[[:d:Q3567360|Aleksandr Georgīevich Vlangali]]'' | data-sort-value="1823" | 1823 | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q4234226|Mining Engineers Corps]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908-04-01 |- | | 1851 | ''[[:d:Q4176250|Pavel Yeremeyev]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-03-09 | [[Краснотурьинск]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>[[инженер]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1899" | 1899-01-06 |- | | | ''[[:d:Q4397353|Gennady Romanovsky]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-07-30 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Gennady Romanovsky|Gennady Romanovsky]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-05 |- | | | ''[[:d:Q4513014|A. A. Cherkasov]]'' | data-sort-value="1834" | 1834-12-12 | [[Иске Русса]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[мэр]] | | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Cherkasov|Alexander Alexandrovich Cherkasov]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-10 |- | | | ''[[:d:Q4491402|Фоллендорф, Николай Павлович]]'' | data-sort-value="1836" | 1836-11-25 | | | | | data-sort-value="1909" | 1909-11-06 |- | | | ''[[:d:Q15080880|Stanisław Leopold Podymowski]]'' | data-sort-value="1839" | 1839-04-06 | [[Варшава]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Stanisław Podymowski|Stanisław Podymowski]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-26 |- | | | ''[[:d:Q4289603|Valerian von Möller]]'' | data-sort-value="1840" | 1840-11-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Valerian Meller|Valerian Meller]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-04 |- | | | ''[[:d:Q4156289|Nikolaï Debolski]]'' | data-sort-value="1842" | 1842-11-16 | [[Санкт-Петербург]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | | data-sort-value="1918" | 1918-02-26 |- | | | ''[[:d:Q4202930|Nikolay Iossa]]'' | data-sort-value="1845" | 1845-05-07 | [[Әртә (бистә)]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-12-31 |- | | | ''[[:d:Q28360802|Ivan Pokrovsky]]'' | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ivan K. Pokrovsky|Ivan K. Pokrovsky]] | No/unknown value |- | | | ''[[:d:Q60562414|Maurycy Mitte]]'' | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Варшава]] | | | [[:commons:Category:Maurycy Mitte|Maurycy Mitte]] | data-sort-value="1900" | 1900 |- | | | ''[[:d:Q3738779|Grigori Levitski]]'' | data-sort-value="1852" | 1852-11-08 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-10-26<br/>1917 |- | | | ''[[:d:Q4236593|Nikolay Kotsovsky]]'' | data-sort-value="1853" | 1853 | | [[галим]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-11-15 |- | 1874 | 1876 | ''[[:d:Q333222|Vsevolod Garshin]]'' | data-sort-value="1855" | 1855-02-02 | ''[[:d:Q4079880|Бахмут өязе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]'' | | [[:commons:Category:Vsevolod Garshin|Vsevolod Garshin]] | data-sort-value="1888" | 1888-03-24 |- | | | ''[[:d:Q1958395|Dmitri Konovalov]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-03-10 | [[Екатеринослав губернасы]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Konovalov|Dmitry Konovalov]] | data-sort-value="1929" | 1929-01-06 |- | | | ''[[:d:Q9140096|Adam Onufrowicz]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-07-21 | [[Валоки (Хойники)|Валоки]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q4270816|Lysva Iron and Steel Plant]]'' | [[:commons:Category:Onufrovich Adam|Onufrovich Adam]] | data-sort-value="1914" | 1914-07-20 |- | 1872 | | ''[[:d:Q46566291|Narkiz Bunin]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-02-01 | ''[[:d:Q4216895|Kastornoye]]'' | ''[[:d:Q630349|war artist]]'' | | [[:commons:Category:Narkiz Bunin|Narkiz Bunin]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-13 |- | 1875 | 1880 | ''[[:d:Q113836617|Marcin Szymanowski]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-09-01 | ''[[:d:Q3063086|Tymoshivka]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q26805550|шахта хуҗасы]]'' | ''[[:d:Q27346501|Anonymous Society of Krivoy Rog Iron Ore]]''<br/>''[[:d:Q16635917|Гданцевский чугунолитейный завод]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-01-09 |- | | | ''[[:d:Q16705701|Vyacheslav Lipin]]'' | data-sort-value="1858" | 1858-12-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930-12-19 |- | 1878 | 1880 | ''[[:d:Q154707|Vladimir Shevyakov]]'' | data-sort-value="1859" | 1859-10-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4294463|Ministry of National Education]]''<br/>''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Wladimir Schewiakoff|Wladimir Schewiakoff]] | data-sort-value="1930" | 1930-10-18 |- | | | ''[[:d:Q15919425|Henryk Korwin-Krukowski]]'' | data-sort-value="1860" | 1860 | | [[инженер]] | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-19 |- | | | ''[[:d:Q16403890|Nikolai Pogrebov]]'' | data-sort-value="1860" | 1860<br/>1860-11-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Pogrebov|Nikolay Pogrebov]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 |- | | | ''[[:d:Q4133950|Arkady Harting]]'' | data-sort-value="1861" | 1861-10-20 | [[Пинск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Arcadiy Harting|Arcadiy Harting]] | No/unknown value |- | | | ''[[:d:Q2365809|Karol Bohdanowicz]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-12-17 | ''[[:d:Q744259|Ludza]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''<br/>''[[:d:Q4144712|Department of Mining]]''<br/>''[[:d:Q11815269|Polish Geological Institute]]'' | [[:commons:Category:Karol Bohdanowicz|Karol Bohdanowicz]] | data-sort-value="1947" | 1947-06-05 |- | | | ''[[:d:Q136694034|Konstantin Khatisyan]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-07-09 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1913" | 1913-10-23 |- | | 1894 | ''[[:d:Q109428162|Бєльський Степан Володимирович]]'' | data-sort-value="1865" | 1865-12-27 | ''[[:d:Q148912|Борзна]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q2443377|топограф]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q9397809|Zhytomyr Ivan Franko State University]]''<br/>''[[:d:Q12104644|Polissia National University]]''<br/>''[[:d:Q12104642|Zhytomyr Regional Museum]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-05-17 |- | | | ''[[:d:Q12086860|Більський Степан Володимирович]]'' | data-sort-value="1866" | 1866-01-08 | ''[[:d:Q148912|Борзна]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943-05-07 |- | | 1898 | ''[[:d:Q51667675|Stanislaw-Petr-Sigismund Konstantinowitsch Sobolewski]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-10-07 | [[Бяла-Подляска|Бәла-Подләска]] | ''[[:d:Q60472581|җирасты байлыкларын чыгару технологиясе галиме]]'' | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-03-04 |- | | | ''[[:d:Q96622058|Казас, Марк Ильич]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-03-18 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1164210|O.M.Beketov National University of Urban Economy in Kharkiv]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-01-03 |- | | | ''[[:d:Q1387578|Ivan Gubkin]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-09-09 | ''[[:d:Q19815175|Pozdnyakovo]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Ivan Gubkin|Ivan Gubkin]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-21 |- | | | ''[[:d:Q4296693|Vladimir Mitkevich]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-07-22 | [[Минск]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1951" | 1951-06-01 |- | | 1897 | ''[[:d:Q20512900|Armenak Sargsyants]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-04-23 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 |- | | | ''[[:d:Q17057424|Kasimir Petrovich Kalitsky]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-03-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | [[:commons:Category:Kasimir Kalizki|Kasimir Kalizki]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-28 |- | | | ''[[:d:Q4422470|Aleksandr Skochinsky]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-07-01 | [[Олёкминск]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Skochinsky|Alexander Skochinsky]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-06 |- | | | ''[[:d:Q27890572|Samson Apressov]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-07-22 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969-02-05 |- | | 1900 | ''[[:d:Q61052643|Henryk Czeczott]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-06-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Henryk Czeczott|Henryk Czeczott]] | data-sort-value="1928" | 1928-06-06 |- | | | ''[[:d:Q4255684|Aleksey Lebedev]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-08-21 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964 |- | | | ''[[:d:Q4256369|Левенсон, Лев Борисович]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-09-19 | [[Киев]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1955" | 1955-04-18 |- | | | ''[[:d:Q100558824|Михеев, Николай Степанович]]'' | data-sort-value="1879" | 1879 | | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930 |- | | 1929 | ''[[:d:Q27067475|Вайполин, Александр Фёдорович]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-04-06 | [[Краснотурьинск]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1970" | 1970-04-11 |- | | | ''[[:d:Q41574039|Бахурин, Иван Михайлович]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-10-13 | [[Зарайск]] | [[галим]] | ''[[:d:Q58346416|Тау институты]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-10-02 |- | | | ''[[:d:Q4218612|Gershko Kvasha]]'' | data-sort-value="1881" | 1881-08-18 | ''[[:d:Q1022485|Medzhybizh]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[математик]] | | | data-sort-value="1933" | 1933 |- | | | ''[[:d:Q19908921|Dominik Yefremov]]'' | data-sort-value="1881" | 1881 | ''[[:d:Q1999379|Višķi]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1925" | 1925-07-19 |- | | | ''[[:d:Q13171756|Dmitry Mushketov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Dmitry Mushketov|Dmitry Mushketov]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | | | ''[[:d:Q16408259|Aleksander Kink]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-12-04 | ''[[:d:Q31272109|Arula Rural Municipality]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="1937" | 1937-12-18 |- | | | ''[[:d:Q16706807|Dmytro Melnykov]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-09-01 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-01-06 |- | | | ''[[:d:Q4217895|Nikolai Kachalov]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-06-20 | [[Дрезден]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201812|Institute of Silicate Chemistry named after IV Grebenshchikov]]''<br/>''[[:d:Q1303887|Imperial Porcelain Factory]]''<br/>''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Kachalov|Nikolai Kachalov]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-19 |- | | 1908 | ''[[:d:Q16697444|Двойченко, Петр Абрамович]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-09-16 | [[Бердянск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q136339928|Крымский научно-исследовательский институт]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Dvoychenko|Pyotr Dvoychenko]] | data-sort-value="1945" | 1945-05-25 |- | | 1916 | ''[[:d:Q24037072|Enovk Bagratuni]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-10-21 | ''[[:d:Q212546|Akhaltsikhe]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1953" | 1953-07-25 |- | | | ''[[:d:Q48956670|Felix-Yulian Nikolaevich Shklyarsky]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-11-21 | ''[[:d:Q4276948|Mala Karatul]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1955" | 1955-12-27 |- | | | [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]] | data-sort-value="1884" | 1884-03-02 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Alexander Zavaritskiy|Alexander Zavaritskiy]] | data-sort-value="1952" | 1952-07-23 |- | | | ''[[:d:Q12157515|Mykola Stasyuk]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-05-16 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mykola Stasyuk|Mykola Stasyuk]] | data-sort-value="1943" | 1943 |- | | | ''[[:d:Q48851263|Adam Ludkiewicz]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-07-11 | | | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-07-08 |- | | | ''[[:d:Q9341814|Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-11-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q11815269|Polish Geological Institute]]'' | [[:commons:Category:Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki|Stanisław Doktorowicz-Hrebnicki]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-27 |- | | | ''[[:d:Q109279610|Повнанский Николай Фёдорович]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-07-19 | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1952" | 1952-02-13 |- | | | ''[[:d:Q1232728|Dimitri Nalivkin]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-08-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-03-03 |- | | | ''[[:d:Q24350701|Dmitriy Fjodorovitsj Moerasjov]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-04-05 | [[Рига]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-03-27 |- | | 1917 | ''[[:d:Q67211377|Maxim Konrad Elias]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-08-12 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-05-06 |- | | | ''[[:d:Q114556485|Sergei Kovalevsky]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-01-25 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975-05 |- | 1907 | 1921 | ''[[:d:Q120143464|Vladimir Komarov]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-10 | [[Таллинн]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 |- | | 1918 | ''[[:d:Q3495280|Klaudzi Duzh-Dusheuski]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-03-27 | [[Глыбокае (шәһәр)|Һлыбокае]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2088544|Беларускі нацыянальны камісарыят]]''<br/>''[[:d:Q13033366|Central Belarusian Concil of Wilno and Grodno]]''<br/>''[[:d:Q13028699|Belarusian Society for Aid to War Victims]]''<br/>''[[:d:Q3917343|Belarusian Gymnasium of Vilnia]]''<br/>''[[:d:Q1756541|Vytautas Magnus University]]''<br/>''[[:d:Q6517842|Lithuanian Ministry for Belarusian Affairs]]''<br/>''[[:d:Q17047051|Беларускі сцяг]]''<br/>''[[:d:Q13133547|Kryvič]]''<br/>''[[:d:Q117301954|Літбудпраект]]'' | [[:commons:Category:Klaudzi Duzh-Dusheuski|Klaudzi Duzh-Dusheuski]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-25 |- | | | ''[[:d:Q4061147|Semyon Aleksandrov]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-01-01 | [[Шахты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q113408777|Восточный научно-исследовательский институт золота и редких металлов]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-01-02 |- | | | ''[[:d:Q59455405|Ivan Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-08-27 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Kuznetsov|Ivan Kuznetsov]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-09 |- | | | ''[[:d:Q115047869|Valentina Borisovna Trizna]]'' | data-sort-value="1892" | 1892<br/>1896-09-28 | [[Кәттәкурган]]<br/>[[Минск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-04-12 |- | | | ''[[:d:Q94289|Nikolai Kudryavtsev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-10-09 | [[Опочка]] | ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-12-12 |- | | | ''[[:d:Q4318203|Vasilij Petrovič Nechorošev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-10-14 | [[Ырынбур]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1977" | 1977-01-17 |- | | | ''[[:d:Q19908710|Viktor Nikolaev]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-11-25 | [[Түбән Новгород]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1960" | 1960-09-25 |- | | 1920 | ''[[:d:Q28922802|Konstantin Paffengoltz]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-03-17 | [[Албинецул Веки (Фылешти)]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]'' | [[:commons:Category:Konstantin Paffengoltz|Konstantin Paffengoltz]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-24 |- | | | ''[[:d:Q104535613|Grigory Padalka]]'' | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Дон гаскәре өлкәсе|Тын гаскәре өлкәсе]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 |- | | | ''[[:d:Q4383147|Władimir Ptucha]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-04-06 | [[Чернигов губернасы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-04-25 |- | | 1927 | ''[[:d:Q60545792|Constantin Voynovskiy-Kriger]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-12-03<br/>1894-12-15 | [[Vilnius|Вилнүс]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-03-02<br/>1979-02-03 |- | | | ''[[:d:Q132859579|Брайнин Иосиф Ефимович]]'' | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Витебск]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4166239|Donetsk Metallurgical Plant]]''<br/>''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | | |- | 1913 | 1919 | [[Сергей Смирнов (геолог)]] | data-sort-value="1895" | 1895-09-02 | [[Иваново]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-08-20 |- | | 1921 | ''[[:d:Q109492072|Куличихин, Николай Иванович]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-05-12 | [[Тамбов өлкәсе]] | | | | data-sort-value="1973" | 1973-03-28 |- | | | ''[[:d:Q2642216|Aleksandr Vologdin]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-02-28 | [[Саликам өязе]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-09-28 |- | | | ''[[:d:Q114903067|Александър Альошков]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-02 | | | | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | | | ''[[:d:Q4085964|Anatoliy Georgievich Betekhtin]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-02-24 | ''[[:d:Q13651437|Striga]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Anatoliy Georgievich Betekhtin|Anatoliy Georgievich Betekhtin]] | data-sort-value="1962" | 1962-04-20 |- | | 1924 | ''[[:d:Q12157346|N. A. Starikov]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-03-21 | ''[[:d:Q4174064|Yedrovo]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[галим]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-06-04 |- | | | ''[[:d:Q12864518|Vladimir Kreyter]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-10-12 | [[Новокузнецк]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>[[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | | data-sort-value="1966" | 1966-12-31 |- | | | ''[[:d:Q16706290|Man'kovskiy Il'ich]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-03-19 | [[Бронницы]] | [[инженер]] | ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-04-08 |- | | | ''[[:d:Q22954606|Pyotr Petrovič Berg]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-12-25 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-06-20 |- | | | ''[[:d:Q19907538|Alexander Burov]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-08-30 | ''[[:d:Q4080721|Bezhetsky Uyezd]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Burov|Alexander Burov]] | data-sort-value="1967" | 1967-11-02 |- | | | ''[[:d:Q30346092|Aleksandr Krasilnikov]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-22 | ''[[:d:Q19685678|Будихино]]'' | ''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]'' | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-12 |- | | | ''[[:d:Q84723900|Boris Boky]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-01-24 | [[Киев]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-05-13 |- | | 1925 | ''[[:d:Q112988880|Домарев, Виктор Сергеевич]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-29 | [[Бакы]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-10-03 |- | | 1931 | ''[[:d:Q4094800|Ramazan Borukaev]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-01-12 | ''[[:d:Q4191882|Zilga]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-07-09 |- | | | ''[[:d:Q4233023|Dmitrii S. Korzhinskii]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-09-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985-12-16 |- | | | ''[[:d:Q7938579|Vladimir Porfiriev]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-06-26 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]''<br/>''[[:d:Q12074570|Institute of Geological Sciences]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-01-30 |- | | | ''[[:d:Q12556289|Николай Лазаревич Бубличенко]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-09 | | [[галим]] | | | data-sort-value="1990" | 1990-07-02 |- | | | ''[[:d:Q12562595|Смирнов Василий Иванович]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-02-11 | [[Ярыслау губернасы|Ярыслау гөбернәсе]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1534138|National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-07-02 |- | | | ''[[:d:Q19692696|Ierokhim Epshteyn]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-07-27 | ''[[:d:Q2625702|Usvyaty]]'' | [[инженер]] | | | data-sort-value="1981" | 1981-10-20 |- | | | ''[[:d:Q28358930|Michail Albow]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-27 | [[Никольск (Вологда өлкәсе)]] | [[галим]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | | data-sort-value="1984" | 1984-04-03 |- | | | ''[[:d:Q53020363|Казачек, Анатолий Петрович]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-11-02 | [[Кременец|Кременетс]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967 |- | | | ''[[:d:Q2164560|Roman Hecker]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]'' | [[:commons:Category:Roman Hecker|Roman Hecker]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-15 |- | | | ''[[:d:Q4172612|Lidia Ivanovna Dyomkina]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-01-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q12376667|технолог]]'' | ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-03-29 |- | | 1928 | ''[[:d:Q18084478|Naoum Solomonovitch Greïver]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-02 | [[Тихвин]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 |- | | | ''[[:d:Q41250195|Evgeny Pogrebitsky]]'' | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Багушэвичы (Бярэзинский районы)|Багушэвичы]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1976" | 1976 |- | | | ''[[:d:Q724267|Yuri Bilibin]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-05-06 | [[Ростов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q21659437|Гинцветмет]]''<br/>''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Yury Bilibin|Yury Bilibin]] | data-sort-value="1952" | 1952-05-04 |- | | | ''[[:d:Q16435485|Γκεόργκι Μεντόγιεφ]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-06-17 | [[Дигора]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 |- | | | ''[[:d:Q21177784|Sergiev Grigorevitş]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-04-23 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-08-26 |- | | | ''[[:d:Q111621761|Yury Sheinmann]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-06-17 | [[Киев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1974" | 1974-04-04 |- | | | ''[[:d:Q4096708|Игнатий Брод]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-10-25 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-07-16 |- | | | ''[[:d:Q4141148|Mikhail Godlevsky]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-10-14 | [[Варшава]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 |- | | | ''[[:d:Q4503178|Valentin Tsaregradsky]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-07-11 | [[Чирмешәндәге Никольское]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4430599|Союззолото (акционерное общество)]]''<br/>''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-08-05 |- | | | ''[[:d:Q15066791|Mykola Zaitsev]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-12-29 | ''[[:d:Q24287349|Lyubnitsa]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-09-21 |- | | 1924 | ''[[:d:Q19907983|Nikolay Vassoevich]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-17 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1981" | 1981-11-24 |- | | 1926 | ''[[:d:Q24010678|Mikhail Dobrokhotov]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-15 | [[Арзамас]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1978" | 1978-03-30 |- | | | ''[[:d:Q70250966|Vasily Kotlyar]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-08-14 | ''[[:d:Q13637137|Пятроўка (Злынкаўскі раён)]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]''<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-11 |- | | | ''[[:d:Q120279902|Климент Звонарёв]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-27 | ''[[:d:Q4169708|Dubrovka]]'' | | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1986" | 1986 |- | | | ''[[:d:Q4245329|Anatoly Kuzmin]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-11-20 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="1954" | 1954-10-28 |- | | | ''[[:d:Q4428054|Иван Иванович Соловьёв]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-07-14 | | [[галим]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970 |- | | | ''[[:d:Q12541536|Евлампий Иванович Антоновский]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-11 | ''[[:d:Q20152486|Шухра]]'' | | | | data-sort-value="1946" | 1946-05-24 |- | | | ''[[:d:Q15065875|Vladimir Ditmar]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-07-23 | [[Иске Оскол]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-03-27 |- | | | ''[[:d:Q22918677|Звягин, Павел Захарович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Витебск]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1968" | 1968-12-24 |- | | | ''[[:d:Q28359249|Vladimir Alekseevitsj Sokolov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-03-01 | | | ''[[:d:Q12074569|Satpayev Institute of Geological Sciences]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-04-01 |- | | | ''[[:d:Q120266619|Бреховских, Феодосий Максимович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-03-14 | ''[[:d:Q19657267|Стрункино]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="1965" | 1965 |- | | | ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-18 | ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]'' | ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q123471100|Всесоюзный научно-исследовательский институт горной геомеханики и маркшейдерского дела]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-03-04 |- | | 1936 | ''[[:d:Q141133537|Mikhail Shestopalov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-22 | [[Златоуст]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4344163|Andrey Dmitrievitsj Panov]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-10-02 | ''[[:d:Q4397813|Roslavlsky Uyezd]]'' | | | | data-sort-value="1963" | 1963-05-25 |- | | | ''[[:d:Q4404273|Vasiliy Petrovitsj Savtsjenko]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-01-14 | [[Воронеж губернасы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4294488|ССРБ Нефть сәнәгате министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q4131780|Gazprom VNIIGAZ]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-03-31 |- | | | ''[[:d:Q16667535|Александр Крылов]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-08-01 | ''[[:d:Q2395512|Tatevo]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | data-sort-value="1981" | 1981-05-11 |- | | | ''[[:d:Q109494820|Вознесенский, Дмитрий Владимирович]]'' | data-sort-value="1904" | 1904 | [[Якутск]] | | | | data-sort-value="1956" | 1956 |- | | | ''[[:d:Q16438165|Georgij Leontʹevič Kušev]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-03-11 | [[Рәүде (Свердловск өлкәсе)|Рәүде]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-04-24 |- | | | ''[[:d:Q4362523|Boris Piip]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-10-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-03-10 |- | | 1934 | ''[[:d:Q24010215|Igor Gubin]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-18 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201777|Schmidt Institute of Physics of the Earth]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-07-15 |- | | | ''[[:d:Q65126731|Nikolay Koktomov]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-01-16 | ''[[:d:Q69096|Yarensk Uyezd]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | data-sort-value="1963" | 1963-08-02 |- | | | ''[[:d:Q112992696|Куприянов, Фёдор Андрианович]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-12-24 | ''[[:d:Q4344403|Panfílovo]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-04-04 |- | | 1929 | ''[[:d:Q121605934|Orest Sergejevič Bogdanov]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q30263299|Mekhanobr Appliances]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-01-10 |- | | | ''[[:d:Q19615464|Boris Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-05-02 | ''[[:d:Q4303501|Моршанск өязе]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1990" | 1990-08-31 |- | | | ''[[:d:Q36019864|Pavel Titov]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-10 | ''[[:d:Q4129947|Vyshgorodok]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-09-12 |- | | | ''[[:d:Q39083100|Стугарев, Андрей Савельевич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-08-20 | [[Смоленск губернасы|Смоленск гөбернәсе]] | | | | data-sort-value="1979" | 1979-10-10 |- | | | ''[[:d:Q64438520|Fedor Volfson]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-31 | [[Сидаравичы (Магилёвский районы)|Сидаравичы]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989-04-26 |- | | 1936 | ''[[:d:Q84718040|Sergueï Ivanovitch Tchernov]]'' | data-sort-value="1907" | 1907 | [[Кукан]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996 |- | | | ''[[:d:Q86094742|Омельченко, Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-30 | | | | | data-sort-value="1988" | 1988-06-17 |- | | 1936 | ''[[:d:Q124769758|Конев, Анисим Кузьмич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907 | [[Яңа Зыбков]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | No/unknown value |- | | 1934 | ''[[:d:Q138609734|Меняйлов, Александр Алексеевич]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-09-02 | [[Самар]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | 1932 | 1935 | ''[[:d:Q54828|Ivan Yefremov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-04-10 | ''[[:d:Q4827|Vyritsa]]'' | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]'' | [[:commons:Category:Ivan Yefremov|Ivan Yefremov]] | data-sort-value="1972" | 1972-10-05 |- | | 1930 | ''[[:d:Q554066|Vladimir Sobolev]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-17 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''<br/>''[[:d:Q4294140|Fersman Mineralogical Museum]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir S. Sobolev|Vladimir S. Sobolev]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-01 |- | | 1933 | ''[[:d:Q4396309|Ivan Rozhkov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-08-20 | ''[[:d:Q21669440|Ivanino]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''<br/>''[[:d:Q19909683|Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-07-30 |- | | | ''[[:d:Q15079180|Pavel Melnikov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q16655710|Obruchev Permafrost Institute of the USSR Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-07-21 |- | | | ''[[:d:Q16676336|Artemiy Micklucho-Macklay]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-07-26 | [[Малын]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1980" | 1980<br/>1981 |- | | 1930 | ''[[:d:Q55973987|Evgeny Shatalov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-03 | [[Тула]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-08-09 |- | | | ''[[:d:Q60034724|Panteleymon Nikolaevitsj Panjukov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-04 | ''[[:d:Q23978138|Nyobdino]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q16692601|Rosgeologia]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-02-17 |- | | | ''[[:d:Q105945844|Peter Kayukov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-25 | ''[[:d:Q4134456|Gvardeytsy village]]'' | ''[[:d:Q35380338|гидрогеолог]]'' | | [[:commons:Category:Peter Kayukov|Peter Kayukov]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-12 |- | | | ''[[:d:Q2255261|Ioann Vendland]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q189854|мәтран]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-03-25 |- | | | ''[[:d:Q4256621|Oleg Levitsky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-03-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-01-24 |- | | | ''[[:d:Q12083724|Georgy Boky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201552|РФА бәллүрбелем институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]''<br/>''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201622|Россия фәннәр академиясе Себер бүлекчәсенең Анатолий Васильевич Николаев исемендәге Органик булмаган химия институты]]''<br/>''[[:d:Q2537306|VINITI]]''<br/>''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-04 |- | | | ''[[:d:Q12097176|Heorhii Horshkov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-04-11 | ''[[:d:Q4383356|Pudlivtsi]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]'' | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-11-18 |- | | 1931 | ''[[:d:Q36566908|Georgii Pavlovich Radchenko]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-02-07 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-04-02 |- | | | ''[[:d:Q2642837|Aleksandr Rudakov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-08-29 | ''[[:d:Q368856|Полоһы]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966-07-10 |- | | | ''[[:d:Q18634727|Vasily Pavlov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Россия империясе]] | [[офицер]] | | | data-sort-value="1962" | 1962 |- | | 1934 | ''[[:d:Q20509436|Հակոբ Դոնաբեդով]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-03 | [[Үнъе (Үнье)]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q113407999|Institute of Geology for the Development of Fossil Fuels]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-12-04 |- | | | ''[[:d:Q29359435|Leonid Nikolaevitsj Rozanov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-16 | [[Краснодар]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | | | ''[[:d:Q113374953|Akop Tigranovich Donabedov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-03 | [[Төркия]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4425786|Vasiliy Alekseevitsj Sobko]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-03-22 | [[Харьков губернасы]] | | | | data-sort-value="2004" | 2004-09-30 |- | | | ''[[:d:Q16437102|Στεπάν Μπατίστσεφ-Ταράσοφ]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-08-01 | ''[[:d:Q4108566|Verhnie Belozerki]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-03-26 |- | | | [[Екатерина Анкинович]] | data-sort-value="1911" | 1911-12-07 | [[Ялчык]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-07-10 |- | | | ''[[:d:Q18277216|V. N. Saks]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-04-09 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q1589820|Chief Directorate of the Northern Sea Route]]''<br/>''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-02-17<br/>1979 |- | | | ''[[:d:Q18277882|Αντρέι Σμόλκο]]'' | data-sort-value="1911" | 1911 | | [[галим]] | | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | | | ''[[:d:Q29865458|Vasiliy Sinitsyn]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1977" | 1977-01-23 |- | | | ''[[:d:Q30345938|Vyacheslav Melkov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 |- | | | ''[[:d:Q65031995|Lev Krasnyi]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-03-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-05-25 |- | | | ''[[:d:Q110677935|Anatoly Tarkhov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-05-01 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Tarkhov|Anatoly Tarkhov]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-02 |- | | | ''[[:d:Q11763403|Ludger Szklarski]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-26 | [[Луцк|Лутск]] | [[инженер]] | ''[[:d:Q414245|AGH University of Science and Technology]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-07-19 |- | | | ''[[:d:Q12563089|Stepan Ankinovich]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-04 | [[Орша районы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-06-16 |- | | 1935 | ''[[:d:Q13172565|Dmitry Rezvoy]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-08-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-08-27 |- | | | ''[[:d:Q21092077|Semjon Alekseevitsj Visjeratin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912 | [[Корткерос]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996 |- | | | ''[[:d:Q29865158|Lev Kell]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-19 | [[Тихвин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1978" | 1978-07-17 |- | | | ''[[:d:Q56310392|Годин, Юрий Николаевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912 | | [[галим]] | | | data-sort-value="1962" | 1962 |- | | 1938 | ''[[:d:Q63087476|Вера Флоровская]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-02-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]''<br/>''[[:d:Q1749879|пенсионер]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-01-22 |- | | | ''[[:d:Q104051641|Lida Kogoshvili]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-04-26 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-01-23 |- | | 1939 | ''[[:d:Q112989381|Дарьяльский, Владимир Алексеевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-13 | ''[[:d:Q372935|Demyansk]]''<br/>[[Новгород губернасы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4327355|Авраамий Павлович Завенягин исемендәге Норильск тау-металлургия комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-11-27 |- | | | ''[[:d:Q120492010|Белоликов, Антонин Николаевич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-07-17 | [[Красный Холм]] | ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-27 |- | | | ''[[:d:Q4523827|Nikolay Shilo]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-03-25 | [[Биштау]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-06-08 |- | | | ''[[:d:Q56310547|Малкин, Иосиф Михайлович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-03-05 | [[Могилёв]] | | | | data-sort-value="1973" | 1973-08-19 |- | | | ''[[:d:Q84722347|Мучник, Владимир Семёнович]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-10-03 | [[Боровичи]] | | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-12-05 |- | | | ''[[:d:Q16673142|Ivan Magakyan]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-03-24 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 |- | | | ''[[:d:Q29865287|Nikolay Marinov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-05-19 | [[Мәскәү]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-05-27 |- | | | ''[[:d:Q125423143|Vladimir Zavaritsky]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-06-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-11-08 |- | | 1938 | ''[[:d:Q4312612|Vasily Nalivkin]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-04-17 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-11-05 |- | | 1940 | ''[[:d:Q97276804|Ивашенцов, Александр Глебович]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-04 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q4294326|Ministry of Geology]]''<br/>''[[:d:Q497757|Gosplan]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-10-24 |- | | | ''[[:d:Q4156774|Michail Nikolaevitsj Dedjukin]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-10-10 | [[Сарытау]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-07-29 |- | | | ''[[:d:Q12157726|Oleg Stepanenko]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-01-26 | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]'' | | | |- | | 1943 | ''[[:d:Q96186507|Ядвіга Аляксандраўна Мацяеўская]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-04-07 | [[Санкт-Петербург]] | | | | data-sort-value="1996" | 1996 |- | 1937 | 1941 | ''[[:d:Q112229803|Мацеєвська Ядвіга Олександрівна]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-11-20 |- | | | ''[[:d:Q4519699|Aleksandr Shalimov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-03-30<br/>1917-04-12 | [[Тамбов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-02-04 |- | | | ''[[:d:Q17045921|Мікалай Калістратавіч Вайцяхоўскі]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-03-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q212948|партизан]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q25448247|Uhtizhemlag]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-02-09 |- | | 1938 | ''[[:d:Q120267251|Глебовский, Юрий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | | | | data-sort-value="2001" | 2001<br/>2002 |- | | | ''[[:d:Q41186526|Лавринович, Альберт Фомич]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2004" | 2004-04-18 |- | | | ''[[:d:Q21657063|Գրիգոր Փիջյան]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-09-01 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q21697936|Institute of Geological Sciences of National Academy of Sciences of Armenia]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998 |- | | 1948 | ''[[:d:Q94484162|I︠U︡riĭ Kapkov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-29<br/>1920 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2009" | 2009 |- | | | ''[[:d:Q4277937|Borys Malynovskyi]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-24 | ''[[:d:Q3838421|Lukh]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | ''[[:d:Q6405696|NASU Institute of Electrodynamics]]''<br/>''[[:d:Q4201543|Glushkov Institute of Cybernetics]]''<br/>''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-11-13 |- | | | ''[[:d:Q15068779|Lev Klimov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-04-15 | [[Петергоф|Петерһоф]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1999" | 1999-02-26 |- | | | ''[[:d:Q24010838|Alexander Zhamoida]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-12-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-28 |- | | | ''[[:d:Q4147631|Igor Sergeyevich Gramberg]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-06-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | [[:commons:Category:Igor Gramberg|Igor Gramberg]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-19 |- | | | ''[[:d:Q4275887|Pyotr Makovetsky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-09-25 | [[Мянюцева]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980 |- | | | ''[[:d:Q12159801|Vladimir Talala]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-08-22 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | | 1951 | ''[[:d:Q123199626|Nikolay Bobkov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-03 | [[Нижгар губернасы|Түбән Новгород губернасы]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Bobkov|Nikolay Bobkov]] | data-sort-value="1953" | 1953-08-25 |- | | | ''[[:d:Q133570963|Yan Pakhlo]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989-03-21 |- | | | [[Михаил Ковалёв]] | data-sort-value="1925" | 1925-08-16 | [[Дубравица (Климавицкий районы)|Дубравица]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-07-05 |- | | | ''[[:d:Q55106724|Машьянов, Николай Порфирьевич]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-06 | ''[[:d:Q2627848|Tarnogsky District]]'' | | | | data-sort-value="1997" | 1997-09-08 |- | | 1950 | ''[[:d:Q12540719|Дмитрий Андреевич Венков]]'' | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Кинешма|Киңәшмә]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4412495|North Kazakhstan State University]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000<br/>1999-07-26 |- | | | ''[[:d:Q21645770|Alexey Dmitrievich Shcheglov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-28 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-06-15 |- | | | ''[[:d:Q140439443|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-01 | [[Kireç|Киреч]] | | ''[[:d:Q4299229|Mahilioŭ chemical fibers plant]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-11-05 |- | | | ''[[:d:Q4089283|Yury Bogdanov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-01 | [[Вологда]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | |- | | 1951 | ''[[:d:Q4429309|Oleg Georgijewitsch Sorochtin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-17 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1113838|климатолог]]''<br/>''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]'' | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''<br/>''[[:d:Q98767231|All Russian Scientific Research Institute of Geophysical Prospecting]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-06-21 |- | | 1962 | ''[[:d:Q120266952|Панкрушин, Виктор Иванович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-28 | [[Сызран]] | | | | data-sort-value="2019" | 2019-08-21 |- | | 1951 | ''[[:d:Q120507736|Бражникова, Мира Петровна]]'' | data-sort-value="1927" | 1927 | [[Ростов өлкәсе]] | [[инженер]] | ''[[:d:Q56697689|Кривбасспроект]]''<br/>''[[:d:Q30879075|Механобрчермет]]'' | | |- | | 1950 | ''[[:d:Q131870287|Victor Masaitis]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-21<br/>1927 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Victor Masaitis|Victor Masaitis]] | data-sort-value="2019" | 2019-07-21<br/>2019 |- | | | ''[[:d:Q4149704|Nikolay Konstantinovitsj Grinko]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Милькавичы (Навагрудский районы)|Милькавичы]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-05 |- | | | ''[[:d:Q4173740|Vyacheslav Yegorov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-02 | [[Мосальск]] | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-11-01 |- | | | ''[[:d:Q13478602|Taras Gavrilovitsj Desjatkin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-26 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-02-14 |- | | | ''[[:d:Q113412711|Казицын, Юрий Владимирович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-25 | ''[[:d:Q4268090|Луговой (Тамалан кӀошт)]]'' | | | | data-sort-value="1976" | 1976-08-09 |- | | 1952 | ''[[:d:Q120279269|Il‘tezar Il‘jič Abramovič]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-19 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-10-12 |- | | 1954 | ''[[:d:Q136141574|Пётр Міхайлавіч Судзілоўскі]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-13 | [[Судзилы]] | | ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]''<br/>''[[:d:Q4315007|Беларусь милли тарих архивлары]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-02-14 |- | | 1953 | ''[[:d:Q130412591|Anatoly Botkunov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-31 | [[Раевка (Әлшәй районы)|Раевка]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996-10-14 |- | | | ''[[:d:Q4400114|Dmitry Rundkvist]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4146793|Vernadsky State Geological Museum]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Rundkvist|Dmitry Rundkvist]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-15 |- | | 1953 | ''[[:d:Q22919537|Vladimir Milashev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-28 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Milashev|Vladimir Milashev]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-22 |- | | | ''[[:d:Q28097220|Vadim Arkadevitsj Sajusjev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-16 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | [[:commons:Category:Yulian Pogrebitsky|Yulian Pogrebitsky]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-08 |- | | | ''[[:d:Q4190180|Борис Семенович Зейлик]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-05 | [[Одесса]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-29 |- | | | ''[[:d:Q4269741|Felix Lurie]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q819438|Mining technologist]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-06-17 |- | | | ''[[:d:Q4416826|Konstantin Sergeev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-25 | ''[[:d:Q4274875|Майково]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-04-29 |- | | | ''[[:d:Q20745341|Lev Kuklin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-17 | [[Яңа Зыбков]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-06-22 |- | | | [[Сергей Крылов]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-06 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-01-20 |- | | | ''[[:d:Q55103629|Tatyana Greyver]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-07 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2012" | 2012-05-04 |- | | | ''[[:d:Q56309995|Jurij Michajlovič Kartašov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-29 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-05-15 |- | | 1954 | ''[[:d:Q109358245|Vladimir Nazarovich Zemisev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-23 | [[Кировград]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q123471100|Всесоюзный научно-исследовательский институт горной геомеханики и маркшейдерского дела]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-09-22 |- | | 1954 | ''[[:d:Q113882305|Мальцев Веніамін Миколайович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-11 | ''[[:d:Q18771237|Vorovatka]]'' | [[язучы]] | ''[[:d:Q4166078|Donbasantracyt]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-06-11 |- | | 1954 | ''[[:d:Q129651783|Jams Savrasov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-05 | ''[[:d:Q4412331|Төньяк край]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | [[:commons:Category:James Savrasov|James Savrasov]] | data-sort-value="2008" | 2008-11-18 |- | | | ''[[:d:Q131190557|Борис Борисович Кудряшов]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q63346063|geological surveying]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-04-12 |- | | | [[Каһһәр Мәхкәмов]] | data-sort-value="1932" | 1932-04-16 | [[Хуҗанд|Хуҗант]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-06-08 |- | | 1954 | ''[[:d:Q21636550|Nikolai Bulychev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-17 | [[Яраң]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-28 |- | | | ''[[:d:Q66436551|Yury Mstislavovich Smirnov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-11-04 | [[Удомля]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4186932|Zaporozhye Titanium & Magnesium Combine]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-02-08 |- | | 1956 | ''[[:d:Q133443816|Irina Dobrokhotova]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-12-09 |- | | 1955 | ''[[:d:Q134453182|Nikolay Romanov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Romanov|Nikolay Romanov]] | |- | | | ''[[:d:Q1805456|Alexander Gorodnitsky]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q215144|bard]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Gorodnitsky|Alexander Gorodnitsky]] | |- | | | ''[[:d:Q4096576|Vladimir Britanishsky]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-16 | [[Санкт-Петербург]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-24 |- | 1952 | 1957 | ''[[:d:Q4406141|Marina Evgen'evna Sal'e]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q4201468|Institute of Precambrian Geology and Geochronology]]''<br/>''[[:d:Q4258153|Leningrad Popular Front]]''<br/>[[Россия Халык депутатлары җыены|Русия Халык депутатлары җыены]]<br/>''[[:d:Q4258599|Lensovet]]''<br/>''[[:d:Q113410867|Free Democratic Party of Russia]]''<br/>''[[:d:Q4157644|Democratic Russia]]'' | [[:commons:Category:Marina Salye|Marina Salye]] | data-sort-value="2012" | 2012-03-21 |- | | | ''[[:d:Q4526785|Genrikh Shteynberg]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-13 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-28 |- | | | ''[[:d:Q16629739|Mark Verba]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-04 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-11-05 |- | | | ''[[:d:Q30345921|Valery Mironenko]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-01 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201471|Е. М. Сергеев ис. РФА геоэкология институты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-26 |- | | | ''[[:d:Q39040022|Victor Glebovitskiy]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-26 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-18 |- | | | ''[[:d:Q39389070|David Dodin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-04-21 |- | | | ''[[:d:Q60660077|Leonid Sosnovski]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-25 | [[Палессе (Чачэрский районы)|Палессе]] | [[галим]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q6510229|Belarusian State University of Food and Chemical Technologies]]''<br/>''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]''<br/>''[[:d:Q56153119|Alexandrovsky Machine Building Plant]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-02-10 |- | | 1958 | ''[[:d:Q137427778|Kuluntariy Nogovitsyn]]'' | data-sort-value="1935" | 1935 | ''[[:d:Q16829056|Antonovka]]'' | [[инженер]] | ''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997 |- | | | ''[[:d:Q4163432|Николай Добрецов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Dobretsov|Nikolai Dobretsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | | | ''[[:d:Q15065463|Sergey Goldin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-05-18 |- | | 1966 | ''[[:d:Q33091901|Igor Tolstikhin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16335312|геохимик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q47453031|Геннадий Павлович Лузин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-04-04 | [[Мияс]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-01-25 |- | | 1962 | ''[[:d:Q502041|Andrei Bitov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[:commons:Category:Andrei Bitov|Andrei Bitov]] | data-sort-value="2018" | 2018-12-03 |- | | | ''[[:d:Q2914853|Хазрет Совмен]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-01 | ''[[:d:Q4072767|Afipsip]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Hazret Sovmen|Hazret Sovmen]] | |- | | | ''[[:d:Q4154667|Mikhail Danilov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-14 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Danilov|Mikhail Danilov]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-05 |- | | | ''[[:d:Q23656248|Viktor Fjodorovitsj Netsjaev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-28 | ''[[:d:Q4484199|Filistovo]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[эшкуар]] | | | data-sort-value="2009" | 2009-12-02 |- | | | ''[[:d:Q29358627|Michail Daniilovitsj Belonin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-29 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127526|All Russia Petroleum Research Exploration Institute]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-09-12 |- | | | ''[[:d:Q90020494|Efryushina Ninel]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-22 | ''[[:d:Q559317|Anna]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4483580|Institute of Physical Chemistry]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q110856267|Sergey Ivanovich Romanovsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-08-24 |- | | | ''[[:d:Q115236332|Пётр Мікалаевіч Касцюковіч]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-22 | [[Вяляцичы (Барысавский районы)|Вяляцичы]] | | ''[[:d:Q55216985|Інстытут меліярацыі НАН Беларусі]]''<br/>''[[:d:Q55713524|Faculty of Civil Engineering of BNTU]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-11-09 |- | | 1959 | ''[[:d:Q132396804|Vladimir Grib]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q4412003|Severalmaz]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Pavlovich Grib|Vladimir Pavlovich Grib]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-25 |- | | | ''[[:d:Q12090780|Boris Ivanovitsj Voevoda]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-03 | [[Анапа]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-01-27 |- | | | ''[[:d:Q126969711|Олег Фёдорович Путиков]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-03 | [[Санкт-Петербург]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-30 |- | | | ''[[:d:Q4394233|Nikolay Rzhevsky]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-16 | [[Санкт-Петербург]] | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4525366|Aleksandr Shkurko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-28 | ''[[:d:Q19618816|Lednev]]'' | [[галим]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 |- | | 1961 | ''[[:d:Q30345968|Yury Marin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | | | ''[[:d:Q85967223|Pranabjyoti Deka]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-21 | [[Kälküttä|Кәлкүттә]] | [[язучы]]<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q14972848|лексикограф]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4475791|Gauhati University]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-04-06 |- | | | ''[[:d:Q96143913|Anatoliy Kapustin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-10 | [[Бобруйск|Бабруйск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoliy Kapustin|Anatoliy Kapustin]] | |- | | 1965 | ''[[:d:Q17043689|V. A. Ermolenko]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-31 | [[Әулиекүл]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q17043277|Institute of Geological Sciences of the National Academy of Sciences of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-09-22 |- | | | ''[[:d:Q29865185|Anatoly Kozyrev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-26 | [[Сычёвка районы]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4144711|Mining Institute KSC RAS]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q51277028|Nikolay Proskuryakov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-01 | ''[[:d:Q18806787|Sharovitsy]]'' | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | data-sort-value="1994" | 1994-05-17 |- | | | ''[[:d:Q55650218|Georgiĭ Paruirovich Avetisov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-24 | [[Тверь]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q107017212|некрополист]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-10-27 |- | | | ''[[:d:Q115618962|Леанід Анатольевіч Барысенка]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-03 | [[Шклов|Шклоу]] | | ''[[:d:Q3918587|Беларусь-Россия университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q11817616|Pyotr Kaluhin]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-13 | ''[[:d:Q20122491|Кудзіна]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]'' | | |- | | 1965 | ''[[:d:Q109487254|Vitaly A. Stepanov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-15 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q887753|Punsalmaagiin Ochirbat]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-23 | ''[[:d:Q167764|Zavkhan Province]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Punsalmaagiin Ochirbat|Punsalmaagiin Ochirbat]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-17 |- | | | ''[[:d:Q15063191|Vitalij Fortygin]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1980 | ''[[:d:Q128568924|László Bánhidi]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-27 | ''[[:d:Q668318|Sárospatak]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-11-09 |- | | | ''[[:d:Q2626950|Valery Serdyukov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | [[Харошавка (Буда-Кашалёвский районы)|Харошавка]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valery Serdyukov|Valery Serdyukov]] | |- | | | [[Станислав Филиппов]] | data-sort-value="1945" | 1945-09-26 | ''[[:d:Q925845|Otradnensky District]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-10 |- | | | ''[[:d:Q111286524|Gennady Shirokonosov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-29 | | | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4159769|Afiyaddin Cəlilov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-01 | [[Нахчыван]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994-09-29 |- | | 1971 | ''[[:d:Q106430322|Анатолій Данілавіч Смычнік]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-13 | [[Заелица]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q815266|Belaruskali]]'' | | |- | | 1971 | ''[[:d:Q130606891|Henrietta Altman-Kissinger]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-21 | [[Выборг]] | ''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q30345673|Vyacheslav Genievich Rumynin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-16 | | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | | 1997-06-27 | [[Владимир Путин]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-07 | ''[[:d:Q28133957|Профессор В. Ф. Снегирёв ис. 6 нчы бала тудыру йорты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q2031025|First Chief Directorate]]''<br/>''[[:d:Q4476368|Administrative Directorate of the President of the Russian Federation]]''<br/>''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Putin|Vladimir Putin]] | |- | | | ''[[:d:Q4209144|Anatoly Kalashnik]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-07 | ''[[:d:Q4092538|Bolshói Beisug]]'' | [[галим]] | | | |- | | | [[Сергей Миронов]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-14 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Mironov|Sergey Mikhailovich Mironov]] | |- | | | ''[[:d:Q13124462|Nazir Mustafa Karamagi]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-13 | ''[[:d:Q158725|Tanganyika Territory]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q15074426|Gennady Ivanov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-24 | [[Бөек Новгород]] | | | | |- | | 1982 | [[Владимир Литвиненко]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-14 | [[Краснодар крае]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Litvinenko|Vladimir Litvinenko]] | |- | | | ''[[:d:Q100699756|Журавлёв, Владимир Клавдиевич]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-04 | [[Оленегорск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q56307611|Sherkhan Abilov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-15 | [[Кәнтау]] | [[язучы]] | | | |- | | 1982 | ''[[:d:Q113512383|Yuri Volkotrub]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-06-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q7541856|керамист]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4295593|Arsen Mirzaev]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-28 | [[Санкт-Петербург]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q4430540|РСФСР язучылар берлеге]]''<br/>''[[:d:Q4112279|Vita Nova]]'' | | |- | 1979-08 | 1984-07 | ''[[:d:Q104247645|Pavel Talalay]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q1432030|Җилин университеты]]''<br/>''[[:d:Q1074097|China University of Geosciences]]''<br/>Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4199890|Konstantin Ilkovsky]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-12 | ''[[:d:Q2359080|Batagay]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Ilkovsky|Konstantin Ilkovsky]] | |- | | | ''[[:d:Q60322687|Rakhim Azimov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-16 | ''[[:d:Q2499450|Shurab]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Rakhim Azimov|Rakhim Azimov]] | |- | | 1986 | ''[[:d:Q97314443|Andrey А. Sorokin]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-04 | [[Киев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q30274464|Institute of Geology and Nature Management]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q12172231|Шорш Халид Саид]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | [[Әрбил]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q59177479|Tatyana Aleksandrova]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | | [[галим]]<br/>[[профессор]] | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты<br/>''[[:d:Q4154230|Россия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q99861219|Іван Іванавіч Галаваты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-06-15 | [[Пагост 1]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q21468747|ташкүмер шахтёры]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q815266|Belaruskali]]'' | | |- | | 2009 | ''[[:d:Q123016041|Nikandr Pilishin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-09-09 | [[Шахты]] | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Nicander (Pilishin)|Nicander (Pilishin)]] | |- | | | ''[[:d:Q134493447|Egor Roussanov]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-02-06 | [[Эмгерст (Нью-Йорк)|Эмгерст]] | ''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]'' | ''[[:d:Q847743|Dunkin']]''<br/>''[[:d:Q11288478|Wegmans]]''<br/>''[[:d:Q1337797|Office Depot]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q21092695|Светлана Ганжа]]'' | | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | 1981 | | ''[[:d:Q57850976|Alekseev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | 1981-09-01 | 1986-06-25 | ''[[:d:Q59189731|Marina Borisovna Bubnova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]] | | |- | 1987-09 | 1993-06 | ''[[:d:Q60103440|Yevgeny Gusev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1982 | 1987 | ''[[:d:Q60696042|Irina Basakina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1978-09-01 | 1983-06-30 | ''[[:d:Q60728781|Pitambar Gautam]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]''<br/>''[[:d:Q588239|Tribhuvan University]]''<br/>''[[:d:Q7839834|Tri Chandra College]]'' | | |- | 1978-09-01 | 1983-07-01 | ''[[:d:Q63973208|Vladimir Dauvalter]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 1975 | | ''[[:d:Q80213198|Svetlana Bauer]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[математик]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q81578070|Vitaly Nesis]]'' | | | ''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q84808154|Evgeny Zlotnikov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | 2015-10-01 | 2019-06-30 | ''[[:d:Q89412219|Aleksandr Danilov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |- | 2012-09-01 | 2017-07-01 | ''[[:d:Q95306606|Mishel R Markovski]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | 2005-09-01 | 2011-06-30 | ''[[:d:Q102072857|Tatiana Chvileva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Санкт-Петербург дәүләт тау университеты | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Россия университетлары исемлеге]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1773 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Нефть һәм газ юнәлешле югары уку йортлары]] [[Төркем:Санкт-Петербург университетлары]] 42rwjgt4zswwj8k4hdl9ag8t65qhhfk 0 193647 6026607 5975324 2026-09-05T08:20:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026607 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Владислав Евгеньевич Бугера'''<ref>{{cite web|author = |url = http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/о-фамилии-бугера-из-этимологического/ |title = О происхождении фамилии «Бугера» из Этимологического словаря украинского языка (Етимологічний словник української мови, Київ, Наукова думка) — см. скан соотв. страницы из словаря в блоге В. Бугеры |lang = |website = bugerave.wordpress.com |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}}</ref> ({{ТД}}, {{ТУ}}) — Россия фәлсәфәчесе<ref name="index">[http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich Бугера, Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406031247/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich|date=2016-04-06}} // [[Башкирская энциклопедия (издание)|Башкирская энциклопедия]]. В 7 т. Т. 7. Ф-Я, с дополнениями / гл. ред. [[Марат Илһамов|М. Илһамов]]. — Уфа: Башк. энцикл., 2011. — '''С. 499'''.</ref><ref name="dslib" />, галим<ref name="weeklystandard" />, сәяси [[публицист]]<ref name="nietzsche" />. Фәлсәфә докторы<ref>[https://web.archive.org/web/20181106171653/http://ufacity.info/history/day/129307.html Официальный сайт Администрации ГО г. Уфа РБ]</ref><ref>''Аюпов, Рашит'' Знаменитые уроженцы Уфы // газета «[[Вечерняя Уфа (газета)|Вечерняя Уфа]]», № 80 (13260), 05.10.2018, с. 6</ref>, [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть техник университетының]]<ref>''В 1971 году в Уфе родился доктор философских наук, профессор кафедры философии гуманитарного факультета УГНТУ Владислав Евгеньевич Бугера.'' — ''Аюпов, Рашит'' {{cite web|author = |url = http://vechufa.ru/day/1135-24-yanvarya.html |title = «День в истории» |lang = ru |website = vechufa.ru |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}} // газета «[[Вечерняя Уфа (газета)|Вечерняя Уфа]]», 24-01-2013 ({{cite web |author = |url = http://ufacity.info/history/day/129307.html |deadlink = yes |title = копия |lang = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181106171653/http://ufacity.info/history/day/129307.html |archivedate = 2018-11-06}})</ref> фәлсәфә кафедрасы профессоры, «материалистик диалектика — фәнни атеизм»секциясе әгъзасы<ref>{{cite web |author = |url = http://www.dialog21.ru/naprav/Naprav24_DIALEKTIKA.htm |title = Страница секции РФО «Материалистическая диалектика — научный атеизм» |lang = ru |website = www.dialog21.ru |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no |archivedate = 2020-10-01 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201001135858/http://www.dialog21.ru/naprav/Naprav24_DIALEKTIKA.htm }}</ref>. «Җәмгыять субстанциясе буларак идарә итү һәм милек мөнәсәбәтләре турында тәгълимат» («кеше турында тәгълимат кеше буларак, милек һәм идарә мөнәсәбәтләре ансамбле»)<ref name="eifgaz" /> социаль фәлсәфә буенча фәнни мәктәпкә нигез салучы. == Биография == 1971 елның 24 гыйнварында Уфада<ref name="index" /><ref name="eifgaz" /><ref name="famous">{{cite web|author = |url = http://www.famous-scientists.ru/3058 |title = Бугера Владислав Евгеньевич |lang = ru |website = www.famous-scientists.ru |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}} // Энциклопедия «Учёные России», 23.12.2011</ref> туган. Өлкән абыйсы-М.Е. Бугера<ref>* {{cite web|url=http://tass.ru/encyclopedia/person/%D0%91/bugera-mihail-evgenevich|title=Бугера, Михаил Евгеньевич|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=ru|website=tass.ru|deadlink=no}} // [[ТАСС]] * {{cite web|url=http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756755/|title=Бугера Михаил Евгеньевич|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127202128/http://www.gosduma.net/structure/deputies/1756755/|archivedate=2021-01-27|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=|website=www.gosduma.net|deadlink=no}} // [[Россия Дәүләт думасы]]</ref><ref>См. в блоге В. Бугеры запись {{cite web|author = |url = https://bugerave.wordpress.com/2015/10/14/два-доклада-в-октябре-2006-года-сперва-о-др/ |title = от 14 октября 2015 г. |lang = |website = bugerave.wordpress.com |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}}</ref>. 1988-1993 елларда Киев дәүләт университетының<ref name="index" /><ref name="eifgaz" /><ref name="famous" /><ref name="philosophy">{{cite web |author = |url = http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 |deadlink = yes |title = Бугера Владислав Евгеньевич |lang = |archiveurl = https://archive.li/20140225033316/http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 |archivedate = 2014-02-25}} // Официальный сайт кафедры философии УГНТУ</ref> философия факультетында укый. 1996 елның февраленнән — УГНТуда, 2002 елның июленнән — МГУның фәлсәфә кафедрасы доценты, 2010 елның февраленнән-МГУның фәлсәфә кафедрасы профессоры<ref name="index" /><ref name="eifgaz" /><ref name="famous" /><ref name="philosophy" /><ref>{{cite web |author = |url = http://rusoil.net/faculty/33 |title = Страница кафедры философии на сайте УГНТУ |lang = |website = rusoil.net |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no |archivedate = 2019-12-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191222032453/http://www.rusoil.net/faculty/33 }}</ref>. 2001 елда [[Мәскәү дәүләт университеты|М.В. Ломоносов исемендәге МДУда]] Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе, философия фәннәре докторы, профессор Р. Б. Камаев җитәкчелегендә «җәмәгать феномены буларак Ницшеанлык: аның социаль асылы һәм роле " темасы буенча фәлсәфә фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. Социаль — фәлсәфи тикшеренүләр» (белгечлеге 09.00.11-социаль фәлсәфә) халыкара фәнни-гамәли конференциясе (белгечлеге: 09.00.11-социаль фәлсәфә)<ref name="philosophy" /><ref name="vest-news">''Кулакова Т.'' {{cite web |author = |url = http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 |title = По примеру Ромео и Джульетты |lang = ru |website = www.vest-news.ru |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no |archivedate = 2015-06-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150622064853/http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 }} // «Весть», 21.02.2008</ref>. 2002 елның июлендә Үзәк-Европа университетында белем теориясе буенча курсларда квалификациясен күтәрә<ref name="philosophy" />. 2004 елда доцент исеме бирелә<ref name="philosophy" />. 2006 елда М.В. Ломоносов исемендәге МГУда фәлсәфә фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. Философия фәннәре докторлары В.П. Леньшин, А.В. Назарчук, Ю. А. Ющенко<ref name="famous" /><ref name="philosophy" /><ref name="vest-news" /> рәсми оппонентлар булып чыгыш ясадылар. Диссертациягә уңай бәяләмәләрне Глазго Университеты профессоры Хиллель Тиктин һәм Калифорния Изге Мария колледж  профессоры Сьюзан Вайсман тәкъдим итте; диссертация турында фикер алышуда Р. И.Косолапов актив катнашты<ref>См. в блоге В. Бугеры запись {{cite web |author = |url = http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/моя-глубокая-благодарность-тов-хилле/ |title = «Моя глубокая благодарность тов. Хиллелу Тиктину и Сьюзан Вайсман» |lang = |website = bugerave.wordpress.com |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no }} от 28 февраля 2014 г., где приведены тексты отзывов этих профессоров на докторскую дисс. В. Бугеры в англоязычном оригинале.({{cite web |author = |url = http://www.peeep.us/a3be605c |title = заархивированная копия аналогичной записи, сделанной в 2009 году, с прежнего официального блога В. Бугеры на Mail.Ru |lang = |website = www.peeep.us |date = |accessdate = 2014-03-07 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140307233225/http://www.peeep.us/a3be605c |archivedate = 2014-03-07 |deadlink = yes }})</ref>. 2006-2009 елларда-РАН  ясалма интеллект методологиясе буенча Фәнни советның Башкорт бүлеге рәисе урынбасары)<ref name="eifgaz" /><ref name="famous" /><ref>См. в блоге В. Бугеры запись {{cite web|author = |url = http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/почему-я-ушел-из-бо-нсмии-ран/ |title = «Почему я ушел из БО НСМИИ РАН» |lang = |website = bugerave.wordpress.com |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no}} от 28 февраля 2014 г.</ref>. 2008 елда Бугераның язучы һәм философ Э.А. Байков белән әңгәмәсе 44 нче «Джонсон бюллетеньнәре» (Johnsons Russia List[en] дип исемләнгән җыентыкта басылып чыга<ref>''Колоколова, Любовь'' {{cite web |author = |url = http://www.bashinform.ru/news/172794/ |title = Статьи учёных и журналистов Башкортостана публикует информационный бюллетень Джонсона |lang = ru |website = www.bashinform.ru |date = |accessdate = 2019-12-25 |deadlink = no |archivedate = 2016-10-09 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161009140332/http://www.bashinform.ru/news/172794/ }} // ИА «[[Башинформ]]», 12.11.2008</ref>. 100гә якын фәнни һәм укыту-методик басмалар<ref>{{cite web|author=|url=http://muss.su/lectors/bugera.htm|title=О В. Бугере на сайте Молодежного университета современного социализма (МУСС)|lang=|website=muss.su|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2020-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200119102844/http://muss.su/lectors/bugera.htm}}</ref>, шул исәптән 3 монография<ref name="famous" /><ref name="vest-news" /> авторы.Төп эшләр: "Милек һәм идарә" (2003),» [[Fridrix Nitsşe|Ницше]] фәлсәфәсенең социаль асылы һәм роле «(2004), «Кеше асылы " (2005). Россия һәм АКШ авторларының «XXI гасырда тарихи материализм: яңарту кирәге» (2005) мәкаләләре җыентыгын төзүче, тәрҗемәчесе һәм мөхәррире, «ясалма интеллект методологиясенең фәлсәфи һәм гамәли мәсьәләләре» күмәк монографиясе авторы (2009). [[Станислав Маркелов|С.Ю. Маркеловның]]<ref name="weeklystandard">Stephen Schwartz {{cite web|author=|url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp|title=Murder in Moscow|lang=|website=www.weeklystandard.com|date=|accessdate=2014-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301224911/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp|archivedate=2014-03-01|deadlink=yes}} // {{iw|The Weekly Standard||en|The Weekly Standard}}, 23 February 2009 ({{cite web|author=|url=http://www.inosmi.ru/text/translation/247493.html|deadlink=yes|title=перевод на русский язык|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221055545/http://www.inosmi.ru/text/translation/247493.html|archivedate=2009-02-21}}, {{cite web|author=|url=http://www.alebedev.ru/media/1100.html|title=копия перевода на русский язык|lang=ru|website=www.alebedev.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}})</ref><ref>''Vladislav Bugera.'' {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/vladislav-bugera-obituary-for-stanislav.html|title=Obituary for Stanislav Markelov|lang=ru|website=eretik-samizdat.blogspot.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} ({{cite web|author=|url=http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1232515200|title=копия|lang=|website=justicefornorthcaucasus.info|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}})</ref> якын дусты. FM спутнигы радиосында «Йолдызлы клуб» тапшыруында катнашучы<ref>«Кстати, с нами по вечерам будут философы, возглавляемые доктором философских наук Владиславом Бугера» — {{cite web|author=|url=http://www.gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008|title=Радиостанция «Спутник 107 FM» подводит итоги года|lang=ru|website=www.gorobzor.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929104648/https://gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008}} // Горобзор.ру, 26.12.2008</ref>, Башкорт дәүләт университетының<ref>Проблема обоснования знания: сб. науч. статей, посвящ. 25-летию методологического семинара при факультете философии и социологии / отв. ред. [[Кудряшев, Александр Федорович|А. Ф. Кудряшев]]. — Уфа: РИЦ [[Башкорт дәүләт университеты|БашГУ]], 2017. — С. 5</ref> фәлсәфә һәм социология факультетында «белемне нигезләү проблемасы» методологик семинарында катнашучы. Хәзерге заман социализм яшьләр университеты белән хезмәттәшлек итә<ref>{{cite web|author=|url=http://www.alternativy.ru/ru/node/14062|title=С 17 марта 2016 г. проводит свои занятия МОЛОДЕЖНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ СОВРЕМЕННОГО СОЦИАЛИЗМА|lang=ru|website=www.alternativy.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201113536/https://www.alternativy.ru/ru/node/14062}} // {{cite web|author=|url=http://www.alternativy.ru|title=сайт «Альтернативы»|lang=ru|website=www.alternativy.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122121907/https://alternativy.ru/}}</ref>. == Теоретик карашлары == В.Е. Бугера ил фәлсәфәсендә икътисади культура проблемасын эшләү белән шөгыльләнә<ref>[[Бикметова, Наиля Халимовна|Бикметова Н. Х.]] {{cite web|url=http://www.dissercat.com/content/stanovlenie-ekonomicheskoi-kultury-rossiiskogo-obshchestva|title=Становление экономической культуры российского общества|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=|website=www.dissercat.com|deadlink=no}} : социально-философский анализ : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.11 / Бикметова Наиля Халимовна; [Место защиты: Башкир. гос. ун-т]. — Уфа, 2010. — 141 с.</ref>. Тарихи материализм нигезендә Бугера кеше үсешен иҗтимагый мөнәсәбәтләр аша гына түгел, ә беренче чиратта идарә һәм милек мөнәсәбәтләре аша да аңлатырга омтыла<ref>''[[Богданов, Александр Александрович|Богданов А. А.]]'' Новый мир / А. А. Богданов. Вопросы социализма: Работы разных лет. — М.: [[Политиздат]], 1990. — С. 32-38. Частично такую постановку вопроса можно усмотреть, пожалуй, лишь у [[Богданов, Александр Александрович|А. А. Богданова]], хотя их трактовки отношений управления и собственности существенно различаются. Здесь Богданов употребляет термины «индивидуализм» и «авторитаризм» в значениях, фактически противоположных значениям терминов «отношения индивидуального и авторитарного управления» у В. Бугеры.</ref>. Бугераның идеяләре Россия һәм башка илләрдән килгән авторларның эшләрендә тикшерелде. Танылган Инглиз-Америка тикшеренүчесе, «Рус фашизмы: традицияләр, тенденцияләр, хәрәкәтләр»китабы авторы Стивен Д. Шенфилд (ингл. Stephen D Shenfield), В. Е. Бугеры карашларын  постмарксистларга<ref name="Шенфилд">[[Стивен Шенфилд]]. {{cite web|url=http://russialist.com/2008-204.php|title=«Владислав Бугера: портрет ученого-постмарксиста»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php|archivedate=2013-11-13|author=|deadlink=yes|lang=}} // {{iw|Johnson’s Russia List<!-- Заголовок статьи подставлен автоматически! Пожалуйста, проверьте корректность и удалите сообщение! -->|Johnson’s Russia List|en|Johnson's Russia List}}, № 44, ноябрь 2008 года.{{ref-en}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.sras.org/news2.php?m=1329|title=Vladislav Bugera: Protrait of a Post-Marxist Thinker|lang=|website=www.sras.org|date=|accessdate=2014-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228182010/http://www.sras.org/news2.php?m=1329|archivedate=2014-02-28|deadlink=yes}} // Russian Politics in Review November, 12.12.2008</ref> карый дип саный, ә немец политологы Андреас Умланд Бугераны  неомарксист<ref>''[[Умланд, Андреас|Умланд А.]]'' {{cite web|url=http://www.ipiend.gov.ua/img/scholarly/file/nz_33_37.pdf|title=Новые идеологические образования в современном русском антидемократизме: западные концепции, антизападные политические доктрины и постсоветский партийный спектр|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093437/http://www.ipiend.gov.ua/img/scholarly/file/nz_33_37.pdf|archivedate=2016-03-04|author=|lang=|deadlink=yes}} // [[Национальная академия наук Украины|НАЦІОНАЛЬНА АКАДЕМІЯ НАУК УКРАÏНИ]]. ІНСТИТУТ ПОЛІТИЧНИХ ЕТНОНАЦІОНАЛЬНИХ ДОСЛІДЖЕНЬ ім. І.Ф. Кураса. НАУКОВІ ЗАПИСКИ. ВИПУСК 33. — Київ, 2007. — '''C. 396'''. — ISBN 966-02-4186-0</ref> дип саный Е. Е. Белоногов Бугераны «философларның яңа генерациясе вәкиле»<ref>''Белоногов Г. Е.'' {{cite web|author=|url=http://www.dialog21.ru/biblio/Belonog.htm|title=Проблемы рационализации социогуманитарного знания|lang=ru|website=www.dialog21.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2019-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191219091642/http://www.dialog21.ru/biblio/Belonog.htm}} — Уфа: БоНС:[[Башкорт дәүләт университеты|БашГУ]]. — 2005.</ref>, ә Эдуард Байков яңа фәлсәфә мәктәбенә нигез салучы дип саный<ref name="eifgaz">* ''[[Байков, Эдуард Артурович|Байков Э. А.]]'' {{cite web|url=http://www.eifgaz.ru/baykov1-e-09.htm|title=«Новая философская школа»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923234458/http://www.eifgaz.ru/baykov1-e-09.htm|archivedate=2015-09-23|author=|deadlink=yes|lang=}} // «Экономическая и философская газета» * ''[[Байков, Эдуард Артурович|Байков Э. А.]]'' {{cite web|url=http://www.globalistika.ru/biblio/Bugera_novaja_phylos_shkola.htm|title=Родилась новая философская школа.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302094718/http://www.globalistika.ru/biblio/Bugera_novaja_phylos_shkola.htm|archivedate=2014-03-02|author=|date=|accessdate=2014-03-02|lang=ru|website=www.globalistika.ru|deadlink=yes}} // «Истоки». — № 48 (556). — 28 ноября 2007 г. — С. 3.</ref>. Башкорт энциклопедиясе В.Е. Бугера<ref>''Вахитов Р. Р.'' [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya Марксистская философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406033803/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya|date=2016-04-06}} // [[Башкирская энциклопедия (издание)|Башкирская энциклопедия]]. В 7 т. Т. 4. Л-О / гл. ред. [[Марат Илһамов|М. Илһамов]]. — Уфа: Башк. энцикл., 2008. — '''С. 123'''.</ref> иҗат иткән марксизмның оригиналь антропологик концепциясен билгели, шулай ук<ref name="index" /> аның фәнни тикшеренүләре марксист фәлсәфәсе проблемаларына багышланган. Класс алымына нигезләнеп, В.Е. Бугера нацизмны һәм ницшен концепциясенең тормышка ашырылган ике варианты сыйфатында сталинизмны билгели, шулай ук [[Fridrix Nitsşe|Фридрих Ницше]] идеяләренең Өченче рейхның раса һәм радикаль-милли сәясәте өчен теоретик нигез булуын күрсәтә<ref name="dslib">«Используя при анализе философии Ф. Ницше классовый подход, российский философ В. Е. Бугера интерпретирует нацизм и сталинизм как два реализованных варианта ницшеанской концепции общества и указывает на то, что идеи Ф. Ницше явились теоретической основой расовой и радикально-националистической политики Третьего Рейха»." — ''[[Кирильченко, Дмитрий Викторович|Кирильченко Д. В.]]'' {{cite web|url=http://www.dslib.net/istoria-filosofii/socialnyj-ideal-f-nicshe-i-praktika-totalitarnyh-obwestv.html|title=Социальный идеал Ф. Ницше и практика тоталитарных обществ|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=|website=www.dslib.net|deadlink=no|archivedate=2022-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221018183411/http://www.dslib.net/istoria-filosofii/socialnyj-ideal-f-nicshe-i-praktika-totalitarnyh-obwestv.html}} : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.03, 09.00.11 / Кирильченко Дмитрий Викторович; [Место защиты: Твер. гос. ун-т]. — Тверь, 2010. — 171 с.</ref>. === Милек һәм идарә === «Милек һәм идарә " китабының төп идеяләре<ref name="eifgaz" />: 1.Милек мөнәсәбәтләре-ул кешеләр һәм әйберләр арасында гына түгел, ә кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр уңаеннан әйберләр, социаль мөмкинлекләр белән идарә итү практик эшчәнлек һәм әйберләр, җәлеп ителгән процессына әлеге эшчәнлек. Милек мөнәсәбәтләре кем( яки нәрсә белән) һәм нинди дәрәҗәдә идарә иткәнен билгели. Милек мөнәсәбәтләре - ул даими рәвештә төрле мөнәсәбәтләр һәм идарә актлары, практик эшчәнлекнең төрле актлары, гомумән, кеше мәдәнияте, аерым кешеләрнең, кешеләр төркемнәренең психикасы. Милек мөнәсәбәтләре беренчел булса да, ә идарә мөнәсәбәтләре икенчел булса да, без милек мөнәсәбәтләрен белә алабыз, бары тик идарә мөнәсәбәтләреннән чыгып кына. Әгәр җәмгыятьне тере организм белән чагыштырсаң, идарә итү мөнәсәбәтләре — күзәнәкләр белән булса, милек мөнәсәбәтләре-хромосом һәм бу күзәнәкләрнең геналары. Геналар беренчел, ә клетка икенчел, әмма күзәнәкләрне өйрәнгәч кенэ геналарны өйрәнергә мөмкин. 2. Мөнәсәбәтләр идарәсе ята нигезендә барлык диярлек иҗтимагый мөнәсәбәтләр, тыш, милек мөнәсәбәтләре. Идарә һәм милек мөнәсәбәтләренең үзенчәлекләрен өйрәнеп, һәр җәмгыятьнең төзелешен һәм үсешен аңлатып була (тере организмның төзелешен һәм үсешен аның тере күзәнәген өйрәнеп, аңлатып була). 3.Марксның кеше асылы-иҗтимагый мөнәсәбәтләр җыелмасы дигән идеясен Бугера конкретлаштыра: кешенең асылы, беренче чиратта, милек һәм идарә мөнәсәбәтләре җыелмасы бар. Милек һәм идарә мөнәсәбәтләрен өйрәнеп, без кеше яшәешенең барлык өлкәләрен: җитештерү, бүлү һәм кулланудан алып, матди байлыкларны сексуальлеккә һәм балаларны тәрбияләү, дин һәм сәнгатьтән алып фәнни иҗатка кадәр, сәламәт һәм авыру психикадан алып кеше сөйләме үсешенә кадәр беләбез. 4.Бугера идарә итүнең төп өч төрен аерып тора: индивидуаль (төркем әгъзалары бер-берләренең гамәлләре белән идарә итми), авторитар (төркемдәге гамәлләр вертикаль координациясе, башлык һәм буйсынучылар) һәм коллектив (горизонталь координация, Төркем Әгъзалары тигез һәм бер-берсен уртак максатка юнәлтә). Аларга шәхси, авторитар һәм күмәк милек мөнәсәбәтләре туры килә. Бугера фикеренчә, бу өч төр идарә мөнәсәбәтләре (һәм аларга тиешле өч типтагы милек мөнәсәбәтләре) теләсә кайсы төркемдә — ике кешедән алып бөтен кешелек дөньясына кадәр бар. Бу пропорция-ләрнең пропорцияләрендә һәм үзгәрешләренең сәбәпләрендә сорау. Бугера фикеренчә, бу аспектларны өйрәнү кеше тормышының табышмакларын аңларга һәм аңлатырга мөмкинлек бирә. === Кешенең асылы === Бугераның «кеше асылы» монографиясендә җитештерү көчләрен һәм куллану предметларын бүлү процесслары белән «авторитар идарә» буларак эксплуатация концепциясен үстерә<ref name="eifgaz" />. ·       Сатучы — сәүдә арадашчысының яшерен рәвештә матди байлыкларны бүлү процессларын «авторитар» оештыручы ролендә банкир яки хуҗа — җитештерүче-чит эшче көчләрне сатып алучы (2 бүлек) буларак чыгыш ясавын дәлилли. ·       Эксплуатацияләнә торган сыйныфларның патриотизмы аларның үз-үзләрен алдау һәм эксплуататорлар ягыннан алдау (5 нче бүлек) ярашуы булуын күрсәтә. ·       Кайбер психологларның тикшеренүләренә таянып, гомосексуальлекне мирас итеп түгел, ә кайбер типик кече төркемнәрдә һәм, гомумән, мондый төркемнәрне яңадан торгызучы җәмгыятьләрдә идарә итү мөнәсәбәтләренең комбинацияләренә бәйле төрле күренеш буларак карый. ·       Югары сыйфатлы массакүләм мәдәният продуктлары куллану кулланучыларны иҗатка этәрергә мөмкин<ref>''[[Овруцкий, Александр Владимирович|Овруцкий А. В.]]'' {{cite web|url=http://ecsocman.hse.ru/data/2011/02/11/1214888638/3.pdf|title=Личность, экономика, общество: креатив и креативность|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=ru|website=ecsocman.hse.ru|deadlink=no}} // Психология в экономике и управлении. — 2010. — № 1. — С. 20.</ref>. ·       «Хакимият»гомумсоциологик төшенчәсенә анализ ясалды<ref>''[[Минаков, Павел Анатольевич|Минаков П. А.]]'' {{cite web|url=http://www.dissercat.com/content/publichnaya-vlast-politologicheskii-aspekt|title=Публичная власть: политологический аспект|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=|website=www.dissercat.com|deadlink=no}} : диссертация … кандидата политических наук : 23.00.01; [Место защиты: Башкир. гос. ун-т]. — Уфа, 2007. — 198 с.</ref>. «Кеше асылы» (3нче бүлек) һәм «милек һәм идарә» (3нче бүлек) эшләрендә Бугера СССР һәм кайбер башка илләрдә XX гасырда җитештерү мөнәсәбәтләре буенча җитештерүнең Азия ысулына охшаган, ләкин җитештерү көчләренең сыйфатлы һәм башка дәрәҗәсенә нигезләнгән неоазиат булмаган ысулы эшләвен раслый. Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы тарафыннан азиат булмаган иҗтимагый-икътисадый формациянең класс структурасын һәм аның үсешенең законлылыгын тикшерү омтылышы кабул ителде<ref name="eifgaz" /><ref>''[[Тулупов, Владимир Васильевич|Тулупов В. В.]]'' {{cite web|url=http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=2400&level1=main&level2=articles|title=Системный взгляд на российское образование|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=ru|website=www.relga.ru|deadlink=no}} // RELGA — научно-культурологический журнал. — № 8 [188] 01.06.2009</ref><ref>Концепция неоазиатского способа производства нашла своё отражение не только в научной, но и в художественной литературе (см. {{cite web|author=|url=http://samlib.ru/i/i/ba.shtml|title=здесь|lang=ru|website=samlib.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}).</ref>. === Компьютерлаштыру === Бугера җитештерүне социалистик революциянең матди шарты буларак карый һәм пролетариаты кешелек авангарды дип саный<ref>{{cite web|author=|url=http://lksmu.at.ua/korisne/books.htm|title=Статья В. Бугеры «Компьютеризация как предпосылка социалистической революции» (журн. «Альтернативы», № 3, 1999) на сайте Киевского горкома ЛКСМУ|lang=ru|website=lksmu.at.ua|date=|accessdate=2012-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315095118/http://lksmu.at.ua/korisne/books.htm|archivedate=2012-03-15|deadlink=yes}}</ref>. Бу өлешчә танылган икътисадчы П.Друкер фикере белән аваздаша: «„белем хезмәткәрләре“ белем җәмгыятендә күпчелекне тәшкил итмәячәк, әмма ... алар инде аның әйдәп баручы классына әйләнделәр<ref>{{cite web|author=|url=http://www.archipelag.ru/geoeconomics/osnovi/leader/transformation/|title=П. Друкер. Эра социальной трансформации|lang=ru|website=www.archipelag.ru|date=|accessdate=2014-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913233205/http://www.archipelag.ru/geoeconomics/osnovi/leader/transformation/|archivedate=2014-09-13|deadlink=yes}}.</ref>. === Тәнкыйть "Оккама бритвалары" === Гипотез булдыруны кисәтүче һәм иҗади фикерләүгә куркыныч тудыручы Оккам кырылуын тәнкыйтьләп, В. Бугера аның урынына «дүрт лезвие белән куркынычсыз сугышу» — бер-берсе белән әйле дүрт принциптан торган система тәкъдим итә.: 1.Кирәксез асылларны күпләргә кирәк түгел, әмма яңа якларның бер үк асылда булуын күз алдында тотарга кирәк. 2.Күренешләрнең беренче сәбәпләрен чынбарлыкның түбән структур дәрәҗәсендә түгел, ә әлеге күренеш гамәлгә ашырыла торган объектка караганда эзләргә кирәк. Аларны эзләргә кирәк йә шул ук, йә артык югары структурном дәрәҗәдә чынбарлыкта. 3.Әгәр теория тикшерүне тикшерүнең нәрсә икәнлеген җентекләп аңлатса, бу теориягә бары тик түбәндәге шартны үтәгәндә генә тормышка яраклы булачак: әгәр алга таба әлеге теориягә башлангыч тасвирламадан һәм югарыда телгә алынган тикшерүне аңлатучы сәбәпне аңлау кертелсә, йә бу теориягә элегрәк күрсәтелгән сәбәп белән беррәттән яки аның урынына яңа, моңарчы булмаган сәбәпләр кертелсә, — барыбер бу теория үзенең төп нигезләмәләренең үзара бәйләнешендә калачак. 4.Психик (шул исәптән рухи) тәртипнең сәбәпләре аңлатыла торган күренешнең беренче сәбәпләре булган концепция теория буларак кына түгел, хәтта гипотеза буларак та тәмамланмаган<ref>{{cite web|author=|url=http://bugerave.wordpress.com/2017/10/02/критика-бритвы-оккама/|title=В. Бугера. Критика «бритвы Оккама»|lang=|website=bugerave.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://bugerave.wordpress.com/2017/10/17/методологический-семинар-201718-проблем/|title=Первое упоминание об этих принципах как о «бритве Бугеры» см. в плане методологического семинара «Проблема обоснования знания» на 2017/18 гг.|lang=|website=bugerave.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref>. == Сәяси эшчәнлек == 1989-90-Киев шәһәре, «Ватан форумы " берләшмәсе әгъзасы (укр. Вітчизняний Форум)<ref name="Belous">Білоус А. О. Політичні об'єднання України. — Київ: «Україна», 1993. — С. 49-50. — ISBN 5-319-01289-6</ref> (Украина милләтчеләренә  каршы). Үз сәяси көрәше нәтиҗәсендә украина милләтчеләре студентлар оешмасы лидеры Вячеслав Кириленко тарафыннан гомосексуальлектә гаепләнә, ул В.Бугера белән бер төркемдә укыган<ref name="Шенфилд" />. ·       1991-92 — «Киев шәһәре хезмәт ияләре берлеге»<ref>См. скан членского удостоверения В. Е. Бугеры в его блоге, запись {{cite web|author=|url=http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/как-начиналась-моя-политическая-жизн/|title=«Как начиналась моя политическая жизнь»|lang=|website=bugerave.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} от 28 февраля 2014 г. В этой записи см. также сканы ряда других документов, иллюстрирующих политическую активность В. Бугеры в 1989-97 гг.</ref> Координация советы әгъзасы - «социалистик үзгәртеп корулар өчен украина хезмәт ияләре берлеге " шәһәр оешмасы әгъзасы (укр. Хезмәт куючылар Исемлеге (соцiалістична перебудова)<ref name="Belous" />.1991 елның 20 августында Украина студентларының Социалистик союзы оештыру комитеты<ref>{{cite web|author=|url=http://old.russ.ru/antolog/1991/putch23.htm|title=Путч. Хроника тревожных дней. Путч: день второй. 20 августа 1991 года.|lang=ru|website=old.russ.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221913/http://old.russ.ru/antolog/1991/putch23.htm}}</ref> рәисе буларак с.Шенфилдның Johnson ' s Russia List<ref name="Шенфилд" /> белән әңгәмәсендә аның сәяси хатасы турында әйткән. ·       1992-96 — «Марксист эшче партиясе»(МРП)<ref>{{cite web|author=|url=http://marxistparty.ru/party/pressa.shtml|title=Пресса и политологи о Марксистской рабочей партии|lang=ru|website=marxistparty.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2019-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910021750/http://marxistparty.ru/party/pressa.shtml}}</ref>  Советы һәм «Марксист»<ref name="politolog">{{cite web|url=http://www.cprf.info/library/politolog/4209.shtml|title=5.3.7. «Независимые марксисты».|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=|website=www.cprf.info|deadlink=no|archivedate=2019-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225134356/http://cprf.info/library/politolog/4209.shtml}} // ''[[Коргунюк, Юрий Григорьевич|Коргунюк Ю. Г.]], [[Заславский, Сергей Евгеньевич|Заславский С. Е.]]'' Российская многопартийность: становление, функционирование, развитие. — М.: Фонд ИНДЕМ, 1996.</ref><ref>Упомянутая в монографии резолюция Уфимской организации МРП опубликована, наряду еще с несколькими её резолюциями, в сборнике {{cite web|author=|url=http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/|title=«Теория и практика коллективизма»|lang=|website=sbiblio.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2020-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/}}</ref> журналының редакция коллегиясе әгъзасы<ref>{{cite web|author=|url=http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/oct_94/socialist.html|title=Татьяна Шавшукова. социалистические и коммунистические организации в октябре 1994 года. 3.Другие коммунистические организации. 3.1.Партийное строительство. Идеология.|lang=ru|website=www.igpi.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} Ряд статей В. Бугеры, опубликованных в газете КРДМС «Рабочая демократия», а также в процессе сотрудничества с Оргкомитетом «Международной рабочей партии», переизданы в сборниках {{cite web|author=|url=http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера|title=«В борьбе против буржуазного национализма»|lang=ru|website=libelli.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2019-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера}} и {{cite web|author=|url=http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/|title=«Теория и практика коллективизма»|lang=|website=sbiblio.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2020-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/}}</ref>. 1995 елда Уфа МРП<ref>{{cite web|author=|url=http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/oct_95/comm.html|title=Татьяна Шавшукова. Социалистические и коммунистические организации в октябре 1995 года. 2.Основные события. 2.5.Леворадикалы|lang=ru|website=www.igpi.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref> оешмасына нигез сала, аның әгъзалары белән бергә 1996 елның гыйнварында партиядән чыга<ref name="politolog" />. ·       1994-96 — «Эшчелэр каршылыгы» профсоюз берләшмәсе инструкторы (Станислав Маркелов белән хезмәттәшлектә) ·       1996-98 — «Хезмәт ияләренең халыкара лигасы» белән бәйле «Халыкара эшче партия»оештыру комитеты белән хезмәттәшлек итә. ·       1998-2000 — «Революцион эшче партия " күмәк фракциясе әгъзасы. Фракциядә шулай ук Марлен Инсаров (интернет-тәхәллүсе) булды. ·       2000-2005-нигез салучы (Марлен Инсаров белән бергә) һәм "Пролетар революционерлар-коллективистлар төркеме"<ref name="nietzsche">«Политический публицист, хорошо известный среди „краснознаменного“ политического андерграунда России и Украины. <…> В 2000 году стал одним из основателей Группы пролетарских революционеров-коллективистов, регулярно выпускающей — в порядке „самиздата“ — журнал „Пролетарская революция“ и сборники политических статей.» — ''Фьюче, Дмитрий'' {{cite web|author=|url=http://www.nietzsche.ru/project/meeting/bugera/|title=Встреча с Владиславом Бугерой|lang=ru|website=www.nietzsche.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} // Nietzsche.ru, 22.02.2004</ref><ref>О том, как в этот период В. Бугера разоблачил международную аферу Олега Верника (сейчас являющегося {{cite web|author=|url=http://zahist.wordpress.com/leadership/|title=председателем Всеукраинского независимого профсоюза «Защита труда»|lang=|website=zahist.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}) и его группы, см. здесь: {{cite web|author=|url=http://left.ru/2007/7/burtsev159.phtml|title=Виктор Зайцев, Наташа Барч. С помощью украинских спецслужб НАТО создает для себя левое и рабочее движение на Украине|lang=ru|website=left.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2019-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221055343/http://www.left.ru/2007/7/burtsev159.phtml}}, — и здесь: {{cite web|author=|url=http://www.internationalist.org/ukraineimpostors0803.html|title=A Band of Political Impostors and Swindlers in Ukraine|lang=|website=www.internationalist.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}. Об афере Верника см. здесь: Party News: Ukraine // Socialist Standard. — September 2003. — Vol. 99. — {{cite web|author=|url=http://www.worldsocialism.org/spgb/socialist-standard/2000s/2003/no-1189-september-2003|title=№ 1189|lang=|website=www.worldsocialism.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}. — P. 15; {{cite web|author=|url=http://www.lrp-cofi.org/PR/CWIPR69.html|title=Materials Relating to the Fraud in Ukraine|lang=|website=www.lrp-cofi.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.workersliberty.org/node/1154|title=Scam in the Ukraine|lang=|website=www.workersliberty.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.bolshevik.org/ukrscandal/Fraud%20against%20the%20workers%20movement.htm|title=Fraud against the workers’ movement. IBT Conned in Kiev|lang=|website=www.bolshevik.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.bolshevik.org/ukrscandal/CastList.htm|title=Fraud Against the Workers' Movement. Cast List|lang=|website=www.bolshevik.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.bolshevik.org/1917/no26/no26cwi.htm|title=CWI Leadership’s Role in Ukrainian Fraud: No Innocent Explanation|lang=|website=www.bolshevik.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.com/search/label/верникгейт|title=Из жизни крыс: Верник и компания|lang=|website=eretik-samizdat.blogspot.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref> әгъзасы. 2005 елда В.Бугера һәм М. Инсаров арасында конфликт<ref>Об истории конфликта между В. Бугерой и М. Инсаровым см.: {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.com/2012/02/blog-post_06.html|title=В. Бугера. Заметки о чувстве ответственности|lang=|website=eretik-samizdat.blogspot.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref> була. «Пролетар революционерларының интернациональ берлеге " ГПРК машиналарында килеп чыга. 2008 елда ИСПРКДА таркала башлый, ул «революцион социалистлар берлеге»оешмасы составыннан бүленеп чыгуга китерә. ·       2006 елдан хәзерге вакытта «коллективистлар берлеге»сәяси проекты өстендә эшли<ref>{{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.com/search/label/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%20%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0|title=Работы В. Бугеры и др. материалы проекта «Союз коллективистов» на сайте журнала «ЕРЕТИК»|lang=|website=eretik-samizdat.blogspot.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref>. Төрле елларда элеккеге СССР территориясендә интернациональ коммунистик агым тарафдарлары белән, теоретик һәм публицистик эшчәнлекнең кайбер юнәлешләре буенча, анархист-интернационалистлар<ref>{{cite web|author=|url=vivalafora.livejournal.com/|deadlink=yes|title=vivalafora — блог анархистов-интернационалистов|lang=|archiveurl=https://archive.is/20120717030428/vivalafora.livejournal.com/|archivedate=2012-07-17}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=a-sindnicalism.livejournal.com/294576.html|deadlink=yes|title=Публикация анархистов-интернационалистов в поддержку В. Е. Бугеры|lang=|archiveurl=https://archive.is/20120726092833/a-sindnicalism.livejournal.com/294576.html|archivedate=2012-07-26}}</ref> белән хезмәттәшлек итә. Хәзерге вакытта БДБДАН ИКТ Тарафдарлары төзегән Левокоммунистик блогта аның күп кенә сәяси мәкаләләре һәм «демократик үзәкчеләр „документлары“ китабы басылып чыккан, аны бастыруда в.Бугер турыдан-туры катнашкан<ref>{{cite web|author=|url=http://leftcom.wordpress.com/2011/10/01/%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2|title=Документы «демократических централистов»|lang=|website=leftcom.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref>. Халыкара танылу алган публицистик эшләр һәм сәяси тикшеренүләр нәшер итә<ref>{{cite web|author=|url=https://www.scribd.com/sshenfield|title=Издания Группы пролетарских революционеров-коллективистов в подборке Стивена Шенфилда на scribd.com|lang=en|website=www.scribd.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.left-dis.nl|title=Работы В. Е. Бугеры на международном сайте «„Left Wing“ Communism — an infantile disorder?» (в разделе русскоязычных текстов; на этом же сайте есть и переводы текстов ГПРК на другие языки)|lang=|website=www.left-dis.nl|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref>. В.Бугерның тикшеренүләрендә һәм публицистикасында антифашистлык тематикасы зур урын алып тора. Халыкара һәм ил тикшеренүчеләре аның эшенә, авторның чын фамилиясен дә<ref>''[[Умланд, Андреас|Умланд А.]]'' {{cite web|url=http://magazines.russ.ru/nz/2003/5/umland.html|title=Современные концепции фашизма в России и на Западе.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180115034057/http://magazines.russ.ru/nz/2003/5/umland.html|archivedate=2018-01-15|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=ru|website=magazines.russ.ru|deadlink=yes}} // «[[Неприкосновенный запас (журнал)|Неприкосновенный запас]]». — 2003. — № 5 (31).</ref>, аның песевдонимларының берсе — «Г.Васильев»<ref>''[[Вайнманн, Уте|Вайнманн У.]], [[Тупикин, Владлен Александрович|Тупикин В. А.]]'' {{cite web|url=http://magazines.russ.ru/nz/2005/1/vai8.html|title=Левые и национализм в России.|author=|date=|accessdate=2019-12-25|lang=ru|website=magazines.russ.ru|deadlink=no}} // «[[Неприкосновенный запас (журнал)|Неприкосновенный запас]]». — 2005. — № 1(39)</ref>(башта шушы һәм башка псевдонимлар белән басылып чыккан эшләрен дә искә алып, соңыннан Бугерны үз исеме белән дә бастыра) сылтама ясый. В. Бугера үзенең элеккеге рәсми блогында һәм интернет-форумнарында (барыннан да элек) актив бастырып чыгарды. Интернацион коммунистик тенденция текстлары (2009 елга кадәр оешмареволюцион партия өчен интернациональ бюро дип атала)<ref>{{cite web|author=|url=http://www.ibrp.org/en/articles/2009-10-26/the-international-bureau-for-the-revolutionary-party-becomes-the-internationalis|title=The International Bureau for the Revolutionary Party becomes the Internationalist Communist Tendency|lang=en|website=www.ibrp.org|date=|accessdate=2009-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091126004637/http://www.ibrp.org/en/articles/2009-10-26/the-international-bureau-for-the-revolutionary-party-becomes-the-internationalis|archivedate=2009-11-26|deadlink=yes}}, 26 September 2009</ref><ref>Подробнее о сотрудничестве Интернационалистической коммунистической тенденции с националистами см. в интернет-журнале «Еретик» на {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/03/blog-post_14.html|title=русском|lang=ru|website=eretik-samizdat.blogspot.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} и {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/03/the-brown-masquerade.html|title=английском|lang=ru|website=eretik-samizdat.blogspot.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} языках. В своем заявлении {{cite web|author=|url=http://www.leftcom.org/en/articles/2014-03-04/the-problem-of-nationalism-and-the-gkm-group-of-communist-maximalists|title=The Problem of Nationalism and the GKM (Group of Communist Maximalists), Russia/Ukraine|lang=en|website=www.leftcom.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} Интернационалистическая коммунистическая тенденция признала отчасти справедливой критику этого сотрудничества со стороны В. Бугеры и его товарищей</ref>. В.Бугера биргәннән соң, «коллективизм» терминын лексиконда Советтан соң сул активистлар, үз функцияләреннән тыш, билгеле бер сәяси төркемнәрнең һәм аларның идеологик җайланмаларының үз-үзен исеме итеп  алган. == Бәяләмә == === Уңай === БР ФА академигы, икътисад феннере докторы, профессор А. Х. Мохмүтов в. Бугеранып «милек һем идаре: фәлсәфи-икътисади очерклар» китабына (2004, т. 9, № 1, с. 68-69) бастырылган рецензиядә: «кешелек тарихын периодизациялеу проблемасын тарихны материалистик аңлауга таянган автор формаль якын килу рухында хел ите.; шул ук вакытта традицион марксист категорияләре кайбер очракларда шактый яңа эчтәлек белән тулыландырыла, һәм нәтиҗәдә, авторның карашлары системасы марксизмдагы танылган мәктәпләрнең һәм юнәлешләрнең берсе дә кысаларга сыймый. Автор тәкъдим иткән идеяләр күп кенә аспектларда теоретик яктан кыйммәтле, һәм барыннан да элек, аның үзе идарә мөнәсәбәтләре белән эчке элемтәләрендә милек мөнәсәбәтләрен тикшерә алуында: икътисадый мөнәсәбәтләрне өйрәнүнең әлеге юнәлеше бик актуаль, әмма әлегә кадәр монографиянең фәнни кыйммәтен, һичшиксез, арттыруда бик аз эшләнелгән". РФАнең ясалма интеллект методологиясе буенча Фәнни советының Башкорт бүлеге матбугат секретаре, язучы һәм философ Э.А. Байков, философия фәннәре кандидаты В. о. Глуховцевага биргән интервьюсында, «Джонсон бюллетене» әйдәүче хезмәткәрләренең берсе, дип билгеләп үтә. Johnson ' s Russia List[en]) Стивен Шенфилд байков һәм Бугераның үзенә аларның «XX гасыр бөек блефы» интервьюсын «бюллетенендә» бастыруны сорап мөрәҗәгать итте. Байков билгеләп үткәнчә, «сүз анда үзенчәлекле концепция турында бара», анда Бугера «Социалистик җәмгыятьнең беркайда да булганы юк иде әле, тик дөнья аңа килергә мәҗбүр булачак, чөнки альтернатива булып агуланган планетада гомуми һәлак булу гына булырга мөмкин». Шулай ук сүз " милек һәм идарә мөнәсәбәтләре турында барды, ул иҗтимагый үсешнең барлык барышын билгели». Байков фикеренчә, нәкъ менә Бугерадагы "криминаль булмаган идеяләр көнбатыш интеллектуаль элита вәкилләрен һәм сәясәтчеләрне кызыксындырды".<ref>{{cite web|author=|url=http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm|title=«Служить науке и обществу» Интервью Эдуарда Байкова|lang=ru|website=www.globalistika.ru|date=|accessdate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527154256/http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm|archivedate=2010-05-27|deadlink=yes}} // «Истоки». — № 47. — 19.11.2008)</ref> Инглиз-Америка сәясәтчесе Стивен Д. Шенфилд в.Бугераның «The War in Ukraine and the Human Right to Free with Ethnic Identities» мәкаләсенә карата шәрехләрендә: «проф. Бугера тасвирлаган күренеш, әмма аннан соң да этнонационалистик рөхсәтләр белән генә чикләнсә дә, бөтен дөнья буенча киң таралган. Мәсәлән, күп кенә, әгәр дә күбесе артык күп санлы балалар этник катнаш никах тоя ,көчле  төркемнәре ике ата-аналар һәм теләмиләр сайларга, алар арасында (хәер, алар булырга мөмкин мәҗбүр моны). Бу әйберләр әби һәм бабай өч яки дүрт төрле этник төркемнәргә караган кешеләр өчен тагын да катлаулырак. Икеләтә этник тәңгәллек булып тора, шулай ук бик таралган, бәлки, хәтта нормасы арасында еврей, Кытай һәм башка этник диаспоралар. Хатыным гаиләсе-Кытайдан килгән Вьетнам кешеләре, алар Бөекбританиядә һәм Кушма Штатларда урнашкан. Мин кайбер очракларда, Кытайдан "реаль" кытайлылар белән контраст буенча, алар үзләрен Вьетнам дип атыйлар, шул ук вакытта башка контекстларда, „реаль“ вьетнамлылар белән алар үзләрен кытайлылар дип атыйлар. Моннан тыш,алар сатып алган Британия яки Америкага охшашлык. Минем этник үзенчәлегем шулай ук өчләтә характердагы: әтием һәм әбием аталар линиясе буенча русияле яһүдләр иде, миңа рус һәм Еврей мәдәни үзенчәлеген сеңдергән, аңа минем мәктәп укытуым Британия-Инглиз тәңгәллеген өстәде. Шуңа күрә мин проф. Бугераның хәлен тулысынча хис итәм".<ref>Comment by Stephen Shenfield. — ''Vladislav Bugera.'' {{cite web|author=|url=http://stephenshenfield.net/themes/war-and-disarmament/165-war-in-ukraine-and-ethnic-identities|title=The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities.|lang=|website=stephenshenfield.net|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} 27 October 2014 // {{cite web|author=|url=http://stephenshenfield.net|title=Сайт Стивена Шенфилда|lang=|website=stephenshenfield.net|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}</ref>. === Тәнкыйть === 2013 елда фәлсәфә фәннәре кандидаты, Новосибирск дәүләт университеты доценты И. в.Борисов в. Е. Бугерага, л. д. Троцкий, с. Ф. Одуев, А. н. Тарасов белән беррәттән, идеология бик абстракт һәм редукционистка хас булган абстракт-социологик алым вәкилләренә, ә фәлсәфәләр эчтәлеге һәм стиле төркемнәрнең социаль-икътисади, социаль-сәяси һәм социаль-психологик характеристикаларына туры килә«. Борисов Бугера «Ницца идеяләрен XIX гасыр азагы-XX гасыр башы финанс — монополистик даирәләренең империалистик кәефен чагылдыру буларак»билгели, дип билгеләп үтә. Шулай ук ул «бу реакцион һәм фашизоид идеяләрнең белемле тамашачыларның киң даирәләренә ихтыяҗ булуын» Шизоидлык, элитаризм һәм бер үк вакытта тулы булмаган кыйммәтлелек комплексы белән, тулаем алганда, социаль төркем буларак, гуманитар интеллигенция белән аңлату фактын күрсәтә. Борисов билгеләп үткәнчә, «билгеле бер төркем позициясе кысаларында билгеле бер фәлсәфи агымны локальләштерүгә каршы түгел», шул ук вакытта ул «әлеге позициянең характеристикасы сүгү-абстракт һәм ирекле булырга тиеш түгел, әмма әлеге мохиттә үстерелә торган фәлсәфи үзаң үзенчәлеген дә исәпкә алырга тиеш, һәм бу әлеге позиция кысаларында идеологик үзбилгеләнеш үзенчәлеген дә истә тотарга тиеш».{{sfn|с=|Борисов|2013}} 2013 елда социология фәннәре кандидаты, Спбдэуның социология һәм идарә кафедрасы докторы В.Е. Смирнова билгеләп үткәнчә, «ирониягә д.Ф. Бугер В. Е. һ. б. галимнәрне кертмичә, без профессор, м. ф. Д, совет психиатры һәм сексологы Свядоща а. м. фикерен тулысынча уртаклашабыз: „хайваннарның инстинктларына бәйле барлык хәлләр кешенең инстинктларына да бәйле“.{{sfn|с=|Смирнова|2013}} == Фәнни хезмәтләре == === Монографияләр === * ''Бугера В. Е.'' [http://www.nietzsche.ru/look/xxc/politik/bugera-fenomen/ Ницшеанство как общественный феномен: его социальная сущность и роль : Социально-философское исследование] : диссертация ... кандидата философских наук : 09.00.11. — Уфа, 2000. — 156 с. * ''Бугера В. Е.'' [http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/213165.html Отношения собственности и управления как необходимые формы человеческой деятельности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305130512/http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/213165.html |date=2016-03-05 }}: Дис. ... д-ра филос. наук : специальность 09.00.11 <Соц. философия> / Бугера Владислав Евгеньевич; Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. — М.: 2005. — 379 с. * ''Бугера В. Е.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/01/blog-post_30.html Социальная сущность и роль философии Ницше.] — Уфа: Изд-во [[Башкортстан Фәннәр академиясе|АН Республики Башкортостан]] «Гилем», 2004. — (тираж 400 экз., ISBN 5-7501-0465-6); — М.: КомКнига, 2005 (тираж 500 экз., ISBN 5-484-00120-X); — М.: КомКнига, 2010 (изд. стереотипное, тираж 500 экз., ISBN 978-5-484-01062-2). * ''Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_1.pdf Собственность и управление: философско-экономические очерки.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092844/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_1.pdf |date=2016-03-04 }} — М.: Наука, 2003. — 344 с. Тираж 500 экз., ISBN 5-02-032777-8<ref>{{cite web|author=|url=http://www.ontologys.info/manifest/kudr|title=Биография А. Ф. Кудряшева на сайте Российского Онтологического общества|lang=|website=www.ontologys.info|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2019-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190226094107/http://www.ontologys.info/manifest/kudr}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.bashedu.ru/sotrudniki-kafedry-filosofii-i-politologii|title=Об А. Ф. Кудряшеве на сайте БашГУ|lang=ru|website=www.bashedu.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222155635/http://www.bashedu.ru/sotrudniki-kafedry-filosofii-i-politologii}}</ref> * ''Бугера В. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/essence1.htm Сущность человека.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202211506/http://www.dialog21.ru/biblio/essence1.htm |date=2017-12-02 }} — М.: Наука, 2005. — 300 с. (тираж 500 экз., ISBN 5-02-033820-6); — Saarbrücken: LAP Lambert Academic Publishing, 2011, ISBN 978-3-8465-0845-9 ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2011/09/blog-post_8438.html копия]) * Исторический материализм в XXI веке: необходимость обновления: Сборник статей / Сост. и ред. В. Е. Бугера. — М.: Компания Спутник+, 2005. Тираж 100 экз., ISBN 5-93406-924-1 * ''Бугера В. Е.'' Гл. 1, п. 5: Компьютеризация производственной деятельности как одна из необходимых предпосылок перехода к бесклассовому обществу. // Философские и прикладные вопросы методологии искусственного интеллекта. — М.: Машиностроение, 2009. — С. 71-79. Тираж 500 экз. ISBN 978-5-217-03453-6. === Мәкаләләр === * ''Бугера В.'' [http://dialog21.ru/biblio/Bugera_rodstvennye_dushy.htm Родственные души] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730175126/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_rodstvennye_dushy.htm |date=2016-07-30 }} // «Истоки». — № 52 (560). — 26.12.2007. — С. 12. ([https://leftcom.wordpress.com/2011/08/29/родственные-души/ копия, озаглавленная «Достоевский и Дюма: родственные души»]) * ''Бугера В. Е.'' [http://bagsu.webservis.ru/Bugera.pdf Экономические причины войн XXI века] // Экономика и управление: научно-практический журнал. — 2008. — № 4. * ''Бугера В. Е.'' Введение в философский анализ отношений собственности и управления // Вестник Академии наук Республики Башкортостан. — Уфа: [[Башкортстан Фәннәр академиясе]] — 2004. — Т. 9. — № 3. * ''Бугера В. Е., Шакиров И. А.'' О ценности сомнения в познании: современные аспекты старого вопроса // Философские науки. — 2007. — № 9. — С. 129—140. * ''Галлямова А. Р., Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Gallyamova/Gallyamova_1.pdf Развитие критического мышления студентов технических специальностей в процессе преподавания философии: социальное значение и методические аспекты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191351/http://www.ogbus.ru/authors/Gallyamova/Gallyamova_1.pdf |date=2016-03-04 }} // [http://ogbus.ru/article/razvitie-kriticheskogo-myshleniya-studentov-texnicheskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii-socialnoe-znachenie-i-metodicheskie-aspekty/#more-1538 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701060638/http://ogbus.ru/article/razvitie-kriticheskogo-myshleniya-studentov-texnicheskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii-socialnoe-znachenie-i-metodicheskie-aspekty/#more-1538 |date=2017-07-01 }} * ''Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_4.pdf Об одной актуальной проблеме оценки успеваемости студентов нефилософских специальностей в процессе преподавания им философии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141825/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_4.pdf |date=2016-03-04 }} // [http://ogbus.ru/article/ob-odnoj-aktualnoj-probleme-ocenki-uspevaemosti-studentov-nefilosofskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii/#more-1539 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915005150/http://ogbus.ru/article/ob-odnoj-aktualnoj-probleme-ocenki-uspevaemosti-studentov-nefilosofskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii/#more-1539 |date=2017-09-15 }} * ''Бугера В. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_3rd_World_War.htm Экономические предпосылки третьего передела мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171130134027/http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_3rd_World_War.htm |date=2017-11-30 }} // [http://ogbus.ru/article/ekonomicheskie-predposylki-tretego-peredela-mira/#more-1551 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701035206/http://ogbus.ru/article/ekonomicheskie-predposylki-tretego-peredela-mira/#more-1551 |date=2017-07-01 }} ([http://ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_3.pdf копия1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229095407/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_3.pdf |date=2009-12-29 }}, [http://prognoz.eurasian-defence.ru/?q=ekonomicheskie-predposylki-tretego копия2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217121840/http://prognoz.eurasian-defence.ru/?q=ekonomicheskie-predposylki-tretego |date=2021-12-17 }}, [http://zerkalov.org.ua/node/6611 копия3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829070605/http://zerkalov.org.ua/node/6611 |date=2017-08-29 }}) * ''Бугера В. Е.'' Ошибка Норберта Винера, или как определить понятие «управления» // [http://www.reflexion.ru/Library/2009RPC.pdf Рефлексивные процессы и управление. Сборник материалов VII Международного симпозиума 15-16 октября 2009 г., Москва] / Под ред. В. Е. Лепского — М.: Когито-Центр, 2009. — С. 49-52. ISBN 978-5-89353-299-9 * ''Бугера В. Е., Гиндуллин Н. Ф., Кадырова Г. Ф.'' [https://web.archive.org/web/20140228045818/http://www.work.vegu.ru/vegu/vestnik/DocLib/%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0,%20%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD,%20%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_11-16.pdf Что такое отношение собственности и почему этот вопрос имеет существенное значение для развития методологии исследования общественных отношений?] // Вестник ВЭГУ. — № 4 (66). — 2013. — С. 11-16. * ''Бугера В. Е., Кадырова Г. Ф.'' Индивидуальная и коллективная типология личности: этико-философские и правовые вопросы // Евразийский юридический журнал. — № 1 (80). — 2015. — С. 220—222. * ''Бугера В. Е., Гиндуллин Н. Ф.'' Украинский фашизм и ницшеанство // Евразийский юридический журнал. — № 7 (86). — 2015. — С. 333—334. * ''Бугера В. Е.'' О коллективистском будущем человечества // Проблема обоснования знания: сб. науч. статей, посвящ. 25-летию методологического семинара при факультете философии и социологии / отв. ред. А. Ф. Кудряшев. - Уфа: РИЦ [[Башкорт дәүләт университеты|БашГУ]], 2017. - С. 17-23. ISBN 978-5-7477-4370-0 * ''Бугера В.'' Порфирий Иванов и его последователи // Советский пограничник. (Впослед. переимен. в «Пограничник Украины».) — 20 сентября 1991. — № 74. * ''Бугера В.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/01/blog-post_24.html Обыкновенный, заурядный фашизм] // Советский пограничник. — 1991. — № 85, 6 ноября. (Статья опубликована под псевдонимом «Герберт Эрнст»; за подписью автора переиздана в сборнике [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }} наряду с несколькими другими, отображающими участие В. Бугеры в политической борьбе на Украине в начале 1990-х гг. Также опубликована ВКонтакте 24.01.2014 в Цитатнике Владислава Бугеры vk.com/vlad_bugera и в паблике журнала «Еретик» vk.com/eretiksamizdat .) * ''Бугера В.'' Наследники Штрассера // Интервзгляд-Inprecor. — 1993. — № 5. * ''Бугера В.'' [http://marxistparty.ru/marxist/1.shtml Смысл жизни сегодня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108175719/http://marxistparty.ru/marxist/1.shtml |date=2017-11-08 }} // Марксист. — 1993. — № 1. — С. 55-59. * ''Бугера В.'' [http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml Социал-фашизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308023600/http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml |date=2018-03-08 }} // Марксист. — 1994. — № 2. — С. 27-54 (переиздана в сборнике [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }}). * ''Бугера В.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/02/blog-post_5769.html Будет ли война между Россией и Украиной?] // Рабочая демократия. — 1994. — № 2 (17). (Статья опубликована под псевдонимом «Дмитро Зализняк»; за подписью автора переиздана в сборниках [http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ «Теория и практика коллективизма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ |date=2020-09-30 }} и [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }}. Также опубликована ВКонтакте 02.03.2014 в Цитатнике Владислава Бугеры vk.com/vlad_bugera и в паблике журнала «Еретик» vk.com/eretiksamizdat .) * ''Wladislaw Bugera.'' Der Antisemitismus der «echten Internationalisten» // Direkte Aktion. — September 1994. * ''Бугера В.'' [http://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/99_3/esse.htm Компьютеризация как предпосылка социалистической революции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813112701/https://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/99_3/esse.htm |date=2020-08-13 }} // Альтернативы. — 1999. — № 3. * ''Бугера В.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_Russia_ucraina.htm Завтра война?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229100343/http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_Russia_ucraina.htm |date=2017-12-29 }} // «Истоки». — № 37 (597). — 10.09.2008. — С. 9. * ''Бугера В.'' [http://levsd.ru/obrez/lsd-3.pdf Неужели всё-таки будет война между Россией и Украиной?] // ОБщественный РЕЗонанс. — 2009. — № 1(3). — С. 1, 3. * ''Бугера В.'' [http://antifa-union.ucoz.ru/_ld/0/1_af-5-f.pdf Экономические причины очередного империалистического передела мира и грядущих революций] // Антифашист. — 2009. — № 1 (5). — С. 3. * ''Vladislav Bugera.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/vladislav-bugera-obituary-for-stanislav.html Obituary for Stanislav Markelov] ([http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1232515200 копия]) * ''Vladislav Bugera, Vladimir Sirotin and Peter Khrustalev.'' [http://www.solidarity-us.org/site/node/3124 Political Repression in Russia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826112556/https://www.solidarity-us.org/site/node/3124 |date=2017-08-26 }} // Against The Current. — January-February 2011. — № 150. Публикацию статьи в переводе на испанский яз. см. [http://www.vientosur.info/spip.php?article5042 здесь]; источник, из которого статья была взята для перевода, см. [http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article19674 здесь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622035319/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article19674 |date=2015-06-22 }}. * ''Бугера В.'' [http://gubkin.info/interesting/122837-tezisy-o-sovremennoy-burzhuaznoy-demokratii.html Тезисы о современной буржуазной демократии] // Губкин-инфо, 06.11.2012. ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2012/10/blog-post_19.html копия]) * ''Vladislav Bugera.'' [http://stephenshenfield.net/themes/war-and-disarmament/165-war-in-ukraine-and-ethnic-identities The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities.] 27 October 2014 // [http://stephenshenfield.net Сайт Стивена Шенфилда] * ''Vladislav Bugera.'' [http://www.stephenshenfield.net/places/russia/current-politics/168-moscow-kiev-and-the-west-european-far-right Moscow, Kiev, and the West European Far Right.] 17 April 2015 // [http://stephenshenfield.net Сайт Стивена Шенфилда] ([http://www.criticatac.ro/lefteast/moscow-kiev-and-the-w-e-far-right/ копия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927230031/http://www.criticatac.ro/lefteast/moscow-kiev-and-the-w-e-far-right/ |date=2020-09-27 }} в издании [http://www.criticatac.ro/lefteast/ LeftEast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226090836/http://www.criticatac.ro/lefteast/ |date=2019-12-26 }} на сайте [http://www.criticatac.ro/ CriticAtac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527015509/http://www.criticatac.ro/ |date=2015-05-27 }}) * ''Бугера В.'' [http://bugerave.wordpress.com/2017/10/02/критика-бритвы-оккама/ Критика «бритвы Оккама»] == Интервью == * ''Байков Э. А.'' [http://dialog21.ru/biblio/Bugera_veliky_blef_XX_veka.htm «Великий блеф XX века?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054018/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_veliky_blef_XX_veka.htm |date=2016-03-04 }} // «Истоки». — № 32 (488). — 9.08.2006. — С. 11. ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/xx.html копия]) ([https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php#4 на англ. яз., под заголовком ''THE GREAT BLUFF'']) * ''Моргунова, Елена'' [https://web.archive.org/web/20080218131255/http://www.poisknews.ru/2008/01/27/ljubov_po_vertikali.html «Любовь по вертикали» умеет ли коллективный разум поправить власть?] // «Поиск» — газета научного сообщества, № 4 (974), 25 января 2008 г. ([http://dialog21.ru/biblio/Bugera_lubov_po_vertikaly.htm копия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070349/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_lubov_po_vertikaly.htm |date=2016-03-04 }}) ([https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php#3 на англ. яз., под заголовком ''THE RARITY OF LOVE'']) * ''Фьюче, Дмитрий'' [http://www.nietzsche.ru/project/meeting/bugera/ Встреча с Владиславом Бугерой] // Nietzsche.ru, 22.02.2004 * ''Stephen Shenfield'' My inteview with Vladislav Bugera: from Stephen’s introduction // The Libertarian Communist. [http://www.stephenshenfield.net/pdf/lib_com/Lib_Com_23.pdf Issue 23, Summer 2013.] — P. 20-23. == Әдәбият == * ''Александров Д.'' [http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml Расставим точки над новым «измом»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310014918/http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml |date=2018-03-10 }} // Марксист. — 1995-96. — № 3-4. — С. 90-119. * ''Антонов В., Афанасьев В., Годин В., Лялин А.'' [http://books.google.ru/books?id=tg4hTYWNjxkC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Теория менеджмента: Учебник для вузов.] — СПб: «Питер», 2009. — 464 с. * ''Байков Э.'' [https://web.archive.org/web/20150923234458/http://www.eifgaz.ru/baykov1-e-09.htm Новая философская школа] // «Экономическая и философская газета» * ''Байков Э.'' О Дракуле и не только // [http://rubuki.com/books/gorizonty-nauki-bashkortostana Байков Э. А. Горизонты науки Башкортостана: Статьи, очерки, эссе.] — 2-е изд. — Уфа: ООО «ХАН», 2008. — С. 35-36. — ISBN 978-5-457-48560-0 * ''Белоногов Г.'' [http://scjournal.ru/articles/issn_1997-292X_2012_5-2_05.pdf Роль антропоцентрических элементов в философии русского космизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140712052142/http://scjournal.ru/articles/issn_1997-292X_2012_5-2_05.pdf |date=2014-07-12 }} // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики. - 2012. - №5(19), ч. 2. - С. 22-24. * ''Борисов И.'' Идеологическая топика иррационалистической философии конца XIX – середины XX века // Социально-гуманитарные знания. - 2013. - №2 - C. 87-102. * ''Демидов А.'' [http://lib.vsu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/5069/t11pub80.pdf?sequence=1&isAllowed=y Образ сверхчеловека в философии Ф. Ницше] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218064700/http://lib.vsu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/5069/t11pub80.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2017-02-18 }} // [http://elibrary.ru/item.asp?id=22266066 Ученые записки УО «ВГУ им. П. М. Машерова». - 2011. - Т. 11. - С. 80-89.] * ''Завалько Г.'' Проблема соотношения морали и религии в истории философии. — М., КомКнига, 2006. — С. 195—197. ISBN 5-484-00553-1 * ''Здоров А.'' Государственный капитализм и модернизация Советского Союза: Марксистский анализ советского общества. 3-е стер. изд. — М., КомКнига, 2007. — С. 11-12. ISBN 978-5-484-00822-3 * [http://www.cprf.info/library/politolog/4209.shtml 5.3.7. «Независимые марксисты».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225134356/http://cprf.info/library/politolog/4209.shtml |date=2019-12-25 }} // ''Коргунюк Ю. , Заславский С.'' Российская многопартийность: становление, функционирование, развитие. — М.: Фонд ИНДЕМ, 1996. * ''Кулакова Т.'' [http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 По примеру Ромео и Джульетты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622064853/http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 |date=2015-06-22 }} // «Весть», 21.02.2008. * ''Лезгин Н.'' [http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml Является ли Зюганов фашистом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308023600/http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml |date=2018-03-08 }} // Марксист. — 1994. — № 2. — С. 55-57. * ''Ломов О.'' [http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml К вопросу о социал-фашизме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310014918/http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml |date=2018-03-10 }} // Марксист. — 1995-96. — № 3-4. — С. 80-89. * ''Овруцкий А.'' Производство и потребление: диалектика взаимодействия // Философия хозяйства. — 2010. — № 3. — С. 238—247. * ''Смирнова В.'' [http://psychology.snauka.ru/2013/10/2494 Изъяны профессиональной сегрегации: гендерный аспект выбора специальности «акушерство и гинекология»] // Психология, социология и педагогика. - 2013. — №10. * ''Суслов М.'' [https://web.archive.org/web/20161009173620/http://do.gendocs.ru/docs/index-153023.html?page=9 Об анархизме наших дней. (Критический анализ программных документов РКРП).] — Пермь: б.и., 2004. — 166 с. * ''Тулупов В.'' [http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=2400&level1=main&level2=articles Системный взгляд на российское образование] // RELGA — научно-культурологический журнал. — № 8 [188]. - 01.06.2009 * ''Умланд А.'' [https://web.archive.org/web/20160304093437/http://www.ipiend.gov.ua/img/scholarly/file/nz_33_37.pdf Новые идеологические образования в современном русском антидемократизме: западные концепции, антизападные политические доктрины и постсоветский партийный спектр] // НАЦІОНАЛЬНА АКАДЕМІЯ НАУК УКРАÏНИ. ІНСТИТУТ ПОЛІТИЧНИХ ЕТНОНАЦІОНАЛЬНИХ ДОСЛІДЖЕНЬ ім. І.Ф. Кураса. НАУКОВІ ЗАПИСКИ. ВИПУСК 33. — Київ, 2007. * ''Умланд А.'' [http://magazines.russ.ru/nz/2003/5/umland.html Современные концепции фашизма в России и на Западе.] // Неприкосновенный запас. — 2003. — № 5 (31). * [http://system-of-knowledge.wikia.com/wiki/The_information_revolution_continued The information revolution continued] * [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya Марксистская философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406033803/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya |date=2016-04-06 }} // Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т. 4. Л-О / гл. ред. [[Марат Илһамов|М. Ильгамов]]. — Уфа: Башк. энцикл., 2008. ISBN 978-5-88185-068-5 * [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich Бугера, Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406031247/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich |date=2016-04-06 }} // Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т. 7. Ф-Я, с дополнениями / гл. ред. [[Марат Илһамов|М. Ильгамов]]. — Уфа: Башк. энцикл., 2011. ISBN 978-5-88185-075-3 * [http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/2631-bugera-vladislav-evgenevich Бугера Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405210213/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2631-bugera-vladislav-evgenevich |date=2016-04-05 }} // Башҡорт энциклопедияһы. 7 томда. 1-се т. А-Б / баш мөхәр. [[Марат Илһамов|М. Илһамов]]. — Өфө: Башҡ. энцикл., 2014. ISBN 978-5-88185-153-8 * [http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/9282-marksistik-filosofiya Марксистик философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421092148/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9282-marksistik-filosofiya |date=2016-04-21 }} // Башҡорт энциклопедияһы. 7 томда. 4-се т. М-Ө / баш мөхәр. [[Марат Илһамов|М. Илһамов]]. — Өфө: Башҡ. энцикл., 2016. ISBN 978-5-88185-286-3 * Бугера Владислав Евгеньевич // Ученые России: Энциклопедия. Т. 4. — М.: «Академия Естествознания», 2008. ISBN 978-5-91327-028-3 * Бугера Владислав Евгеньевич // Ученые России: Энциклопедия. Т. 6. — М.: «Академия Естествознания», 2010. ISBN 978-5-91327-106-8 * Бугера Владислав Евгеньевич // Философы современной России. Энциклопедический словарь. 3-е изд. — М.: Изд. дом «Максимум»; СПб: Изд. дом «Мiръ», 2015. ISBN 978-5-98846-117-3 == Бүләкләре == Башкортстан Дәүләт Җыелышы-Корылтаенда Мактау грамотасы (2018)<ref>{{Citation |title=Новости УГНТУ, 30.08.2018. |url=http://news.rusoil.net/news/2018-08-30-zasedanie-uchenogo-soveta-pered-nachalom-novogo-uchebnogo-goda |access-date=2019-12-26 |archive-date=2019-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226094524/http://news.rusoil.net/news/2018-08-30-zasedanie-uchenogo-soveta-pered-nachalom-novogo-uchebnogo-goda |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр|2}} == Сылтамалар == * [http://bugerave.wordpress.com/ Официальный блог Владислава Бугеры] * ''В 1971 году в Уфе родился доктор философских наук, профессор кафедры философии гуманитарного факультета УГНТУ Владислав Евгеньевич Бугера.'' — Аюпов Р. [http://vechufa.ru/day/1135-24-yanvarya.html «День в истории»] // газета «[[Вечерняя Уфа (газета)]]», 24-01-2013 * [https://archive.li/20140225033316/http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 Бугера Владислав Евгеньевич] // Официальный сайт кафедры философии УГНТУ * [http://rusoil.net/faculty/33 Страница кафедры философии на сайте УГНТУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222032453/http://www.rusoil.net/faculty/33 |date=2019-12-22 }} * [http://libelli.ru Работы В. Бугеры на интернет-портале «Материалистическая диалектика»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180213115534/http://libelli.ru/ |date=2018-02-13 }} * [https://web.archive.org/web/20170908112430/http://theory.red/lib/ Работы В. Бугеры в библиотеке сайта "Красная теория"] * [http://www.rideo.tv/bugera/ Бугера В. — Видео] * [https://bugerave.wordpress.com/category/аудио/ Бугера В. — Аудио] * [http://eretik-samizdat.blogspot.com Работы В. Бугеры в интернет-журнале «Еретик»] * [http://muss.su/lectors/bugera.htm О В. Бугере на сайте Молодежного университета современного социализма (МУСС)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119102844/http://muss.su/lectors/bugera.htm |date=2020-01-19 }} * [http://avtonom.org/freenews/zachem-chelovechestvu-nuzhna-mirovaya-revolyuciya О политическом кредо В. Бугеры на сайте организации «Автономное действие»] * [http://www.left-dis.nl Работы В. Е. Бугеры на международном сайте «„Left Wing“ Communism — an infantile disorder?» (в разделе русскоязычных текстов)] * [http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ Теория и практика коллективизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ |date=2020-09-30 }} ''Сборник'' * [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }} ''Сборник'' * Shenfield, S. [https://web.archive.org/web/20081112101246/http://www.cdi.org/russia/johnson/2008-204.cfm Vladislav Bugera: Portrait of a Post-Marxist Thinker] // Johnson's Russia List Research & Analytical Supplement, No. 44, November 2008 * Колоколова Л. [http://www.bashinform.ru/news/172794/ Статьи учёных и журналистов Башкортостана публикует информационный бюллетень Джонсона] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009140332/http://www.bashinform.ru/news/172794/ |date=2016-10-09 }} * [https://web.archive.org/web/20100527154256/http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm «Служить науке и обществу» Интервью Эдуарда Байкова] // «Истоки». — № 47. — 19.11.2008.) * [http://www.gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008 Радиостанция «Спутник 107 FM» подводит итоги года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929104648/https://gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008 |date=2020-09-29 }} // Горобзор.ру, 26.12.2008 * Новопольцев И. [http://samlib.ru/i/i/ba.shtml Анархiя (роман). Глава 14: Перекресток-2.] * [https://web.archive.org/web/20171220122848/http://livasprava.info/content/view/5265 О разоблачении аферы Олега Верника в воспоминаниях киевского полит. активиста Владимира Задираки] * [https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/3124.html Marxists Internet Archive] * Schwartz S. [https://web.archive.org/web/20140301224911/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp Murder in Moscow] // The Weekly Standard, 23 February 2009 [[Төркем:Фәлсәфә фәннәре докторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Әлифба буенча фәлсәфәчеләр]] [[Төркем:Россия фәлсәфәчеләре]] [[Төркем:Марксистлар]] [[Төркем:Материалистлар]] [[Төркем:Россия революционерлары]] [[Төркем:Уфа дәүләт нефть техник университеты укытучылары]] qcbw5wbsfbdou2gssnj0c6widvcq5xo 0 197969 6026569 6026416 2026-09-04T16:14:41Z Әмир 15082 калыпта төзәтү 6026569 wikitext text/x-wiki {{ Музыкант | Исем = Вәсим Әхмәтшин | Имза = | Фото = Вәсим_Әхмәтшин.JPG | Рәсем асты язуы = | Фон = non_vocal_instrumentalist | Тугандагы исеме = | Тулы исеме = Вәсим Васил улы Әхмәтшин | Туган көне = 25.08.1951 | Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу урыны|Сарман районы|Сарман районында}}, [[Сарман]] | Үлү көне = | Үлү урыны = | Еллар = | Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | Милләт = татар | Һөнәрләр = композитор, педагог | Моң = | Кораллар = баян, фортепиано | Жанрлар = җыр, спектакльләргә көй, мюзикл | Псевдонимнар = | Коллективлар = «Нократ» ВИА (''[[Мамадыш]], [[1980 ел|1980]]'') | Хезмәттәшлек = | Лейбллар = | Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (1996)]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] {{«Габдулла Тукайның тууына 140 ел» истәлек медале}}<br/>Сарман районының мактаулы гражданы (2024) | Сайт = }} {{Фш|Әхмәтшин}} '''Вәсим Әхмәтшин''', Вәсим Васил улы Әхмәтшин (''[[1951 ел]]ның [[25 август]]ы, [[ТАССР]], [[Сарман районы]], [[Сарман]]'') — үзешчән композитор, җырлар, романслар авторы, музыка укытучысы. [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (''[[1996 ел|1996]]''), [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]. Сарман районының мактаулы гражданы (2024). 200дән артык җыр, татар театрлары куйган 35 спектакльгә язылган музыка авторы <ref>[http://nabchelny.ru/page/92 Яр Чаллы шәһәре рәсми сайты]</ref>. РФ театр әһелләре берлеге әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == [[1951 ел]]ның [[25 август]]ында [[Татарстан АССР]] [[Сарман районы]] үзәге [[Сарман]] авылында музыка сөюче ишле гаиләдә бишенче бала булып туган. Әтисе — Васил Әхмәтшин, агроном, скрипкада уйнаучы, әнисе — Ольга Никита кызы Демьянова, рус һәм татар җырларын башкаручы. Өлкән абыйсы [[Валерий Әхмәтшин|Валерий]] гитарада, кече абыйсы Виктор мандолинада, Вәсим үзе думбырада һәм гармунда уйныйлар. Сарман урта мәктәбенең 8 сыйныфын (''[[1966 ел|1966]]''), [[Әлмәт музыка көллияте|Әлмәт музыка укуханәсенең]] (''хәзерге'' [[Әлмәт музыка көллияте]])<ref>{{Citation |title=Знаменитые выпускники Альметьевского музыкального училища (колледжа) им. Ф. З. Яруллина |url=http://almetmyz.ru/p46aa1.html |access-date=2018-01-07 |archive-date=2016-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229063506/http://almetmyz.ru/p46aa1.html |dead-url=yes }}</ref> {{comment|торба|труба (музыкальный инструмент)}} классын (''[[1970 ел|1970]], укытучысы — тромбонда һәм виолончельдә уйнаучы Ринат Шаһиев''), читтән торып, [[Казан мәдәният институты]]н (''[[1988 ел|1988]]'') тәмамлый. [[1971 ел|1971]]-[[1973 ел]]ларда [[әрме|хәрби хезмәттә]] була. == Хезмәт юлы == [[Файл:Вәсим_Әхмәтшин_1.jpg|250px|thumb|right|В. Әхмәтшин — «Нократ» ВИА җитәкчесе (''сулдан икенче'', [[1981 ел|1981]])]] [[1970 ел]]да, Әлмәт музыка укуханәсен тәмамлагач, Сарман балалар музыка мәктәбендә (''хәзерге'' [[Сарман балалар сәнгать мәктәбе]]) укыта башлый. [[1973 ел|1973]]-[[1976 ел]]ларда [[Минзәлә]] шәһәре балалар музыка мәктәбе укытучысы булып эшли һәм [[Минзәлә районы|район]] мәдәният йорты каршында балалар һәм зурлар тынлы оркестрлары белән җитәкчелек итә. [[1976 ел|1976]]-[[1984 ел]]ларда [[Мамадыш]] шәһәре балалар музыка мәктәбе укытучысы һәм [[Мамадыш|шәһәрдә]] [[1976 ел]]да төзелгән яңа мәдәният йортының «Нократ» ({{lang-ru|Нухрат}}) вокаль-инструменталь ансамбле җитәкчесе<ref>[http://pandia.ru/text/79/540/9130-7.php История Мамадышского края - 7]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1984 ел]]дан [[Чаллы]]да яши һәм эшли: 3нче балалар музыка мәктәбе укытучысы, [[1999 ел|1999]]-[[2000 ел]]ларда 13нче татар сәнгать мәктәбе директоры, 3нче музыка мәктәбе (''[[Биклән]] мәктәбендә'') җитәкчесе<ref>[http://biklyan.narod.ru/foto.html Фотогалерея. biklyan.narod.ru]</ref>. == Иҗаты == [[Минзәлә]]дә оештырган татар халык уен кораллары ансамбле репертуарындагы «Сабантуй иртәсе» музыкаль композициясе [[Татарстан радиосы]] «алтын» фондына керә. [[1976 ел|1976]]-[[1977 ел]]ларда композитор буларак беренче адымнарын ясый һәм төрле елларда 200дән артык җыр яза. [[Мамадыш]]та беренче язган җырлары — «Кошларым» (''Мамадыш шагыйрәсе Нәкыя Йосыпова сүзләренә, [[Әлфия Авзалова]] репертуары''), «Ана турында баллада» (''[[Чәчкә Хөснетдинова]]''), «Аңлашу» (''[[Рәдиф Гаташ]]'') һ. б. [[1980 ел|1980]]-[[1990 ел]]ларда «Гашыйклар тавында» (''[[Илдар Юзеев]] сүзләренә''), «Ялгыз гармун» (''[[Фаил Шәфигуллин]]''), «Татарлар, берләшегез» (''[[Айдар Хәлим]]'') һ. б. җырлары популяр була. Күп кенә җырларын, беренче булып, хатыны — [[Чаллы]]ның [[Сара Садыйкова]] исемендәге концерт залы җырчысы, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] [[Асия Әхмәтшина]] башкара. Татар театрлары өчен 35 спектакльгә музыка яза: «Юллар ярда өзелә», «Сафиулла» (''[[Әлмәт театры]]''), «Өй салуның ние бар», «Безнең авыл Робинзоны» (''[[Минзәлә театры]]''), [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Ырынбур]], [[Яр Чаллы татар дәүләт драма театры|Чаллы]] драма театрлары һәм [[Чаллы курчак театры]]ның күп кенә спектакльләренең һ. б. көй авторы. «Изге Болгарда» кинофильмының (''«Ак бүре» киностудиясе, [[Чаллы]]'') музыка авторы. Балалар өчен «Әтәч нигә кычкыра» мюзиклы (''Зөләйха Минһаҗева либреттосы'') яза. [[Чаллы]]ның 3нче, 8нче балалар музыка мәктәпләрендә оештырган тынлы оркестрлар өчен үзе инструменталь әсәрләр, җырлар (мәсәлән, [[Галимҗан Латыйп]] сүзләренә «Барган идем урманга», [[Илдар Юзеев]] сүзләренә «Һәй, һәй») иҗат итә. «Татарча да яхшы бел» дәреслеге өчен фонохрестоматия (''компакт-дискта'') төзүче төркем җитәкчесе була. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] * [[1996 ел|1996]] ― [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] * 2024 ― Сарман районының мактаулы гражданы<ref>[https://sarman-rt.ru/news/khbrlr/raionnyn-byelgy-pocetly-grazdannary-da-acyklandy Районның быелгы почетлы гражданнары да ачыкланды.] sarman-rt.ru, 8.06.2026</ref> * 2026 ― [[«Габдулла Тукайга 140 ел» медале]] ― ''әдәбияттагы хезмәттәшлеге өчен''<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/vesim-ehmetshin-75-yashlek-gomer-beyremen-bilgelep-ytte/ Вәсим Әхмәтшин 75 яшьлек гомер бәйрәмен билгеләп үтте.] [[БТК|Всемирный конгресс татар]], 28.08.2026</ref> == Гаилә хәле == [[Файл:Вәсим_Әхмәтшин_2.jpg|250px|thumb|right|Хатыны, җырчы Асия Әхмәтшина белән]] Хатыны җырчы Асия Әхмәтшина, [[Минзәлә районы]] [[Бакчасарай (Минзәлә районы)|Бакчасарай]] авылыннан. :''уллары'' Эдуард, Мусоргский исемендәге Ленинград музыка укуханәсен тәмамлаган саксофончы, хәзер Хьюстон (''[[АКШ]]'') джаз-оркестрында уйный<ref>[http://therussianamerica.com/RusHoust/articles/273/1/ Один из сыновей проживает в Хьюстоне. Russian Houston Today, 14.07.2013]</ref>; :''уллары'' [[Айдар Әхмәтшин|Айдар]], [[Казан консерваториясе]]н тәмамлаган композитор, музыкант<ref>[https://vk.com/akhmetchine Айдар Әхмәтшинның Вконтактедагы сәхифәсе]</ref>. == Моны да карагыз == * [[Валерий Әхмәтшин]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Сарман (''төзүчесе'' Тәлгат Исмәгыйлов). Казан: «АБАК» нәшрияты, 1998. ISBN 5—89423—067 * [[Сарман районы энциклопедиясе]] (''төзүчесе'' [[Дамир Гарифуллин]]). 1нче китап. Яр Чаллы: «Идел-йорт» нәшрияты, 2000. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://vk.com/vasim1951 Вәсим Әхмәтшинның Вконтактедагы сәхифәсе] * ''Равилә Солтанова''. Әхмәтшиннар гаиләсе — музыкаль гаилә. Чаллы, 2014. {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{DEFAULTSORT:Әхмәтшин, Вәсим}} [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Музыкантлар]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Композиторлар]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Әлмәт музыка көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Сарман районының мактаулы гражданнары]] [[Төркем:Габдулла Тукайга 140 ел медале белән бүләкләнүчеләр]] k5uxwfvv8ci2zpafcm226i06kjq42jq 0 199973 6026573 4078026 2026-09-04T16:28:58Z ~2026-38472-02 61609 6026573 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|сурәт=Rifat Zhemaletdinov Rubin.jpg}}{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Җамалетдинов}} '''Рифат Марат улы Җамалетдинов''' ([[1996 ел]]ның [[20 сентябрь|20 сентябре,]] {{ТУ}}) — Россия [[футбол]]чысы, «[[Локомотив (футбол клубы, Мәскәү)|Локомотив]]» клубы һөҗүмчесе, 17 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионы (2013). == Клуб карьерасы == Рифат Җамалетдинов 1996 елның 20 сентябрендә [[Мәскәү]]дә туа. Мәскәүнең «[[Локомотив (футбол клубы, Мәскәү)|Локомотив]]» футбол мәктәбендә тәрбияләнүче, форвардның беренче тренеры — Виктор Федорович Артюхин<ref>{{Cite web|url=http://www.rfs.ru/national_team/man/youth_1996/contains/16803.html|title=Страница Рифата Жемалетдинова на сайте РФС|accessdate=2013-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426080059/http://www.rfs.ru/national_team/man/youth_1996/contains/16803.html|archivedate=2013-04-26|deadlink=yes}}</ref>. Клубның төп составында Жемалетдинов 2016 елның 7 февралендә [[Португалия]]дә узган Кышкы җыелышта, Atlantic Cup турнирында өченче урын өчен үткәрелгән матчта беренче тапкыр чыгыш ясый. Бу матчта «Локомотив» [[Дания]] «Орхус»ына 1:2 исәбенә оттыра<ref>{{Cite web|access-date=2021-03-19|title=Жемалетдинов: Моя задача — закрепиться в основе {{!}} ФК Локомотив|url=https://www.fclm.ru/ru/publications/news/12297|website=www.fclm.ru}}</ref>. «Локомотив»ның рәсми сайты билгеләп үткәнчә, Рифат икенче таймда кырда аерылып торган һәм берничә гол мизгеле тудырган, ә команданың бердәнбер голы, Жемалетдинов фолына билгеләнгән пенальтидан, Алексей Миранчук тарафыннан кертелә<ref>{{Cite web|access-date=2021-03-19|title=Заключительный матч в Португалии {{!}} ФК Локомотив|url=https://www.fclm.ru/ru/publications/news/12294|website=www.fclm.ru}}</ref>. Рәсми матчта дебют [[Төркия]]нең «[[Фенербахче]]» командасы белән Европа Лигасы 1/16 финалының җавап уенында була. Жемалетдинов матчның 81 нче минутында, Алан Касаевны алыштырып, кырга «Локомотив» файдасына 1:0 исәбе белән чыга һәм киләсе минутта ук сары карточка ала<ref>{{Citation |title=Протокол матча «Локомотив» — «Фенербахче» |url=http://www.championat.com/football/_europeleague/1321/match/534625.html#stats |access-date=2021-03-19 |archive-date=2017-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711141431/https://www.championat.com/football/_europeleague/1321/match/534625.html#stats |dead-url=yes }}</ref>. [[Россиянең Футбол Премьер-Лигасы|Россияның Футбол Премьер-Лигасында]] 2016 елның 30 апрелендә 26 тур матчында «[[Спартак (футбол клубы, Мәскәү)|Спартак]]»ка каршы матчта 76 нчы минутында Алан Касаевны алыштыра. 28 турда «[[Кубань (футбол клубы, Краснодар)|Кубань]]»га каршы матчта очрашуны төп составында башлый. 2016 елның 21 маенда «[[Мордовия (футбол клубы, Саранск)|Мордовия]]»га каршы 30 нчы тур матчында РФПЛда беренче гол кертә. Бу матчта ике туп кертә, команда 3:0 исәбе белән җиңә. 2016 елның 4 июлендә [[Казан]] «[[Рубин (футбол клубы, Казан)|Рубин]]»ы белән контрактка кул куя<ref>[http://www.rubin-kazan.ru/news_items/5869-rubin-podpisal-kontrakt-br-s-rifatom-zhemaletdinovym «Рубин» подписал контракт с Рифатом Жемалетдиновым] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160707010827/http://www.rubin-kazan.ru/news_items/5869-rubin-podpisal-kontrakt-br-s-rifatom-zhemaletdinovym|date=2016-07-07}}</ref>. 2018 елның 24 июнендә «Локомотив»ка әйләнеп кайта. == Җыелма команда карьерасы == 2011 елда 1996 елда туган яшүсмерләр җыелма командасы өчен иптәшләрчә матчта дебют ясый. 2012 елда аның составында Виктор Банников исемендәге мемориалда катнаша, дүрт матч үткәрә һәм бер гол кертә. Мемориалда [[Украина]] җыелма командасына оттырып, икенче урынны ала<ref>{{cite web|url=http://football.kulichki.net/rusnews/news.htm?193976|title=Юношеская сборная России заняла второе место на турнире памяти Банникова|publisher=''football.kulichki.net''|date=2012-05-07|lang=ru}}</ref>. Россиянең 17 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командасы составында Европа яшүсмерләр чемпионатында катнаша. Беренче уенда ук Украина капкасына гол кертә<ref>{{Cite web|access-date=2021-03-19|author=UEFA.com|lang=ru|title=Рифат Жемалетдинов — - ЕВРО U17|url=https://ru.uefa.com/under17/teams/players/250058763--rifat-zhemaletdinov/?referrer=%2funder17%2fseason%3d2013%2fteams%2fplayer%3d250058763%2findex|website=UEFA.com}}</ref>. Бу турнирда Җәмалетдинов барлык биш очрашуларда катнаша, нигездә, алмашка чыга. 2019 елның 30 сентябрендә, [[Шотландия]] һәм [[Кипр Республикасы|Кипрга]] каршы Евро-2020 сайлап алу турниры матчларына, беренче тапкыр [[Футбол буенча Россия җыелмасы|төп җыелма командасына]] чакырыла<ref>{{Cite web|access-date=2021-03-19|lang=ru|title=Назван состав сборной России по футболу на матчи с Шотландией и Кипром|url=https://www.sport-interfax.ru/678496|website=Interfax.ru}}</ref>. == Шәхси тормыш == Мәскәүне үзенең яраткан шәһәре дип атый, үзен интроверт дип саный<ref name="interview">[http://www.fclm.ru/ru/publications/news/11668 Рифат Жемалетдинов: Сопернику жму руку посильнее!]</ref>. Рифат Җамалетдиновның әтисе Марат — банкта директор урынбасары, әнисе Луиза — хуҗабикә. Милләте буенча татар, тамырлары [[Кучкай Пожары]] авылыннан. «Бизнес Online» интернет басмасына биргән интервьюсында:<blockquote>«Мин үзем татар телен белмим, ә ата-аналарым аралаша. Тик мин курсларга язылырга һәм татар телен өйрәнергә телим. Туган тел бит»<ref>{{Сылтама|https://www.business-gazeta.ru/article/319572|Рифат Жемалетдинов: «Хочу записаться на курсы и подучить татарский. Все-таки родной язык»}}</ref>.</blockquote> == Казанышлары == 2013 — Европа чемпионаты җиңүчесе (17 яшькә кадәр); 2015 — Европа чемпионатының көмеш призеры (19 яшькә кадәр); 2018/19 — Россия Кубогы Иясе; 2018/19, 2019/20 — [[Россиянең Футбол Премьер-Лигасы|Россия чемпионатының]] көмеш призеры; 2019 — Россия Суперкубогы Иясе == Клуб статистикасы == ''2021 елның 8 мартына булган мәгълүматлар буенча'' {| cellspacing="2" cellpadding="4" align="center" border="1" style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center; text-align:center;" ! rowspan="2" width="140" |Клуб ! rowspan="2" |Сезон ! colspan="2" |Лига ! colspan="2" |Кубоклар ! colspan="2" |Еврокубоклар ! colspan="2" |Барлыгы |- style="background:beige" !Уеннар !Голлар !Уеннар !Голлар !Уеннар !Голлар !Уеннар !Голлар |- ! rowspan="2" |{{Байрак|Россия}} [[:ru:Локомотив (футбольный клуб, Москва)|Локомотив]] |2015/16 |5 |2 |0 |0 |1 |0 !6 !2 |- style="background:lemonchiffon" !Барлыгы !5 !2 !0 !0 !1 !0 !6 !2 |- ! rowspan="3" |{{Байрак|Россия}} [[:ru:Рубин (футбольный клуб)|Рубин]] |2016/17 |23 |0 |3 |0 |— |— !26 !0 |- |2017/18 |21 |2 |2 |1 |— |— !23 !3 |- style="background:lemonchiffon" ! colspan="1" |Барлыгы !44 !2 !5 !1 !0 !0 !49 !3 |- ! rowspan="4" |{{Байрак|Россия}} [[:ru:Локомотив (футбольный клуб, Москва)|Локомотив]] |2018/19 |13 |1 |7 |1 |2 |0 !22 !2 |- |2019/20 |23 |2 |1 |0 |5 |0 !29 !2 |- |2020/21 |13 |1 |2 |0 |3 |0 !18 !1 |- style="background:lemonchiffon" !Барлыгы !49 !4 !10 !1 !10 !0 !69 !5 |- style="background:beige" ! colspan="2" |Карьера дәвамында !98 !8 !15 !2 !11 !0 !124 !10 |} == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == {{Tatar 4.0-2021}}{{СОРТИРОВКА_ПО_УМОЛЧАНИЮ:Җамалетдинов, Рифат }} [[Төркем:«Рубин» футбол клубы]] [[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]] [[Төркем:Россия футболчылары]] [[Төркем:Футбол буенча Россия җыелма командасы уенчылары]] jhtrl930rbug4s2r5liasg51v1selnf 0 203098 6026568 4638420 2026-09-04T16:14:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026568 wikitext text/x-wiki {{УК}} {| class="wikitable" |+Тарихи Һинд дине халкы |- ! '''Ел''' ! '''Сан''' |- | '''2001''' | '''546 982''' |- | '''2011''' | '''806 199''' |} '''Англиядә Һинд дине''' илдә сан буенча өченче дин булып тора, 2011 ел халык санын алу буенча 806 000 тарафдары булган. Бу Англия халкының 1,5%-ын тәшкил итә, элеккеге унъеллыкка караганда 1,1%-тан үсеш. Һинд дине тарафдарлары күбесенчә [[Лондон]] һәм [[Лестер]] шәһәрләрендә, анда алар халыкның зур нисбәтен тәшкил итәләр. (Һинд кайнашу нокталары буларак мәгълүм Һинду Анклавлары). Англиядә берникадәр [[Һинду гыйбадәтханә]]ләре бар, [[Нисден Гыйбадәтханәсе]]н кертеп, ул [[Европа]]да иң зур [[Һинд дине]] гыйбадәтханәсе.<ref>[http://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2005/05/19/hindu_london_feature.shtml Hindu London], BBC, 6 June 2005. URL accessed on 5 June 2006.</ref> Соңгы вакытта Англиянең төньягында иң зур Һинду [[Мандиры]],<ref>[http://www.thetelegraphandargus.co.uk/search/display.var.760410.0.3m_hindu_temple_soon_to_take_shape.php largest mandir in the North to open in Bradford]</ref> [[Көнбатыш Йоркшир]]да, [[Брәдфорд]]та [[Брәдфорд Лакшми Нараян Һинду Гыйбадәтханәсе]] ачылган.<ref>[http://www.bradfordmandir.org/ details of opening ceremony]</ref>. {| class="wikitable" |- ! '''Ел''' ! '''Процент''' ! '''Артыш''' |- | '''2001''' | '''1.1%''' | '''-''' |- | '''2011''' | '''1.5%''' | style="background: lightgreen" | '''+0.40%''' |} ==Тарихы== [[Һинд дине]] [[Англия]]дә 19-ынчы гасыр башыннан бирле булган. Вакыты белән [[Һиндстан]]ның патша штатларыннан Һинд дине галимнәре, фәлсәфәчеләре, реформаторлары һәм шулай ук зиярәт кылучылары килгән. [[Раджа Рам Мохан Рой]] (Һиндстанда 1772 елда туган) Һиндстанда [[Һинду реформа хәрәкәте]]нең нигезләүчесе булган. Ул Англиядә 1829 елда Христиан дусларына зиярәт кылу өчен барган. Аның шулай ук [[Патша Вильям IV]] белән аудиенциясе булган. Рой шуннан соң дүрт ел узгач [[Стэплтон, Бристоль]]да үлгән. Бөек Шәрыкъ белгече һәм реформатор [[Рамакришна Гопал Бхандаркар]] Лондонга 1874 елда барган. 1879 елда [[Ауробиндо]] малай чагында ике бертуганы белән Англиягә барган, Манчестерда, Лондонда ([[Изге Пол Мәктәбе]]) һәм Кембриҗда яшәгән, анда ул 1893 елга кадәр торган. [[Свами Вивекананда]] Англиягә 1895 һәм 1896 елларда барган, һәм 1893 елда Чикагода [[Дөнья Диннәр Парламенты]]на мөрәҗәгать ясаган.<ref>[[Romain Rolland]] (1997), The life of Vivekananda and the Universal Gospel (translated from the original French by E.F. Malcolm-Smith), page 86, fifteenth impression published by Advaita Ashrama, Calcutta (first published in 1931).</ref> Англиядә Вивеканданың [[Һинду фәлсәфәсе]] һәм бигрәк тә [[Веданта]] турында вәгазе Мисс Маргарет Элизабет Ноублга зур йогынты ясаган, соңрак ул [[Ниведита туташ]] буларак мәгълүм булган.<ref>Pravrajika Atmaprana (1992), Sister Nivedita of Ramakrishna-Vivekananda, page 5, published by Sister Nivedita Girls' School, 5 Nivedita Lane, Calcutta 3 (first published in 1961).</ref> Англиядә иң элек Һинду тарафдарлары гадәттә студентлар булган, кайвакыт бик сәләтлеләр. [[Рабиндранат Тагор]] (соңрак [[Нобель Лауреаты]]) Англиягә 1878-енче елда барган, Һиндстанга 1880-енче кайткан. Илле елдан соң Тагор Оксфорда булган.<ref>Sen K. M. (1961), Hinduism, The World's Oldest Faith, page 109, Penguin Books, London, England</ref> ул Кешеләрнең Диннәре буенча [[Һибберт Лекцияләре]]н (1930) сөйләгән.<ref>Tagore, Rabindranath (1963), The Religion of Man, Unwin Books, London England (first published in 1931)</ref> Даһи математик һәм ортодокс Һинду [[Рамануджан]] биш ел диярлек (1914–19) [[Кембриҗ Университеты]]нда үткәргән. [[Сарвепалли Радхакришнан]] [[Оксфорд Университеты]]нда 1939 елдан 1952 елга кадәр [[Көнчыгыш Диннәр һәм Әхлагы Профессоры]] булган. Һинд дине [[Виктория чоры]]нда [[Теософик Җәмгыять]] булуга күрә һәм [[Индология]] фәне барлыкка килгәнгә күрә киң игътибарга лаек булган. 1878 елда [[Макс Мюллер]] Һиндстан диннәре буенча Оксфордта инаугураль Һибберт Лекцияләрен укыган. 1929 елда Доктор Һари Прасад Шастри (1882-1956),<ref>http://www.worldwisdom.com/public/authors/Hari-Prasad-Shastri.aspx</ref> ул Һиндстанда Адхьятма Йоганың бик укымышлы укытучысы ([[Ачарья]])сы булган, [[Токио Империя Университеты]]нда һәм [[Васеда Университеты]]нда күп ел укытып, соңыннан Кытайда Фәлсәфә Профессоры булып Англиягә килгән.<ref>http://www.shantisadan.org/</ref> [[Тревор Леггетт]], Инглиз [[Дзюдо]] укытучысы, Шастри белән 1936 елда очрашкан. Аңа Һари Шастриның йога сабаклары күп йогынты ясаган. 1935 елда [[Парамаханса Йогананда]] АКШ-ыннан кайтышлый Англиягә зиярәт кылган. Лондонда ул Кэкстон Залында зур җәмәгатькә вәгазь сөйләгән, аны [[Сэр Фрәнсис Яңһазбэнд]] тәкъдим иткән. Ул Англиягә янә 1936 елда зиярәт кылган һәм күбрәк җыелышларга мөрәҗәгать иткән, бигрәк тә Дөнья Диннәр Дуслыгының Британия Милли Шурасы оештырган Уайтфилд Конгрегацион Чиркәвендә уздырылганы. Лондонда [[Шәриктәшлек Үз-Реализация]] Үзәге Йогананда китүеннән соң формалашкан булган. Үзенең [[Йоги Автобиография]]сендә Йогананда "Инглиз тырышлыгының рухи мөнәсәбәтләрдә сокландыргыч чагылышы бар" дип язган.<ref>Paramahansa Yogananda (1986), [[Autobiography of a Yogi]] (sixth impression), pages 360, 465, published by Jaico Books, Bombay (first Indian edition in English was puiblished in 1963).</ref> Һиндуларның Англиягә өч дулгын миграциясе булган. Беренче дулкын 1947 елда [[Һиндстан бәйсезлеге]]нә кадәр булган. [[Икенче Бөтендөнья Сугышы]]на кадәр Англиягә Һиндуларның миграциясе аз санлы һәм вакытлыча булган. [[Сугыштан соң эра]]да икътисади шартлар күп Һиндлеләрне, Һинд дине тарафдарларын да кертеп яхшырак мөмкинчелекләр өчен китәргә мәҗбүр иткән. Һиндлеләргә, [[Милләтләр Дуслыгы]] [[граждан]]нарына буларак Берләшкән Корольлеккә керү [[виза]]сы кирәк булмавы фактор булып тора. 1960-ынчы еллар башында [[Милли Сәламәтлек Хезмәте]]н саклап калу өчен консерватор Сәламәтлек Саклау Министры [[Енох Пауэлл]] күпсанлы [[табиб]]ларны рекрутлаган, шул исәптән Һинд суб-кыйтгасыннан Һиндуларны да кертеп. Миграциянең икенче дулкыны 1970-енче елларда [[Иди Амин]]ның [[Уганда]]дан [[Гуҗарати]]ларны һәм башка Азиялеләрне кугач (алар [[Британия гражданнары]] булган). Башта, Һинду Иммиграциясе Пәнҗабиларга һәм Гуҗаратиларга чикләнгән булган. Соңрак Англиядә Һинд суб-континентының башка урыннарыннан һәм [[Гайяна]], [[Тринидад һәм Тобаго]], [[Маврикий]] һәм [[Фиджи]]дан Һинду җәмәгатьләре булган. Миграциянең соңгы дулкыны 1990-ынчы елларда башланган, Англиядә ике тип халык яши башлаган - [[Шри Ланка]]дан [[Тамил]]лар һәм [[Һиндстан]]нан табиблар һәм программа тәэминаты инженерлары. ==Диаспора== 2011 Англия [[Халык санын алу]] буенча анда 806 199 Һинд дине тарафдары яшәгән.<ref>2011 Census: Religion, local authorities in England and Wales: Table KS209EW</ref> Һиндуларның төп ике шәһәре - Лондон һәм Лестер.<ref>[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=956 Minority religions mainly in London]. National Statistics. Accessed 5 Jun 2006.</ref> Лондонда, Һинд дине [[Брент Лондон Бистәсе]]ндә һәм [[Лондон Һарроу Бистәсе]]ндә булган, монда Һинд дине тарафдарлары халыкның биштән берен тәшкил итә, һәм кечерәк дәрәҗәдә, [[Саутолл]], [[Һаунслоу]], [[Илфорд]], [[Көнчыгыш Һэм]], [[Кройдон]], [[Һендон]] һәм [[Уэмбли]]да. Лондоннан гайре, [[Лестер]]да зур сан Һиндулар тупланып яшиләр, күбесенчә Көнчыгыш Африкадан, шул ук вакытта 40 000 шәһәрдә яшиләр.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/leicestershire/3146704.stm ] BBC News 28 September 2003</ref> ==Төбәк һәм локаль оешмалар== Асаба хөкүмәт белән эшләү өчен күп төбәк зонтик Һинду оешмалары оештырылган булган. Боларга Брент Һинду Шурасы, Һарроу Һинду Шурасы, Бирмингем Һинду Шурасы һәм Төньякның Һинду Шурасы керә. Локальрәк дәрәҗәдә, Һиндуларның җәмәгатькә яки лингвистик идентиклыкка нигезләнгән күп оешмалары бар. Алар гадәттә билгеле [[Һинду деноминациясе]] яки суб-җәмәгате ихтыяҗларына хезмәт итә. Мондый оешмаларның мисалларына [[Арья Самадж]], Төньяк Лондонның Браминнар Җәмгыяте, Шри Кутч Лева Пател Җәмгыяте, Бөек Праджапати Ассоциациясе, Халыкара Пәнҗаби Җәмгыяте, Көньяк Һиндстан Җәмгыяте, Лондон Махараштра Мандалы һәм күп башкалар керә. Алар гадәттә үзләренең яки арендаланган биналарда эшлиләр һәм зур фестивальләр һәм чаралар оештыралар, шулай ук аларның җәмгыятьләренә хезмәт күрсәтәләр, шуларга дини лекцияләр, кавыштырулар, өйләнүләр һәм башкалар керә. Белем бирү, сәламәтлек саклау, киңәш бирү, адвокатлык һәм башка өлкәләрдә төрле җәмәгатьләргә төрле хезмәт күрсәтә торган берникадәр сан Һинду оешмалары бар. Боларга Һинду язмалары буенча сабаклар бирә торган [[Чинмайя Миссиясе]], [[Оксфорд Һинд динен Өйрәнү Үзәге]], [[ИСККОН]], [[Шәһәр Һиндулар Челтәре]] һәм [[Халыкара Сваминараян Сатсанг Оешмасы]] керә. ==Гыйбадәтханәләр== [[Image:Neasden Temple - Shree Swaminarayan Hindu Mandir - Power Plant.jpg|thumb|300px|right|Европада иң зур Һинд дине гыйбадәтханәсе, Нисден, Лондонда [[Сваминараян Гыйбадәтханәсе]]]] Англиядә якынча 150 Һинд дине гыйбадәтханәсе бар, алар Һинду җәмәгатенә киң диапазон хезмәтләр күрсәтәләр. Зуррак һәм мәшһүррәк гыйбадәтханәләргә [[Нисден Сваминараян Гыйбадәтханәсе]], Ватфорд янында [[Летчмор Хит]]та (Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең) Гыйбадәтханәсе - [[Бхактиведанта Мэйнор]], Бирмингемда [[Венкатешвара Гыйбадәтханәсе]], Лестерда Санатан Мандиры, Саутоллда Вишва Һинду Мандиры, Мэйнор Паркында [[Муруган]] Гыйбадәтханәсе һәм [[Престон]]да Гуҗарат Һинду Җәмгыятенең [[Кришна]] Гыйбадәтханәсе. Лондонның төрле төбәкләрендә 6 [[Шри Сваминараян Мандиры]] бар, аларны [[Нидсен Гыйбадәтханәсе]] белән бутамаска кирәк. Гыйбадәтханәләр камиллек үзәкләре, анда җәмәгать регуляр рәвештә табыну, өйрәнү һәм әңгәмә кору өчен җыела. Бхативеданта Мэйнорда 80 000 тамашачы җыя торган [[Кришна Джанмаштами]] кебек зур фестивальләргә өстәп яки Нисденда 50 000 кешене җәлеп итүче [[Дивали]] фестиваленә өстәп күп гыйбадәтханәләрдә [[Һинду өйләнүләр]], [[Һинду самскара]], тел сабаклары, өстәмә белем бирү, компьютер дәресләре, [[Йога]], консультацияләр һәм башка хезмәтләрне күрсәтәләр. 2008 елда, [[Оксфордшир]]да 2500 Һинд дине тарафдарына хезмәт итә торган гыйбадәтханәне төзү өчен акча җыю кампаниясе башланды.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/oxfordshire/7616637.stm Hindu worshippers in first prayer] BBC News, 15 September 2008</ref> ==Һинд дине энциклопедиясе== The [[Һинд дине энциклопедиясе]] 2014 елның октябренда Британия Премьер Министры [[Дэвид Кэмерон]] тарафыннан Вестминстер янында [[Патшабикә Елизавета II Киңәшмә Үзәге]]ндә [[Дивали]]да ачылган булган. ==Һинду мәктәпләр== Англиядә беренче дәүләт тарафыннан финансланган Һинду мәктәбе 2005 елда хупланган булган,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/4334330.stm First UK Hindu school in London] BBC News, 12 October 2005</ref> Шулай ук [[Эджвер]]да [[Кришна Аванти Башлангыч Мәктәбе]] төзелеше башланган, бу Төньяк-Көнбатыш Лондон.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7440327.stm Hindu state school beginning work] BBC News, 6 June 2008</ref> In total there are 6 Hindu schools in England. ==Шулай ук карагыз== *[[Берләшкән Корольлектә Һинд дине]] *[[Төньяк Ирландиядә Һинд дине]] *[[Шотландиядә Һинд дине]] *[[Уэльста Һинд дине]] *[[Көнбытышта Санскрит]] *[[Веданга]] *[[Көнбатышта Һинд дине]] *[[Ил буенча Һинд дине]] *[[Нисден Гыйбадәтханәсе]] *[[Дези]], [[Британия Азияле]] *[[Total number of Hindus in England & Wales|Detailed population by Local authority boundaries for Hindus]] *[[I-Foundation]] *[[Hindu Organisations a Survey]] *[[Англиядә дин]] ==Искәрмәләр== ==Тышкы сылтамалар== *[http://www.hinducounciluk.org/ Hindu Council UK] *[http://www.hinduforum.org.uk/ Hindu Forum of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321172850/http://www.hinduforum.org.uk/ |date=2012-03-21 }} *[http://www.hcb.org.uk Hindu Council Birmingham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125085349/https://www.hcb.org.uk/ |date=2022-01-25 }} *[http://www.chinmayauk.org/ Chinmaya Mission UK - Prominent Hindu Organisation based in Hendon, London] *[http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/1173 British Asians: Hindus, ‘Desis’ or What] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215122712/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/1173 |date=2018-12-15 }} Atul Cowshish *[http://www.cuhcs.org.uk/ Cambridge University Hindu Cultural Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207032256/http://www.cuhcs.org.uk/ |date=2008-12-07 }} *[http://www.rathayatra.co.uk/ Rathayatra] ([[Temple car|chariot]] festival) Site *[http://www.museumoflondon.org.uk/English/Collections/Onlineresources/RWWC/themes/1301/1141 Reassessing what we collect website – Hindu London] History of Hindu London with objects and images *[http://www.bsnl.org.uk/ Brahmin Society North London] *[http://www.southindianassociation.org/ South Indian Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180119022159/http://www.southindianassociation.org/ |date=2018-01-19 }} *[http://www.mmlondon.co.uk/ Maharashtra Mandal London] *[http://www.sklpc.com/ Shree Kutch Leva Patel Community] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине]] [[Төркем:Англиядә дин]] oykpo1827lfre7hsn7glbvbycwo20sp 0 208490 6026598 5028809 2026-09-05T00:55:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026598 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгы |файл = Болгар(городище).JPG |зурлык = 250px |язу = <small>Музей-тыюлык күренеше</small> | |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 58 |lat_sec = 57 |lon_dir = E |lon_deg = 49 |lon_min = 03 |lon_sec = 04 |region = RUS |CoordScale = |нигезләнгән = 1965 |урын = {{Байрак|Россия}}{{Байрак|Татарстан}}<br/> 422840 [[Спас районы]], [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] |директор = Рамил Рөстәм улы Җиһаншин<ref>[http://tatcenter.ru/appointments/ziganshin-ramil-rustemovich/ Зиганшин Рамиль Рустэмович.] Деловой центр РТ — интернет-портал TatCenter.ru (Татцентр.ру)</ref> |сылтама = [http://www.bolgar.info/ bolgar.info] |викиҗыентык = }} <small>{{мәгънәләр|Болгар (мәгънәләр)}}</small> {{Портал|Мәдәният}} {{Портал|Тарих}} '''Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгы''' (''[[Bolğar däwlät tarixi-arxitektura muzey-tıyulığı]]'', {{lang-ru|Булгарский государственный историко-архитектурный музей-заповедник}}) — [[Татарстан АССР]]ның [[Спас районы]] территориясендә [[1965 ел]]да оештырылган музей-тыюлык. [[ЮНЕСКО]] бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелгән (''[[2014 ел|2014]]''). [[Файл:Welterbe.svg|100px|right|ЮНЕСКОның бөтендөнья мирасы комитеты туграсы]] {{Россия мәдәни мирасы|1610097000}} 1969―2000 елларда музей-тыюлык директоры ― [[Җәмил Мөхәммәтшин|Җәмил Габдрәхим улы Мөхәммәтшин]], [[ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1990). == Тарих == {{External media |рәсем1=[http://www.bolgar.info/photo/ Музей-тыюлыктан фоторәсемнәр].}} Музей-тыюлык [[Спас районы]] үзәге [[Болгар (Спас районы)|Болгар шәһәреннән]] [[көнчыгыш]]та урнашкан. Беренче вакытта музей-тыюлык составына [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] һәм [[Суар]] шәһәрлекләренең археология һәм тарихи-мәдәни һәйкәлләре, шулай ук [[Биектау районы]] [[Камай (Биектау районы)|Камай]] авылындагы һәм [[Алексеевск районы]] [[Биләр]] авылындагы туган якны өйрәнү музейлары кергән. [[1992 ел]]гы үзгәртеп корулар вакытында музей-тыюлыктан ''[[Биләр]] тарих–археология һәм табигый музей-тыюлыгы'' һәм ''[[Иске Казан]] тарих-мәдәният һәм табигать музей-саклаулыгы'' аерылып чыга. [[1980-еллар]] уртасында археология музее күргәзмәләре Н. Д. Аксенова һәм Д. Г. Мөхәммәтшин тарафыннан булдырыла. [[2002 ел]]да К. А. Руденко проекты буенча беренче реконструкция үткәрелә. [[2010 ел]]дан [[Татарстан Республикасы Президенты|Татарстанның беренче президенты]] [[Минтимер Шәймиев]] тәкъдиме һәм {{comment|хәерхаһлыгы|попечительство}} белән [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] һәм [[Зөя (Яшел Үзән районы)|Зөяне]] саклау һәм яңартып кору буенча (''шул исәптән тарихи ядкәр-комарткыларны реставрацияләү һәм реконструкцияләүне һәм яңа мәдәни объектларны һәм инфраструктураны төзүне эченә аган'') республика «Яңарыш» ({{lang-ru|Возрождение}}) фонды программасын тормышка ашыру башлана. [[Ак мәчет (Болгар)|Ак мәчет]] (''[[Казан]]дагы [[Колшәриф мәчете|Кол Шәриф мәчетенең]] стиленә якын'') җәмигъ мәчетенең яңа бинасы, Елга вокзалы комплексы, кунакханә, музей-тыюлыкның күргәзмә-мәгълүмат үзәге, дөньядагы 20 икмәк музееның берсе булган [[Икмәк музее (Болгар)|Икмәк музее]]<ref>[https://kazved.ru/article/29990.aspx Татарстан икмәгенең үз музее булачак.] [[Казанские ведомости (гәҗит)|«Казанские ведомости»]], 29.04.2010 {{ref-ru}}</ref> (''тегермән һәм пекарня белән''), Һөнәрчелек-кәсепләр музее (''тимерчелек белән'') һ. б. объектлар сафка бастырыла. [[2017 ел]]ның [[4 сентябрь|4 сентябрендә]] [[Болгар ислам академиясе]] өчен бина төзелеп бетә һәм уку йорты ачыла. == Кызыклы факт == Болгар музей-тыюлыгы комплексы [[ЮНЕСКО]] бөтендөнья мирасы комитетының [[2014 ел]]ның [[23 июнь|23 июненда]] [[Катар]] башкаласы [[Доһа]]да узган чираттагы 38нче утырышында [[ЮНЕСКО]] бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде<ref>[http://prav.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/313346.htm Болгар тарих-археология комплексы ЮНЕСКО Бөтендөнья мирас исемлегенә кертелде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223211542/http://prav.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/313346.htm |date=2015-02-23 }} Татарстан Республикасы Хөкүмәте сайты, 23.06.2014</ref>. == Музей фонды == Музей фондларында [[археология]] истәлекләре, [[нумизматика]], этнография әйберләре, сынлы сәнгать, скульптура әсәрләре, гамәли сәнгать эшләнмәләре, фоторәсемнәр, документлар урын алган. Экспонатлар саны — ~102 мең (''[[2011 ел]]га''). Тыюлык территориясендә табылган кайбер табылдыклар [[Мәскәү]] дәүләт тарих музеенда, [[Санкт-Петербург]]та Дәүләт [[Эрмитаж]]ында, [[ТР милли музее|Татарстанның берләштерелгән дәүләт музеенда]], [[Финляндия]]нең милли музеенда (''[[Хельсинки|Һелсинки]]'') саклана. == Ядкәрләр һәм музейлар== {{col-begin}} {{col-2}} * Болгар шәһәрлеге:''' ** Җәмигъ мәчете ** Зур манара (''яңартылган'') ** Көнчыгыш дөрбә ** Төньяк дөрбә ** Кече манара ** Ак пулат ** Кара пулат ** Хан мунчасы ** Хан төрбәсе ** Кече шәһәрчек ** Габдрахман сәхабә коесы ** Рәбига күле {{col-2}} * Успенье чиркәве (''[[1732 ел|1732]]'') тарихы музее, ''хәзер'' тарих-археология музее * [[Ак мәчет (Болгар)|Ак мәчет]] * [[Икмәк музее (Болгар)|Икмәк музее]] * Һөнәрчелек музее һ. б. * Болгар цивилизациясе музее * Төрки-татар язуы музее * [[Коръән]] музее (''Идел буе болгарларының Исламны кабул итү истәлеге билгесе'') * {{comment|Табиб|урысча: лекарь}} йорты музее {{col-end}} == Тыюлык составына кергән == === Җәмигъ мәчете === Җәмигъ мәчете XIII гасырда Монгол явыннан соң төзелгән һәм Алтын Урданың Болгар олысы төп дини корылмасы булган. Калын фундаменты [[имән]] субайлары белән ныгытылган, диварлары контрфорслар һәм имән тоташтыргычлары белән ныгытылган искиткеч турыпочмаклы бина була. Мәчет орнаменталь нәкышь белән бай итеп бизәлгән һәм үзенең матурлыгы белән мәшһүр булган. Калкулыкта төзелгән, ак известь белән акшарланган мәчет ерактан күренеп торган. === Ак пулат === [[Болгар]] шәһәрендәге элеккеге мунча хәрабәләре. Ак пулат әле [[1960-еллар|20 гасырның 60 нчы елларына]] кадәр сакланып килгән. Аннан соң ул бөтенләй җимерелеп җир белән тигезләнгән. Археологлар аның бар кадәресен генә яңадан казып чыгарганнар әле. Аның үзәк өлеше 6 метр чамасы биек­лектә булып, гөмбәз түбә белән капланган. Почмаклардагы янкор­маларда биеклеге 4 метрга җитә. Анда юына торган аерым бүлмәләр урнашкан. Бу янкормаларның да түбәсе гөл бәзсыман итеп эшләнгән. Бер бүлмәдә зур гына мич һәм кайна су өчен казаннар урнаштырылган. Аннан юыну залына идән асты каналлары буйлап җылы һава, ә керамик торбалар буйлап су килгән. Юыну залына киенү-чишенү һәм ял итү өчен махсус бүлмәләр тоташкан. Идәнгә әйбәтләп таш плитәләр җәелгән, стеналары матур итеп штукатурланган. Болгар мунчаларын юыну өчен генә түгел, үзенә бер төрле җыелу, ял итү урыны итеп тә файдаланганнар. Монда төрле әңгәмәләр уздырганнар, бәхәсләр куерткан­нар, шаһмат-шашка уйнаганнар, тәмле ризык һәм эчемлекләр белән сыйланганнар. === Кече манара === [[Болгар]]ның иң яхшы сакланган архитектура һәйкәле. Янындагы мәчет инде күптән җимерелеп беткән. Хан мәчетенең Олы манарасыннан аер­малы буларак, халык аны Кече манара дип атаган. Аның биекле­ге 12 метр чамасы, 48 басмалы әйләнгеч таш баскыч өскә алып менә. Баскычны яктырту өчен сте­наларда кечкенә генә тәрәзәләр уелган. Кече манара янында элек хан­нар зираты булган. Биредә әле хәзер дә «Хан төрбәсе» дип атал­ган мавзолей хәрабәләре саклана. === Кара пулат === [[Болгар]]дагы [[14 гасыр|14 нче гасыр]] урталарында төзелгән бина­ла. Ул хәзер дә яхшы гына сакланган. Дүрт катлы бу таш корылманың түбәсе гөмбәз рәвешендә эшләнгән. Аскы катның күп өлеше инде җир­гә сеңгән. Аның як-ягында кечке­нә генә бүлмәләр булган. Икенче катның дүрт ягында да икешәр, ә көньяк диварында өстәмә тәрәзә­ләр уелган. Өченче катта һәм си­гез почмаклы итеп җиткерелгән дүртенче катның һәр ягында бе­рәр тәрәзәсе бар. [[Риваять]]ләрдә, Кара пулат [[болгар]] [[хан]]ының хөкем итү урыны бул­ган, диелә. Хөкемне хан үзе һәм абруйлы аксакаллардан сайлап куелган өч казый чыгарган. Хөкем вакытында алар икенче катның гөмбәзле залына аерым ишекләрдән кергәннәр. Беренче катның тәбәнәк бүлмәләрендә хө­кем ителгән кешеләрне ябып тот­каннар. === Габдрахман сәхабә коесы === Габдрахман сәхабә коесы (Колодец сахаба Габдрахмана) Идел елгасы буенда, Болгар шәһәрлеге территориясендә, Татарстан Республикасы Спас районы Болгар шәһәре янындагы Идел буе бистәсенең төньяк-көнбатыш ягында урнашкан. Габдрахман сәхабә коесы бик яхшы төзекләндерелгән, территория койма белән әйләндереп алынган, юылган, эскәмияләр, беседкалар урнаштырылган, барысы да бик матур. {{төп мәкалә|Өч сәхабә турында риваять}} Риваять буенча, VII гасырда, Болгар ханы [[Айдар хан]]ның кызы Туйбикә авырый башлаган. Җирле дарулар хан кызына ярдәм итә алмаган. Пәйгамбәребез [[Мөхәммәд]] сгв тарафдарларының берсе [[сәхабә]] Габдрахман, [[каен]] агачы ботагыннан ясалган себерке белән мунчада чабындырырга кушып, хан кызын савыктыра. Шуннан соң хан [[ислам дине]]н кабул итә, аның артыннан Бөек Болгар халкы да иярә. Икенче версия буенча, Болгар халкы тарафыннан Ислам динен кабул итү — сәламәт яшәү өчен түләү булган. Шуннан соң Габдрахман — сәхабәләрнең берсе, Идел буе Болгар дәүләте территориясендә кала һәм ул хан кызын хатынлыкка ала. === Рәбига күле === Су көзгесенең мәйданы 2,36 га тәшкил итә, Күләме якынча 60 мең м3. Озынлыгы 150 м, шр. 135 м урта тирәнлек-2,5 м, Макс. тирәнлек. Карстовое күленең барлыкка килүе. Округ формасы. Урта круизның ярлары, 20 м га якын сулыкның өслеге өстендә калкулана, катнаш каен-нарат урманы белән каплана. Комлы. Туклануны арара чорда арттырабыз. җир асты, тотрыклы. Күлнең төньяк өлешенә зур балка килеп тоташа, аның буенча яңгыр һәм Таллы су килә. Топоним "Рәсига" антропонимыннан һәм "күл" гидрография терминыннан килеп чыга. Рекреацион максатларда кулланыла. ==Галерея== <gallery> Image:Khans'_mausoleum,_Bolgar.JPG|Хан дөрбәсе Image:Black chamber, Bolgar.JPG|Кара пулат Image:Eastern mausoleum, Bolgar.JPG|Көнчыгыш дөрбә Image:Northern mausoleum, Bolgar.JPG|Төньяк дөрбә Image:Keçe manara.JPG|Кече манара Bolgar mosque.jpeg |[[Ак мәчет (Болгар)|Ак мәчет]] Икмәк музее (Болгар) 1.jpg|[[Икмәк музее (Болгар)|Икмәк музее]] территориясе 3 сәхабә һәйкәле 1.jpg|[[Сәхабә]]ләргә салынган һәйкәл Булгарское городище 4.JPG|Музей-тыюлык күренеше Holy Bolghar gathering 2025 - 55.jpg|[[Изге Болгар җыены]] </gallery> == Хәзерге халәте == Хәзерге вакытта музей-тыюлык үз эшен алып бара. Ул ел саен 1 миллион кеше кабул итә. Һәр елны (гадәттә майның 18-21 көннәрендә) Татарстанның төрле районнарыннан, шулай ук Россиянең башка төбәкләреннән һәм чит илләрдән [[татарлар]], [[мөселманнар]] катнашында [[Изге Болгар җыены]] уза. [https://vbolgar.ru/?p=10287 Экскурсияләр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230224051933/https://vbolgar.ru/?p=10287 |date=2023-02-24 }} уздырыла. == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь.] Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # ''[[Равил Фәхретдинов|Фахрутдинов Р. Г.]]'' Археологические памятники Волжско-Камской Болгарии и ее территория. К, 1975. # ''[[Фаяз Хуҗин|Хузин Ф. Ш.]]'' Булгарский город в X – начале XII вв. К., 2001. == Сылтамалар == * [http://www.bolgar.info/ Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгының рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260424190508/http://www.bolgar.info/ |date=2026-04-24 }} * [http://www.bolgar.info/museum.php Музей-тыюлыкның карта-схемасы] * [http://www.bolgar.info/about2.php Музей тупланмалары барлыкка килүнең кыскача тарихы] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Болгар музейлары]] d0gg4k4nmgae1b0nbfzo9snpy0we2lj 0 276407 6026604 4525424 2026-09-05T06:56:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026604 wikitext text/x-wiki {{Язучы|Жанр=проза, [[роман]], [[повесть]], [[рассказ]]}} '''Виль Владимирович Липатов ''' ([[10 апрель]] [[1927 ел|1927]], [[Чита]] — [[1 май]] [[1979 ел|1979]], [[Мәскәү]]) — совет язучысы, сценарист һәм прозаик, журналист, махсус хәбәрче. [[1957 ел|1957 елдан]] алып [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|КПСС]] әгъзасы == Биографиясе == Липатов В. В. {{Date|10|04|1927|2}} зыялылар гаиләсендә туган. Әтисе — журналист, әнисе — укытучы. [[1929 ел|1929 елда]] әти-әнисе аерылыша һәм әнисе улы белән Ерак Көнчыгышка китә. [[1939 ел|1939 елда]] булачак язучы әнисе белән Новосибирск (хәзер [[Тум өлкәсе|Томск]]) өлкәсенең Колпашевский районы Чажемтовской авыл советының Новодорогино авылына, ә 1941 елда— Тогур авылына күчеп килә . Александра Владимировнага өйләнә һәм 1952 елның 25 июлендә аларның кызы Татьяна туа .Шул ук [[1952 ел|1952 елда]] Томск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тәмамлый һәм 1951-1956 елларда [[Тум|Томск]] өлкәсенең «Кызыл әләм» газетасында журналист һәм сәнәгать бүлеге мөдире булып эшли. [[Тум|Томскиның]] Пионерлар тыкрыгында яши. «Игорь Саввович» романында журналист төгәллек белән Томскиның иске урамнарын сүрәтләгән. [[1957 ел|1957 елда]] Асино шәһәренә күчә, «Причулымская правда» район газетасында хатлар бүлеге мөдире булып эшли. Соңыннан [[Чита|Читада]], [[Брянск|Брянскида]] «Советская Россия» гәзитенең махсус хәбәрчесе (1964-1966), [[1967 ел|1967 елдан]] алып Мәскәүдә — «Известия», «Литературная газета», «[[Правда (газета)|Правда]]» гәзитләренең махсус хәбәрчесе була. Виль Липатов тормышының соңгы елларында [[СССР язучылар берлеге|ССРБ Язучылар берлеге]] идаралыгында секретарь вазифасын били. Икенче хатыны Мазур Ирина Ильинична (1936-1985), авиация генерал-майоры Илья Мазурның кызы, "Знамя"журналы редакторы язучы Вадим Кожевниковның үги кызы була. == Вафаты == Виль Владимирович Липатов [[1979 ел|1979 елның]] [[1 май|1 маенда]] [[Мәскәү|Мәскәүдә]] вафат була. Кунцево зиратында җирләнгән. == Әсәрләре == * Шестеро: Повесть. — М., 1958. * Капитан «Смело»: Повесть. — М., 1959 (Новый мир, 1959, № 10). * Своя ноша не тянет: Повесть-хроника. — Чита, 1959. * Глухая Мята: Повесть. — Чита, 1960. (Новый мир, 1960, № 5, 6) * Стрежень: Повесть. — Чита, 1961 (Новый мир, 1961, № 4, 5). * Зуб мудрости: Повесть. — Чита, 1961. * Юноша и машина: Повесть. — Чита, 1962. * Смерть Егор Сузуда: Повесть. — Чита, 1963. * Чужой: Повесть. — Чита, 1964 (Новый мир, 1964, № 3). * Операция «Икс два нуля». — Иркутск, Восточно-Сибирское книжное издательство, 1965. * Деревенский детектив. — М., 1968 (Знамя, 1967, № 10). * Лида Вараксина. // «Знамя», 1968, № 12. * Сказание о директор Прончатова. — М., 1969 (Знамя, 1969, № 1, 2). * Серая мышь. — М., 1970. (о проблеме алкоголизма в ССРБ) (Знамя, 1970, № 12). * Еще до войны. — М., 1971 (Знамя, 1971, № 9, 10). * И это все о нем: Роман. — М., 1974 (Знамя, 1974, № 9, 10, 11). * Самолетный кочегар. 1975. * Игорь Саввович: Роман. — М., 1977. (Знамя, 1977, № 7, 8, 9). * Житие Ванюшкин Мурзина, или Любовь в Старо-Короткин (1977) — М., 1989 (Знамя, 1978, № 8, 9). * Повесть без названия, сюжета и конца... // «Новый мир», 1978, № 4-6. * Лев на лужайке. (1978) — М., 1988. * Дом на берегу. — М., 1983. == Хәтер == * ССРБ Журналистлар берлеге Томск өлкә оешмасының В. Липатов исемендәге премиясе (1982-1991) булдырылган. * Асино шәһәренең китапханә бинасына 1990 елда мемориаль тактаташ куела. * Асинода, Тогурда һәм [[Чита|Читада]] Липатов исеме бирелгән урамнар бар. == Әдәбият == * Липатов, Виль Владимирович // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 190-191. — 440 с. — 3 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-89503-211-7</nowiki>. * ''Козлов И. К. '' Липатов радует, Липатов догорает // Вопросы литературы. — 1969. — № 10. == Сылтамалар == * [http://kraeved.lib.tomsk.ru/page/1521/ Краткая хроника жизни и творчества] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200208194142/http://kraeved.lib.tomsk.ru/page/1521/ |date=2020-02-08 }} * [http://lipatov.ahmatova.com/ Виль Липатов — сайт о писателе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190611110229/http://lipatov.ahmatova.com/ |date=2019-06-11 }} * Липатов, Виль Владимирович // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962-1978. <references /> [[Төркем:10 апрель көнне туганнар]] [[Төркем:1927 елда туганнар]] [[Төркем:1 май көнне вафатлар]] [[Төркем:1979 елда вафатлар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча язучылар]] [[Төркем:ССРБ язучылары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Ленин комсомолы премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] advl5djrvqgoquynbmcaz1vrh8xtept 0 367296 6026614 4457703 2026-09-05T10:56:23Z Служба Роскомнадзор 62446 6026614 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[Файл:Gay flag.svg|мини|Салават күпере байрагы — ҺБТК-ның символы.]] '''ҺБТК''' ({{lang-sv|HBTQ}}, {{lang-en|LGBT}}) — [[һомосексуальлек|һомосексуаль]], [[бисексуальлек|бисексуаль]], [[трансгендер]] һәм [[квир]] кешеләр өчен бер акроним. == Этимология == == Тарих == === Борынгы гасырлар === === Борынгы Греция һәм гарәп илләре === === Сексуаль инкыйлаб һәм Стоунволл бунтлары === == Мәдәният == {{seealso|ҺБТК мәдәнияте}} == Хокуки статус == {{seealso|Илләр буенча ҺБТК хокуклары}} {{Multiple image | башлык = '''Дөньяда ҺБТК хокукларына һәм ҺБТК вәкилләренең хокуки хәлләренә бәйле карталар''' | зона = center | рәсем1 = World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg | киңлек1 = 350 | alt1 = | язу1 = '''<u>Дөньяда гомосексуальлекнең хокуки статусы</u>''': {{col-begin|width=auto}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек тыелмаган илләр''' {{Легенда|#025|[[Бер җенесле никах]]}} {{Легенда|#06F|[[Граждан партнёрлык]]}} {{Легенда|#CCC|Гомосексуаль мөнәсәбәтләр рәсми танылмый}} {{Легенда|#90C|Башка илләрдә алынган никахлашу документлары кабул ителә}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек хокуки булмаган илләр''' {{Легенда|#f9dc36|Җәзасы йомшак}} {{Легенда|#ec8028|Җәзасы каты}} {{Легенда|#e73e21|Гөмерлек төрмә җәзасы}} {{Легенда|#8c210f|[[Үлем җәзасы]]}} {{col-end}} | сылтама1 = | рәсем2 = Laws concerning gender identity-expression by country or territory.svg | киңлек2 = 350 | alt2 = | язу2 = '''Илләр буенча [[гендер кемлек]] статуслары''' {{legend|#800080|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операцияне узмыйча мөмкин}} {{legend|#ff00ffff|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операция ясау нәтиҗәсендә мөмкин}} {{legend|#FF0000|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру кабул ителми}} {{legend|#CCCCCC|Билгесез}} | сылтама2 = | рәсем3 = LGBT rights at the UN (2011).svg | киңлек3 = 350 | alt3 = | язу3 = '''Берләшкән Милләтләр Оешмасында ҺБТК хокуклары:''' {{legend|#5b92e5|'''Яклау''': Берәр [[БМО Генераль Ассамблеясе]] дәвамында ҺБТК хокукларын яклаган яки [[БМО Кеше хокуклары шурасы]]нда ҺБТК хокукларына карата [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ 2011 проектын] керткән илләр ({{Nobr|'''96 әгъза'''}})}} {{legend|#aa0000|'''Каршы''': 2008 yılında [https://www.reuters.com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 БМО өчен ҺБТК хокукларына каршы белдерүне] имзалаган илләр (башта 57 әгъза, {{Nobr|әлегә [[Фиджи]], [[Руанда]] һәм [[Сьерра-Леоне]]'ның чигелүе белән '''54 әгъза'''}})}} {{legend|#b3b3b3|'''Белдерелмәгән''': БМОда ҺБТК хокуклары мәсьәләсендә ни яклау, ни каршы позицияне белдермәгән илләр. ({{Nobr|'''44 әгъза'''}})}} }} == ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре == {{seealso|ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре}} === Горурлык маршлары === {{seealso|Горурлык маршлары}} == Билгеләмәләр == *''Хатын-кызлар арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Лесбиан]]лык) *''Ир кешеләр арасында мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Гей]]лык) *''Бисексуаль ир кеше яки хатын-кыз белән башка җенесле вәкил арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Бисексуальлек]]) *''[[MTF]] (male-to-female, trans kadın) veya [[FTM]] (female-to-male, trans erkek) ile diğer cinsel yönelimler arasında ilişki, aşk ve seks''; ([[Транссексуальлек]], [[Travestilik]], гомуми [[Интерсекс]]; [[Трансгендер]]) == Галерея == <gallery> File:2013 pride taksim.jpg|[[Горурлык маршлары]] күп илләрдә гомуми оештырыла. File:XLarge - İstanbul 01.JPG|[[Гей бар]]лары ҺБТК вәкилләренең җыелган урыннарыдыр. </gallery> == Шулай ук карагыз == {{Портал|ҺБТК|Сексуальлек}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем: ҺБТК]] {{rq|stub|wikify}} {{wp-roskomnadzor/end}} kpqf79jkhwdzl6a9b0g9qq8gmnqktkr 6026622 6026614 2026-09-05T11:08:10Z Служба Роскомнадзор 62446 6026622 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[Файл:Gay flag.svg|мини|Салават күпере байрагы — ҺБТК-ның символы.]] '''ҺБТК''' ({{lang-sv|HBTQ}}, {{lang-en|LGBT}}) — [[һомосексуальлек|һомосексуаль]], [[бисексуальлек|бисексуаль]], [[трансгендер]] һәм [[квир]] кешеләр өчен бер акроним. == Этимология == == Тарих == === Борынгы гасырлар === === Борынгы Греция һәм гарәп илләре === === Сексуаль инкыйлаб һәм Стоунволл бунтлары === == Мәдәният == {{seealso|ҺБТК мәдәнияте}} == Хокуки статус == {{seealso|Илләр буенча ҺБТК хокуклары}} {{Multiple image | башлык = '''Дөньяда ҺБТК хокукларына һәм ҺБТК вәкилләренең хокуки хәлләренә бәйле карталар''' | зона = center | рәсем1 = World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg | киңлек1 = 350 | alt1 = | язу1 = '''<u>Дөньяда гомосексуальлекнең хокуки статусы</u>''': {{col-begin|width=auto}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек тыелмаган илләр''' {{Легенда|#025|[[Бер җенесле никах]]}} {{Легенда|#06F|[[Граждан партнёрлык]]}} {{Легенда|#CCC|Гомосексуаль мөнәсәбәтләр рәсми танылмый}} {{Легенда|#90C|Башка илләрдә алынган никахлашу документлары кабул ителә}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек хокуки булмаган илләр''' {{Легенда|#f9dc36|Җәзасы йомшак}} {{Легенда|#ec8028|Җәзасы каты}} {{Легенда|#e73e21|Гөмерлек төрмә җәзасы}} {{Легенда|#8c210f|[[Үлем җәзасы]]}} {{col-end}} | сылтама1 = | рәсем2 = Laws concerning gender identity-expression by country or territory.svg | киңлек2 = 350 | alt2 = | язу2 = '''Илләр буенча [[гендер кемлек]] статуслары''' {{legend|#800080|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операцияне узмыйча мөмкин}} {{legend|#ff00ffff|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операция ясау нәтиҗәсендә мөмкин}} {{legend|#FF0000|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру кабул ителми}} {{legend|#CCCCCC|Билгесез}} | сылтама2 = | рәсем3 = LGBT rights at the UN (2011).svg | киңлек3 = 350 | alt3 = | язу3 = '''Берләшкән Милләтләр Оешмасында ҺБТК хокуклары:''' {{legend|#5b92e5|'''Яклау''': Берәр [[БМО Генераль Ассамблеясе]] дәвамында ҺБТК хокукларын яклаган яки [[БМО Кеше хокуклары шурасы]]нда ҺБТК хокукларына карата [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ 2011 проектын] керткән илләр ({{Nobr|'''96 әгъза'''}})}} {{legend|#aa0000|'''Каршы''': 2008 yılında [https://www.reuters.com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 БМО өчен ҺБТК хокукларына каршы белдерүне] имзалаган илләр (башта 57 әгъза, {{Nobr|әлегә [[Фиджи]], [[Руанда]] һәм [[Сьерра-Леоне]]'ның чигелүе белән '''54 әгъза'''}})}} {{legend|#b3b3b3|'''Белдерелмәгән''': БМОда ҺБТК хокуклары мәсьәләсендә ни яклау, ни каршы позицияне белдермәгән илләр. ({{Nobr|'''44 әгъза'''}})}} }} == ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре == {{seealso|ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре}} === Горурлык маршлары === {{seealso|Горурлык маршлары}} == Билгеләмәләр == *''Хатын-кызлар арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Лесбиан]]лык) *''Ир кешеләр арасында мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Гей]]лык) *''Бисексуаль ир кеше яки хатын-кыз белән башка җенесле вәкил арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Бисексуальлек]]) *''[[MTF]] (male-to-female, trans kadın) veya [[FTM]] (female-to-male, trans erkek) ile diğer cinsel yönelimler arasında ilişki, aşk ve seks''; ([[Транссексуальлек]], [[Travestilik]], гомуми [[Интерсекс]]; [[Трансгендер]]) == Галерея == <gallery> File:2013 pride taksim.jpg|[[Горурлык маршлары]] күп илләрдә гомуми оештырыла. File:XLarge - İstanbul 01.JPG|[[Гей бар]]лары ҺБТК вәкилләренең җыелган урыннарыдыр. </gallery> == Шулай ук карагыз == {{Портал|ҺБТК|Сексуальлек}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем: ҺБТК]] {{rq|stub|wikify}} {{wp-roskomnadzor/end}} 8y5yi7ruk5qqbgtvyy84rmx0onr0h94 6026623 6026622 2026-09-05T11:09:22Z Служба Роскомнадзор 62446 6026623 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[Файл:Gay flag.svg|мини|Салават күпере байрагы — ҺБТК-ның символы.]] '''ҺБТК''' ({{lang-sv|HBTQ}}, {{lang-en|LGBT}}) — [[һомосексуальлек|һомосексуаль]], [[бисексуальлек|бисексуаль]], [[трансгендер]] һәм [[квир]] кешеләр өчен бер акроним. == Этимология == == Тарих == === Борынгы гасырлар === === Борынгы Греция һәм гарәп илләре === === Сексуаль инкыйлаб һәм Стоунволл бунтлары === == Мәдәният == {{seealso|ҺБТК мәдәнияте}} == Хокуки статус == {{seealso|Илләр буенча ҺБТК хокуклары}} {{Multiple image | башлык = '''Дөньяда ҺБТК хокукларына һәм ҺБТК вәкилләренең хокуки хәлләренә бәйле карталар''' | зона = center | рәсем1 = World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg | киңлек1 = 350 | alt1 = | язу1 = '''<u>Дөньяда гомосексуальлекнең хокуки статусы</u>''': {{col-begin|width=auto}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек тыелмаган илләр''' {{Легенда|#025|[[Бер җенесле никах]]}} {{Легенда|#06F|[[Граждан партнёрлык]]}} {{Легенда|#CCC|Гомосексуаль мөнәсәбәтләр рәсми танылмый}} {{Легенда|#90C|Башка илләрдә алынган никахлашу документлары кабул ителә}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек хокуки булмаган илләр''' {{Легенда|#f9dc36|Җәзасы йомшак}} {{Легенда|#ec8028|Җәзасы каты}} {{Легенда|#e73e21|Гөмерлек төрмә җәзасы}} {{Легенда|#8c210f|[[Үлем җәзасы]]}} {{col-end}} | сылтама1 = | рәсем2 = Laws concerning gender identity-expression by country or territory.svg | киңлек2 = 350 | alt2 = | язу2 = '''Илләр буенча [[гендер кемлек]] статуслары''' {{legend|#800080|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операцияне узмыйча мөмкин}} {{legend|#ff00ffff|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операция ясау нәтиҗәсендә мөмкин}} {{legend|#FF0000|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру кабул ителми}} {{legend|#CCCCCC|Билгесез}} | сылтама2 = | рәсем3 = LGBT rights at the UN (2011).svg | киңлек3 = 350 | alt3 = | язу3 = '''Берләшкән Милләтләр Оешмасында ҺБТК хокуклары:''' {{legend|#5b92e5|'''Яклау''': Берәр [[БМО Генераль Ассамблеясе]] дәвамында ҺБТК хокукларын яклаган яки [[БМО Кеше хокуклары шурасы]]нда ҺБТК хокукларына карата [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ 2011 проектын] керткән илләр ({{Nobr|'''96 әгъза'''}})}} {{legend|#aa0000|'''Каршы''': 2008 yılında [https://www.reuters.com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 БМО өчен ҺБТК хокукларына каршы белдерүне] имзалаган илләр (башта 57 әгъза, {{Nobr|әлегә [[Фиджи]], [[Руанда]] һәм [[Сьерра-Леоне]]'ның чигелүе белән '''54 әгъза'''}})}} {{legend|#b3b3b3|'''Белдерелмәгән''': БМОда ҺБТК хокуклары мәсьәләсендә ни яклау, ни каршы позицияне белдермәгән илләр. ({{Nobr|'''44 әгъза'''}})}} }} == ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре == {{seealso|ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре}} === Горурлык маршлары === {{seealso|Горурлык маршлары}} == Билгеләмәләр == *''Хатын-кызлар арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Лесбиан]]лык) *''Ир кешеләр арасында мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Гей]]лык) *''Бисексуаль ир кеше яки хатын-кыз белән башка җенесле вәкил арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Бисексуальлек]]) *''[[MTF]] (male-to-female, trans kadın) veya [[FTM]] (female-to-male, trans erkek) ile diğer cinsel yönelimler arasında ilişki, aşk ve seks''; ([[Транссексуальлек]], [[Travestilik]], гомуми [[Интерсекс]]; [[Трансгендер]]) == Галерея == <gallery> File:2013 pride taksim.jpg|[[Горурлык маршлары]] күп илләрдә гомуми оештырыла. File:XLarge - İstanbul 01.JPG|[[Гей бар]]лары ҺБТК вәкилләренең җыелган урыннарыдыр. </gallery> == Шулай ук карагыз == {{Портал|ҺБТК|Сексуальлек}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{rq|stub|wikify}} {{wp-roskomnadzor/end}} [[Төркем: ҺБТК]] 4xszj4bt72ux7zzbskhn2ies34at0t3 6026624 6026623 2026-09-05T11:09:43Z Служба Роскомнадзор 62446 6026624 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[Файл:Gay flag.svg|мини|Салават күпере байрагы — ҺБТК-ның символы.]] '''ҺБТК''' ({{lang-sv|HBTQ}}, {{lang-en|LGBT}}) — [[һомосексуальлек|һомосексуаль]], [[бисексуальлек|бисексуаль]], [[трансгендер]] һәм [[квир]] кешеләр өчен бер акроним. == Этимология == == Тарих == === Борынгы гасырлар === === Борынгы Греция һәм гарәп илләре === === Сексуаль инкыйлаб һәм Стоунволл бунтлары === == Мәдәният == {{seealso|ҺБТК мәдәнияте}} == Хокуки статус == {{seealso|Илләр буенча ҺБТК хокуклары}} {{Multiple image | башлык = '''Дөньяда ҺБТК хокукларына һәм ҺБТК вәкилләренең хокуки хәлләренә бәйле карталар''' | зона = center | рәсем1 = World_laws_pertaining_to_homosexual_relationships_and_expression.svg | киңлек1 = 350 | alt1 = | язу1 = '''<u>Дөньяда гомосексуальлекнең хокуки статусы</u>''': {{col-begin|width=auto}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек тыелмаган илләр''' {{Легенда|#025|[[Бер җенесле никах]]}} {{Легенда|#06F|[[Граждан партнёрлык]]}} {{Легенда|#CCC|Гомосексуаль мөнәсәбәтләр рәсми танылмый}} {{Легенда|#90C|Башка илләрдә алынган никахлашу документлары кабул ителә}} {{col-break|gap=2em}} '''Гомосексуальлек хокуки булмаган илләр''' {{Легенда|#f9dc36|Җәзасы йомшак}} {{Легенда|#ec8028|Җәзасы каты}} {{Легенда|#e73e21|Гөмерлек төрмә җәзасы}} {{Легенда|#8c210f|[[Үлем җәзасы]]}} {{col-end}} | сылтама1 = | рәсем2 = Laws concerning gender identity-expression by country or territory.svg | киңлек2 = 350 | alt2 = | язу2 = '''Илләр буенча [[гендер кемлек]] статуслары''' {{legend|#800080|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операцияне узмыйча мөмкин}} {{legend|#ff00ffff|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операция ясау нәтиҗәсендә мөмкин}} {{legend|#FF0000|Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру кабул ителми}} {{legend|#CCCCCC|Билгесез}} | сылтама2 = | рәсем3 = LGBT rights at the UN (2011).svg | киңлек3 = 350 | alt3 = | язу3 = '''Берләшкән Милләтләр Оешмасында ҺБТК хокуклары:''' {{legend|#5b92e5|'''Яклау''': Берәр [[БМО Генераль Ассамблеясе]] дәвамында ҺБТК хокукларын яклаган яки [[БМО Кеше хокуклары шурасы]]нда ҺБТК хокукларына карата [http://www.pinknews.co.uk/2011/06/17/un-passes-gay-rights-resolution/ 2011 проектын] керткән илләр ({{Nobr|'''96 әгъза'''}})}} {{legend|#aa0000|'''Каршы''': 2008 yılında [https://www.reuters.com/article/2008/12/18/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218 БМО өчен ҺБТК хокукларына каршы белдерүне] имзалаган илләр (башта 57 әгъза, {{Nobr|әлегә [[Фиджи]], [[Руанда]] һәм [[Сьерра-Леоне]]'ның чигелүе белән '''54 әгъза'''}})}} {{legend|#b3b3b3|'''Белдерелмәгән''': БМОда ҺБТК хокуклары мәсьәләсендә ни яклау, ни каршы позицияне белдермәгән илләр. ({{Nobr|'''44 әгъза'''}})}} }} == ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре == {{seealso|ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре}} === Горурлык маршлары === {{seealso|Горурлык маршлары}} == Билгеләмәләр == *''Хатын-кызлар арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Лесбиан]]лык) *''Ир кешеләр арасында мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Гей]]лык) *''Бисексуаль ир кеше яки хатын-кыз белән башка җенесле вәкил арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык'', ([[Бисексуальлек]]) *''[[MTF]] (male-to-female, trans kadın) veya [[FTM]] (female-to-male, trans erkek) ile diğer cinsel yönelimler arasında ilişki, aşk ve seks''; ([[Транссексуальлек]], [[Travestilik]], гомуми [[Интерсекс]]; [[Трансгендер]]) == Галерея == <gallery> File:2013 pride taksim.jpg|[[Горурлык маршлары]] күп илләрдә гомуми оештырыла. File:XLarge - İstanbul 01.JPG|[[Гей бар]]лары ҺБТК вәкилләренең җыелган урыннарыдыр. </gallery> == Шулай ук карагыз == {{Портал|ҺБТК|Сексуальлек}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{rq|stub|wikify}} {{wp-roskomnadzor/end}} ri6hrczldc3l3vrye90ef3p0z0kpwwo 0 367464 6026619 3062160 2026-09-05T11:03:09Z Служба Роскомнадзор 62446 6026619 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Бисексуальлек''' — бердән күбрәк җенес яки [[гендер]] вәкилләренә җенси һәм/яки романтик тартылыш.<ref>''Бисексуаль'' сүзенә туры килүче инглиз сүзенең аңлатмасы.[https://www.merriam-webster.com/dictionary/bisexuality]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Би-кызыксынучы]] * [[Һомосексуальлек]] * [[Пансексуальлек]] * [[Асексуальлек]] * [[Һетеросексуальлек]] * [[ҺБТК]] * [[Бифобия]] [[Төркем: ҺБТК]] {{rq|stub}} {{wp-roskomnadzor/end}} fphuiappaooy8gdxbq9tm65csyku4eb 6026627 6026619 2026-09-05T11:11:55Z Служба Роскомнадзор 62446 6026627 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Бисексуальлек''' — бердән күбрәк җенес яки [[гендер]] вәкилләренә җенси һәм/яки романтик тартылыш.<ref>''Бисексуаль'' сүзенә туры килүче инглиз сүзенең аңлатмасы.[https://www.merriam-webster.com/dictionary/bisexuality]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Би-кызыксынучы]] * [[Һомосексуальлек]] * [[Пансексуальлек]] * [[Асексуальлек]] * [[Һетеросексуальлек]] * [[ҺБТК]] * [[Бифобия]] {{rq|stub}} {{wp-roskomnadzor/end}} jlg3r1hl2ux0cockxmk1wwiupk40ue7 0 370267 6026640 3062205 2026-09-05T11:23:03Z Служба Роскомнадзор 62446 6026640 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Трансгендер''' кешеләр — [[гендер кемлек|гендер кемлекләре]] тумышларындагы [[җенес|җенесләренә]] туры килмәүче кешеләр. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Шулай ук карагыз == {{тулыландырырга}} {{wp-roskomnadzor/end}} pxxn7us4kna8vajdmblgh1tfwtm9r8b 6026641 6026640 2026-09-05T11:23:21Z Служба Роскомнадзор 62446 6026641 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Трансгендер''' кешеләр — [[гендер кемлек|гендер кемлекләре]] тумышларындагы [[җенес|җенесләренә]] туры килмәүче кешеләр. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Шулай ук карагыз == {{wp-roskomnadzor/end}} twi7wx49r4bwszbdyt3j55cwsxqr1zs 0 372146 6026636 3062195 2026-09-05T11:20:23Z Служба Роскомнадзор 62446 6026636 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Квир''' кешеләр — [[һетеросексуальлек|һетеросексуаль]] булмаучы һәм/яки [[цисгендер]] булмаучы һәм/яки [[икеле түгел гендер|икеле түгел]] булучы һәм/яки [[интерсекс]] булучы кешеләр. Мәсәлән, [[һомосексуальлек|һомосексуаль]], [[бисексуальлек|бисексуаль]], [[пансексуальлек|пансексуаль]], [[асексуальлек|асексуаль]], [[трансгендер]], [[гендер кемлек|гендер кемлекләре]] икеле түгел һәм интерсекс кешеләр — квир. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== {{тулыландырырга}} {{wp-roskomnadzor/end}} 2y2jxvbkyizacktgah5h07w2lef9p4l 6026637 6026636 2026-09-05T11:20:56Z Служба Роскомнадзор 62446 6026637 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Квир''' кешеләр — [[һетеросексуальлек|һетеросексуаль]] булмаучы һәм/яки [[цисгендер]] булмаучы һәм/яки [[икеле түгел гендер|икеле түгел]] булучы һәм/яки [[интерсекс]] булучы кешеләр. Мәсәлән, [[һомосексуальлек|һомосексуаль]], [[бисексуальлек|бисексуаль]], [[пансексуальлек|пансексуаль]], [[асексуальлек|асексуаль]], [[трансгендер]], [[гендер кемлек|гендер кемлекләре]] икеле түгел һәм интерсекс кешеләр — квир. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{wp-roskomnadzor/end}} erxqk36scryzxc81b06l10kfgnkzznz 0 372605 6026632 3062170 2026-09-05T11:17:29Z Служба Роскомнадзор 62446 6026632 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Пансексуальлек''' — җенси һәм/яки романтик тартылышның башкаларның җенесләреннән һәм [[гендер|гендерларыннан]] тормавы.<ref>''Пансексуаль'' сүзенә туры килүче инглиз сүзенең аңлатмасы.[https://www.merriam-webster.com/dictionary/pansexual]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Һомосексуальлек]] * [[Бисексуальлек]] * [[Асексуальлек]] * [[Һетеросексуальлек]] * [[ҺБТК]] {{rq|stub}} {{wp-roskomnadzor/end}} 4isnlbclt3g68iiyss3knu82ndd0ppc 0 373538 6026645 4083734 2026-09-05T11:25:23Z Служба Роскомнадзор 62446 6026645 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Икеле түгел гендер''' — ни хатын гына, ни ир генә булучы [[гендер кемлек|гендер кемлекләр]] спектры.<ref>Икелетүгеллек турында инглизчә мәкалә.[https://nonbinary.wiki/w/index.php?title=Nonbinary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709190626/https://nonbinary.wiki/w/index.php?title=Nonbinary |date=2021-07-09 }}</ref> Гендер кемлеге икеле түгелләр ''гендерквир<ref>Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы.[https://www.merriam-webster.com/dictionary/genderqueer]</ref> кешеләр'' дип тә атала ала. ==Икеле түгел гендер һәм шәхси алмашлыклар== Күп кенә телләрдә хатыннар өчен һәм ирләр өчен аерым өченче зат берлек сан шәхси алмашлыклары бар. Кайбер икеле түгелләр андый телләрдә неоалмашлыклар (неологизмнар булучы алмашлыклар) белән аталырга тели. Мәсәлән, швед телендә икеле түгелне атар өчен чагыштыруча яңа ''hen''<ref>Швед Академиясенең сүзлегендә ''hen'' алмашлыгы.[https://svenska.se/saol/?sok=hen]</ref> алмашлыгы еш кулланыла (''hon'' — хатын затны билгеләүче алмашлык, ә ''han'' — ир затны билгеләүче алмашлык), ә [[эсперанто|эсперантода]] исә ''[[риизм|ri]]'' алмашлыгы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Трансгендер]] * [[Интерсекс]] * [[ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/end}} 1fo75rbetyp4v3u9gld1hd47cx29k7w 0 375581 6026644 3062152 2026-09-05T11:24:53Z Служба Роскомнадзор 62446 6026644 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Һомофобия''' — [[һомосексуальлек|һомосексуаль]] кешеләргә каршы нәфрәт, антипатия яки дискриминация.<ref>Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы.[https://www.merriam-webster.com/dictionary/homophobia]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Бифобия]] * [[Трансфобия]] * [[Һомосексуальлек]] * [[ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/end}} j38vinr9u0ufeibo20j8np9ti27l9ib 0 375582 6026649 4255827 2026-09-05T11:27:17Z Служба Роскомнадзор 62446 6026649 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Бифобия''' — [[бисексуальлек|бисексуаль]] кешеләргә каршы нәфрәт, антипатия яки дискриминация. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Һомофобия]] * [[Трансфобия]] * [[Бисексуальлек]] * [[ҺБТК]] {{тулыландырырга}} {{wp-roskomnadzor/end}} tnix3s6qf42wvzzu2yjcz93l9kw1lgi 6026650 6026649 2026-09-05T11:27:33Z Служба Роскомнадзор 62446 6026650 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Бифобия''' — [[бисексуальлек|бисексуаль]] кешеләргә каршы нәфрәт, антипатия яки дискриминация. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Һомофобия]] * [[Трансфобия]] * [[Бисексуальлек]] * [[ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/end}} tq2ne2efaqa7wf5lqgtz81asbywbpsf 0 375583 6026642 3062183 2026-09-05T11:24:18Z Служба Роскомнадзор 62446 6026642 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Трансфобия''' — [[трансгендер]] кешеләргә каршы [[нәфрәт]], [[антипатия]] яки [[дискриминация]]. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Һомофобия]] * [[Бифобия]] * [[Трансгендер]] * [[ҺБТК]] {{wp-roskomnadzor/end}} detemw9xmpwvxmyxjsrw9mrpiagm874 0 388566 6026648 3062149 2026-09-05T11:26:24Z Служба Роскомнадзор 62446 6026648 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Гендер кемлек''' — кешенең феминин, маскулин яки [[икеле түгел гендер|икеле түгел]] гендерлы булу эчке хисе.<ref>Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы.[https://www.merriam-webster.com/dictionary/gender%20identity]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Гендер]] * [[Трансгендер]] * [[Цисгендер]] * [[Икеле түгел гендер]] {{wp-roskomnadzor/end}} mcfixpkewnseg3z18tpg2kegytokbu1 0 389143 6026631 3062164 2026-09-05T11:17:00Z Служба Роскомнадзор 62446 6026631 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} '''Би-кызыксынучы''' кеше — гадәттәгечә җенси яки романтик тартылышы объекты булмаучы җенестәге яки [[гендер|гендердагы]] кеше белән җенси һәм/яки романтик мөнәсәбәттә булу турында кызыксынучы кеше.<ref>Шул ук мәгънәле инглиз сүзенең аңлатмасы[https://www.merriam-webster.com/dictionary/bi-curious]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Шулай ук карагыз== * [[Бисексуальлек]] * [[ҺБТК]] {{rq|stub}} {{wp-roskomnadzor/end}} lr3r52hrdaxmswqot9roka3n5vm5pnd 0 404699 6026558 4684037 2026-09-04T15:02:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026558 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 115665400 }} '''Игелек''' ({{lang-kk|Игілік}}) — [[Казакъстан]]ның [[Акмола өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 344 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,13 %, башка халыклар — 0,87 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13641938. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Акмола өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} mv9hfdwajcuqbznvwxtafm5dahedf4p 0 407418 6026580 4675944 2026-09-04T16:46:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026580 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 396637300 }} '''Сибирка''' ({{lang-kk|Сибирка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16697373. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} rjcfx7z7kwkibfbdxk5ldb5jikwsuck 0 407864 6026543 4675046 2026-09-04T13:49:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026543 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 556457100 }} '''Тобылҗан''' ({{lang-kk|Тобылжан}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16704083. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} kauxj7d8hvcekkny9qtaod036vs5dni 0 407902 6026547 4681257 2026-09-04T14:19:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026547 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 595035600 }} '''Толмачевка''' ({{lang-kk|Толмачевка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 77 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 68,83 %, [[урыслар]] — 14,29 %, [[алманнар]] — 11,69 %, башка халыклар — 5,19 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13408434. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} c2iob5v5uac92xgwrqttogn24tvgoo0 0 409624 6026548 4674812 2026-09-04T14:19:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026548 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 396643100 }} '''Варваровка''' ({{lang-kk|Варваровка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16629173. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 0vx0p84krvnuvdadw3ryqhs2rhauxch 0 410064 6026559 4675571 2026-09-04T15:21:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026559 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 393435100 }} '''Есер''' ({{lang-kk|Есір}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16648888. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 1xjru7qjcq1solq6069adsvptw399em 0 410506 6026556 4684754 2026-09-04T14:49:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026556 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 634457400 }} '''Шуак''' ({{lang-kk|Шуақ}}) — [[Казакъстан]]ның [[Абай өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1110 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 80,99 %, [[урыслар]] — 13,42 %, башка халыклар — 5,59 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18409075. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Абай өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} l4r1bayuzjdhyfr5b1pbxisklelqqx6 0 423511 6026574 5968710 2026-09-04T16:36:29Z ~2026-38472-02 61609 /* Тормыш юлы */ 6026574 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльвира Рамил Кызы Хәсәнова''' (1981 елның 28 марты, [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия [[Синхрон йөзү|синхрончысы]]. Россиянең атказанган спорт мастеры. Өч тапкыр [[Олимпия уеннары|олимпия чемпионы]] ([[Җәйге Олимпия уеннары 2004|2004]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|2008]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|2012]]), күп тапкырлар дөнья һәм Европа чемпионы, дөнья һәм Европа кубогы иясе. == Тормыш юлы == Эльвира Хәсәнова 1981 елның 28 мартында [[Мәскәү]]дә туа. Милләте буенча татар<ref>{{Сылтама|https://www.tatar-inform.ru/news/sport/10-08-2012/olimpiyskaya-chempionka-hasyanova-planiruet-otkryt-v-kazani-sobstvennuyu-shkolu-5184774|Олимпийская чемпионка Хасянова планирует открыть в Казани собственную школу}}</ref>. Әтисе [[Сергач районы|Сергач ягыннан]], щнисе — Буа районыннан.[https://tatar-congress.org/ru/intervyu/elvira-hasyanova/ Эльвира Хасянова: «Завершаю карьеру и открываю свою школу в Казани»] Русия дәүләт физик культура университетын тәмамлый. 1999 елдан Россия җыелма командасы әгъзасы. Беренче тренеры — Э. Шәрибҗанова. 2012 елда спорт карьерасын тәмамлый. 2015 елда [[АКШ]]ка күчеп килә һәм шул ук елда АКШ җыелма командасы тренерының ассистенты була. [[Stenford universitetı|Стэнфорд университетында]] тренер булып эшли. 2020 елның гыйнварында Халыкара йөзү даны залына (ISHOF) кертелә<ref>{{Сылтама|https://rsport.ria.ru/20200128/1563987031.html|Хасянова введена в Международный зал славы плавания}}</ref>. == Казанышлары == * Европа кубогының көмеш медале (2001); * Дөнья кубогының алтын медале (2002); * Европа Кубогының алтын медале (2003); * [[Афина]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2004); * Европа чемпионатының алтын медале (2002, 2004, 2006, 2010); * [[Ханбалык|Пекинда]] узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2008); * Барселонада узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2003); * [[Монреаль]]дә узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2005) * [[Мельбурн]]да узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2007); * [[Лондон]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2012). == Бүләкләр == * 2005 елның 4 ноябре — Дуслык Ордены — физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2004 елда [[Афина]]да узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2004|XXVIII Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html |title=Указ Президента Российской Федерации от 4 ноября 2005 года № 1256 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |accessdate=2012-09-15 |archivedate=2012-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114072808/http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html }}</ref>; * 2009 елның 2 августы — Почет Ордены — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2008 елда [[Ханбалык|Пекинда]] узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|XXIX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1 Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426170635/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1|date=2013-04-26}}</ref>;'' * 2012 елның 13 августы — IV дәрәҗә [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|«Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены]] — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2012 елда [[Лондон]]да ([[Бөекбритания]]) узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|XXX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{cite web|url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|title=Указ Президента Российской Федерации от 13.08.2012 № 1165 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"|date=15 августа 2012|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации|accessdate=2012-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525175355/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|archivedate=2013-05-25}}</ref>;'' == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.infosport.ru/xml/t/fullinfo.xml?person=3460 Infosport.ru сайтында профиль] * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/elvira-khasanova-1.html Sports-reference.com сайтында профиль]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1981 елда туганнар]] [[Төркем:28 март көнне туганнар]] j68ppu71ksx81um814fvcx9rblrkg1v 6026575 6026574 2026-09-04T16:36:58Z ~2026-38472-02 61609 /* Тормыш юлы */ 6026575 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльвира Рамил Кызы Хәсәнова''' (1981 елның 28 марты, [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия [[Синхрон йөзү|синхрончысы]]. Россиянең атказанган спорт мастеры. Өч тапкыр [[Олимпия уеннары|олимпия чемпионы]] ([[Җәйге Олимпия уеннары 2004|2004]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|2008]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|2012]]), күп тапкырлар дөнья һәм Европа чемпионы, дөнья һәм Европа кубогы иясе. == Тормыш юлы == Эльвира Хәсәнова 1981 елның 28 мартында [[Мәскәү]]дә туа. Милләте буенча татар<ref>{{Сылтама|https://www.tatar-inform.ru/news/sport/10-08-2012/olimpiyskaya-chempionka-hasyanova-planiruet-otkryt-v-kazani-sobstvennuyu-shkolu-5184774|Олимпийская чемпионка Хасянова планирует открыть в Казани собственную школу}}</ref>. Әтисе [[Сергач районы|Сергач ягыннан]], щнисе — Буа районыннан.<ref>[https://tatar-congress.org/ru/intervyu/elvira-hasyanova/ Эльвира Хасянова: «Завершаю карьеру и открываю свою школу в Казани»]</ref> Русия дәүләт физик культура университетын тәмамлый. 1999 елдан Россия җыелма командасы әгъзасы. Беренче тренеры — Э. Шәрибҗанова. 2012 елда спорт карьерасын тәмамлый. 2015 елда [[АКШ]]ка күчеп килә һәм шул ук елда АКШ җыелма командасы тренерының ассистенты була. [[Stenford universitetı|Стэнфорд университетында]] тренер булып эшли. 2020 елның гыйнварында Халыкара йөзү даны залына (ISHOF) кертелә<ref>{{Сылтама|https://rsport.ria.ru/20200128/1563987031.html|Хасянова введена в Международный зал славы плавания}}</ref>. == Казанышлары == * Европа кубогының көмеш медале (2001); * Дөнья кубогының алтын медале (2002); * Европа Кубогының алтын медале (2003); * [[Афина]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2004); * Европа чемпионатының алтын медале (2002, 2004, 2006, 2010); * [[Ханбалык|Пекинда]] узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2008); * Барселонада узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2003); * [[Монреаль]]дә узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2005) * [[Мельбурн]]да узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2007); * [[Лондон]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2012). == Бүләкләр == * 2005 елның 4 ноябре — Дуслык Ордены — физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2004 елда [[Афина]]да узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2004|XXVIII Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html |title=Указ Президента Российской Федерации от 4 ноября 2005 года № 1256 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |accessdate=2012-09-15 |archivedate=2012-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114072808/http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html }}</ref>; * 2009 елның 2 августы — Почет Ордены — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2008 елда [[Ханбалык|Пекинда]] узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|XXIX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1 Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426170635/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1|date=2013-04-26}}</ref>;'' * 2012 елның 13 августы — IV дәрәҗә [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|«Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены]] — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2012 елда [[Лондон]]да ([[Бөекбритания]]) узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|XXX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{cite web|url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|title=Указ Президента Российской Федерации от 13.08.2012 № 1165 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"|date=15 августа 2012|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации|accessdate=2012-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525175355/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|archivedate=2013-05-25}}</ref>;'' == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.infosport.ru/xml/t/fullinfo.xml?person=3460 Infosport.ru сайтында профиль] * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/elvira-khasanova-1.html Sports-reference.com сайтында профиль]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1981 елда туганнар]] [[Төркем:28 март көнне туганнар]] 6yg3cat8qif0d4am6rjt2c5a7hpa35p 6026576 6026575 2026-09-04T16:37:48Z ~2026-38472-02 61609 /* Тормыш юлы */ 6026576 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльвира Рамил Кызы Хәсәнова''' (1981 елның 28 марты, [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия [[Синхрон йөзү|синхрончысы]]. Россиянең атказанган спорт мастеры. Өч тапкыр [[Олимпия уеннары|олимпия чемпионы]] ([[Җәйге Олимпия уеннары 2004|2004]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|2008]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|2012]]), күп тапкырлар дөнья һәм Европа чемпионы, дөнья һәм Европа кубогы иясе. == Тормыш юлы == Эльвира Хәсәнова 1981 елның 28 мартында [[Мәскәү]]дә туа. Милләте буенча татар<ref>{{Сылтама|https://www.tatar-inform.ru/news/sport/10-08-2012/olimpiyskaya-chempionka-hasyanova-planiruet-otkryt-v-kazani-sobstvennuyu-shkolu-5184774|Олимпийская чемпионка Хасянова планирует открыть в Казани собственную школу}}</ref>. Әтисе [[Сергач районы|Сергач ягыннан]], әнисе — [[Буа районы]]ннан.<ref>[https://tatar-congress.org/ru/intervyu/elvira-hasyanova/ Эльвира Хасянова: «Завершаю карьеру и открываю свою школу в Казани»]</ref> Русия дәүләт физик культура университетын тәмамлый. 1999 елдан Россия җыелма командасы әгъзасы. Беренче тренеры — Э. Шәрибҗанова. 2012 елда спорт карьерасын тәмамлый. 2015 елда [[АКШ]]ка күчеп килә һәм шул ук елда АКШ җыелма командасы тренерының ассистенты була. [[Stenford universitetı|Стэнфорд университетында]] тренер булып эшли. 2020 елның гыйнварында Халыкара йөзү даны залына (ISHOF) кертелә<ref>{{Сылтама|https://rsport.ria.ru/20200128/1563987031.html|Хасянова введена в Международный зал славы плавания}}</ref>. == Казанышлары == * Европа кубогының көмеш медале (2001); * Дөнья кубогының алтын медале (2002); * Европа Кубогының алтын медале (2003); * [[Афина]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2004); * Европа чемпионатының алтын медале (2002, 2004, 2006, 2010); * [[Ханбалык|Пекинда]] узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2008); * Барселонада узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2003); * [[Монреаль]]дә узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2005) * [[Мельбурн]]да узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2007); * [[Лондон]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2012). == Бүләкләр == * 2005 елның 4 ноябре — Дуслык Ордены — физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2004 елда [[Афина]]да узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2004|XXVIII Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html |title=Указ Президента Российской Федерации от 4 ноября 2005 года № 1256 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |accessdate=2012-09-15 |archivedate=2012-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114072808/http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html }}</ref>; * 2009 елның 2 августы — Почет Ордены — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2008 елда [[Ханбалык|Пекинда]] узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|XXIX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1 Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426170635/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1|date=2013-04-26}}</ref>;'' * 2012 елның 13 августы — IV дәрәҗә [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|«Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены]] — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2012 елда [[Лондон]]да ([[Бөекбритания]]) узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|XXX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{cite web|url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|title=Указ Президента Российской Федерации от 13.08.2012 № 1165 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"|date=15 августа 2012|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации|accessdate=2012-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525175355/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|archivedate=2013-05-25}}</ref>;'' == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.infosport.ru/xml/t/fullinfo.xml?person=3460 Infosport.ru сайтында профиль] * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/elvira-khasanova-1.html Sports-reference.com сайтында профиль]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1981 елда туганнар]] [[Төркем:28 март көнне туганнар]] fsz8xiljmxsi4o3qw1y91gkhtjbpsdm 6026577 6026576 2026-09-04T16:39:28Z ~2026-38472-02 61609 6026577 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Эльвира Рамил Кызы Хәсәнова''' (1981 елның 28 марты, [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия [[Синхрон йөзү|синхрончысы]]. Россиянең атказанган спорт мастеры. Өч тапкыр [[Олимпия уеннары|олимпия чемпионы]] ([[Җәйге Олимпия уеннары 2004|2004]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|2008]], [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|2012]]), күп тапкырлар дөнья һәм Европа чемпионы, дөнья һәм Европа кубогы иясе. == Тормыш юлы == Эльвира Хәсәнова 1981 елның 28 мартында [[Мәскәү]]дә туа. Милләте буенча татар<ref>{{Сылтама|https://www.tatar-inform.ru/news/sport/10-08-2012/olimpiyskaya-chempionka-hasyanova-planiruet-otkryt-v-kazani-sobstvennuyu-shkolu-5184774|Олимпийская чемпионка Хасянова планирует открыть в Казани собственную школу}}</ref>. Әтисе [[Сергач районы|Сергач ягыннан]], әнисе — [[Буа районы]]ннан.<ref>[https://tatar-congress.org/ru/intervyu/elvira-hasyanova/ Эльвира Хасянова: «Завершаю карьеру и открываю свою школу в Казани»]</ref> Русия дәүләт физик культура университетын тәмамлый. 1999 елдан Россия җыелма командасы әгъзасы. Беренче тренеры — Э. Шәрибҗанова. 2012 елда спорт карьерасын тәмамлый. 2015 елда [[АКШ]]ка күчеп килә һәм шул ук елда АКШ җыелма командасы тренерының ассистенты була. [[Stenford universitetı|Стэнфорд университетында]] тренер булып эшли. 2020 елның гыйнварында Халыкара йөзү даны залына (ISHOF) кертелә<ref>{{Сылтама|https://rsport.ria.ru/20200128/1563987031.html|Хасянова введена в Международный зал славы плавания}}</ref>. == Казанышлары == * Европа кубогының көмеш медале (2001); * Дөнья кубогының алтын медале (2002); * Европа Кубогының алтын медале (2003); * [[Афина]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2004); * Европа чемпионатының алтын медале (2002, 2004, 2006, 2010); * [[Ханбалык|Пекинда]] узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2008); * Барселонада узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2003); * [[Монреаль]]дә узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2005) * [[Мельбурн]]да узган Дөнья чемпионатының алтын медале (2007); * [[Лондон]]да узган Олимпия Уеннарының алтын медале (2012). == Бүләкләр == * 2005 елның 4 ноябре — Дуслык Ордены — физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2004 елда [[Афина]]да узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2004|XXVIII Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html |title=Указ Президента Российской Федерации от 4 ноября 2005 года № 1256 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |accessdate=2012-09-15 |archivedate=2012-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114072808/http://www.pravoteka.ru/pst/1064/531813.html }}</ref>; * 2009 елның 2 августы — Почет Ордены — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2008 елда [[Ханбалык|Пекинда]] узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2008|XXIX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1 Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426170635/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53859&PSC=1&PT=1&Page=1|date=2013-04-26}}</ref>;'' * 2012 елның 13 августы — IV дәрәҗә [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|«Ватан алдындагы хезмәтләр өчен» ордены]] — ''физик культура һәм спортны үстерүгә зур өлеш кертүе, 2012 елда [[Лондон]]да ([[Бөекбритания]]) узган [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|XXX Олимпия уеннарында]] югары спорт казанышлары өчен<ref>{{cite web|url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|title=Указ Президента Российской Федерации от 13.08.2012 № 1165 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"|date=15 августа 2012|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации|accessdate=2012-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525175355/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|archivedate=2013-05-25}}</ref>;'' == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.infosport.ru/xml/t/fullinfo.xml?person=3460 Infosport.ru сайтында профиль] * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/elvira-khasanova-1.html Sports-reference.com сайтында профиль]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} {{Tatar 4.0-2021}}{{СОРТИРОВКА_ПО_УМОЛЧАНИЮ:Хәсәнова, Эльвира }} [[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] suhhixmkk85kjmwqw6mg6792o32i6px 0 426898 6026582 4114299 2026-09-04T16:57:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026582 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Тулы исеме=Анна Вески|Туу көне=27 февраль 1956 ел|Туу урыны=Рапла, Эстония|Һөнәр=җырчы|Еллар=1978 - хәзерге көнгә кадәр|Жанр=эстрада}}'''Анне Тынисовна Вески''' ({{Lang-et|Anne Veski}}; '''Ваарман''' {{Lang-et|Vaarmann}}; [[27 февраль|27 февраль,]] [[1926 ел|1956]], Рапла, [[Эстон Совет Социалистик Республикасы|Эстония ССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] ) - [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Совет]] һәм [[Эстония|Эстон]] җырчысы, Эстония ССРының мактаулы артисты ([[1984 ел|1984]]) <ref>[http://www.aif.ru/culture/person/9214 Анне Вески: «Муж теперь не ревнует» / Еженедельник «Аргументы и Факты», № 7 11/02/2009]</ref> . == Биография == 1956 елның 27 февралендә Эстониянең Рапла шәһәрендә Ильмар-Тынис Ваарман ({{Lang-et|Ilmar-Tõnis Vaarmann}}; 1927-2005) һәм Эллен Ваарман ({{Lang-et|Ellen Vaarmann}}, 1930-1988) гаиләсендә туган. Анненың әти-әнисе, этник Эстониялеләр, иҗатны яратканнар һәм халык уен коралларында уйнаганнар. Шул ук вакытта икесенең дә гади һөнәрләре булган: әтисе Ильмар-Тынисның машина йөртүче, әнисе сатучы булып эшләгән. Шунда ук ул музыка училищесын тәмамлый, аннары Таллин политехник институтына укырга керә. Укуын тәмамлагач, заводта эшли һәм филармониядәге эстрада студиясенә эшкә алына, һәм "Мобиле" ансамблендә чыгыш ясый башлый. Беренче эстрада композициясе ([[1980 ел|1980]]) - "Королева розового сада". 1979-1981 елларда ул "Витамин" төркемендә җырлый, 1982-1983 елларда "Мюзик Сейф" ансамбле белән чыгыш ясый. 1979 елда, чит илдә беренче тур. Ул Польша була. Шул ук елны Анне Вески телевидениеда "Шире Круг" тапшыруында беренче тапкыр чыгыш ясады. 1980-нче елда Эстония радиосы җырчыны символик алтын диск белән бүләкләде. Беренче шәхси концерты Мәскәүдә һәм шунда ук Мәскәү эстрада театры сәхнәсендә була. Концерт югары дәрәҗәдә оештырыла. Мәскәү тамашачысы матур Эстония хатын-кызының чыгышын куанып кабул итте, һәм беренче уңай рецензияләр башкала матбугатында күренде. 1980 елның апрелендә Ленинградта Анне Вески катнашкан "Свет башен Олимпийских" театральләштерелгән спектакльләр оештырылды. Шул ук елны җырчы [[Хемниц|Карл-Маркс-Штадтеда]] GDR яшьләр фестивалендә катнаша. 1982-нче елда Анне Вески [[Зелёна-Гура|Зелена Гура]] (Польша) шәһәрендәге Совет җыры фестивалендә катнаша фестиваль кунагы булып, шулай ук Польша телевидениесендә музыкаль программада роль уйный. 1988 елда аны Польшада "Мисс - Полония - 88" тамашасына чакыралар. 1992 елның язында Россия дәүләт үзәк концерт залында Анне Вескиның "Сәхнәдә 15 ел" дип исемләнгән юбилей концерты булды. 1992 елда Останкино Хит-Парад программасында катнаша. 2016 елда, Мәскәү дуслары тәкъдиме белән, җырчы үзенең 60 яшьлек юбилеен Россия башкаласында билгеләп үтте, анда "Москвич" мәдәният үзәгендә Вескиның ялгыз юбилей концерты булды. 1990-нчы еллар башында В.Довган белән Эстониядә мех киемен [[Таллинн|Таллинда]] һәм [[Мәскәү|Мәскәүдә]] сату эшен оештыралар. 2011 елның 25 февралендә НТВ каналында Оксана Пушкина белән "Хатын-кыз күренеше" программасының даими эпизодларының берсе Анне Вескига багышланды. 2011 елның 27 февралендә “Анна Вески. Кискен борылыш артында" дип иемләнгән документаль фильм төшерелде. == Гаиләсе == * Ире (1977-1981) - Яак Вески ( {{Lang-et|Jaak Veski}}; 1956-1994), җыр авторы, күп популяр Эстон җырларын язучы. Бу никахтан Керли Вески кызы туган {{Lang-et|Kerli Veski}}), дипломат, 2004-2007 елларда - Эстония Республикасының Мәскәүдәге консулы. Оныклары - Фредерик һәм Доменик * Ире 1982 елдан - Бенно Бельчиков ( {{Lang-et|Benno Beltšikov}}), аның администраторы. Алты ай дәвамында Белчикова фамилиясен йөртә . * Каената - Рафаил Бельчиков ( {{Lang-et|Rafail Beltšikov}}; 1917-2015), Эстония документаль сценаристы һәм берничә документаль китап авторы; Таллин синагогасының габбайы <ref>[http://www.ohtuleht.ee/457632#3 «Kogu minu elu on üks surmatants»] // [[Õhtuleht|SL Õhtuleht]], 27.12.2011{{ref-et}}</ref> . * Абый - Мати Ваарманн ( {{Lang-et|Mati Vaarmann}}; туган 1952), "Мюзик Сейф''"'' ансамбленең элеккеге директоры. == Бүләкләр һәм мактаулы исемнәре == * [[1984 ел|1984]] - Сопотта узган Халыкара эстрада җыр конкурсында поляк җырының иң яхшы чыгышы өчен 1 нче урынны яулады (1984) <ref>{{Cite web|url=http://www.vremya.tv/announce/7951/9965|title=По волне моей памяти / Анне Вески|date=2014|publisher=www.vremya.tv|accessdate=2015-07-03}}</ref> ; * [[1984 ел|1984]] - "Эстония ССРының мактаулы артисты " дигән мактаулы исем белән бүләкләнде; * [[2006 ел|2006]] - Ак Йолдыз ордены, 5 нче дәрәҗә ([[2006 ел|2006]] [[6 февраль|елның 6 феврале]]) <ref>[https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/5256/anne-veski Vabariigi President]</ref> . * [[2006 ел|2007]] - Куркынычсызлык, Оборона һәм Хокук саклау академиясенең мәдәният һәм сәнгать өлкәсендәге хезмәтләре өчен Михайло Ломоносов ордены. * [[2011 ел|2011]] - Дуслык ордены ( [[2011 ел|2011]] [[1 сентябрь|елның 1 сентябре]], [[Русия|Россия]] ) - ''Рәсәй-Эстония мәдәни элемтәләрен ныгытуда, Эстония Республикасында Россия мәдәниятен саклау һәм популярлаштыруда зур өлеш керткән өчен'' <ref>{{Citation |title=Указ Президента Российской Федерации от 1 сентября 2011 года № 1138 «О награждении орденом Дружбы Вески А.» |url=http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1571131 |access-date=2021-05-06 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102183315/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1571131 |dead-url=yes }}</ref>. == Дискография == * «Anne Veski», © Мелодия, 1983 * «Анне Вески и Мюзик-Сейф», © Мелодия, 1983 * «Поёт Анне Вески», © Мелодия, * «Поёт Анне Вески», © Мелодия, 1984 * «Позади крутой поворот», © Мелодия, 1984 * «Я обещаю вам сады», © Мелодия, * «Sind aeda viia tõotan ma! (LP)», © Мелодия, 1985 * «Поёт Анне Вески», © Мелодия, 1986 * «Я вас благодарю», Анне Вески и ансамбль «Немо», © Мелодия, 1988 * «Анне Вески», © 1994, Германия * «Поёт Анне Вески», © 1985, Таллинский Завод музыкальных кассет * Калейдоскоп, © 1994 Anima Vox Co. * «Туннель под Ла-Маншем», © 1996, «Союз» * Star Collection, © 2000 J.S.P. Records / группа ДЖЕМ * Armukarneval, Records 2000 * Grand Collection, © 2001 КВАДРО ДИСК * Анне Вески, Звёзды советской эстрады, © 2001, «Первое музыкальное издательство» * Не грусти, человек, © 2002, Records 2000, Estonian Artist Agency * Не грусти, человек, © 2002, J.R.C. * «Lootus», © 2003 «AN&BEN» * Анне Вески, Имена на все времена, © 2003, Мистерия звука * «Ни о чём не жалейте» © 2004, Фирма грамзаписи «Никитин» * «ANNE VESKI. 60 parimat laulu — EESTI KULLAFOND — 3 platinum CD» © 2006, «Hitivabrik» * DVD «Анне Вески. Ни о чём не жалейте» © 2006, «Квадро-диск» * DVD «ANNE VESKI. ROOSIAIA KUNINGANNA» © 2006, ESTTV (Эстонское телевидение) * «АННЕ ВЕСКИ. РАДОВАТЬСЯ ЖИЗНИ» «ИМЕНА НА ВСЕ ВРЕМЕНА» © 2007, «Монолит» * «АННЕ ВЕСКИ. Я НЕ ТАКАЯ» © 2007, «Монолит» * «Ingleid ei…» 2009 * «Спасибо тебе» 2011 * «Kallis, kuula» 2013 * «Продлись моё счастье» 2014 * «VÕTA MINU LAUL» 2016 * «MA TÄNAN TEID» 2016 * «Veereb, Aeg nii veereb» 2018 == Фильмография == * 1982 — Шлягер этого лета * 1983 — Золото осени * 1986 — Микко из Тампере просит совета * 2001 — Герой её романа * 2004 — Осторожно, Задов! или Похождения прапорщика — Актриса * 2005 — Обречённая стать звездой — ''камео'' == Төрлесеннән == [[2018 ел|2018]] [[2 ноябрь|елның 2 ноябрендә]] [[Таллинн|Таллинда]] [[Трамвай|трамвайларның]] берсенә Анне Вески исеме бирелде <ref>{{Cite web|title=В Таллине запустили названный в честь Анне Вески трамвай (ФОТО)|url=https://www.vecherka.ee/905007/v-tallinne-zapustili-nazvannyi-v-chest-anne-veski-tramvai-foto|accessdate=2018-11-03|archivedate=2019-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115075728/https://www.vecherka.ee/905007/v-tallinne-zapustili-nazvannyi-v-chest-anne-veski-tramvai-foto}}</ref> <ref>{{Cite web|title=ФОТО: в Таллине запустили названный в честь Анне Вески трамвай|url=https://rus.err.ee/873678/foto-v-tallinne-zapustili-nazvannyj-v-chest-anne-veski-tramvaj|accessdate=2018-11-03}}</ref> . == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * {{Official|http://www.anneveski.com/|Анне Вески}} {{ref-ru}} * [http://www.myhouse.ru/interer-i-dizayn/anne-veski-ya-zhivu-kak-koroleva В гостях у звезды: Анне Вески: ''Я живу как королева!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723114419/http://www.myhouse.ru/interer-i-dizayn/anne-veski-ya-zhivu-kak-koroleva |date=2012-07-23 }} [[Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары]] [[Төркем:ССРБ җырчылары]] [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1956 елда туганнар]] [[Төркем:27 февраль көнне туганнар]] g4oisc9ozq6clu32hp13ckpuqmvmhnk 14 460283 6026651 3062197 2026-09-05T11:27:49Z Служба Роскомнадзор 62446 6026651 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{wp-roskomnadzor/end}} lwjgg927tjfs2yzbju9a6axqv10b30q 0 460511 6026589 3065772 2026-09-04T19:24:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026589 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Ук}} '''Сәмәрканд тарихы музее "Афрасиаб"''' ( {{Lang-uz|«Afrosiyob» Samarqand tarixi muzeyi}} ) - [[Сәмәрканд]]да ([[Үзбәкстан|Ү]][[Үзбәкстан|збәкстан]] ) урнашкан [[музей]]. Сәмәрканд шәһәре һәм аның әйләнә-тирәсе тарихына багышланган. Музей бинасы шәһәрнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, борыңгы Афрасиаб бистәсе янында урнашкан, ул дөньядагы иң зур археологик һәйкәлләрнең берсе булып тора. Музей бинасы Сәмәркандның 2500 еллыгы уңаеннан Үзбәкстан җитәкчелеге инициативасы белән төзелгән, архитекторы - Шмавон Азатян, 1970 ел. Музей Сәмәрканд шәһәренә нигез салу тарихы, алдагы тарихы, Афрасиаб бистәсе турында сөйли. Музейда төрле экспонатлар тәкъдим ителә, шул исәптән Афрасиаб, Сәмәрканд һәм аларның әйләнә-тирәсендә казу эшләре вакытында табылган экспонатлар бар. Алар арасында борыңгы пычаклар, оссуарийлар, пычаклар һәм башка кисүче әйберләр, уклар, тәңкәләр, керамика, борыңгы кулъязмалар һәм китаплар, фигуралар һәм башка борыңгы көндәлек әйберләр бар. Искиткеч экспонатларның берсе -Ихшид династиясенә караган Сәмәрканд сараеның уникаль сакланган фрескалары (VII-VIII гасырлар). Музейда экспонатларның бер өлеше исламга кадәр чор белән бәйле, өлешчә [[зәрдөштлек]]нең җирле варианты белән бәйле, ул Согдта ислам килгәнче төп дин булган. == Галерея == <gallery widths="200" heights="150"> Файл:Afrasiab - details from The Ambassadors' Painting.JPG|Афрасиабта табылган борынгы фреска. Файл:Afrasiab - details from The Ambassadors' Painting 3 - great procession.JPG|Афрасиабта табылган борынгы фреска. Файл:Sogdian ossuariy.jpg|[[Согдиана]] [[Оссуарий|оссуарие]] Файл:Afrasiyab museum preislamic object 5 ossuary.JPG|Согдиана оссуарие Файл:Afrasiyab museum preislamic object 7 ossuary with imprints of man's head (Samarkand, V-VII centuries).JPG|Оссуарий Файл:PotteryTimurids.jpg|Тимурлар чоры тәлинкәсе Файл:Afrasiyab museum post islamic period object 96 fragment of carved terracotta with ornament (XI XII centuries).JPG|Орнаментлардан урта гасыр бизәге </gallery> == Сылтамалар һәм чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20161127214539/https://meros.uz/ru/wonder/view?id=66 meros.uz - Самарканд тарихы музее "Афрасиаб"] * [http://www.advantour.com/rus/uzbekistan/samarkand/afrosiab-museum.htm advantageour.com - "Афрасиаб" музее - борыңгы Самарканд тарихының иң кыйммәтле экспонатлары] * [http://www.orexca.com/rus/samarkand_museum_history.shtml orexca.com - Самарканд тарихы музее "Афрасиаб"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127154003/http://www.orexca.com/rus/samarkand_museum_history.shtml |date=2016-11-27 }} [[Төркем:1970 елда нигезләнгән музейлар]] [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр]] e625tlp9kv2ohbfpuxdlze3g2hmuxp8 0 461314 6026545 5994241 2026-09-04T14:08:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026545 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Ук}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Усманов}} '''Алишер Бурханович Усманов''' ([[1953 ел|1953]] [[9 сентябрь|елның 9 сентябрендә]] туган, [[Чуст]] шәһәре, Наманган өлкәсе) - Россия эшмәкәре <ref name="тасс" />, миллиардер, "USM Holdings" <ref name="тасс" /> ка нигез салучы . Россиянең иң бай эшкуарларының берсе ''(Форбс журналының'' русча версиясе буенча[[Бөекбритания|) һәм Бөек Британиянең]] иң бай кешеләренең берсе (Sunday Times рейтингы буенча) <ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/11435695|title=Усманов и Абрамович попали в топ-10 самых богатых бизнесменов Великобритании}}</ref>. 2013 елда Американың Bloomberg Markets журналы Усмановны дөньяның иң абруйлы эшкуарларының берсе дип танытты<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/2274691|title=Алишер Усманов признан одним из самых влиятельных бизнесменов мира}}</ref>. Хәйрия эше белән шөгыльләнә<ref name="Филантроп">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/trends/social/5ebd14ee9a79477b21f34fa9?from=center|title=Профиль филантропа}}</ref>. Коммерсант сүзләре буенча, Усманов Россия эшкуары һәм иң яхшы менеджеры булып 2020 ел ахырында чит ил мәгълүмат чараларында искә алына <ref>{{Мәкалә|ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/4651704|издание=Коммерсантъ}}</ref>. == Башлангыч еллары == Алишер Усманов 1953 елның 9 сентябрендә [[Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы|Үзбәкстанның]] Наманган өлкәсенең [[Чуст]] шәһәрендә дөньяга килә. Гаиләдәге дүрт баланың иң олысы була. Алишер Усмановның әтисе - Бурхан Усманов - 1980-нче елларда Ташкент шәһәре прокуроры булган. Бала чагында, "Өч мушкетер" ны укыгач, ул кылычлар һәм мушкетерлар белән кызыксына һәм фехтование белән шөгыльләнә башлый. Ике ел секциядә укыганнан соң, ул республиканың фехтование буенча яшьләр җыелма командасына керә, берникадәр вакыттан соң спорт остасы булып әверелә һәм инде СССР җыелма командасы әгъзасы булуга ирешә <ref name="тасс"/>. Бу вакытта ул булачак хатыны Ирина Винер белән таныша, шул ук спорт сараенда ритмик гимнастика белән шөгыльләнә <ref name="Бизнесмен2007">[http://www.kp.ru/daily/23970/73408/ Алишер Усманов: Я бизнесмен поневоле] // [[Комсомольская правда]], 19.09.2007</ref> . 1971 елда МГИМОга халыкара хокук белгечлегенә укырга керә һәм 1976 елда аны тәмамлый. Аның хезмәттәше Сергей Ястржембский була. Ул СССР Фәннәр академиясендә тикшерүче, [[Комсомол|Үзбәкстан Комсомол]] Үзәк Комитетының өлкән референты, Совет Тынычлык Комитетының Тышкы икътисадый ассоциациясенең генераль директоры булып эшли <ref name="тасс"/><ref name="Forbes2019">{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/profile/alisher-usmanov|title=Алишер Усманов|publisher=Forbes}}</ref>. 1980 елның августында 26 яшьлек Усманов, дуслары Бахадыр Насимов белән, [[SSRB däwlät iminlek komitäte|КГБ]] [[Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы|махсус бүлеге операторы, Үзбәкстан]] ССБ КГБ Рәисе урынбасары Мөхәммәд-Амин Насымов һәм Илһам Шайков белән берлектә авыр шартларда ришвәт алуда катнашуда, бер төркем кешеләр ясаган мошенниклыкта, социалистик милек урлауда гаепләнеп 8 ел төрмәгә хөкем ителә <ref name="тасс"/><ref>[[Латынина, Юлия Леонидовна|Латынина Ю. Л.]] [http://cdn.echo.msk.ru/programs/code/1983976-echo/ Код доступа]{{Deadlink|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} // [[Эхо Москвы]], 20.05.2017</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/russian/news-39960021|title=Усманов против Навального: публичная полемика|publisher=[[BBC Russian]]|accessdate=18 мая 2017}}</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2017/05/19/obvineniya-alishera-usmanova-v-iznasilovanii-otkuda-oni-vzyalis-i-kak-biznesmen-ih-oprovergal/ Обвинения Алишера Усманова в изнасиловании: откуда они взялись и как бизнесмен их опровергал] // [[Meduza]], 19.05.2017</ref>. 1986-нчы елда Усманов колониядән "эчкерсез үкенү аркасында" һәм "үрнәк тәртип өчен" азат ителә <ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/lib/14164974/|title=Усманов, Алишер|publisher=}}</ref>. Рәсми рәвештә, Усманов 2000-нче елда Үзбәкстан Югары Суды тарафыннан реабилитацияләнде, һәм бу эш уйлап чыгарылган дип табылды <ref name="тасс" />. 1997-нче елда Усманов [[Русия Федерациясе хөкүмәте каршындагы финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте карамагындагы Финанс академиясен]] банк белгечлеге белән тәмамлады <ref name="тасс">{{Cite web|title=Усманов, Алишер Бурханович|publisher=[[ТАСС]]|url=http://tass.ru/encyclopedia/person/U/usmanov-alisher-burhanovich|accessdate=2017-05-18}}</ref> . == Карьера == Усманов [[гарәп теле]]ннән [[Әндиҗан|тәрҗемә итеп акча эшләде, аннары Андижандагы]] СССР Фәннәр академиясе физика институты лабораториясендә патент белгече булып эшкә китте. МГИМОда укыган вакытта алынган бәйләнешләр ярдәмендә ул Мәскәүгә кайтты. 1994-1998 елларда Усманов, Интерфинара Банкара Инвестицияләр һәм Финанс Компаниясе башында газ өчен бурычлар җыйды. 1990-нчы еллар ахырында Усманов Рем Вяхирев белән очрашты; Газпром һәм Интерфин үз көчләрен һәм финансларын туплап, Оскол Электрометаллургия Заводында (ОЭМК) һәм Лебединский тау-эшкәртү заводында контроль өлешләрен алдылар, аларны Газметаллга тупладылар. 2002-нче елда Усмановның Интерфины бу компаниядәге Газпром акциясен сатып алды һәм бердәнбер контроль акционер булды. 2005 елда, Усманов, Василий Анисимов белән, Борис Иванишвилидан Михайловский ГОКны алды. 2006 елда, күрсәтелгән барлык активлар Металлоинвестка тупланды, Анисимов һәм Владимир Скоч [32] Усманов белән бергә аның хуҗалары булдылар<ref>[https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-andrey-skoch.html Биография депутата и благотворителя Андрея Скоча. Об успешной предпринимательской деятельности с 1996 года и создании фонда «Поколение». 2023 | Узнай Всё (uznayvse.ru)]</ref><ref>[https://aif.ru/dontknows/file/prezident_blagotvoritelnogo_fonda_andrey_skoch_dose Президент благотворительного фонда Андрей Скоч. Досье | Справка | Вопрос-Ответ | Аргументы и Факты (aif.ru)]</ref><ref>[https://www.justmedia.ru/news/russiaandworld/andrey-skoch-biznesmen-parlamentariy-blagotvoritel Андрей Скоч: бизнесмен, парламентарий, благотворитель. Россия и мир. JustMedia.ru]</ref> (акцияләр 1999-нчы елда улы Андрей Скочтан<ref>[https://abireg.ru/newsitem/91354 Скоч Андрей: биография, политическая карьера, благотворительность (abireg.ru)]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.business-vector.info/andrej-skoch-esli-hochesh-136683/ |title=Скоч Андрей Владимирович: карьера в Госдуме и благотворительность {{!}} Агентство деловых новостей "Бизнес-вектор" (business-vector.info) |accessdate=2023-06-17 |archivedate=2022-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308230532/https://www.business-vector.info/andrej-skoch-esli-hochesh-136683/ }}</ref><ref>[https://pg21.ru/page66932 Андрей Скоч (pg21.ru)]</ref> соң күчерелде [30] [31] дәүләт Дума урынбасары булды) [[Файл:Dmitry_Medvedev_9_September_2008-1.jpg|мини|300x300пкс|{{Center|[[Дмитрий Медведев]] белән, [[2008 ел|2008]]}}]] [[Файл:Владимир_Путин_и_Алишер_Усманов._2015-1.jpg|мини|300x300пкс|{{Center|[[Владимир Путин]] белән, [[2015 ел|2015]]}}]] == Бүләкләре == === Россиянеке === * [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|Орден «За заслуги перед Отечеством»]] III степени (2018) * Орден «За заслуги перед Отечеством» IV степени (6 июля 2013) — ''за большие заслуги перед государством, активную общественную и благотворительную деятельность''<ref name="тасс"/>. * Орден Александра Невского (2014) — ''за активную общественную и благотворительную деятельность<ref>{{Cite web|url=http://www.metalloinvest.com/about/governance/founder/|title=Основатель|publisher=ООО УК «Металлоинвест»|accessdate=2015-08-30}}</ref>.'' * Орден Почёта (17 марта 2004) — ''за достигнутые трудовые успехи и многолетнюю добросовестную работу''. * Знак отличия «За благодеяние» (11 июня 2016) — ''за большой вклад в благотворительную и общественную деятельность'' * Почётная грамота Президента Российской Федерации (8 сентября 2008) — ''за заслуги в развитии отечественной промышленности и предпринимательства'' * Благодарность Президента Российской Федерации (24 декабря 2009) — ''за активное участие в подготовке и проведении Первого Всероссийского форума «Россия — спортивная держава»''. * «Благодарность Правительства Российской Федерации» (15 сентября 2008) — ''за активное участие в социально-экономическом развитии Курской области''<ref name="тасс" />. * Нагрудный знак МИД России «За вклад в международное сотрудничество» (2013)<ref>{{Cite web|url=http://gsom.spbu.ru/gsom/board/usmanov/|title=Усманов Алишер Бурханович|publisher=[[Высшая школа менеджмента Санкт-Петербургского государственного университета]]|accessdate=8 мая 2017}}</ref>. * Орден «Дуслык» (Дружбы) (Татарстан, 2018) — «за плодотворное сотрудничество с Республикой Татарстан, активную и общественную и благотворительную деятельность». * Орден «Аль-Фахр» 1 степени (Совет муфтиев России, 4 ноября 2016) — за огромный вклад в дело возрождения Ислама в России, за поддержку программ, направленных на развитие духовно-нравственных и культурных ценностей Уммы, укрепление дружбы и взаимопонимания между представителями разных национальностей == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * {{ВТ-ЛП|Усманов, Алишер}} * Усманов, Алишер Бурханович. Биография на сайте ТАСС (неопр.). Дата обращения: 18 мая 2017. * Профиль филантропа (неопр.). Росбизнесконсалтинг. Дата обращения: 14 мая 2020. * Халима Мирсияпова. Алишер Усманов: «У меня нет наследников». (неопр.). Forbes (30 августа 2013). Дата обращения: 30 августа 2015. Архивировано 31 августа 2013 года. * Billionaire With Presidential Ambitions? (неопр.). Radio Free Europe/Radio Liberty. Дата обращения: 10 апреля 2017. * [http://fie.org/fie/history/presidents Алишер Усманов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420095624/http://fie.org/fie/history/presidents |date=2018-04-20 }} на сайте Международной федерации фехтования == Моны да карагыз == {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} [[Төркем:РФ хөкүмәте каршындагы Финанс университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Русия миллиардерлары]] [[Төркем:Русия эшмәкәрләре]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:Шәхесләр:Ташкәнт]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:Русиянең Александр Невский ордены кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1953 елда туганнар]] [[Төркем:9 сентябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары]] fuxmjvsfumlwr2dqt49jdntwwyru7sh 0 483155 6026542 5620900 2026-09-04T13:42:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026542 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Алексей Гаврилович Большереченко''' ({{Lang-uk|Олексій Гаврилович Большеченко}}; 1929 —[[2002 ел|2002]]) — [[Украина|украин]] [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] сәнәгать эшлеклесе, 1969-1993 елларда. Бровары порошок металлургиясе заводы директоры. == Тәрҗемәи хәле == 1929 елның 18 гыйнварында [[Курск өлкәсе]]>нең Отрадное-Малиновский авылында туган. [[1961 ел]]да Мәскәү политехник институтында белем ала. Институтны тәмамлаганнан соң Салават машиналар эшләү заводының (хәзерге [[Салаватнефтемаш]], [[Башкортстан]]) мастеры, цех начальнигы һәм баш технологы булып эшли.1964 елдан алып Бровары порошок металлургия заводында эшли, анда цех начальнигы, техник бүлек начальнигы, заводның баш инженеры һәм директоры булып эшли. А. Г. Большереченко җитештерүне һәм эшчеләрнең социаль өлкәсен үстерүгә, технологик процесларны камилләштерүгә һәм җитештерүне арттыруга зур игътибар бүлә. Аның җитәкчелегендә яңа җитештерү биналары, шифаханә-профилакторий, «Металлург» спорт комплексы, поликлиника, торак йортлар һәм ятаклар төзелә. 1981-1985 елларда «Металның сифатын күтәрү» мөһим фәнни-техник программасы буенча советның координация советы әгъзасы була.<ref>{{Citation |title=СОВЕТ МИНИСТРОВ УКРАИНСКОЙ ССР. О мерах по обеспечению выполнения важнейших республиканских целевых комплексных научно-технических программ на 1981—1985 годы |url=http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/ed_1981_07_02/an/8/KP810358.html |access-date=2021-10-21 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630152301/http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/ed_1981_07_02/an/8/KP810358.html |dead-url=yes }}</ref> КПСС әгъзасы буларак [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|КПСС]]-ның XIX Бөтен Союз конференциясе делегаты булып катнаша.<ref>[http://soveticus5.narod.ru/455/soxix210.htm XIX ВСЕСОЮЗНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ КПСС — Список делегатов]</ref> Алексей Гаврилович Большереченко шулай ук порошок [[металлургия]]се техникасы һәм кораллары өлкәсендә гыйльми эзләнү белән шөгыльләнә. «Порошковая металлургия» журналында мәкаләләр, шулай ук бик күп уйлап табулар һәм патентлар авторы.<ref>{{Cite web |url=https://patentdb.ru/author/851678 |title=Изобретатель БОЛЬШЕЧЕНКО АЛЕКСЕЙ ГАВРИЛОВИЧ |accessdate=2021-10-21 |archivedate=2021-10-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021140448/https://patentdb.ru/author/851678 }}</ref> '''Кайбер хезмәтләре:''' ** Изучение некоторых процессов изготовления металлокерамик фрикционный дисков. // Журн. «Порошковая Металлургия». 1972. № 12. ** Сравнительная оценка себестоимости железных пороков, полученных методом распыление расплыва и комбинированный восстановлением прокатное калин. // Журн. «Порошковая Металлургия». 1978. № 2 2002 елның 20 октябрендә [[Киев өлкәсе]]<nowiki/>нең Бровары шәһәрендә вафат була. Большереченко Алексей Гаврилович — Бровары шәһәренең мактаулы гражданы (1993). УССР-ның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт премиясе лауреаты (1969), шулай ук ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1977). Башка мизалдар белән бүләкләнгән. == Хәтер == {{Тышкы медиафайллар}} * Броварыда А. Г. Большереченко яшәгән йортта мемориаль тактаташ куелган: «Бу йортта Бровары мактаулы гражданы Бровары порошок мкталлургиясе заводы директоры Большереченко Алексей Гавриловичның (1929-2002) яшәгән».<ref>[https://2gis.ua/kiev/geo/15059607077087978?m=30.792416%2C50.512498%2F19 Мемориальная доска А. Г. Большеченко]</ref> * Бровары урамнарының берсе аның исемен йөртә.<ref>{{Cite web |url=https://ulitsy-ukrainy.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C |title=Алексея Большеченко улица, Бровары |accessdate=2021-10-21 |archivedate=2021-10-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021140448/https://ulitsy-ukrainy.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C }}</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:18 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:1929 елда туганнар]] [[Төркем:20 октябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:2002 елда вафатлар]] [[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]][[Төркем:Мәскәү политехник университетын тәмамлаучылар]] 8sm0too7u3k0ge2h4gcbnygimz3u0cp 0 506272 6026541 4857737 2026-09-04T13:25:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026541 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аккөй (мәгънәләр)}} '''Аккөй''' ({{lang-tr|Akköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Кайсери иле Ешилһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аккөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 258 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 597 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6948646. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ешилһисар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0l38s30f1jcysd1eza8hkonrcc2wk8u 0 510153 6026578 4863953 2026-09-04T16:44:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026578 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөллү (мәгънәләр)}} '''Гөллү''' ({{lang-tr|Göllü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Истмала иле Бейкоз илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөллү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 333 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 31 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6712534. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Бейкоз илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} dqlnowtmormimykvlkxwzjg6c6ltfu7 0 510347 6026535 4862490 2026-09-04T12:42:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026535 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүзелөз (мәгънәләр)}} '''Гүзелөз''' ({{lang-tr|Güzelöz}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Кайсери иле Ешилһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүзелөз Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 250 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 589 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6681602. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ешилһисар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} gbnirmzqx2tq76temjh63m4pjh67nms 0 516089 6026561 4731097 2026-09-04T15:32:54Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026561 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кемалпаша}} '''Кемалпаша''' ({{lang-tr|Kemalpaşa}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97226698. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Тарсус илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} k24njjukqk88ifydolwfh13dfytiaz6 0 519548 6026557 4751468 2026-09-04T14:57:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026557 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Өзлүҗе (мәгънәләр)}} '''Өзлүҗе''' ({{lang-tr|Özlüce}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Өзлүҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 378 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 688 чакрым ераклыкта урнашкан. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8079153. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Тарсус илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] iqzz4nh5wne3tkkuzc5py01bti0pew7 0 519712 6026534 4749652 2026-09-04T12:34:31Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026534 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Өртүлү (мәгънәләр)}} '''Өртүлү''' ({{lang-tr|Örtülü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Гүлнар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Өртүлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 390 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 636 чакрым ераклыкта урнашкан. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16896212. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Гүлнар илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 1vlwc3vau8duwg3wzk9oqze9nwcn9ds 0 522859 6026562 4851003 2026-09-04T15:39:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026562 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Үрүнлү (мәгънәләр)}} '''Үрүнлү''' ({{lang-tr|Ürünlü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Нилүфер илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Үрүнлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 340 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 90 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109389522. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Нилүфер илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] dpujwtlamkf6fiukgwhrzpi2mlj3qim 0 536251 6026538 4869959 2026-09-04T12:56:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026538 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Калайҗы}} '''Калайҗы''' ({{lang-tr|Kalaycı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Пынарбашы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Калайҗы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 184 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 335 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6650511. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Пынарбашы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} sg7lh7n00ouy8wk8mwpp171wmzzc3dk 0 538889 6026539 4874332 2026-09-04T12:56:46Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026539 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кызылмесҗит}} '''Кызылмесҗит''' ({{lang-tr|Kızılmescit}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Тунҗэли]] иле Пүлүмүр илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кызылмесҗит Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 626 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 964 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3675430. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Пүлүмүр илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} set9mv4y7w7lln214harb4g3i4d2bd9 0 541031 6026531 4830975 2026-09-04T12:05:22Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026531 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарыҗаэли}} '''Сарыҗаэли''' ({{lang-tr|Sarıcaeli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанаккале]] иле Чанаккале илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарыҗаэли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 547 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 236 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6579309. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Чанаккале илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 7utue0kwb2mt39khd35l4ekbch25vmf 0 541578 6026560 4832362 2026-09-04T15:22:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026560 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сөгүтлүкая}} '''Сөгүтлүкая''' ({{lang-tr|Söğütlükaya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ардахан]] иле Пософ илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сөгүтлүкая Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 846 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1146 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4825407. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Пософ илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] ofr6yukm7qqgqf94iviqyp1lv9zq119 0 546956 6026609 5359750 2026-09-05T10:35:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026609 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|200px|thumb|right|Бу мәкалә '''[[Ислам]]''' турында]] [[Файл:Guyana in its region.svg|200px|thumb|right|Картада [[кызыл төс]] белән [[Гайана]]]] '''[[Гайана]]да ислам''' ({{lang-en|Islam in Guyana}}, {{lang-ar|ا لإسلام في غيانا}}) – тарафдарлары саны буенча [[христианнар]]дан һәм [[Һинд дине]]н тотучылардан соң илдә өченче [[дин]]. 2002 елгы халык санын алу нәтиҗәсе буенча, ил халкының (743 мең кеше, 2019 елга) 7,3 % ы – [[мөселманнар]] <ref>{{Cite web|url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/CensusReport2002.pdf|title=Wayback Machine|date=2017-01-11|publisher=web.archive.org|accessdate=2019-08-05|archivedate=2017-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111004939/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/CensusReport2002.pdf}}</ref>. 2010 елда Пью тикшеренү үзәге уздырган халык санын алу нәтиҗәсе буенча, халыкның 6,4 % ы (50 572 кеше) үзләрен мөселман дип атаган<ref>http://www.statisticsguyana.gov.gy/download.php?file=93</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/|title=Religious Composition by Country, 2010-2050|author=1615 L. St NW, Suite 800 Washington, DC 20036 USA202-419-4300 {{!}} Main202-419-4349 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media Inquiries|date=2015-04-02|publisher=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|lang=en|accessdate=2019-08-05}}</ref>. 2012 елда халыкның 63 % ы христианнар, 25 % ы индуистлар, 7 % ы мөселманнар булган. == Тарих == [[Көньяк Америка]] дәүләтләренең күпчелеге кебек үк, ислам Гайанада [[Атлантик океан]] аша [[Африка]]дан [[коллар]] белән сәүдә итү сәбәпле таралган. ''Мандинка'' һәм ''фулани'' халыкларыннан булган мөселманнар Гайанадагы шикәр плантацияләрендә эшләү өчен коллар сыйфатында китерелгәннәр. Алар [[колония]]дә кырыс шартларда яшәү һәм эшләү, колбиләүчеләр тарафыннан көч куллану сәбәпле, акрынлап беренчел мәдәни үзенчәлекләрен һәм диннәрен онытырга мәҗбүр булалар. Әлеге шартлар төбәктә 1838 елга кадәр исламның юкка чыгуына китергән. [[XIX гасыр]] урталарында, колониягә [[Көньяк Азия]]дән ялланган [[мөһаҗир]] эшчеләр күчеп килгәч, Гайанада ислам яңарыш кичерә һәм үсә. [[1838 ел]]дан башлап, [[Һиндстан]], [[Пакистан]] һәм [[Әфганстан]]нан 240 000 кеше колониягә күчеп килгән. Аларның күпчелеге (84 % ы) – [[Һинд дине]] тарафдары, азчылыгы мөселман булган. 1966 елда бәйсезлек алганнан соң, Гайана [[Якын Көнчыгыш]] илләре ([[Мисыр]], [[Гыйрак]], [[Ливия]]) һәм мөселман дөньясының башка өлешләре белән мөнәсәбәтләрен көчәйтә. Мөселман егетләр, ислам нигезләрен, шулай ук [[гарәп теле]]н өйрәнү өчен, [[Согуд Гарәбстаны]]на, [[Мисыр]] яки [[Ливия]]гә укырга китәләр. Алар Якын Көнчыгыштан илгә гарәп мәдәниятен, гарәп телен алып кайта һәм [[урду теле]]н кулланучы, Һиндстан мәдәниятендә тәрбияләнгән, һинд музыкасын яратып тыңлаучы һәм Болливуд фильмнарын караучы өлкән буын мөселманнар белән каршылыкка керә. 1994 елга кадәр мөселманнарга Гаитидагы сайлауларда тавыш бирергә рөхсәт ителми. 1996 елда Гайана Президенты {{Тәрҗемә ителмәгән 3 |Чедди Джаган| Чедди Джаган| en| Cheddi Jagan}} [[Сирия]], [[Күвәйт]], [[Бәхрәйн]], [[Катар]], [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] һәм [[Ливан]]да булып, Якын Көнчыгыш белән элемтәләр өчен махсус илче билгели. 1998 елда Гайана [[Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасы]]на 56нчы әгъза булып кушыла. == Саны == {{External media |рәсем1=[https://republika.co.id/berita/dunia-islam/islam-nusantara/17/05/09/opohzh313-banyak-jumlah-masjid-di-guyana Гайана мөселманнары җомга намазында].}} 2012 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, ил халкының 6,8 % ы мөселман булып санала (тулы 746 955 кешенең 50 572 се). Мөселманнарның күбесе ― [[Һиндстан]]нан чыккан кешеләр нәселе. Мөселманнар саны Гаитига эмиграция күбәю сәбәпле бераз кимегән. Мөселманнар арасында [[сөнниләр]], [[шигыйлар]], [[суфилар]], [[әхмәдия]]ләр бар. {| class="wikitable" |+ !Ел !Гайананың барлык халкы !Гайана мөселманнары !% |- |1980 |759 567 |66 122 |8,7 |- |1991 |723 673 |57 669 |8,0 |- |2002 |751 223 |54 554 |7,3 |- |2012 |746 955 |50 572 |6,8 |} == Таралышы == Илдәге иң күп мөселманнар Эссекибо-Айлендс-Уэст-Демерара төбәгендә яши – әлеге төбәкнең 12 % халкы – ислам динен тотучылар. Ист-Бербис-Корентайнда 10 %, Махайка-Бербиста 9 % мөселманнар яши. {| class="wikitable" |+ !№ !Регион !Регион халкы (2012) !Мөселманнар !% |- !1 |Барима-Уайни |27 643 |70 |0,3 |- !2 |Померун-Супенаам |46 810 |3 201 |6,8 |- !3 |Эссекибо-Айлендс-Уэст-Демерара |107 785 |12 688 |11,8 |- !4 |Демерара-Махайка |311 563 |18 702 |6,0 |- !5 |Махайка-Бербис |49 820 |4 494 |9,0 |- !6 |Ист-Бербис-Корентайн |109 652 |10 448 |9,5 |- !7 |Куюни-Мазаруни |18 375 |350 |1,9 |- !8 |Потаро-Сипаруни |11 077 |67 |0,6 |- !9 |Аппер-Такуту-Аппер-Эссекибо |24 238 |135 |0,6 |- !10 |Аппер-Демерара-Бербис |39 992 |417 |1,0 |- ! ![[Гайана]] !746 955 !50 572 !6,8 |} == Ислам оешмалары == Илдә иң эре Ислам оешмасы – Guyana United Sadr Islamic Anjuman. <ref>{{Cite web|title=Guyana - Islam|url=http://countrystudies.us/guyana/40.htm|access-date=2021-02-28|website=countrystudies.us}}</ref> * Гайана үзәк Ислам оешмасы (''Central Islamic Organization of Guyana, CIOG'') * Гайана Ислам фонды (''Guyana Islamic Trust, GIT'') <ref>{{Cite web|url=http://www.gitgy.org/about/|title=About – Guyana Islamic Trust|lang=en|accessdate=2019-08-05|archivedate=2019-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190811024351/http://www.gitgy.org/about/}}</ref> * Ислам кыз кардәшләр Милли ассоциациясе (''National Islamic Sisters Association'') <ref>{{Cite web|url=http://www.gitgy.org/git-2010-2011/national-islamic-sisters-association/|title=National Islamic Sisters Association – Guyana Islamic Trust|lang=en|accessdate=2019-08-05|archivedate=2019-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190815164859/http://www.gitgy.org/git-2010-2011/national-islamic-sisters-association/}}</ref> * Гайана ислам институты (''Guyana Islamic Institute, GII'') * Хәләл милли берләшкән җитәкчелеге (''National United Halaal Authority, NUHA'') * Гайананың Әхмәдия мөселманнар берләшмәсе (''Ahmadiyya Muslim Community in Guyana'') * Ислам хезмәттәшлеге оешмасы (''Organization of Islamic Cooperation, OIC'', [[Суринам]] белән бергә) == Мәчетләр == {{External media |рәсем1=[https://www.republika.co.id/berita/dunia-islam/islam-digest/16/11/16/ogqb7z313-masalah-identitas-dan-sejarah-budaya-muslim-guyana Гайанадагы мәчетнең фотосурәте].}} Гайанада бөтен ил буенча таралып урнашкан 145 мәчет исәпләнә. Мөселманнар азчылык булуга карамастан, илдә мәчетләр саны шактый күп <ref>https://m.republika.co.id/berita/dunia-islam/islam-nusantara/17/05/09/opohzh313-banyak-jumlah-masjid-di-guyana{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Ураза гаете]], [[Корбан гаете]] һәм [[Мәүлид]] бәйрәмнәре Гайанада рәсми рәвештә танылган. Гайана хөкүмәтендә мөселманнар вәкилләре саны аз, җитәрлек дәрәҗәдә түгел. 2020 елның августында д-р {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Мөхәммәд Ирфан Али| Мөхәммәд Ирфан Али| en| Mohamed Irfaan Ali}} Гайана Президенты итеп сайлана һәм [[Көньяк Америка]]да дәүләт башлыгы булып сайланган беренче мөселман исәпләнә <ref>{{Cite web|last=newsamericas|date=2020-08-03|title=As Guyana Gets First Practicing Muslim President, OAS Urges Weakness In Country’s Electoral System To Be Addressed|url=https://www.newsamericasnow.com/caribbean-news-guyana-finally-gets-new-government/|access-date=2021-02-28|website=Caribbean and Latin America Daily News|language=en-US}}</ref>. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Америкада ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Америкада ислам]] [[Төркем:Гайанада ислам]] nkq50whqsowim8dvr26axodr0wszmh3 0 566228 6026606 4076622 2026-09-05T08:17:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026606 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шнепп}}{{Шәхес}} '''Владимир Борисович Шнепп''' ([[1924 ел]]ның [[17 июнь|17 июне]], [[Казан]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] — [[1997 ел]]ның [[21 март]]ы, [[Казан]], [[Россия]]) — компрессорлар төзү өлкәсендә совет һәм Россия галиме, техник фәннәр докторы (1984), профессор (1986), Россия Федерациясенең Атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1994), ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1980). == Тормыш юлы == Владимир Шнепп 1924 елның 17 июнендә [[Казан]]да туган. 1942—1946 елларда совет алманнарының хезмәт армиясендә эшли: [[Зөя (Яшел Үзән районы)|Зөя]] шәһәре урман заводында, «Воркутауголь» комбинатында. [[Казан милли тикшеренү технология университеты|Казан химия-технология институтын]] тәмамлаганнан соң (1951) Казан компрессор заводында мастер, бүлекнең өлкән инженеры, баш технолог булып эшли. 1958 елдан компрессорлар төзү буенча конструкторлар бюросының (хәзерге вакытта НИИтурбокомпрессор; 1997 елдан башлап НИИтурбокомпрессор Шнепп исемен йөртә.) баш конструкторы, 1985 елдан башлап бүлек мөдире, 1987 елдан — консультант. Бер үк вакытта 1984—1988 елларда Казан химия-технология институтының компрессор машиналары һәм җайланмалары кафедрасында эшли. Шнепп җитәкчелегендә унификация нигезендә машиналарны конструкцияләүнең югары нәтиҗәле системасы булдырылган; 200дән артык төр поршень, үзәк, винт компрессорлары эшләнгән һәм гамәлгә кертелгән. 1997 елның 21 мартында Казанда вафат була. == Фәнни мәнфәгатьләр == Владимир Шнепп хезмәтләре турбокомпрессорларда күчәр көчләр теориясенә һәм шуу подшипникларында роторларның тирбәнүе теориясенә, вакуум техникасы, пневмосистемалар, приводлар системасына һәм машиналар детальләре өлкәсенә карый. Уйлап табуларга 21 авторлык таныклыгы бар<ref>{{Cite web |url=https://patentdb.ru/author/954210 |title=Шнепп Владимир Борисович |accessdate=2022-01-28 |archivedate=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128204644/https://patentdb.ru/author/954210 }}</ref>. == Бүләкләр == [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]], [[Хөрмәт Билгесе ордены]], медальләр, шул исәптән ССРБ ВДНХ алтын һәм бакыр медальләре белән бүләкләнә. == Төп хезмәтләре == * Разработка и исследование циркуляционных центробежных компрессоров с саморегулируемым разгрузочным устройством [Текст]: Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата технических наук / Казан. хим.-технол. ин-т им. С. М. Кирова. — Казань: [б. и.], 1967. — 19 с. * Проектирование и исследование компрессорных машин: Сб. науч. тр. / Казан. хим.-технол. ин-т им. С. М. Кирова, Спец. конструкт. бюро по компрессоростроению; Под ред. В. Б. Шнеппа. — Казань, 1982. — 136 с. * Создание и внедрение высокоэффективных центробежных компрессоров в блочно-модульном исполнении на основе агрегатирования и унификации: диссертация … доктора технических наук в форме научного доклада: 05.04.06. — Ленинград, 1983. — 52 с. * Конструкция и расчет центробежных компрессорных машин. М.: Машиностроение, 1995. 239,[1] с.: ил.; 21 см; [[:ru:Special:BookSources/5217011963|ISBN 5-217-01196-3]] == Әдәбият == * Выпускники — гордость Казанского технологического университета: Краткий биографический справочник. Казань, 2009. * [[Татар энциклопедиясе|Татарская энциклопедия]]. Т. 6. Казань, 2014. == Искәрмәләр == <references /> [[Төркем:Казан технология университеты укытучылары]] [[Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:ВДНХ алтын медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган фән һәм техника эшлеклеләре]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Техник фәннәр докторлары]] [[Төркем:Казанда вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1997 елда вафатлар]] [[Төркем:21 март көнне вафатлар]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:1924 елда туганнар]] [[Төркем:17 июнь көнне туганнар]] gocofm86s6k19y0otlng1kba1dbda24 14 567267 6026654 3438156 2026-09-05T11:29:14Z Служба Роскомнадзор 62446 6026654 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{wp-roskomnadzor/end}} lwjgg927tjfs2yzbju9a6axqv10b30q 14 567268 6026652 3438157 2026-09-05T11:28:28Z Служба Роскомнадзор 62446 6026652 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{wp-roskomnadzor/end}} lwjgg927tjfs2yzbju9a6axqv10b30q 0 583820 6026635 3481330 2026-09-05T11:19:50Z Служба Роскомнадзор 62446 6026635 wikitext text/x-wiki {{wp-roskomnadzor}} {{УК}} [[File:Alexander Bard är glad.jpg|thumb|right|Александр Бард.]] '''Александер Бенгт Магнус Бард''' швед музыканты, автор, лектор, сәнгать әһеле, җыр инша итүче, музыка продюсеры, ТВ шәхесе, дини һәм сәяси активист һәм бергә авторы [[Йон Содерквист]] белән [[Синтеизм|синтеист дини хәрәкәте]] нигезләүчеләрнең берсе. Бард [[Army of Lovers]] музыка төркеменең әгъзасы булган. == Килеп чыгышы һәм белем алуы == Бард [[Швеция]]дә, [[Мотала муниципалитеты]]нда, [[Медеви]]да 1961 елның 17 мартында туган булган. Урта белеменең югары сыйныфларын тәмамлаганнан соң Бард Америка Кушма Штатларында һәм Нидерландта, [[Амстердам]]да укыган булган.<ref name=":0">{{cite news |first=Fredrik |last=Strage |author-link=Fredrik Strage |title=Åsiktsmaskinen Alexander Bard |url=http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=2198&a=525795&previousRenderType=6 |publisher=[[Dagens Nyheter]] |date=3 March 2006 |access-date=2007-11-22 |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20070426083719/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=2198&a=525795&previousRenderType=6|archive-date=26 April 2007}}</ref> Бард 1984 елдан 1989 елга кадәр [[Стокгольм Икътисад Мәктәбе]]ндә укыр өчен Швециягә кайткан. Икътисад буенча белем алуга өстәп, ул фәлсәфә язучысы һәм лектор булу тәгаен максаты белән фәлсәфә һәм [[иҗтимагый теория]] буенча көчле кызыксыну күрсәткән. == Музыка карьерасы == Бард музыка карьерасын 1982 елда Баард исеме астында ''Life in a Goldfish Bowl'' синглы белән башлаган.<ref name="hardwax.com">{{cite web |title=Baard: Life In A Goldfish Bowl - Hard Wax |url=https://hardwax.com/39166/baard/life-in-a-goldfish-bowl/ |website=hardwax.com |access-date=27 December 2018}}</ref> Икенче Барби альбомы буенча эшен тәмамлаганнан соң Бард [[Жан-Пьер Барда]] һәм [[Камилла Һенемарк|Ла Камилла]] белән [[Army of Lovers]] формалаштырган.<ref name="AllMusic">{{cite web |title=Army of Lovers {{!}} Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/army-of-lovers-mn0000503566/biography |website=AllMusic |access-date=27 December 2018 |language=en-us}}</ref> Army of Lovers-ның берничә пан-Аурупа хитлары булган, иң зурлары [[Crucified (Army of Lovers song)|''Crucified'']] һәм ''Obsession'', шул ук вакытта аларның АКШ һәм Берләшкән Корольлектә булуы кабатланган клуб чарт уңышлары белән чикләнгән булган. == Шәхси тормышы == Бард еллар буена интенсив дини белем алудан соң 1992 елда [[Зәрдөштлек]]нең Иран оригиналь юнәлеше тарафдары булган.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/meet-rustom-from-russia/227642|title=Meet Rustom, From Russia|website=www.outlookindia.com|access-date=2019-09-24}}</ref> Ул шул дингә күчү карарын [[Йән Сөдерквист]] белән ''Syntheism - Creating God in The Internet Age'' китабында фәлсәфи һәм теологик тарихта ныклы нигез булмыйча, XXI гасырда глобальләшкән һәм цифрлашкан дөнья өчен яңа дини фикер тупланмасы буларак [[синтеизм]] фикере кирәк булган йөген алып бармаячак дип раслап аңлата. Тарафдар булуны шулай ук Бард һәм Сөдерквист эшләрендә Зәрдөштлекне [[Таоизм]] һәм [[Буддачылык]] янына урнаштырудан аңлап була, эшләрендә алар дини фикер һәм практиканың пигы буларак ''The Silk Route Triad'' (ефәк юл триадасы) дип сылтама ясыйлар. == Библиография == * ''The Netocrats'', with [[Jan Söderqvist]] (2000) * ''The Global Empire'', with Jan Söderqvist (2002) * ''The Body Machines'', with Jan Söderqvist (2009) * ''The Futurica Trilogy'', with Jan Söderqvist (2012) * ''Syntheism – Creating God in the Internet Age'', with Jan Söderqvist (2014) * ''Digital Libido - Sex, power and violence in the network society'', with Jan Söderqvist (2018) == Шулай ук карарга мөмкин == *[[:en:Netocracy]] *[[:en:Syntheism]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == *[http://index.hu/video/2008/09/22/a_halozat_megoli_az_embert/?p=1 Video interview with Alexander Bard (English)] {{wp-roskomnadzor/end}} 2dsgxrzlxixc3maocak2k2syf53u9bc 0 586149 6026571 4219849 2026-09-04T16:20:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026571 wikitext text/x-wiki {{CEESPRING2022}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Баталов}} {{Шәхес}} '''Андрей Леонидович Баталов''' ([[1955 ел]]ның [[1 июль|1 июле]], [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — совет һәм Россия сәнгать белгече, борынгы рус архитектурасы буенча белгеч, 100 дән артык фәнни эш авторы. Сәнгать белеме докторы, профессор, Россия Сәнгать академиясенең мактаулы академигы (2017)<ref>{{Citation |title=Состоялось вручение регалий академика РАХ Андрею Леонидовичу Баталову |url=https://www.rah.ru/news/detail.php?ID=57904 |access-date=2022-05-16 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230145700/https://www.rah.ru/news/detail.php?ID=57904 |dead-url=yes }}</ref>. == Тормыш юлы == Андрей Баталов 1955 елның 1 июлендә [[Мәскәү]]дә архитекторлар гаиләсендә туган. Әтисе — Леонид Ильич Баталов (1913—1989) — СССР атказанган архитекторы, ике Дәүләт премиясе лауреаты, [[Останкино манарасы]] проекты авторы, ике телеүзәк һәм Ленинград проспектындагы аэропорт бинасы авторы; әнисе — Баталова Ирина Викторовна (1928 елда туган) — архитектор. 1978 елда [[Мәскәү архитектура институты]]н, торак-иҗтимагый төзелеш факультетын, архитектура һәйкәлләрен реставрацияләү кафедрасын тәмамлый. 1986 елда кандидатлык диссертациясен яклый. 1996 елда «XVI гасыр азагындагы Мәскәү таш сәнгате: заманның сәнгатьчә фикерләү мәсьәләре» дигән темага докторлык диссертациясен яклый. 2004 елда профессор исеме бирелә. 1978—1992 елларда Теория һәм тарих институтында архитектор, кече фәнни хезмәткәр, өлкән фәнни хезмәткәр, әйдәп баручы фәнни хезмәткәр булып эшли. 1992 елдан [[Мәскәү кремле|Мәскәү Кремлендә]] даими рәвештә баш архитектор, Мәскәү Кремле Музейларының фәнни эш буенча генераль директор урынбасары булып эшли. 1994 елдан — Дәүләт сәнгать белеме институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре, Мәскәү архитектура институты һәм Православие Изге Тихон гуманитар университеты профессоры. Хатыны — сәнгать белгече М. А. Демидова (1969 елда туган)<ref>[http://sias.ru/institute/persons/1324.html Демидова Мария Александровна] на сайте ГИИ {{Webarchive|date=2018-02-08 |url=https://web.archive.org/web/20180208064055/http://sias.ru/institute/persons/1324.html }}</ref>; балалар: Ксения (1991 елда туган) һәм Леонид (1994 елда туган). == Бүләкләр == * Россия Федерациясе Президентының Мактау грамотасы (2021); * [[«Дуслык» ордены]] (2017)<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201707170013?index=5&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 12 июля 2017 года № 315 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>; * Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2011); * Италия теләктәшлеге Йолдызы ордены кавалеры; * Россия Сәнгать академиясе мактаулы академигы (2016); * I дәрәҗә Макарьев премиясе лауреаты, II дәрәҗә И. Е. Забелин исемендәге премия лауреаты; * башка бүләкләр: Россия Сәнгать академиясенең көмеш медале, РСА алтын медале, әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә Мәскәү премиясе, III дәрәҗә преподобный Сергий Радонежский ордены, III дәрәҗә Изге кенәз Даниил Московский ордены, III дәрәҗә преподобный Серафим Саровский ордены. == Төп хезмәтләр == * ''Баталов А. Л.'' Принципы научной реконструкции памятников архитектуры // Современный облик памятников прошлого. М., Стройиздат, 1983. * ''Баталов А. Л.'' Четыре памятника архитектуры конца XVI в. // Архитектурное наследство. № 32. М., Стройиздат, 1984. * ''Баталов А. Л.'' Вознесенский собор Московского Кремля // Памятники культуры. Новые открытия. 1983. М.-Л., Наука, 1985. * ''Баталов А. Л., Бусева-Давыдова И. Л.'' О методологии изучения символики древнерусской архитектуры. // История архитектуры. Объект, предмет и метод исследования. Сб. научных трудов ВНИИТАГ / под ред. А. А. Воронова. М., 1989. * ''Баталов А. Л.'' На грани культур. // Архитектура и строительство Москвы, 1989, № 5. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=53799&sphrase_id=123584 Андрей Баталов] Россия Сәнгать академиясе сайтында * [http://www.pravenc.ru/text/77662.html Мәкалә] «Православная энциклопедия» * [https://web.archive.org/web/20131210154346/http://pstgu.ru/faculties/art/departments/graduate/history_theory/Teach_structure/Batalov Андрей Баталов] ПСТГУ сайтында * [https://archi.ru/lib/scholar.html?id=11841&fl=5&sl=4&theme_id=%25 Андрей Баталов] «Archi.ru» сайтында * [http://archi.ru/lib/scholar.html?id=264&fl=5&sl=4&theme_id=6 Кайбер басмалар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173840/http://archi.ru/lib/scholar.html?id=264&fl=5&sl=4&theme_id=6 |date=2016-03-05 }} * [http://rusarch.ru/batalov.htm Андрей Баталов хезмәтләре] «РусАрх» электрон фәнни китапханәдә {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Сәнгать фәннәре докторлары]] [[Төркем:Архитектура кандидатлары]] [[Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Дуслык ордены (Русия) кавалерлары]] [[Төркем:Россия Федерациясе архитекторлары]] [[Төркем:Әлифба буенча архитекторлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1955 елда туганнар]] [[Төркем:1 июль көнне туганнар]] [[Төркем:Мәскәү архитектура институтын тәмамлаучылар]] 89prxd2b6qdminrsqkmoj2xzqoay6sr 0 589455 6026572 3545512 2026-09-04T16:22:11Z ~2026-38472-02 61609 6026572 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Ишмәмәтов Морат Хафиз улы''' (1925 елның 10 сентябре, Мәскәү - 1990 елның 5 гыйнвары, Мәскәү) — совет плакат рәссамы <ref>{{Cite web|url=http://illustrator.indians.ru/article/roster/20.htm|title=Реестр русских художников XVIII—XXI веков|accessdate=2011-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101017043141/http://illustrator.indians.ru/article/roster/20.htm|archivedate=2010-10-17}}</ref>, СССР Рәссамнар Союзы әгъзасы. График рәссамы [[Илдар Урманче]]ның абыйсы. == Биографиясе == 1925 елда [[Мәскәү]]дә туган. 1943 елда гаскәргә чакырыла. 110-нчы Гвардия укчы дивизиясендә [[3-нче Украин фронты|3-нче Украина фронтында]] көрәшә. Ул [[Днепр]]ны сугышып кичкән чакта каты яралана, соңыннан фронттан демобилизацияләнә. III дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1945-1951 елларда ул Мәскәү гамәли һәм декоратив сәнгать институтында <ref>{{Cite web|url=http://artru.info/ar/7218/|title=Об Ишмаметове на АртРу.инфо|accessdate=2011-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218180218/http://artru.info/ar/7218/|archivedate=2011-12-18}}</ref> А.Дейнеки, П.Соколов-Скальларда белем ала.1950-нче еллардан политик плакатлар өлкәсендә эшли башлый. 1960-нчы еллардан "Совет культурасы" газетасы өчен рәсемнәр ясый. 1990 елда Мәскәүдә вафат була. М. Ишмәмәтов плакатлары Русия дәүләт китапханәсендә, [[Варшава]]дагы плакат музеенда һәм башка музейларда саклана. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://redavantgarde.com/author/215-ishmametov-m-kh-.html Советский политический плакат]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212115708/http://redavantgarde.com/author/215-ishmametov-m-kh-.html |date=2015-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20150212093817/http://artvoyage.org/sovietposters/pages_rus/270.htm Советские плакаты] * [http://painters.artunion.ru/2-09.htm Реестр профессиональных художников]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212104214/http://painters.artunion.ru/2-09.htm |date=2015-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20150213011529/http://www.sovietposters.ru/pages_rus/984.htm Политический плакат] [[Төркем:Русия рәссамнары]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] {{DEFAULTSORT:Ишмәмәтов, Морат}} 4h699uq5ojft9jcr5riy7cep1ss4w7m 6026599 6026572 2026-09-05T06:00:00Z ~2026-38472-02 61609 /* Биографиясе */ 6026599 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Ишмәмәтов Морат Хафиз улы''' (1925 елның 10 сентябре, Мәскәү - 1990 елның 5 гыйнвары, Мәскәү) — совет плакат рәссамы <ref>{{Cite web|url=http://illustrator.indians.ru/article/roster/20.htm|title=Реестр русских художников XVIII—XXI веков|accessdate=2011-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101017043141/http://illustrator.indians.ru/article/roster/20.htm|archivedate=2010-10-17}}</ref>, СССР Рәссамнар Союзы әгъзасы. График рәссамы [[Илдар Урманче]]ның абыйсы. == Биографиясе == 1925 елда [[Мәскәү]]дә, [[Хафиз Ишмәмәтов]] белән Сара Баишева гаиләсендә туган. 1943 елда гаскәргә чакырыла. 110-нчы Гвардия укчы дивизиясендә [[3-нче Украин фронты|3-нче Украина фронтында]] сугыша. Ул [[Днепр]]ны сугышып кичкән чакта каты яралана, соңыннан фронттан демобилизацияләнә. III дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1945-1951 елларда ул Мәскәү гамәли һәм декоратив сәнгать институтында <ref>{{Cite web|url=http://artru.info/ar/7218/|title=Об Ишмаметове на АртРу.инфо|accessdate=2011-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218180218/http://artru.info/ar/7218/|archivedate=2011-12-18}}</ref> А.Дейнеки, П.Соколов-Скальларда белем ала.1950-нче еллардан политик плакатлар өлкәсендә эшли башлый. 1960-нчы еллардан "Совет культурасы" газетасы өчен рәсемнәр ясый. 1990 елда Мәскәүдә вафат була. М. Ишмәмәтов плакатлары Русия дәүләт китапханәсендә, [[Варшава]]дагы плакат музеенда һәм башка музейларда саклана. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://redavantgarde.com/author/215-ishmametov-m-kh-.html Советский политический плакат]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212115708/http://redavantgarde.com/author/215-ishmametov-m-kh-.html |date=2015-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20150212093817/http://artvoyage.org/sovietposters/pages_rus/270.htm Советские плакаты] * [http://painters.artunion.ru/2-09.htm Реестр профессиональных художников]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212104214/http://painters.artunion.ru/2-09.htm |date=2015-02-12 }} * [https://web.archive.org/web/20150213011529/http://www.sovietposters.ru/pages_rus/984.htm Политический плакат] [[Төркем:Русия рәссамнары]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] {{DEFAULTSORT:Ишмәмәтов, Морат}} n31p2z7482fdycuiw4hkur1h7b6ffkl 0 818003 6026633 4160719 2026-09-05T11:17:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026633 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gamma_Decay.svg|thumb|right|Атом төше гамма-квант чыгара]] '''ГАММА-400''' (Гамма — астрономик күп функцияле модульле аппаратура) — [[астрономик иярчен]], [[космос]]та югары энергетик [[гамма-нурланыш|гамма-нурланышны]] тикшерү өчен орбиталь астрофизик обсерваториянең халыкара проекты. ГАММА-400 космик обсерваториясендә урнаштырылган фәнни аппаратура комплексы Галәмдәге «караңгы материя» нең табигатен өйрәнү, югары энергияле космик нурларның килеп чыгышын өйрәнү, 20 Мэвтан берничә Тэвка кадәр югары энергияләр диапазонындагы космик гамма-квантларны тикшерү, космик нурларның зарядлы кисәкчәләрен теркәү, шулай ук эзләү һәм өйрәнү өчен кирәкле мәгълүмат алу өчен билгеләнгән гамма-укшынулар<ref name="ICRC 2013">А. М. Гальпер и др. The Space-Based Gamma-Ray Telescope GAMMA-400 and Its Scientific Goals (англ.) // ICRC 2013 : конференция. — Рио-де-Жанейро, 2013. — No. 239—240. — P. 204—209.</ref>. == Тикшеренүләрнең төп юнәлешләре == * «Кара материя» роленә гипотетик зәгыйфь тәэсир итүче массив кисәкчекләрнең (вимпларның) һәм башка мөмкин булган кандидатларның табигатен һәм үзлекләрен эзләү һәм тикшерү; * Гамма-нурланыш диапазонында төрле астрофизик объектларның (аерым йолдызлардан галактикалар тупланмаларына кадәр) үзгә активлыгы үзлекләрен өйрәнү; * Галактик һәм галактикалар арасындагы киңлекләрдә космик нурлар һәм югары энергияле зарядлы кисәкчекләрнең үзлекләрен (Генерацияләү, тизләтү, таралу һәм үзара тәэсир итешү механизмнарын) тикшерү. == ГАММА-400 телескобының фәнни бурычлары == * Галактик һәм галактикадан тыш диффуз һәм изотроп гамма-нурланышның энергия спектры үзенчәлекләрен үлчәү һәм өйрәнү; * Дискрет гамма-чыганакларның нурланыш спектрында, шулай ук «караңгы материя» нең фаразланган компонентларының аннигиляциясе, таркалуы һәм флуктуацияләре вакытында барлыкка килгән диффуз һәм изотроп гамма-нурланышта «гамма-линияләр» эзләү; * 1 ГэВ энергиясеннән югарырак энергияле югары энергияле электроннар һәм позитроннар агымнарын теркәү, аларның энергия спектрын үлчәү, шулай ук «караңгы материя» кисәкчәләренең аннигиляция һәм таркалу процессы белән бәйле булган үзенчәлекләрне эзләү; * Гамма-нурланышның югары энергетик галактик һәм галактикадан тыш дискрет чыганакларын (суперноваларның калдык эффектлары, пульсарлар, аккреция эффекты булган астрономик объектлар, микроквазарлар, Галактикаларның актив ядролары, блазарлар, квазарлар һәм башкалар) яңаларын эзләү һәм тикшерү (энергетик спектрларны һәм яктылыкны үлчәү); * Дискрет гамма-чыганакларны башка энергия диапазонындагы билгеле нурланыш чыганаклары белән чагыштыру, шул исәптән, һәм Җирдәге гамма-телескоплар тарафыннан теркәлгән дискрет чыганаклар белән чагыштыру; * Югары энергиянең дискрет гамма-чыганакларының яктылык үзгәрешлелеген һәм энергия спектрын үлчәү; * Химик элементларның җиңел ядролары һәм ядроларының галактик агымнарын үлчәү тимер төркеменә кадәр химик элементларның периодик системасы; * 10 кэВ 100 МэВ һәм 100 МэВ 3 ТэВ энергия диапазонында гамма-укшынуларны эзләү һәм тикшерү; * Югары энергияле гамма-нурланышны, шулай ук кояш януларыннан зарядлы кисәкчекләр агымын теркәү һәм өйрәнү. == Төзелеш == ГАММА-400 проектының конструкциясен һәм узелларын эшләү һәм тикшеренүләр үткәрү Россия Федерациясенең 2006—2015 һәм 2016—2025 еллардагы Федераль космик программалары кысаларында башкарыла<ref name="gamma-400"/>. ГАММА-400 космик аппаратының фәнни аппаратурасы комплексын Лавочкин ис. НПО тарафыннан эшләнгән «Навигатор» спутник платформасында урнаштыру күздә тотыла.<ref name="gamma-400">А. М. Гальпер и др. The Space-Based Gamma-Ray Telescope GAMMA-400 and Its Scientific Goals (англ.) // ICRC 2013 : конференция. — Рио-де-Жанейро, 2013. — No. 239—240. — P. 204—209.</ref> == Мәкаләләр == === 2013 елга === * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}}|башлык= Characteristics of the GAMMA400 GammaRay Telescope for Searching for Dark Matter Signatures|оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/bras1339.pdf|автор издания= |нәшрият= Bulletin of the Russian Academy of Sciences: Physics|тип= конференция|место= |издательство= |год= 2013|выпуск= November|том= 77|номер= 11|страницы= 1339—1342|isbn= |issn= 1062-8738|doi= 10.3103/S1062873813110105|bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= en|ref= DOI: 10.3103/S1062873813110105|archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. А. Моисеев, А. М. Гальпер и др.}}|башлык= Dark Matter Search Perspectives with GAMMA-400|оригинал= |сылтама= http://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1307/1307.2345.pdf|автор издания= |нәшрият= ICRC 2013|тип= конференция|место= [[Рио-де-Жанейро]]|издательство= |год= 2013|выпуск= |том= |номер= |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= 1307.2345v1|pmid= |язык= en|ref= arXiv: 1307.2345v1 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}}|башлык= The GAMMA-400 Space Experiment: Gammas, Electrons and Nuclei Measurements|оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/NUPHBP14850.pdf|автор издания= |нәшрият= Nuclear Physics B (Proc. Suppl.)|тип= журнал|место= |издательство= |год= 2013|выпуск= |том= |номер= |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= 1306.6175v1|pmid= |язык= en|ref= arXiv:1306.6175v1|archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}} |башлык= The Space-Based Gamma-Ray Telescope GAMMA-400 and Its Scientific Goals |оригинал= |сылтама= http://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1306/1306.6175.pdf |автор издания= |нәшрият= ICRC 2013 |тип= конференция |место= [[Рио-де-Жанейро]] |издательство= |год= 2013 |выпуск= |том= |номер= 239—240 |страницы= 204—209 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= ICRC |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}} |башлык= Design and performance of the GAMMA-400 gamma-ray telescope for dark matter searches |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/aip.pdf |автор издания= |нәшрият= AIP Conference Proceedings (Centenary Symposium 2012: Discovery of Cosmic Rays) |тип= журнал |место= Denver (Colorado, USA) |издательство= American Institute of Physics |год= 2013 |выпуск= 26—28 June 2012 |том= |номер= 1516 |страницы= 288—292 |isbn= 978-0-7354-1137-1 |issn= 0094-243X |doi= 10.1063/1.4792586 |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= AIP Conf. Proc. 1516 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}} |башлык= Status of the GAMMA-400 project |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/JASR10868.pdf |автор издания= |нәшрият= Advances in Space Research (a COSPAR publication) |тип= журнал |место= |издательство= Elsevier Ltd |год= 2013 |выпуск= |том= |номер= 51 |страницы= 297—300 |isbn= |issn= 0273-1177 |doi= 10.1016/j.asr.2012.01.019 |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= Advances in Space Research, 51 |archiveurl= |archivedate=}} === 2012 елга === * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер}} |башлык= Гамма-астрономия и тёмная материя |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2013-05-eeu.pdf |автор издания= |нәшрият= [[Земля и Вселенная]] |тип= журнал |место= {М.} |издательство= |год= 2012 |выпуск= сентябрь — октябрь |том= |номер= 5 |страницы= |isbn= |issn= 0044-3948 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Земля и Вселенная, №5 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}} |башлык= Design and Performance of the GAMMA-400 Gamma-Ray Telescope for the Dark Matter Searches |оригинал= |сылтама= http://arxiv.org/abs/1210.1457v2 |автор издания= |нәшрият= Instrumentation and Methods for Astrophysics |тип= журнал |место= |издательство= |год= 2012 |выпуск= |том= |номер= |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= 1210.1457v2 |pmid= |язык= en |ref= arXiv:1210.1457v2 |archiveurl= |archivedate=}} === 2011 елга === * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер, C. В. Борисов и др.}} |башлык= Метод восстановления направления прилёта гамма-квантов в системе конвертер и калориметр |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2011-ksf-7-11.pdf |автор издания= |нәшрият= Краткие сообщения по физике физического института им. П. Н. Лебедева Российской академии наук |тип= журнал |место= {М.} |издательство= Физический институт им. П.Н. Лебедева РАН |год= 2011 |выпуск= |том= 38 |номер= 7 |страницы= 14—23 |isbn= |issn= 0455-0595 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Краткие сообщения по физике ФИАН, № 7 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер, C. В. Колдашов, А. А. Улитин}} |башлык= Локальные возмущения радиационного пояса Земли |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2011-blph_7_11.pdf |автор издания= |нәшрият= Краткие сообщения по физике физического института им. П. Н. Лебедева Российской академии наук |тип= журнал |место= {М.} |издательство= Физический институт им. П.Н. Лебедева РАН |год= 2011 |выпуск= |том= 38 |номер= 7 |страницы= 41—50 |isbn= |issn= 0455-0595 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Краткие сообщения по физике ФИАН, № 7, 41—50 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}} |башлык= GAMMA-400 space observatory |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2011-ncc9897.pdf |автор издания= |нәшрият= Il Nuovo Cimento C |тип= журнал |место= |издательство= |год= 2011 |выпуск= May — June |том= 34 C |номер= 3 |страницы= 71—75 |isbn= |issn= |doi= 10.1393/ncc/i2011-10850-9 |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= Il Nuovo Cimento C, 34 C, № 3 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|А. М. Гальпер и др.}} |башлык= Научные задачи и современное состояние проекта «ГАММА-400» |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2011-ifi0926.pdf |автор издания= |нәшрият= Известия РАН. Серия физическая |тип= журнал |место= {М.} |издательство= [[Наука (издательство)|Наука]] |год= 2011 |выпуск= |том= 75 |номер= 6 |страницы= 926—928 |isbn= |issn= 0367-6765 |doi= 10.3103/S1062873811030178 |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Известия РАН. Серия физическая, № 6 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|М. В. Пустобаев, Ф. Х. Енгалычёв, И. А. Мещихин, С. В. Чеботарёв}} |башлык= Разработка и предварительные расчёты конструкции космического гамма-телескопа «Гамма-400» |оригинал= |сылтама= http://jurnal.vniiem.ru/text/123/35.pdf |автор издания= |нәшрият= Вопросы электромеханики. Труды НПП ВНИИЭМ |тип= журнал |место= {М.} |издательство= НПП ВНИИЭМ |год= 2011 |выпуск= |том= 123 |номер= 4 |страницы= 35—40 |isbn= |issn= 0205-9428 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Вопросы электромеханики, № 4 6 |archiveurl= |archivedate=}} === 2005—2009 елларга === * {{статья |автор= {{nobr|В. Л. Гинзбург, В. А. Каплин, М. Ф. Рунцо, Н. П. Топчиев, М. И. Фрадкин}} |башлык= Модернизированный гамма-телескоп «ГАММА-400» для регистрации космического гамма-излучения с энергиями до 3 ТэВ |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2009-ifi0703.pdf |автор издания= |нәшрият= Известия РАН. Серия физическая |тип= журнал |место= {М.} |издательство= [[Наука (издательство)|Наука]] |год= 2009 |выпуск= |том= 73 |номер= 5 |страницы= 703—705 |isbn= |issn= 0367-6765 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Известия РАН. Серия физическая, № 5 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|В. А. Каплин, М. Ф. Рунцо, Н. П. Топчиев, М. И. Фрадкин}} |башлык= Экспериментальная проверка метода регистрации событий с «обратным током» от калориметра |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2008-mephi.pdf |автор издания= |нәшрият= Научная сессия МИФИ-2008 |тип= Сборник трудов |место= {М.} |издательство= Московский инженерно-физический институт |год= 2008 |выпуск= |том= 9 |номер= |страницы= 150—152 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Научная сессия МИФИ-2008, Т. 9 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|В. Л. Гинзбург, В. А. Каплин, А. И. Каракаш, Л. В. Курносова, А. Г. Лабенский, М. Ф. Рунцо, А. П. Солдатов, Н. П. Топчиев, М. И. Фрадкин, С. К. Черниченко, И. В. Шеин}} |башлык= Разработка гамма-телескопа «ГАММА-400» для регистрации космического гамма-излучения с энергиями до 1 ТэВ |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2007-ki.pdf |автор издания= |нәшрият= Космические исследования |тип= журнал |место= {М.} |издательство= [[Наука (издательство)|Наука]] |год= 2008 |выпуск= |том= 45 |номер= 5 |страницы= 475—477 |isbn= |issn= 0023-4206 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Космические исследования, № 5 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|В. Л. Гинзбург, В. А. Каплин, А. И. Каракаш, Л. В. Курносова, М. Ф. Рунцо, А. П. Солдатов, Н. П. Топчиев, С. Черниченко, И. В. Шеин, М. И. Фрадкин}} |башлык= Российский вариант телескопа для регистрации диффузного гамма-излучения в области энергий 10—1000 ГэВ |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/2005-bulletin-ras-r.pdf |автор издания= |нәшрият= Известия РАН. Серия физическая |тип= журнал |место= {М.} |издательство= [[Наука (издательство)|Наука]] |год= 2005 |выпуск= |том= 69 |номер= 3 |страницы= 428—430 |isbn= |issn= 0367-6765 |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= Известия РАН. Серия физическая, № 3 |archiveurl= |archivedate=}} === 1988—1999 елларга === * {{статья |автор= {{nobr|M. I. Fradkin, E. V. Gorchakov, V. A. Kaplin, D. V. Kaplin, L. V. Kurnosova, A. G. Labenskij, M. F. Runtso, N. P. Topchiev}} |башлык= The possibility of gamma-ray astronomy measurements on the Russian segment of the International Space Station |оригинал= |сылтама= http://adsabs.harvard.edu/abs/1999JMoPS...9..181F |автор издания= |нәшрият= J. Mosc. Phys. Soc. |тип= журнал |место= {М.} |издательство= |год= 1999 |выпуск= |том= 9 |номер= 3 |страницы= 181—185 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= 1999JMoPS...9..181F |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= J. Mosc. Phys. Soc., Vol. 9, No. 3 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|В. Л. Гинзбург, Л. В. Курносова, А. Г. Лабенский, Н. П. Топчиев, М. И. Фрадкин, В. А. Каплин, Д. В. Каплин, В. А. Логинов, Е. Ф. Макляев, М. Ф. Рунцо, Е. В. Горчаков}} |башлык= К вопросу о роли альбедо из калориметра телескопа «ГАММА-400» при регистрации первичного гамма-излучения |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/1997ginzburg.pdf |автор издания= |нәшрият= Известия РАН. Серия физическая |тип= журнал |место= {М.} |издательство= [[Наука (издательство)|Наука]] |год= 1997 |выпуск= |том= 61 |номер= 3 |страницы= 613—615 |isbn= |issn= 1062-8738 |doi= |bibcode= 1997BRASP..61..485G |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= Известия РАН. Серия физическая, № 3 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|В. Гинзбург, Л. Курносова, Л. Разоренов, М. Фрадкин, А. Лабенский, Н. Топчиев, М. Русакович, В. Каплин, М. Рунцо, Е. Макляев, В. Логинов, Е. Горчаков, А. Хованская}} |башлык= Космическое гамма-излучение высокой энергии и проект гамма-телескопа «ГАММА-400» |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/1995_3.pdf |автор издания= |нәшрият= Препринт №3 |тип= |место= {М.} |издательство= Физический институт им. П. Н. Лебедева |год= 1995 |выпуск= |том= |номер= |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= ru |ref= ФИАН, Препринт № 3 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|В. Л. Гинзбург, Л. В. Курносова, А. Г. Лабенский, Н. П. Топчиев, М. И. Фрадкин, В. А. Каплин, Д. В. Каплин, В. А. Логинов, Е. Ф. Макляев, М. Ф. Рунцо, Е. В. Горчаков}} |башлык= К вопросу о роли альбедо из калориметра телескопа «ГАММА-400» при регистрации первичного гамма-излучения |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/1997ginzburg.pdf |автор издания= |нәшрият= Известия РАН. Серия физическая |тип= журнал |место= {М.} |издательство= [[Наука (издательство)|Наука]] |год= 1997 |выпуск= |том= 61 |номер= 3 |страницы= 613—615 |isbn= |issn= 1062-8738 |doi= |bibcode= 1997BRASP..61..485G |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= Известия РАН. Серия физическая, № 3 |archiveurl= |archivedate=}} * {{статья |автор= {{nobr|V. Dogiel, M. Fradkin, L. Kurnosova, L. Razorenov, M. Rusakovich, N. Topchiev}} |башлык= Some tasks of observational gamma-ray astronomy in the energy range 5-400 GeV |оригинал= |сылтама= http://gamma400.lebedev.ru/docs/1988-sp-sci-rev.pdf |автор издания= |нәшрият=[[Space Science Reviews]] |тип= журнал |место= |издательство=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |год= 1988 |выпуск= |том= 49 |номер= 3 |страницы= 215—226 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |язык= en |ref= Space Science Reviews, V. 49 |archiveurl= |archivedate= }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{cite web|url= http://gamma400.lebedev.ru/|title= Комплекс научной аппаратуры «ГАММА-400»|author= |date= |work= |publisher= Официальный сайт|accessdate= 2013-05-03|ref= Официальный сайт «ГАММА-400»|lang= ru|archivedate= 2013-04-23|archiveurl= https://web.archive.org/web/20130423073138/http://gamma400.lebedev.ru/}} * {{cite web|url= http://www.federalspace.ru/1812/|title= Создание космической обсерватории для исследований гамма-излучения в интервале энергий 30-1000 ГэВ в части разработки эскизного проекта КК|author= |date= |work= |publisher= Федеральное космическое агентство «Роскосмос»|accessdate= 2013-05-03|ref= Роскосмос|lang= ru|archivedate= 2013-10-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131004232356/http://www.federalspace.ru/1812/}} * {{cite web|url= http://victorpetrov.ru/3000-gev-novaya-planka-dlya-poiskov-temnoj-materii.html|title= 3000 ГэВ – новая планка для поисков темной материи|author= ФИАН|date=|work=|publisher= Темная материя и темная энергия|accessdate=2013-05-03|ref= Темная материя и темная энергия|lang=ru}} * {{cite web|url= http://spacecorp.ru/press/branchnews/item3025.php?sphrase_id=12425|title= В 2016 году планируется запустить новую российскую космическую обсерваторию «Гамма-400»|author= Интерфакс-АВН|date= 2011-12-27|work= |publisher= Российские космические системы|accessdate= 2013-05-03|ref= В 2016 году планируется запустить новую российскую космическую обсерваторию «Гамма-400»|lang= ru|archivedate= 2013-10-05|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131005011917/http://spacecorp.ru/press/branchnews/item3025.php?sphrase_id=12425}} * {{cite web|url= http://spacecorp.ru/press/branchnews/item893.php?sphrase_id=12425|title= Роскосмос готов выделить дополнительно почти 100 млн руб. в рамках программы по созданию космической обсерватории|author= Интерфакс-АВН|date= 2011-04-22|work= |publisher= Российские космические системы|accessdate= 2013-05-03|ref= Роскосмос готов выделить дополнительно почти 100 млн руб. в рамках программы по созданию космической обсерватории|lang= ru|archivedate= 2013-10-05|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131005004808/http://spacecorp.ru/press/branchnews/item893.php?sphrase_id=12425}} * {{cite web|url= http://spacecorp.ru/press/branchnews/item5598.php?sphrase_id=12425|title= Бюджет на 2013 год предполагает рекордное финансирование космонавтики|author= Интерфакс-АВН|date= 2012-12-06|work= |publisher= Российские космические системы|accessdate= 2013-05-03|ref= Бюджет на 2013 год предполагает рекордное финансирование космонавтики|lang= ru|archivedate= 2013-10-04|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131004225426/http://spacecorp.ru/press/branchnews/item5598.php?sphrase_id=12425}} * {{cite web|url= http://spacecorp.ru/press/branchnews/item5842.php?sphrase_id=12425|title= Российские ученые создали новую технологию для космических телескопов|author= Интерфакс-АВН|date= 2012-02-12|work= |publisher= Российские космические системы|accessdate= 2013-05-03|ref= Российские ученые создали новую технологию для космических телескопов|lang= ru|archivedate= 2013-10-05|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131005003207/http://spacecorp.ru/press/branchnews/item5842.php?sphrase_id=12425}} * {{cite web|url= http://spacecorp.ru/press/branchnews/item3524.php?sphrase_id=12425|title= Два десятка проектов по исследованию Солнечной системы и Вселенной будет реализовано до 2015 года|author= Интерфакс-АВН|date= 2012-02-12|work= |publisher= Российские космические системы|accessdate= 2013-05-03|ref= Два десятка проектов по исследованию Солнечной системы и Вселенной будет реализовано до 2015 года|lang= ru|archivedate= 2013-10-05|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131005000331/http://spacecorp.ru/press/branchnews/item3524.php?sphrase_id=12425}} [[Категория:Җир ясалма иярченнәре]] [[Категория:Россия астрономик обсерваторияләре]] [[Категория:Гамма-астрономия]] [[Категория:Гамма-телескоплар]] 581k8uxc45zlso4dv7uq5d9v43t0ifd 0 819021 6026532 5526765 2026-09-04T12:17:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026532 wikitext text/x-wiki {{ФәнТех.wiki|ел=2024}} {{УК}} [[Файл:Midwife_check-up.jpg|уңда|мини|255x255пкс|<center> [[Ультратавышлы тикшеренү]] ([[Ультратавышлы тикшеренү|УЗИ]])</center>]] '''Акушерлык''' ({{Lang-fr|accoucher}} — бала табу, тудыру<ref name="ses">{{Книга|ответственный=Гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]|заглавие=[[Советский энциклопедический словарь]]|издание=4-е изд|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1988|страниц=1600}}</ref>) — [[медицина]] тармагы, ул [[хатын-кыз]] организмында [[Йөклелек|балага узу]] нәтиҗәсендә барган физиологик һәм патологик процессларны өйрәнә. Шулай ук ул бала табуда ярдәм итү, [[йөклелек]] һәм бала табу катлаулануларын, яралгы һәм яңа туган бала авыруларын профилактикалау һәм дәвалау ысулларын төзи. Элек акушерлыкка яңа туган баланы карау кергән, хәзерге вакытта ул [[неонатология]]гә карый. == Акушерлык фәне предметы == Акушерлык фәнен [[терапия]] яки [[Хирургик кисеп алу|хирургия]] өлеше буларак карарга ярамый. Аны махсус өйрәнү өчен ике фәннән алынган белемнәр генә түгел, ә медицинаның башка тармаклары белән бернинди дә уртаклыгы булмаган махсус мәгълүмат белән танышу таләп ителә. Шуңа күрә акушерлыкны өйрәнү өчен махсус клиника булу шарт, анда медицина һәм хирургия клиникаларында узган әзерлектән соң бала тудыру чоры терапиясе һәм [[патология]]се укытылырга тиеш. Моннан тыш, университетларда укыганда зур игътибар [[кесарь кисеме]]нә бирелә. Ул нормаль бала тудыру мөмкин булмаганда, ана һәм бала [[Тереклек|тормышы]] куркыныч астында булганда (мәсәлән, тар [[оча сөяге]], яралгы үсешендә нинди дә булса патологияләр, күп балалы йөклелек, баланың дөрес ятмавы) эшләнелә. == Акушерлык тарихы == Акушерлык тарихы медицина тарихы белән тыгыз бәйләнгән, гәрчә [[XVIII гасыр]]лар дәвамында ул табиблык фәненең башка бүлекләренә караганда түбәнрәк үсеш баскычында тора, чөнки аңа тискәре карашлар һәм наданлык белән тагын да катырак көрәшергә туры килгән. === Борынгы дөнья === Кешелек тарихының иң борынгы язмаларында, [[Һинд дине|Һинд дине тарафдарлары]], мисырлылар һәм [[Яһүдләр|яһүдиләрнең]] изге китапларында акушерлар турында (мәсәлән, [[Мисыр]] хатын-кызлары Песешет, Мерит Птах) белгечләрнең махсус сыйныфы буларак әйтелә, ә [[Юнаннар|борынгы греклар]] һәм [[Рим империясе|римлыларның]] күп кенә алиһәләре бала табучы хатын-кызларның яклаучысы буларак хөрмәт ителгән. Б. э. к. IV гасыр уртасында гына грек хатын-кызлары беренче тапкыр ир-атлар ярдәменә мөрәҗәгать итә башлыйлар. [[Гиппократ]] гомумән, бала табу һәм акушерлык турында бик күп хезмәтләр яза, бу хезмәтләр хәзерге акушерлык фәненә нигез сала, гәрчә практик акушерлыкта аның барлык кагыйдәләре диярлек төзәтүгә мохтаҗ булган. Акушерлык буенча хезмәтләр калдырган соңрак табиблар: Цельзий, [[Гален]], [[Мошион]], үз әсәрләрендә Эфес Сораны (аның әсәрләре, кызганычка каршы, югалган) хезмәтләрен кулланган III гасыр авторы, Аэций Амедийский (VI гасыр) һәм Павел Эгинский (VII гасыр). === Урта гасырлар === [[Урта гасырлар]]да акушерлык, барлык фәннәр кебек үк, бөтенләй санга сугылмаган. Гарәп табиблары грек авторларының дөньяга карашын гына үстергәннәр, аларның элгәрләренең әсәрләрендә булган төпле мәгълүматны игътибарсыз калдырганнар. [[Көнбатыш Аурупа|Көнбатыш Европада]] бу фән монахларга һәм [[Кендек әбисе|кендек әбиләренә]] караган. Бу чорга бала табучы хатын-кызларның һәм яңа туган балаларның югары үлем очраклары хас. Бу күренеш [[Әкият|халык әкиятләрендә]] чагылыш тапкан, анда еш кына үги ана кебек персонаж очрый. === Яңа вакыт. Фәнне торгызу === [[Файл:Eucharius_Rößlin_Rosgarten_Childbirth.jpg|уңда|мини|347x347пкс|<center>1513</center>]] Бары тик XVI гасырда гына ул яңадан галим табибларның игътибарын җәлеп итә: 1513 елда Евхарий Реслинның «Авырлы хатын-кызлар һәм акушерлар чәчәклеге» дип аталучы акушерлык буенча беренче рәсемле кулланмасы барлыкка килә; аннан соң Яков Руфның [[Tsürix|Цюрихта]] (1553), Вальтер Рейф [[Страсбург]]та (1561) хезмәтләре басыла. Практик сәнгать буларак акушерлыкны Везалий, Фаллопий алга этәрәләр; шулай да табибларның фәнни күзәтүләре тулы булмый, чөнки һәм фәннең уңышлары оператив өлеш белән генә чикләнә. Моның сәбәбе: ир-ат табиблар бала табуга бик авыр очракларда гына чакырылалар. Моннан тыш, акушерлыкка бары тик хирургия бүлеге буларак кына караганнар, шуңа күрә ул соңгысының язмышын уртаклашкан. Хирургия үсеше белән акушерлык та алга киткән, бигрәк тә [[Франция]]дә. Анда атаклы Франко, Паре һәм Гилльемо исемле акушерлар булган, ә табиблар акушерлык практикасын тагын да күбрәк яулаганнар. Акушерлыкка каршы тискәре карашлар, һәрхәлдә югары катламнарда, [[Lüdovik XIV|Людовик XIV]] тарафыннан Арей җиреннән Клемент исемле атаклы хирург чакырылу тәэсирендә таралган. Бу табиб Лавальер ханымга акушерлык ярдәме күрсәтә һәм тиздән патша сараеның беренче акушеры итеп билгеләнә. Бу хәл француз табибларын акушерлыкның алга таба үсешенә дәртләндерә, һәм шул вакытта Мориссо, Порталь, Пей, Диовис һәм Ламотт дан ала. [[Германия|Алманиядә]] акушерлык үсеше түбән баскычта тора. Анда акушерларның махсус белеме турында бик аз кайгырталар. Немец акушерларыннан үзенең операцияләре һәм үз заманы өчен бик яхшы дәреслекләре белән Юстина Зигмунд, курбранденбург сарае акушеркасы дан ала. Бер үк вакытта голландлы Генрих фон Девентер үзенең ике хезмәте: «Акушерлар өчен Таң» һәм «Акушерлар өчен яңа юл күрсәтүче йолдыз» белән акушерлыкның фәнни үсешенә беренче нигезне салган. Акушерлыкның гинекология белән тыгыз бәйләнеше аеруча файдалы тәэсир итә, чөнки ике фән дә, уртак физиологик-анатомик нигезләргә ия булып, бер-берсенә тыгыз тоташалар. Акушерлыкка фәнни караш аркасында бала туганда алган инфекцияләрдән һәм кан китүдән хатын-кызлар һәм балалар үлеме шактый кимегән. === Сүзнең мәгънәсе === Акушерлык [франц. accoucher, бала табу, тудыру] 1) медицинаның йөклелек, бала табу, бала тудырудан соңгы чор, аларның физиологиясе, төрле бозылулар, йөкле хатынга, бала табучыга һәм бала табучыга дөрес медицина ярдәме күрсәтү мәсьәләләрен өйрәнүче бүлеге; 2) бала тудыруда гамәли медицина ярдәме күрсәтү. == Илләр буенча акушерлык == === Россиядә акушерлык === Гомумән, Россия тарих фәнендә, Яңа заманга, ягъни XX гасыр башына кадәр Русьта һәм Россиядә бала табуда ярдәм итүне үстерү мәсьәләсе буенча тикшеренүләр алып бармаганнар. Тарихи әдәбиятта, күпчелек очракта, рус халкының артта калуы һәм акушерлык өлкәсендә рус медик-практикларының артта калуы турында белдерүләр бар; бу нәтиҗәләр текстның калган өлешенә карата «гомуми билгеле» һәм «кереш» дип бәян ителә. [[Файл:Time_Lapse_Pregnancy_-_6800_pictures_in_37_seconds.webm|мини|Йөклелек чорының тизләтелгән күренеше]] Борынгы заманда [[Кендек әбисе|кендек әбиләре]] ярдәм күрсәткәннәр. Аларның кайберләре оста һәм күзәтүчән булганнар, йөкле һәм бала табучы хатыннарны тикшерү өчен бала табуны стимуллаштыручы үлән төнәтмәләре һәм җенси көчсезлекне, канны туктату чаралары кулланганнар. Бала табуны гадәттә мунчада, чисталыкта һәм гаиләнең башка әгъзаларыннан аерым урында башкарганнар. Кайвакыт психотерапия ысулы буларак ярдәм иткән догалар да кулланылган. Әмма күп кенә укый-яза белмәгән кендек әбиләре дә булган, алар шулай ук примитив аборт чаралары кулланганнар, бу еш кына җитди катлаулануларга һәм үлемгә китергән. Русьта медицина монастырь һәм хәрби медицина хисабына үсеш ала. Дөньяви дәвалау фәннәре һәм практикасы соңрак барлыкка килгән, һәм аларга антик, Византия, Европа һәм көнчыгыш медицинасы йогынты ясаган. Урыс патшалары йортында урта гасырларда ук чакырылган чит ил табиблары булган, аларга рус шәкертләрен укытырга кушканнар. Патшага сәламәт һәм саф кәләш табарга ярдәм иткән сарай хезмәтчеләре, имезүчеләр дә булган. Һәрбер дәгъвачы мондый әбиләр тарафыннан медицина тикшерүе узган. Алар, имезүчеләр белән бергә, булачак варисларның сәламәтлеген күзәткәннәр. Мондый хезмәтләргә бары тик бай һәм затлы кешеләр генә мөрәҗәгать итә алган. Бу тема белән кызыксынучыларга моны исәпкә алырга кирәк: бу тема буенча архивлар тарихчылар һәм табиблар тарафыннан беркайчан да тикшерелмәгән. XX гасыр башында Данилевский В. В. тарафыннан җирле архивларның бик аз өлешен тикшерү дә халыкның техник белемнәре һәм аларның сыйфаты турында шаккатыргыч күп мәгълүмат биргән. Россиядә акушерлык фәненең башлангычы һәм үсеше башка Европа илләренә караганда күпкә соңрак була. Елъязмаларда искә алынган беренче акушер — инглиз Якуб ([[Иван IV|Явыз Иван чорында]]), «хатын-кыз авыруларын бик оста дәвалый белүче» буларак дан тоткан. [[Пётр I|Бөек Петр]] «медицина һәм хирургия практикасы өчен» мәктәпләр ачкан, әмма армия һәм флот ихтыяҗларын гына күздә тотканга күрә, аларда акушерлыкка өйрәтмәгәннәр. ==== Акушерлык мәктәпләре ==== 1754 елда гына [[Санкт-Петербург|Петербургта]] һәм [[Мәскәү]]дә акушерлык мәктәпләре оештырыла. Аларда укытырга профессорлар һәм аларның ярдәмчеләре чакырыла. Петербургта Линдеман, Мәскәүдә Эразмус, ул рус телендә «Йөклелектә, бала табуда һәм бала тапканнан соң хатын — кызга үгет-нәсихәт» дип аталган беренче акушерлык сочинениесен язган. Бу нәсихәт китабы Горн буенча төзелгән, аның оригиналы 1697 елда басылган, шуңа күрә узган гасыр уртасында, Смелли, Левре һәм Редерер акушерлыкны үзгәрткәндә, рус табиблары үз белемнәрен XVII гасыр ахырындагы бик искергән китаптан алганнар. 1763 елдан акушерлык профессоры янына медицина-хирургия училищесыннан укучыларны акушерлык буенча лекцияләр тыңлау өчен җибәрә башлыйлар. 1781 елда үз заманының искиткеч галим акушеры Нестор Максим Улы Амбодик-Максимович Петербургта, шул ук дәрәҗәдә сәләтле Вильгельм Михайлович Рихтер (1790 елдан) Мәскәүдә профессорлар булгач, бу фәннең Россиядә уңышлары өчен аеруча күп эш башкарыла,. Алар икесе дә үз һөнәрләре буенча искиткеч җитәкчелек калдырганнар. Аларның киң тәҗрибәсенә һәм камилләшүенә тәрбия йортлары янындагы ачык бала тудыру бүлекләре ярдәм итә. ==== Акушерлык клиникалары ==== Медицина-хирургия академиясе ачылу вакытында аның акушерлык кафедрасы каралмаган, ә акушерлык укыту суд медицинасы белән генә бәйле булган. 1808 елдан гына, акушерлык клиникасы ачылу белән, акушерлык буенча аерым профессор, Громов билгеләнә. 1858 елда акушерлык кафедрасын А.Крассовский җитәкләгән, аны хәзерге вакытта рус акушерларының киң гаиләсенә нигезен салучы дип санарга мөмкин. Ул акушерлыкны моңарчы булмаган югарылыкка күтәргән, акушерлык мәктәбе булдырган, искиткеч диагностик һәм үрнәк оператор буларак дан казанган. [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү университетында]] акушерлык кафедрасы 1764 елда ачыла, һәм аны профессор Эразмус җитәкли. Акушерлык 1790 елда профессор Вильгельм Рихтер билгеләнгәч кенә ныклы нигез ала. Харьков университетында 4 урынлы акушерлык клиникасы 1829 елда гына ачыла, гәрчә акушерлык укыту 1815 елда ук башланган булса да. Профессор Лазаревич җитәкчелегендәге клиника аеруча танылган. [[Казан]] акушерлык клиникасы 1833 елда 6 караватка ачылган. [[Киев]]та клиникалы акушерлык кафедрасы 1847 елдан бирле эшли. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Акушерство / Савельева Г. М. // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — Т. 1 : А — Антибиоз. — 576 с. : ил. * ''Шмидт А. А.'' Особенности военного акушерства и гинекологии // Мать и дитя (приложение к журналу «Акушерство и гинекология». ISSN 0300-9092). — 2016, № 2 (5). * Клинические протоколы (акушерство) / Под ред. А. А. Шмидта // С-Пб.: СпецЛит, 2016. — 256 с. ISBN 978-5-299-00839-5. * {{книга|автор=Г. М. Савельева, В. И. Кулаков, А. Н. Стрижаков.|часть=|заглавие=Акушерство|оригинал=|ссылка=http://www.booksmed.com/akuwerstvo/28-akusherstvo-uchebnik-gm-saveleva-vi-kulakov.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=2000|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} * {{книга|автор=Айламазян Э. К.|часть=|заглавие=Акушерство|оригинал=|ссылка=http://www.booksmed.com/akuwerstvo/27-akusherstvo-uchebnik-dlya-medicinskix-vuzov.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=2007|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} * {{книга|автор=Говорун М.И., Гофман В.Р., Парфёнов В.Е.|часть=|заглавие=Экстренное родоразрешение|оригинал=|ссылка=http://www.booksmed.com/akuwerstvo/24-yekstrennoe-rodorazreshenie-kulakov-proshina.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=1997|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} * {{книга|автор=Радзинский В.Е., Оразмурадов А.А.|часть=|заглавие=Ранние сроки беременности|оригинал=|ссылка=http://praesens.ru/82|ответственный=|издание=|место=|издательство=Изд.: Медиабюро Статус презенс|год=2009|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} Архивная копия от 20 сентября 2012 на Wayback Machine * {{книга|автор=главный редактор Радзинский В.Е.|часть=|заглавие=журнал "StatusPraesens. Гинекология, акушерство, бесплодный брак"|оригинал=|ссылка=http://statuspraesens.narod2.ru|ответственный=|издание=|место=|издательство=Изд.: StatusPraesens|год=2009, 2010|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Акушерство}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://unclinic.ru/blog/ Акушерлык һәм гинекология материаллары җыентыгы] * [http://www.midwifery.ru/history/rodit.htm Россиядә акушерлык тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240618081027/http://www.midwifery.ru/history/rodit.htm |date=2024-06-18 }} * [http://www.moniiag.ru/ Мәскәү өлкәсе акушерлык һәм гинекология фәнни-тикшеренү институты] * [http://akusher.net/ Бала тудыру эшчәнлеге патологияләре вакытында ашыгыч акушерлык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127002238/https://akusher.net/ |date=2023-01-27 }}. == Шулай ук карагыз == * [[Акушер]] * [[Акушер-гинеколог]] * [[Гинекология]] * [[Доула (һөнәр)]] * [[Өйдә бала табу]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Медицина]] [[Төркем:Йөклелек]] [[Төркем:Страницы с непроверенными переводами]] b231mkpmbtsdo2izunqwsvgpv1lfojr 0 860809 6026583 5972443 2026-09-04T16:57:48Z Әмир 15082 /* Спорт казанышлары */ өстәмә 6026583 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Артур Зөлкәрнәев | рәсем = Артур Зөлкәрнәев.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = хатыны көрәшче [[Камилла Зөлкәрнәева]] белән | тулы исем = Артур Валерий улы Зөлкәрнәев | һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] спортчы (ирекле көрәш, билбаулы көрәш) | туу датасы =9.06.1996 | туу җире = [[РФ]], [[БР]], {{туу җире| Кыйгы районы|Кыйгы районында}}, [[Арыслан (Кыйгы районы)|Арыслан]] | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = [[Камилла Зөлкәрнәева]] | балалар = кызы Аиша | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Знак ЗМС России.png|20px|РФ атказанган спорт мастеры (2020)]] [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Россиянең спорт мастеры (2016)]] [[Файл:Знак мсмк России.jpg|20px|РФ халыкара класслы спорт мастеры (2025)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Зөлкәрнәев}} '''Артур Зөлкәрнәев''', Артур Валерий улы Зөлкәрнәев (''[[1995 ел]]ның [[9 июнь|9 июне]], [[РФ]], [[БР]], [[Кыйгы районы]], [[Арыслан (Кыйгы районы)|Арыслан]]'') ― спортчы һәм тренер, [[билбаулы көрәш]] буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2018), Россиянең атказанган спорт мастеры (2019). [[Билбаулы көрәш]] буенча олылар арасында ― җиде, татарча көрәштә дүрт тапкыр дөнья чемпионы. 2015 елдан бирле Татарстанның Теләче районы составында көрәшә. [[Көрәш]] буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2025). == Тәрҗемәи хәле == 1995 елның 9 июнендә БР [[Кыйгы районы]] [[Арыслан (Кыйгы районы)|Арыслан]] авылында туган. Әтисе совхозда эретеп-ябыштыручы, әнисе [[балалар бакчасы]]нда тәрбияче булып эшләгән. Гаиләдә 1988 елгы абыйсы Вадим бар (шулай ук көрәшче). Армиядә хезмәт иткәндә [[грек-рим көрәше]] белән шөгыльләнгән әтисе, совхоз таркалгач, көрәш буенча тренер вазифасына керешкән, район үзәге [[Югары Кыйгы]] авылы балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбенең көрәш буенча тренер-укытучы эшен алып бара башлаган<ref>[https://vk.com/wall-193177533_254 Поздравляем с Днём физкультурника!] МБУ ДО ДЮСШ МР Кигинский район РБ, 8.08.2020</ref>. Көрәш белән Артур 3нче сыйныфта, 9 яшеннән шөгыльләнә башлаган, беренче тренеры ― әтисе Валерий Гали улы Зөлкәрнәев була. [[Уфа]]да укый башлагач, тренерлары ― Роберт Альберт улы Исмәгыйлев, Рөстәм Илһам улы Зыякаев. Унбиш яшендә Башкортстан беренчелеген откан, 2010 елда Россия беренчелегендә 1нче урын алган. 2012 елда [[Бразилия]]дә дөнья беренчелегендә алтын медальгә ия булган. 2023 елда Уфада Шәһәр көнендә көрәш турнирында җиңеп, «Нива» машинасы откан<ref>''Надежда Тюнёва''. [https://resbash.ru/news/stolitsa/2023-06-12/borets-iz-ufy-artur-zulkarnaev-pobediv-v-turnire-po-koresh-poluchil-barana-i-avtomobil-3297113 Борец из Уфы Артур Зулькарнаев, победив в турнире по корэш, получил барана и автомобиль.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201001251/https://resbash.ru/news/stolitsa/2023-06-12/borets-iz-ufy-artur-zulkarnaev-pobediv-v-turnire-po-koresh-poluchil-barana-i-avtomobil-3297113 |date=2024-12-01 }} «Республика Башкортостан», 12.06.2023{{ref-ru}}</ref>. Уфада [[Башкорт дәүләт университеты|дәүләт университетында]] нефть белгечлеге буенча бакалавриат (2017), [[Башкорт дәүләт аграр университеты|аграр университетта]] магистратура тәмамлаган. Физкультура буенча да укыган. Өч дипломы бар: нефтьче, агроном һәм тренер. 2015 елдан Татарстанның [[Теләче районы]] составында көрәшә. Борай районы үзәге [[Борай (Башкортстан)|Борай]] авылы Көрәш сараена Уфадан 150 км килеп йөреп, тренер-укытучы булып эшли<ref>[https://vk.com/wall-154959684_17101 Тренер-преподаватель ДЮСШ села Бураево установил рекорд на Всероссийском Сабантуе.] Бураевский район Республики Башкортостан, 21.06.2024</ref>. Башкортстанның билбаулы көрәш федерациясе президенты ярдәмчесе. == Спорт казанышлары == * Билбаулы көрәш буенча олылар арасында ― җиде, татарча көрәштә дүрт тапкыр дөнья чемпионы. * Герой-шагыйрь [[Муса Җәлил]] турнирының 5 тапкыр җиңүчесе. * [[Пермь крае]]нда узган Бөтенроссия Сабантуеның (2024) 85 кг-га кадәр авырлык категориясендә җиңүчесе. * [[2026 ел]] ― каһарман-шагыйрь Муса Җәлил истәлегенә «Ватаным Татарстан» газетасы гамәлгә куйган көрәш турнирының (Чаллы шәһәренең Боз сараенда узган) 85 кг үлчәү авырлыгында 3нче урын (приз 50 мең сум)<ref>''Зөлфия Шәвәлиева.'' [https://tatar-inform.tatar/news/musa-alil-istalegena-bagyslangan-koras-turnirynyn-2026-elgy-inucelare-bilgele-5919153 Муса Җәлил истәлегенә багышланган көрәш турнирының 2026 елгы җиңүчеләре билгеле булды.] [[Татар-информ]], 14.02.2026</ref>. * 2026 — VI Бөтендөнья күчмә уеннары ([[Кыргызстан]], [[Бишкәк]]) — «алыш» билбау көрәше буенча бронза призер. 80 кг га кадәр авырлык категориясендә классик стильнең чирек финалында [[Монголия]] вәкилен җиңгән<ref>''Инсаф Хужабирганов.'' [https://www.bashinform.ru/news/sport/2026-09-03/sportsmeny-bashkirii-zavoevali-pervye-medali-na-vsemirnyh-igrah-kochevnikov-4662810 Спортсмены Башкирии завоевали первые медали на Всемирных играх кочевников.] [[Башинформ]], 3.09.2026{{ref-ru}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Медаль !! Ярыш !! Вакыты !! Үткәрү урыны || Авырлык категориясе |- | [[Алтын]] || Татар-башкорт көрәше буенча Россия беренчелеге һәм чемпионаты || 11 — 12 декабрь, 2010 || Казан, Татарстан Республикасы|| |- | [[Бакыр]] || Билбаулы көрәш буенча дөнья беренчелеге ||11 — 14 август, 2011 || Әстерхан || |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча Россия беренчелеге һәм чемпионаты||12-14 декабрь, 2011|| Уфа, Башкортстан Республикасы ||75 кг-га кадәр |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча Россия беренчелеге һәм чемпионаты ||24-26 февраль, 2012|| Уфа, Башкортстан Республикасы|| 75 кг-га кадәр |- | [[Алтын]] || Милли көрәш буенча дөнья беренчелеге || 21-22 апрель, 2012|| Сан-Пауло, Бразилия|| 75 кг |- | [[Алтын]] || Юниорлар арасында билбаулы көрәш буенча дөнья беренчелеге || 9 — 12 август, 2012|| Рязань || 70 кг-га кадәр |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча «Урал кубогы» VI Бөтенроссия турниры || 2 — 3 ноябрь, 2012|| Красноуфимск, Свердловск өлкәсе ||75 кг-га кадәр |- | [[Бакыр]] || 1993-1995 елгы юниорлар арасында билбаулы көрәш буенча Башкортстан Республикасы беренчелеге || 22 март, 2013 || Иглин, Башкортстан|| 75 кг |- | [[Бакыр]] || Көрәш һәм билбаулы көрәш буенча ирекле стильдә студентлар арасында Бөтенроссия ярышлары|| 5 — 7 апрель, 2013 || Казан, Татарстан Республикасы || 75 кг-га кадәр |- | [[Көмеш]]|| Билбаулы көрәш буенча Дөнья чемпионаты || 21 — 25 август, 2014 || Сембер || 70 кг |- | [[Алтын]] || Билбаулы көрәш буенча Россия чемпионаты || 18 — 21 сентябрь, 2014 || Владикавказ, Төньяк Осетия||68 кг |- | [[Көмеш]] || Билбау көрәше буенча XII Дөнья чемпионаты || 19 — 24 ноябрь, 2014 || Ашхабад, Төркмәнстан || 68 кг-га кадәр; |- | [[Көмеш]] || Көрәш буенча Россия чемпионаты || 7 декабрь, 2014|| Уфа, Башкортстан || 70 кг |- | [[Бакыр]] || 20 яшькә кадәр юниорлар арасында билбаулы көрәш буенча Россия беренчелеге||13 — 14 март, 2015 ||Югары Тәтешле, Башкортстан Республикасы || |- | [[Көмеш]] || Уфа шәһәре хакимияте башлыгы кубогына көрәш буенча ачык турнир || 30 октябрь, 2015 || Уфа, Башкортстан Республикасы|| 70 кг-га кадәр |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча Россия чемпионаты || 5 — 6 декабрь, 2015 || Йошкар-Ола, Мари-Эл Республикасы || 70 кг-га кадәр |- | [[Көмеш]] || Билбаулы көрәш буенча Россия чемпионаты || 23 — 24 сентябрь, 2016 || Владикавказ, Төньяк Осетия || 68 кг |- | [[Бакыр]] || Билбаулы көрәш буенча XIV Дөнья чемпионаты || 27-29 октябрь, 2016 || Яр Чаллы, Татарстан Республикасы || |- | [[Алтын]] || Билбаулы көрәш буенча Дөнья чемпионаты || 2023 || Астана, Казакъстан Республикасы || 82 кг-га кадәр |- | [[Бакыр]] || Билбаулы көрәш буенча Россия чемпионаты || 2024 || Пермь || 82 кг-га кадәр |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча БРИКС илләре турниры || 2024 || Казан, Татарстан Республикасы || 80 кг-га кадәр |- | [[Бакыр]] || Күчмәләрнең Бөтендөнья уеннары || 2024 || Астана, Казакъстан Республикасы || 80 кг-га кадәр |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча 2025 елгы Дөнья Кубогы || 2025 ||Мәскәү, Россия Федерациясе || 80 кг-га кадәр <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/alsu-medal-aldy-kamila-valieva-culmak-vatty-maskau-saban-tuen-zurlap-bilgelap-uttelar-5907271 Алсу медаль алды, Камилә Вәлиева чүлмәк ватты: Мәскәү Сабан туен зурлап билгеләп үттеләр.] [[Татар-информ]], 6.07.2025</ref> |- | [[Алтын]] || Көрәш буенча 2026 елгы Дөнья чемпионаты || 2026 ||[[Миңгәр]], Россия Федерациясе || 80 кг үлчәү авырлыгында <ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/sport/2026-06-29/bash-ortostan-sportsy-y-k-r-sh-buyynsa-bish-tap-yr-don-ya-chempiony-4657983 Башҡортостан спортсыһы – көрәш буйынса биш тапҡыр донъя чемпионы.] [[Башинформ]], 29.06.2026{{ref-ba}}</ref> |} == Бүләкләре, мактаулы исемәре == * [[2015 ел|2015]] ― Билбаулы көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>{{Cite web|title=Наградные приказы — Министерство спорта Российской Федерации|url=http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/23370/|lang=ru|publisher=www.minsport.gov.ru|date=15.01.2015г.|accessdate=2017-05-17}}<span id="cxmwQg" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwQg" tabindex="0"> www.minsport.gov.ru</span>&#x20;<span id="cxmwQg" tabindex="0">(15.01.2015 г.).</span>&#x20;<small id="cxmwQg" tabindex="0">17 май 2017 тикшерелгән.</small></ref>; * 2015 – Көрәш буенча Россиянең спорт мастеры<ref>{{Cite web|title=Наградные приказы — Министерство спорта Российской Федерации|url=http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/27006/|lang=ru|publisher=www.minsport.gov.ru|date=08.06.2015|accessdate=2017-05-17|archivedate=2015-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150815154302/http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/27006/}}(рус.)<span id="cxmwTA" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwTA" tabindex="0"> www.minsport.gov.ru</span>&#x20;<span id="cxmwTA" tabindex="0">(08.06.2015).</span>&#x20;<small id="cxmwTA" tabindex="0">17 май 2017 тикшерелгән.</small></ref>; * [[2018 ел|2018]] – [[Билбаулы көрәш]] буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры; * [[2019 ел|2019]] – Билбаулы көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры<ref>[https://msrfinfo.ru/awards/926 Приказ Министерства спорта РФ от 25.03.2019 г. № 47-нг.]{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Наградные приказы Министерства спорта России{{ref-ru}}</ref>. * [[2025 ел|2025]] ― [[Көрәш]] буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры<ref>[https://msrfinfo.ru/awards/1346 Приказ Министерства спорта РФ от 25.07.2025 г. № 159-нг.]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Шәхси тормышы == Өйләнгән. Хатыны [[Камилла Зөлкәрнәева]] (2021 елга кадәр Елисеева) ― спортчы (ирекле көрәш, билбаулы көрәш), Россиянең атказанган спорт мастеры (2020), билбау көрәше буенча өч мәртәбә дөнья чемпионы, Бөтендөнья күчмәләр уеннарының ике тапкыр чемпионы, халыкара класслы спорт мастеры (2017). Артур яраткан кызына дөнья чемпионатында тәкъдим ясаган<ref>[https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2020-12-12/yyldy-i-romantik-va-i-a-y-1259297 Йылдың иң романтик ваҡиғаһы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130223757/https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2020-12-12/yyldy-i-romantik-va-i-a-y-1259297 |date=2024-11-30 }} [[Яшьлек (гәҗит)|«Йәшлек»]], 12.12.2020{{ref-ba}}</ref>. 2021 елда [[никах]] укытканнар. Кызлары Аиша (2022)<ref>''Лилия Йосыпова''. «Командадан командага күчеп йөрмим». [[Ирек мәйданы (газета)|«Ирек мәйданы»]], 7.11.2024, № 44(736), 10нчы бит</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://msrfinfo.ru/people/80270 Зулькарнаев Артур Валерьевич - Заслуженный мастер спорта России]{{Deadlink|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20171011181704/http://icg2013.openregion.info/news/1005/ «Уфимские спортсмены на мировых пьедесталах»] * [http://www.bashinform.ru/news/455832-bashkirskiy-sportsmen-artur-zulkarnaev-stal-chempionom-mira-po-natsionalnoy-borbe/Башкирский спортсмен Артур Зулькарнаев стал чемпионом мира по национальной борьбе] * [http://www.bashedu.ru/rnews/student-bashgu-vyigral-chempionat-rossii-po-borbe-na-poyasakh Студент БашГУ выиграл чемпионат России по борьбе на поясах]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181608/http://www.bashedu.ru/rnews/student-bashgu-vyigral-chempionat-rossii-po-borbe-na-poyasakh |date=2017-10-11 }}. * [http://ufacity.info/press/news/118575.html?sphrase_id=866651 «Золотой» август в ДЮСШ №14] * [http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/bashkirskie-sportsmeny-uspeshno-vystupili-na-chempionate-mira-po-borbe-na-poyasah БАШКИРСКИЕ СПОРТСМЕНЫ УСПЕШНО ВЫСТУПИЛИ НА ЧЕМПИОНАТЕ МИРА ПО БОРЬБЕ НА ПОЯСАХ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181545/http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/bashkirskie-sportsmeny-uspeshno-vystupili-na-chempionate-mira-po-borbe-na-poyasah |date=2017-10-11 }} * [http://wrestling.com.ua/ru/news/article/plyajnaya/15_03_17_v_tatyishlah_zavershilos_pervenstvo_rossii_po_borbe_na_poyasah/ В ТАТЫШЛАХ ЗАВЕРШИЛОСЬ ПЕРВЕНСТВО РОССИИ ПО БОРЬБЕ НА ПОЯСАХ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181826/http://wrestling.com.ua/ru/news/article/plyajnaya/15_03_17_v_tatyishlah_zavershilos_pervenstvo_rossii_po_borbe_na_poyasah/ |date=2017-10-11 }} * [http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/news225?searched=альберт+рахматуллин&advsearch=oneword&highlight=ajaxSearch_highlight+ajaxSearch_highlight1+ajaxSearch_highlight2 Борцы Башкортостана завоевали два золота и одно серебро на Чемпионате Мира в Ашхабаде!]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126041955/http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/news225?searched=%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82+%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD&advsearch=oneword&highlight=ajaxSearch_highlight+ajaxSearch_highlight1+ajaxSearch_highlight2 |date=2020-11-26 }} * [http://nabchelny.ru/news/23120 В Челнах завершился Чемпионат Мира по борьбе на поясах и гореш] * [https://web.archive.org/web/20171011184517/http://rus.bashgazet.ru/news/nrb/6688-sportsmeny-iz-bashkirii-stali-prizerami-chempionata-rossii-po-borbe-kuresh.html Спортсмены из Башкирии стали призерами чемпионата России по борьбе куреш]. * [http://bashkortostan.er.ru/news/2014/12/8/deputat-gosdumy-fs-rf-marsel-yusupov-poprivetstvoval-uchastnikov-chempionata-rossii-po-borbe-kuresh/ Депутат ГосДумы Федерального Собрания РФ Марсель Юсупов поприветствовал участников Чемпионата России по борьбе куреш] *[http://www.bashklip.ru/novosti_bashkirii/borcy_iz_bashkortostana_uspeshno_vystupili_v_kazani_na_vserossijskikh_studencheskikh_sorevnovanijakh/2013-04-09-2995 Борцы из Башкортостана успешно выступили в Казани на всероссийских студенческих соревнованиях]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011182227/http://www.bashklip.ru/novosti_bashkirii/borcy_iz_bashkortostana_uspeshno_vystupili_v_kazani_na_vserossijskikh_studencheskikh_sorevnovanijakh/2013-04-09-2995 |date=2017-10-11 }}. * [http://sportcom.ru/portal/2014/11/25/105507.html Российские борцы завоевали десять медалей во второй день ЧМ по борьбе на поясах]. * [http://belt-wrestling.su/ru/competition/past-competitions/2011/pervenstvo-mira-sredi-yuniorov Первенство Мира по борьбе на поясах]. * [http://belt-wrestling.su/ru/competition/past-competitions/2012/1995-1997 ПЕРВЕНСТВО РОССИИ ПО БОРЬБЕ НА ПОЯСАХ (ВОЛЬНЫЙ СТИЛЬ)]. * [https://web.archive.org/web/20171011182634/http://tatarkoresh.ru/news1/itogi_kubka_urala_po_borbe_koresh/ Итоги Кубка Урала по борьбе корэш]. * [http://ibwa-w.com www.ibwa-w.com итоги соревнований мирового уровня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170522104042/http://ibwa-w.com/ |date=2017-05-22 }}. * [https://web.archive.org/web/20171011232507/http://tv-rb.ru/novosti/sports/these_days_in_ufa_is_a_selection_in_a_republic_national_team_on_wrestling_on_belts/ подготовительный турнир Чемпионату России по борьбе на поясах]. {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Зөлкәрнәев, Артур}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Башкортстан көрәшчеләре]] [[Төркем:Көрәш буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Россиянең атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Россиянең спорт мастерлары]] [[Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Россиянең халыкара класслы спорт мастерлары]] rls3tofsvu4c9rzfg9osawydugdjrxv 0 1390337 6026590 5490581 2026-09-04T20:14:13Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6026590 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6xoxns9mz0vqf7f355nd5xhqxgqsbp7 4 1390365 6026592 5489129 2026-09-04T20:16:13Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6026592 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6xoxns9mz0vqf7f355nd5xhqxgqsbp7 0 1390711 6026591 5512453 2026-09-04T20:14:23Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6026591 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6xoxns9mz0vqf7f355nd5xhqxgqsbp7 4 1391125 6026593 5517267 2026-09-04T20:16:23Z EmausBot 3807 Бот: икеле күчешне дөресләү → [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6026593 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[Википедия:Марафоннар/Төмән]] 6xoxns9mz0vqf7f355nd5xhqxgqsbp7 0 1391215 6026540 5517917 2026-09-04T13:22:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6026540 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Александр Поль | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Александр Робертович Поль | һөнәр = табиб | туу датасы =29.09.1876 | туу җире = [[РИ]], {{туу җире|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургта}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}<br/> {{байрак|РСФСР|1918}} [[РСФСР]]<br/>{{байрак|СССР}} [[СССР]] | милләт = | үлем датасы = 12.09.1923 | үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{үлем җире|Петроград|Санкт-Петербургта}} | әти = | әни = | ир = | хатын = София Николаевна Ермолаева | балалар = Николай, Валентин, Мстислав | кул кую = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Поль}} ''Археолог [[Александр Поль (1832)| Александр Поль]] белән бутамагыз''.<br/> '''Александр Поль''', Александр Роберт улы Поль (''Александр Робертович Поль; [[1876 ел]]ның [[29 сентябрь|29 сентябре]], [[РИ]], [[Санкт-Петербург]] ― [[1923 ел]]ның [[12 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Петроград]]'') ― [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Санкт-Петербург университеты]] табибы. [[Габдулла Тукай]] 1912 елның апрель аенда Петербург шәһәрендә булганда аның сәламәтлеген тикшергән, дөрес диагноз куйган табиб<ref name=":1" />. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://сайт-памяти.рф/find/?id=780063753&ysclid=mmf7yus1ok330607931 Петербургта Волков зиратында җирләнгән урыны].}} Александр Робертович Поль 1876 елның 29 сентябрендә туган. Ҽти-әнисе һөнәрчеләр булган. Император Хәрби медицина академиясендә (2015 елдан С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе| академиясе|d|Q1459393}}) укыган. 1900 елда Хәрби-медицина академиясен яхшы билгеләр белән тәмамлап, лекарь исеме алган. Белгечлеге буенча венерик авырулар, эчке әгъзалар һәм балалар авырулары табибы. Хәрби ведомство стипендиясе алып укыганы ҿчен, 4 ел һәм ун ай ярым дәвамында [[армия|хәрби хезмәт]] узарга тиеш булган, хәрби хезмәттә 1906 елга кадәр булган. Башта 14нче Литва драгун полкында, соңыннан Лейб-гвардия Литва полкында, [[Варшава]] шәһәрендә хезмәт иткән<ref name=":1" />. Хәрби хезмәттән азат ителгәч, 1906 елдан [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Санкт-Петербург университетына]] табиб булып урнашкан. Хезмәт хакы: 1500 сум булган (1912―1913 елларда)<ref name=":0" />. Эшенә якын һәм ашыгыч ярдәм күрсәтүдә тоткарлык булмасын ҿчен, университет җитәкчелеге аңа эш урынында ук торак биргән (адресы: Васильев утравы, Университетская набережная урамы, 9 йорт)<ref>Государственный исторический архив Санкт-Петербурга. Ф. 14. Оп. 1. Д. 10012</ref>. 1923 елның 12 августында эш урынында кинәт үлеп киткән. Петербургта Волков зиратында җирләнгән <ref>[https://сайт-памяти.рф/find/?id=780063753&ysclid=mmf0f0x2ur887930526 Поль Александр Робертович.]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Сайт памяти</ref>. == Габдулла Тукай == {{төп мәкалә|Габдулла Тукай}} Тукай Петербургка [[1912 ел]]ның апрелендә [[үпкә авыруы]]ннан нык интеккән халәттә килгән. Төньякта урнашкан шәһәрнең үзенчәлекле һава торышының да (салкын җилле, болытлы, яңгыр сибәләгән) аның сәламәтлегенә тәэсире сизелерлек булган. Тукайның хәле авыраюын күреп, дуслары аны табибка күренергә үгетләгән. Петербург университетының хокук факультеты студенты [[Шакир Мөхәммәдьяров]] (1883—1967) Александр Польне шагыйрьнең туктаган кунакханәсендәге бүлмәсенә алып килгән. Табиб шагыйрьгә [[Петербург]]тан тизрәк китәргә, санаторийга барып дәваланырга киңәш биргән, ә иптәшләренә: «Туберкулезның соңгы дәвере... Тын ала торган әгъзаларының дүрттән бере белән генә сулап тора»,— дип хәбәр иткән<ref>[https://tugan-tel.tatar/adabiyat/adiplar/Gabdulla_Tukai.php Габдулла Тукайның тәрҗемәи хәле.] «Туган тел» сайты</ref>. Әмма доктор бер хата җибәргән. Иптәшләренә «[[Туберкулёз]]ның соңгы дәвере» дип әйтсә дә, шагыйрьнең үзенә санаторийга барып дәваланырга гына киңәш биргән. Авыруын күрмәмешкә салышырга тырыша торган Г. Тукайга бу җитә калган, иптәшләренең [[Швейцария]] яки [[Кавказ]]-[[Кырым]]га барырга үгетләүләрен тыңламаган<ref>''[[Ибраһим Нуруллин]]''. Габдулла Тукай. Атаклы кешеләр тормышы. К.: [[ТКН]], 1979. ― Б.266.</ref>. Г. Тукайның А. Р. Поль шәхесенә биргән бәясе гаять зур, ул аны «Үлгән тәнгә рух өрә торган фәрештә» дип атаган. Докторга күрсәткәне өчен соңыннан Тукай Ш. Мөхәммәдъяровны хөрмәт белән кат-кат искә ала торган булган. Петербургтан Уфага кайткач, [[Кәбир Бәкер]]гә юллаган хатында «Шакирга шундый пәйгамбәр төсле кешесе өчен рәхмәтемне, ни генә әйтим» дип язган<ref name=":0">''[[Гүзәл Төхвәтова|Гузель Тухватова]]''. [https://vk.com/wall-84864973_659?ysclid=mmf809dkbg893875700 Габдулла Тукайның сәламәтлеген тикшергән врач турында берничә кызыклы мәгълүмат.] Тукай әдәби музее Вконтакте, 9.04.2020</ref>. {{цитата|автор=[[Габдулла Тукай]]|Кирәк номерымда, кирәк Сафа әфәндедә шулай күңелле вә ямьле тормыш белән Петербургта тагы бер атналар үткәргәч, иптәшләр мәслихәте белән, Петербургның дарелфөнүн табибен, зогъфем сәбәпле, минем номерыма китерттек. Ул, мине карап, кымыз эчәргә кирәклеген вә бик тиз Петербургтан китәргә тиешлеген сөйләде. 13 көн Петербург «ризыгын» ашагач, тагы Уфага таба сәфәр киттем (Мәкаләи махсуса // Г. Тукай. Сайланма әсәрләр. Шигырьләр, поэмалар һәм чәчмә әсәрләр. Казан, 2003. 369 б.)<ref name=":1">''Баһаветдинова Халидә''. [https://dzen.ru/a/X4RBoJillDbSCrsq?ysclid=mmf0hgprln91165241 «Пәйгамбәр» төсле кеше. Тукай турында яңа мәгълүмат: шагыйрьнең докторы А. Р. Поль.] Татарский Мир</ref>}} == Шәхси тормышы == 1900 елда титуляр советник кызы Софья Николаевна Ермоловага ҿйләнгән. 1901 елда уллары Николай, 1904 елда Валентин, 1911 елда Мстислав туган<ref name=":1" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Ибраһим Нуруллин]]''. Габдулла Тукай. Атаклы кешеләр тормышы. К.: [[ТКН]], 1979. == Сылтамалар == * ''А. Д. Закиров''. [https://otechestvort.ru/publ/gabdulla_tukay_peterburgta.pdf?ysclid=mmezw8eyiw914931956 Габдулла Тукай Петербургта.] otechestvort.ru {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Поль, Александр}} [[Төркем:Табиблар]] [[Төркем:Санкт-Петербург хәрби-медицина академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Габдулла Тукай]] 302lms58bcbkzwtz9osm3n0qzl0wi1x 0 1491935 6026581 6009805 2026-09-04T16:47:41Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6026581 wikitext text/x-wiki {{мәгълүмати исемлек}} [[Файл:Fatherland 2nd class.jpg|thumb|120px|II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены]] Бу исемлектә [[Ватан алдындагы казанышлар өчен ордены|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» орденының]] II дәрәҗәсенә ия затлар бирелә. {{TOC left}} == Кораллы көчләр вәкиле кавалерлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q133571098. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:Ким Алексей Ростиславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492596|Алексей Ким]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-21 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2914820|General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kim|Alexey Kim]] | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Alibek Delimkhanov 12-03-2019 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065774|Алибек Делимханов]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-16 | ''[[:d:Q1148929|Чечен-Ингуш АССР]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alibek Delimkhanov|Alibek Delimkhanov]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Andrey Ivanayev (2025-12-09).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62713913|Андрей Иванаев]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Andrey Ivanayev|Andrey Ivanayev]] | |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Rustam Muradov.jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Моратов]] | data-sort-value="1973" | 1973-03-21 | ''[[:d:Q532847|Chinar]]'' | [[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Rustam Muradov|Rustam Muradov]] | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Файл:Rudskoi.S.F.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50379197|Сергей Рудской]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-02 | [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3920471|Minsk Suvorov Military School]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Rudskoy|Sergey Rudskoy]] | |} {{Wikidata list end}} == Кораллы көчләр вәкиле булмаган кавалерлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q18080429. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:Alexander Zhukov 2018-07-12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57735|Alexander Zhukov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-01 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhukov|Alexander Zhukov]] | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Глава Митрополичьего округа РПЦ в Казахстане Митрополит Астанайский и Казахстанский Александр.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4060873|Alexander (Mogilyov)]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-18 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q161944|диякын]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q189854|мәтран]]'' | | [[:commons:Category:Alexander (Mogilyov)|Alexander (Mogilyov)]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Vladimir Kylishov (2013-08-15).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246374|Vladimir Kulishov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-20 | [[Ростов өлкәсе]] | ''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kulishov|Vladimir Kulishov]] | |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Azat Hámáief.jpg|center|128px]] | [[Азат Хамаев|Азат Хәмәев]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-01 | [[Пучы]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Azat Hamaev|Azat Hamaev]] | |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q131305375|Александр Анпилов]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-14 | [[Курск]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q135285341|Александр Артёмов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-02 | ''[[:d:Q1627105|Sherlovaya Gora]]'' | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | [[:commons:Category:Alexander Artemov|Alexander Artemov]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-05 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Файл:Alexander Archakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28495810|Александр Арчаков]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-10 | [[Кашин]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]'' | [[:commons:Category:Alexander Archakov|Alexander Archakov]] | |- | style='text-align:right'| 8 | [[Файл:Alexander Baranov.jpg|center|128px]] | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | ''[[:d:Q19810894|Арзаматово]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Baranov|Alexander Alexandrovich Baranov]] | |- | style='text-align:right'| 9 | [[Файл:Александр Беглов (02-05-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1960874|Александр Беглов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-19 | [[Бакы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Beglov|Alexander Beglov]] | |- | style='text-align:right'| 10 | [[Файл:Meeting with permanent members of the Security Council (cropped).jpg|center|128px]] | [[Александр Бортников]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-15 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Vasilyevich Bortnikov|Alexander Vasilyevich Bortnikov]] | |- | style='text-align:right'| 11 | [[Файл:Alexander Veshnyakov, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4110299|Александр Вешняков]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-24 | ''[[:d:Q2607262|Приморски районы]]'' | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Veshnyakov|Aleksandr Veshnyakov]] | |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q105546151|Александр Владимирович Денисов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q2708348|Suzemsky District]]'' | ''[[:d:Q4394575|Рига югары хәрби-авиация мөһәндисләре укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 13 | [[Файл:Alexander Golovko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3896822|Александр Головко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-29 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q12090790|military leader]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Golovko|Alexander Golovko]] | |- | style='text-align:right'| 14 | [[Файл:Alexander Gorovoy, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4144810|Александр Горовой]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-31 | ''[[:d:Q918951|Uyarsky District]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Alexander Gorovoy|Alexander Gorovoy]] | |- | style='text-align:right'| 15 | [[Файл:Александр Григорьев (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149228|Александр Григорьев]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Grigoryev|Alexander Grigoryev]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-10 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:Командующий войсками Южного военного округа Герой РФ Генерал армии Дворников А.В.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156031|Александр Дворников]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-22 | [[Уссурийск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Dvornikov|Aleksandr Dvornikov]] | |- | style='text-align:right'| 17 | [[Файл:Aleksandr Sergeyevich Dzasokhov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2624267|Александр Дзасохов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-03 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Dzasokhov|Alexander Dzasokhov]] | |- | style='text-align:right'| 18 | [[Файл:Ezhevskij.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4174088|Александр Ежевский]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-10-21 | [[Тулун]] | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yezhevsky|Alexander Yezhevsky]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-15 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Файл:Alexander Yefimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2832540|Александр Ефимов]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-02-06 | ''[[:d:Q3812867|Kantemirovka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yefimov|Alexander Yefimov]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Файл:Alexander Zhdankov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112992113|Александр Жданьков]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-12 | [[Петропавловск-Камчатский]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhdankov|Alexander Zhdankov]] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[Файл:Aleksandr Zbruyev (2018-11-27).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1958260|Александр Збруев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Zbruyev|Aleksandr Zbruyev]] | |- | style='text-align:right'| 22 | [[Файл:Alexander Kaleri NASA portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q345288|Александр Калери]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-13 | [[Юрмала]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kaleri|Alexander Kaleri]] | |- | style='text-align:right'| 23 | [[Файл:Kalyagin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2366127|Александр Калягин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-25 | [[Малмыж]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kalyagin|Alexander Kalyagin]] | |- | style='text-align:right'| 24 | [[Файл:Alexander Konovalov 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230977|Александр Коновалов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Nikolayevich Konovalov|Aleksandr Nikolayevich Konovalov]] | |- | style='text-align:right'| 25 | [[Файл:Alexandr Lavrik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4252136|Александр Лаврик]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-02 | [[Осинники]] | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexandr Lavrik|Alexandr Lavrik]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[Файл:Александр Лукашенко (13-04-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Александр Лукашенко]] | data-sort-value="1954" | 1954-08-30 | [[Копысь]] | ''[[:d:Q2858236|Mahilyow State A. Kulyashow University]]''<br/>''[[:d:Q105953357|Faculty of Economy of the Belarusian State Agricultural Academy]]''<br/>''[[:d:Q107300005|Alexandrya Secondary School]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]''<br/>''[[:d:Q168559|кәмисәр]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Lukashenko|Alexander Lukashenko]] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[Файл:Alexander Maslyakov (2021-09-17) 05 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54977|Александр Масляков]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | [[КВН]]<br/>''[[:d:Q4053893|Әйдәгез әле, кызлар!]]''<br/>''[[:d:Q4053894|Әйдәгез әле, егетләр!]]''<br/>''[[:d:Q4109863|Весёлые ребята]]''<br/>''[[:d:Q4028659|12 нче кат]]''<br/>''[[:d:Q70620928|Алло, талантларны эзлибез!]]''<br/>''[[:d:Q4238090|Кызыл канәфер (фестиваль)]]''<br/>''[[:d:Q2445097|Ел җыры]]''<br/>''[[:d:Q497935|Что? Где? Когда?]]''<br/>''[[:d:Q2026107|Дан минуты]]''<br/>''[[:d:Q4139139|ССРБ Яшьләр һәм балалар өчен телепрограммалар баш редакциясе]]''<br/>''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Maslyakov|Alexander Maslyakov]] | data-sort-value="2024" | 2024-09-08 |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q100601035|Александр Матыцын]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-07 | | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q459506|Бристоль университеты]]'' | [[эшкуар]] | ''[[:d:Q329347|Lukoil]]'' | | |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q109494495|Александр Наговицын]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-12-24 | [[Сыктывкар]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | | | | data-sort-value="2008" | 2008-09-14 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Файл:Alexander Neumyvakin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4317999|Александр Неумывакин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | ''[[:d:Q13664605|Liski (selo)]]'' | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Neumyvakin|Aleksandr Neumyvakin]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-09 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Файл:Aleksandr Prokhorov.jpg|center|128px]] | [[Александр Прохоров]] | data-sort-value="1916" | 1916-07-11 | ''[[:d:Q755507|Atherton]]'' | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4314523|МДУның Төш физикасы ФТИе]]''<br/>''[[:d:Q2627169|Laser Physics]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Prokhorov|Aleksandr Prokhorov]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-08 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Файл:Alexander Rosenbaum (2022-05-27) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q663116|Александр Розенбаум]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Rosenbaum|Alexander Rosenbaum]] | |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Alexandr Romanchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63349103|Александр Романчук]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-15 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Romanchuk|Alexander Romanchuk]] | |- | style='text-align:right'| 34 | [[Файл:Savenkov A N.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403873|Александр Савенков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-29 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | ''[[:d:Q600751|прокурор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Savenkov|Aleksandr Savenkov]] | |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:Санчик А.С.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492568|Александр Санчик]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-15 | [[Әндиҗан]] | | | | [[:commons:Category:Alexander Sanchik|Alexander Sanchik]] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Файл:Скринский Александр Николаевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709201|Александр Скринский]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Skrinsky|Alexander Skrinsky]] | |- | style='text-align:right'| 37 | [[Файл:RIAN archive 148091 Alexander Surikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446511|Александр Суриков]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-15 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Surikov|Alexander Surikov]] | |- | style='text-align:right'| 38 | [[Файл:Alexander Tkachev (March 2014).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1979193|Александр Ткачёв]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | ''[[:d:Q993797|Vyselki, Krasnodar Krai]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Alexander Tkachov (politician)|Alexander Tkachov (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 39 | [[Файл:Alexander Filipenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4483985|Александр Филипенко]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-31 | [[Караганда|Караганды]] | [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Filipenko|Alexander Filipenko]] | |- | style='text-align:right'| 40 | [[Файл:Alexander Chayko, 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q75838595|Александр Чайко]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-27 | [[Голицыно]] | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Chayko|Alexander Chayko]] | |- | style='text-align:right'| 41 | [[Файл:Alexander Chubarian 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4517378|Александр Чубарьян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Oganovich Chubarian|Alexander Oganovich Chubarian]] | |- | style='text-align:right'| 42 | | ''[[:d:Q4522439|Александр Шейндлин]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-08-22 | [[Самар]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q107290369|физик-җылылыкчы]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-01-13 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Файл:2019-11-18 Aleksandr Shokhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4526318|Александр Шохин]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Плесецк районы]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Shokhin|Aleksandr Shokhin]] | |- | style='text-align:right'| 44 | [[Файл:Александр Яковлев (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312469|Александр Яковлев]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-02 | ''[[:d:Q21669800|Korolevo]]'' | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q16308157|американист]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Nikolaevich Yakovlev|Alexander Nikolaevich Yakovlev]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-18 |- | style='text-align:right'| 45 | [[Файл:Pakhmutova November 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q260885|Александра Пахмутова]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-09 | ''[[:d:Q25395453|Beketovka]]'' | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandra Pakhmutova|Aleksandra Pakhmutova]] | |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q118309136|Алексей Аксёнов]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-23 | | | | | | |- | style='text-align:right'| 47 | [[Файл:Alexey Batalov (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Алексей Баталов]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-20 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1958711|Русия әрмесенең Үзәк академия театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Aleksey Batalov|Aleksey Batalov]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-15 |- | style='text-align:right'| 48 | [[Файл:Alexey Borodavkin (2018-03-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094465|Алексей Бородавкин]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-10 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Borodavkin|Alexey Borodavkin]] | |- | style='text-align:right'| 49 | [[Файл:Алексей Бородин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094507|Алексей Бородин]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-06 | [[Чиңдау]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Borodin|Alexey Borodin]] | |- | style='text-align:right'| 50 | [[Файл:Alexey Gordeyev (2019-03-13).jpg|center|128px]] | [[Алексей Гордеев]] | data-sort-value="1955" | 1955-02-28 | [[Франкфурт-ам-Одер]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Gordeyev|Alexey Gordeyev]] | |- | style='text-align:right'| 51 | [[Файл:Ким Алексей Ростиславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492596|Алексей Ким]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-21 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2914820|General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kim|Alexey Kim]] | |- | style='text-align:right'| 52 | [[Файл:KontorovichAE2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4231672|Алексей Конторович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-28 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]'' | ''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]''<br/>''[[:d:Q28666306|Federal Research Centre Coal and Coal Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kontorovich|Alexey Kontorovich]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-24 |- | style='text-align:right'| 53 | [[Файл:Alexey Kryvoruchko (2018) 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62714002|Алексей Криворучко]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-07-17 | [[Ставрополь]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[менеджер]]<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Krivoruchko|Alexey Krivoruchko]] | |- | style='text-align:right'| 54 | [[Файл:14-03-2020 Alexei Kudrin.png|center|128px]] | [[Алексей Кудрин]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-12 | ''[[:d:Q729447|Dobele]]'' | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q7614320|finance minister]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Alexei Leonidovich Kudrin|Alexei Leonidovich Kudrin]] | |- | style='text-align:right'| 55 | | ''[[:d:Q28665103|Алексей Никитин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127504|Dukhov Automatics Research Institute]]'' | | |- | style='text-align:right'| 56 | [[Файл:PatriarchAlexy2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q151040|Алексий II]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-23 | [[Таллинн]] | | ''[[:d:Q171692|патриарх]]''<br/>[[рухани]] | | [[:commons:Category:Patriarch Alexy II|Patriarch Alexy II]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-05 |- | style='text-align:right'| 57 | [[Файл:Alisa Freindlich 8 December 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q271630|Алиса Фрейндлих]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | [[:commons:Category:Alisa Freindlich|Alisa Freindlich]] | |- | style='text-align:right'| 58 | [[Файл:Алла Пугачева на фестивале Слово Ново (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q80510|Алла Пугачёва]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q55960555|recording artist]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q60723829|pop singer]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Alla Pugacheva|Alla Pugacheva]] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[Файл:Amiran Revishvili 2018-06-27.jpg|center|128px]] | [[Амиран Ревишвили]] | data-sort-value="1956" | 1956-02-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]'' | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Amiran Revishvili|Amiran Revishvili]] | |- | style='text-align:right'| 60 | [[Файл:Anatoly Artamonov 17718.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1778728|Анатолий Артамонов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-05 | ''[[:d:Q26999276|Krasnoe]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Anatoly Artamonov|Anatoly Artamonov]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[Файл:Anatoly Granov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065554|Анатолий Гранов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-21 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398103|Russian Scientific Center of Radiology and Surgical Technologies]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Granov|Anatoly Granov]] | data-sort-value="2017" | 2017-05-12 |- | style='text-align:right'| 62 | [[Файл:Anatoly Ivanovich Grigoryev, 21 May 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149244|Анатолий Григорьев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-03-23 | ''[[:d:Q4287615|Medelivka]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Grigoryev (physiologist)|Anatoly Grigoryev (physiologist)]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-11 |- | style='text-align:right'| 63 | | ''[[:d:Q112193992|Анатолий Даньшин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-19 | [[Макийивка|Макиивка]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 64 | | ''[[:d:Q85859764|Анатолий Долголаптев]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-10 | [[Ырынбур]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 65 | [[Файл:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131674|Анатолий Карпов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-23 | [[Златоуст]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q105269|Grandmaster]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Karpov|Anatoly Karpov]] | |- | style='text-align:right'| 66 | [[Файл:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Квашнин]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-15 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>[[Курган дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q108787051|Kurgan Mechanical Engineering Institute]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Vasiliyevich Kvashnin|Anatoly Vasiliyevich Kvashnin]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-07 |- | style='text-align:right'| 67 | | ''[[:d:Q18634458|Анатолий Котов]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-01 | [[Воронеж өлкәсе]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q88910145|Анатолий Кубышкин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-28 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 69 | | [[Анатолий Логунов]] | data-sort-value="1926" | 1926-12-30 | ''[[:d:Q37899991|Obsharovka]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q1664876|Institute for High Energy Physics]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-01 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Файл:Mishnev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30345914|Анатолий Мишнёв]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-24 | [[Смоленск районы]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Anatoly Mishnev|Anatoly Mishnev]] | |- | style='text-align:right'| 71 | | ''[[:d:Q4752210|Анатолий Покровский]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]''<br/>''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-02 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Файл:Anatoly Savin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403902|Анатолий Савин]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-04-06 | [[Осташков]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1331507|Almaz-Antey]]''<br/>''[[:d:Q24930315|Kometa]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Savin|Anatoly Savin]] | data-sort-value="2016" | 2016-03-27 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Файл:Anatoly Solovyev Portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q447311|Анатолий Соловьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-16 | [[Рига]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Anatoly Yakovlevich Solovyev|Anatoly Yakovlevich Solovyev]] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:Анатолий Торкунов (15-06-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Торкунов]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q19829994|Корея белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Anatoly Torkunov|Anatoly Torkunov]] | |- | style='text-align:right'| 75 | [[Файл:Anatoly Tyazhlov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467894|Анатолий Тяжлов]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-10-11 | [[Копейск]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Tyazhlov|Anatoly Tyazhlov]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-28 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Файл:Andrey Voznesenskiy.jpg|center|128px]] | [[Андрей Вознесенский]] | data-sort-value="1933" | 1933-05-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q11569986|гравюра рәссамы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Andrey Voznesensky|Andrey Voznesensky]] | data-sort-value="2010" | 2010-06-01 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Файл:Andrey Gaponov-Grekhov (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4133493|Андрей Гапонов-Грехов]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q42704516|Faculty of Radiophysics, Nizhny Novgorod State University]]''<br/>''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201666|Нижгар эшле үзәлекчелек урнатмасы]]'' | [[:commons:Category:Andrey Gaponov-Grekhov|Andrey Gaponov-Grekhov]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-02 |- | style='text-align:right'| 78 | | ''[[:d:Q4143171|Андрей Гончар]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2012" | 2012-10-10 |- | style='text-align:right'| 79 | | ''[[:d:Q126974127|Андрей Ерёмин]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-04-01 | [[Инза (шәһәр)|Инзә]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 80 | | ''[[:d:Q4759187|Андрей Корнеев]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-10 | [[Омск]] | | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-05-02 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Файл:Andrei Kostin 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235374|Андрей Костин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q1549389|ВТБ банкы]]''<br/>''[[:d:Q1959942|ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Andrei Kostin|Andrei Kostin]] | |- | style='text-align:right'| 82 | | ''[[:d:Q112710854|Андрей Никифоров]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-28 | ''[[:d:Q4371445|Poliana]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 83 | | ''[[:d:Q112992669|Антон Демидов]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-07 | [[Пенза]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 84 | [[Файл:VolskyAI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124737|Аркадий Вольский]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-15 | [[Добруш]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Volsky|Arkady Volsky]] | data-sort-value="2006" | 2006-09-09 |- | style='text-align:right'| 85 | [[Файл:Аркадий Георгиевич Шипунов опирается на Василия Александровича Стародубцева.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4524194|Аркадий Шипунов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-07 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | [[:commons:Category:Arkadij Georgijević Šipunov|Arkadij Georgijević Šipunov]] | data-sort-value="2013" | 2013-04-25 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Файл:Garslyan-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124911051|Армен Гарслян]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-21 | ''[[:d:Q1025123|Ninotsminda Municipality]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q18401465|Moscow International Higher Business School MIRBIS (Institute)]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 87 | [[Файл:Armen Dzigarkhanyan (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q471740|Армен Джигарханян]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-03 | [[Ереван]] | | ''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Armen Djigarkhanian|Armen Djigarkhanian]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-14 |- | style='text-align:right'| 88 | | ''[[:d:Q4217807|Арнольд Кац]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-09-18 | [[Бакы]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-01-22 |- | style='text-align:right'| 89 | [[Файл:Chilingarov's 80th anniversary exhibition opening (2019-09-25) 03.jpg|center|128px]] | [[Артур Чилингаров]] | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3546255|океанолог]]''<br/>''[[:d:Q13382749|polar explorer]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Artur Chilingarov|Artur Chilingarov]] | data-sort-value="2024" | 2024-06-01 |- | style='text-align:right'| 90 | [[Файл:Саркисов Ашот Аракелович 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4408631|Ашот Саркисов]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-30 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q4411936|école supérieure d'ingénieur de la marine militaire de Sébastopol]]'' | [[:commons:Category:Ashot Sarkisov|Ashot Sarkisov]] | data-sort-value="2022" | 2022-10-17 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Файл:Bella Akhmadulina on 1960s.jpg|center|128px]] | [[Белла Әхмәдуллина]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | [[Мәскәү]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Bella Akhmadulina|Bella Akhmadulina]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-29 |- | style='text-align:right'| 92 | [[Файл:RUSMARKA-3258.jpg|center|128px]] | [[Борис Васильев]] | data-sort-value="1924" | 1924-05-21 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Lvovich Vasilyev|Boris Lvovich Vasilyev]] | data-sort-value="2013" | 2013-03-11 |- | style='text-align:right'| 93 | | ''[[:d:Q139603814|Борис Владимиров]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-11 | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q24239466|Institute of the Earth's Crust]]''<br/>[[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | data-sort-value="2005" | 2005-04-14 |- | style='text-align:right'| 94 | [[Файл:BGromov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q504137|Борис Громов]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-07 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Boris Gromov|Boris Gromov]] | |- | style='text-align:right'| 95 | [[Файл:Boris Gryzlov (2011-05-18).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188296|Борис Грызлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-15 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Gryzlov|Boris Gryzlov]] | |- | style='text-align:right'| 96 | | ''[[:d:Q893797|Борис Литвинов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-12 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-04-23 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2019-11-21) 14 (Boris Mayorov).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893608|Борис Майоров]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Boris Mayorov|Boris Mayorov]] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[Файл:2012-02-24 Борис Михайлов (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q367531|Борис Михайлов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-06 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Mikhailov|Boris Mikhailov]] | |- | style='text-align:right'| 99 | [[Файл:Boris Pastukhov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4346715|Борис Пастухов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Boris Pastukhov|Boris Pastukhov]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-19 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Файл:Boris Paton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2704774|Борис Патон]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-14 | [[Киев]] | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q4201864|Украина милли фәннәр академиясенең Евгений Оскарович Патон исемендәге электросварка институты]]''<br/>''[[:d:Q839979|"Кызыл Сормово" кораблар төзү предприятиесе]]''<br/>''[[:d:Q4314276|Фән һәм тормыш (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]'' | [[:commons:Category:Borys Paton|Borys Paton]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-19 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Файл:Академик Петровский Б.В. и его ученик профессор Белорусов О.С cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4361197|Борис Петровский]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-14 | [[Ессентуки]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Boris Pietrowski|Boris Pietrowski]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-04 |- | style='text-align:right'| 102 | | ''[[:d:Q2221431|Борис Покровский]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | [[Зур театр]]<br/>''[[:d:Q172218|А. С. Пушкин исемендәге Түбән Новгород дәүләт академия опера һәм балет театры]]''<br/>''[[:d:Q4211516|Борис Александрович Покровский исемендәге Мәскәү дәүләт камера музыкасы театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Boris Pokrovsky|Boris Pokrovsky]] | data-sort-value="2009" | 2009-06-05 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Файл:Борис Эйфман. Boris Eifman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893688|Борис Эйфман]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-22 | [[Рубцовск]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Eifman|Boris Eifman]] | |- | style='text-align:right'| 104 | | ''[[:d:Q55663995|Бронислав Омеличев]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-29 | ''[[:d:Q1658617|Vologodsky District]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Ленинград хәрби округы]]<br/>''[[:d:Q21637952|Main Operational Directorate of the General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation]]'' | | |- | style='text-align:right'| 105 | [[Файл:Vadim Vernik - 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q69940962|Вадим Верник]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q355242|showman]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Vadim Vernik|Vadim Vernik]] | |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q4428703|Вадим Сомов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-22 | [[Краснокамск|Краснокам]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 107 | [[Файл:Valentin Vlasov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4113465|Валентин Власов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-20 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Vlasov|Valentin Vlasov]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-05 |- | style='text-align:right'| 108 | [[Файл:Valentin Gaft (mos.ru, cropped) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1964037|Валентин Гафт]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Gaft|Valentin Gaft]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-12 |- | style='text-align:right'| 109 | [[Файл:Valentin Pokrovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369291|Валентин Покровский]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-01 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Pokrovsky|Valentin Pokrovsky]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-29 |- | style='text-align:right'| 110 | [[Файл:Валентина Матвиенко (17-03-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Валентина Матвиенко]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-07 | [[Шепетивка]] | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q4379628|провизор]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[губернатор]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valentina Matviyenko|Valentina Matviyenko]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 07.jpg|center|128px]] | [[Валентина Терешкова]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q1132498|Олы Масленниково]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q4538916|Ярославль шиналар заводы]]''<br/>''[[:d:Q4239585|Кызыл Перекоп комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q269668|Восток-6]]''<br/>[[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>''[[:d:Q1643162|ССРБ Югары Советының Президиумы]]''<br/>''[[:d:Q3849241|Бөтенсоюз чит илләр белән мәдәни элемтәләр җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q4538835|Ярославль өлкә думасы]]''<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Valentina Tereshkova|Valentina Tereshkova]] | |- | style='text-align:right'| 112 | [[Файл:Valery Zorkin official portrait.png|center|128px]] | ''[[:d:Q506261|Валерий Зорькин]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-02-18 | ''[[:d:Q3578549|Диңгез буе краеның Октябрьский районы]]'' | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q584759|Россия Федерациясе Конституцион Мәхкәмәсе]]'' | [[:commons:Category:Valery Zorkin|Valery Zorkin]] | |- | style='text-align:right'| 113 | [[Файл:Valery Kozlov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226696|Валерий Козлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | ''[[:d:Q4235623|Рязань өлкәсе Михайловский районы Костыли авылы]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q6102478|Россия фәннәр академиясе хәбәрләре. Математика сериясе]]''<br/>''[[:d:Q2421092|"Квант" журналы]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Valery Kozlov (mathematician)|Valery Kozlov (mathematician)]] | |- | style='text-align:right'| 114 | [[Файл:Valery Kokov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1390122|Валерий Коков]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-18 | [[Тырныавыз]] | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valeriy Kokov|Valeriy Kokov]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-29 |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q4235655|Валерий Костюк]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-26 | [[Запорожье]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Valeriy Fokin TASS Moscow 03-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4491327|Валерий Фокин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Valery Fokin|Valery Fokin]] | |- | style='text-align:right'| 117 | [[Файл:Chereshnev 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4512985|Валерий Черешнев]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-24 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q30263813|Institute of Ecology and Genetics of Microorganisms]]''<br/>''[[:d:Q30266853|Institute of Immunology and Physiology]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Chereshnev|Valeriy Chereshnev]] | |- | style='text-align:right'| 118 | [[Файл:VIChissov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4516359|Валерий Чиссов]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304221|Moskovskiĭ nauchno-issledovatelʹskiĭ onkologicheskiĭ institut im. P.A. Gert͡sena]]'' | [[:commons:Category:Valery Chissov|Valery Chissov]] | |- | style='text-align:right'| 119 | [[Файл:Valery Shantsev.jpg|center|128px]] | [[Валерий Шанцев]] | data-sort-value="1947" | 1947-06-29 | [[Кострома өлкәсе]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Shantsev|Valery Shantsev]] | |- | style='text-align:right'| 120 | [[Файл:Шумаков валерий иванович 2004 апрель 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4527675|Валерий Шумаков]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q7834824|transplant surgeon]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Valery Shumakov|Valery Shumakov]] | data-sort-value="2008" | 2008-01-27 |- | style='text-align:right'| 121 | [[Файл:Vasily Yuryevich Golubev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4142298|Василий Голубев]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-30 | ''[[:d:Q4176499|Yermakovskaya]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vasily Yuryevich Golubev|Vasily Yuryevich Golubev]] | |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q4144165|Василий Горин]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | ''[[:d:Q4085855|Bessonovka]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-04-04 |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q4151079|Василий Грязев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-04 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-10-01 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:Vagit Alekperov2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q451455|Вахит Галиәкбәров]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | [[эшкуар]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vahid Alakbarov|Vahid Alakbarov]] | |- | style='text-align:right'| 125 | [[Файл:Veniamin EFREMOV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4177486|Вениамин Ефремов]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-22 | [[Тамбов]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4314536|Electromechanical Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Efremov|Veniamin Efremov]] | data-sort-value="2006" | 2006-09-16 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:YakovlevVF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2559418|Вениамин Яковлев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-12 | [[Петухово (Курган өлкәсе)|Петухово]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Yakovlev|Veniamin Yakovlev]] | data-sort-value="2018" | 2018-07-24 |- | style='text-align:right'| 127 | [[Файл:Vera Vasilieva 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4104731|Вера Васильева]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-30 | ''[[:d:Q19923634|Сухой Ручей]]'' | | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Vera Vasileva|Vera Vasileva]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-08 |- | style='text-align:right'| 128 | | [[Вероника Дударова]] | data-sort-value="1916" | 1916-12-05 | [[Бакы]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Veronika Dudarova|Veronika Dudarova]] | data-sort-value="2009" | 2009-01-15 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Файл:Viktor Astafyev Abkhazia stamp.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q968184|Виктор Астафьев]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-05-01 | ''[[:d:Q4330829|Ovsyanka]]'' | ''[[:d:Q30197878|А.М. Горький ис. Әдәбият институтының Югары әдәби курслары]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | [[:commons:Category:Viktor Astafyev|Viktor Astafyev]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-29 |- | style='text-align:right'| 130 | [[Файл:Viktor Afanasyev (24-04-2022) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q471486|Виктор Афанасьев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-31 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Afanasyev|Viktor Afanasyev]] | |- | style='text-align:right'| 131 | [[Файл:Виктор Афзалов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q121775432|Виктор Афзалов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-09 | ''[[:d:Q6686892|Ukromne]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Viktor Afzalov|Viktor Afzalov]] | |- | style='text-align:right'| 132 | | ''[[:d:Q39082680|Виктор Егрушов]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-11 | [[Выкса]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 133 | [[Файл:Viktor Zubkov (2019-06-02) 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Виктор Зубков (1941)|Виктор Зубков]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-15 | ''[[:d:Q2598374|Свердловск өлкәсенең Кушва районындагы юкка чыккан Арбат бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Газпром]] | [[:commons:Category:Viktor Zubkov|Viktor Zubkov]] | |- | style='text-align:right'| 134 | [[Файл:Виктор Иванов, 2014-01-20 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2628220|Виктор Иванов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-12 | [[Бөек Новгород]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ivanov|Viktor Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 135 | [[Файл:Viktor Ishayev portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43331|Виктор Ишаев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-16 | ''[[:d:Q27575071|Sergeyevka]]'' | ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ishayev|Viktor Ishayev]] | |- | style='text-align:right'| 136 | [[Файл:Viktor Korshunov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4234593|Виктор Коршунов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q4304131|Мәскәү драма театры]]''<br/>[[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Viktor Korshunov|Viktor Korshunov]] | data-sort-value="2015" | 2015-04-17 |- | style='text-align:right'| 137 | [[Файл:Viktor Kress.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q444185|Виктор Кресс]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-16 | [[Кострома өлкәсе]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Viktor Kress|Viktor Kress]] | |- | style='text-align:right'| 138 | [[Файл:Куликов Виктор Георгиевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48051|Виктор Куликов]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-05 | ''[[:d:Q18401857|Verkhnaya Lyubovsha]]'' | ''[[:d:Q30879268|Baku Higher Combined Arms Command School]]''<br/>''[[:d:Q4258105|Ленинград бронетанк гаскәре югары офицерлары мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Georgiyevich Kulikov|Viktor Georgiyevich Kulikov]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-27 |- | style='text-align:right'| 139 | | ''[[:d:Q112994297|Виктор Овчинников]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-12 | ''[[:d:Q4422307|Skorodnoye]]'' | ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 140 | | ''[[:d:Q130904966|Виктор Перегудов]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-18 | [[Чиләбе]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 141 | [[Файл:Rashnikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1894128|Виктор Рашников]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-13 | [[Магнитогорск]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Rashnikov|Viktor Rashnikov]] | |- | style='text-align:right'| 142 | | ''[[:d:Q4403795|Виктор Савельев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-24 | ''[[:d:Q4347404|Pakhotny Ugol]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-12-25 |- | style='text-align:right'| 143 | [[Файл:Савиных Виктор Петрович (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q431006|Виктор Савиных]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-07 | [[Березкины]] | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Savinykh|Viktor Savinykh]] | |- | style='text-align:right'| 144 | [[Файл:Садовничий Виктор Антонович - ректор МГУ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622956|Виктор Садовничий]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-03 | ''[[:d:Q4238883|Краснопавливка]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Sadovnichiy|Viktor Sadovnichiy]] | |- | style='text-align:right'| 145 | [[Файл:ЧЕРНОМЫРДИН Виктор Степанович.jpg|center|128px]] | [[Виктор Черномырдин]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-09 | ''[[:d:Q2458112|Кара Отрог]]'' | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Chernomyrdin|Viktor Chernomyrdin]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-03 |- | style='text-align:right'| 146 | [[Файл:Victoria Abramchenko official portrait (government.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39390389|Виктория Абрамченко]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-05-22 | [[Черногорск]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q4239242|Красноярск дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Victoria Abramchenko|Victoria Abramchenko]] | |- | style='text-align:right'| 147 | [[Файл:World association of Russian press talk (2014-12-25) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4197397|Виталий Игнатенко]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-19 | [[Сочи]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Ignatenko|Vitaly Ignatenko]] | |- | style='text-align:right'| 148 | [[Файл:Vitaly Mutko 2018.jpg|center|128px]] | [[Виталий Мутко]] | data-sort-value="1958" | 1958-12-08 | ''[[:d:Q4248399|Kurinskaya]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Mutko|Vitaly Mutko]] | |- | style='text-align:right'| 149 | [[Файл:Vitaly Smirnov 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424623|Виталий Смирнов]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-14 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vitaly Smirnov|Vitaly Smirnov]] | |- | style='text-align:right'| 150 | | ''[[:d:Q4481920|Виталий Федермессер]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-24 | [[Дүшәнбе]] | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-07-19 |- | style='text-align:right'| 151 | [[Файл:Митрополит Владимир (Котляров) на торжественном акте, посвящённом началу учебного года в СПбДА.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3561807|Владимир (Котляров)]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-27 | [[Актүбә]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir (Kotlyarov)|Vladimir (Kotlyarov)]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-19 |- | style='text-align:right'| 152 | [[Файл:AndreevVA.jpg|center|128px]] | [[Владимир Андреев (1930)|Владимир Андреев]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Andreev|Vladimir Andreev]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 |- | style='text-align:right'| 153 | | ''[[:d:Q113678651|Владимир Бабкин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-06 | [[Шелек (авыл)]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]'' | ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>''[[:d:Q2028312|Россия Федерациясенең сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q190610|Baranov Central Institute of Aviation Motor Development]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Babkin|Vladimir Babkin]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-02 |- | style='text-align:right'| 154 | [[Файл:Vladimir Bogdanov (2016-04-30).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089235|Владимир Богданов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-28 | ''[[:d:Q28522893|Suyerka]]'' | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q680776|Surgutneftegas]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Leonidovich Bogdanov|Vladimir Leonidovich Bogdanov]] | |- | style='text-align:right'| 155 | | ''[[:d:Q134604187|Владимир Бойцов]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Boytsov|Vladimir Boytsov]] | data-sort-value="2011" | 2011-02-24 |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:BrezhnevVA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4096228|Владимир Брежнев]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-27 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Brezhnev|Vladimir Brezhnev]] | |- | style='text-align:right'| 157 | [[Файл:2013-03-21 Vladimir Bulavin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098679|Владимир Булавин]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-11 | ''[[:d:Q4439493|Stanovoye]]'' | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Bulavin|Vladimir Bulavin]] | |- | style='text-align:right'| 158 | [[Файл:Vladimir Vasilev in Dagestan (2018-07-19) 4 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Васильев (1949)|Владимир Васильев (депутат)]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Abdualievich Vasiliev|Vladimir Abdualievich Vasiliev]] | |- | style='text-align:right'| 159 | [[Файл:Vladimir Vinokur at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2452298|Владимир Винокур]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-31 | [[Курск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q736415|конферансье]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q4142200|КиВиН]]''<br/>''[[:d:Q4387538|Радионяня]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vinokur|Vladimir Vinokur]] | |- | style='text-align:right'| 160 | [[Файл:Vladimir Jabarov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43429921|Владимир Джабаров]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-29 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Jabarov|Vladimir Jabarov]] | |- | style='text-align:right'| 161 | [[Файл:Vladimir Dolgikh 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2544308|Владимир Долгих]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-05 | [[Иланский|Илански]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[эшкуар]] | ''[[:d:Q4327355|Авраамий Павлович Завенягин исемендәге Норильск тау-металлургия комбинаты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dolgikh|Vladimir Dolgikh]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-08 |- | style='text-align:right'| 162 | [[Файл:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Жириновский]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-25 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4475845|Марксизм-ленинизм университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zhirinovsky|Vladimir Zhirinovsky]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-06 |- | style='text-align:right'| 163 | [[Файл:Vladimir Zeldin in Kremlin 21 May 2015-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q472024|Владимир Зельдин]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-28<br/>1914-02-21 | [[Мичуринск]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zeldin|Vladimir Zeldin]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-31 |- | style='text-align:right'| 164 | [[Файл:Vladimir Putin 20 September 2000-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4194571|Владимир Зуев]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-29 | ''[[:d:Q16017013|Malye Gory]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4418320|Sibirisches physikalisch-technisches Institut]]''<br/>''[[:d:Q4201638|V.E. Zuev Institute of Atmospheric Optics]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Yevseyevich Zuev|Vladimir Yevseyevich Zuev]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-06 |- | style='text-align:right'| 165 | [[Файл:Vladimir Igorevich Kozhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226351|Владимир Кожин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-28 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Kozhin|Vladimir Kozhin]] | |- | style='text-align:right'| 166 | [[Файл:Vladimir Kopelev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15069410|Владимир Копелев]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-23 | ''[[:d:Q2652141|Luhyny]]'' | | ''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kopelev|Vladimir Kopelev]] | |- | style='text-align:right'| 167 | [[Файл:Kotelnikov.jpg|center|128px]] | [[Владимир Котельников|Владимир Котелников]] | data-sort-value="1908" | 1908-08-24 | [[Казан]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q16683726|"Мәскәү энергетика институты" махсус конструкторлык бюросы]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kotelnikov|Vladimir Kotelnikov]] | data-sort-value="2005" | 2005-02-11 |- | style='text-align:right'| 168 | | ''[[:d:Q4245979|Владимир Кулаков]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | ''[[:d:Q1695256|Podolsky District]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-02-10 |- | style='text-align:right'| 169 | [[Файл:Kulistikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246324|Владимир Кулистиков]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-20 | [[Хемниц]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kulistikov|Vladimir Kulistikov]] | |- | style='text-align:right'| 170 | [[Файл:Admiral of the fleet Vladimir Ivanovich Kuroyedov1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q525224|Владимир Куроедов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-05 | | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kuroyedov|Vladimir Kuroyedov]] | data-sort-value="2026" | 2026-02-05 |- | style='text-align:right'| 171 | [[Файл:Vladimir Stefanovich Litvinenko 2017.jpg|center|128px]] | [[Владимир Литвиненко]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-14 | [[Краснодар крае]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Litvinenko|Vladimir Litvinenko]] | |- | style='text-align:right'| 172 | [[Файл:Vladimir Malyshev 2011-11-21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279291|Владимир Малышев]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-11 | ''[[:d:Q4324933|Novopetrovskoe]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Sergeevich Malyshev|Vladimir Sergeevich Malyshev]] | |- | style='text-align:right'| 173 | [[Файл:Vladimir Medinsky 2025-02-27 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Мединский]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-18 | [[Смила]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Vladimir Medinsky|Vladimir Medinsky]] | |- | style='text-align:right'| 174 | [[Файл:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q726105|Владимир Меньшов]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-17 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Menshov|Vladimir Menshov]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-05 |- | style='text-align:right'| 175 | [[Файл:Vladimir Minin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4294229|Владимир Минин]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 176 | [[Файл:Vladimir Naumov2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2360791|Владимир Наумов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Naumov|Vladimir Naumov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-29 |- | style='text-align:right'| 177 | [[Файл:Vladimir Pismenny, 7 December 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15080794|Владимир Письменный]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-30 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Leonidovich Pismenny|Vladimir Leonidovich Pismenny]] | |- | style='text-align:right'| 178 | [[Файл:2021 Vladimir Potanin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739315|Владимир Потанин]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Potanin|Vladimir Potanin]] | |- | style='text-align:right'| 179 | [[Файл:Proni4ev2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1346545|Владимир Проничев]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-01 | [[Мелитополь]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Pronichev|Vladimir Pronichev]] | |- | style='text-align:right'| 180 | | ''[[:d:Q30345724|Владимир Пялов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-28 | [[Кош-Агач]]<br/>''[[:d:Q663124|Kosh-Agachsky District]]''<br/>''[[:d:Q2795209|Ойрат автономияле өлкәсе]]''<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="2017" | 2017-02-24 |- | style='text-align:right'| 181 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2024-12-12) 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983851|Владимир Ресин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q63755054|төзелеш подрядчигы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Resin|Vladimir Resin]] | |- | style='text-align:right'| 182 | [[Файл:Rustem Khamitov and Vladimir Spivakov (2014-10-14) 10.jpg|center|128px]] | [[Владимир Спиваков]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-12 | [[Уфа]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Spivakov|Vladimir Spivakov]] | |- | style='text-align:right'| 183 | [[Файл:Vladimir Starodubov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4440220|Владимир Стародубов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-17 | ''[[:d:Q4239542|Krasny Oktyabr, Kurgan Oblast]]'' | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Starodubov|Vladimir Starodubov]] | |- | style='text-align:right'| 184 | [[Файл:Vladimir Uyba (2019-09-13) cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56308410|Владимир Уйба]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-04 | [[Омск]] | [[Урал дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Uyba|Vladimir Uyba]] | |- | style='text-align:right'| 185 | [[Файл:RIAN archive 628836 Prosecutor General Vladimir Ustinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1138430|Владимир Устинов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-25 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Ustinov|Vladimir Ustinov]] | |- | style='text-align:right'| 186 | [[Файл:Vladimir Utkin 2023 cover of Russia 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4478887|Владимир Уткин]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-10-17 | ''[[:d:Q2628828|Касыйм районы]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4375596|Honored badge of merit of the President of Ukraine]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q133270798|Ingenieur Luft- und Raumfahrttechnik]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''<br/>''[[:d:Q618898|Pivdenne Design Office]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Utkin|Vladimir Utkin]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-15 |- | style='text-align:right'| 187 | [[Файл:Vladimir Fedoseev M2017-05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q692153|Владимир Федосеев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Fedoseyev|Vladimir Fedoseyev]] | |- | style='text-align:right'| 188 | [[Файл:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2587259|Владимир Фортов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-23 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]''<br/>''[[:d:Q4201689|Россия фәннәр академиясенең Химия физикасы мәсьәләләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>[[Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды|Русия фундаменталь тикшеренүләр фонды]]<br/>''[[:d:Q25383155|Россия фәннәр академиясенең энергетика, машина төзелеше, механика һәм идарә процесслары бүлеге]]''<br/>''[[:d:Q15751150|Югары температуралар җылылык физикасы]]''<br/>''[[:d:Q1888743|Физик фәннәр уңышлары]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q254096|Фәннәр академиясе докладлары]]''<br/>''[[:d:Q4109632|Россия фәннәр академиясе хәбәрчесе]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Fortov|Vladimir Fortov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-29 |- | style='text-align:right'| 189 | [[Файл:V. D. Fedorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493948|Владимир Фёдоров]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dmitrievich Fedorov|Vladimir Dmitrievich Fedorov]] | data-sort-value="2010" | 2010-09-17 |- | style='text-align:right'| 190 | [[Файл:Vladimir Chub.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4587011|Владимир Чуб]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-24 | [[Пинск]] | ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Chub|Vladimir Chub]] | |- | style='text-align:right'| 191 | [[Файл:Vladimir Nikolayevich Shevchenko 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4522057|Владимир Шевченко]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Nikolayevich Shevchenko|Vladimir Nikolayevich Shevchenko]] | |- | style='text-align:right'| 192 | [[Файл:Vladimir Etush 2000 portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2545982|Владимир Этуш]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Etush|Vladimir Etush]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-09 |- | style='text-align:right'| 193 | [[Файл:Vladislav Tretiak.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q316864|Владислав Третьяк]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-25 | ''[[:d:Q4337190|Orudyevo]]'' | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Tretiak|Vladislav Tretiak]] | |- | style='text-align:right'| 194 | [[Файл:2020 год, Народный артист СССР Владислав Чернушенко на сцене СПб Капеллы.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4514216|Владислав Чернушенко]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q586283|Санкт-Петербург дәүләт академия капелласы]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Chernushenko|Vladislav Chernushenko]] | data-sort-value="2026" | 2026-01-27 |- | style='text-align:right'| 195 | [[Файл:Vyacheslav Volodin (15-01-2024).jpg|center|128px]] | [[Вячеслав Володин]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-04 | ''[[:d:Q4061836|Саратов өлкәсенең Хвалынск районы Алексеевка бистәсе]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Volodin|Vyacheslav Volodin]] | |- | style='text-align:right'| 196 | [[Файл:Vyacheslav Lebedev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13632114|Вячеслав Лебедев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Lebedev|Vyacheslav Lebedev]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-23 |- | style='text-align:right'| 197 | [[Файл:2010-12-02 Вячеслав Позгалев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1958500|Вячеслав Позгалёв]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-15 | [[Пхеньян]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Pozgalev|Vyacheslav Pozgalev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-25 |- | style='text-align:right'| 198 | | ''[[:d:Q39082622|Вячеслав Пчёлкин]]'' | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Рязань]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 199 | [[Файл:Starshinov 2011.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1338117|Вячеслав Старшинов]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Starshinov|Vyacheslav Starshinov]] | |- | style='text-align:right'| 200 | [[Файл:Vyacheslav Timchenko (politician; 2018-10-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28853840|Вячеслав Тимченко]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-20 | [[Яңа Шахтинск]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vyacheslav Timchenko (politician)|Vyacheslav Timchenko (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 201 | [[Файл:Viacheslav Fetisov 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q553302|Вячеслав Фетисов]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q30879389|Хәрби физик мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>[[ЦСКА (хоккей клубы, Мәскәү)|ЦСКА]]<br/>''[[:d:Q192081|Нью-Җерси Девилз]]''<br/>''[[:d:Q194116|Detroit Red Wings]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Fetisov|Viacheslav Fetisov]] | |- | style='text-align:right'| 202 | [[Файл:Severin Guy Illich.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3099954|Гай Северин]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-24 | [[Чудово]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]'' | ''[[:d:Q541905|NPP Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Guy Severin|Guy Severin]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-07 |- | style='text-align:right'| 203 | [[Файл:Galina Vishnevskaya.jpg|center|128px]] | [[Галина Вишневская (1926)|Галина Вишневская]] | data-sort-value="1926" | 1926-10-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Galina Vishnevskaya|Galina Vishnevskaya]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-11 |- | style='text-align:right'| 204 | [[Файл:Galina Voltchek 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124226|Галина Волчек]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Galina Volchek|Galina Volchek]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-26 |- | style='text-align:right'| 205 | [[Файл:Galina Karelova senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4214910|Галина Карелова]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-29 | [[Түбән Саллы]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Galina Karelova|Galina Karelova]] | |- | style='text-align:right'| 206 | [[Файл:Китайгородская Галина Александровна.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41246776|Галина Китайгородская]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-03-02 |- | style='text-align:right'| 207 | | ''[[:d:Q15066579|Гелий Жеребцов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-17 | [[Тайшет]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201727|Institute of Solar-Terrestrial Physics]]''<br/>''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 208 | [[Файл:Gennady Anashkin, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4064999|Геннадий Анашкин]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-17 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Anashkin|Gennady Anashkin]] | |- | style='text-align:right'| 209 | | ''[[:d:Q119138497|Геннадий Богомазов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 210 | | ''[[:d:Q4098516|Геннадий Букаев]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-15 | [[Абдулла районы]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 211 | | ''[[:d:Q15065803|Геннадий Денежкин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-28 | [[Карабаново]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 |- | style='text-align:right'| 212 | [[Файл:Встреча Председателя Правительства РФ Михаила Мишустина с членами фракции КПРФ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q182452|Геннадий Зюганов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-26 | ''[[:d:Q3920895|Mymrino]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1978560|perennial candidate]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|Русия Федерациясе коммунистик фиркасе]] | [[:commons:Category:Gennady Zyuganov|Gennady Zyuganov]] | |- | style='text-align:right'| 213 | [[Файл:Gennady Igumnov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4197788|Геннадий Игумнов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-27 | [[Губаха]] | ''[[:d:Q4351561|Perm River School]]''<br/>''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Igumnov|Gennady Igumnov]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-20 |- | style='text-align:right'| 214 | [[Файл:Gennady Mesyats.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291469|Геннадий Месяц]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-29 | [[Кемерово]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Mesyats|Gennady Mesyats]] | |- | style='text-align:right'| 215 | [[Файл:Padalka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q362998|Геннадий Падалка]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-21 | [[Россия]] | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Gennady Padalka|Gennady Padalka]] | |- | style='text-align:right'| 216 | | [[Геннадий Порядин]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-09 | | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 217 | [[Файл:Rozhdestvensky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q437262|Геннадий Рождественский]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-04 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Gennady Rozhdestvensky|Gennady Rozhdestvensky]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-16 |- | style='text-align:right'| 218 | [[Файл:Gennadiy Romanenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4397070|Геннадий Романенко]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-12 | [[Тимашёвск]] | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Romanenko|Gennady Romanenko]] | |- | style='text-align:right'| 219 | [[Файл:Геннадий Викторович Сакович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4405436|Геннадий Сакович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-13 | [[Чита]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | ''[[:d:Q4481782|«Алтай» Федераль фәнни-җитештерү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201686|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Химия-энергетика технологияләре мәсьәләләре институты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sakovich|Gennady Sakovich]] | |- | style='text-align:right'| 220 | [[Файл:Gennady Seleznyov (2000-01-18).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1756312|Геннадий Селезнёв]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-06 | [[Серов (шәһәр)|Серов]] | ''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Gennady Seleznyov|Gennady Seleznyov]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-19 |- | style='text-align:right'| 221 | [[Файл:Health talk (2024-03-27) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908720|Геннадий Сухих]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-04 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q71135051|патофизиолог]]'' | ''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sukhikh|Gennady Sukhikh]] | |- | style='text-align:right'| 222 | [[Файл:Первый президент РЖД Геннадий Фадеев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q13503320|Геннадий Фадеев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | [[Шимановск]] | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gennadiy Fadeev|Gennadiy Fadeev]] | |- | style='text-align:right'| 223 | [[Файл:Genadiy Hazanov's rehearsal at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1944158|Геннадий Хазанов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | ''[[:d:Q4304090|Мәскәү дәүләт эстрада театры]]'' | [[:commons:Category:Gennady Khazanov|Gennady Khazanov]] | |- | style='text-align:right'| 224 | [[Файл:Novozhilov Genrikh.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4323971|Генрих Новожилов]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[С.В. Ильюшин исемендәге авиация комплексы]] | [[:commons:Category:Genrikh Novozhilov|Genrikh Novozhilov]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-28 |- | style='text-align:right'| 225 | [[Файл:Вилинбахов.jpg|center|128px]] | [[Георгий Вилинбахов]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q516463|һиральдис]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Georgy Vilinbakhov|Georgy Vilinbakhov]] | |- | style='text-align:right'| 226 | | ''[[:d:Q15065304|Георгий Георгиев]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]''<br/>''[[:d:Q4201425|Institute of Gene Biology]]'' | | |- | style='text-align:right'| 227 | [[Файл:Danelia.jpg|center|128px]] | [[Георгий Данелия]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-25 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]'' | ''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Georgiy Daneliya|Georgiy Daneliya]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-04 |- | style='text-align:right'| 228 | [[Файл:ZhzhonovG.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1509265|Георгий Жжёнов]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-03-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Georgiy Zhzhonov|Georgiy Zhzhonov]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-08 |- | style='text-align:right'| 229 | [[Файл:Georgy Poltavchenko 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983514|Георгий Полтавченко]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Sergeyevich Poltavchenko|Georgy Sergeyevich Poltavchenko]] | |- | style='text-align:right'| 230 | [[Файл:Sviridov circa 1939.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q467738|Георгий Свиридов]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-12-16 | [[Фатеж]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Sviridov|Georgy Sviridov]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-06 |- | style='text-align:right'| 231 | [[Файл:Georgy Tolstoy at Jurist of Year-2012 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459933|Георгий Толстой]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Tolstoy|Georgy Tolstoy]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-10 |- | style='text-align:right'| 232 | [[Файл:Herbert Efremov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4177500|Герберт Ефремов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-15 | ''[[:d:Q4278192|Малое Заречье (Белозерскан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[:commons:Category:Herbert Efremov|Herbert Efremov]] | |- | style='text-align:right'| 233 | [[Файл:Герман Греф (26-10-2021).jpg|center|128px]] | [[Һерман Греф|Герман Греф]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-08 | [[Панфилов (Павлодар өлкәсе)]] | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Сбербанк]] | [[:commons:Category:German Oskarovich Gref|German Oskarovich Gref]] | |- | style='text-align:right'| 234 | [[Файл:Фото Туричин Глеб Андреевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q102425940|Глеб Туричин]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-02 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 235 | [[Файл:Grigory Karasin official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4214210|Григорий Карасин]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Karasin|Grigory Karasin]] | |- | style='text-align:right'| 236 | [[Файл:Grigory Rapota 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q370422|Григорий Рапота]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q881836|хәрби резерв офицеры]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Rapota|Grigory Rapota]] | |- | style='text-align:right'| 237 | [[Файл:Академик Гурий Иванович Марчук на юбилее ФЭИ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q574605|Гурий Марчук]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-08 | ''[[:d:Q18796115|Petrokhersonets]]'' | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]<br/>''[[:d:Q4201781|A.M. Obukhov Institute of Atmospheric Physics RAS]]''<br/>''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201457|G. I. Marchuk Institute of Computational Mathematics]]''<br/>''[[:d:Q4201458|Institute of Computational Mathematics and Mathematical Geophysics]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q120261760|Geofyzický ústav Akademie věd SSSR]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]'' | [[:commons:Category:Gury Marchuk|Gury Marchuk]] | data-sort-value="2013" | 2013-03-24 |- | style='text-align:right'| 238 | [[Файл:Denis Manturov (2020-06-10).jpg|center|128px]] | [[Денис Мантуров]] | data-sort-value="1969" | 1969-02-23 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4430312|MSU Faculty of Sociology]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Denis Manturov|Denis Manturov]] | |- | style='text-align:right'| 239 | | ''[[:d:Q39389003|Джан Дворецкий]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 | ''[[:d:Q372935|Demyansk]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-13 |- | style='text-align:right'| 240 | [[Файл:Dmitry Ayatskov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4073798|Дмитрий Аяцков]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-09 | ''[[:d:Q4443002|Stolypino]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Ayatskov|Dmitry Ayatskov]] | |- | style='text-align:right'| 241 | [[Файл:Dmitry Kozak official portrait.png|center|128px]] | [[Дмитрий Козак]] | data-sort-value="1958" | 1958-11-07 | ''[[:d:Q4077293|Бандурове]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Dmitry Kozak|Dmitry Kozak]] | |- | style='text-align:right'| 242 | [[Файл:Памятник Дмитрию Козлову в Самаре.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226742|Дмитрий Козлов]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-01 | [[Тихорецк]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>''[[:d:Q136426|Progress State Research and Production Rocket Space Center]]''<br/>''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | [[:commons:Category:Dmitrii Kozlov|Dmitrii Kozlov]] | data-sort-value="2009" | 2009-03-07 |- | style='text-align:right'| 243 | [[Файл:Dmitry Lihachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q712412|Дмитрий Лихачёв]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-11-15<br/>1906-11-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q21637908|School No232]]''<br/>''[[:d:Q4360202|Karl May School]]''<br/>''[[:d:Q19916549|école n° 47]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Sergeevich Lihachev|Dmitry Sergeevich Lihachev]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-30 |- | style='text-align:right'| 244 | [[Файл:Dmitry Medvedev and Li Keqiang 20191101 (cropped-2).jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Медведев]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Medvedev|Dmitry Medvedev]] | |- | style='text-align:right'| 245 | [[Файл:Dmitry Chernyshenko official portrait (government.ru).jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Чернышенко]] | data-sort-value="1968" | 1968-09-20 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Dmitry Chernyshenko|Dmitry Chernyshenko]] | |- | style='text-align:right'| 246 | [[Файл:E. N. Avrorin.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4056069|Евгений Аврорин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Avrorin|Yevgeny Avrorin]] | data-sort-value="2018" | 2018-01-09 |- | style='text-align:right'| 247 | | ''[[:d:Q12096821|Евгений Гончарук]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-07 | ''[[:d:Q4106551|Velikii Ostrozhok]]'' | ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q21281706|академик оешмасы администраторы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q94473|Тернополь милли тыйб үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-04-19 |- | style='text-align:right'| 248 | | ''[[:d:Q18543387|Евгений Горигледжан]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | ''[[:d:Q2468427|Rubin Design Bureau]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-09-26 |- | style='text-align:right'| 249 | [[Файл:Gusev-Minnikhanov (2008-05-13) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51670815|Евгений Гусев]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Ivanovich Gusev|Evgeny Ivanovich Gusev]] | |- | style='text-align:right'| 250 | [[Файл:Каблов Е.Н..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4206703|Евгений Каблов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-14 | ''[[:d:Q4155456|Дачный (Теньгушеван кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4127502|All Russian Scientific Research Institute of Aviation Materials]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Kablov|Evgeniy Kablov]] | |- | style='text-align:right'| 251 | [[Файл:MatveevE.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284539|Евгений Матвеев]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-08 | ''[[:d:Q4326064|Novoukrainka]]'' | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4467502|Tyumen Drama Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4325467|Red Torch Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Matveyev|Yevgeny Matveyev]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-01 |- | style='text-align:right'| 252 | [[Файл:Evgeny Murov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4308139|Евгений Муров]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-18 | [[Звенигород]] | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Murov|Evgeny Murov]] | |- | style='text-align:right'| 253 | [[Файл:YPrimakov (cropped).jpg|center|128px]] | [[Евгений Примаков]] | data-sort-value="1929" | 1929-10-29 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q871588|Россия Федерациясе сәүдә-сәнәгать палатасы]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Primakov|Yevgeny Primakov]] | data-sort-value="2015" | 2015-06-26 |- | style='text-align:right'| 254 | [[Файл:Evgeny Savchenko senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2445521|Евгений Савченко]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-08 | ''[[:d:Q986224|Krasnaya Yaruga]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Evgeny Savchenko|Evgeny Savchenko]] | |- | style='text-align:right'| 255 | [[Файл:Yevgeny Svetlanov 1967.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709440|Евгений Светланов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-06 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Svetlanov|Yevgeny Svetlanov]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-03 |- | style='text-align:right'| 256 | [[Файл:Denis Manturov with Evgeny Fedosov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482144|Евгений Федосов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q133270798|Ingenieur Luft- und Raumfahrttechnik]]'' | ''[[:d:Q4146900|Авиацион системалар дәүләт фәнни-тикшеренү институты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Fedosov|Evgeny Fedosov]] | data-sort-value="2025" | 2025-09-08 |- | style='text-align:right'| 257 | [[Файл:Евгений Чазов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981523|Евгений Чазов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeniy Chazov|Yevgeniy Chazov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-12 |- | style='text-align:right'| 258 | | ''[[:d:Q4508639|Евгений Челышев]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4339444|Division of Historical and Philological Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4398097|Institute of Heritage]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-07-13 |- | style='text-align:right'| 259 | [[Файл:Egor Stroev Predsedatel Soveta Federatsii.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1143350|Егор Строев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-25 | ''[[:d:Q2629861|Россия Федерациясенең Орёл өлкәсе Хотынец районы]]'' | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yegor Stroyev|Yegor Stroyev]] | |- | style='text-align:right'| 260 | | ''[[:d:Q100553248|Екатерина Игнатова]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q28790169|unemployed]]'' | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 261 | [[Файл:Yelena Välbe in 2021 - 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q238238|Елена Вяльбе]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-20 | [[Магадан]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Yelena Välbe|Yelena Välbe]] | |- | style='text-align:right'| 262 | [[Файл:Elena Obraztsova cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q464791|Елена Образцова]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-07<br/>1937-07-07 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Elena Vasiliyevna Obraztsova|Elena Vasiliyevna Obraztsova]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-12 |- | style='text-align:right'| 263 | [[Файл:E.V.Basin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4078989|Ефим Басин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-03 | ''[[:d:Q1965458|Россия Федерациясенең Смоленск өлкәсе Хиславичи шәһәр төрендәге бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Efim Basin|Efim Basin]] | |- | style='text-align:right'| 264 | [[Файл:Zhores Alferov April 2016.jpg|center|128px]] | [[Жорес Алфёров]] | data-sort-value="1930" | 1930-03-15 | [[Витебск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[:commons:Category:Zhores Alfyorov|Zhores Alfyorov]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | style='text-align:right'| 265 | [[Файл:Strogalshchikova Zinaida.jpg|center|128px]] | [[Zinaida Strogalşçikova|Зинаида Строгальщикова]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-07 | | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 266 | [[Файл:Zurab Sotkilava.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3652339|Зураб Соткилава]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-12 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]''<br/>''[[:d:Q2478876|Tbilisi State Conservatoire]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Zurab Sotkilava|Zurab Sotkilava]] | data-sort-value="2017" | 2017-09-18 |- | style='text-align:right'| 267 | [[Файл:Zurab Tsereteli 2014 3x4 portrait.jpg|center|128px]] | [[Зураб Церетели]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q619600|Тбилиси дәүләт сәнгатьләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | | [[:commons:Category:Zurab Tsereteli|Zurab Tsereteli]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-22 |- | style='text-align:right'| 268 | [[Файл:Ivan Dedov, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156727|Иван Дедов]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-12 | ''[[:d:Q4163058|Липецк өлкәсе Дмитряшевка авылы]]'' | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263227|Эндокринология институты фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Ivan Dedov|Ivan Dedov]] | |- | style='text-align:right'| 269 | | ''[[:d:Q105299127|Иван Покровский]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-27 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]'' | [[хокук белгече]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q19908493|Адмирал Степан Осипович Макаров исемендәге Дәүләт диңгез һәм елга флоты университеты]]''<br/>''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | | data-sort-value="2019" | 2019-02-01 |- | style='text-align:right'| 270 | [[Файл:Ivan Slukhai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97006896|Иван Слухай]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-05 | [[Җылаер районы|Зилаер районы]] | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Slukhai|Ivan Slukhai]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-16 |- | style='text-align:right'| 271 | | ''[[:d:Q4492436|Иван Франценюк]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-01 | ''[[:d:Q4129871|Vikhvatnivtsi]]'' | ''[[:d:Q4377610|State Higher Education Institution “Pryazovskyi State Technical University”]]'' | | | | data-sort-value="2005" | 2005-02-09 |- | style='text-align:right'| 272 | [[Файл:Igor Gorynin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4146090|Игорь Горынин]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q18212308|Central Research Institute of Structural Materials Prometey]]'' | [[:commons:Category:Igor Gorynin|Igor Gorynin]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-09 |- | style='text-align:right'| 273 | [[Файл:Igor Ivanov 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q378027|Игорь Иванов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-23 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Igor Sergeyevich Ivanov|Igor Sergeyevich Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 274 | [[Файл:Igor Kostykov (official portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59021350|Игорь Костюков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-21 | [[Амур өлкәсе]] | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>[[Адмирал]] | | [[:commons:Category:Igor Kostyukov|Igor Kostyukov]] | |- | style='text-align:right'| 275 | [[Файл:Igor Krutoy (2020-02-05).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2631745|Игорь Крутой]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-29 | ''[[:d:Q591848|Һайворон]]'' | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q12116596|Kropyvnytskyi College of Music]]'' | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Igor Krutoy|Igor Krutoy]] | |- | style='text-align:right'| 276 | [[Файл:Igor Moiseyev 1961.png|center|128px]] | [[Игорь Моисеев]] | data-sort-value="1906" | 1906-01-08 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Igor Moiseyev|Igor Moiseyev]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 |- | style='text-align:right'| 277 | | [[Игорь Селиванов]] | data-sort-value="1938" | 1938-11-16 | [[Анжир]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q17281125|техник фәннәр докторы]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | | data-sort-value="2012" | 2012-11-13 |- | style='text-align:right'| 278 | [[Файл:ID-Sergeyev-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q740269|Игорь Сергеев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-20 | [[Лысычанск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Igor Sergeyev|Igor Sergeyev]] | data-sort-value="2006" | 2006-11-10 |- | style='text-align:right'| 279 | [[Файл:Igor Spassky 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4430915|Игорь Спасский]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-02 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]'' | [[инженер]]<br/>[[галим]]<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Igor Spassky|Igor Spassky]] | data-sort-value="2024" | 2024-09-03 |- | style='text-align:right'| 280 | [[Файл:BMSTU-FedorovIB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493976|Игорь Фёдоров]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Igor Fedorov|Igor Fedorov]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-27 |- | style='text-align:right'| 281 | [[Файл:First Deputy Prime Minister Igor Ivanovich Shuvalov of the Russian Federation - (4420478403) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Игорь Шувалов]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-04 | [[Билибино]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Igor Shuvalov|Igor Shuvalov]] | |- | style='text-align:right'| 282 | [[Файл:MetshinIR.jpg|center|128px]] | [[Илсур Метшин]] | data-sort-value="1969" | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ilsur Metshin|Ilsur Metshin]] | |- | style='text-align:right'| 283 | [[Файл:Илья Глазунов, 2015.jpg|center|128px]] | [[Илья Глазунов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Glazunov|Ilya Glazunov]] | data-sort-value="2017" | 2017-07-09 |- | style='text-align:right'| 284 | [[Файл:Ilya Iosifovich Klebanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223143|Илья Клебанов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-07 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Iosifovich Klebanov|Ilya Iosifovich Klebanov]] | |- | style='text-align:right'| 285 | [[Файл:Akopyam portret.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7498958|Иосиф Акопян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-28 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304220|MNII Agat]]'' | [[:commons:Category:Joseph Hakobyan|Joseph Hakobyan]] | |- | style='text-align:right'| 286 | [[Файл:Official portrait of Iosif Kobzon (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1980296|Иосиф Кобзон]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-11 | ''[[:d:Q2415330|Часив-Яр]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''<br/>''[[:d:Q58229230|Советлар Берлеге Коммунистлар фиркасының Мәскәү шәһәр комитеты каршындагы Марксизм-ленинизм университеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Iosif Kobzon|Iosif Kobzon]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-30 |- | style='text-align:right'| 287 | [[Файл:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q452606|Ирина Антонова]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Irina Antonova|Irina Antonova]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-30 |- | style='text-align:right'| 288 | [[Файл:Irina Arkhipova during an award ceremony 2005 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272421|Ирина Архипова]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-02 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Irina Arkhipova|Irina Arkhipova]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-11 |- | style='text-align:right'| 289 | [[Файл:Aliyevs and Irina Viner-Usmanova 17 May 2019 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2288379|Ирина Винер-Усманова]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Сәмәрканд]] | | ''[[:d:Q16947675|гимнаст]]''<br/>''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Irina Viner|Irina Viner]] | |- | style='text-align:right'| 290 | [[Файл:Irina Rodnina 2018.jpg|center|128px]] | [[Ирина Роднина]] | data-sort-value="1949" | 1949-09-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Irina Rodnina|Irina Rodnina]] | |- | style='text-align:right'| 291 | [[Файл:Irina Rukina.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124771614|Ирина Рукина]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q18786087|Moscow State Evening Metallurgical Institute]]''<br/>''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q640652|University of Oklahoma]]''<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 292 | [[Файл:Ishak Mashbash1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4286084|Исхак Машбаш]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-28 | ''[[:d:Q918593|Uspensky District]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Ishak Mashbash|Ishak Mashbash]] | |- | style='text-align:right'| 293 | [[Файл:2019-DegtyarevKE.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28664918|Кирилл Дегтярёв]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-14 | | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Kirill Degtyarev|Kirill Degtyarev]] | |- | style='text-align:right'| 294 | [[Файл:Кирилл Лавров,.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q664373|Кирилл Лавров]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-15 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1994283|Lesya Ukrainka National Academic Theater]]'' | [[:commons:Category:Kirill Lavrov|Kirill Lavrov]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-27 |- | style='text-align:right'| 295 | [[Файл:Metropolitan Kliment (Kapalin).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223669|Климент (Капалин)]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-07 | ''[[:d:Q2473062|Udelnaya]]'' | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Kliment (Kapalin)|Kliment (Kapalin)]] | |- | style='text-align:right'| 296 | [[Файл:Beskov-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q715307|Константин Бесков]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-11-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Beskov|Konstantin Beskov]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-06 |- | style='text-align:right'| 297 | | ''[[:d:Q15079449|Константин Першилин]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-01 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 298 | | ''[[:d:Q4492929|Константин Фролов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-22 | [[Киров (Калуга өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201585|РФА машинабелем институты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-11-18 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Файл:Konstantin Chuychenko kremlin.jpg|center|128px]] | [[Константин Чуйченко]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-12 | [[Липецк]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Chuychenko|Konstantin Chuychenko]] | |- | style='text-align:right'| 300 | [[Файл:Константин Эрнст (29-01-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4532584|Константин Эрнст]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Konstantin Ernst|Konstantin Ernst]] | |- | style='text-align:right'| 301 | [[Файл:Brycheva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097393|Лариса Брычёва]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Brychyova|Larisa Brychyova]] | |- | style='text-align:right'| 302 | [[Файл:Larisa Latynina, 2010.jpg|center|128px]] | [[Лариса Латынина]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Херсон]] | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Latynina|Larisa Latynina]] | |- | style='text-align:right'| 303 | [[Файл:Лев Лещенко (29-03-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622339|Лев Лещенко]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lev Leshchenko|Lev Leshchenko]] | |- | style='text-align:right'| 304 | | ''[[:d:Q20508476|Лев Пирузян]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | [[Әрмән Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-10-04 |- | style='text-align:right'| 305 | | ''[[:d:Q124480452|Лев Фейгин]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-17 | | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201552|РФА бәллүрбелем институты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-05-15 |- | style='text-align:right'| 306 | [[Файл:Церемония вручения государственных наград Российской Федерации 22 декабря 2014 года 10.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4057379|Лейла Адамян]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-20 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q16679867|Акушырлык, гинекология һәм перинатология фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leyla Adamyan|Leyla Adamyan]] | |- | style='text-align:right'| 307 | [[Файл:Leo Bokeria M2017-05.jpg|center|128px]] | [[Лео Бокерия]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-22 | [[Очамчира]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]''<br/>[[кардиология]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leo Bokeria|Leo Bokeria]] | |- | style='text-align:right'| 308 | | ''[[:d:Q4069422|Леонид Аркаев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-03 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 309 | [[Файл:Leonid Bronevoy (2008) 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962550|Леонид Броневой]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Киев]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''<br/>''[[:d:Q4274098|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4336201|Максим Горький исемендәге Ырынбур өлкә драма театры]]''<br/>''[[:d:Q16640039|Михаил Юрьевич Лермонтов исемендәге Грозный рус драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4125407|Алексей Васильевич Кольцов исемендәге Воронеж академия драма театры]]''<br/>''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Leonid Bronevoy|Leonid Bronevoy]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-09 |- | style='text-align:right'| 310 | | ''[[:d:Q130286041|Леонид Коросташевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-13 | | | ''[[:d:Q13365201|handball coach]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-04 |- | style='text-align:right'| 311 | [[Файл:Opening of 5th Congress of teachers for Russian Language and Library 17.jpg|center|128px]] | [[Людмила Вербицкая]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-24 |- | style='text-align:right'| 312 | [[Файл:Gurchenko 1980s.jpg|center|128px]] | [[Людмила Гурченко]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-12 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Gurchenko|Lyudmila Gurchenko]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-30 |- | style='text-align:right'| 313 | [[Файл:Людмила Георгиевна Зыкина.jpg|center|128px]] | [[Людмила Зыкина]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Zykina|Lyudmila Zykina]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-01 |- | style='text-align:right'| 314 | [[Файл:Ludmila Kasatkina 9 sept 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Людмила Касаткина]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-15 | [[Вязьма]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Ludmila Kasatkina|Ludmila Kasatkina]] | data-sort-value="2012" | 2012-02-22 |- | style='text-align:right'| 315 | [[Файл:Maya Plisetskaya (2009-04-21).jpg|center|128px]] | [[Майя Плисецкая]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Maya Plisetskaya|Maya Plisetskaya]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-02 |- | style='text-align:right'| 316 | [[Файл:Open tribune (2013-10-17) 07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074787|Марат Баглай]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-13 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | [[:commons:Category:Marat Baglai|Marat Baglai]] | data-sort-value="2024" | 2024-01-10 |- | style='text-align:right'| 317 | [[Файл:BulatovMF.png|center|128px]] | ''[[:d:Q97760428|Марат Булатов]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-07-26 | | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 318 | [[Файл:Камболов Марат Аркадьевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q140249671|Марат Камболов]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-02 | ''[[:d:Q4494659|Khaznidon]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | | |- | style='text-align:right'| 319 | | ''[[:d:Q19280225|Маргарита Новгородова]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-15 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q4294140|Fersman Mineralogical Museum]]''<br/>''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | [[:commons:Category:Margarita Novgorodova|Margarita Novgorodova]] | |- | style='text-align:right'| 320 | | ''[[:d:Q140078333|Марина Марьенко]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-03-23 | | | ''[[:d:Q13219424|tennis coach]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q130466288|Мария Екатерининская]]'' | | | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 322 | [[Файл:Mark Varshaver.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28797914|Марк Варшавер]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q28803918|Nizhogordskoe teatrlnoye yschlishe Evatigneev]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Администратор]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Mark Varshaver|Mark Varshaver]] | |- | style='text-align:right'| 323 | [[Файл:Mark Zakharov 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1229601|Марк Захаров]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Mark Zakharov|Mark Zakharov]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-28 |- | style='text-align:right'| 324 | [[Файл:Mark Kurtser.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4249002|Марк Курцер]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | [[:commons:Category:Mark Kurtser|Mark Kurtser]] | |- | style='text-align:right'| 325 | [[Файл:Marlen Khutsiev 01.jpg|center|128px]] | [[Марлен Хуциев]] | data-sort-value="1925" | 1925-10-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Marlen Khutsiev|Marlen Khutsiev]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-19 |- | style='text-align:right'| 326 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | style='text-align:right'| 327 | [[Файл:Будниченко, Михаил Анатольевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126970830|Михаил Будниченко]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-18 | [[Северодвинск]] | | | | [[:commons:Category:Mikhail Budnichenko|Mikhail Budnichenko]] | |- | style='text-align:right'| 328 | [[Файл:Kalashnikov Mikhail (1).jpg|center|128px]] | [[Михаил Калашников]] | data-sort-value="1919" | 1919-11-10 | ''[[:d:Q1982087|Kurya]]'' | ''[[:d:Q15411056|Voroniha village secondary school]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q7427495|Kalashnikov Concern]]''<br/>''[[:d:Q4220261|Kyiv Higher Tank Engineering School]]''<br/>''[[:d:Q4189367|Zvezda]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Kalashnikov|Mikhail Kalashnikov]] | data-sort-value="2013" | 2013-12-23 |- | style='text-align:right'| 329 | [[Файл:16-03-2020 Mikhail Kovalchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225541|Михаил Ковальчук]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Kovalchuk|Mikhail Kovalchuk]] | |- | style='text-align:right'| 330 | | ''[[:d:Q124215058|Михаил Кузнецов]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-08-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 331 | [[Файл:Mikhail Nikolayev in 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2390534|Михаил Николаев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-13 | ''[[:d:Q16896112|Oktyomtsy]]'' | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Mikhail Nikolayev|Mikhail Nikolayev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-04 |- | style='text-align:right'| 332 | [[Файл:Mikhail Piotrovsky - 2018 - 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | style='text-align:right'| 333 | [[Файл:Mikhail Pletnev 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q512015|Михаил Плетнёв]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Архангельск]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Pletnev|Mikhail Pletnev]] | |- | style='text-align:right'| 334 | [[Файл:Прусак М М.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4382568|Михаил Прусак]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-02-23 | ''[[:d:Q4160644|Dzhurkiv]]'' | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Prusak|Mikhail Prusak]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-26 |- | style='text-align:right'| 335 | [[Файл:Visit of Mikhail Fradkov, Russian Prime Minister, to the EC - 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q150080|Михаил Фрадков]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | ''[[:d:Q15874|Kurumoch]]'' | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Fradkov|Mikhail Fradkov]] | |- | style='text-align:right'| 336 | [[Файл:Mikhail Shmakov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4525581|Михаил Шмаков]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Shmakov|Mikhail Shmakov]] | |- | style='text-align:right'| 337 | [[Файл:Sklifosovsky institute 4 August 2011 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502045|Могели Хубутия]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-17 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304061|Николай Васильевич Склифосовский исемендәге Мәскәү шәһәр ашыгыч ярдәм фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Mogeli Hubutia|Mogeli Hubutia]] | |- | style='text-align:right'| 338 | [[Файл:Rakhimov and Putin (2010-02-08) 02.jpg|center|128px]] | [[Мортаза Рәхимов]] | data-sort-value="1934" | 1934-02-07 | [[Күгәрчен районы]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Murtaza Rakhimov|Murtaza Rakhimov]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-11 |- | style='text-align:right'| 339 | [[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|center|128px]] | [[Мостай Кәрим]] | data-sort-value="1919" | 1919-10-20 | [[Келәш]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Mustai Karim|Mustai Karim]] | data-sort-value="2005" | 2005-09-21 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Файл:AlievMukhu..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q559930|Муху Алиев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-06 | ''[[:d:Q4451317|Тануси]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mukhu Aliyev|Mukhu Aliyev]] | |- | style='text-align:right'| 341 | [[Файл:BabkinaNG2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074462|Надежда Бабкина]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-19 | [[Актүбә (Әстерхан өлкәсе)|Актүбә]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Babkina|Nadezhda Babkina]] | |- | style='text-align:right'| 342 | [[Файл:Natalia Durova.jpg|center|128px]] | [[Наталья Дурова]] | data-sort-value="1934" | 1934-04-13 | [[Мәскәү]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Natalya Durova|Natalya Durova]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-27 |- | style='text-align:right'| 343 | [[Файл:Mikhalkov 2022.jpg|center|128px]] | [[Никита Михалков]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4130727|1239 нче мәктәп (Мәскәү)]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Nikita Mikhalkov|Nikita Mikhalkov]] | |- | style='text-align:right'| 344 | [[Файл:Чаплин без фонаСогласованная-фотка.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108680262|Никита Чаплин]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-28 | [[Раменское]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikita Chaplin|Nikita Chaplin]] | |- | style='text-align:right'| 345 | [[Файл:Nikolai Annenkov 1940.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1071878|Николай Анненков]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-09-09 | ''[[:d:Q4221842|Кирсанов өязе]]'' | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Annenkov|Nikolai Annenkov]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-30 |- | style='text-align:right'| 346 | [[Файл:Николай Байбаков.jpg|center|128px]] | [[Николай Байбаков]] | data-sort-value="1911" | 1911-03-07 | ''[[:d:Q260503|Sabunçu]]'' | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Baibakov|Nikolai Baibakov]] | data-sort-value="2008" | 2008-03-31 |- | style='text-align:right'| 347 | [[Файл:Basov.jpg|center|128px]] | [[Николай Басов]] | data-sort-value="1922" | 1922-12-14 | [[Усмань]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Nicolay Basov|Nicolay Basov]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-01 |- | style='text-align:right'| 348 | [[Файл:Budarin, Nikolai M.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q641389|Николай Бударин]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-29 | [[Кире (Алатыр районы)|Кире]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Budarin|Nikolai Budarin]] | |- | style='text-align:right'| 349 | | ''[[:d:Q4163432|Николай Добрецов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Dobretsov|Nikolai Dobretsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | style='text-align:right'| 350 | [[Файл:Presentation of 1st MoD's Prize of Culture and Art 13 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q556499|Николай Добронравов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[укытучы]] | | [[:commons:Category:Nikolai Dobronravov|Nikolai Dobronravov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-16 |- | style='text-align:right'| 351 | [[Файл:RUSMARKA-3347.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q443708|Николай Доллежаль]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-15 | ''[[:d:Q4334592|Omelnyk]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q88104022|Energietechniker]]'' | ''[[:d:Q1965249|First Kyiv Machine-Building Plant]]''<br/>''[[:d:Q18405642|Gidromash]]''<br/>''[[:d:Q4476696|Uralhimmash]]''<br/>''[[:d:Q18408966|SVERDNIIHIMMASH]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2564716|NIKIET]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Dollezhal|Nikolay Dollezhal]] | data-sort-value="2000" | 2000-11-20 |- | style='text-align:right'| 352 | [[Файл:Nikolay Drozdov in Australia 2.jpg|center|128px]] | [[Николай Дроздов]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q51954785|биогеограф]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]'' | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Drozdov|Nikolay Drozdov]] | |- | style='text-align:right'| 353 | [[Файл:Nikolai Sergeyevich Zharkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63346094|Николай Жарков]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-17 | [[Биштау]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[менеджер]] | | [[:commons:Category:Nikolai Sergeyevich Zharkov|Nikolai Sergeyevich Zharkov]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-15 |- | style='text-align:right'| 354 | [[Файл:IzmerovNF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17617334|Николай Измеров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | [[Бишкәк]] | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>[[профессор]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Izmerov|Nikolai Izmerov]] | data-sort-value="2016" | 2016-12-23 |- | style='text-align:right'| 355 | [[Файл:Academician N.N. Krasovskii.jpg|center|128px]] | [[Николай Красовский]] | data-sort-value="1924" | 1924-09-07 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''<br/>''[[:d:Q15617444|Chelyabinsk Ordzhonikidze Plant]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Krasovsky|Nikolay Krasovsky]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-04 |- | style='text-align:right'| 356 | [[Файл:Nikolay Kropachev 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4241674|Николай Кропачев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Kropachev|Nikolay Kropachev]] | |- | style='text-align:right'| 357 | [[Файл:Laverov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4252323|Николай Лавёров]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | ''[[:d:Q257367|Архангельск өлкәсенең Коноша районы]]'' | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | ''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Lavyorov|Nikolay Lavyorov]] | data-sort-value="2016" | 2016-11-27 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Файл:Makarovets N A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275420|Николай Макаровец]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-21 | ''[[:d:Q2235501|Кролевец]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q23809299|баш конструктор]]''<br/>''[[:d:Q1048210|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Makarovets|Nikolay Makarovets]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-31 |- | style='text-align:right'| 359 | | ''[[:d:Q21183536|Николай Палеев]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-15 | | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q16678078|MONIKI]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-05-16 |- | style='text-align:right'| 360 | [[Файл:Nikolai Pankov, portret.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4344088|Николай Панков]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-02 | [[Кострома өлкәсе]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolai Pankov|Nikolai Pankov]] | |- | style='text-align:right'| 361 | [[Файл:Nikolay Patrushev 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q446865|Николай Патрушев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Patrushev|Nikolay Patrushev]] | |- | style='text-align:right'| 362 | [[Файл:Nikolay Plate.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4364718|Николай Платэ]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Plate|Nikolay Plate]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-16 |- | style='text-align:right'| 363 | [[Файл:Николай Пунгин (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4383311|Николай Пугин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-30 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Pungin|Nikolay Pungin]] | |- | style='text-align:right'| 364 | | ''[[:d:Q15079406|Николай Сергеев]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-09 | ''[[:d:Q45705|Akkayin District]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-02-21 |- | style='text-align:right'| 365 | [[Файл:SlichenkoN.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4423479|Николай Сличенко]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Белгород]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Slichenko|Nikolay Slichenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-02 |- | style='text-align:right'| 366 | [[Файл:Colonel General Nikolay Solovtsov official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q369431|Николай Соловцов]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Зәйсән (шәһәр)|Зәйсән]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Evgenievich Solovtsov|Nikolay Evgenievich Solovtsov]] | |- | style='text-align:right'| 367 | [[Файл:Nikolay Tokarev, October 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459474|Николай Токарев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | style='text-align:right'| 368 | | ''[[:d:Q112993127|Николай Чепелев]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-27 | | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 369 | | ''[[:d:Q115328116|Николай Шестопалов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-14 | | ''[[:d:Q113612063|медыка-прафілактычны факультэт БДМУ]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q93120567|chief medical officer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q115317612|Мінскі гарадскі цэнтр гігіены і эпідэміялогіі]]''<br/>[[Кулланучыларның хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек федераль хезмәте]] | | |- | style='text-align:right'| 370 | | [[Нина Попова]] | data-sort-value="1945" | 1945-03-20 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 371 | [[Файл:Nonna Mordyukova 2025 cover of Russia cr.jpg|center|128px]] | [[Нонна Мордюкова]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-25 | [[Костянтынивка|Костәнтынивка]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Nonna Mordyukova|Nonna Mordyukova]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-06 |- | style='text-align:right'| 372 | [[Файл:Олег Басилашвили (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622206|Олег Басилашвили]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | [[:commons:Category:Oleg Basilashvili|Oleg Basilashvili]] | |- | style='text-align:right'| 373 | [[Файл:Oleg Belozyorov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4082480|Олег Белозөров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-26 | [[Вентспилс]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Belozyorov|Oleg Belozyorov]] | |- | style='text-align:right'| 374 | [[Файл:Urban Morphogenesis 2019 Fest 09 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Олег Газманов]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-22 | [[Гусев (шәһәр)]] | | [[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]'' | ''[[:d:Q740308|ЮНИСЕФ]]'' | [[:commons:Category:Oleg Gazmanov|Oleg Gazmanov]] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[Файл:Oleg Dobrodeev (2019-02-04).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[НТВ]]<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | style='text-align:right'| 376 | [[Файл:Oleg Kononenko Official Portrait (jsc2023e052791).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375659|Олег Кононенко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-21 | [[Төрекмәнабад]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kononenko|Oleg Kononenko]] | |- | style='text-align:right'| 377 | [[Файл:Oleg Kutafin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2791031|Олег Кутафин]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-26 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Oleg Kutafin|Oleg Kutafin]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-04 |- | style='text-align:right'| 378 | [[Файл:Oleg Morozov (22-09-2020) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Олег Морозов]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-05 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Morozov|Oleg Morozov]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[Файл:Oleg Salûkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4406231|Олег Салюков]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-21 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Salyukov|Oleg Salyukov]] | |- | style='text-align:right'| 380 | | ''[[:d:Q4410810|Олег Свиридов]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-15 | [[Ижау]] | | [[профессор]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-08-04 |- | style='text-align:right'| 381 | [[Файл:Oleg Strizhenov (duma.gov.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q614494|Олег Стриженов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-10 | [[Благовещенск]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | ''[[:d:Q877070|Südalinn Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1186567|Александр тиятры]]''<br/>''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Oleg Strizhenov|Oleg Strizhenov]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-09 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Файл:Oleg Syromolotov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4448105|Олег Сыромолотов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-19 | [[Латвия Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q4394548|Кызыл Байраклы Рига граждан авиациясе инженерлары институты]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Syromolotov|Oleg Syromolotov]] | |- | style='text-align:right'| 383 | [[Файл:OlegTabakov.jpg|center|128px]] | [[Олег Табаков]] | data-sort-value="1935" | 1935-08-17 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1432635|Һелсинки театр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304284|Олег Табаков театры]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Oleg Tabakov|Oleg Tabakov]] | data-sort-value="2018" | 2018-03-12 |- | style='text-align:right'| 384 | [[Файл:Oleg Khatsayev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39082301|Олег Хацаев]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-15 | [[Алагир]] | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Khatsayev|Oleg Khatsayev]] | |- | style='text-align:right'| 385 | [[Файл:Oleg Yankovsky2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q314067|Олег Янковский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | [[Карсакпай]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Yankovsky|Oleg Yankovsky]] | data-sort-value="2009" | 2009-05-20 |- | style='text-align:right'| 386 | [[Файл:LepeshinskayaO.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q242097|Ольга Лепешинская]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-09-15 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q2393361|dance teacher]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Olga Lepeshinskaya|Olga Lepeshinskaya]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-20 |- | style='text-align:right'| 387 | [[Файл:FeltsmanOB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136184|Оскар Фельцман]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-18 | [[Одесса]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | [[:commons:Category:Oscar Feltsman|Oscar Feltsman]] | data-sort-value="2013" | 2013-02-03 |- | style='text-align:right'| 388 | [[Файл:Pavel Borodin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2065002|Павел Бородин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-25 | [[Шахунья]] | ''[[:d:Q4475180|Сембер ил җир үнивиристите]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Borodin|Pavel Borodin]] | |- | style='text-align:right'| 389 | [[Файл:Biryukov Petr Pavlovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16537186|Пётр Бирюков]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-12 | ''[[:d:Q16137333|Staryy Buzets]]'' | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Petr Biryukov|Petr Biryukov]] | |- | style='text-align:right'| 390 | [[Файл:Pyotr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4140476|Пётр Глыбочко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-21 | ''[[:d:Q21669976|Кувшиново]]'' | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q17345122|уролог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Glybochko|Pyotr Glybochko]] | |- | style='text-align:right'| 391 | [[Файл:Peter Todarovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1890642|Пётр Тодоровский]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-26 | ''[[:d:Q591884|Бобрынетс]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Todorovsky|Pyotr Todorovsky]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-24 |- | style='text-align:right'| 392 | [[Файл:Fomenko.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3388955|Пётр Фоменко]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4407688|Питырбур дәүләт кәмит театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Petr Fomenko|Petr Fomenko]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-09 |- | style='text-align:right'| 393 | [[Файл:Petr Fradkov (2019-05-07).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4492294|Пётр Фрадков]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-02-07 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q2503809|Kingston University]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q17744738|икътисад фәннәре кандидаты]]''<br/>''[[:d:Q6413480|Kingston Business School]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q649100|Promsvyazbank]]'' | [[:commons:Category:Petr Fradkov|Petr Fradkov]] | |- | style='text-align:right'| 394 | [[Файл:Ravil Gainutdin, September 2010.jpeg|center|128px]] | [[Равил Гайнетдин]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | style='text-align:right'| 395 | [[Файл:Ilkayev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4199875|Радий Илькаев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-09 | ''[[:d:Q16017664|Тутура]]'' | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Radiy Ilkaev|Radiy Ilkaev]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-10 |- | style='text-align:right'| 396 | [[Файл:Ramzan Kadyrov May 2024.jpg|center|128px]] | [[Рамзан Кадыйров]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-05 | ''[[:d:Q1873736|Akhmat-Yurt]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ramzan Kadyrov|Ramzan Kadyrov]] | |- | style='text-align:right'| 397 | [[Файл:Raphael S.Yunusov.jpg|center|128px]] | [[Рафаэль Юнысов]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-02 | [[Мәлләтамак]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 398 | | ''[[:d:Q104637326|Ринат Масалимов]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 399 | [[Файл:Rodion Shchedrin (2009-04-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q165706|Родион Щедрин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-16 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Rodion Shchedrin|Rodion Shchedrin]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-29 |- | style='text-align:right'| 400 | | ''[[:d:Q4083555|Ростислав Беляков]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-03-04 | [[Мөрәм|Муром]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-02-28 |- | style='text-align:right'| 401 | [[Файл:Tcalikov RH.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503054|Руслан Цаликов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-31 | [[Владикавказ]] | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Tsalikov|Ruslan Tsalikov]] | |- | style='text-align:right'| 402 | [[Файл:Рашид Нургалиев (Rashid Nurgaliyev) (2012).jpeg|center|128px]] | [[Рәшит Нургалиев]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-08 | [[Җетекара]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q16258947|beamter]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q2474763|Россия Федерациясенең Федераль контрразведка хезмәте]]''<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Rashid Nurgaliev|Rashid Nurgaliev]] | |- | style='text-align:right'| 403 | [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Миңнеханов]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-01 | [[Яңа Арыш]] | ''[[:d:Q2177105|Россия дәүләт сәүдә-икътисад университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q20726593|вертолёт пилоты]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Rustam Minnikhanov|Rustam Minnikhanov]] | |- | style='text-align:right'| 404 | [[Файл:Svetlana Nemolyaeva 2023.jpg|center|128px]] | [[Светлана Немоляева]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-18 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Svetlana Nemolyaeva|Svetlana Nemolyaeva]] | |- | style='text-align:right'| 405 | [[Файл:Svetlana Savchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q37607146|Светлана Савченко]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-06-24 | [[Qarasubazar|Карасубазар]] | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Savchenko|Svetlana Savchenko]] | |- | style='text-align:right'| 406 | [[Файл:Sergey Avdeev.jpg|center|128px]] | [[Сергей Авдеев]] | data-sort-value="1956" | 1956-01-01 | [[Чапаевск]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Sergey Avdeev|Sergey Avdeev]] | |- | style='text-align:right'| 407 | | ''[[:d:Q4181407|Сергей Жуков]]'' | data-sort-value="1952" | 1952 | | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 408 | [[Файл:Sergei Ivanov (2019-10-26) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Иванов (1953)|Сергей Иванов]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Ivanov|Sergei Ivanov]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-26 |- | style='text-align:right'| 409 | [[Файл:Ignatyev S M 2011 12 21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2376226|Сергей Игнатьев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Ignatyev|Sergey Ignatyev]] | |- | style='text-align:right'| 410 | [[Файл:Sergey Istrakov (2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16656467|Сергей Истраков]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-05 | [[Черняховск]] | | | | [[:commons:Category:Sergey Istrakov|Sergey Istrakov]] | |- | style='text-align:right'| 411 | [[Файл:Sergey Karakaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4213844|Сергей Каракаев]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-04 | ''[[:d:Q4195885|Ivano-Slyusarevskoye]]'' | ''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]''<br/>''[[:d:Q12806024|Dzerzhinsky Military Academy]]''<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Karakaev|Sergey Karakaev]] | |- | style='text-align:right'| 412 | [[Файл:Sergey Kovalev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2425827|Сергей Ковалёв]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-08-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q348791|Admiral Makarov National University of Shipbuilding]]'' | ''[[:d:Q1644847|диңгезчелек инженеры]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q2468427|Rubin Design Bureau]]'' | [[:commons:Category:Sergei Nikitich Kovalev|Sergei Nikitich Kovalev]] | data-sort-value="2011" | 2011-02-24 |- | style='text-align:right'| 413 | [[Файл:Sergei Kolosov1, December 13, 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228539|Сергей Колосов]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-12-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Sergey Kolosov|Sergey Kolosov]] | data-sort-value="2012" | 2012-02-11 |- | style='text-align:right'| 414 | [[Файл:Кузнецов, Сергей Николаевич (чиновник).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15070695|Сергей Кузнецов]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-07 | [[Киселёвск]] | ''[[:d:Q3603956|Kuzbass Institute of Humanities and Pedagogics at Kemerovo State University]]''<br/>[[Кемерово дәүләт университеты]] | | | [[:commons:Category:Sergey Kuznetcov|Sergey Kuznetcov]] | |- | style='text-align:right'| 415 | [[Файл:Sergey Kuralenko (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22970390|Сергей Кураленко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-21 | [[Ратенов]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4496367|Kharkiv Guards Higher Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q4478136|Уссурийск Суворов хәрби укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Sergey Kuralenko|Sergey Kuralenko]] | |- | style='text-align:right'| 416 | [[Файл:Сергей Лавров (29-05-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Лавров (1950)|Сергей Лавров]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4525134|1414 санлы мәктәп]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | [[Россия Федерациясе чит ил эшләре министрлыгы]] | [[:commons:Category:Sergey Lavrov|Sergey Lavrov]] | |- | style='text-align:right'| 417 | | ''[[:d:Q4268782|Сергей Лукашов]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-03-08 | | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-08-13 |- | style='text-align:right'| 418 | [[Файл:Сергей Миронов (29-03-2022) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Миронов]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-14 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Mironov|Sergey Mikhailovich Mironov]] | |- | style='text-align:right'| 419 | [[Файл:Sergey Mikhalkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q208116|Сергей Михалков]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-02-28 | [[Мәскәү]] | | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q164236|сугыш корреспонденты]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhalkov|Sergey Mikhalkov]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-27 |- | style='text-align:right'| 420 | [[Файл:Сергей Нарышкин 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983654|Сергей Нарышкин]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Naryshkin|Sergey Naryshkin]] | |- | style='text-align:right'| 421 | [[Файл:Sergey Nikolsky (1997).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q34458|Сергей Никольский]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-04-17 | [[Талица (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3560807|Russian Mathematical Surveys]]''<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Nikolsky|Sergey Nikolsky]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-09 |- | style='text-align:right'| 422 | | ''[[:d:Q123663284|Сергей Оганесян]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-11 | [[Черняховск]]<br/>[[Калининград өлкәсе]]<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | [[менеджер]] | [[Роснефть]]<br/>''[[:d:Q4398255|Federal Energy Agency]]'' | | |- | style='text-align:right'| 423 | | ''[[:d:Q4360861|Сергей Петров]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-11-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 424 | [[Файл:Sergey Leonidovich Sokolov (2008) (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48020|Сергей Соколов]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-07-01 | [[Кизләү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q28666102|Чырчык югары танклар җитәкчелеге һәм инженериясе укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Leonidovich Sokolov|Sergey Leonidovich Sokolov]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 425 | [[Файл:StepashinSV-2002.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Люйшунькоу]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | style='text-align:right'| 426 | [[Файл:Sergey Chemezov 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7453960|Сергей Чемезов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-20 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Sergey Chemezov|Sergey Chemezov]] | |- | style='text-align:right'| 427 | [[Файл:Sergey Chenchik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15061456|Сергей Ченчик]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-09 | [[Сыктывкар]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Chenchik|Sergey Chenchik]] | |- | style='text-align:right'| 428 | [[Файл:Shoigu 2024-10-10.jpg|center|128px]] | [[Сергей Шойгу]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-21 | [[Чадан]] | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q726762|Рус география җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q672108|Россия Федерациясе иминлек советы]]'' | [[:commons:Category:Sergei Shoigu|Sergei Shoigu]] | |- | style='text-align:right'| 429 | [[Файл:Sish.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q116618913|Сергей Шувайников]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-01 | [[Бабушкин (Бүрәтия)|Бабушкин]] | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 430 | [[Файл:Емельянов Станислав Васильевич Z1D0535 BLK.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4175422|Станислав Емельянов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-18 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q679871|systems analysis]]'' | ''[[:d:Q4201724|Institute for Systems Analysis]]''<br/>''[[:d:Q16690205|Идарә итү проблемнары институты]]''<br/>''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''<br/>[[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[:commons:Category:Stanislav Emelyanov|Stanislav Emelyanov]] | data-sort-value="2018" | 2018-11-15 |- | style='text-align:right'| 431 | [[Файл:Талия Хабриева.jpg|center|128px]] | [[Талия Хәбриева]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | |- | style='text-align:right'| 432 | [[Файл:Cup of Russia 2010 - Tamara Moskvina.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q443437|Тамара Москвина]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Tamara Moskvina|Tamara Moskvina]] | |- | style='text-align:right'| 433 | [[Файл:Tatiana Anodina, September 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4066788|Татьяна Анодина]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q24935259|State Scientific Research Institute of Civil Aviation]]''<br/>''[[:d:Q4294339|Ministry of Civil Aviation of the USSR]]''<br/>[[Däwlätara aviatsiä komitetı]] | [[:commons:Category:Tatiana Anodina|Tatiana Anodina]] | |- | style='text-align:right'| 434 | [[Файл:Tatyana Golikova official portrait.png|center|128px]] | [[Татьяна Голикова]] | data-sort-value="1966" | 1966-02-09 | [[Мытищи]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>[[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Tatyana Alekseyevna Golikova|Tatyana Alekseyevna Golikova]] | |- | style='text-align:right'| 435 | [[Файл:Tatiana Doronina 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4166919|Татьяна Доронина]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Doronina|Tatiana Doronina]] | |- | style='text-align:right'| 436 | [[Файл:Tatyana Pokrovskaya 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369230|Татьяна Покровская]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | style='text-align:right'| 437 | [[Файл:Tahir Salahov 2.jpg|center|128px]] | [[Таһир Сәләхов]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-29 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q27491583|Azim Azimzade Art School]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Tahir Salahov|Tahir Salahov]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-21 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Файл:Епископ Тихон (Шевкунов) на открытии музейно-выставочного комплекса «Россия – Моя история» в Ставрополе.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458638|Тихон (Шевкунов)]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q189854|мәтран]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | | [[:commons:Category:Tikhon (Shevkunov)|Tikhon (Shevkunov)]] | |- | style='text-align:right'| 439 | [[Файл:Talğat Musabaev (2022).jpg|center|128px]] | [[Тәлгать Мусабаев]] | data-sort-value="1951" | 1951-01-07 | [[Каргалы (Җамбыл районы)]] | ''[[:d:Q4394548|Кызыл Байраклы Рига граждан авиациясе инженерлары институты]]''<br/>''[[:d:Q1154432|Сембер граждан авиациясе институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Talgat Musabayev|Talgat Musabayev]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-03 |- | style='text-align:right'| 440 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Talgat Tadzhuddin (2025-11-19) 11.jpg|center|128px]] | [[Тәлгать Таҗетдин]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-12 | [[Казан]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | |- | style='text-align:right'| 441 | [[Файл:Fazil Iskander in 2010.jpg|center|128px]] | [[Фазыл Искәндәр]] | data-sort-value="1929" | 1929-03-06 | [[Сухум]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]'' | ''[[:d:Q4146827|State Committee for Publishing]]'' | [[:commons:Category:Fazil Iskander|Fazil Iskander]] | data-sort-value="2016" | 2016-07-31 |- | style='text-align:right'| 442 | [[Файл:Yurchikhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q347977|Фёдор Юрчихин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-03 | [[Батум]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Fyodor Yurchikhin|Fyodor Yurchikhin]] | |- | style='text-align:right'| 443 | [[Файл:Fanil Fanisovich Sarvarov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q137532686|Фәнил Сәрвәров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-03-11 | [[Гремячинск]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Fanil Sarvarov|Fanil Sarvarov]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-22 |- | style='text-align:right'| 444 | [[Файл:Farid Mukhametshin (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | style='text-align:right'| 445 | [[Файл:Хазрет Совмен.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2914853|Хазрет Совмен]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-01 | ''[[:d:Q4072767|Afipsip]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Hazret Sovmen|Hazret Sovmen]] | |- | style='text-align:right'| 446 | [[Файл:Shamil Tarpishchev 2018-06-27.jpg|center|128px]] | [[Шамил Тарпищев]] | data-sort-value="1948" | 1948-03-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''<br/>''[[:d:Q13219424|tennis coach]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | ''[[:d:Q130316413|Národní fond sportu]]''<br/>''[[:d:Q4146820|State Committee of the Russian Federation for Physical Culture and Sports]]'' | [[:commons:Category:Shamil Tarpishchev|Shamil Tarpishchev]] | |- | style='text-align:right'| 447 | [[Файл:PiekhaE.jpg|center|128px]] | [[Эдита Пьеха]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-31 | [[Нуаель-су-Лан]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Edita Pieha|Edita Pieha]] | |- | style='text-align:right'| 448 | | ''[[:d:Q1288176|Эдуард Грач]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-19 | [[Одесса]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q899758|әлтис]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 449 | [[Файл:Eduard Rossel 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q569362|Эдуард Россель]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-08 | [[Бор (Түбән Новгород өлкәсе)]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Eduard Rossel|Eduard Rossel]] | |- | style='text-align:right'| 450 | | ''[[:d:Q19916699|Эдуард Яламов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-03 | [[Югары Пышма]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2005" | 2005-07-21 |- | style='text-align:right'| 451 | [[Файл:Bystritskaya.jpg|center|128px]] | [[Элина Быстрицкая]] | data-sort-value="1928" | 1928-04-04 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Elina Bystritskaya|Elina Bystritskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-26 |- | style='text-align:right'| 452 | [[Файл:Элла Памфилова в ЦИК России (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q458100|Элла Памфилова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-12 | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q190362|Central Election Commission of Russia]]'' | [[:commons:Category:Ella Pamfilova|Ella Pamfilova]] | |- | style='text-align:right'| 453 | [[Файл:Eldar Ryazanov 1990s (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q381944|Эльдар Рязанов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-18 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Eldar Ryazanov|Eldar Ryazanov]] | data-sort-value="2015" | 2015-11-30 |- | style='text-align:right'| 454 | [[Файл:Troitska church.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q749447|Ювеналий]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-22 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4407661|Санкт-Петербург руханиләр семинариясе]]'' | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Juvenal (Poyarkov)|Juvenal (Poyarkov)]] | |- | style='text-align:right'| 455 | [[Файл:Актриса Юлия Борисова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4093918|Юлия Борисова]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Yuliya Borisova|Yuliya Borisova]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-08 |- | style='text-align:right'| 456 | [[Файл:Russian Armed Forces General Staff Chief Gen. Yury Baluyevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1423289|Юрий Балуевский]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-09 | [[Трускавец|Трускаветс]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Baluyevsky|Yuri Baluyevsky]] | |- | style='text-align:right'| 457 | [[Файл:Yuri Bashmet (2017-11-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q156546|Юрий Башмет]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-24 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q899758|әлтис]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Yuri Abramovich Bashmet|Yuri Abramovich Bashmet]] | |- | style='text-align:right'| 458 | [[Файл:Бирюков Юрий Станиславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8061779|Юрий Бирюков]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-07 | [[Львов]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Birukov|Yuri Birukov]] | |- | style='text-align:right'| 459 | [[Файл:Yury Bugakov 2018-06-27.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097745|Юрий Бугаков]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-25 | [[Новосибирск]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Yury Bugakov|Yury Bugakov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-30 |- | style='text-align:right'| 460 | [[Файл:Yuri Vorobiev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125213|Юрий Воробьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-02 | [[Красноярск]] | | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Vorobiev|Yuri Vorobiev]] | |- | style='text-align:right'| 461 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2017-05-24) 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622333|Юрий Григорович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q207028|Мария театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Grigorovich|Yuri Grigorovich]] | data-sort-value="2025" | 2025-05-19 |- | style='text-align:right'| 462 | [[Файл:Yury Izrael.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4198841|Юрий Израэль]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-15 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q651133|Мирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201474|Institute of Global Climate and Ecology]]'' | [[:commons:Category:Yury Izrael|Yury Izrael]] | data-sort-value="2014" | 2014-01-23 |- | style='text-align:right'| 463 | | ''[[:d:Q15067623|Юрий Исаков]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-28 | [[Ковров]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-03 |- | style='text-align:right'| 464 | [[Файл:Kalinin 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4209492|Юрий Калинин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-28 | [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Jury Kalinin|Jury Kalinin]] | |- | style='text-align:right'| 465 | | ''[[:d:Q1713901|Юрий Каюров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-30 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | | |- | style='text-align:right'| 466 | | ''[[:d:Q15069356|Юрий Коновалов]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-06 | [[Сөнгәләй]] | | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 467 | [[Файл:Yuri Koptev (2003-03-19) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2895091|Юрий Коптев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-13 | [[Ставрополь]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Роскосмос]]<br/>''[[:d:Q1840188|Rostec]]'' | [[:commons:Category:Yuri Koptev|Yuri Koptev]] | |- | style='text-align:right'| 468 | | ''[[:d:Q56309848|Юрий Липухин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-10 | [[Новокузнецк]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-04-11 |- | style='text-align:right'| 469 | | ''[[:d:Q4266850|Юрий Лопухин]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-28 | ''[[:d:Q2466416|Бескарагай районы]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-10-03 |- | style='text-align:right'| 470 | [[Файл:Yuri Luzhkov.jpg|center|128px]] | [[Юрий Лужков]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[мэр]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-10 |- | style='text-align:right'| 471 | [[Файл:Yuri Lyubimov April 1999.jpg|center|128px]] | [[Юрий Любимов]] | data-sort-value="1917" | 1917-09-17 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4066912|NKVD Song and Dance Ensemble]]''<br/>''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]'' | [[:commons:Category:Yuri Lyubimov|Yuri Lyubimov]] | data-sort-value="2014" | 2014-10-05 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Файл:YuriMalenchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q342953|Юрий Маленченко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-22 | [[Свитловодск]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Malenchenko|Yuri Malenchenko]] | |- | style='text-align:right'| 473 | [[Файл:Yuri Oganessian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1144326|Юрий Оганесян]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-14 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]'' | [[:commons:Category:Yuri Oganessian|Yuri Oganessian]] | |- | style='text-align:right'| 474 | [[Файл:Vladimir Putin with RAS economists July 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85404|Юрий Осипов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-07 | [[Тубыл]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4129923|Хисаплау математика һәм математик физика (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q5275326|Дифференциаль тигезләмәләр (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4284720|Математик уеннар теориясе һәм аның кулланылышы (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q4263826|Әдәби һәйкәлләр]]''<br/>''[[:d:Q1768199|Зур Россия энциклопедиясе]]'' | [[:commons:Category:Yury Sergeevich Osipov|Yury Sergeevich Osipov]] | |- | style='text-align:right'| 475 | | ''[[:d:Q4337938|Юрий Осипьян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-15 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q21645281|Bardin Central Research Institute for Ferrous Metallurgy]]''<br/>''[[:d:Q39082666|Lomonosov Institut]]''<br/>''[[:d:Q4201789|Россия фәннәр академиясенең Каты җисем физикасы институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-09-10 |- | style='text-align:right'| 476 | | ''[[:d:Q4391145|Юрий Рахманинов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[инженер]] | ''[[:d:Q4461990|TransInzhStroy]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-06-18 |- | style='text-align:right'| 477 | [[Файл:Vladimir Putin in Lenkom 30 November 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2623285|Юрий Соломин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-18 | [[Чита]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Solomin|Yuri Solomin]] | data-sort-value="2024" | 2024-01-11 |- | style='text-align:right'| 478 | [[Файл:Yuri Termikanov (7872318150) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q469552|Юрий Темирканов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-10 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Temirkanov|Yuri Temirkanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-02 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Файл:Yurij Trutnev 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4464552|Юрий Трутнев]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yurij Alekseevich Trutnev|Yurij Alekseevich Trutnev]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-06 |- | style='text-align:right'| 480 | [[Файл:Usachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q376688|Юрий Усачёв]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-09 | [[Донецк (Россия)|Донетск (Русия)]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Yury Usachyov|Yury Usachyov]] | |- | style='text-align:right'| 481 | [[Файл:Yuri Ushakov (2023-05-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4479563|Юрий Ушаков]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-13 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Ushakov|Yuri Ushakov]] | |- | style='text-align:right'| 482 | [[Файл:Yuriy Chaika official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q612244|Юрий Чайка]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-21 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Chaika|Yuriy Chaika]] | |- | style='text-align:right'| 483 | [[Файл:Yury Shevchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4522097|Юрий Шевченко]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-07 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q45153143|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм медицина һәм хирургия үзәге]]'' | [[:commons:Category:Yury Shevchenko|Yury Shevchenko]] | |- | style='text-align:right'| 484 | [[Файл:Yury Yakovlev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q784509|Юрий Яковлев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Yury Yakovlev|Yury Yakovlev]] | data-sort-value="2013" | 2013-11-30 |- | style='text-align:right'| 485 | [[Файл:Yaroslav Kuzminov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4245427|Ярослав Кузьминов]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4201836|Россия фәннәр академиясенең Икътисад институты]]'' | [[:commons:Category:Yaroslav Kuzminov|Yaroslav Kuzminov]] | |- | style='text-align:right'| 486 | [[Файл:Aman Tuleyev, June 2010.jpeg|center|128px]] | [[Әман Түлиев]] | data-sort-value="1944" | 1944-05-13 | [[Төрекмәнбашы]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aman Tuleyev|Aman Tuleyev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-20 |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == {{seealso|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены тулы кавалерлары исемлеге|I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге}} {{Портал|Шәхесләр|Россия Федерациясе|Җәмгыять}} [[Төркем:Исемлекләр:Шәхесләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:"Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] a5rue1jahwnvsrdq4gwryoj007bqlac 14 1492575 6026616 6026435 2026-09-05T11:01:02Z Blackisnewyellow 44652 6026616 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[1930-еллар|1930-елларда]] уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. [[Төркем:20-нче гасыр турындагы компьютер уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1930-нчы елларда барган хезмәтләр]] c59snwskjcebx7u5izrd8zji9u8im69 6026618 6026616 2026-09-05T11:01:53Z Blackisnewyellow 44652 6026618 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[1930-еллар|1930-елларда]] уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. [[Төркем:20-нче гасыр турындагы компьютер уеннары]] [[Төркем:1930-нчы еллар турындагы хезмәтләр]] 2uy6qpn050d8tbv2j1hcc9oatvdy7c4 6026628 6026618 2026-09-05T11:13:08Z Blackisnewyellow 44652 6026628 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[1930-еллар|1930-елларда]] уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. [[Төркем:XX гасыр турындагы компьютер уеннары]] [[Төркем:1930-нчы еллар турындагы хезмәтләр]] 407xnt6clhjx31gummgqhqwctcr5411 1 1493016 6026585 6026478 2026-09-04T18:07:08Z Il Nur 6874 6026585 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Абашевская культура}} {{"Минем Татарстан" айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район=Яшел Үзән районы |район2=Актаныш районы |кулланучы= Баныу}} l2vitpruwgwvlqehxy1sqq1m5mzq2g5 0 1493017 6026564 6026392 2026-09-04T15:59:27Z Әмир 15082 сурәтләү 6026564 wikitext text/x-wiki {{ Бүләк карточкасы | исем = «Габдулла Тукайга 140 ел»<br/>истәлек медале | рәсем = Памятная медаль к 140-летию со дня рождения Габдуллы Тукая.jpg | рәсем лента = | рәсем2д = | рәсем лента2д = | рәсем3д = | рәсем лента3д = | рәсем зурлыгы = | лента зурлыгы = | OriginalName = | девиз = | ил = {{байрак|Россия}} [[РФ]]<br/>{{байраклаштыру|Татарстан}} | төр = иҗтимагый бүләк | КомуВручается = | КемВручается = Татарстан Республикасы Язучылар берлеге | ОснованияНаграждения = | Статус = гамәлдә | Параметры = | ДатаУчреждения = 2026 | ПервоеНаграждение = | Количество = | СтаршаяНаграда = | МладшаяНаграда = | Соответствует = | Сайт = }} '''«Габдулла Тукайга 140 ел» медале''', Габдулла Тукайның тууына 140 ел тулу уңаеннан чыгарылган истәлек медале ({{lang-ru|Памятная медаль к 140-летию со дня рождения Габдуллы Тукая}}, {{lang-en|Commemorative medal dedicated to the 140th anniversary of Gabdulla Tukai's birth}}) — бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның тууына 140 ел тулу уңаеннан Татарстан Республикасында булдырылган истәлек медале. Әлеге медаль шәхесләргә Тукай мирасын гамәлгә керткән өчен тапшырыла<ref>[https://kam.business-gazeta.ru/news/654465?ysclid=mtdabpady6844592598 В Татарстане предложили учредить медаль имени Габдуллы Тукая.] БИЗНЕС Online{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == 2025 елның 17 декабрендә узган «2025 ел йомгаклары буенча гомуми җыелыш» утырышында<ref>[https://anrt.tatarstan.ru/index.htm/news/2479069.htm В Академии наук РТ состоялось заседание Общего собрания по итогам 2025 года.] Академия наук Республики Татарстан, 18.12.2025</ref> [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] президенты [[Рифкать Миңнеханов|Рифкать Нургали улы Миңнеханов]] бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның тууына 140 ел тулу уңаеннан медаль булдыру инициативасы белән чыккан <ref>''Арсений Каримов''. [https://www.tatar-inform.ru/news/rifkat-minnixanov-predlozil-ucredit-medal-v-cest-140-letiya-gabdully-tukaya-6010454?ysclid=mtd9opg3j9280343881 Рифкат Минниханов предложил учредить медаль в честь 140-летия Габдуллы Тукая.] [[Татар-информ]], 17.12.2025</ref>. Истәлек медален [[Казан]]ның «Алмаз-Холдинг» ҖЧҖ бүлекчәсе — «Алмаз» VIP бизнес сувенирлар зәркән предприятиесе эшләп чыгара. == Тасвирлама == «Габдулла Тукайга 140 ел» медале [[алтын төс]] белән капланган [[бакыр]]дан эшләнгән. Медальнең бер ягында шагыйрьнең портреты, «Габдулла Тукайга 140 ел» дигән язу, икенче ягында Г. Тукайның «И туган тел, и матур тел» шигыреннән сүзләр язылган ачык китап һәм [[2026 ел|«2026»]] саны сурәтләнгән. Колодка [[Татарстан байрагы]] рәвешендә коелган төсле эмальләр кулланып эшләнгән. Колодканың зурлыгы 24,6*15,7 мм. Медальонның даметры — 32 мм. Беркетү — башлы энә белән (булавка). Медаль катыргы төбе һәм үтә күренмәле пластик капкачы булган флокировкалы футлярга салынган. Футлярның габаритлары — 70*114 мм<ref>[https://almaz-vip.ru/products/product1282 Медаль «Габдулла Тукай 140 лет».] Ювелирное предприятие бизнес сувениров «Алмаз ВИП»</ref>. == Медаль белән бүләкләнүчеләр == * [[2026 ел|2026]] — [[Вәсим Әхмәтшин]] — ''әдәбияттагы хезмәттәшлеге өчен''<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/vesim-ehmetshin-75-yashlek-gomer-beyremen-bilgelep-ytte/ Вәсим Әхмәтшин 75 яшьлек гомер бәйрәмен билгеләп үтте.] [[БТК|Всемирный конгресс татар]], 28.08.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Арсений Каримов''. [https://www.tatar-inform.ru/news/rifkat-minnixanov-predlozil-ucredit-medal-v-cest-140-letiya-gabdully-tukaya-6010454?ysclid=mtd9opg3j9280343881 Рифкат Минниханов предложил учредить медаль в честь 140-летия Габдуллы Тукая.] [[Татар-информ]], 17.12.2025 {{Тышкы сылтамалар}} {{Габдулла Тукай}} [[Төркем:Татарстан медальләре]] [[Төркем:2026 елда барлыкка килгән бүләкләр]] [[Төркем:Габдулла Тукай]] tf0kdqcu72uooxomnc511ie1m6wc0j5 14 1493018 6026615 6026437 2026-09-05T10:59:33Z Blackisnewyellow 44652 added [[Category:20-нче гасыр турындагы әсәрләр]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 6026615 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[20-нче гасыр]]да уза торган санак уеннары туплана. [[Төркем:20-нче гасыр турындагы әсәрләр]] 00ckirusv650eaeizk2jyh2y8hpjqcy 6 1493026 6026549 2026-09-04T14:32:27Z Әмир 15082 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Рушан Аббясов |чыганак = https://www.dummo.ru/dummo/rukovoditel |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Рушан Аббясов |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] 6026549 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Рушан Аббясов |чыганак = https://www.dummo.ru/dummo/rukovoditel |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Рушан Аббясов |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Шәхесләр]] knff16pqbxewpxgewdj64w9ud2npwbc 0 1493027 6026550 2026-09-04T14:33:01Z Әмир 15082 яңа бит ясау 6026550 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рушан Аббясов |рәсем = Рушан Р.Аббясов.png |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = |тулы исем = Рушан Рәфыйк улы Аббясов |һөнәр = [[мөхтәсиб|имам-мөхтәсиб]], [[мөфти]] |туу датасы = 16.10.1981 |туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире|Мәскәү|Мәскәүдә}} |гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |милләт = татар |үлем датасы = |үлем җире = |әти = |әни = |ир = |хатын = |балалар = өч бала |бүләк һәм премияләр = [[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (2026)]] [[Файл:За заслуги перед Московской областью - 3 (лента).PNG|40px|III дәрәҗә «Мәскәү өлкәсе алдындагы казанышлары өчен» билгесе (2017)]] [[Файл:Med ord merit tatarstan rib.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2020)]] |сайт = |башка мәгълүмат = }} {{Фш|Аббясов}} '''Рушан Аббясов''', Рушан Рәфыйк улы Аббясов (''Рушан Рафикович Аббясов; [[1981 ел]]ның [[16 октябрь|16 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мәскәү]]'') ― [[Россия| россияле]] ислам дине әһеле, мөфти. Россия Мөфтиләр шурасы рәисенең беренче урынбасары, Россия Федерациясе мөселманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары (2014 елдан), [[Мәскәү өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] рәисе (2012 елдан). Фәлсәфә фәннәре кандидаты (2018). == Тәрҗемәи хәле == 1981 елның 16 октябрендә [[Мәскәү]] шәһәрендә татар гаиләсендә туган<ref name=":0">[https://www.dummo.ru/ Муфтий Рушан Аббясов]</ref>. 1993―1997 елларда [[Катар]] дәүләтендә «Гарәп теле һәм Ислам нигезләре» юнәлеше белән гомуми белем бирү мәктәбендә укыган<ref name=":0" />. [[Мәскәү]] ислам {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Мәскәү ислам институты| университетының| d|Q27926731}} теология факультетын тәмамлаган. 2001 елда [[хатиб|имам-хатыйб]] рухани дәрәҗәсен алган. Шул ук елда Мәскәү мәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү институтында «этномәдәни белем бирү системасын үстерү» проблемасы буенча квалификация күтәрү курслары узган. 2004 елда «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча РФ Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен, 2015 елда РФ Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә «конфессияара һәм этникара мөнәсәбәтләр куркынычсызлыгы» белгечлеге буенча магистратура тәмамлаган<ref name=":0" />. 2018 елда Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә «Исламның хәзерге социаль доктринасы» темасына фәлсәфә фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклаган (фәнни җитәкчесе фәлсәфә фәннәре докторы, доцент С. А. Семедов)<ref>[https://www.ranepa.ru/aspirantura/zashchity-dissertatsij/abbyasov-rushan-rafikovich Аббясов Рушан Рафикович] {{Wayback|url=https://www.ranepa.ru/aspirantura/zashchity-dissertatsij/abbyasov-rushan-rafikovich |date=20180205130158 }} // Официальный сайт Российской академии народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации</ref>. 1997―1998 елларда Мәскәүнең Советлар Союзы Каһарманы [[Муса Җәлил]] исемендәге 1186 нчы гомуми белем бирү {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Муса Җәлил исемендәге 1186 нчы мәктәп| мәктәбендә|d|Q4525109}}, 1998―2003 елларда [[Мәскәү җәмигъ мәчете]] мәдрәсәсендә укыткан, 1998―2007 елларда Мәскәүнең 1167 нче гомуми белем бирү мәктәбенең укыту-тәрбия эше буенча директор урынбасары булган<ref name=":0" />. 2001 елдан ― [[Мәскәү өлкәсе]]нең [[Ногинск]] шәһәре һәм районы «Әл-Ихсан мөселман җәмгыяте» җирле мөселман оешмасы рәисе һәм имам-хатыйбы<ref>[https://web.archive.org/web/20130319073749/http://www.dummo.ru/index.php/dummo/struktura-i-doljnosti.html МРО «Мусульманская община Аль-Ихсан» Ногинского района.] Структура и должности</ref>. 2001―2002 елларда ― [[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте|Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәтенең]] халыкара бүлеге мөдире урынбасары. 2002–2011 елларда – [[Россия мөфтиләр шурасы]]ның халыкара департаменты директоры. 2009 елдан – «Читай» нәшрият йортының генераль директоры һәм баш мөхәррире<ref name=":0" />. 2010 елдан ― «Мәскәү өлкәсе мөхтәсибәте» үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе һәм имам-мөхтәсибе, 2012 елдан ― мөфти, [[Мәскәү өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте|Мәскәү өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] рәисе. 2012 елдан Мәскәү ислам университетында укыта<ref>[http://www.miu.su/%D0%9E-%D0%9C%D0%98%D0%A3/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8 Преподаватели МИУ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130109163957/http://www.miu.su/%d0%9e-%d0%9c%d0%98%d0%a3/%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5%d0%bb%d0%b8 |date=2013-01-09 }} на официальном сайте Московского Исламского Университета</ref>. «Башлап җибәрүчеләр өчен гарәп теле» уку әсбабы, күп санлы басмалар, монографияләр һәм мәкаләләр авторы. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2015 ел|2015]] ― III дәрәҗә «Мәскәү өлкәсе алдындагы казанышлары өчен» билгесе<ref>[http://mro-rahman.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=639:muftij-shejkh-ravil-gajnutdin-pozdravil-rushana-khazrata-abbyasova-s-vrucheniem-pochetnogo-znaka-za-zaslugi-pered-moskovskoj-oblastyu-iii-stepeni&catid=79:novosti&Itemid=471 Рушан хазрат Аббясов награждён знаком «За заслуги перед Московской областью» III степени] {{Wayback|url=http://mro-rahman.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=639:muftij-shejkh-ravil-gajnutdin-pozdravil-rushana-khazrata-abbyasova-s-vrucheniem-pochetnogo-znaka-za-zaslugi-pered-moskovskoj-oblastyu-iii-stepeni&catid=79:novosti&Itemid=471 |date=20160924064333 }} / сайт «Рахман»</ref> * [[2020 ел|2020]] ― [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]] * [[2026 ел|2026]] ― [["Фидакарь хезмәт өчен" медале|«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ― ''әхлакый традицияләрне саклауга һәм үстерүгә, конфессияара тынычлыкны һәм татулыкны ныгытуга зур өлеш керткән өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_609661.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 680 от 20.08.2026]</ref> == Шәхси тормышы == Өйләнгән, 2 ул һәм бер кыз тәрбияли<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20141203001037/http://dumrf.ru/common/biographies/2190 Аббясов Рушан Рафикович]{{ref-ru}} * [https://www.dummo.ru/ Муфтий Рушан Аббясов.] {{comment|ЦРО|Централизованная религиозная организация}} {{comment|ДУМ|Духовное управление мусульман}} Московской области{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Мәскәү өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] {{DEFAULTSORT:Аббясов, Рушан}} [[Төркем:Ислам дине әһелләре]] [[Төркем:Татар дин әһелләре]] [[Төркем:Мәскәү имамнары]] [[Төркем:Фәлсәфә фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Россия мөфтиләре]] [[Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мәскәү ислам институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:III дәрәҗә «Мәскәү өлкәсе алдындагы казанышлары өчен» билгесе белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] ellq8x8e642scn4dmy8w9fpo1dngxs1 6026566 6026550 2026-09-04T16:07:24Z ~2026-38472-02 61609 /* Тәрҗемәи хәле */ 6026566 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рушан Аббясов |рәсем = Рушан Р.Аббясов.png |рәсем_зурлыгы = |alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> |рәсем язуы = |тулы исем = Рушан Рәфыйк улы Аббясов |һөнәр = [[мөхтәсиб|имам-мөхтәсиб]], [[мөфти]] |туу датасы = 16.10.1981 |туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире|Мәскәү|Мәскәүдә}} |гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |милләт = татар |үлем датасы = |үлем җире = |әти = |әни = |ир = |хатын = |балалар = өч бала |бүләк һәм премияләр = [[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (2026)]] [[Файл:За заслуги перед Московской областью - 3 (лента).PNG|40px|III дәрәҗә «Мәскәү өлкәсе алдындагы казанышлары өчен» билгесе (2017)]] [[Файл:Med ord merit tatarstan rib.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2020)]] |сайт = |башка мәгълүмат = }} {{Фш|Аббясов}} '''Рушан Аббясов''', Рушан Рәфыйк улы Аббясов (''Рушан Рафикович Аббясов; [[1981 ел]]ның [[16 октябрь|16 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мәскәү]]'') ― [[Россия| россияле]] ислам дине әһеле, мөфти. Россия Мөфтиләр шурасы рәисенең беренче урынбасары, Россия Федерациясе мөселманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары (2014 елдан), [[Мәскәү өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] рәисе (2012 елдан). Фәлсәфә фәннәре кандидаты (2018). == Тәрҗемәи хәле == 1981 елның 16 октябрендә [[Мәскәү]] шәһәрендә татар гаиләсендә туган<ref name=":0">[https://www.dummo.ru/ Муфтий Рушан Аббясов]</ref>. Нәселенең тамырлары [[Пильна районы]], [[Яңа Мочали]] авылыннан.<ref>[https://www.muslim.ru/articles/287/46903/ Муфтий Рушан Аббясов провел пятничное богослужение в селе Новый Мочалей.] Совет муфтиев России. 24.07.2026</ref> 1993―1997 елларда [[Катар]] дәүләтендә «Гарәп теле һәм Ислам нигезләре» юнәлеше белән гомуми белем бирү мәктәбендә укыган<ref name=":0" />. [[Мәскәү]] ислам {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Мәскәү ислам институты| университетының| d|Q27926731}} теология факультетын тәмамлаган. 2001 елда [[хатиб|имам-хатыйб]] рухани дәрәҗәсен алган. Шул ук елда Мәскәү мәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү институтында «этномәдәни белем бирү системасын үстерү» проблемасы буенча квалификация күтәрү курслары узган. 2004 елда «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча РФ Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен, 2015 елда РФ Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә «конфессияара һәм этникара мөнәсәбәтләр куркынычсызлыгы» белгечлеге буенча магистратура тәмамлаган<ref name=":0" />. 2018 елда Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә «Исламның хәзерге социаль доктринасы» темасына фәлсәфә фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклаган (фәнни җитәкчесе фәлсәфә фәннәре докторы, доцент С. А. Семедов)<ref>[https://www.ranepa.ru/aspirantura/zashchity-dissertatsij/abbyasov-rushan-rafikovich Аббясов Рушан Рафикович] {{Wayback|url=https://www.ranepa.ru/aspirantura/zashchity-dissertatsij/abbyasov-rushan-rafikovich |date=20180205130158 }} // Официальный сайт Российской академии народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации</ref>. 1997―1998 елларда Мәскәүнең Советлар Союзы Каһарманы [[Муса Җәлил]] исемендәге 1186 нчы гомуми белем бирү {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Муса Җәлил исемендәге 1186 нчы мәктәп| мәктәбендә|d|Q4525109}}, 1998―2003 елларда [[Мәскәү җәмигъ мәчете]] мәдрәсәсендә укыткан, 1998―2007 елларда Мәскәүнең 1167 нче гомуми белем бирү мәктәбенең укыту-тәрбия эше буенча директор урынбасары булган<ref name=":0" />. 2001 елдан ― [[Мәскәү өлкәсе]]нең [[Ногинск]] шәһәре һәм районы «Әл-Ихсан мөселман җәмгыяте» җирле мөселман оешмасы рәисе һәм имам-хатыйбы<ref>[https://web.archive.org/web/20130319073749/http://www.dummo.ru/index.php/dummo/struktura-i-doljnosti.html МРО «Мусульманская община Аль-Ихсан» Ногинского района.] Структура и должности</ref>. 2001―2002 елларда ― [[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте|Россиянең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәтенең]] халыкара бүлеге мөдире урынбасары. 2002–2011 елларда – [[Россия мөфтиләр шурасы]]ның халыкара департаменты директоры. 2009 елдан – «Читай» нәшрият йортының генераль директоры һәм баш мөхәррире<ref name=":0" />. 2010 елдан ― «Мәскәү өлкәсе мөхтәсибәте» үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе һәм имам-мөхтәсибе, 2012 елдан ― мөфти, [[Мәскәү өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте|Мәскәү өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]] рәисе. 2012 елдан Мәскәү ислам университетында укыта<ref>[http://www.miu.su/%D0%9E-%D0%9C%D0%98%D0%A3/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8 Преподаватели МИУ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130109163957/http://www.miu.su/%d0%9e-%d0%9c%d0%98%d0%a3/%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5%d0%bb%d0%b8 |date=2013-01-09 }} на официальном сайте Московского Исламского Университета</ref>. «Башлап җибәрүчеләр өчен гарәп теле» уку әсбабы, күп санлы басмалар, монографияләр һәм мәкаләләр авторы. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2015 ел|2015]] ― III дәрәҗә «Мәскәү өлкәсе алдындагы казанышлары өчен» билгесе<ref>[http://mro-rahman.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=639:muftij-shejkh-ravil-gajnutdin-pozdravil-rushana-khazrata-abbyasova-s-vrucheniem-pochetnogo-znaka-za-zaslugi-pered-moskovskoj-oblastyu-iii-stepeni&catid=79:novosti&Itemid=471 Рушан хазрат Аббясов награждён знаком «За заслуги перед Московской областью» III степени] {{Wayback|url=http://mro-rahman.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=639:muftij-shejkh-ravil-gajnutdin-pozdravil-rushana-khazrata-abbyasova-s-vrucheniem-pochetnogo-znaka-za-zaslugi-pered-moskovskoj-oblastyu-iii-stepeni&catid=79:novosti&Itemid=471 |date=20160924064333 }} / сайт «Рахман»</ref> * [[2020 ел|2020]] ― [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]] * [[2026 ел|2026]] ― [["Фидакарь хезмәт өчен" медале|«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ― ''әхлакый традицияләрне саклауга һәм үстерүгә, конфессияара тынычлыкны һәм татулыкны ныгытуга зур өлеш керткән өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_609661.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 680 от 20.08.2026]</ref> == Шәхси тормышы == Өйләнгән, 2 ул һәм бер кыз тәрбияли<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20141203001037/http://dumrf.ru/common/biographies/2190 Аббясов Рушан Рафикович]{{ref-ru}} * [https://www.dummo.ru/ Муфтий Рушан Аббясов.] {{comment|ЦРО|Централизованная религиозная организация}} {{comment|ДУМ|Духовное управление мусульман}} Московской области{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Мәскәү өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте]] {{DEFAULTSORT:Аббясов, Рушан}} [[Төркем:Ислам дине әһелләре]] [[Төркем:Татар дин әһелләре]] [[Төркем:Мәскәү имамнары]] [[Төркем:Фәлсәфә фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Россия мөфтиләре]] [[Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мәскәү ислам институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:III дәрәҗә «Мәскәү өлкәсе алдындагы казанышлары өчен» билгесе белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] 2pw3ds5px7e0r0m0f15mp0c8ses2exz 14 1493028 6026551 2026-09-04T14:37:59Z Әмир 15082 төркем ясау 6026551 wikitext text/x-wiki * ''Моны да карагыз: [[:ru:Московский исламский университет]]'' [[Төркем:Дини уку йортларын тәмамлаучылар]][[Төркем:Мәскәү вузларын тәмамлаучылар]] leed0nigosend5x1nycifg7sz8vf1tv 14 1493029 6026552 2026-09-04T14:39:01Z Әмир 15082 төркем ясау 6026552 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Мәскәү өлкәсе бүләкләре]] 4hx1zu5j4inhr6lpy4h65witqc8fz5r 14 1493030 6026553 2026-09-04T14:40:46Z Әмир 15082 төркем ясау 6026553 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Россия субъектлары буенча бүләкләр]][[Төркем:Мәскәү өлкәсе]] 590egme6zlpkwu5v0xde85z5dikkgdq 6 1493031 6026563 2026-09-04T15:58:48Z Әмир 15082 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = «Габдулла Тукайга 140 ел» медале |чыганак = https://almaz-vip.ru/products/product1282 |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = «Габдулла Тукайга 140 ел» медале |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Бүләкләр]] 6026563 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = «Габдулла Тукайга 140 ел» медале |чыганак = https://almaz-vip.ru/products/product1282 |ясау вакыты = билгесез |автор = билгесез }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = «Габдулла Тукайга 140 ел» медале |максат = сурәтләү өчен |алмаштыру мөмкинлеге = бар |өстәмә мәгълүмат = юк }} [[Төркем:Сурәтләр:Бүләкләр]] n6w8dwd9l9yfgd51shi5yse6jr05pfb 10 1493032 6026567 2026-09-04T16:11:21Z Әмир 15082 калып ясау 6026567 wikitext text/x-wiki [[Файл:Памятная медаль к 140-летию со дня рождения Габдуллы Тукая.jpg|19px|link=«Габдулла Тукайның тууына 140 ел» истәлек медале]] [[Төркем:Калыплар:Бүләкләр:Татарстан|Габдулла Тукайның тууына 140 ел]] hehhel0iifeeu559vazdhplhpzenm9d 14 1493033 6026570 2026-09-04T16:17:38Z Әмир 15082 төркем ясау 6026570 wikitext text/x-wiki {{төп мәкалә|«Габдулла Тукайга 140 ел» медале}} [[Төркем:Шәхесләр:Татарстан:Бүләкләр]] pidwcexjj4ceu58h885ghsxochnpp30 14 1493034 6026602 2026-09-05T06:24:17Z ~2026-38472-02 61609 Яңа бит: «[[Төркем:Мәктәп укытучылары]]» 6026602 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Мәктәп укытучылары]] 4fx8obqugb4tbiejsyisd335z47eepx 6026603 6026602 2026-09-05T06:25:31Z ~2026-38472-02 61609 6026603 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Фән буенча укытучылар]] [[Төркем:Математиклар]] p203uzs3cdvkp9998geq6thihjakp3r 14 1493037 6026629 2026-09-05T11:13:47Z Blackisnewyellow 44652 Яңа бит: «Бу төркемдә вакыйгалары [[XX гасыр]]да уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана.» 6026629 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[XX гасыр]]да уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. djxbeer9gczfepvdisfyezg8ck86k1k 6026634 6026629 2026-09-05T11:17:47Z Blackisnewyellow 44652 added [[Category:XX гасыр турындагы әсәрләр]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 6026634 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[XX гасыр]]да уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. [[Төркем:XX гасыр турындагы әсәрләр]] 1ga3t1sjb4owhpxhi7dewxa6px18mnf 6026643 6026634 2026-09-05T11:24:42Z Blackisnewyellow 44652 added [[Category:Компьютер уеннары уза торган вакыйгалары гасыры буенча]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 6026643 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[XX гасыр]]да уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. [[Төркем:XX гасыр турындагы әсәрләр]] [[Төркем:Компьютер уеннары уза торган вакыйгалары гасыры буенча]] sv4fy5oseuvgcwxg18r83shda3kssn6 6026646 6026643 2026-09-05T11:25:25Z Blackisnewyellow 44652 added [[Category:2-нче меңъеллык турындагы компьютер уеннары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 6026646 wikitext text/x-wiki Бу төркемдә вакыйгалары [[XX гасыр]]да уза торган [[Санак уены|санак уеннары]] туплана. [[Төркем:XX гасыр турындагы әсәрләр]] [[Төркем:Компьютер уеннары уза торган вакыйгалары гасыры буенча]] [[Төркем:2-нче меңъеллык турындагы компьютер уеннары]] 2plqphwwbgguq2k6zaqtnc6cxobssbi