Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 12231 6038005 6036267 2026-09-22T08:15:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038005 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ | халәт = шәһәр | татар исеме = Уфа | сурәт = Salavat Yulaev.jpg | чын исем = {{lang-ba|Уфа}} | ил = Россия | герб = Coat of arms of Ufa.svg | байрак = Flag of Ufa.svg | герб киңлеге = | байрак киңлеге = | lat_deg = 54 | lat_min = 44 | lon_deg = 55 | lon_min = 58 | CoordAddon = region:RU_type:city(1100000) |CoordScale = | ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&id=2998 | ил харитасы зурлыгы = | төбәк харитасы зурлыгы = | район харитасы зурлыгы = | төбәк төре = Республика | төбәк = Башкортстан | төбәк җәдвәлдә = Башкортстан | район төре = | район = | район җәдвәлдә = | җәмгыять төре = | җәмгыять = | җәмгыять таблицада = | ил харитасы = Russia_edcp_location_map.svg | төбәк харитасы = Outline_Map_of_Bashkortostan_2.svg | район харитасы = | эчке бүленеш = 7 район | башлык төре = шәһәр округы хакимият башлыгы | башлык = [[Ратмир Мәүлиев]] | нигезләү датасы = 1574 | беренче телгә алу = | элеккеге исемнәр = | халәт бирле = 1586 | мәйдан = 707 | биеклек төре = | ТП мәркәзе биеклеге = 150 | климат = | рәсми тел = [[башкорт теле|башкорт]],<br/> [[рус теле| рус]] | халык саны = {{үсү}} 1 062 300<ref name="population">{{Citation |title=Халык саны 100 меңнән артык булган Россия шәһәрләре исемлеге |url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/pril4.xls |access-date=2011-04-27 |archive-date=2011-08-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/617hpjsXl?url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/pril4.xls |dead-url=yes }}</ref> | исәп елы = 2010 | халык тыгызлыгы = 1466 | агломерация = {{үсү}} 1 300 000 | милли состав = [[татарлар]], [[башкортлар]], [[руслар]] һ.б. | дини состав = [[мөселман]]нар, [[христиан]]нар | этнохороним = | сәгать кушагы = | DST = | телефон коды = 347 | почта индексы = | почта индекслары = 450000—450999 | автомобил коды = | Commons-та төркем = | сайт = http://ufacity.info | сайт теле = | сайт теле 2 = | сайт теле 3 = | сайт теле 4 = | сайт теле 5 = | add1n = Кардәш шәһәрләр | add1 = {{wikidata|p190}} | add2n = Бүләкләр | add2 = {{Октябрь Инкыйлабы ордены|тип=шәһәр}} | add3n = | add3 = }} <small>{{мәгънәләр|Уфа (мәгънәләр)}}</small> '''Уфа́''' (яки '''Өфе́'''<ref>Татар телендә икенче язылышы, юл такталарында</ref><ref>Әхмәтьянов, Р.Г. Татар теленең этимологик сүзлеге: Ике томда. [http://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/2015/%D0%AD%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C-2%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf II том (М—Я)]. — Казан: Мәгариф — Вакыт, 2015. —б. 97</ref>, {{lang-ba|Өфө}}, {{lang-ru|Уфа}}, {{lang-mhr|Ӱпӧ}}, {{lang-cv|Ĕпхӳ}}) — [[Башкортстан Җөмһүрияте]]<nowiki/>нең башкаласы һәм бер вакытта [[Уфа районы]]ның дә үзәге (составына керми). [[Караидел (елга)|Караидел]] белән [[Дим]] елгаларның [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] елгасына кушыла торган урынында урнашкан. [[2010 ел]]дагы Бөтен Россия Исәпләүнең алдан санавы буенча, халык саны {{сан|1062300|кеше}}. [[2018 ел]]да ― {{сан|1180000|кеше}}. [[2024 ел]]ның 1 гыйнварына ― {{сан|1186715|кеше}}<ref>[https://www.bashinform.ru/news/social/2024-05-10/statistiki-podschitali-naselenie-gorodov-i-syol-v-bashkirii-3760989 Статистики подсчитали население городов и сёл в Башкирии.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 10.05.2024</ref>. Мәйдан — 707,93 км². [[1719 ел|1719]]—[[1775 ел]]ларда [[Уфа провинциясе]] үзәге; [[1781 ел|1781]]—[[1796 ел]]ларда [[Уфа наместниклыгы]] үзәге; [[1782 ел|1782]]—[[1922 ел]]ларда бер вакытта [[Уфа өязе]]нең дә үзәге; [[1865 ел|1865]]—[[1919 ел]]ларда [[Уфа губернасы]] үзәге; [[1922 ел|1922]]—[[1990 ел]]ларда [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССР-ының]], 1990 елдан [[Башкортстан]]ның башкаласы, [[1930 ел]]дан бер вакытта [[Уфа районы]]ның дә үзәге (составына керми). [[2006 ел]]дан административ реформа буенча берничә торак пункты белән бергә [[Уфа шәһәре округы]] составына керә. Россиянен эре мәдәни, фән һәм икътисад үзәге. Халык саны буенча [[Аурупа]]да 31-нче урында тора. [[2020 ел]]ның [[2 июль|2 июленнән]] — '''«[[Хезмәт даны шәһәре]]»'''<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/63596 Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»]</ref>. [[File:Ufa.ogg|thumb|250px|[[Мәгафүр Хисмәтуллин]] "Уфа каласы".]] == География == Уфа шәһәре [[Агыйдел елгасы]]ның сул ягында, аңа [[Каридел елгасы|Караидел]] һәм [[Дим]] елгалары кушылган төшендә урнашкан. Көнбатыштан көнчыгышка озынлыгы — 28 километр, төньяктан көньякка озынлыгы — 53 километр.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.ufacity.info/ufa/passport.php |access-date=2013-01-07 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710205033/http://www.ufacity.info/ufa/passport.php |dead-url=yes }}</ref> {|class=toccolours style="text-align:center; font-size:smaller;" align="center" !colspan=10|Уфадан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)<ref name="trans">{{cite web |url=http://www.ati.su/Trace/ |title=Расчет расстояний между городами |publisher=АвтоТрансИнфо |author= |date= |accessdate=2009-08-13}}</ref> |- |||||||[[Ижау]] ~ 394 км<br />[[Киров]] ~ 777 км||[[Пермь]] ~ 522 км<br />[[Сыктывкар]] ~ 1204 км||[[Екатеринбург]] ~ 547 км<br />[[Төмән]] ~ 808 км|||| |- |||||||[[Самар]] ~ 463 км<br />[[Мәскәү]] ~ 1355 км|||[[Рәсем:Compass Rose Russian North.svg|200px|center|Роза ветров]]||[[Чиләбе]] ~ 417 км<br />[[Омск]] ~ 1353 км|||||| |- |||||||[[Сарытау]] ~ 918 км<br />[[Волгоград]] ~ 1311 км||[[Ырынбур]] ~ 374 км<br />{{Байрак|Казакъстан}} [[Актүбә]] ~ 627 км||{{Байрак|Казакъстан}} [[Костанай]] ~ 732 км<br />{{Байрак|Казакъстан}} [[Нурсолтан]] ~ 1423 км|||||| |- !colspan=10| |} === Климат === <div style="width:90%"> {{Шәһәр климаты |Шәһәр= Уфа |Чыганак=[http://pogoda.ru.net/climate/28722.htm Погода и климат] | Гый_ур=-13.7 | Гый_ур_явым=45 | Фев_ур=-12.6 | Фев_ур_явым=37 | Мар_ур=-5.8 | Мар_ур_явым=26 | Апр_ур=5.2 | Апр_ур_явым=34 | Май_ур=13.1 | Май_ур_явым=37 | Июн_ур=18.0 | Июн_ур_явым=58 | Июл_ур=19.3 | Июл_ур_явым=61 | Авг_ур=16.5 | Авг_ур_явым=60 | Сен_ур=10.9 | Сен_ур_явым=53 | Окт_ур=3.6 | Окт_ур_явым=62 | Ноя_ур=-4.8 | Ноя_ур_явым=53 | Дек_ур=-10.4 | Дек_ур_явым=51 | Ел_ур=3.4 | Ел_ур_явым=577 | Гый_ур_мин=-18.5 | Гый_ур_макс=-9.5 | Фев_ур_мин=-17.8 | Фев_ур_макс=-7.7 | Мар_ур_мин=-11.2 | Мар_ур_макс=-0.4 | Апр_ур_мин=0.2 | Апр_ур_макс=11.0 | Май_ур_мин=6.6 | Май_ур_макс=20.1 | Июн_ур_мин=11.8 | Июн_ур_макс=24.6 | Июл_ур_мин=13.5 | Июл_ур_макс=25.5 | Авг_ур_мин=11.0 | Авг_ур_макс=22.8 | Сен_ур_мин=6.2 | Сен_ур_макс=16.8 | Окт_ур_мин=0.3 | Окт_ур_макс=7.7 | Ноя_ур_мин=-8.1 | Ноя_ур_макс=-1.7 | Дек_ур_мин=-14.6 | Дек_ур_макс=-6.7 | Ел_ур_мин=-1.6 | Ел_ур_макс=8.6 | Гый_а_мин=-48.5 | Гый_а_макс=5.8 | Фев_а_мин=-43.5 | Фев_а_макс=9.2 | Мар_а_мин=-34.4 | Мар_а_макс=14.3 | Апр_а_мин=-29.7 | Апр_а_макс=30.9 | Май_а_мин=-9.7 | Май_а_макс=36.2 | Июн_а_мин=-1.2 | Июн_а_макс=38.3 | Июл_а_мин=1.4 | Июл_а_макс=38.6 | Авг_а_мин=-0.6 | Авг_а_макс=38.5 | Сен_а_мин=-6.8 | Сен_а_макс=33.4 | Окт_а_мин=-25.6 | Окт_а_макс=26.8 | Ноя_а_мин=-35.1 | Ноя_а_макс=14.7 | Дек_а_мин=-45.0 | Дек_а_макс=5.0 | Ел_а_мин=-48.5 | Ел_а_макс=38.6 |}} </div> === Сәгать поясы === [[Рәсем:Map of Russia - Yekaterinburg time zone.svg|left|80px]] Уфа халыкара стандарт буенча [[Екатеринбург вакыты|Yekaterinburg Time Zone (YEKT)]] сәгать поясында урнаша. Бу сан, [[UTC]] системасы буенча исәпләгәндә, +6:00 гә тигез. == Тарих == {{Шулай ук карагыз|Уфа II шәһәрчеге}} [[Рәсем:Ufa prokudin.jpg|200px|thumb|left|Уфаның күренеше, 1910]] Казан ханлыгы заманында Уфа ярымутравында, [[Торатау]] исемле урында [[нугайлар]]ның ныгытмасы була. Әлеге ныгытма тирәләре нугайларның кышлау урыны була. [[1574 ел]]ның яз башында [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] елгасы белән [[Каридел]] елгасы кушылган биек ярымутрауда Уфа шәһәренең нигез салына. Ул тулысынча хәзерге Дуслык монументы урнашылган Беренче май мәйданына туры килә. Аның майданы 1,2 гектар, стенасының озынлыгы 440 метр чамасы булган. [[1586 ел]]дан башлап Уфа шәһәре дип атала башлый. Шул ук елда Уфага укчылар отряды башында шәһәрнең беренче воеводасы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой [[Явыз Иван]] хатыны, Кабарда кенәзе Темрюкның кызы Мариянең дусты була. [[1708 ел]]дан — [[Казан губернасы]] составында, [[1728 ел]]дан — Уфа провинциясе үзәге, [[1744 ел]]дан — Ырынбур губернасына беркетелгән, [[1781 ел]]дан — [[Уфа наместниклыгы|Уфа калгайлыгының]] үзәге, [[1796 ел]]дан — яңадан [[Ырынбур губернасы]] составында, [[1802 ел]]дан — гражданнар губернаторы резиденциясы һәм губерна учреждениелары булган губерна каласы, [[1865 ел]]дан — [[Уфа губернасы]] үзәге, [[1922 ел]]дан — [[Башкортстан]]ның баш каласы. [[1918 ел]]ның [[5 июль|5 июлендә]], [[Россия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышы]] барышында, Уфа большевикларга каршы баш күтәргән [[чехословак корпусы]] өлешләре тарафыннан яуланган. Шәһәр [[Oyıştıruçılar cıyını əğzələre komitəte|Оештыручылар җыелышының әгъзалары комитетте]] контроленә күчте. Шул ук елның [[8 сентябрь|8]]—[[23 сентябрь|23 сентябрендә]] биредә Уфа дәүләт киңәшмәсе (большевикларга каршы хөкүмәтләрнең, фиркаләрнең, казак гаскәрләренең һәм җирле үзидарәләр форумы) үткәрелгән. [[23 сентябрь]]дә биредә Вакытлы бөтенроссия хөкүмәте (шулай ук «Уфа директориясе» исеме астында таныш) игълан ителә. Ул шәһәрдә [[9 октябрь|9 октябренә]] кадәр урнашкан, шуннан соң [[Омски]]га күчте. Декабрь аенда шәһәргә Кызыл Гаскәре өлешләре керәләр. [[1919 ел]]ның [[13 март]]ында шәһәр Колчак гаскәре тарафыннан алына, әмма [[9 июнь|9 июнендә]] үк [[Уфа операциясе|Кызыл Гаскәре аны кире ала]]. [[ХХ гасыр]]ның 20-30-нчы елларда шәһәр зур үсешне кичерә, тулаем сәнәгый продукциясе 16 тапкырга арткан. Сугышкача елларда Уфа сәнәгый комбинаты, Уфа моторлар төзү заводы, ТЭЦ, һәм нефть эшкәртү заводлары сафка басканнар. Бөек Ватан сугышы вакытында шәһәргә дистәләрчә сәнәгый ширкәт, дәүләт оешма, кайбер фәнни-тикшеренү институтлар, Коминтерн хезмәткәрләре, Украина язучылары эвакуацияләнгәннәр. [[1944 ел]]да Уфаның Сталин районы шәһәр составыннан чыгарылган һәм [[Черниковск]] шәһәренә үзгәртеп корылган. [[1956 ел]]да ул яңадан Уфа составына кергән. [[1974 ел]]да шәһәр [[Октябрь Инкыйлабы ордены]] белән бүләкләнде. == Уфаның 450 еллыгы == * 1 август ― [[Башкортстан Республикасы Милли музее|Башкортстанның Милли музеенда]] фоторәссамнар Рәиф Бадыйков һәм Вячеслав Стрижевскийның «Уфа - 450. Кешеләр һәм шәһәр» ({{lang-ru|«Уфа — 450. Люди и город»}}) фотокүргәзмәсе ачыла<ref>[[Ләйлә Аралбаева |''Лейла Аралбаева'']]. [https://www.bashinform.ru/news/culture/2024-07-30/v-ufe-k-450-letiyu-goroda-otkryvaetsya-fotovystavka-dvuh-korifeev-3867492 В Уфе к 450-летию города открывается фотовыставка двух корифеев.] ИА [[Башинформ]], 30.07.2024</ref>. == Шәһәр районнары == Уфа — берничә аерым массивтан торган, 7 районлы мәдәни-сәяси-иҗтимагый үзәк. [[Уфаның Калинин районы|Калинин]], [[Уфаның Дим районы|Дим]], [[Уфаның Киров районы|Киров]], [[Уфаның Ленин районы|Ленин]], [[Уфаның Октябрь районы|Октябрь]], [[Уфаның Орджоникидзе районы|Орджоникидзе]], [[Уфаның Совет районы|Совет]] районнарында йөзләрчә милләт вәкилләре яши. Шулар арасында Октябрь районы — иң яше, ул [[1977 ел]]ның [[3 март]]ында «туган». == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=100% |- class='bright' ! [[1811]]<ref name=autogenerated1>http://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/ufa/</ref> !! [[1840]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1856]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1863]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1897]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1583</ref> !! [[1913]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1926]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1931]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1939]]<ref name=autogenerated1/> !! [[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]</ref> !! [[2010]] !! [[2024]]<ref>[https://bash.bashinform.ru/news/social/2024-02-21/f-l-haly-any-bild-le-buldy-3653022 Өфөлә халыҡ һаны билдәле булды.] [[Башинформ|«Башинформ»]] МА, 21.02.2024{{ref-ba}}</ref> |- class='bright' | ~9 200 || ~16 500 || ~12 900 || ~16 500 || 49 275 || ~78 000 || ~97 700 || ~123 400 || ~250 000 || 546 878 || 770 905 || 969 289 || 1 082 052 || 1 042 437 || 1 062 300 || 1 181 000 |} Милли состав ([[2002]]): [[руслар]] — 48,9%, [[татарлар]] — 28,3%, [[башкортлар]] — 17,1%, [[украиннар]] — 1,2%, [[чуашлар]] — 1,0%.<ref>[https://www.webcitation.org/6HIrBpkf4?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/7ba81d004e64acd68cc5ef21f378d622/%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8+%D0%92%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%25 Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Башкортостан]{{ref-ru}}</ref> {{ Халык саны | Уфа }} {{ Халык саны | Уфа | д }} == Югары уку йортлары == Уфа шәһәренең уку йортлары 169 юнәлештә белгечләр әзерли. Әйдәүче югары уку йортлары: * [[Башкортстан дәүләт университеты]] * [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] * [[Уфа дәүләт нефть техника университеты]] * [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] * [[Башкортстан дәүләт педагогика университеты]] * [[Уфа дәүләт сәнгать институты]] республикада фәнни-педагогик кадрлар әзерләүче төп үзәкләр булып исәпләнәләр. == Театрлар == * [[Башкортстан дәүләт опера һәм балет театры]] * [[Башкорт дәүләт академия драма театры]] * [[Уфа дәүләт «Нур» татар театры]] * [[Башкортстан Рус дәүләт академия драма театры]] * [[Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры]] * [[Уфа яшь тамашачы театры]] * [[Курчак театры (Уфа)|Курчак театры]] == Икътисад == Уфада Русянең эре нефть эшкәртеү һәм химия заводлары урнашкан. Улар арасынды: [[Яңа-Уфа нефть эшкәртеү заводы]], [[Уфа нефть эшкәртеү заводы]], [[Уфаоргсинтез]], [[Уфанефтехим]]. == Транспорт == === Автомобиль транспорты === Шәһәр аша <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;"> [[М7 «Идел»|<span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М7</span> «Идел»]]</span> «Идел» ([[Мәскәү]] — [[Владимир]] — [[Түбән Новгород]] — [[Чабаксар]] — [[Казан]] — Уфа), [[М5 «Урал»|<span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М5</span> «Урал»]] «Урал» ([[Мәскәү]] — [[Рязань]] — [[Пенза]] — [[Самар]] — Уфа — [[Чиләбе]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold; font-color:white;">Р314</span> (Уфа — [[Стәрлетамак]] — [[Ырынбур]]) автоюллар баралар. === Тимер юл транспорты === ''Моны да карагыз: '''[[Уфа тимер юл вокзалы]]''''' Тимер юл Уфага [[1886 ел]]да килә. Уфада [[Куйбышев тимер юлы]]ның Башкорт бүлекчәсе идарәсе урнаша. == Уфада туган танылган шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q911. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20:үлем урыны}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1764" | 1764-12-06 | [[Петр Пекарски|Пөтр Пекарски]] | | | | data-sort-value="1853" | 1853-09-22<br/>1853-09-10 | Уфа |- | data-sort-value="1786" | 1786 | ''[[:d:Q135116617|Пеутлинг, Андрей Александрович]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1790" | 1790 | ''[[:d:Q65691175|Nikolai Ilyich Fyodorov]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1825" | 1825-03-07 | |- | data-sort-value="1791" | 1791-10-01 | [[Сергей Аксаков|Сергей Аксакыв]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="1859" | 1859-05-12 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1792" | 1792-10-11 | [[Александр Княжевич|Александр Кнәжевич]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872-03-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1794" | 1794 | ''[[:d:Q137592555|Княжевич, Николай Максимович]]'' | | | | data-sort-value="1852" | 1852 | [[Вена шәһәре|Вена]] |- | data-sort-value="1819" | 1819-02-14 | ''[[:d:Q50316761|Лазарев, Александр Васильевич]]'' | | | | No/unknown value | |- | data-sort-value="1829" | 1829-01-04<br/>1829-01-03 | [[Михаил Михайлов]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1865" | 1865-08-02 | ''[[:d:Q4207198|Kadaya]]'' |- | data-sort-value="1833" | 1833-10-21 | [[Николай Жуковский|Николай Жуковски]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895-04-28<br/>1895-05-11 | [[Женева]] |- | data-sort-value="1836" | 1836-04-11 | ''[[:d:Q97316261|Лаврентьева Софья Ивановна]]'' | ''[[:d:Q4425093|Смольный асылзат кызлар институты]]'' | ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1838" | 1838-02-26 | [[Владимир Жуковский|Владимир Жуковски]] | | [[адвокат]] | | data-sort-value="1899" | 1899-02-17 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1841" | 1841 | ''[[:d:Q55491902|Блохин Николай Кондратьевич]]'' | | ''[[:d:Q215536|сәүдәгәр]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>''[[:d:Q998550|bookseller]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918 | Уфа |- | data-sort-value="1842" | 1842 | ''[[:d:Q136986483|Adelaida Gavrilovna Šile]]'' | | [[язучы]] | | data-sort-value="1919" | 1919 | |- | data-sort-value="1848" | 1848-02-28 | [[Георгий Афанасьев|Георги Афанасьев]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-15 | [[Белград]] |- | data-sort-value="1852" | 1852-06-10 | [[Ибраһим Терегулов|Ибраһим Тереголыв]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | data-sort-value="1852" | 1852-05-09 | [[Николай Любимов|Николай Лүбимов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков университеты]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-02-20 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Григорий Гутоп]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917 | No/unknown value |- | data-sort-value="1853" | 1853 | ''[[:d:Q105522616|Władysław Molleson]]'' | | | | data-sort-value="1899" | 1899 | |- | data-sort-value="1854" | 1854-10-24 | [[Дмитрий Шуваев|Дмитри Шуваев]] | ''[[:d:Q4061516|Александр хәрби укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-12-19 | [[Липецк]] |- | data-sort-value="1855" | 1855-02-18 | [[Вера Тиманова]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-02-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1861" | 1861-08-28 | ''[[:d:Q115173978|Сергей Григорьевич Аксаков]]'' | | | | data-sort-value="1910" | 1910-11-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1862" | 1862-05-19 | [[Михаил Нестеров]] | ''[[:d:Q1949325|Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-10-18 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1863" | 1863-01-22 | [[Вячеслав Күгешев|Вәчеслав Күгешев]] | ''[[:d:Q4349855|Беренче кадет корпусы]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-08-30 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1864" | 1864 | ''[[:d:Q18036063|Aleksander Mohl]]'' | | ''[[:d:Q219477|мисиянир]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913 | [[Краков]] |- | data-sort-value="1864" | 1864 | ''[[:d:Q47453316|Новиков Аполлон Валентинович]]'' | ''[[:d:Q3577830|Николай атлы гаскәр укуханәсе]]'' | | | data-sort-value="1917" | 1917-06-18 | |- | data-sort-value="1866" | 1866-01-16 | ''[[:d:Q56670126|Sergey Timashev]]'' | ''[[:d:Q56670136|Уфимское духовное училище]]''<br/>''[[:d:Q4479076|Өфә руханилар семинариясе]]''<br/>''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-11-27 | [[Тум|Томск]] |- | data-sort-value="1867" | 1867-04-23<br/>1867 | [[Сергей Ильин (1867)|Сергей Ильин]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-07-13<br/>1914 | [[Пермь]] |- | data-sort-value="1869" | 1869-12-05 | [[Екатерина Кускова]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-12-22 | [[Женева]] |- | data-sort-value="1870" | 1870-07-18 | [[Илья Бондаренко]] | ''[[:d:Q1949325|Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе]]''<br/>[[Цюрихның югары техник мәктәбе|Эсвичрә федераль технология институты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-07-21 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1871" | 1871-02-22 | [[Елена Цветкова|Елена Светкова]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | data-sort-value="1929" | 1929 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1872" | 1872-07-22 | [[Николай Ивашинцов|Николай Ивашинсов]] | ''[[:d:Q2624043|Пажлар корпусы]]'' | [[офицер]] | | data-sort-value="1933" | 1933-06-18 | [[Белград]] |- | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q27990361|Arie Leib Shimoni-Mekler]]'' | | ''[[:d:Q2854916|оториноларинголог]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-03-31 | |- | data-sort-value="1873" | 1873 | ''[[:d:Q120969659|Michalina Ulanicka]]'' | | ''[[:d:Q482980|автор]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | [[Варшава]] |- | data-sort-value="1875" | 1875-02-10 | [[Җиһангир Абызгилдин]] | [[Хөсәения мәдрәсәсе]] | ''[[:d:Q3111753|religious person]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-06-17 | Уфа |- | data-sort-value="1876" | 1876-10-23 | [[Виктор Одинцов|Виктор Одинсов]] | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-21 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1877" | 1877-04-08 | ''[[:d:Q4277609|Ерми Малеев]]'' | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]'' | | | data-sort-value="1904" | 1904-03-31 | ''[[:d:Q11085373|Port Lüshun]]'' |- | data-sort-value="1877" | 1877-11-18 | [[Ибнеәмин Әхтәмов|Ибнеәмин Әхтәмев]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2874491|Prisyazhny Poverenny]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1878" | 1878-03-19 | [[Мария Костеловская]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-01-29 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1880" | 1880-05-09 | [[Ибраһим Әхтәмов|Ибраһим Әхтәмев]] | | [[хокук белгече]] | | | |- | data-sort-value="1880" | 1880-05-09 | ''[[:d:Q55102031|Ibragim Akhtyamov]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[адвокат]] | | data-sort-value="1936" | 1936-10-14 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1883" | 1883-11-24 | [[Иван Мещанинов (1883)|Иван Меччанинов]] | ''[[:d:Q4360209|Питырбур археология институты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''<br/>''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1884" | 1884-03-02 | [[Александр Заварицкий|Александр Заваритски]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-07-23 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1884" | 1884-12-25 | [[Александр Серебровский|Александр Серебровски]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-10 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1884" | 1884-07-25 | [[Әминә Сыртланова|Әминә Сыртланыва]] | | ''[[:d:Q47004387|theosophist]]'' | | No/unknown value | [[Франция]] |- | data-sort-value="1885" | 1885-02-21 | [[Әбүбәкер Терегулов]] | | [[хирург]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966-12-18 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1885" | 1885-01-23 | [[Леонид Пономарев|Леонид Пономарөв]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1140429|Дәүләт тарих музее]]''<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]] | data-sort-value="1962" | 1962-10-21 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1886" | 1886-04-05 | [[Иоасаф (Удалов)|Иоасаф]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-12-02 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1887" | 1887 | [[Михаил Казаков (1887)|Михаил Казаков]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-09-26 | [[Барнавыл]] |- | data-sort-value="1887" | 1887-11-24 | [[Витаутас Вилейшис|Витаутас Вилешис]] | | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-07-05 | [[Каунас]] |- | data-sort-value="1888" | 1888-08-30 | [[Александр Тюлькин|Александр Түлкин]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-03-18 | Уфа |- | data-sort-value="1889" | 1889-01-26 | [[Аркадий Бухов|Аркади Бухов]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-10-07 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1889" | 1889-02-01 | ''[[:d:Q124749450|Александр Евстафьевич Плетнёв]]'' | | | | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Самар]] |- | data-sort-value="1890" | 1890-04-10 | [[Юрий Ралль|Юри Ралль]] | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1892" | 1892-05-20 | [[Аввакум (Боровков)|Аввакум Боровков]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q161944|диякын]]''<br/>''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-10-15 | [[Сандармох]] |- | data-sort-value="1892" | 1892-08-08 | ''[[:d:Q28358648|Садовский Фёдор Титович]]'' | ''[[:d:Q58036807|Санкт-Петербург граждан инженерлары институты (1842-1917)]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1893" | 1893-07-18 | [[Николай Зарубин]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1893" | 1893-12-26 | [[Вивиан Итин]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1938" | 1938-10<br/>1938 | [[Новосибирск]] |- | data-sort-value="1894" | 1894-09-21 | [[Сәйфи Кудаш]] | [[«Галия» мәдрәсәсе]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1993" | 1993-06-29<br/>1993-06-26 | Уфа |- | data-sort-value="1894" | 1894-03-06 | [[Сәхибгәрәй Сәетгалиев]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-10-29 | |- | data-sort-value="1894" | 1894-09-19 | ''[[:d:Q16408145|Boris Kaljuveri]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-07-07 | |- | data-sort-value="1895" | 1895-12-26 | [[Здҗислав Рытел]] | ''[[:d:Q1718656|Варшау политехника институты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q1718656|Варшау политехника институты]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-10-18 | [[Варшава]] |- | data-sort-value="1895" | 1895 | ''[[:d:Q109453270|Victor Arsenievich Kruse]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Самар]] |- | data-sort-value="1896" | 1896-11-13 | [[Дмитрий Яблоков|Дмитри Яблоков]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1993" | 1993-02-18 | [[Тум|Томск]] |- | data-sort-value="1896" | 1896-11-18 | ''[[:d:Q48855148|Władysław Kondratowicz]]'' | | | | data-sort-value="1964" | 1964 | [[Вроцлав|Вротслав]] |- | data-sort-value="1897" | 1897 | ''[[:d:Q107296329|Сәлимйәнов Хәбит]]'' | | ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-09-19 | ''[[:d:Q2473471|Berezna]]'' |- | data-sort-value="1898" | 1898-12-02 | ''[[:d:Q57243650|Ivan Duvanin]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-10-20 | [[Тула]] |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-04 | ''[[:d:Q9733789|Mark Tkachyov]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | data-sort-value="1937" | 1937-09-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Зөһрә Баембәтова|Зөһрә Баембәтева]] | | | | data-sort-value="1986" | 1986-12-08 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1900" | 1900-10-08 | [[Игорь Плаксин]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q4201480|Тау эше институты]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-15 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1900" | 1900-03-08 | [[Николай Пономарев|Николай Пономарөв]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-18 | [[Ковров]] |- | data-sort-value="1900" | 1900-03-27 | ''[[:d:Q65333724|Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы]]'' | | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1901" | 1901-09-06 | ''[[:d:Q4078570|Николай Барсов]]'' | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-10-01 | Уфа |- | data-sort-value="1902" | 1902-08-19 | [[Борис Гудзь]] | ''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q2314719|разведчик]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-27 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-30 | [[Александр Иванов (1902)|Александр Иванов]] | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1225716|орнитолог]]'' | ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-09-25 | |- | data-sort-value="1902" | 1902-05-07 | ''[[:d:Q42408517|Александр Брянский]]'' | | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | No/unknown value | |- | data-sort-value="1902" | 1902 | ''[[:d:Q97344295|Вайднер, Валентин Оттович]]'' | | | | data-sort-value="1938" | 1938-04-26 | |- | data-sort-value="1903" | 1903-02-26 | [[Әхмәт Фәйзи]] | | ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-08-11 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1904" | 1904-02-15 | [[Петр Иванов (1904)|Пөтр Иванов]] | | | | data-sort-value="1945" | 1945-04-09 | [[Чехословакия]] |- | data-sort-value="1904" | 1904-03-05 | [[Алексей Посконов]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | | | data-sort-value="1969" | 1969-03-13 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1904" | 1904-09-21 | ''[[:d:Q16450234|Edvardas Ganusauskas]]'' | [[Каунас декоратив-гамәли сәнгать институты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-12-17 | |- | data-sort-value="1905" | 1905-08-11 | [[Ольга Венде]] | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970 | [[Смоленск]] |- | data-sort-value="1905" | 1905-10-16 | [[Михаил Иванов (1905)|Михаил Иванов]] | | [[инженер]] | | data-sort-value="1974" | 1974-09-28 | Уфа |- | data-sort-value="1905" | 1905-09-17 | ''[[:d:Q134316566|Любовь Студнева]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-06-20 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1906" | 1906-11-18 | [[Александр Домрачев|Александр Домрачов]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-01-26 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1906" | 1906-12-12 | ''[[:d:Q4224523|G. I︠A︡. Kli︠a︡va]]'' | | [[галим]] | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Рига]] |- | data-sort-value="1906" | 1906-04-26 | [[Әминә Бәхтизина]] | | | | data-sort-value="1997" | 1997 | [[Бохара]] |- | data-sort-value="1906" | 1906-03-13 | ''[[:d:Q120279100|Иванов, Вячеслав Вениаминович]]'' | | | | data-sort-value="1969" | 1969-04-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1907" | 1907-07-09 | [[Юлия Нейман]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-02-05 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1907" | 1907-03-30 | [[Ярослав Скульски|Ярослав Скулски]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-07-22 | [[Варшава]] |- | data-sort-value="1907" | 1907-12-29 | ''[[:d:Q24229219|Виктор Заурыев]]'' | | | | data-sort-value="1976" | 1976-03-14 | |- | data-sort-value="1907" | 1907 | ''[[:d:Q55654214|Мурзов, Александр Иванович]]'' | | | | data-sort-value="1993" | 1993 | [[Магнитогорск]] |- | data-sort-value="1907" | 1907-12-04 | ''[[:d:Q127690209|Николай Степанович Полюдов]]'' | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-10-23 | |- | data-sort-value="1908" | 1908-03-11 | [[Виктор Завриев]] | | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-03-14 | [[Минск]] |- | data-sort-value="1908" | 1908-12-30 | ''[[:d:Q21640168|Борис Каччеев]]'' | | [[офицер]] | | data-sort-value="1989" | 1989-07-14 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | data-sort-value="1908" | 1908-02-25 | [[Александр Ратомски]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-03-29 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | data-sort-value="1908" | 1908-01-11 | ''[[:d:Q137753446|Виктор Григорьевич Завриев]]'' | | | | data-sort-value="1976" | 1976-03-14 | [[Минск]] |- | data-sort-value="1909" | 1909-05-13 | [[Дмитрий Осипов|Дмитри Осипов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-23 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1909" | 1909-01-07 | [[Иван Поляков (1909)|Иван Поләков]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[Гыйльми хезмәткәр]] | ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]''<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1909" | 1909-04-13 | ''[[:d:Q64156403|Віктар Паўлавіч Суслаў]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q592110|Minsk Tractor Works]]''<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4082743|Беларус дәүләт аграр техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q17093927|Minsk motorcycle-bicycle factory]]''<br/>''[[:d:Q1983444|Урал авыр машиналар төзелеше заводы]]''<br/>''[[:d:Q2378739|Kharkiv Tractor Plant]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-06-19 | |- | data-sort-value="1909" | 1909-11-03 | ''[[:d:Q107338045|Ермолаев Дмитрий Александрович]]'' | | ''[[:d:Q20920693|chief manager]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980 | Уфа |- | data-sort-value="1910" | 1910-07-24 | [[Владимир Андреев]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-10-24 | ''[[:d:Q18406699|Oktyabrsky]]'' |- | data-sort-value="1910" | 1910-03-05 | [[Александр Кобелев]] | | | | data-sort-value="1975" | 1975-10-14 | Уфа |- | data-sort-value="1910" | 1910-09-25 | [[Александр Степанов (1910)|Александр Степанов]] | | | | data-sort-value="1991" | 1991-05-10 | Уфа |- | data-sort-value="1910" | 1910-11-27 | [[Нина Павлова (1910)|Нина Павлова]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | No/unknown value | No/unknown value |- | data-sort-value="1910" | 1910-03-28 | [[Борис Петров (1910)|Борис Петров]] | | | | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Ырынбур]] |- | data-sort-value="1910" | 1910 | ''[[:d:Q107169342|Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы]]'' | | | | data-sort-value="1942" | 1942-07-22 | [[Курск өлкәсе]] |- | data-sort-value="1910" | 1910 | ''[[:d:Q107344587|Зәбиров Баҡый Зариф улы]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1910" | 1910-11-27 | ''[[:d:Q107481733|Ғафуров Әнүәр Ғәбделмәжит улы]]'' | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1977" | 1977-07-06 | Уфа |- | data-sort-value="1911" | 1911-05-20 | [[Лев Гецкин|Лев Гескин]] | | [[галим]] | | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | [[Үскәмән]] |- | data-sort-value="1911" | 1911-12-24 | [[Рауль Гомәров|Рауль Гомәрев]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-08-15 | Уфа |- | data-sort-value="1911" | 1911-07-11 | [[Семен Эйдинов|Семөн Эйдинов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-01-23 | [[Магнитогорск]] |- | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Владимир Комаров]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q88190406|party official]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-12-28 | Уфа |- | data-sort-value="1912" | 1912-10-21 | [[Фәйзи Гаскәров|Фәйзи Гаскәрев]] | | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-06-18 | Уфа |- | data-sort-value="1912" | 1912-03-16 | [[Елизавета Мукасей|Елизавета Мукосей]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-09-19 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1912" | 1912 | [[Николай Попов (1912)|Николай Попов]] | | | | data-sort-value="1943" | 1943-08-28 | ''[[:d:Q4297668|Мыхайливка-Перша]]'' |- | data-sort-value="1912" | 1912-12-13 | [[Константин Кузнецов|Константин Кузнесов]] | ''[[:d:Q4406398|Самар дәүләт архитектура төзелеш университеты]]'' | [[инженер]] | | data-sort-value="1996" | 1996-05-02 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1912" | 1912-04-23 | ''[[:d:Q112989536|Nikolay Petrovich Golubev]]'' | | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-02-17 | [[Самар]] |- | data-sort-value="1913" | 1913-07-13 | [[Виктор Хохряков|Виктор Хохрәков]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Башкорт дәүләт академия драма театры]]<br/>''[[:d:Q4496348|Харкау драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4304131|Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-09-20 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1913" | 1913-10-04 | [[Әнвәр Бикчәнтәев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-05-18 | Уфа |- | data-sort-value="1913" | 1913-03-07 | ''[[:d:Q16708992|Тюнев, Евгений Иванович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-01-07 | |- | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q107250939|Сидорович Яков Николаевич]]'' | | ''[[:d:Q1785974|моторлы транспорт йөртүчесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q107265716|Суханов Николай Алексеевич]]'' | | ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q107363152|Сафуанов Әхмәт Вилдан улы]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1913" | 1913-12-04 | ''[[:d:Q134986722|Vsevolod Generalov]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-11-15 | |- | data-sort-value="1914" | 1914-12-24 | [[Нина Анисифорова]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | Уфа |- | data-sort-value="1914" | 1914-02-02 | [[Геннадий Краузе|Геннади Краузе]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | | | data-sort-value="1980" | 1980-08-22 | [[Колпино]] |- | data-sort-value="1915" | 1915-08-26 | [[Людмила Калинина|Лүдмила Калинина]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-06-24 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1915" | 1915-08-15 | [[Александр Кузнецов (1915)|Александр Кузнесов]] | | [[язучы]] | | data-sort-value="1991" | 1991-02-11 | Уфа |- | data-sort-value="1915" | 1915-11-28 | ''[[:d:Q55106350|Созинов, Валентин Дмитриевич]]'' | | | | data-sort-value="1997" | 1997 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1915" | 1915-04-19 | ''[[:d:Q95578397|Galina Vasilievna Andreenko]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-05-02 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1915" | 1915-09-26 | ''[[:d:Q113153543|Weronika Ignatowicz]]'' | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-11-26 | |- | data-sort-value="1916" | 1916-10-05 | [[Мидхәт Шакиров|Мидхәт Шакирыв]] | | ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-05-01 | Уфа |- | data-sort-value="1916" | 1916-01-08 | [[Георгий Гудков|Георги Гудков]] | | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995 | Уфа |- | data-sort-value="1917" | 1917-06-27 | [[Владимир Гречишников]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958-08-15 | [[Снежинск]] |- | data-sort-value="1917" | 1917-11-07 | [[Геннадий Попов (1917)|Геннади Попов]] | | [[галим]] | | data-sort-value="1976" | 1976-05-24 | [[Екатеринбург]] |- | data-sort-value="1917" | 1917-05-27 | [[Галина Зверева]] | | [[галим]] | | data-sort-value="2001" | 2001-01-11 | No/unknown value |- | data-sort-value="1917" | 1917-08-11 | [[Анатолий Ерошин|Анатоли Ерошин]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1970" | 1970-07-28 | Уфа |- | data-sort-value="1917" | 1917-12-05 | [[Әхим Кәримов]] | ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-28 | Уфа |- | data-sort-value="1918" | 1918-04-19 | [[Георгий Ветошников|Георги Ветошников]] | | | | data-sort-value="1946" | 1946-03-09 | [[Бакы]] |- | data-sort-value="1918" | 1918-09-02 | ''[[:d:Q12097183|Горюхіна Надія Олександрівна]]'' | ''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-10-29 | |- | data-sort-value="1918" | 1918-08-25 | ''[[:d:Q12647542|Aleksandras Liudvikas Viršila]]'' | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1944" | 1944-12-16 | |- | data-sort-value="1918" | 1918-06-23 | [[Владимир Черкасов (1918)|Владимир Черкасов]] | | | | data-sort-value="1943" | 1943-10-22 | ''[[:d:Q1952845|Лоев районы]]'' |- | data-sort-value="1918" | 1918-04-14 | [[Юрий Ландо|Юри Ландо]] | ''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-05-24 | No/unknown value |- | data-sort-value="1918" | 1918-08-19 | [[Артем Статкевич|Артөм Статкевич]] | ''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-06-20 | [[Днипро]] |- | data-sort-value="1918" | 1918-12-23 | [[Анатолий Лифшиц|Анатоли Лифшитс]] | | [[галим]] | | data-sort-value="2017" | 2017-07-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q107352639|Сиражетдинов Харас Латип улы]]'' | | ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-02-04 | [[Луганск өлкәсе]] |- | data-sort-value="1918" | 1918-09-19 | ''[[:d:Q109337115|Васильєв Олег Борисович]]'' | ''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014 | [[Киев]] |- | data-sort-value="1918" | 1918-10-29 | [[Зәйнәп Гыйләҗетдинова]] | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]''<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-02 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1918" | 1918-09-18 | ''[[:d:Q132159814|Куприянова Маргарита Николаевна]]'' | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-01-03 | Уфа |- | data-sort-value="1919" | 1919-08-10 | [[Ксения Семенова|Ксения Семөнова]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q783906|невролог]]''<br/>[[профессор]] | ''[[:d:Q913157|Психиатрия һәм наркология федераль медицина тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q4310646|РТФАнең педиатрия фәнни-тикшеренү институты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-10-06 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1920" | 1920-11-26 | [[Наталья Ковшова]] | | [[мәргән]] | | data-sort-value="1942" | 1942-08-14 | [[Бөек Новгород]] |- | data-sort-value="1920" | 1920-09-29 | [[Булат Гыйззәтуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1921" | 1921-09-29 | [[Григорий Свирский|Григори Свирски]] | | [[язучы]] | | data-sort-value="2016" | 2016 | |- | data-sort-value="1921" | 1921-03-27 | [[Йокубас Минкәвичүс]] | ''[[:d:Q1260087|Šiauliai Gymnasium]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-05-05 | [[Vilnius|Вилнүс]] |- | data-sort-value="1921" | 1921-04-12 | ''[[:d:Q18045037|Nina Iosifovna Savonenko]]'' | | | | data-sort-value="1994" | 1994-02-25 | [[Гатчина]] |- | data-sort-value="1921" | 1921-02-09 | [[Лия Шакирова|Лия Шакирыва]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-29 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q112435026|G. V. (Georgiĭ Vasilʹevich) Krasnov]]'' | | ''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008 | |- | data-sort-value="1922" | 1922-03-14 | [[Алексей Асеев]] | | | | data-sort-value="1980" | 1980-05-10 | [[Красноярск]] |- | data-sort-value="1922" | 1922-02-12 | ''[[:d:Q4405898|Grigoriy Salmanov]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-04-03 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1922" | 1922-02-01 | [[Геннадий Киселев|Геннади Киселөв]] | | | | data-sort-value="1979" | 1979-05-16 | [[Омск]] |- | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q107212808|Садиҡов Хәмзә Әғләм улы]]'' | | ''[[:d:Q34973205|Yezdovoy]]'' | | | |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-16 | [[Леонид Круль]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-10-08 | Уфа |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-14 | [[Зәйтүнә Нәсретдинова|Зәйтүнә Нәсертдинева]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-10-01 | Уфа |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-29 | [[Алексей Яковлев (1923)|Алексей Яковлев]] | | [[офицер]] | | data-sort-value="1990" | 1990-04-05 | Уфа |- | data-sort-value="1923" | 1923-11-21 | [[Михаил Едренкин|Михаил Едрөнкин]] | | | | data-sort-value="1970" | 1970-10-31 | Уфа |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-17 | [[Юрий Симонов|Юри Симонов]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="2019" | 2019-08-14 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-01-08 | ''[[:d:Q15965879|Γιούρι Πιτσούγκιν]]'' | | | | data-sort-value="2000" | 2000-02-03 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-05 | [[Фәүзи Саттаров|Фәүзи Саттарыв]] | | | | data-sort-value="1996" | 1996-07-28 | Уфа |- | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q65334737|Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-10 | [[Тамара Ходайбирдина]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-04-27 | |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-21 | ''[[:d:Q89190483|Lyudmila Aleynikova]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | ''[[:d:Q4331464|Одесса милли медицина университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-05-17 | [[Одесса]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-31 | ''[[:d:Q111548989|Klara Koch]]'' | | | | data-sort-value="1982" | 1982-11-04 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1923" | 1923-04-18 | ''[[:d:Q116173082|Yuliia Ukader]]'' | ''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008 | |- | data-sort-value="1924" | 1924-11-21 | [[Елена Мухина]] | | ''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q12713481|эшче]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-08-05 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1924" | 1924-07-12 | [[Иван Князев|Иван Кнәзев]] | | | | data-sort-value="1999" | 1999-11-13 | [[Светлоград]] |- | data-sort-value="1924" | 1924-11-24 | [[Петр Попов (1924)|Пөтр Попов]] | | [[офицер]] | | data-sort-value="1991" | 1991-07-09 | [[Башкортстан]] |- | data-sort-value="1924" | 1924-03-01 | [[Мәхмүт Рәфыйков|Мәхмүт Рәфыйкыв]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-10-04 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-29 | [[Гений Панков|Гени Панков]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="1994" | 1994-11-26 | Уфа |- | data-sort-value="1924" | 1924-12-11 | ''[[:d:Q55116676|Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы]]'' | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | |- | data-sort-value="1924" | 1924-07-03 | [[Ләйлә Байтирәкева]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-31 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1924" | 1924-08-31 | ''[[:d:Q106777210|Леонид Леонидович Фёдоров]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]'' | | | |- | data-sort-value="1924" | 1924-10-02 | ''[[:d:Q107295498|Сәйфетдинов Рифҡәт Ғилман улы]]'' | | ''[[:d:Q31694932|Элемтәсе ауылы]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-08-29 | |- | data-sort-value="1924" | 1924-11-05 | ''[[:d:Q111723775|Фоменков Михаил Петрович]]'' | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[укытучы]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | data-sort-value="2004" | 2004-01-22 | Уфа |- | data-sort-value="1925" | 1925-11-07 | [[Мәхмүт Әминев]] | | | | data-sort-value="1984" | 1984-01-27 | Уфа |- | data-sort-value="1925" | 1925-09-04 | [[Рәшит Нурмөхәммәтов|Рәшит Нурмөхәммәтев]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-08-23 | Уфа |- | data-sort-value="1925" | 1925-04-30 | [[Морат Рәхимкулов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-04 | Уфа |- | data-sort-value="1926" | 1926-05-03 | [[Георгий Мосолов|Георги Мосолов]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-03-17 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1926" | 1926-09-25 | [[Әмир Арысланов|Әмир Арысланыв]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-02-23 | Уфа |- | data-sort-value="1926" | 1926-04-05 | [[Сергей Лобастов]] | | ''[[:d:Q17405793|спорт йөрешчесе]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-01-06 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1926" | 1926-02-03 | [[Нинель Юлтыева|Нинель Юлтый]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-11-23 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1926" | 1926-10-13 | [[Глеб Максимов]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2001" | 2001-08-26 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1926" | 1926-12-12 | [[Нина Немцева|Нина Немсева]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-07-13 | [[Дүсселдорф]] |- | data-sort-value="1926" | 1926 | ''[[:d:Q98085236|Зотов, Владимир Михайлович]]'' | | | | data-sort-value="2018" | 2018-01-19 | [[Түбән Новгород]] |- | data-sort-value="1927" | 1927-04-11 | [[Алексей Кузнецов (1927)|Алексей Кузнесов]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-11-04 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1927" | 1927-11-14 | [[Геральд Матюшин|Геральд Матүшин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-08-07 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1927" | 1927-10-09 | [[Празат Исәнбәт]] | | | | | |- | data-sort-value="1927" | 1927-02-25 | [[Гүзәл Сөләйманова (1927)|Гүзәл Сөләйманыва]] | [[Рус балеты академиясе]] | | | data-sort-value="1969" | 1969-04-14 | Уфа |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-10 | [[Игорь Бойчев]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q688603|инженер-технолог]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-07-14 | Уфа |- | data-sort-value="1927" | 1927-04-01 | [[Булат Баишев]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-07-14 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1927" | 1927-03-16 | ''[[:d:Q62070547|Исхаҡова Ләйлә Хәбибулла ҡыҙы]]'' | | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-03-29 | [[Тольятти]] |- | data-sort-value="1928" | 1928-06-04 | [[Глеб Сергеев]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020 | |- | data-sort-value="1928" | 1928-03-16 | ''[[:d:Q97659748|Воробьёв Борис Иванович]]'' | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-11 | |- | data-sort-value="1928" | 1928-04-28 | ''[[:d:Q109491243|Тур, Евгений Яковлевич]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-21 | [[Түбән Новгород]] |- | data-sort-value="1929" | 1929-09-12 | [[Яков Бергер]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201389|Institute of China and Contemporary Asia of the Russian Academy of Sciences]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-12-31 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1929" | 1929-01-11 | ''[[:d:Q20098093|Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1997" | 1997-09-04 | Уфа |- | data-sort-value="1929" | 1929-03-19 | ''[[:d:Q21089145|Konstantin Berezovsky]]'' | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-06-24 | [[Пермь]] |- | data-sort-value="1929" | 1929-09-22 | ''[[:d:Q70248012|Куликов, Евгений Васильевич]]'' | | | | data-sort-value="1997" | 1997-04-18 | Уфа |- | data-sort-value="1930" | 1930-09-15 | [[Рафаил Гәрәев]] | | | | data-sort-value="2010" | 2010-01-11 | Уфа |- | data-sort-value="1930" | 1930-06-03 | [[Нина Бызина]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | [[Башкортстан дәүләт опера һәм балет театры|Башкорт дәүләт опера һәм балет театры]] | data-sort-value="2024" | 2024-04-20 | |- | data-sort-value="1931" | 1931-05-15 | [[Рәис Нугаев]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1931" | 1931-06-06 | [[Ришат Болгаков|Ришат Болгакыв]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-02-23 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1931" | 1931-02-08 | [[Майя Таһирова|Мая Таһирыва]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-06-09 | Уфа |- | data-sort-value="1932" | 1932-08-04 | [[Айрат Ишмөхәммәтов]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4304061|Николай Васильевич Склифосовский исемендәге Мәскәү шәһәр ашыгыч ярдәм фәнни-тикшеренү институты]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-02-29 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1932" | 1932-06-18 | [[Владимир Матвеев (1932)|Владимир Матвеев]] | | [[галим]] | | data-sort-value="1989" | 1989-10-21 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1932" | 1932-09-21 | [[Юрий Дудорин|Юри Дудорин]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-02-06 | Уфа |- | data-sort-value="1932" | 1932-06-13 | [[Рамил Хәкимов|Рамил Хәкимев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1999" | 1999-06-29 | Уфа |- | data-sort-value="1932" | 1932-03-10 | ''[[:d:Q62713716|Кротков, Вячеслав Владимирович]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | | | data-sort-value="2007" | 2007-09-15 | |- | data-sort-value="1932" | 1932-07-10 | ''[[:d:Q97571149|Алкснэ Арнольд Эдуардович]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-11-21 | [[Кривой Рог]] |- | data-sort-value="1933" | 1933-07-26 | [[Игорь Плеханов]] | | ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-08-02 | Уфа |- | data-sort-value="1933" | 1933-10-29 | [[Рим Әхмәтов|Рим Әхмәтев]] | | [[язучы]] | | data-sort-value="2017" | 2017-01-25 | Уфа |- | data-sort-value="1933" | 1933-09-09 | [[Сергей Викулов]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-16 | |- | data-sort-value="1933" | 1933-02-20 | ''[[:d:Q46227417|Galina Parfeňjevna Neščimenko]]'' | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]'' | ''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]'' | | |- | data-sort-value="1933" | 1933-01-31 | ''[[:d:Q70254890|Сторожев, Анатолий Дмитриевич]]'' | | | | data-sort-value="2007" | 2007 | |- | data-sort-value="1933" | 1933-02-20 | ''[[:d:Q140643045|Нещименко, Галина Парфеньевна]]'' | | [[галим]] | ''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-03-22 | |- | data-sort-value="1934" | 1934-02-07 | [[Адоль Хәмзин]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1934" | 1934-05-12 | [[Георгий Кацерик]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2020" | 2020-12-26 | Уфа |- | data-sort-value="1934" | 1934-05-01 | ''[[:d:Q107510046|Farid Szajnurov]]'' | | ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-09-12 | Уфа<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] |- | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q112473968|Lev Borisovič Jevgrafov]]'' | | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021 | |- | data-sort-value="1934" | 1934-10-01 | ''[[:d:Q135963761|Grigory Ivanovich Vasyuk]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q15253558|активист]]'' | | | |- | data-sort-value="1935" | 1935-03-22 | [[Анатолий Алексеев|Анатоли Алексеев]] | ''[[:d:Q12123119|Faculty of Mechanics and Mathematics, Taras Shevchenko National University of Kyiv]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201543|Glushkov Institute of Cybernetics]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-06-21 | [[Киев]] |- | data-sort-value="1935" | 1935-07-31 | [[Виталий Корнилов|Витали Корнилов]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997-09-25 | [[Новоуральск]] |- | data-sort-value="1935" | 1935-09-30 | ''[[:d:Q140036581|Ковалёв, Станислав Романович]]'' | ''[[:d:Q4258182|Ленинград сынлы сәнгать укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-06-02 | [[Пермь]] |- | data-sort-value="1936" | 1936-03-29 | [[Вера Баева]] | ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-02-23 | [[Юрий Краузе|Юри Краузе]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2022" | 2022-02-27 | ''[[:d:Q1780477|Kommunarka]]'' |- | data-sort-value="1936" | 1936-09-09 | [[Гөлли Мөбәрәкова|Гөлли Мөбәрәкева]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Башкорт дәүләт академия драма театры]] | data-sort-value="2019" | 2019-02-20 | Уфа |- | data-sort-value="1936" | 1936-06-02 | [[Эрнст Сәетов|Ирныс Сәетев]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-03-04 | Уфа |- | data-sort-value="1936" | 1936-10-09 | [[Сөмбәт Закиров|Сөмбәт Закирыв]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-10-16 | [[Вил Еникиев]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-10-23 | ''[[:d:Q109120522|Коваль Юрий Никифорович]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 | Уфа |- | data-sort-value="1937" | 1937-10-04 | [[Сергей Ермаков]] | ''[[:d:Q4397988|Россия ачык транспорт академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | [[Борис Миркин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2017" | 2017-08-09 | Уфа |- | data-sort-value="1937" | 1937-12-02 | [[Юрий Ракша|Юри Ракша]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-09-01 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1937" | 1937-07-27 | [[Ринарт Сөләйманов|Ринарт Сөләйманыв]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q17486376|атучы спортсмен]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1937" | 1937-12-21 | [[Риян Бикчәнтәев]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1992" | 1992 | Уфа |- | data-sort-value="1937" | 1937-05-11 | ''[[:d:Q30345919|Мифтахетдинов]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-11-04 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1937" | 1937-07-30 | [[Игорь Мищенко|Игорь Мичченко]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[галим]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | data-sort-value="2020" | 2020-06-21 | |- | data-sort-value="1937" | 1937-08-28 | ''[[:d:Q48963239|Valeriy Ilichiev]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''<br/>''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="2013" | 2013-05-18 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1937" | 1937-02-27 | ''[[:d:Q96632027|Моряков Юрий Петрович]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-03-05 | [[Баймак районы]] |- | data-sort-value="1937" | 1937-08-01 | ''[[:d:Q100166274|Зинковский Валерий Михайлович]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1937" | 1937-08-31 | ''[[:d:Q109487634|Шлычков Валерий Иванович]]'' | | | | data-sort-value="2014" | 2014-08-26 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1938" | 1938-02-11 | [[Рима Әсфәндиярова|Римма Әсфәндиярева]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-06-09 | [[Тула]] |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-20 | [[Фирдәвес Нәфыйкова|Фирдәвес Нәфыйкыва]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-01-26 | Уфа |- | data-sort-value="1938" | 1938-05-06 | [[Лев Шерстенников]] | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | ''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938-07-28 | [[Әлмирә Янбухтина]] | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | Уфа |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-19 | [[Вячеслав Янченко|Вәчеслав Янченко]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938-09-10 | [[Ирина Шабанова]] | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-09-02 | [[Удмуртия]] |- | data-sort-value="1938" | 1938-06-29 | [[Вениамин Йофе]] | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-04-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1938" | 1938-07-21 | [[Василий Бледных|Васили Бледных]] | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-05-20 | [[Чиләбе]] |- | data-sort-value="1938" | 1938-02-21 | ''[[:d:Q51450762|Marat Zakievitsj Nafikov]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-01 | ''[[:d:Q124771506|Исаева, Фия Абдулбариевна]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-10-02 | |- | data-sort-value="1939" | 1939-03-15 | [[Владимир Соколов]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-01-11 | [[Омск]] |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-06 | [[Юрий Медведев (1939)|Юри Медведев]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-07-25 | |- | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 | ''[[:d:Q16635425|Robert Gazizov]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]<br/>[[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-06-30 | [[Юрий Антипин|Юри Антипин]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[галим]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-06 | Уфа |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-08 | [[Станислав Кирсанов]] | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-08-23 | [[Новосибирск]] |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-12 | [[Виктор Григорьев (1939)|Виктор Григорьев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-01 | [[Дамир Еникиев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-03-15 | [[Тәнзилә Килдебәкова]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-02 | Уфа |- | data-sort-value="1939" | 1939-11-22 | ''[[:d:Q111781797|Ғимранов Эрнст Ғайса улы]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>[[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-08-08 | ''[[:d:Q121288149|Светлана Шаһиәхмәтова]]'' | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q4685922|adult educator]]'' | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-05-14 | ''[[:d:Q124281656|Valentina Ritsing]]'' | ''[[:d:Q18626265|Tartu Adult Secondary School]]''<br/>''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q50995749|спорт белән бәйле кеше]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="2021" | 2021-11-11 | [[Тарту]] |- | data-sort-value="1939" | 1939-04-28 | [[Марат Рамазанов|Рамазанов Марат Давыт улы]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]] | [[Россия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге|Русия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-15 | Уфа |- | data-sort-value="1940" | 1940-08-12 | [[Эдуард Габдуллин|Идуарт Габдуллин]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-06-08 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1940" | 1940-10-19 | [[Альберт Галиев]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | ''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q1433237|РФА Космик тикшеренүләр институты]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-09-12 | |- | data-sort-value="1940" | 1940-04-09 | [[Валентина Сорокина (1940)|Валентина Сорокина]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | [[Башкорт дәүләт сәнгать музее]] | | |- | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q18084471|Boris Bondarenko]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q327029|механик]]''<br/>''[[:d:Q50997373|fitter]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1940" | 1940-04-07 | [[Владимир Борман]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-01-12 | Уфа |- | data-sort-value="1940" | 1940-03-29 | [[Геннадий Максимов (1940)|Геннади Максимов]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-08-23 | ''[[:d:Q24351040|Mikhail Rabinovich]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-01-09 | Уфа |- | data-sort-value="1940" | 1940-04-18 | [[Элеонора Ишмаева|Илиянура Ишмаева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-07-08 | [[Халидә Багданова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-03-11 | [[Альда Вәлиева]] | | | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-07-14 | [[Илгиз Абдуллин]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[галим]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-18 | Уфа |- | data-sort-value="1940" | 1940-09-10 | ''[[:d:Q100194554|Егоров Игорь Владимирович]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-01-06 | [[Айрат Мәмлиев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-09-22 | [[Флорида Кудашева]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-10 | Уфа |- | data-sort-value="1941" | 1941-09-03 | [[Сергей Довлатов]] | ''[[:d:Q15298898|School # 206]]''<br/>''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]'' | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1039099|икыскурия йөртүче]]''<br/>''[[:d:Q1155838|корреспондент]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-08-24 | [[Нью-Йорк]] |- | data-sort-value="1941" | 1941-11-27 | [[Александр Ишин]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-04-21 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1941" | 1941-09-13 | [[Алексей Королевский|Алексей Королевски]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08-18 | Уфа |- | data-sort-value="1941" | 1941-01-21 | [[Айрат Кәримов (1941)|Айрат Кәримев]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | [[композитор]] | | data-sort-value="2016" | 2016-05-11 | Уфа |- | data-sort-value="1941" | 1941-09-21 | [[Вардван Варжапетян|Вардван Варжапетән]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-10-19 | [[Лилия Кәлимуллина]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-02-18 | ''[[:d:Q111752850|Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-22 | Уфа |- | data-sort-value="1941" | 1941-09-28 | ''[[:d:Q123577571|Эльміра Дзянісаўна Муратава]]'' | ''[[:d:Q4469711|Үзбәк дәүләт җиһан телләре университеты]]'' | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4469711|Үзбәк дәүләт җиһан телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q25528665|Kokand state pedagogical institute after Mukimi]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-08-02 | |- | data-sort-value="1941" | 1941-05-10 | [[Рөстәм Габәшев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-02 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1941" | 1941-10-04 | ''[[:d:Q131438234|Dina Gradova]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]'' | ''[[:d:Q3287172|Saint Petersburg Manege]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-02-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-04-29 | [[Йон Эрпенбек]] | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q14906342|биофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-03-12 | ''[[:d:Q4139031|Валериан Гитин]]'' | | [[язучы]] | | data-sort-value="2011" | 2011-11-16 | [[Харьков]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-28 | [[Николай Чаругин]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-09-23 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-05-18 | ''[[:d:Q70254542|Pavel Bogolyubov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-12-15 | [[Дубна]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-19 | [[Евгений Алёхин]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q10334684|public health physician]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-20 | Уфа |- | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | ''[[:d:Q4082128|Белобоков, Александр Борисович]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-11-12 | |- | data-sort-value="1943" | 1943-07-09 | [[Сергей Комиссаренко]] | ''[[:d:Q56355836|Kyiv State Medical Institute]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q4201442|Palladin Institute of Biochemistry]]''<br/>''[[:d:Q12131981|Institute of biology of the Taras Shevchenko National University of Kyiv]]'' | | |- | data-sort-value="1943" | 1943-04-28 | ''[[:d:Q12139152|Патлашенко Євген Олександрович]]'' | | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]'' | | | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-31 | [[Юрий Чекранов|Юри Чекранов]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1943" | 1943-06-14 | [[Борис Вознюк|Борис Вознүк]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-10 | [[Владимир Данилов]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]'' | | |- | data-sort-value="1943" | 1943-09-05 | ''[[:d:Q65334291|Вәлиев Марат Дәүләт улы]]'' | | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q107493216|Yuri Chekranov]]'' | | ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-12-16 | Уфа |- | data-sort-value="1943" | 1943-01-20 | ''[[:d:Q109286448|Бәхтизин Рәүеф Заһит улы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2025" | 2025-09-10 | |- | data-sort-value="1944" | 1944-09-12 | [[Владимир Спиваков]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-03-18 | [[Борис Соколов (1944)|Борис Соколов]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[композитор]] | | data-sort-value="2022" | 2022-02-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Владимир Тольц|Владимир Тольс]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-10-28 | ''[[:d:Q16636586|Эдуард Һетмански]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-08-14 | [[Шамил Заһидуллин]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-09-13 | ''[[:d:Q51668488|Евгений Алексеевич Пантелеев]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | | data-sort-value="2025" | 2025-12-08 | |- | data-sort-value="1944" | 1944-03-05 | ''[[:d:Q58694120|Суфия Күсимова]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]'' | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-05-04 | [[Валерий Яковлев|Валери Яковлев]] | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-01-19 | [[Розалия Низаметдинова]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-03 | [[Рифкать Шакиров|Рифхәт Шакирыв]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1945" | 1945-01-02 | [[Игорь Закиров|Игорь Закирев]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | | | |- | data-sort-value="1945" | 1945-09-09 | [[Светлана Акимова]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1945" | 1945-11-16 | [[Михаил Ерилин]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-07-24 | Уфа |- | data-sort-value="1946" | 1946-08-15 | [[Анатолий Квашнин]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>[[Курган дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q108787051|Kurgan Mechanical Engineering Institute]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-01-07 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1946" | 1946-08-08 | [[Рифкать Арсланов|Рифкать Арысланыв]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-06-08 | [[Вил Бәкирев]] | ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-01-05 | [[Андрей Болтнев]] | ''[[:d:Q4538872|Ярыслау дәүләт театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4167656|Drama Theater of the Eastern Military District‎]]''<br/>''[[:d:Q4315114|National Theatre of the Republic of Adygeya]]''<br/>''[[:d:Q4325467|Red Torch Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-05-12 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-18 | [[Георгий Кубатьян|Георги Кубатьян]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q16671606|Arménie littéraire]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q8052576|Ереван математик машиналар фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q13054028|Martiros Saryan Museum]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-09-01 | |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-13 | [[Филор Мөхәммәтлатыйпов|Филур Мөхәммәтлатыйпыв]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-12-15 | [[Евгений Винокуров|Евгени Винокуров]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-11-30 | [[Александр Ефремов (1946)|Александр Ефремов]] | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-11-26 | [[Николай Грахов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-03-08 | [[Валентина Ленцова|Валентина Ленсова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4204952|Soviet Central Television]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-02-11 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1946" | 1946-01-20 | ''[[:d:Q39082750|Vyacheslav Arkhipov]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-05 | ''[[:d:Q65041247|Дәүләтшина Шәүрә Сәхәүетдин ҡыҙы]]'' | | | | | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-10 | ''[[:d:Q89412590|Еникеева Светлана Әхмәт ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q2837942|аллерголог]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-07-03 | ''[[:d:Q97344446|Богадельников, Игорь Владимирович]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-05-24 | [[Владимир Мальханов]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-02-21 | [[Аркадий Фрид]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1326956|иликтер миханиге]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-01-23 | ''[[:d:Q115767844|Igor Aleksandrovich Kudravetsev]]'' | ''[[:d:Q105531852|Faculty of Civil Engineering BelDUT]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q64868079|Faculty of Industrial and Civil Engineering BelDUT]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-10-25 | |- | data-sort-value="1946" | 1946-01-17 | ''[[:d:Q118090175|Ушанов Юлай Ғиниәт улы]]'' | | [[балет]] | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-19 | ''[[:d:Q124566333|Әхмәҙиева Эльза Нәбиәхмәт ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q28569455|ниянатулыг]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-01-16 | [[Борис Викторов]] | | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="2004" | 2004-10-14 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | [[Эдуард Дәүләтов|Идуарт Дәүләтев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1998" | 1998 | Уфа |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-13 | [[Михаил Копьев|Михаил Копьов]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-08-19 | [[Вологда]] |- | data-sort-value="1947" | 1947-08-31 | [[Айрат Шаммазов]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-08-29 | [[Шамил Тереголов|Шамил Тереголыв]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-11-28 | Уфа |- | data-sort-value="1947" | 1947-04-28 | [[Борис Назаров (1947)|Борис Назаров]] | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-12-07 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-06 | [[Роберт Әхмәтов (1947)]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q50035684|Republican Clinical Hospital named after G.G. Kuvatova]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-02-04 | |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-14 | ''[[:d:Q88272135|Изотова Татьяна Алексеевна]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-09-11 | [[Борис Александров]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[эшкуар]] | | data-sort-value="2020" | 2020-11-30 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1947" | 1947-02-07 | ''[[:d:Q110833489|Миңлебаева Наилә Мәсғүт ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q242468|тегүче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]'' | ''[[:d:Q15640476|Council of Ministers of the Bashkir ASSR]]'' | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-06 | ''[[:d:Q111803583|Шәйәхмәтов Рәшит Заһит улы]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-13 | ''[[:d:Q111804362|Хлыбов Виктор Петрович]]'' | | ''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-30 | ''[[:d:Q111811780|Ускова Нина Николаевна]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-03-25 | ''[[:d:Q111922406|Заико Александр Иванович]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q112503022|Vladimir Olegovič Pečatnov]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-08-10 | [[Морат Әхмәтов|Морат Әхмәтев]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[композитор]] | | data-sort-value="2006" | 2006 | Уфа |- | data-sort-value="1948" | 1948-02-08 | [[Хәлидә Гансева|Хәлидә Гансев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-03-18 | ''[[:d:Q4203651|Yury Isakov]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-01-25 | [[Николай Калинушкин]] | | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-04-20 | Уфа |- | data-sort-value="1948" | 1948-08-31 | [[Сергей Краснов]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-06-16 | |- | data-sort-value="1948" | 1948-04-08 | [[Ян Крыжевски]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-03-26 | Уфа |- | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | [[Анатолий Сухов|Анатоли Сухов]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-09-10 | Уфа |- | data-sort-value="1948" | 1948-11-09 | [[Леонора Куватова|Лианура Куәтева]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-10-01 | [[Таң Еникеев|Таң Янекәев]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-10-07 | [[Рафаэль Сәлимгәрәев]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-11-27 | [[Владимир Суханов]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-04-03 | [[Леонид Бахнов]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-05-19 | ''[[:d:Q55421300|Rustam Vasiliev]]'' | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-05-30 | ''[[:d:Q76863173|Leonid Aleksandrovich Meshkov]]'' | | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1235146|documentary filmmaker]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-03-31 | Уфа |- | data-sort-value="1948" | 1948-11-10 | [[Наилә Кирәева]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q864835|biotechnologist]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q16655672|Institute of Biology of Ufa Federal Research Center]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-11-25 | Уфа |- | data-sort-value="1948" | 1948-10-30 | [[Рөстәм Кәбиров]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-09-19 | ''[[:d:Q108866748|Заһиҙуллин Искәндәр Мөхәмәт улы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2419397|терапевт]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-07-06 | ''[[:d:Q124770591|Курамшина, Гульнара Маратовна]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Марат Сираҗетдинов (1948)|Марат Сираҗетдинов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q691031|концертмейстер]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-03-26 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1949" | 1949-10-20 | [[Владимир Быков]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-01-14 | |- | data-sort-value="1949" | 1949-09-18 | [[Владимир Плечев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[хирург]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-12-14 | [[Геннадий Родионов|Геннади Родионов]] | | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-05-30 | [[Геннадий Розенберг|Геннади Розенберг]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q15839134|эколог]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4201826|РФА Идел бассейны экологиясе институты]]'' | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-12-25 | [[Дмитрий Карев (1949)|Дмитри Карев]] | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]''<br/>''[[:d:Q2986673|Янка Купала исемендәге Гродно дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q2986673|Янка Купала исемендәге Гродно дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-10-07 | [[Гродно|Һродна]] |- | data-sort-value="1949" | 1949-12-04 | [[Айрат Әхмәтшин]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-10-23 | [[Владимир Чариков]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-01-17 | Уфа |- | data-sort-value="1949" | 1949-01-03 | ''[[:d:Q22137908|Vladimir Starkov]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-03-11 | [[Луганск]] |- | data-sort-value="1949" | 1949-02-24 | [[Валентина Старикова]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-12-12 | [[Олег Ермилов]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[галим]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-01-05<br/>1941-12-11 | [[Юрий Морозов (1941)]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | | |- | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Рәҗәп Шәйхетдинов]] | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-04-01 | [[Сергей Тюфяков]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]<br/>[[Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе|Башкорт дәүләт филармониясе]] | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-09-14 | [[Светлана Лобастова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-05-26 | ''[[:d:Q101533226|Владимир Андреевич Певцов]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-01-03 | ''[[:d:Q106395455|Ураҙбаев Булат Насир улы]]'' | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2011" | 2011-09-29 | |- | data-sort-value="1949" | 1949-03-20 | [[Фәрит Гыйззәтуллин]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>[[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-06-29 | [[Владимир Клименко]] | ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]'' | [[язучы]] | | data-sort-value="2011" | 2011-11-19 | |- | data-sort-value="1950" | 1950-03-03 | [[Анатолий Кузьмин|Анатоли Кузьмин]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-01-07 | |- | data-sort-value="1950" | 1950-11-17 | [[Зөһрә Ильясова|Зөһрә Ильясыва]] | [[Рус балеты академиясе]] | [[укытучы]] | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-22 | ''[[:d:Q18634259|Aleksandr Dvornik]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-09-04 | |- | data-sort-value="1950" | 1950-11-04 | [[Рөстәм Фәезов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-04-28 | [[Владимир Иванов (1950)|Владимир Иванов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]''<br/>[[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы]]<br/>[[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-10-15 | [[Искәндәр Усманов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-05-11 | ''[[:d:Q97195630|Валиахметов, Марат Фёдорович]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-05-11 | ''[[:d:Q97278827|Boris Khokhryakov]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4170550|Хант-Манси — Югра автономияле округы думасы]]'' | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-03-14 | [[Искәндәр Кузеев]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>[[галим]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-11-24 | [[Сергей Колесов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-06 | ''[[:d:Q111949484|Гаврилов Владимир Львович]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-01-12 | Уфа |- | data-sort-value="1951" | 1951-04-19 | [[Шамил Гансев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-06-02 | [[Игорь Гатауллин]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-11-30 | |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-28 | [[Дилә Еникиева|Дилә Янекәева]] | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | ''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-07-18 | [[Виктор Анохин]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-04 | [[Александр Донгузов]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-03-15 | [[Шамил Кинҗәкәев]] | | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-03-06 | ''[[:d:Q40186367|Агибалов, Валерий Михайлович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | [[Өммегөлсем Ардаширова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-02-26 | ''[[:d:Q65334314|Вәлиев Шамил Зөфәр улы]]'' | | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-12-04 | ''[[:d:Q75683356|Герасимов Александр Петрович]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]] | [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-12-22 | [[Лиана Ковалёва]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-19 | ''[[:d:Q111871943|Юрьев Виктор Леонидович]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-06-09 | ''[[:d:Q124664861|Наилә Алтынова]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[фәлсәфәче]] | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | ''[[:d:Q134725406|Юлдыбаев, Марат Хадиевич]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-07-25 | ''[[:d:Q139378835|Viktor Yakovlev]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-04-09 | [[Псков]] |- | data-sort-value="1952" | 1952-10-15 | [[Зилә Вәлиева]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-07-29 | [[Олег Вьюгин]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-06-03 | [[Вячеслав Назаров|Вәчеслав Назаров]] | | ''[[:d:Q15981151|җазмен]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-01-02 | [[Денвер]] |- | data-sort-value="1952" | 1952-04-19 | [[Сергей Лаврентьев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-06-28 | [[Рәшит Җиһанов]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | [[композитор]] | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-03-01 | [[Станислав Шалухин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]] | | data-sort-value="2002" | 2002-07-02 | Уфа |- | data-sort-value="1952" | 1952-01-09 | [[Наил Лотфуллин]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-11-19 | Уфа |- | data-sort-value="1952" | 1952-01-23 | ''[[:d:Q20605303|Рафил Нәбиуллин]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | | | | Уфа |- | data-sort-value="1952" | 1952-09-12 | [[Марат Дәүкәев]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-09-01 | [[Любовь Ванчухина]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-08-07 | [[Гүзәл Булгакова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-11-13 | [[Светлана Горбушина]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[укытучы]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-07-02 | ''[[:d:Q100956219|Морозов, Андрей Андреевич]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-09-17 | [[Сергей Янаки]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="2021" | 2021-10-16 | Уфа |- | data-sort-value="1952" | 1952-08-26 | ''[[:d:Q113626476|Олег Килмөхәммәтов]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]<br/>[[Башкортстан дәүләт опера һәм балет театры|Башкорт дәүләт опера һәм балет театры]] | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-09-09 | ''[[:d:Q114087878|Aleksandr Grigoriev]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q15640476|Council of Ministers of the Bashkir ASSR]]''<br/>[[Башкортстан хөкүмәте|Башкортстан Хөкүмәте]] | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-07-26 | [[Роман Дубровкин]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-03-28 | ''[[:d:Q4075639|Баймөхәмәтов Ринат Бикбулат улы]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-01-26 | [[Владимир Зорин]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-02-13 | [[Юрий Андрианов|Юри Андрианов]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="2007" | 2007-08-21 | Уфа |- | data-sort-value="1953" | 1953-02-27 | [[Урал Мөхәммәтшин]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-01-01 | Уфа |- | data-sort-value="1953" | 1953-09-05 | [[Николай Криони]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | | data-sort-value="2026" | 2026-08-07 | |- | data-sort-value="1953" | 1953-01-23 | ''[[:d:Q23659243|Давлетшина Зіля Мінніярівна]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-07-08 | ''[[:d:Q51845168|Leonid Sokolov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-02-14 | ''[[:d:Q98940401|Андреев Иван Ильич]]'' | ''[[:d:Q89366029|Leningrad Institute of Civil Air Fleet Engineers]]'' | ''[[:d:Q31677157|Aviator]]'' | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-10-07 | ''[[:d:Q100255569|Кулагин Евгений Анатольевич]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-10-15 | ''[[:d:Q112143785|Сабитов Илдар Нариман улы]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]<br/>''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]'' | | |- | data-sort-value="1953" | 1953-05-15 | ''[[:d:Q124460548|Хәйруллина Рәйсә Хәниф ҡыҙы]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[галим]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-11-29 | [[Нияз Габдүшев]] | | ''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-09-22 | [[Рөстәм Асанбаев|Рөстәм Әсәнбаев]] | | ''[[:d:Q855091|гитарист]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-05-26 | Уфа |- | data-sort-value="1954" | 1954-02-27 | [[Виктор Разеев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-05-24 | [[Эльза Хөснетдинова|Илзә Хөснетдинева]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-07-29 | [[Юрий Шәйгарданов|Юри Шәйгарданыв]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-09-20 | |- | data-sort-value="1954" | 1954-02-13 | [[Рөстәм Кудашев]] | | | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-08-08 | [[Владимир Тулупов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-03-23 | [[Борис Филинов]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-11-08 | [[Рәшит Җангиров|Рәшит Җангирев]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q17391605|кинематограф теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]'' | ''[[:d:Q4146999|Россия яңа чор тарихы дәүләт үзәк музее]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-12-14 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1954" | 1954-11-26 | [[Игорь Александров (1945)|Игорь Александров]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-12-10 | [[Ирина Оськина]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Башкорт дәүләт сәнгать музее]]<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-12-13 | ''[[:d:Q65333941|Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q4318144|Neftyanik stadionu]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>[[инженер]] | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-12-18 | ''[[:d:Q82929704|Усман Фәрхетдинов]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-08-08 | [[Владимир Кузьменко]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-11-01 | [[Михаил Доломатов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16744668|физико-химик]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-03-26 | ''[[:d:Q118188175|Leonid Makarov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-07-28 | |- | data-sort-value="1954" | 1954-09-01 | ''[[:d:Q124654164|Надеждина Вера Александровна]]'' | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-04-16 | ''[[:d:Q124771009|Тарасов, Михаил Михайлович]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-04-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | data-sort-value="1954" | 1954-05-23 | ''[[:d:Q134571549|Nikolai Anfyorov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-04-06 | |- | data-sort-value="1955" | 1955-03-30 | [[Рамил Бәхтизин]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | [[галим]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-09-19 | [[Владимир Виноградов]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-06-29 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1955" | 1955-01-01 | [[Елена Габец|Елена Габес]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]'' | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-12-05 | [[Валерий Лимасов|Валери Лимасов]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-09-01 | [[Владимир Филиппов (1955)|Владимир Филиппов]] | | [[офицер]] | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-12-09 | [[Риф Сәхәбетдинов|Риф Сәхәбетдинев]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-12-05 | [[Рөстәм Сабитов|Рөстәм Сабитыв]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | [[композитор]] | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Ләлә Орфеева]] | | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-03-07 | [[Николай Кротов]] | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q5090503|химик-технолог]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4201858|Nesmeyanov Institute of Organoelement Compounds]]''<br/>''[[:d:Q4304225|Moscow Refinery]]''<br/>''[[:d:Q4192924|Znanie]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-04-27 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1955" | 1955-03-27 | [[Ринат Сәгыйтев]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-08-24 | Уфа |- | data-sort-value="1955" | 1955-06-13 | ''[[:d:Q48954563|Корюков, Юрий Юрьевич]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-14 | [[Рөстәм Гаделшин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[математик]] | ''[[:d:Q16655704|Institute of Mathematics with Computer Center]]''<br/>[[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | data-sort-value="2016" | 2016-05-10 | |- | data-sort-value="1955" | 1955-09-26 | ''[[:d:Q91200445|Anvar Makhmutov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q97662004|Масалимов, Анвар Хатминурович]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-05-07 | ''[[:d:Q124963264|Герасимов, Владимир Петрович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-08-18 | [[Искәндәр Әхәтев]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q6804564|механика белгече]]'' | ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q52846074|R.R. Mavliutov Institute of Mechanics of the Ufa Federal Research Centre]]'' | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-02-03 | [[Георгий Малинецкий|Георги Малинетски]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2489707|РФА Гамәли математика институты]]'' | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-11-21 | [[Илшат Теләшев]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[галим]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-10-10 | ''[[:d:Q17402249|Mikhail Anferov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-01-15 | [[Марат Кәбирев (1956)|Марат Кәбирев]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-03-16 | |- | data-sort-value="1956" | 1956-07-17 | [[Наил Байбурин]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-20 | Уфа |- | data-sort-value="1956" | 1956-05-09 | ''[[:d:Q58482289|Gennady Ivanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-03-28 | [[Тольятти]] |- | data-sort-value="1956" | 1956-01-26 | [[Дмитрий Бугай]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-02-26 | [[Наталья Гилева]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201644|Ufa Institute of Chemistry]]'' | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-10-05 | ''[[:d:Q97661636|Nail Latypov]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-02-21 | ''[[:d:Q110624365|Sergei Devyatirikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-09-25 | |- | data-sort-value="1956" | 1956-07-18 | [[Рамил Мөдәрисов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Тарих, тел һәм әдәбият институты (Уфа)|РФА УФҮ Тарих, тел һәм әдәбият иниституты]]<br/>[[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-12-17 | ''[[:d:Q112207940|Ноғоманов Рәүеф Сәмиғулла улы]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-03-08 | [[Артур Реан]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>[[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-08-23 | [[Сергей Синенко]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-11-10 | [[Мефодий (Кондратьев)|Мефоди Кондратьев]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-10-01 | [[Гүзәл Әбсаттарова|Гүзәл Габделсаттарыва]] | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-01-25 | [[Юри Әхмәрев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-02-01 | [[Людмила Матвеева|Лүдмила Матвеева]] | | ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-07-12 | [[Илгизәр Буракаев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-01-14 | [[Ринат Садыйков (1957)|Ринат Садыйкыв]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-10-30 | [[Айрат Терегулов|Айрат Тереголыв]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-08-27 | [[Геннадий Гарустович|Геннади Гарустович]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-05-24 | Уфа |- | data-sort-value="1957" | 1957-01-02 | [[Айсылу Сәлмәнова]] | | [[композитор]] | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-08-07 | ''[[:d:Q48963127|Alexander Pozin]]'' | | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-03-30 | ''[[:d:Q65334490|Galina Ishmukhametova]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Уфа (журнал)]] | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-07-01 | ''[[:d:Q76875166|Ишмөхәмәтов Айҙар Айрат улы]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2419397|терапевт]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q19910776|Chumakov Federal Scientific Center for Research and Development]]'' | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-04-15 | ''[[:d:Q111478519|Evgenij Anatolʹevič Kurlaev]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201532|Institute of History and Archaeology]]'' | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-04-25 | ''[[:d:Q111711990|Ravil Yamilov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]] | [[Россия фәннәр академиясе]] | data-sort-value="2020" | 2020-06-15 | |- | data-sort-value="1957" | 1957-03-25 | [[Юрий Новиков]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q783906|невролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-08-23 | ''[[:d:Q113578798|Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы]]'' | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q1371914|солист]]'' | [[Фәйзи Гаскәров ансамбле]] | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-04-01 | ''[[:d:Q124658721|Aleksandr Loginov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-01-02 | [[Игорь Соколов]] | | ''[[:d:Q17486376|атучы спортсмен]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-05-05 | [[Әлбирт Сәфәров|Әлбирт Сәфәрев]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-03-19 | [[Владимир Сигачев|Владимир Сигачов]] | | ''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1958" | 1958-08-03 | ''[[:d:Q16648521|Vladimir Yepifanov]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-09-25 | [[Натан Сельский|Натан Селски]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-10-07 | [[Эмилия Слабунова]] | ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-07-23 | [[Марат Гәрәев (1958)|Марат Гәрәев]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-08-10 | |- | data-sort-value="1958" | 1958-11-19 | ''[[:d:Q74692192|Балапанов Малик Хәмит улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-01-02 | ''[[:d:Q78563093|Ғиззәтуллин Рим Рифғәт улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201644|Ufa Institute of Chemistry]]'' | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-03-04 | [[Рөстәм Исмаков]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q4318144|Neftyanik stadionu]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-10-30 | [[Морат Киекбаев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-12-24 | [[Салават Галләмов|Салават Галләмев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q974144|укытучы]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-09-05 | Уфа |- | data-sort-value="1959" | 1959-11-29 | [[Анатолий Помыкалов|Анатоли Помыкалов]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-09-06 | [[Валерий Трофимов|Валери Трофимов]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-09-15 | ''[[:d:Q55825680|Albert Miftakhov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-09-11 | |- | data-sort-value="1959" | 1959-03-18 | ''[[:d:Q62089772|Fayzi Gizatullin]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-07-13 | [[Азат Ибраһимов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q95283072|Arkadij Viktorovič Lukʹjanov]]'' | | [[фәлсәфәче]] | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-03-03 | ''[[:d:Q120065318|Елена Алексеева]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q20971250|кино тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-10-27 | ''[[:d:Q123202257|Гимаев, Рашит Фаритович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-07-17 | ''[[:d:Q130430895|Lada Fetisova]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-08-23 | [[Риф Сәетгәрәев]] | | ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-06-18 | [[Острув-Велькопольски|Острув-Велкопольски]] |- | data-sort-value="1960" | 1960-03-10 | [[Рөстәм Шәймөхәммәтов|Рөстәм Шәймөхәммәтев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-07-30 | ''[[:d:Q18278357|Сурков, Константин Александрович]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | [[Евгений Зинковский|Евгени Зинковски]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-01-10 | |- | data-sort-value="1960" | 1960-03-05 | [[Илдар Әхтәмов|Илдар Әхтәмев]] | | | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-05-04 | ''[[:d:Q65334320|Вәлиева Аида Фәрит ҡыҙы]]'' | | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-10-09 | ''[[:d:Q79335221|Alfred Yunusov]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-04-23 | |- | data-sort-value="1960" | 1960-11-09 | [[Гүзәл Фәйзуллина]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-06-06 | ''[[:d:Q96308963|Монасипов Рөстәм Әнүәр улы]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-17 | ''[[:d:Q107323207|Ramil Yamaleyev]]'' | | ''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-06-18 | [[Лилия Әмирханова]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-08-30 | ''[[:d:Q116758119|Елена Евдокимова]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q19603970|филология фәннәре кандидаты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-09-05 | [[Рамил Юлдашев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-12-13 | [[Урал Рәхимов|Урал Рәхимев]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-01-12 | ''[[:d:Q4439052|Mikhail Stavsky]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[менеджер]]<br/>[[инженер]] | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-01-27 | [[Ирек Җәлалов|Ирек Җәлалыв]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-07-27 | [[Әминә Әсфәндиярова|Әминә Әсфәндиярева]] | | [[галим]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-12-22 | [[Винир Мөхәммәтгәрәев]] | | | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-03-14 | [[Әлбирт Тимербулатов|Әлбирт Тимербулатыв]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-09-24 | ''[[:d:Q22918495|Сергей Болотников]]'' | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-12-16 | ''[[:d:Q48953544|Зайдельман Яков Наумович]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''<br/>[[Программист|програмчы]] | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-01-24 | ''[[:d:Q48954756|Pavel Googe]]'' | | ''[[:d:Q5137571|кәрҗинтубы териниры]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-03-30 | [[Рәмзәнә Абуталипова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-05-25 | ''[[:d:Q65334197|Байышева Зилә Вәғиз ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-02-03 | ''[[:d:Q65334350|Галина Гөлназ Салауат ҡыҙы]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | [[укытучы]] | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-12-28 | ''[[:d:Q65334503|Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-04-05 | ''[[:d:Q74787713|Башкатов Сергей Александрович]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-01-13 | [[Рөстәм Әхмәдиев]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961-04-14 | ''[[:d:Q105104992|Igor Glebovich Melnikov]]'' | | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="2011" | 2011-01-13 | [[Тольятти]] |- | data-sort-value="1961" | 1961-05-10 | [[Альбина Бурангулова]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[галим]] | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q133490048|Tanya Krylova]]'' | | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-05-08 | [[Наталья Молчанова]] | | ''[[:d:Q17318006|freediver]]''<br/>''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-08-02 | [[Форментера]] |- | data-sort-value="1962" | 1962-03-31 | [[Азамат Әхтәмов|Азамат Әхтәмев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-14 | Уфа |- | data-sort-value="1962" | 1962-03-04 | ''[[:d:Q8804638|Andrei Chistyakov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-10-19 | [[Светлана Зәйнетдинова|Светлана Зәйнетдинева]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q30176225|язышу аркылы шаһмат уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-09-29 | [[Ирина Агашкова-Коренева]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-06-02 | [[Таһир Камалов|Таһир Камалыв]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-01-04 | |- | data-sort-value="1962" | 1962-06-06 | [[Камил Галимов (табиб)|Камил Галимов]] | | | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-10-28 | [[Таһир Ибраһимов|Таһир Ибраһимыв]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-01-12 | ''[[:d:Q28355989|Виктор Консевенко]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002 | |- | data-sort-value="1962" | 1962-10-19 | [[Рафаэль Амантаев]] | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-05-01 | ''[[:d:Q100950602|Исаев, Эрнст Фаритович]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q104131943|Anatoly Baratynsky]]'' | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-10-27 | ''[[:d:Q111665298|Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-04-29 | ''[[:d:Q111729219|Голов Вячеслав Николаевич]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-03-16 | ''[[:d:Q124963475|Rinat Gimayev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-10-29 | [[Эльвира Нәбиуллина]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]''<br/>''[[:d:Q101084162|Россия Федерациясе икътисад министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q4411258|Svyaznoy Bank]]''<br/>''[[:d:Q48940372|Россия Федерациясе икътисади үсеш һәм сәүдә министрлыгы]]''<br/>[[Россия Федерациясе икътисади үсеш министрлыгы]]<br/>[[Газпром]]<br/>''[[:d:Q1636892|RAO UES]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-05-27 | [[Илдар Гарифуллин (1963)|Илдар Гарифуллин]] | | ''[[:d:Q13382605|ике төр чаңгы ярышчысы]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-05-22 | |- | data-sort-value="1963" | 1963-07-17 | [[Александр Доставалов]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-03-01 | ''[[:d:Q856410|Шатой районы]]'' |- | data-sort-value="1963" | 1963-02-06 | [[Олег Кирәев|Олег Гәрәев]] | | ''[[:d:Q12800682|саксофонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-06-28 | [[Александр Кознов]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-12-20 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Владислав Мортазин]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-04-18 | ''[[:d:Q4538451|Таһир Җәббарыв]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-06-07 | ''[[:d:Q16167110|Viktor Belyakov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-05-16 | |- | data-sort-value="1963" | 1963-02-09 | [[Айдар Зөбәйдуллин]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-12-03 | [[Дмитрий Серов|Дмитри Серов]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-10-06 | [[Новосибирск]] |- | data-sort-value="1963" | 1963-01-12 | ''[[:d:Q75547573|Svetlana Bochko]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Илгиз Ирназаров]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q115806249|Кинйәбулатов Азат Уран улы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q15985128|medical historian]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-06-30 | ''[[:d:Q135275296|Yuri Ivanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-10-03 | [[Анатолий Емелин|Анатоли Емелин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-03-23 | [[Евгений Швидлер|Евгени Швидлер]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q130965|Фордем үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q5515370|Gabelli School of Business]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-10-06 | [[Винир Сафин]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-02-11 | [[Андрей Шаронов]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-11-30 | ''[[:d:Q12363121|Gulnara Roll]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-03-22 | ''[[:d:Q15068402|Михаил Узиков]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-01-24 | [[Ринат Миңнебаев]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-01-03 | ''[[:d:Q19915490|Константин Сутәгин]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-05-09 | [[Рөстәм Мәрданов]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]<br/>[[Россия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге|Русия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-11-22 | ''[[:d:Q65334265|Войтюк Светлана Юрьевна]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-10-15 | ''[[:d:Q75231326|Bikmetov Evgenij Ûr'evič]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-04-11 | ''[[:d:Q109488498|Пятаева, Наталия Вячеславовна]]'' | | | ''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-10-13 | ''[[:d:Q120268880|Угаров, Вилорий Петрович]]'' | ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]'' | | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-05-09 | ''[[:d:Q133569108|Rustem Mardanov]]'' | | | [[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-06-07 | ''[[:d:Q135274662|Andrei Kuznetsov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-11-08 | ''[[:d:Q135988361|Аҙнабаев Булат Марат улы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-07-01 | ''[[:d:Q136817526|Нитылкина, Евгения Викторовна]]'' | [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]] | | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-02-26 | ''[[:d:Q141495099|Бәкеров Әнүәр Әкрәм улы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>[[галим]] | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-11-28 | [[Рөстәм Давытов|Рөстәм Давытыв]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q15295720|poker player]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-11-27 | [[Әнвәр Ибраһимов|Әнвәр Ибраһимыв]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-08-27 | [[Химки]] |- | data-sort-value="1965" | 1965-04-13 | [[Ольга Мусина]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-12-21 | [[Олег Солодов]] | ''[[:d:Q30257606|Riga Aeronautical Institute]]''<br/>''[[:d:Q7970404|Warren National University]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | ''[[:d:Q111020507|Baltijas Mediju Alianse]]'' | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-09-24 | ''[[:d:Q18199692|Robert Aminov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-12-24 | [[Анна Ильина]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q864835|biotechnologist]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-12-22 | [[Гәүһәр Батталова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | ''[[:d:Q87413269|Lyubov Boytsova]]'' | | [[хокук белгече]] | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | ''[[:d:Q87413272|Victoria Boytsova]]'' | | [[хокук белгече]] | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-03-24 | ''[[:d:Q108871585|Sergei Sverzhov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-01-14 | ''[[:d:Q116689696|Имаева Гөлнара Зәйнетдин ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-09-13 | [[Игорь Кравчук]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-02-11 | [[Александр Семак]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-05-16 | [[Айтуган Акманов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-04-25 | [[Вероника Павленко]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-06-19 | [[Вадим Рубел]] | ''[[:d:Q56709587|Historical Department of the National University of Kyiv]]'' | ''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-04-25 | [[Игорь Никитин (1966)|Игорь Никитин]] | ''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-09-17 | [[Тольятти]] |- | data-sort-value="1966" | 1966-01-19 | [[Ришат Баһаветдинов|Ришат Баһаветдиныв]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[эшкуар]] | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-03-10 | [[Валентин Павлов (1966)|Валентин Павлов]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q17345122|уролог]]''<br/>[[хирург]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-07-21 | ''[[:d:Q16196753|Andrei Vasilevski]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-06-26 | [[Ратмир Тимәшев|Ратмир Тимашев]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q12362622|philanthropist]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-02-27 | ''[[:d:Q18190877|Alexander Pstyga]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-12-25 | ''[[:d:Q18633520|Ravil Haidarov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-02-28 | [[Юрий Горюхин|Юри Горүхин]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-12-28 | [[Руслан Сөләйманов|Руслан Сөләйманыв]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-08-12 | ''[[:d:Q22695598|Oleg Putilenko]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | [[Радмир Усаев]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-03-07 | [[Булат Атнабаев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-05-04 | [[Константин Полозов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-08-19 | Уфа |- | data-sort-value="1966" | 1966-06-21 | ''[[:d:Q60831757|Дилмөхәмәтов Айрат Әхнәф улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-04-07 | ''[[:d:Q62714397|Alexander Nikolayev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-05-26 | ''[[:d:Q67103566|Юлия Генриховна Гладкова]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-05-27 | [[Майя Ишморатова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q112538431|Sergej Gennad‘jevič Glebov]]'' | | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>[[галим]] | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-07-07 | ''[[:d:Q112979998|Бушмелёв, Сергей Адольфович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-08-28 | Уфа |- | data-sort-value="1966" | 1966-08-02 | ''[[:d:Q112992606|Иванюта Андрей Иванович]]'' | | [[хокук белгече]] | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-11-30 | ''[[:d:Q112994512|Ахметгалиев, Фагим Маснавиевич]]'' | | [[Хатиб]] | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-03-28 | ''[[:d:Q119797265|Yuri Nikonov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-10-27 | |- | data-sort-value="1966" | 1966-06-13 | ''[[:d:Q124673481|Хисмәтуллина Зарема Рим ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-12-28 | ''[[:d:Q126281527|Руслан Сөләйманов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q137118383|Ajtugan Irekovič Akmanov]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-02-11 | ''[[:d:Q138425061|Artur Sultanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-06-15 | [[Павел Мөслимов|Павел Мөслимев]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-04-06 | [[Вениамин Таянович]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-10-28 | [[Олег Еремин|Олег Ерөмин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-02-12 | [[Айбулат Псәнчин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-09-21<br/>1961-09-21 | [[Гөлназ Сотникова]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-05-12 | [[Михаил Кийко|Михаил Кико]] | | | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q55362589|Oleg Petrov]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-11-21 | ''[[:d:Q65127836|Boris Timofeyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-05-08 | [[Марат Фазлыев]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-12-10 | ''[[:d:Q107711156|Шәүрә Шәкүрова]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-01-13 | ''[[:d:Q108830688|Саҡаева Динә Дамир ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q16062369|онколог]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-06-01 | ''[[:d:Q111811898|Лира Грушина]]'' | [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q55661877|Олимпия резервы мәктәбе]]'' | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-08-21 | ''[[:d:Q112135781|Alexander Smagin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995 | |- | data-sort-value="1967" | 1967-09-18 | ''[[:d:Q113736936|Мәжитов Ринат Марсель улы]]'' | | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q1371914|солист]]'' | [[Фәйзи Гаскәров ансамбле]] | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-02-03 | ''[[:d:Q125764948|Sulpan Abdrakhimova]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-02-03 | ''[[:d:Q133842152|Aleksandr Nikiforov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-05-14 | ''[[:d:Q133998718|Oleg Vasiliev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-11-19 | [[Раил Мөфтиев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-07-27 | ''[[:d:Q4441848|Сергей Степанов]]'' | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | ''[[:d:Q3951423|rock climber]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-04-24 | ''[[:d:Q11754567|Leonid Fatikow]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-07-28 | [[Радик Батыршин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-01-08 | ''[[:d:Q16159236|Aleksandr Alekseyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | [[Сергей Юшкин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-04-11 | [[Рөстәм Әхмәдинуров]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]''<br/>[[Башкортстан Корылтае]] | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-03-11 | [[Фәрит Әхмәдиев]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-07-07 | ''[[:d:Q42296418|Goelnara Irnesovna Amirova]]'' | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-02-14 | ''[[:d:Q84723576|Жданов Константин Валерьевич]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-02-10 | ''[[:d:Q112859276|Sergey Kaledin]]'' | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-06-25 | ''[[:d:Q124704671|Vasili Chizhov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-08-17 | ''[[:d:Q124705072|Nikolai Bykov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-01-01 | ''[[:d:Q132133569|Mikhail Potapov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-01-31 | ''[[:d:Q132133694|Aidar Khairullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-07-05 | ''[[:d:Q133831733|Vyacheslav Khaev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-06-23 | ''[[:d:Q134531810|Anton Kobyakov]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q137109814|Igorʹ Vilʹsovič Kučumov]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-07-11 | [[Әскар Абдразаков]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-01-02 | [[Илдар Исламголов|Илдар Исламголыв]] | | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-04-04 | [[Рафаил Кадыйров (1969)|Рафаил Кадыйрыв]] | | ''[[:d:Q202648|хөкемче]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-01-19 | |- | data-sort-value="1969" | 1969-09-19 | [[Сәлимә Әминова|Сәлимә Әминева]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-05-25 | [[Светлана Туразянова]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-02-24 | ''[[:d:Q98966346|Ғатауллин Рәмил Сөләймән улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969-03-25 | ''[[:d:Q109486283|Исламов, Рафит Фардависович]]'' | | | | data-sort-value="1987" | 1987-12-12 | [[Мазары-Шәриф]] |- | data-sort-value="1969" | 1969-07-10 | ''[[:d:Q137211546|Sergei Lopatin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-07-04 | [[Андрей Черкасов]] | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-07-05 | ''[[:d:Q3033148|Дмитри Денисов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-07-21 | [[Айгөл Мохтаруллина]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-10-16 | ''[[:d:Q59670903|Rustem Vakhitov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q60148888|грамадазнавец]]''<br/>''[[:d:Q15958642|political writer]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q18543182|social philosopher]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]<br/>[[Башкортстан Фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q951623|Sovetskaya Rossiya]]''<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университеты]]<br/>''[[:d:Q2803341|Central Committee of the Communist Party of the Russian Federation]]'' | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-04-11 | ''[[:d:Q93883273|Ғатауллин Урал Миңлезар улы]]'' | | ''[[:d:Q1970438|әпирәтер]]'' | [[Башкортстан юлдаш телевидениесе|Башкорт иярчен телевидениесе]] | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-04-12 | ''[[:d:Q124654102|Фролова Ирина Васильевна]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[тарих]] | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-02-13 | ''[[:d:Q124711203|Гареев, Алик Амирханович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-01-09 | ''[[:d:Q137285541|Vladimir Okhrimenko]]'' | | ''[[:d:Q2182752|basketball official]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-09-13 | [[Светлана Гладышева]] | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-10-13 | ''[[:d:Q1290219|Eduard Tukhbatullin]]'' | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-01-24 | [[Владислав Бугера]] | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-02-27 | [[Эвелина Хромченко]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q5436768|fashion entrepreneur]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-11-22 | ''[[:d:Q6851824|Milia Gataullina]]'' | | ''[[:d:Q627325|график дизайнер]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-01-23 | ''[[:d:Q12081295|Igor Bakhmutov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-07-09 | [[Роберт Юлдашев|Рубирт Юлдашев]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-06-09 | [[Илдар Помыкалов]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q20006604|Serge Marshennikov]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-03-14 | ''[[:d:Q65333932|Ғарифуллин Илдар Мулланур улы]]'' | | [[эшкуар]] | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-08-31 | ''[[:d:Q92315697|Ручкина, Гульнара Флюровна]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-12-29 | ''[[:d:Q108815367|Йәнғужин Айбулат Рим улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[фәлсәфәче]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-09-02 | [[Римма Хәкимова]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-08-15 | ''[[:d:Q108828107|Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-12-15 | ''[[:d:Q116790008|Миһранова Эльза Венер ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-11-15 | ''[[:d:Q130711605|Суфияров, Ильдар Филоретович]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[офицер]]<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="2024" | 2024-04-12 | ''[[:d:Q97495635|Siverskodonetsk Raion]]'' |- | data-sort-value="1972" | 1972-08-01 | [[Вадим Милов]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-26 | [[Азамат Илембәтов|Азамат Илембәтев]] | | | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-23 | ''[[:d:Q4521685|Олег Шварсман]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-03-18 | [[Галим Йосыпов]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-12-12 | ''[[:d:Q11711673|Ilya Politsinky]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-02-09 | ''[[:d:Q15089438|Салават Ырысбаев]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-04-29 | [[Елена Фомина (1972)|Елена Фомина]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-02-07 | [[Наталья Рязанцева|Наталья Рәзансева]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-01-04 | ''[[:d:Q18590467|Москвин Кирилл Леонидович]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-20 | ''[[:d:Q65334556|Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы]]'' | | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-10-05 | ''[[:d:Q97664191|Торик, Алевтина Борисовна]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-02-05 | ''[[:d:Q108871092|Alexander Sverzhov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-01-01 | ''[[:d:Q123488649|Aidar Akmanov]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-06-22 | ''[[:d:Q132127202|Igor Vasilyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-11-05 | ''[[:d:Q133312522|Alexei Sharnin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-04-26 | [[Алексей Изотов]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-08-31 | [[Арнольд Слабодич]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-07-23 | ''[[:d:Q12174124|Andrei Yakhanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q2859663|ice hockey referee]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-12-03 | [[Татьяна Трапезникова]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | ''[[:d:Q13383011|бабсличе]]''<br/>''[[:d:Q10866633|тимераякчы-егерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-09-27 | [[Алсу Шәфигуллина]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-02-26 | [[Николай Кобляков|Николай Кобләков]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-10-27 | [[Елена Королева|Елена Королөва]] | | ''[[:d:Q18617021|freestyle skier]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[Булат Йосыпов (1973)|Булат Йосыпов]] | | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-02-10 | ''[[:d:Q22695606|Rinat Azizov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-02-26 | [[Андрей Максимов (1973)|Андрей Максимов]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-05-13 | ''[[:d:Q42296284|Aydar Akhmetov]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-06-14 | ''[[:d:Q59674082|Rustem F. Ismagilov]]'' | ''[[:d:Q15995129|РФА Югары химия колледжы]]''<br/>''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q161562|Калифорния технология институты]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-09-30 | ''[[:d:Q60040332|Aibulat Khazhin]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Зөһрә Буракаева]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-07-03 | ''[[:d:Q74629452|Аллаяров Алик Рәшит улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q108786827|Чиркова, Алёна Геннадиевна]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-04-30 | [[Андрей Губин]] | | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-12-15 | [[Әлбирт Локманов|Әлбирт Локманыв]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-03-15 | [[Денис Афиногенов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-10-13 | [[Вадим Әюпов|Вадим Әюпев]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-10-11 | [[Роман Рыкин]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-06-19 | [[Азамат Гафаров]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q138858|эстрада артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-08-19 | [[Айрат Әбүшахманов]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-03-18 | [[Ирина Абрамова]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-11-02 | [[Тимербулат Кәримов|Тимербулат Кәримев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-03-16 | ''[[:d:Q62072691|Vener Kashayev]]'' | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-01-24 | [[Мәхмүт Тимербулатов]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q27334449|proctologist]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-08-30 | [[Шамил Солтанов (1974)|Шамил Солтанов]] | | ''[[:d:Q2887387|geological engineer]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974-01-13 | ''[[:d:Q130525924|Давлетов, Андрей Эуфэтович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-10-05 | |- | data-sort-value="1974" | 1974-01-31 | ''[[:d:Q140056151|Ilshat Kadyrov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-12-23 | [[Вадим Шәрифҗанов|Вадим Шәрифҗаныв]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-03-18 | [[Николай Заварухин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-05-29 | [[Николай Цулыгин|Николай Сулыгин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-10-11 | ''[[:d:Q12140987|Alexei Plotnikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-01-17 | [[Олеся Коваленко|Олесә Коваленко]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Римма Закирова|Римма Закирева]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-06-26 | [[Руслан Мөхәммәтов|Руслан Мөхәммәтев]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-11-24 | [[Сергей Кикин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-05-16 | [[Вячеслав Сидоров|Вәчеслав Сидоров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-02-14 | ''[[:d:Q56782247|Natalia Moshina]]'' | | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-07-07 | [[Дмитрий Әхмәтҗанов]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-09-12 | ''[[:d:Q111816763|Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | [[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-05-21 | ''[[:d:Q113594059|Әхтәмов Рөстәм Әнүәр улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Башкортстан Республикаcы Башлыгы каршындагы Башкортстан дәүләт хезмәте һәм идарә итү академиясе]] | [[инженер]] | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-02-18 | ''[[:d:Q124651110|Алексеев, Владимир Михайлович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-10-11 | ''[[:d:Q131760976|Vladimir Plotnikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-01-23 | ''[[:d:Q132133459|Vladislav Ozolin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-12-23 | ''[[:d:Q132134648|Dmitri Kholepa]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-06-29 | ''[[:d:Q137211211|Konstantin Astafurov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975-01-23 | ''[[:d:Q140149135|Stanislav Ozolin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-08-26 | [[Земфира Рамазанова|Зимфирә Рамазаныва]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q104218554|rock singer]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-07-24 | [[Алексей Селиверстов|Алексей Селивөрстов]] | | ''[[:d:Q13383011|бабсличе]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-09-26 | [[Илдар Абдразаков]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-02-27 | [[Аркадий Зинов|Аркади Зинов]] | ''[[:d:Q4080164|Башкортстан дәүләт хореография көллияте]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-05-05 | [[Рөстәм Шәйхетдинов|Рөстәм Шәйхетдинев]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-05-11 | ''[[:d:Q42243946|Ruslan Shafikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-03-19 | ''[[:d:Q65333503|Күскилдина Зөлфиә Мансур ҡыҙы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-03-01 | ''[[:d:Q101072088|Ramil Gizatullin]]'' | [[Россия ЭЭМ Уфа юридик институты|Русия ЭЭМ Өфә юридик институты]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q867996|trustee in bankruptcy]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-01-31 | ''[[:d:Q117469645|Konstantinas Strelnikovas]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-07-21 | ''[[:d:Q132134703|Konstantin Gordenko]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q1757103|һакки хөкемчесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-11-08 | ''[[:d:Q132184598|Konstantin Alexeyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q136854239|Alla Shakirova]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976-11-11 | ''[[:d:Q137584708|Линенко, Андрей Владимирович]]'' | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-04-30 | [[Артур Хәмидуллин]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-01-21 | [[Айдар Шәйдуллин]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-06 | [[Илдар Ханов (1977)|Илдар Ханов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-08-30 | [[Константин Фомичев|Константин Фомичов]] | | ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Артем Макаров|Артөм Макаров]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q24932182|Pushkin Street, 104]]'' | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-09-08 | ''[[:d:Q18043502|Кристина Абрамичев]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q674426|куратор]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-15 | [[Дмитрий Ядрышников|Дмитри Ядрышников]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-14 | [[Ләйлә Аралбаева]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-02-02 | ''[[:d:Q50329626|Ernest Salishev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-05-16 | ''[[:d:Q51667733|Alexander Zhmaev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-04-22 | ''[[:d:Q55654637|Салават Сәгыйтов]]'' | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-06-24 | [[Әлфия Кәримова]] | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-12-08 | ''[[:d:Q77558457|Новиков Сергей Владимирович]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-01-01 | ''[[:d:Q108869239|Заһиҙуллин Нәүфәл Шамил улы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2419397|терапевт]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-11-20 | ''[[:d:Q119724146|Rustem Gabdulin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-12-23 | ''[[:d:Q132186013|Oleg Artamonov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-01-21 | [[Андрей Зюзин|Андрей Зүзин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-05-19 | ''[[:d:Q1287952|Eduard Tyukin]]'' | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-01-04 | [[Рөстәм Сабирхуҗин]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q15972912|биш төр ярышчысы]]''<br/>''[[:d:Q21141408|pentathlete]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-05-16 | [[Әсгать Рәхмәтуллин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | [[Илвирә Ибраһимова|Илвирә Ибраһимыва]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-01-16 | [[Евгений Семивеличенко|Евгени Семивеличенко]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | | [[Уфа моторлар төзү җитештерү берләшмәсе]] | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-06-10 | [[Иван Сухарев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-04-02 | [[Дмитрий Калачев|Дмитри Калачов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-07-18 | ''[[:d:Q60831159|Denis Borisov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q159630|Хемниц тихникә үнивирситите]]'' | [[математик]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-08-22 | [[Рөстәм Ахунов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-04-09 | ''[[:d:Q92254279|Евгений Сырчин]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2849224|анестезиолог]]''<br/>''[[:d:Q2581971|рияниматулыг]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-04-25 | ''[[:d:Q132185758|Dmitri Chernov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978-07-01 | ''[[:d:Q135109013|Azat Sharipov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-01-20 | [[Андрей Сидякин|Андрей Сидәкин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-12-26 | [[Дмитрий Васильев|Дмитри Васильев]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-07-04 | [[Денис Хлыстов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-04-06 | ''[[:d:Q4272289|Евгения Лүтая]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-06-10 | [[Гүзәл Сөләйманова (1979)|Гүзәл Сөләйманова]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-11-05 | ''[[:d:Q16212195|Regina Rakhimkulova]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-10-16 | ''[[:d:Q18590484|Regina Mavlyutova]]'' | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-12-04 | ''[[:d:Q65925768|Vitaly Burkin]]'' | | [[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-07-01 | ''[[:d:Q107851217|Миронов, Игорь Геннадьевич]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q116259307|Arsen Sarkisiants]]'' | | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-10-06 | ''[[:d:Q137803310|Artyom Bakharev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | No/unknown value | |- | data-sort-value="1980" | 1980-03-30 | [[Руслан Нуретдинов (1980)|Руслан Нуретдинев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-10-06 | [[Филипп Шульман]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-07-26 | [[Рөстәм Булатов (1980)|Рөстәм Булатов]] | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-01-26 | ''[[:d:Q4797415|Artem Derepasko]]'' | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-08-12 | ''[[:d:Q12107153|Артем Сергеевич Зубарев]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-12-14 | [[Артур Корбангалиев]] | | | | data-sort-value="1999" | 1999-09-09 | [[Дагстан]] |- | data-sort-value="1980" | 1980-12-14 | ''[[:d:Q16640450|Марат Гобәйдуллин]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-08-31 | [[Ринат Әбүшахманов]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-09-30 | ''[[:d:Q51670285|Alexei Volkov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-11-30 | ''[[:d:Q122943302|Sergey Kutergin]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-05-20 | ''[[:d:Q130286475|Яркин, Владислав Георгиевич]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-08-12 | ''[[:d:Q132184840|Artyom Zubarev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980-06-19 | ''[[:d:Q137439659|Dina Lisnyansky]]'' | ''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | ''[[:d:Q7487171|Shalem College]]''<br/>''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''<br/>''[[:d:Q2908845|Reichman University]]''<br/>''[[:d:Q6039783|Institute for the Study of Global Antisemitism and Policy]]'' | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-08-01 | [[Михаил Сорокин]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q13581129|orienteer]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-09-11 | [[Александр Белов]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-12-30 | [[Виктория Чернова]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-07-03 | ''[[:d:Q12171842|Alexander Shinkar]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-02-19 | [[Гөлсинә Мәүлекәсова|Гөлсинә Мәүлекәсева]] | ''[[:d:Q4080164|Башкортстан дәүләт хореография көллияте]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-09-25 | [[Йосиф Пинтус]] | ''[[:d:Q4314805|Милли идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981-03-30 | ''[[:d:Q115957155|Корнеев, Владислав Андреевич]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-08-11 | [[Евгений Нурисламов|Евгени Нурисламыв]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-03-24 | [[Александр Селуянов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-04-18 | [[Сергей Масленников]] | | ''[[:d:Q13382605|ике төр чаңгы ярышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-10-16 | [[Илдар Фәтхуллин]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-12-09 | [[Евдокия Гречишникова]] | | ''[[:d:Q15972912|биш төр ярышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-07-18 | [[Василий Шеталин|Васили Шеталин]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-01-03 | ''[[:d:Q3955965|Sergej Tichonov]]'' | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-02-27 | [[Тимур Исмәгыйлев]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-11-07 | ''[[:d:Q4480581|Марат Фәйзуллин]]'' | | [[композитор]] | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-06-22 | ''[[:d:Q18043518|Олег Шишкин]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-09-30<br/>1982 | [[Борис Орехов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-01-07 | [[Таңчулпан Буракаева]] | | | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-01-26 | ''[[:d:Q71490949|Ruslan Akhmadullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-02-06 | ''[[:d:Q119725136|Lilia Chanysheva]]'' | [[Уфа статистика, информатика һәм исәпләү техникасы көллияте]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q10949665|auditor]]''<br/>''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-01-24 | ''[[:d:Q124150622|Andrei Mironov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-10-14 | ''[[:d:Q133815277|Maxim Sharifyanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982-03-23 | ''[[:d:Q137886648|Aleksei Buylov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | [[Софи Милмен]] | ''[[:d:Q5468928|Forest Hill Collegiate Institute]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q15981151|җазмен]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-12-06 | [[Дмитрий Макаров|Дмитри Макаров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-12-24<br/>1983-03-12 | [[Никита Щитов|Никита Читов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-01-24 | [[Игорь Волков]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-12-12 | [[Елизавета Гречишникова]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-07-01 | [[Игорь Савельев (1983)|Игорь Савельев]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>[[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-08-17 | ''[[:d:Q7929821|Виктор Сәфәрев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-09-15 | [[Станислав Голованов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-03-02 | ''[[:d:Q18241981|Ерофеева, Нелли Николаевна]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-09-30 | [[Антон Иванов (1983)|Антон Иванов]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-09-24<br/>1983-09-25 | [[Татьяна Морозова]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-01-24 | ''[[:d:Q55652167|Yelena Gushchina]]'' | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4318744|Нижневартовск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-07-31 | ''[[:d:Q65334513|Йыһангирова Диана Рафиҡ ҡыҙы]]'' | | [[галим]] | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-01-22 | ''[[:d:Q76460543|Andrey Ragulin]]'' | | [[хокук белгече]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[галим]] | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983-06-13 | ''[[:d:Q125703013|Ilgiza Gilmanova]]'' | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-06-20 | [[Роман Кәримов|Роман Кәримев]] | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-04-04 | [[Тимур Хәмитов|Тимур Хәмитев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-12-25<br/>1984-11-25 | [[Руслан Габдерахманов|Руслан Габдерхманыв]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-01-29 | ''[[:d:Q18043516|Марианна Плотникова]]'' | | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-03-20 | ''[[:d:Q18408651|Рим Ишмәтев]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-12-24 | ''[[:d:Q100705757|Vlad Zhenevsky]]'' | | ''[[:d:Q482980|автор]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-11-04 | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q133401801|Aygul Fiedler]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-03-03 | ''[[:d:Q136485085|Алексеев, Александр Леонидович]]'' | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q136857263|Jana Batluk]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-09-17 | [[Константин Макаров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-03-16 | [[Артем Булянски|Артөм Буләнски]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-01-26 | ''[[:d:Q714764|Artur Garipov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-01-13 | [[Риналь Ганиев]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-08-16 | [[Татьяна Зевахина]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-02-01 | ''[[:d:Q3712321|Dmitrij Petrov]]'' | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-03-11 | [[Инга Юмашева]] | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-02-04 | ''[[:d:Q5924319|Nikolaj Krasnikov]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-03-07 | ''[[:d:Q12729639|Gulnara Bițiș]]'' | | ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-10-21 | [[Алексей Буренин]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-03-05 | [[Разил Хәзетдинев|Разил Хаҗетдинев]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-05-27 | [[Павел Евтушенко]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-03-13 | ''[[:d:Q91460398|Dmitri Pusenkov]]'' | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q112556991|Bulat Venerovič Nazmutdinov]]'' | | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985-04-25 | ''[[:d:Q118111685|Andrei Kuznetsov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q130782707|Andrey Morozov]]'' | | ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | | | |- | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q137326154|Marat Mesyagutov]]'' | | [[математик]] | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-12-15 | [[Вячеслав Селуянов|Вәчеслав Селуянов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-12-22 | [[Вячеслав Кургинян|Вәчеслав Кургинән]] | | ''[[:d:Q18200514|кыска юлда тимераякта йөрүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-06-16 | ''[[:d:Q4506274|Дмитри Сыбин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-06-26 | ''[[:d:Q12150303|Сергей Анатольевич Сальников]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-01-06 | ''[[:d:Q91453803|Emil Mulijukov]]'' | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-09-13 | ''[[:d:Q107311349|Zarema Salihova]]'' | | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-10-15 | ''[[:d:Q116267772|Diana Galimzyanova]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-06-26 | ''[[:d:Q118125971|Sergei Salnikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q130492512|Stas Zhyrkov]]'' | | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q132960965|Azat Samigullin]]'' | | ''[[:d:Q15978655|киңәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q133495039|Gennady Sushko]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1986" | 1986-03-07 | ''[[:d:Q134399332|Vladimir Zhmayev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-03-03 | [[Андрей Зубарев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-10-21 | [[Дмитрий Зюзин|Дмитри Зүзин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-05-16 | [[Елена Чалова]] | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-02-25 | [[Александр Жирный]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-07-22 | [[Иван Панин (1987)|Иван Панин]] | | ''[[:d:Q13382605|ике төр чаңгы ярышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-02-18 | [[Александр Логинов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-01-10 | [[Булат Вәлиуллин]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-04-01 | [[Игорь Смыгин]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-03-08 | [[Константин Гамаюров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-06-02 | ''[[:d:Q64568980|Iskhak Farkhutdinov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q90698927|Sofya Dolotovskaya]]'' | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16825962|перматулыг]]''<br/>''[[:d:Q17433421|фәнни журналис]]'' | ''[[:d:Q1205899|German Primate Centre]]'' | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-05-14 | ''[[:d:Q91888590|Robert Fatchullin]]'' | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-02-05 | ''[[:d:Q124770801|Mitrofan (Eurokatov)]]'' | | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q133345662|Andrey Krekhov]]'' | | ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-07-13 | ''[[:d:Q133856328|Vadim Valiullin]]'' | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q137331356|Mansur Kharisov]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-09-15 | [[Артем Гордеев|Артөм Гордеев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-01-14 | ''[[:d:Q1706875|Константин Емелин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-08-21 | ''[[:d:Q1740530|Pavel Doronin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-04-09 | [[Никита Давыдов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-09-02 | ''[[:d:Q5219550|Данил Дәүкәев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-10-04 | ''[[:d:Q7334589|Ринат Хисаметдинев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-02-21 | ''[[:d:Q7943850|Вәчеслав Ткачов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-06-19 | [[Михаил Столәров]] | | ''[[:d:Q4379701|professional gamer]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-10-03 | [[Әлфия Мурясова|Әлфия Мөрәсева]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-06-05 | [[Артур Нәзиуллин|Артур Нәҗиуллин]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-08-12 | ''[[:d:Q85992559|Matvey Zubalevich]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-04-16 | ''[[:d:Q131822570|Artur Kutdusov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1988" | 1988-12-04 | ''[[:d:Q137995830|Konstantin Yemelin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-08-02 | ''[[:d:Q4797324|Артак Микаелән]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-02-01 | [[Ләйсән Раянова|Ләйсән Раяныва]] | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-02-19 | ''[[:d:Q12090469|Pavel Volodin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-01-18 | [[Егор Дубровский|Егор Дубровски]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-12-28<br/>1989-12-29 | [[Владимир Сохатский|Владимир Сохатски]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-05-17 | [[Радик Юлъякшин]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>[[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-01-31 | [[Имил Габдуллин]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-10-09 | ''[[:d:Q33801834|Георги Албуров]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q15253558|активист]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]'' | ''[[:d:Q4491663|Anti-Corruption Foundation]]''<br/>''[[:d:Q113048544|Popular Politics]]'' | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-07-16 | ''[[:d:Q51670539|Ilya Sorokin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-02-01 | ''[[:d:Q51918133|Dilyara Idrisova]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q713200|башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-01-26 | ''[[:d:Q71876511|Kristina Cybina]]'' | | ''[[:d:Q10866633|тимераякчы-егерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-07-10 | [[Павел Шефф]] | | ''[[:d:Q55187|чәчтараш]]''<br/>''[[:d:Q3610436|стилист]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | ''[[:d:Q102415396|Renat Yuldashev]]'' | ''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q5197818|кибернетик]]''<br/>''[[:d:Q10331368|mathematical modelling]]''<br/>''[[:d:Q660848|nonlinear system]]''<br/>[[математик]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | ''[[:d:Q102415397|Marat Yuldashev]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q578326|Йювяскюля университеты]]''<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q109181161|amateur mathematician]]''<br/>''[[:d:Q5197818|кибернетик]]''<br/>''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q5819949|social educator]]''<br/>''[[:d:Q93918935|educational personnel]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-03-03 | ''[[:d:Q115206130|Masha Blinova]]'' | | ''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q133313331|Kamil Samigullin]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989-08-02 | [[Илнур Гайфуллин]] | ''[[:d:Q4080164|Башкортстан дәүләт хореография көллияте]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | [[Башкортстан дәүләт опера һәм балет театры|Башкорт дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-09-26 | ''[[:d:Q181675|Артур Нәфыйкыв]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-09-19 | [[Ксения Макеева]] | | ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-03 | [[Семен Елистратов|Семөн Елистратов]] | | ''[[:d:Q18200514|кыска юлда тимераякта йөрүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-06-23 | [[Павел Ильяшенко]] | | ''[[:d:Q15972912|биш төр ярышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-01-19 | [[Юрий Кириллов|Юри Кириллов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-04-30 | ''[[:d:Q4441765|Александр Степанов]]'' | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q9149093|альпинист]]''<br/>''[[:d:Q3951423|rock climber]]''<br/>''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-06-29 | ''[[:d:Q4776032|Антон Тимофеев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-03-23 | [[Павел Васильев (1990)|Павел Васильев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-02-27 | ''[[:d:Q12170226|Александр Валерьевич Чиглинцев]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-07-27 | [[Роман Куц|Роман Кутс]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-01-04 | [[Дмитрий Мәсников|Дмитри Мәсников]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-06-04 | [[Рафаэл Хәкимов|Рафаил Хәкимев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-04-05 | ''[[:d:Q65333934|Ғафаров Искәндәр Алмас улы]]'' | [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-01-10 | ''[[:d:Q105906250|Len]]'' | ''[[:d:Q28656883|Уфа дәүләт икътисад һәм сервис университеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q60968356|utaite]]''<br/>''[[:d:Q18810049|cosplayer]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-12-17 | ''[[:d:Q115203962|Vladislav Litvinchuk]]'' | | ''[[:d:Q15986539|sports official]]'' | | | |- | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q136576381|Tagir Iskhakov]]'' | | ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-11-17 | [[Александр Панков (1991)|Александр Панков]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-01-15 | [[Кирилл Полозов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-05-01 | [[Сергей Емелин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-05-18 | [[Юлия Вәлиева]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-07-18 | [[Рания Мәрданова|Ранә Мәрданыва]] | | ''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-03-10 | [[Ирик Әминев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-10-28 | [[Илмир Хәзетдинев|Илмир Хаҗетдинев]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-08-02 | [[Антон Бабиков]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-11-06 | [[Рамил Зарифуллин]] | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-10-20 | ''[[:d:Q16665686|Антон Копривиса]]'' | | ''[[:d:Q15709642|snowboarder]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-01-09 | [[Эрнест Яхин]] | | ''[[:d:Q13382605|ике төр чаңгы ярышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-01-02 | [[Тимур Арысланов|Тимур Арысланыв]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-07-14 | ''[[:d:Q23655966|Александр Ефимов]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-06-01 | ''[[:d:Q59359667|Boulevard Depo]]'' | | ''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q61740398|Elena Rykova]]'' | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q12764792|doctoral student]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-01-23 | [[Александр Васильев (1992)|Александр Васильев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-11-13 | [[Ефим Гуркин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-05-20 | [[Илдар Исәнголов|Илдар Исәнголыв]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-03-04 | [[Артем Гәрәев|Артөм Гәрәев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-12-26 | ''[[:d:Q4520462|Ригинә Шәрәфетдинева]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-12-12 | ''[[:d:Q12109189|Artem Kachanovskyi]]'' | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-11-21 | [[Дмитрий Мигунов|Дмитри Мигунов]] | | ''[[:d:Q18200514|кыска юлда тимераякта йөрүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-06-05 | [[Тимур Захаров]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-06-10 | ''[[:d:Q56759762|Galina Lukina]]'' | | ''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-12-07 | [[Thomas Mraz]] | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]'' | | | |- | data-sort-value="1992" | 1992-11-14 | ''[[:d:Q91333927|Grigory Leontyev]]'' | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-04-11 | [[Әлбирт Шәрипов|Әлбирт Шәрипев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-05-17 | [[Виктор Гәрәев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-09-12 | ''[[:d:Q4441878|Наталья Степанова]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-03-20 | ''[[:d:Q5418227|Евгени Никифоров]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-12-10 | [[Галина Бубнова]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-01-13 | [[Аделина Заһидуллина]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-04-06 | ''[[:d:Q20741334|Polina Monova]]'' | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-01-31 | ''[[:d:Q47452773|Анастасия Александровна Сидорова]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-11-23 | ''[[:d:Q60831140|Basic Boy]]'' | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-06-11 | ''[[:d:Q85867761|Bulat Khammatov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q108317631|Nikita Nagaev]]'' | | ''[[:d:Q62056391|wheelchair fencer]]'' | | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-12-30 | [[Алинә Мөдәрисова]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | data-sort-value="1993" | 1993-03-07 | ''[[:d:Q141368661|Elena Vatrushkina]]'' | | ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-04-26 | [[Даниил Квят|Даниил Квәт]] | | ''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]''<br/>''[[:d:Q10841764|Формула-1 узышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-01-22 | [[Эдуард Гыйматов|Идуарт Гыйматыв]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-01-15 | [[Денис Гайсин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-09-30 | [[Булат Хәернасов|Булат Хәернасыв]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-01-27 | ''[[:d:Q28500695|Юри Трубин]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-07-01 | ''[[:d:Q136816424|Askar Khamzin]]'' | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1994" | 1994-11-20 | ''[[:d:Q139813242|Vasili Zhilov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-08-16 | ''[[:d:Q66900276|GERA PKHAT]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-06-30 | ''[[:d:Q107122402|Andrei Tikhomirov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-08-02 | ''[[:d:Q109484919|Бахтина, Карина Сергеевна]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1995" | 1995-01-08 | ''[[:d:Q113908849|Серафимов, Максим Владимирович]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | data-sort-value="2022" | 2022-02-27 | [[Харьков]] |- | data-sort-value="1996" | 1996-08-08 | [[Игорь Безденежных]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-06-11 | ''[[:d:Q19968657|Ruslan Kausarov]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-03-01 | ''[[:d:Q21580584|Кирилл Сулыгин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-10-18 | [[Егор Мышковец|Егор Мышковетс]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-10-29 | ''[[:d:Q55106770|Robert Fakhretdinov]]'' | | | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-08-17 | ''[[:d:Q97166651|Nikita Samoilov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-04-20 | ''[[:d:Q130529436|Emil Nurgaliyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-10-20 | ''[[:d:Q141155925|Valentin Razumnyak]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1996" | 1996-12-06 | ''[[:d:Q141156287|Taras Yeliseyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-01-02 | ''[[:d:Q15146051|Газәлия Сәгыйтева]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-01-05 | [[Михаил Воробьев (1997)|Михаил Воробьов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-04-08 | [[Face]] | | ''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-05-19 | ''[[:d:Q56289670|Ruslan Khaziyev]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-01-24 | ''[[:d:Q90117173|Nikolai Matavin]]'' | | ''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-01-11 | ''[[:d:Q108143275|Iskander Akhmetov]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-05-05 | ''[[:d:Q108933705|Adelina Sabitava]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-05-26 | ''[[:d:Q112988083|Alina Zaynutdinova]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-03-04 | ''[[:d:Q121367321|Maria Kononova]]'' | ''[[:d:Q860527|University of North Texas]]'' | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-10-28 | ''[[:d:Q133858871|Aidar Akhmadiev]]'' | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | data-sort-value="1997" | 1997-08-27 | ''[[:d:Q134725112|Ruslan Bashirov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-04-21 | ''[[:d:Q26929414|Rodion Alimov]]'' | | ''[[:d:Q13141064|бадминтанис]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-07-17 | ''[[:d:Q26929416|Alina Davletova]]'' | | ''[[:d:Q13141064|бадминтанис]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-08-21 | ''[[:d:Q28336052|Kristina Spiridonova]]'' | | ''[[:d:Q18617021|freestyle skier]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-01-09 | ''[[:d:Q50069244|Milena Bykova]]'' | | ''[[:d:Q15709642|snowboarder]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-09-28 | ''[[:d:Q56676371|Daria Kan]]'' | | [[укучы]] | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[Моргенштерн (музыкант)|Моргенштерн]] | | ''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-02-26 | ''[[:d:Q64853107|Arsen Khisamutdinov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-07-04 | ''[[:d:Q68591656|Alsu Minazova]]'' | | ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-02-26 | ''[[:d:Q84932923|Elina Vildanova]]'' | | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-03-01 | ''[[:d:Q102161630|Mikhail Berdin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1998" | 1998-06-02 | [[Гөлназ Асаева]] | | [[җырчы]] | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-02-24 | ''[[:d:Q51954500|Gleb Yefimov]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-09-27 | ''[[:d:Q56259176|Igor Diveyev]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-08-14 | ''[[:d:Q60827475|Pavel Shen]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-08-19 | ''[[:d:Q84721811|Ksenia Alpatova]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-09-21 | ''[[:d:Q97496768|Rodion Galimzyanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-01-26 | ''[[:d:Q106520370|Adelina Ibatullina]]'' | | ''[[:d:Q15972912|биш төр ярышчысы]]'' | | | |- | data-sort-value="1999" | 1999-09-19 | ''[[:d:Q124754528|Timur Akhiyarov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-09-30 | [[Марсил Шәрәфетдинов|Марсил Шәрәфетдинев]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-10-29 | ''[[:d:Q108326383|Bogdan Mozgovoi]]'' | | | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-03-29 | ''[[:d:Q109300472|Dilara Zinatullina]]'' | | ''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''<br/>''[[:d:Q94791573|TikToker]]''<br/>''[[:d:Q57414145|online streamer]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-03-21 | ''[[:d:Q109488505|Georgy Dubrovsky]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-04-20 | ''[[:d:Q113989514|Timur Khairulin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-08-07 | ''[[:d:Q134725342|Spartak Basimov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-06-01 | ''[[:d:Q136039392|Kirill Goloshchapov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2000" | 2000-01-15 | ''[[:d:Q136515593|Adel Shaikhitdinova]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]'' | | | |- | data-sort-value="2001" | 2001-04-12 | ''[[:d:Q105704383|Denis Faizullin]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="2001" | 2001-03-27 | ''[[:d:Q124754574|Алалыкин, Данил Максимович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2001" | 2001-11-07 | ''[[:d:Q136297124|Saveli Kuvardin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2001" | 2001-03-27 | ''[[:d:Q137926637|Danil Alalikin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2002" | 2002-01-10 | ''[[:d:Q98961212|Shakir Mukhamadullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2002" | 2002-04-17 | ''[[:d:Q123596736|Danil Aimurzin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2002" | 2002-11-12 | ''[[:d:Q130603008|Alexander Komarov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2002" | 2002-02-06 | ''[[:d:Q131370313|Damir Shaimardanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2002" | 2002-08-12 | ''[[:d:Q139695576|Saveli Sherstnyov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2003" | 2003-08-22 | ''[[:d:Q28498106|Даниил Ильин]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="2003" | 2003-02-26 | ''[[:d:Q124467918|Semyon Vyazovoy]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2003" | 2003-06-24 | ''[[:d:Q130601616|Dinis Kadyrov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2003" | 2003-09-27 | ''[[:d:Q136409033|Igor Kudriashov]]'' | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | |- | data-sort-value="2004" | 2004-06-29 | ''[[:d:Q125375350|Luka Bagateliya]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | data-sort-value="2004" | 2004-07-22 | ''[[:d:Q130601524|Yaroslav Tsulygin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2004" | 2004-06-12 | ''[[:d:Q136335379|Sergei Kolesnikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2005" | 2005-10-28 | ''[[:d:Q130601798|Matvei Babenko]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2005" | 2005-10-20 | ''[[:d:Q135263831|Bulat Akhsyanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2006" | 2006-03-04 | ''[[:d:Q133686559|Maksim Ilyichyov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | |- | data-sort-value="2010" | 2010-08-07 | ''[[:d:Q139300696|Sofia Ilteriakova]]'' | | ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | | | |- | data-sort-value="2012" | 2012-07-05 | ''[[:d:Q125761928|Arslan Krymchurin]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q65332997|Филиппов Александр Леонидович]]'' | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | | |- | | ''[[:d:Q65334149|Антон Павловский]]'' | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | | [[Светлана Парфёнова]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q97344325|Дмитрий Ларионов]]'' | | ''[[:d:Q811122|төзүче]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q107274465|Сафин Барый Садиҡ улы]]'' | | ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-02-24 | [[Луганск өлкәсе]] |- | | ''[[:d:Q123516512|Фәйзов Тимур Әлфред Улы]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | | | | |- | | ''[[:d:Q127293692|Vlad Gagin]]'' | | [[шагыйрь]] | | | |- | | ''[[:d:Q133403210|Olga Sukhopar]]'' | | [[инженер]] | | | |- | | ''[[:d:Q139814361|Inna Krasnoper]]'' | ''[[:d:Q55038|Берлин сәнгать университеты]]'' | [[шагыйрь]] | | | |} {{Wikidata list end}}=== Язучылар, мәгърифәтчеләр === * [[Сергей Аксаков]] ''([[1791 ел|1791]]—[[1859 ел|1859]])'' — рус язучысы. * [[Ибраһим Терегулов]] ''([[1852 ел|1852]]—[[1921 ел|1921]])'' — мәгърифәтче. * [[Сергей Довлатов]] ''([[1941 ел|1941]]—[[1990 ел|1990]])'' — язучы. * [[Рамил Хәкимов]] ''([[1932 ел|1932]]—[[1996 ел|1996]])'' — язучы, ''[[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты ([[1976 ел|1976]])''. === Сәясәтчеләр, хәрбиләр, дәүләт эшлеклеләре, җитәкчеләр === * [[Георгий Афанасьев]] (1848-1925), Украина тышкы эшләр министры (1918). * [[Әлфия Галиева (1973)|Әлфия Галиева]] (1973), юрист, БР мәгариф һәм фән министры урынбасары (2018 елдан). БР мәгариф отличнигы. * [[Юрий Морозов (1949)|Юрий Морозов]] (1949), [[Көньяк Осетия]] премьер-министры (2005—2008 елларда). * [[Рөстәм Усманов (1969)|Рөстәм Усманов]] (1969), «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ генераль директоры (2019 елның июленнән). === Балет артистлары === * [[Ринат Әбүшахманов]] ''([[1980]])'' — балет биючесе, хореограф, ''БР атказанган артисты ([[2008]]).'' * [[Илнур Гайфуллин]] (1989), балет артисты, [[Тукай премиясе]] лауреаты (2025). * [[Марат Дәүкәев]] ''(12.09.1952)'' — балет артисты, РСФСР атказанган артисты (''[[1983 ел|1983]]''). * [[Леонора Куватова]] — балет артисты, мөгаллимә, РСФСР халык артисты ''([[1982]]),'' ''[[Салават Юлаев премиясе|С. Юлаев премиясе]] лауреаты ([[1987]])''. * [[Гөлсинә Мәүлекәсова]] ''(1981)'', балет биючесе, С. Юлаев бүләге иясе. * [[Фирдәвес Нәфыйкова]] ''([[1938]]-[[2008]])'' — балет биючесе, мөгаллимә, РСФСР халык артисты ''([[1974]]),'' ''[[Салават Юлаев премиясе|С. Юлаев премиясе]] лауреаты ([[1977]])''. * [[Гүзәл Сөләйманова (1979)|Гүзәл Сөләйманова]] — балерина, ''[[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты ([[2008]])''. * [[Адоль Хәмзин]] ''([[1934]])'' — балет артисты, педагог, РСФСР атказанган артисты ([[1966]]). === Җырчылар, музыкантлар === * [[Әскар Абдразаков]] ''([[1969]])'' — опера җырчысы, ''БР халык артисты ([[1994]]).'' * [[Илдар Абдразаков]] ''([[1976]])'' — опера җырчысы, ''БР ([[2011]]) һәм ТР ([[2013]]) халык артисты.'' * [[Лилия Букеева]] ''([[1965]])'' — эстрада җырчысы, [[«Энергетик» мәдәният сарае (Яр Чаллы)|Яр Чаллы «Энергетик» мәдәният сарае]] артист-вокалисты (1996 елдан). Татарстанның (2016) һәм Башкортстанның (2021) атказанган артисты. * [[Әлфия Кәримова]] — опера җырчысы, ''БР атказанган артисты'' * [[Марат Сираҗетдинов (1948)| Марат Сираҗетдинов]] (1948―2025), пианист, концертмейстер. [[Татарстанның халык артисты]]. === Рәссамнар, режиссерлар, актерлар === * [[Айрат Әбүшахманов]] (1974) — режиссёр, БР атказанган сәнгать эшлеклесе (2012). [[Салават Юлаев премиясе|С. Юлаев]] премиясе лауреаты (2020). * [[Айрат Әхмәтшин]] (1949), актёр, режиссёр һәм педагог. РФ (2004), БАССР (1985) халык артисты. * [[Радик Батыршин]] (1968) — продюсер, «Мир» телерадиокомпаниясе генераль директоры (2007). * [[Юрий Краузе]] (1936), журналист, телевидение алып баручысы, криминаль телетапшырулар сценарийчысы. * [[Алинә Мөдәрисова]], драма актрисасы, [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт театры]] (2013-2015), [[Камал театры]] артисты (2015 елдан). * [[Альберт Нестеров]] (1976), [[Гафури театры]]ның баш рәссамы (2012 елдан), [[«Алтын битлек» премиясе|«Алтын битлек»]] (2016), [[Салават Юлаев премиясе|С. Юлаев]] (2020) премияләре лауреаты. * [[Таһир Рәхимов]] (1963) — кино, театр ''([[Мәскәү]])'' артисты, Россиянең атказанган артисты (2007). * [[Мәхмүт Рәфыйков]] (1924) — кинооператор, РФ атказанган сәнгать эшлеклесе (1992). * [[Рөстәм Сабитов]] (1955) — композитор, [[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты (2010). * [[Айрат Терегулов]] (1957), рәссам, [[Салават Юлаев премиясе|С. Юлаев бүләге]] иясе. * [[Рөстәм Хуҗин (1975)|Рөстәм Хуҗин]] (1975), рәссам. === Галимнәр, медиклар === * [[Рөстәм Ахунов]] (1978), икътисад фәннәре докторы, БР ФА әгъза-корреспонденты. VI чакырылыш БР Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты. * [[Гүзәл Булгакова]] (1952), физика-математика фәннәре докторы (2000), профессор (2005). * [[Рөстәм Гаделшин]] (1955—2016), физика-математика фәннәре докторы (1994), профессор (1999). БР атказанган фән эшлеклесе (2006). * [[Камил Галимов (табиб)|Камил Галимов]] ''([[1962]])'' — табиб, медицина фәннәре кандидаты. * [[Дамир Еникиев]] (939), медицина фәннәре докторы (1988), профессор (1989). Башкортстанның атказанган фән эшлеклесе (1993). * [[Рөстәм Кәбиров]] (1948), биология фәннәре докторы (1991), профессор (1992). * [[Флорида Кудашева]] (1940—2016), химия фәннәре докторы, профессор (1994). БР атказанган фән эшлеклесе (2001). * [[Геннадий Краузе]] (1914—1980), инженер-механик, Сталин премиясе лауреаты (1951), Бөтенсоюз металлургия машина төзү фәнни-тикшеренү институтының Колпино бүлеге директоры (1960-1980). * [[Айрат Мәмлиев]] (1940), галим-физик, физика‑математика фәннәре докторы (2004). * [[Юрий Муринов]] (1942), химия фәннәре докторы (1982), профессор (1986). РФ дәүләт премиясе лауреаты (1992), БАССР атказанган фән эшлеклесе (1985). * [[Ринат Садыйков]] ''([[1957]]-[[2008]])'' — [[Россия]]нең атказанган тренеры (''хәрби самбо''), техник фәннәр докторы, профессор. * [[Шамил Солтанов (1974)|Шамил Хәниф улы Солтанов]] (1974), техник фәннәр докторы. == Галерея == <gallery perrow="5" widths="180px" heights="140px"> Salavat Yulaev Panorama.jpg|[[Салават Юлаев һәйкәле (Уфа)|Салават Юлаев һәйкәле]] Ләлә-Тюльпан.jpg|[[Лалә-Тюльпан]] мәчете Teatr_Nur.jpg|[[Уфа дәүләт «Нур» татар театры|«Нур» татар театры]] Уфада Тукай һәйкәле.jpg|[[Уфа дәүләт «Нур» татар театры|«Нур» театры]] каршында [[Габдулла Тукай һәйкәле (Уфа)|Тукай һәйкәле]] Ufa_river_view.JPG|[[Агыйдел елгасы]] BashkirWhiteHouse.jpg|[[Республика Йорты]] Akbuzat1305715834.jpg|[[Акбузат (ипподром)|Акбузат ипподромы]] File:Near UFA sign 3.jpg Крестьянский поземельный банк (Уфа).jpg|[[БР Милли музее]] File:Ufa pisateli 2.jpg|[[Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге|БР Язучылар берлеге]] </gallery> == Искәрмәләр == {{reflist}} == Чыганаклар == * [http://omet-ufa.ru/el2.html «Өмет» яшьләр гәзите]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://бериключ.рф/luchshij-rajon-dlya-prozhivaniya-v-ufe/ Лучшие районы для проживания в Уфе, рейтинг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917182854/https://xn--90aijif1a6czc.xn--p1ai/luchshij-rajon-dlya-prozhivaniya-v-ufe/ |date=2021-09-17 }} // март 2021 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[:ru:Уфимский метрополитен|Уфа метрополитены]] * [[Башкортстан Республикасының милли әдәбият музее]], Мәҗит Гафури музее *Советлар Берлеге Геройлары Александр Матросов һәм Миңлегали Гөбәйдуллин һәйкәле янындагы Мәңгелек ут {{commons|Category:Ufa}} {{Портал|Башкортстан}} {{Габдулла Тукай}} {{Россиянең зур шәһәрләре}} {{Башкортстан}} {{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}} {{Башкортлар саны буенча Россия торак пунктлары}} {{Башкортстан темаларда}} [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Россия субъектлары башкалалары]] [[Төркем:Миллионлы шәһәрләр]] [[Төркем:Уфа]] [[Төркем:Хезмәт даны шәһәрләре]] [[Төркем:Башкортстанның район үзәкләре]] n15t6l9bk9a8jw56fihp3hjobeivlno 0 13285 6038026 4456641 2026-09-22T09:32:11Z Blackisnewyellow 44652 Чыганакка сылтама өстәү [[m:Web2Cit| #Web2Cit]] 6038026 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Рәсем:Musicians and dancers on fresco at Tomb of Nebamun.jpg|thumb|[[Борынгы Мисыр]] [[сәнгать|сәнгәте]], [[XV гасыр (б. э. к.)]].]] [[Рәсем:Gobustan ancient Azerbaycan full.jpg|thumb|[[Азәрбайҗан]]ның [[Гобустан дәүләт тыюлыгы]]ндагы сакланучы [[петроглиф]]лар - б.г.э. 10 000 [[ел]]ларда анда [[чәчәк]] аткан мәдәнияткә [[шаһит]]лек итәләр]] '''Мәдәният''' ({{lang-ar|مدنيات}} — [[ватандашлык]], [[цивилизация]]; مدني — ''[[шәһәр]]дә торучы ватандашлар'' сүзләреннән) яки '''''культура''''' ({{lang-la|[[wikt:cultura|cultura]]}}, ''colo, colere'' фигыленнән — эшкәртү, соңрак — тәрбия итү, [[белем бирү]], үстерү, табыну/хөрмәт итү) — [[этнография]] һәм [[антропология]] фәннәренә нигез салучы галим [[:en:Edward Burnett Tylor|Э. Тайлор]] сүзләре буенча, «''[[кеше]], берәр [[җәмгыять]] әгъзасы буларак, үз иткән [[белем]], [[ышану]]лар, [[сәнгать]], [[әхлак]], [[хокук]], [[гореф-гадәт]] һәм бар башка [[сәләт]]ләр һәм [[гадәт]]ләр җыелмасы''».<ref>{{ref-en}}{{cite book|last=Tylor|first=E.B.|date=1974|title=Primitive culture: researches into the development of mythology, philosophy, religion, art, and custom|location=New York|publisher=Gordon Press|orig-year=1871|ISBN=978-0-87968-091-6|ref=harv}}</ref> ==Бүгенге татар телендәге мәгънәсе эволюциясе== '''Мәдәният''' — [[татар теле]]нә гарәптән кергән сүз. Махсус сүзлектә ул «культура» дип тәрҗемә ителә (кара: Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге.— Казан, 1965.— 299 б.). Ә «культура» сүзе русларга латин теленнән кергән: «{{lang-la|[[wikt:cultura|cultura]]}} — возделывание, воспитание, образование, развитие, почитание»<ref>Кара: БСЭ.— T. 13.— M., 1973.— С. 594</ref><ref>Harper, Douglas (2001). [http://www.etymonline.com/index.php?term=culture Online Etymology Dictionary]</ref> Күпмәгънәле [[термин]]<ref name="merriam-webster.com">[http://www.merriam-webster.com/dictionary/culture ''Merriam-Webster сүзлекләре онлайн'':culture].</ref>. Шул ук вакытта «мәдәни» сүзе — «шәһәрдә торучы» дип тә тәрҗемә ителә. Гыйльми һәм укыту тәҗрибәсендә «культура» һәм «мәдәният» терминнары тигез хокуклы булып йөриләр. Шуннан чыгып, «мәдәният» терминының мәгънәсен «культура» термины мәгънәсеннән чыгып аңлатырга була. Димәк, мәдәният ул — кешеләргә белем, тәрбия бирү вазифаларын үтәүне үз өстенә йөкләгән күренеш. Дөрес, «культура» терминының иң беренче мәгънәсен татарчага тәрҗемә иткәндә «җир эшкәртү» «дип бирергә туры килә (чыннан да, «культура» термины башта бакчада үстерелә торган яшелчә төрләрен күздә тоткан). Ләкин бу очракта безгә терминның тәүге мәгънәсенә ябышып яту һич тә мәҗбүри түгел (күп кенә терминнарның тәүге мәгънәләре онытылуга да дучар була). Ләкин «культура» терминының тагын бер өстәмә мәгънәсе калкып тора, ул да булса «эшкәртү», «эшләп чыгару», «кеше акылы һәм кулы тарафыннан эшләп чыгарылган кыйммәтләр».<ref>http://www.tatknigafund.ru/books/1778/read#page363 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305015748/http://www.tatknigafund.ru/books/1778/read#page363 |date=2016-03-05 }} [[Казбек Гыйззәт|Гыйззәтов К.Т.]], Философия: 2 кит. 2 нче китап: Социаль философия: Югары уку йортлары өчен д-лек бит363</ref><ref>{{Cite web|url=https://lexicography.online/etymology/%D0%BA/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0|title=Происхождение слова культура. Этимология слова культура|language=ru|work=«Этимологические онлайн-словари русского языка» сайты|accessdate=2026-09-22|quote=Латинское — cultura (возделываю, обрабатываю землю). В середине XVIII в. слово распространилось в русском языке в значении «разведение растений». Современное значение — «совокупность производственных, общественных и духовных достижений людей» — существительное приобрело позднее — в XIX в. Исследователи не могут точно сказать, из какого именно языка слово проникло в русский. В качестве наиболее вероятных называют французский (culture), немецкий (Kultur) и английский (culture). Производные: культурный, культурность, бескультурье.}}</ref> ==Материаль һәм рухи культура== «Материаль культура» белән «рухи культура» аерыла. Материаль культурага завод-фабрикалар, таш пулатлар, тимер юллар, транспорт чаралары, төрле җиһазлар һәм кешеләр тарафыннан кулланыла торган меңләгән төр хезмәт чаралары керә. Рухи культура кешеләр тарафыннан табылган белемнәрне, уку-укыту системасын, традицияләрне, фольклорны, халыкларның профессиональ сәнгатен, фәнне һ. б. шушындый рухи кыйммәтләрне үз эченә ала. Мәдәният исә «культура» күренешенең фәкать рухи өлешен генә «үзенә сыйдыра». Ләкин рус телендә «культура» термины, үз структурасына һәм рухи, һәм материаль өлкәләрне сыйдыра торган булса да, практикада фәкать рухи өлкәне генә күздә тота. «Культура» дигәндә гамәлдә рухи культура, ягъни мәдәният күздә тотыла.<ref>http://www.tatknigafund.ru/books/1778/read#page364 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305015748/http://www.tatknigafund.ru/books/1778/read#page364 |date=2016-03-05 }} [[Казбек Гыйззәт|Гыйззәтов К.Т.]], Философия: 2 кит. 2 нче китап: Социаль философия: Югары уку йортлары өчен д-лек бит364</ref> Мәдәният ул — кешеләр тарафыннан тудырылган рухи кыйммәтләр җыелмасы; кешеләрнең рухи кыйммәтләр тудыру өлкәсендәге эшчәнлеге; кешеләрнең тудырылган рухи кыйммәтләрне куллану эшчәнлеге. Әгәр дә бу билгеләмә мәдәният күренешен тулы рәвештә характерлый ала икән, бер генә нәрсәне ачыклыйсы кала, ул да булса: без нәрсәләрне рухи кыйммәтләр дип атыйбыз, нинди рухи кыйммәтләр җыелмасы мәдәниятне тәшкил итә?{{Чыганагы}} Мәдәният, җәмгыятьнең рухи күренеше буларак, түбәндәге кыйммәтләрне үз эченә ала: кешеләрнең дөнья турында белемнәре; милли тел; җәмгыятьтә урнашкан мәгърифәт системасы; халыкның көнкүрешендә барлыкка килгән йолалар, традицияләр, ышанулар, риваятьләр; халыкның конкрет чынбарлык шартларында туган әхлакый принциплары, хокукый карашлар; халыкның сыйнфый һәм милли (этник) идеологиясе; халыкның дөньяга карашы, шул исәптән дине яисә атеистик карашлары; халыкның сәнгати фикерләве һәм шуның иҗат җимешләре; фән, шул исәптән фәлсәфә һ.б.<ref>http://www.tatknigafund.ru/books/1778/read#page365 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305015748/http://www.tatknigafund.ru/books/1778/read#page365 |date=2016-03-05 }} [[Казбек Гыйззәт|Гыйззәтов К.Т.]], Философия: 2 кит. 2 нче китап: Социаль философия: Югары уку йортлары өчен д-лек бит365</ref> <blockquote>[[Тел]]не һәм мәдәниятне саклау өлкәсендәге парадокс - үзгәрүләре аркылы гына сакланыла алуында. Үзгәрешләрдән фәкать үле мәдәният һәм телләрне генә тулысынча саклап була.<ref>{{ref-ru}} "Парадокс сохранения культуры и языка заключается в том, что они сохраняются исключительно путем изменения. Только мертвые языки и культуры можно полностью обезопасить от перемен". Замятин К., Пасанен А., Саарикиви Я. "[http://blogs.helsinki.fi/minor-eurus/files/2012/12/kakizachem1.pdf Как и зачем сохранять языки России]"./ Часть I. Многоязычное общество и многоязычный индивид. Глава "Изменяющаяся роль языков", 35 бит.</ref></blockquote> ==Төп мәгънәләре== [[Рәсем:Taiwanese aborigines.JPG|right|thumb|Биюче [[Тайвань]] аборигеннары]] # Аеруча [[гыйлем эстәү|гыйлем өстәү]] һәм [[тәрбия]] юлы белән урын алган интеллектуаль һәм [[әхлак]]ый [[сыйфат]]ларның үсү акты.{{Чыганагы}} # Интеллектуаль һәм [[эстетика|эстетик]] [[өйрәнү]] юлы белән үcтерелгән зәвык [[мөкәммәллек|мөкәммәллеге]] һәм [[мәгърифәт]] сыйфатлары.{{Чыганагы}} # техник [[тәҗрибә]] һәм [[һөнәр]]ләрдән аермалы буларак, [[сынлы сәнгать]], мәдәни һәм гыйльми [[фән]]нәр белән [[кызыксыну]] һәм [[зәвык]] [[ия]]се булу.{{Чыганагы}} # Өйрәнү һәм гыйлемне [[киләчәк]] [[буын]]нарга тапшыра алу сыйфатына бәйле [[кеше]] [[белем]]е, [[ышану]]лары һәм гамәлләре [[берлек|берлеге]].{{Чыганагы}} # [[раса|расчыл]], [[дин]]и яки [[җәмгыять|җәмгыяви]] [[үзәнчәлек]]ләр [[нигез]]ендә барлыкка килгән бер [[төркем]]нең гадәти ышанулары, җәмгыяви [[форма]]лары һәм матди [[үзлек]]ләре; шулай ук: билгеле [[заман]] [[период]]ы эчендә һәм/яки аерым бер [[урын]]да яшәүче кешеләрнең [[көндәлек]] [[тормыш]] үзенчәлекләре.{{Чыганагы}} # [[Оешма]]ны билгеләүче уртак [[караш]]лар, [[кыйммәт]]ләр, [[максат]]лар һәм [[практика]]лар берлеге.{{Чыганагы}} # Аерым бер [[тармак]], [[эшчәнлек]] яки җәмгыяви бер үзенчәлек белән бәйле кыйммәтләр, [[аңлау]]лар яки җәмгыяви практика берлеге.{{Чыганагы}} # К[[кеше|еше]] [[эшчәнлек|эшчәнлегенең]] күренекле [[нәтиҗә]]ләре яисә [[буын]]нан буынга күчә торган [[җәмгыять|социаль]] яктан мөһим [[мәгълүмат]]. {{Чыганагы}} XVIII һәм XIX [[гасыр]]да [[Европа]] [[халык]]лары '''культура'''<ref name="merriam-webster.com" /><ref>[http://oxforddictionaries.com/definition/culture ''Оксфорд сүзлекләре онлайн'':culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120429010646/http://oxforddictionaries.com/definition/culture |date=2012-04-29 }}.</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/concise/culture ''Merriam-Webster кыска онлайн энциклопедия'':culture].</ref><ref>[http://www.thefreedictionary.com/culture ''TheFreeDictionary.com сүзлеге'':culture].</ref> төшенчәсен [[бүген]]ге [[мәгънә]]<nowiki/>дә куллана башлаганнар, ул [[авыл хуҗалыгы]]нда яки [[умартачылык]]тагы кебек [[үсемлек]] [[үстерү]] һәм [[камилләштерү]] мәгънәләренә туры килгән.<ref name=":1" details="Когда в средние века появился новый способ возделывания зерновых, более прогрессивный и усовершенствованный, названный латинским словом ''culture,'' никто еще не мог догадаться, насколько изменится и расширится понятие этого выражения. Если термин '''agriculture''' и в наше время означает возделывание зерновых, то уже в XVIII–XIX вв. само слово '''culture''' потеряет свое привычное значение. Культурным стали называть человека, обладающего изяществом манер, воспитанием, начитанностью. «Культурные» аристократы, таким образом, отделялись от «некультурного» простого народа. В Германии существовало похожее слово ''kultur,'' которое означало высокий уровень развития цивилизации. С точки зрения просветителей XVIII в. слово культура объяснялось как «разумность». Эта разумность относилась прежде всего к общественным порядкам и политическим институтам, главными критериями ее оценки служили достижения в области искусства и науки. Сделать людей счастливыми – вот главная цель культуры. Она совпадает с желаниями человеческого разума. Данное направление, считающее, что главная цель человека – достижение счастья, блаженства, радости, получило название эвдемонизм. Его сторонниками были французский просветитель '''''Шарль Луи Монтескье'' (1689–1755),''' итальянский философ '''''Джамбаттиста Вико'' (1668–1744),''' французский философ '''''Поль Анри Гольбах'' (1723–1789),''' французский писатель и философ '''''Жан Жак Руссо'' (1712–1778),''' французский философ '''''Иоганн Готфрид Гердер'' (1744–1803).'''">{{Cite web|url=https://www.libma.ru/kulturologija/istorija_kultury_konspekt_lekcii/p1.php|title=ЛЕКЦИЯ № 1. Общие понятия истории культуры / История культуры: конспект лекций|language=ru|publisher=«Библиотека libma.ru» сайты|accessdate=2026-09-22|quote=4. Формы культуры, ее классификация}}</ref> XIX гасыр дәвамында ул башта [[шәхес]]не, аеруча [[уку]] юлы белән, үстерү яки камилләштерү, һәм соңрак [[милләт|милли]] [[ашкыну]]ларны һәм [[идеал]]ларны [[чынбарлык]]ка ашыру мәгънәләренә дә ия булды.<ref name=":1" details="...по носителю культуры. В зависимости от этого культура подразделяется на '''мировую''' и '''национальную.'''" /> XX гасырда, «культура» [[кеше]] [[генетика]]сы билгеләмәгән барлык [[феномен]]нар мәгънәсендә [[антропология]]нең төп [[төшенчә]]се буларак алга чыкты. Аеруча, түбәндәге ике мәгънәдә: # кешеләрнең үз [[тәҗрибә]]ләрен [[символ]]лар белән [[билгеләү]] [[мәсьәлә]]сендә һәм [[хыял көче]]н кулланып башкарылган [[иҗат|иҗади]] [[эшчәнлек]] [[мөмкинлек]]ләре [[өлкә]]сендә үсә торган [[сәләт]]е;{{Чыганагы}} # [[дөнья]]ның төрле [[җир]]ләрендә яшәгән халыкларның үз [[тормыш]] тәҗрибәләрен билгеләү һәм [[классификация]]ләү [[ысул]]ы һәм иҗади сәләтләрен [[куллану]] [[юл]]лары.{{Чыганагы}} Бүгенге [[көн]]дә бу төшенчә [[җәмгыять]] тудырган физик [[артефакт]]лар, ягъни [[материаль мәдәният|матди мәдәният]], һәм мәдәниятнең нигез тәшкил итүче [[термин]]нары буларак кулланылган һәм матди булмаган барлык башка яклары<ref name="Macionis, Gerber 2010 53">{{cite book|last=Macionis, Gerber|first=John, Linda|title=Sociology 7th Canadian Ed|year=2010|publisher=Pearson Canada Inc.|location=Toronto, Ontario|pages=53}}</ref>, ягъни [[тел]], [[гадәт]], һ.б. арасындагы аерма мәгънәсендә киң таралган. == Моны да карагыз == {{Портал|Мәдәният|Җәмгыять|Фән}} * [[Мәдәният төзелеше]] * [[Мәдәни күптөрлелек]] * [[Мәдәни мирас]] * [[Мәдәни кемлек]] == Искәрмәләр == {{Reflist|3}} == Сылтамалар == * [http://www.international-journal-of-axiology.net/ ''Cultura: International Journal of Philosophy of Culture and Axiology''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604182356/http://international-journal-of-axiology.net/ |date=2013-06-04 }} * [https://www.livescience.com/21478-what-is-culture-definition-of-culture.html What is Culture?] {{Тышкы сылтамалар}}{{rq|stub|error|check}}{{Стиль}}{{Астөшермәләр юк}}{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= мәдәният |сүз+төзмә= мәдәният |süz%20tözmä = mädäniät}} [[Төркем:Антропология]] [[Төркем:Мәдәният| ]] [[Төркем:Фикерләр тарихы]] [[Төркем:Мәдәният социологиясе]] [[Төркем:Җәмгыять]] 765g2ofw9433prq0qj5z0saxxv5aiy2 0 15697 6038014 6012926 2026-09-22T08:47:31Z Blackisnewyellow 44652 Чыганакка сылтама өстәү [[m:Web2Cit| #Web2Cit]] 6038014 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Математика''' (<ref>{{Cite web|url=http://garap-farsy.narod.ru/r.htm|title=Татар телендәге гарәп-фарсы алынмалары|access-date=2024-01-04|website=garap-farsy.narod.ru}}</ref> ''[[Гарәп теле|гарәп.]] ''الرياضيات, [[Юнан теле|юнан]]. ''μάθημα'' — белем, фән) — безне чолгап алган [[дөнья]]ның [[сан]]лы [[төзелеш]]е турында [[фән]], аны һәм шул [[өлкә]]дәге барлык [[процесс]]ларны белдергән [[термин]]. Аерым фән булып [[Борынгы Греция]]дә барлыкка килә. Риязыят — саннар, структуралар, аравыклар һәм әверелдерүләрне өйрәнгән фән. Тәүге чорда математика исәп, исәпләү, үлчәү өчен, шулай ук дедуктив фикерләү һәм абстракциялар ярдәмендә [[Физика|физик]] объектларның шәкелләрен һәм хәрәкәтләрен өйрәнү өчен кулланылган.{{Чыганагы}} [[Файл:Euclid.jpg|мини|[[Евклид|Эуклид]]. [[Rafael Santi|Рафаэльнең]] «Афина мәктәбе» сурәтеннән кисемтә]] Математика формаль аралашу теле тәкъдим итә, ул математика белеменең асылын уңышлы аңлату өчен файдалана. Шуңа күрә математика — табигать фәннәрен өйрәнү, проектлау һәм икътисад өчен мөһим һәм кирәкле чара булып тора.{{Чыганагы}} == Билгеләмә == Математиканың төгәл генә билгеләмәсе юк, төрле танылган математиклар үзләренчә математиканың асылын аңлатучы билгеләмәләр бирергә тырышканнар. Бу билгеләмләр шәхес яшәгән чорга, шөгыльләнгән өлкәгә һәм шәхеснең күзаллавына карап бер-берсеннән шактый аерылар.{{Чыганагы}} == Этимологиясе == «Математика» сүзе [[Борынгы юнан теле|борынгы юнан]] ''μάθημα'' сүзеннән чыккан, бу «өйрәнү», «гыйлем» дигәнне аңлата, һәм ''μαθηματικός'', башта «аңлап баручы», «өлгерүче»<ref>{{Cite web|url=http://slovarus.info/grk.php|title=Большой древнегреческий словарь (αω)|publisher=slovarus.info|accessdate=2017-09-20|archivedate=2013-02-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EMogIDHB?url=http://slovarus.info/grk.php}}</ref>, соңрак «өйрәнергә тиешле», тагы да бераз вакыттан «математикага караган». Мәсәлән, ''μαθηματικὴ τέχνη'', [[латин теле]]ндә ''ars mathematica'' — «математика сәнгате». Хәзерге мәгънәдә бу [[истилах]]. ''μᾰθημᾰτικά'' (математика) сүзе [[Аристотель]] (безнең эрага кадәр IV гасыр) хезмәтләрендә үк очрый. [[Фасмер]] фикеренчә, рус теленә ''matematyka'', яки ''mathematica'' аша килә<ref>{{Cite web|url=http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-7485.htm|publisher=classes.ru|accessdate=2017-09-20|title=Математика|archivedate=2017-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915065225/http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-7485.htm}}</ref>. [[Рус теле]]ндә «математика» ягъни «маѳематика» XVII гасырдан башлап, мәсәлән, Николай Спафарийның «Книга избранной вкратце о девяти мусах и о седмих свободных художествах» (1672 ел) китабында очрый<ref>{{книга|ответственный=Гл. ред. [[Филин, Федот Петрович|Ф. П. Филин]]|заглавие=Словарь русского языка XI—XVII вв. Выпуск 9|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1982|страницы=41}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kp.rusneb.ru/item/material/kniga-izbrannaya-vkratce-o-devyati-muzah-i-semi-svobodnyh-hudozhestvah|title=Проект НЭБ «Книжные памятники» — собрание редких и ценных документов, хранящихся в фондах России|author=Спафарий Николай|language=ru|accessdate=2026-09-22}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Математика}} * [[Истилах]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Математика]] [[Төркем:Формаль фәннәр]] aje6t1wuxgv0rufnelf7dt27a5omuqv 6038017 6038014 2026-09-22T08:48:49Z Blackisnewyellow 44652 6038017 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Математика''' (<ref>{{Cite web|url=http://garap-farsy.narod.ru/r.htm|title=Татар телендәге гарәп-фарсы алынмалары|access-date=2024-01-04|website=garap-farsy.narod.ru}}</ref> ''[[Гарәп теле|гарәп.]] ''الرياضيات, [[Юнан теле|юнан]]. ''μάθημα'' — белем, фән) — безне чолгап алган [[дөнья]]ның [[сан]]лы [[төзелеш]]е турында [[фән]], аны һәм шул [[өлкә]]дәге барлык [[процесс]]ларны белдергән [[термин]]. Аерым фән булып [[Борынгы Греция]]дә барлыкка килә. Риязыят — саннар, структуралар, аравыклар һәм әверелдерүләрне өйрәнгән фән. Тәүге чорда математика исәп, исәпләү, үлчәү өчен, шулай ук дедуктив фикерләү һәм абстракциялар ярдәмендә [[Физика|физик]] объектларның шәкелләрен һәм хәрәкәтләрен өйрәнү өчен кулланылган.{{Чыганагы}} [[Файл:Euclid.jpg|мини|[[Евклид|Эуклид]]. [[Rafael Santi|Рафаэльнең]] «Афина мәктәбе» сурәтеннән кисемтә]] Математика формаль аралашу теле тәкъдим итә, ул математика белеменең асылын уңышлы аңлату өчен файдалана. Шуңа күрә математика — табигать фәннәрен өйрәнү, проектлау һәм икътисад өчен мөһим һәм кирәкле чара булып тора.{{Чыганагы}} == Билгеләмә == Математиканың төгәл генә билгеләмәсе юк, төрле танылган математиклар үзләренчә математиканың асылын аңлатучы билгеләмәләр бирергә тырышканнар. Бу билгеләмләр шәхес яшәгән чорга, шөгыльләнгән өлкәгә һәм шәхеснең күзаллавына карап бер-берсеннән шактый аерылар.{{Чыганагы}} == Этимологиясе == «Математика» сүзе [[Борынгы юнан теле|борынгы юнан]] ''μάθημα'' сүзеннән чыккан, бу «өйрәнү», «гыйлем» дигәнне аңлата, һәм ''μαθηματικός'', башта «аңлап баручы», «өлгерүче»<ref>{{Cite web|url=http://slovarus.info/grk.php|title=Большой древнегреческий словарь (αω)|publisher=slovarus.info|accessdate=2017-09-20|archivedate=2013-02-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EMogIDHB?url=http://slovarus.info/grk.php}}</ref>, соңрак «өйрәнергә тиешле», тагы да бераз вакыттан «математикага караган». Мәсәлән, ''μαθηματικὴ τέχνη'', [[латин теле]]ндә ''ars mathematica'' — «математика сәнгате». Хәзерге мәгънәдә бу [[истилах]]. ''μᾰθημᾰτικά'' (математика) сүзе [[Аристотель]] (безнең эрага кадәр IV гасыр) хезмәтләрендә үк очрый. [[Фасмер]] фикеренчә, рус теленә ''matematyka'', яки ''mathematica'' аша килә<ref>{{Cite web|url=http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-7485.htm|publisher=classes.ru|accessdate=2017-09-20|title=Математика|archivedate=2017-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915065225/http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-7485.htm}}</ref>. [[Рус теле]]ндә «математика» ягъни «маѳематика» XVII гасырдан башлап, мәсәлән, Николай Спафарийның «Книга избранной вкратце о девяти мусах и о седмих свободных художествах» (1672 ел) китабында очрый<ref>{{книга|ответственный=Гл. ред. [[Филин, Федот Петрович|Ф. П. Филин]]|заглавие=Словарь русского языка XI—XVII вв. Выпуск 9|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1982|страницы=41}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kp.rusneb.ru/item/material/kniga-izbrannaya-vkratce-o-devyati-muzah-i-semi-svobodnyh-hudozhestvah|title=Книга избранная вкратце о девяти музах и семи свободных художествах|author=Спафарий Николай|language=ru|accessdate=2026-09-22|work=Проект НЭБ «Книжные памятники» — собрание редких и ценных документов, хранящихся в фондах России}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Математика}} * [[Истилах]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Математика]] [[Төркем:Формаль фәннәр]] bwvrnsxtmlelgh2iu9i30xk4j62cmrf 0 19121 6037771 5833937 2026-09-21T19:37:50Z Әмир 15082 /* Күренекле кешеләр */ өстәмә 6037771 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ |Төс1 = {{Төс/Россия}} |Татар исеме = Әлмәт районы |Чын исем = {{lang-ru|Альметьевский район}} |Герб = Flag of Almetyevsky rayon (Tatarstan).png |Байрак =Flag_of_Almetyevsky_rayon_(Tatarstan).png |Герб киңлеге = |Байрак киңлеге = |Герб тасвирламасы = |Байрак тасвирламасы = |Ил = [[Россия]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Район]] |Регион төре = [[Җөмһүрият]] |Регион = [[Татарстан]] |Башкала = [[Әлмәт]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = [[10 август]] [[1930]] |Юкка чыгу = |Башлык = Салихов Мәҗит Хәҗип улы<ref>http://almetyevsk.tatar.ru/tat/info.php?id=24395{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |Башлык исеме = Район башлыгы |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = |Халык саны = 51 100 кеше |Халык саны исәбе елы = 2010 |Халыктан % = 1,3 |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = |Дини состав = |Мәйдан = 2500,2 |Мәйданнан % = 3,7 |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита =Location of Almetyevsky District (Tatarstan).svg |Харита зурлыгы = 350px |Административ берәмлек харитасы = |Харита зурлыгы ае = |Сәгать поясы = MSK (UTC+3) |Аббревиатура = |ISO = |Телефон коды = |Почта индекслары = |Интернет домены = |Автомобиль номерлар коды = 16, 116 |Сайт = http://almetyevsk.tatar.ru/ |Commons-та төркем = |Искәрмә = }}'''Әлмәт районы''' — [[Россия Федерациясе]]ндәге [[Татарстан Республикасы]] составындагы [[Татарстанның административ-территориаль бүленеше|административ-территориаль берәмлек]] һәм [[муниципаль берәмлек]] (муниципаль район). Төбәкнең көньяк-көнчыгышында табыла. Административ үзәк — Әлмәт шәһәре.<ref name=realnoevremya/> Әлмәт авылы һәм аның тирәсендәге җирлек беренче тапкыр [[XVIII гасыр]]ның өчтән беренче өлешендә башлап чыганакларда телгә алына. Киләсе гасыр урталарында Әлмәт волосте [[Самар губернасы]]ның [[Бөгелмә өязе]] (1920 елдан — кантоны) составында була. Волость район статусын 1930 елның 10 августында алды.{{sfn|Ногманов|2019|c=20}} Җитәкчелек районда «Алабуга» һәм «[[Иннополис]]» үрнәгендә төбәктә өченче махсус икътисадый зона булдырырга планлаштыра. Төзелешнең беренче этабы 2024 елга билгеләнгән.<ref name=kom>{{cite web |url = https://www.kommersant.ru/doc/3945906 |title = В Альметьевске планируют создать особую экономическую зону нефтегазохимической промышленности |date = 2019-04-16 |publisher = Коммерсант |accessdate = 2020-11-28 }}</ref> == География == Әлмәт районы Татарстанның көньяк-көнчыгышында урнашкан. Төньякта [[Сарман районы|Сарман]], [[Зәй районы|Зәй]] һәм [[Түбән Кама районы|Түбән Кама]], көнбатышта [[Яңа Чишмә районы|Яңа Чишмә]] һәм [[Чирмешән районы|Чирмешән]], көньякта [[Лениногорск районы|Лениногорск]] һәм [[Бөгелмә районы|Бөгелмә]], көнчыгышта [[Азнакай районы|Азнакай]] районнары белән чиктәш. Гомуми мәйданы 2542,93 км². Район составына 99 торак пункт керә. Баш административ үзәк — [[Әлмәт]] шәһәре, ул мөстәкыйль муниципаль берәмлек.<ref name=realnoevremya/> Район Бөгелмә платосының төньяк-көнбатышында урнашкан. Биредә урынның уртача биеклеге 200-300 метр тәшкил итә. [[Кичү (елга)|Кичү]], [[Дала Зәе]] һәм Үргәсалбаш елгалары ага. Төбәктә нефть, ташкүмер һәм башка файдалы казылмалар запаслары бар. Биредә салкычан җәйле һәм сплкын кышлы уртача континенталь климат.<ref name=tatarica>{{cite web |url =https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/almetevskij-rajon/almetevskij-rajon-1 |title = Альметьевский район |date = 2020 |publisher = Tatarica. Татарская энциклопедия |accessdate = 2020-10-29 }}</ref> == Флаг һәм герб == 2006 елның 26 декабрендә Әлмәт муниципаль районы Советы хәзерге гербны раслады. Аны әлмәтлеләр Рафаэль Курамшин һәм Марат Исламов башкарды, ә эшләп бетергәндә Россия президенты каршындагы Геральдия советы һәм Россия геральдистлар берлеге әгъзалары катнашты. Герб — яшел-кызыл тукыма, анда алтын баскыч һәм лалә чәчәгенә салынган фонтан. Алтын баскыч аллегорик рәвештә нефть вышкасын сурәтли, ә кара фонтан нефть сәнәгатенең төбәк икътисадына керткән өлешен ассызыклый. Кара һәм алтын төсләр нефтьне символлаштырып «кара алтын» буларак тасвирлый. Район советы карарында билгеләп үтелгәнчә, калканның чәчәкле гаммасы район табигатенең байлыгын һәм сәнәгатьнең әһәмиятен күрсәтә. Яшел кыр Татарстанның көньяк-көнчыгышындагы географик үзенчәлекләрне һәм табигый матурлыкны чагылдыра. Гербның аскы өлешендә Кызыл полоса Әлмәт районын мөһим индустриаль үзәк буларак сыйфатлый. 2006 елгы район флагы гербы элементларын кабатлый.<ref>{{cite web |url =https://geraldika.ru/s/18318 |title = Решение Совета Альметьевского муниципального района Республики Татарстан (#131) О гербе Альметьевского муниципального района Республики Татарстан |publisher = Геральдика.ру |accessdate = 2020-10-29 }}</ref> == Исемнең килеп чыгышы == Әлмәт районы исемен шул исемдәге авыл исеменнән килеп чыккан (ул авыл хәзер административ үзәк). Географ Евгений Поспелов күрсәткәнчә, [[XIX гасыр]]да хәзерге шәһәр урынында [[башкортлар|башкорт]] авылы Әлмәт булган. Авылның исеме Әлмәт исемле башкортның тартым формасыннан формалашкан, мөгаен, ул Әл-Мөхәммәт булгандыр ({{lang-tt|Әлмәт — Әл-Мөхәммәт}}){{sfn|Поспелов|2002|С=32}}{{sfn|Ногманов|2019|c=14}}. == Тарих == [[Файл:Әлмәт. Мусульманский религиозный центр им. Ризы Фахретдина — panoramio.jpg|230px|thumb|Риза Фәхретдин исемендәге мөселман дини үзәге]] [[Файл:Собор — panoramio (3).jpg|230px|thumb|Әлмәттә собор]] [[Файл:UubHvUX8h Y.jpg|230px|thumb|Татарстан анасы]] Юрмый кабиләсе [[башкортлар]]ы тарафыннан элекке Бөгелмә өязенең Юрмый волосте составына кергән түбәндәге авылларга нигез салына: Абдрахман, Әлмәт (хәзерге [[Әлмәт]] шәһәре), [[Бишмунча]], [[Кама Исмәгыйль ]], [[Яңа Кәшер]], [[Яңа Нәдер]], [[Тайсуган]], [[Сөләй]], [[Кичүчат]], [[Урсалбаш]], [[Чупай (Әлмәт районы)|Чупай]]. Кантон идарәсе чорында хәзерге район территориясендә X (1798-1803 еллар), XI (1803-1847 еллар), XII (1847-1854 еллар) башкорт кантоннары урнашкан булган. 1920-нче елларда Бишмунча авылы халкы тарафыннан [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)|Ак Чишмә]] һәм [[Кама-Елга]] авылларына нигез салына.<ref>Асфандияров А. 3. Аулы мензелинских башкир. — Уфа: Китап, 2009. — 600 с. С.574-577</ref><ref>История башкирских родов. Юрми. Том 21. – Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН; Уфимский полиграфкомбинат, 2016. – 716 с. С.145-152</ref>. [[XVIII гасыр]] башына кадәр көньяк-көнчыгыш Кама аръягы территорияләрендә халык аз яшәгән. [[Нугай Урдасы]]ның якын булганга, 1630 нчы елларга кадәр бу киңлек дала халкын күчерү өчен "коридор" сыйфатында файдаланылган. Нугай халкын кысрыклаганнан соң, этник яктан күптөрле җирле халык аз санлы булуын дәвам итә һәм еш кына [[калмыклар|калмык]] һөҗүмнәренә дучар була.<ref name=Amirkhanov>{{cite web |url = http://www.tataroved.ru/publication/almet/7/8/ |title = Когда и кем было основано село Альметьево? |author = Амирханов Р. Х. |date = 2003 |publisher = Тюрко-Татарский Мир |accessdate = 2020-10-29 }}</ref> Тарихчы Айдар Ногманов мәгълүматлары буенча, [[Башкорт күтәрелеше (1704–1711)|1704-1711 еллардагы башкорт восстаниесе]] бастырылгач кына, игенчеләр Көньяк-Көнчыгыш Кама аръягына күченә башлаганнар.{{sfn|Ногманов|2019|c=7—8}} XVIII йөзнең беренче яртысында хәзерге Әлмәт районы Надыров волостена караган һәм биредә рус булмаган ясаклы халык яшәгән. Әлмәт авылы нигезләнү вакыты турында төгәл мәгълүматлар сакланмаса да, тарихчылар авыл 1719-1730 нчы елларда барлыкка килгән дип фаразлыйлар. Авылны беренче тапкыр искә алу башкорт восстаниесе башлануга карый. 1735 елның 24 июнендәге полковник Иван Татищевка хатында җирле [[мулла]] баш күтәрүчеләрнең планнары турында хәбәр итә һәм документны имзасы белән тәмамлый: {{цитата|«Бу хатны мин, Әлмәт һәм Зәй авылыннан Әлмәт мулла яздым.<ref name=Amirkhanov/>.}} Туган якны өйрәнүче Р. Х. Әмирханов фикеренчә, авылга нигез салучы җирле мулла Алмет Сәетов булган. Бу фикер белән башкорт тарихчысы Әнвәр Әсфәндияров бәхәсләшә. Үзенең «Минзәлә башкортлары уллары» хезмәтендә ул әле яңа гына рухани лидер булган 23 яшьлек Сәетовның общинада шундый абруйга ия була алмавын раслый. Нигез салучы Асфандияров роленә мөмкин булган фигура итеп Әлмәт хөкүмәт дин әһеле Кәрамәтов{{sfn|Асфандияров|2009|c=4—5}} исемен атый. XVIII һәм XIX гасырлар дәвамында булачак Әлмәт районының җирлекләре саны арта бара. Яңа Мәскәү юлына әкренләп [[Сембер өязе|Сембер]], [[Пенза өязе|Пенза]], [[Казан өязе|Казан]], [[Нижгар өязе|Нижгар]], [[Касыйм ҡязе|Касыйм]] һәм башка өязләрдән крестьяннар килеп утырганнар. Ревизиягә ([[Россия империясе]]ндә халык исәбен алып) 1746 елда 54 яңа җирлек оеша, шуларның иң зурысы — Тайсуганово, Әлмәт, Иске Надырово (Нагорное) һәм башкалар. Аларның кайберләре [[Ырынбур губернасы]] атласына кертелгән, Көнчыгыш Кама аръягы XVIII һәм XIX гасырның беренче яртысында Ырынбур губернасына кергән.{{sfn|Ногманов|2019|c=20}} Әлмәтнең үзендә 1746 елда 62 ир-ат заты ясаклы татар исәпләнә. 1795 елда анда 700 тептяр (ревизия исәбе татарлар белән бергә булуы мөмкин) һәм башкортлар яшәгән; 1834 елда — 123 башкорт һәм 544 тептяр. [[XIX гасыр]] уртасында авылларда 1518 казна крестьяны һәм башкортлар исәпләнә. Биредә мәчет, почта станциясе, ике завод төзелгән, ярминкәләр һәм базарлар үткәрелгән. 1851 елда Әлмәт волосте [[Самар губернасы]] [[Бөгелмә өязе]]нә кергән.{{sfn|Ногманов|2019|c=20}} 1917 елда Татарстанда Советвласты урнаша. [[Россия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышы]] вакытында Әлмәттә һәм төбәктә бәрелешләр булган. 1918 елда кызылармеецлар [[чехословак корпусы]] частьлары белән сугышканнар, ә 1919 елда — [[Александр Колчак|Колчак]] армиясенә каршы. Киләсе елның кышында Бөгелмәдә җирле крестьяннарның [[Сәнәкчеләр фетнәсе|«Вилочное восстание»]] дип аталган гаделсез продразъестка каршы кабынып китә. Бунт Татарстанның көньяк-көнчыгышын, шул исәптән Әлмәтне дә чолгап ала, әмма берничә айдан власть тарафыннан бастырыла. 1920 елда Әлмәт волосте Татарстан АССРның Бөгелмә кантонының бер өлеше булып керә.{{sfn|Асфандияров|2009|c=574}}. Әлмәт районы 1930 елның 10 августында оеша. 1953 елда район үзәге шәһәр исеме ала һәм русча Альметьевск лип үзгәртелә. Районның чикләре берничә тапкыр үзгәрде. 1959 елда район составына бетерелгән Акташ районының бер өлеше керә. Тагын дүрт елдан [[Азнакай районы|Азнакай]], [[Зәй районы|Зәй]], [[Яңа Чишмә районы|Яңа Чишмә]] һәм [[Чирмешән районы|Чирмешән]] районнарының бер өлеше кушыла. Хәзерге вакытта шәһәр һәм район Татарстанның эре сәнәгать һәм мәдәният үзәге булып тора.<ref>{{cite web |url =https://almetyevsk.tatarstan.ru/istoricheskaya-spravka.htm |title =Историческая справка района |publisher =Альметьевский муниципальный район и город Альметьевск. Официальный сайт |accessdate =2020-10-29 |archivedate =2021-01-26 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20210126110958/https://almetyevsk.tatarstan.ru/istoricheskaya-spravka.htm }}</ref> == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg1.php</ref> !! [[2002]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg1.php</ref> !! [[2010]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus10_reg1.php</ref> |- class='bright' | 58 542 || 81 976 || 49 722 || 33 988 || 40 624 || 51 100 |} === Милли состав === {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! Милләт !! [[1970]]<ref name="ВОТ">Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994</ref> !! [[1979]]<ref name="ВОТ"/> !! [[1989]]<ref name="ВОТ"/> !! [[2002]]<ref>{{Citation |title=2002 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2013-03-04 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>!! [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |access-date=2013-10-10 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' | [[татарлар]] || 51,4% || 53,6% || 54,6% || 56,0%||55,2% |- class='bright' | [[руслар]] || 37,5% || 34,6% || 33,3% || 30,8%||37,1% |- class='bright' | [[чуашлар]] || ?% || ?% ||7,6% || 6,8%||2,8% |- class='bright' | [[мордва]] || ?% || ?% || 3,2% || 2,3%||1,4% |} == Муниципаль-территориаль бүленеш == Әлмәт муниципаль районында 37 муниципальберәмлек, шул исәптәп 2 шәһәр һәм 35 авыл җирлеге, 99 торак пунк бар<ref>{{cite web |url =http://docs.cntd.ru/document/423904155 |title = Закон Республики Татарстан 31 января 2005 года N 9-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования „Альметьевский муниципальный район“ и муниципальных образований в его составе» |date = 2014-12-30 |publisher = Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации |accessdate = 2020-10-29 }}</ref>. {{Автонумерация | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципальное образование | Заголовок3 = {{comment|Админ.|Административный}}<br>центр | Заголовок4 = Количество<br>населённых<br>пунктов | Заголовок5 = Население | Заголовок6 = Площадь,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |А-%| '''Городские поселения''' | | | | |А|[[Альметьевск|город Альметьевск]] | город [[Альметьевск]] | 1 | {{ Население | Городское поселение город Альметьевск | тс }} | |А|[[Түбән Мактама шәһәр тибындагы бистә.]] |[[Түбән Мактама]] | 2 | {{ Население | Городское поселение посёлок Нижняя Мактама | тс }} | |Б-%| '''Сельские поселения''' | | | | |Б| [[Габдрахман авыл җирлеге (Татарстан)|Абдрахмановское авыл җирлеге]] | [[Кичү (авыл)|Кичү]] | 1 | {{ Население | Абдрахмановское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Әлмәт авыл җирлеге(Альметьевский район)|Әлмәт авыл җирлеге]] | [[Молодёжный (Татарстан)|Молодёжный]] | 3 | {{ Население | Альметьевское сельское поселение (Альметьевский район) | тс }} | |Б| [[Аппак авыл җирлеге (Әлмәт район)|Аппак авыл җирлеге]] | [[Аппак]] | 4 | {{ Население | Аппаковское авыл җирлеге (Әлмәт район) | тс }} | |Б| [[Багряж-Никольское авыл җирлеге]] | [[Аргы Ивановка]] | 3 | {{ Население | Багряж-Никольское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Бишмунча авыл җирлеге]] | [[Бишмунча]] | 5 | {{ Население | Бишмунчинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Борискино авыл җирлеге (Әлмәт район)|Борискино авыл җирлеге]] | [[Борискино (Әлмәт районы)|Борискино]] | 3 | {{ Население | Борискинское авыл җирлеге (Әлмәт район) | тс }} | |Б| [[Бута авыл җирлеге (Татарстан)|Бута авыл җирлеге]] | [[Бута]] | 1 | {{ Население | Бутинское авыл җирлеге (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Васильевска авыл җирлеге (Татарстан)|Васильевска авыл җирлеге]] | [[Васильевка (Әлмәт районы)|Васильевка]] | 2 | {{ Население | Васильевское авыл җирлеге (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Югары Акташ авыл җирлеге]] | [[Югары Акташ]] | 1 | {{ Население | Верхнеакташское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Югары Мактама авыл җирлеге]] | [[Югары Мактама]] | 2 | {{ Население | Верхнемактаминское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Иске Баграж авыл җирлеге]] | [[Иске Баграж]] | 1 | {{ Население | Елховское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Ырысби авыл җирлеге]] | [[Ырысби]] | 2 | {{ Население | Ерсубайкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Кәләй авыл җирлеге]] | [[Кәләй]] | 2 | {{ Население | Калейкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Кама Исмәгыйль авыл җирлеге]] | [[Кама Исмәгыйль]] | 1 | {{ Население | Кама-Исмагиловское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Кичу авыл җирлеге]] |[[Кичү (авыл)|Кичү]] | 2 | {{ Население | Кичуйское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Кичу авыл җирлеге]] | [[Кичү (авыл)|Кичү]] | 1 | {{ Население | Кичучатовское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Кләмәнтәй авыл җирлеге]] | [[Кләмәнтәй]] | 4 | {{ Население | Клементейкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Кузай авыл җирлеге]] | [[Кузай (Әлмәт районы)|Кузай]] | 1 | {{ Население | Кузайкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Колшəрип авыл җирлеге]] | [[Колшəрип]] | 1 | {{ Население | Кульшариповское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Лесно-Калейкинское авыл җирлеге]] | [[Калейкино (Лесно-Калейкинское авыл җирлеге)|Калейкино]] станциясе | 2 | {{ Население | Лесно-Калейкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Мәмәт авыл җирлеге]] |[[Мәмәт]] | 3 | {{ Население | Маметьевское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Миңнебай авыл җирлеге]] | [[Миңнебай (Татарстан)|Миңнебай]] | 2 | {{ Население | Миннибаевское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Түбән Абдул авыл җирлеге]] | [[Түбән Абдул]] | 2 | {{ Население | Нижнеабдуловское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Яңа Кәшер авыл җирлеге]] | [[Яңа Кәшер]] | 4 | {{ Население | Новокашировское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Яңа Нәдер авыл җирлеге]] | село [[Яңа Нәдер]] | 1 | {{ Население | Новонадыровское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Яңа Никольск авыл җирлеге (Татарстан)|Яңа Никольск авыл җирлеге]] | село [[Яңа Никольск]] | 10 | {{ Население | Новоникольское авыл җирлеге (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Яңа Троицкое авыл җирлеге (Әлмәт район)|Яңа Троицкое авыл җирлеге]] | [[Яңа Троицкое (Әлмәт районы)|Яңа Троицкое]] | 2 | {{ Население | Новотроицкое авыл җирлеге (Әлмәт район) | тс }} | |Б| [[Рус Акташы авыл җирлеге]] |[[Рус Акташы]] | 2 | {{ Население | Русскоакташское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Чуаш Сəрəне авыл җирлеге]] | [[Чуаш Сəрəне]] | 3 | {{ Население | Сиренькинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Иске Михайлавкае авыл җирлеге]] | [[Иске Михайловка (Татарстан)|Иске Михайловка]] | 8 | {{ Население | Старомихайловское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Иске Суркино авыл җирлеге]] | [[Иске Суркино (Татарстан)|Иске Суркино]] | 2 | {{ Население | Старосуркинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Сөләй авыл җирлеге]] | [[Сөләй]] | 5 | {{ Население | Сулеевское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Тайсуган авыл җирлеге]] | [[Тайсуган]] | 1 | {{ Население | Тайсугановское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Ямаш авыл җирлеге]] | [[Ямаш (Әлмәт районы)|Ямаш]] | 3 | {{ Население | Ямашинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Ямаши авыл җирлеге]] | [[Ямаши]] | 5 | {{ Население | Ямашское Ямаши сельское поселение | тс }} }} {{Автонумерлаштыру | Оформление = standard sortable collapsible | Название = Торак пунктлар исемлеге | Столбцов = 2 | Заголовок2 =Торак пункт | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число |%|[[Әлмәт]] | | [[Акташ (Татарстан)|Акташ]] || [[Акчишмə (Әлмәт районы)|Акчишмə]] || [[Акчишмə-2 (Әлмәт районы)|Акчишмә-2]] || [[Аппак]] || [[Аргы Ивановка]] || [[Баграж]] || [[Баграж-Никольский]] || [[Байлар (Әлмәт районы)|Байлар]] || [[Бакчасарай (Әлмәт районы)|Бакчасарай]] || [[Березовка (Әлмәт районы)|Березовка]] || [[Березовка-2 (Әлмәт районы)|Березовка]] || [[Бикәсаз]] || [[Бишмунча]] || [[Болгар-1]] || [[Болгар-2]] || [[Балтай (Әлмәт районы)|Балтай]] || [[Борискино (Әлмәт районы)|Борискино]] || [[Бута]] || [[Бота урманчылыгы]] || [[Васильевка (Әлмәт районы)|Васильевка]] || [[Владимировка (Әлмәт районы)|Владимировка]] || [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] || [[Гөлбакча]] || [[Дербеден]] || [[Добромыш]] || [[Зәй-Чишмә]] || [[Завод поселогы]] || [[Илтән-Бота]] || [[Ирекле (Әлмәт районы)|Ирекле]] || [[Иске Баграж]] || [[Иске Михайловка]] || [[Иске Суркино]] || [[Иштирәк (Әлмәт районы)|Иштирәк]] || [[Кәләй]] || [[Кәске]] || [[Кама-Елга]] || [[Кама Исмәгыйль]] || [[Каменка (Әлмәт районы)|Каменка]] || [[Кече Баграж]] || [[Кече Шуган]] || [[Кителга]] || [[Кичү (авыл)|Кичү]] || [[Кичүчат]] || [[Кләмәнтәй]] || [[Колшəрип]] || [[Кызыл Тау (Әлмәт районы)|Кызылтау]] || [[Кузай (Әлмәт районы)|Кузай]] || [[Кызыл Көч]] || [[Мәмәт]] || [[Миңнебай (Татарстан)|Миңнебай]] || [[Молодежный]] || [[Мөгезле Елга]] || [[Нагорное]] || [[Наратлы (Әлмәт районы)|Наратлы]] || [[Нолинка]] || [[Петровка (Әлмәт районы)|Петровка]] || [[Полянка (Әлмәт районы)|Полянка]] || [[Поташ Аланы]] || [[Рождественка]] || [[Ракаш]] || [[Рус Акташы]] || [[Рус Сəрəне]] || [[Сәмәрканд (Әлмәт районы)|Сәмәрканд]] || [[Сабанчы (Әлмәт районы)|Сабанчы]] || [[Салкын Алан]] || [[Салкын Чишмə (Әлмәт районы)|Салкын Чишмә]] || [[Сосновка (Әлмәт районы)|Сосновка]] || [[Сөләй]] || [[Тайсуган]] || [[Туктар (Әлмәт районы)|Туктар]] || [[Түбән Абдул]] || [[Улаклы-Чишмә]] || [[Урсалбаш]] || [[Хазовка]] || [[Чуаш Сəрəне]] || [[Чупай (Әлмәт районы)|Чупай]] || [[Шарлама]] || [[Шөгерчə]] || [[Ырысби]] || [[Югары Акташ]] || [[Югары Мактама]] || [[Юкәле]] || [[Ямаш (Әлмәт районы)|Ямаш]] || [[Ямаши]] || [[Яңа Кәшер]] || [[Яңа Михайловка (Татарстан)|Яңа Михайловка]] || [[Яңа Нәдер]] || [[Яңа Никольск]] || [[Яңа Суркино]] || [[Яңа Троицкое (Әлмәт районы)|Яңа Троицкое]] || [[Яңа Чишмə (Әлмәт районы)|Яңа Чишмə]] || '''Исәптән төшерелгән чыккан торак урыннар:''' [[Агропоселок]] || [[Иске Завод (Әлмәт районы)|Иске Завод]] || [[Иске Ялан (Әлмәт районы)|Иске Ялан]] || [[Кызыл Кичү|Кызылкичү]] || [[Яңа Елань]] || [[Яңа Ильтән]] || [[Яңа Никольск]] || [[Тайсугай]] || }} == Икътисад == [[Файл:Нефтяные качалки. Святой ключ. Ямаш. Альметьевский р-н. РТ. Июль 2014 — panoramio.jpg|230px|thumb|Ямашта нефть сыгару]] [[Файл:Поселение при качалках — panoramio.jpg|230px|thumb|Нефть насослары янында тораклар]] [[Файл:Нефтеперерабатывающий комплекс Татнефти — АО "ТАНЕКО".jpg|230px|thumb|Татнефть нефть эшкәртү комплексы]] === XVIII—XX гасырлар === Авыл хуҗалыгы төбәк икътисадында төп рольне уйнаса да, [[XVIII гасы]]рның икенче яртысында һәм [[XIX гасыр]] башында тау заводы һәм нефть сәнәгате шактый үсеш ала. Көнчыгыш Кама аръягының географик урыны [[Урта Азия]] белән транзит сәүдәне үстерү һәм ярминкә сәүдәсенең чәчәк атуын билгеләде. Төбәкнең икътисадый үсешенә шулай ук, почта һәм сәүдә трактларын да кертеп, элемтә юлларын киңәйтү ярдәм иткән. Күп кенә җирле халык йөк ташуга җәлеп ителгән.<ref>{{cite web |url =http://almet-history.tatneft.ru/almetevskiy-rayon/?lang=ru |title = Альметьевский район |publisher = Татнефть. Альметьевская энциклопедия |accessdate = 2020-10-29 }}</ref> Ватандашлар сугышы башланганнан соң, Әлмәт волосте берничә тапкыр сугышучы якларның каршылыгы урынына әверелде. 1918 елда кызылармеецлар чехословак гаскәрләре частьлары белән сугышканнар, ә 1919 елда — Колчак армиясенә каршы. Сугыш нәтиҗәсендә авыл хуҗалыгы хәлсезләнә, һәм 1921 елда Идел буенда көчле ачлык башлана. Шуның нәтиҗәсе булып, үлем һәм миграция нәтиҗәсендә күп кенә хуҗалыкларның таркалуы һәм халыкның кимүе башлана. Тарихчылар исәпләве буенча, 1921 елның июненнән 1922 елның мартына кадәр чорда Татарстан халкы 200 меңгә якын кешегә кимегән. Гомумән алганда, ачлыктан ике миллион кеше зыян күргән, шуларның 100 меңнән артыгы үлгән. Бөгелмә кантонында ачлыктан 35 мең кеше һәлак булган.{{sfn|История Татарстана|2014|c=54—55}}<ref name=realnoevremya/> [[Yaña İqtisadi Säyäsät|НЭП]] чорында республика икътисады әкренләп торгызыла. Үсеш елларында Әлмәт волостенда 90 сәүдә һәм вак сәнәгать предприятиесе эшләгән. 1920-нче еллар азагында районда [[ССРБдагы күмәкләштерү|күмәкләштерү]] һәм традицион тормыш рәвеше белән көрәш башланды. Кыска гына вакыт эчендә крестьян хуҗалыклары 45 [[колхоз]]га берләшкәннәр, ә «читкә тайпылучылар» [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР-ында]] билгеле булган «Әлмәт эше» кысаларында раскулачить ителгән һәм репрессияләнгән. 1931 елда яңа оешкан район җитәкчелеген "уң оппортунистик тайпылышта" һәм алдан ниятләп ашлык әзерләүдә гаепләнәләр. Районның дүрт җитәкчесе атып үтерелә, күпләр төрмәгә утыртыла. Көчләп күмәкләшүнең бу якты эпизоды республикада «альметьевщина» буларак тарихка кереп калды.{{sfn|История Татарстана|2014|c=60—61}}<ref>{{cite web |url = http://www.tataroved.ru/publication/almet/5/ |title = Альметьевское дело |date = 1999 |publisher = Тюрко-Татарский Мир |accessdate = 2020-10-30 }}</ref> Сугыштан соңгы чор энергетиканың һәм нефть чыгаруның көньяк-көнчыгышта зур үсеш алуы белән характерлана. 1948 елда дөньяда иң эре [[Ромашкино нефть чыганагы|"Ромашкино"]] ятмаларының берсе ачыла. Ике елдан соң Әлмәт районының [[Миңнебай (Татарстан)|Миңнебай]] авылында тагын бер нефть ятмасы ачылды, бу районның икътисади үсешенә этәргеч булды, шуңа күрә 1953 елда Әлмәт шәһәр статусын алды һәм Әлмәт шәһәре дип үзгәртелде.<ref name=realnoevremya/> Икенче мөһим казаныш Миннибай нефть мәйданында нефть газы куллану аркасында республиканың башка төбәкләре белән бергә Әлмәт районын тоташ газлаштыру үтте. 1950-нче елларда Миңнебай газ эшкәртү заводы [[İärçen neft gazı|иярчен газдан]] ягулык һәм чимал җитештерү буенча рекорд куйды{{sfn|История Татарстана|2014|c=360}}<ref>{{cite web |url = https://kazan-tr.gazprom.ru/podrobno/ |title = Становление предприятия |publisher = Газпром. Трансгаз. Казань |accessdate = 2020-10-30 }}{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Нефть сәнәгате === [[XX гасыр]] урталарына Татарстанда 430 млн тонна нефть запасы табылган. 1950 елда [[ССРБ Министрлар Шурасы]] берничә ел дәвамында ССРБда иң зур нефть чыгаручы оешма булган "[[Татнефть]]" төркеменә берничә трестны берләштерү турында указ чыгара. 1960-1980 елларда нефть чыгару арта. Советлар Союзының таркалуы һәм базар икътисадына күчү төбәк бюджетында да чагыла. Икътисади тарихчылар фикеренчә, «республикада структур кризис аеруча нык чагылды: чыгару тармаклары һәм әзер продукция җитештерү арасында аерма сакланып калды»[42]. Әмма инде 1990 нчы еллар уртасыннан край икътисады икътисадый үсешне сынап карады. Икътисадый суверенитет алу белән "Татнефть" дөнья базарына чыга һәм [[London fond birjası|Лондон фонд биржасы]] исемлегендә беренче Россия нефть компаниясе була алды. 2000 елларда «[[Татнефть]]» Әлмәт районының шәһәр төзүче предприятиесе булып калды, төбәк икътисадына инвестицияләр кертеп һәм күп кенә социаль шәһәр проектларында катнашты. 2005 елда төбәктә "Түбән Кама нефть эшкәртү заводы" ачылды, соңыннан "Танеко" дип үзгәртелде.<ref>{{cite web |url = https://mining-media.ru/ru/article/company/1502-neft-tatarstana-put-dlinoyu-v-shestdesyat-let |title = Нефть Татарстана: путь длиною в шестьдесят лет |author = Шафагат Тахаутдинов |date = 2003 |publisher = Журнал "Горная Промышленность" |accessdate = 2020-10-30 }}</ref>{{sfn|Теплова, Гумаров, Ганиев|2012|c=75—77}} 2016 елда республика сәнәгать җитештерүенең 30 %ка якыны район өлешенә туры килде. Монда шулай ук нефть сәнәгатенең эре предприятиеләре («Әлмәтнефть», «Ямашнефть», «Елховнефть» һәм башкалар) һәм эшкәртү сәнәгате (Әлмәт торба заводы, Әлмәт тимер-бетон эшләнмәләр заводы, «Радиоприбор», «Алнас», «Баулюкс» Әлмәт заводы) эшли. 2018 елда район АСИҮТ статусына (алгарышлы социаль-икътисадый үсеш территориясе статусына) чыгарырга планлаштырган, ул чимал булмаган җитештерүне экспортлауга махсуслашкан.<ref>{{cite web |url = https://kam.business-gazeta.ru/news/368211 |title = Альметьевск планирует заявиться на статус ТОСЭРа по дальневосточному сценарию |date = 2017-12-27 |publisher = БИЗНЕС Online |accessdate = 2020-10-30 }}</ref> === Инвестиция потенциалы === Әлмәт муниципаль районы 2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында социаль-икътисадый үсеш күрсәткечләре буенча республикада икенче урында тора. 2019 елда тулай территориаль продукт 425 млрд сумнан артык тәшкил иткән, ә төяп җибәрелгән товарларның күләме 962 млрд. сумга, үсеш динамикасы 4% ка җиткән.<ref>{{cite web |url= https://almetyevsk.tatarstan.ru/file/almetyevsk/File/336%20%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%9F%D0%A1%D0%AD%D0%A0%202020%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.pdf |title= О прогнозе основных показателей социально-экономического развития Альметьевского муниципального района на 2020 год и на плановый период 2021 и 2022 годов |date= 2019-12-16 |publisher= Альметьевский муниципальный район и город Альметьевск |accessdate= 2020-11-28 |archivedate= 2021-02-25 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210225014345/https://almetyevsk.tatarstan.ru/file/almetyevsk/File/336%20%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%9F%D0%A1%D0%AD%D0%A0%202020%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.pdf }}</ref> Төбәктә уртача хезмәт хакы 46 мең сум тәшкил итә, бу алдагы ел белән чагыштырганда 6,9 процентка югарырак. Федераль дәүләт статистикасы хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча отчетына караганда, 2019 елда Әлмәт районында 44 млрд тан артык инвестиция кертелгән (бюджет акчаларыннан һәм кече бизнестан тыш), бу алдагы елдагыдан 1,5 млрд. сумга арыграк.<ref>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-28 |archivedate= 2020-12-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201206004742/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf }}</ref> Татарстан Республикасы Социаль икътисадый мониторинг буенча комитеты мәгълүматлары буенча, 2020 елның беренче яртыеллыгында районның төп капиталына регион инвестицияләре 18 млрд сум тәшкил итә, ягъни республикада инвестицияләрнең гомуми күләменең 8,7 % ы.<ref>{{cite web |url = https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf |title = Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date = 2020 |publisher = Территориальный орган Федеральной Службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate = 2020-11-25 |archivedate = 2020-11-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201128231238/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf }}</ref> Нефть чыгару сәнәгатеннән тыш, төбәкнең җитештерү потенциалы 51 мең м² мәйданлы өч сәнәгать мәйданчыгыннан тора, аларның 16 меңе әлегә вакантлы.<ref name=potential>{{cite web |url = https://invest.tatarstan.ru/ru/about/municipal_potencial/almetevskiy-rayon/ |title = Потенциал муниципалитетов. Альметьевский район |publisher = Invest.Tatarstan |accessdate = 2020-11-28 |archivedate = 2020-08-04 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200804022132/https://invest.tatarstan.ru/ru/about/municipal_potencial/almetevskiy-rayon/ }}</ref> Район җитәкчелеге край икътисадын диверсификацияләүгә һәм авыл хуҗалыгына ярдәм итүгә йөз тота. Авыл халкы арасында эшлекле активлыкны арттыру буенча җирле программа ярдәмендә 2018 елга шәхси ярдәмче хуҗалыклар саны 15 %ка артты. Перспектив инвестиция проектлары арасында — сөт заводын реконструкцияләү, ашлык эшкәртү заводын модернизацияләү, алма бакчасы утырту, Россиядә җиләк фермасы мәйданы буенча икенче урынга чыгу һәм башка проектлар. 2019 елда Татарстан хөкүмәте Әлмәттә "Алабуга" һәм "[[Иннополис]]" үрнәгендә махсус икътисадый зона булдыру планнары турында белдерде. Төзелешнең беренче этабында 2024 елга кадәр 70 млрд сумнан артык акча кертү планлаштырыла. Республикада өченче махсус икътисадый зона төзелеше төбәкнең икътисады үсешенә ярдәм итәргә һәм инвестицияләр өчен уңай шартлар тудырырга тиеш.<ref name=kom/> === Транспорт === Әлмәт Казаннан көньяк-көнчыгышта 279 км ераклыкта урнашкан. Административ үзәктән 16 чакрым ераклыкта шул исемдәге тимер юл станциясе урнашкан. Әлмәт тирәсендә автомобиль юллары төене урнашкан, алар арасында: [[Р-239]] [[Казан]] — [[Әлмәт]] — [[Ырынбур]] — [[Казахстан]] белән чиктәш ил, 16А-0003 Яр Чаллы — Әлмәт, 16К-0077 Әлмәт — Азнакай, 16К-0131 Кузайкино (Р-239) — Нурлат, 16К-0334 Әлмәт — Мөслим[51]. Районның көньягы буйлап [[''Төньяк Европа — Көнбатыш Кытай" тиз йөрешле автомагистрале]] коридорының төзелә торган автомагистрале уза. Шулай ук Әгерҗедә — Яр Чаллыда — Акбаш тимер юл линиясе эшли, тармаклы Әлмәт — Түбән Мактама юллары. Районда түбәндәге станцияләр һәм тукталыш пунктлары бар (төньяктан көньякка таба): * 95 км, Акташ, 85 км, Әлмәт, ОП 74 км, Колшәрип, Миңнебай, ОП 54 км, Керлей, ОП 48 км. * Түбән Мактама тармагы (Колшәрип ст.) Әлмәт-Грузовая.<ref>{{cite web |url = https://kazanfirst.ru/news/526459 |title = В рамках нацпроекта в Татарстане отремонтирован участок автодороги Нижняя Мактама — Старое Суркино |date = 2020-08-26 |publisher = KazanFirst |accessdate = 2020-10-30 }}</ref> == Экология == [[Файл:Озеро "Акташский Провал".jpg|230px|thumb|[[Акташ Упкыны]]]] Экология мәсьәләләре нефть чыгаручы төбәкләрдә аеруча кискен тора. Нефть промыселларының якынлыгы туфракның бөтенлегенә һәм структурасына һәм җир асты суларының торышына җитди йогынты ясарга мөмкин. Ю. П. Бубнов һәм М. В. Кожевникованың 2000 еллар башында үлчәүләр =ткёргён, соңгы 30-40 ел эчендә югары һәм аннан түбәнрәк катламнарның составын нык үзгәрткән. Әйтик, Югары Кама катламнарының су составы хлорид-гидрокарбонат натриево-магний-кальцийлы, ә Түбән Кама сульфат-гидрокарбонат-хлоридлы, натрий-магний-кальцийлы булды. Җир асты сулары составының үзгәрүенең төп сәбәбе — техноген фактор: нефть-газ чыгару эшчәнлеге, авыл хуҗалыгы һәм көнкүреш калдыклары».{{sfn|Бубнов, Кожевникова|2002|c=6—7}} Галимнәр идарә органнарына әйләнә-тирә мохит мониторингы белән шөгыльләнергә тәкъдим итә. 1995 елдан бирле Әлмәт муниципаль районында Экология һәм төзекләндерү департаменты эшли, ул төбәкнең экологик торышы өчен җаваплы. Россиядә Экология елы (2017) кысаларында район администрациясе 2017-2021 елларга “Халыкның экологик һәм санитар-эпидемиологик иминлеген” тәэмин итү буенча махсус программа раслады.<ref>{{cite web |url = http://docs.cntd.ru/document/543557080 |title = Об утверждении стратегии экологической безопасности и развития природно-ресурсного комплекса Республики Татарстан на 2017 — 2021 годы и на перспективу до 2030 года |date = 2017 |publisher = Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации |accessdate = 2020-10-30 }}</ref> Моннан тыш, Әлмәт дәүләт нефть институтында яшь кешеләрне экологик эшчәнлеккә җәлеп итү өчен чаралар (очрашулар, әңгәмәләр, республика һәм шәһәр конкурслары) үткәрелә.«Татнефть» төркеме шулай ук даими рәвештә «Экотехнология һәм 21 гасыр җиһазлары» күргәзмәсендә катнаша.{{sfn|Мухетдинова, Романова, Ярошевский|2014|c=361—363}} == Социаль өлкә == Нефть чыгару һәм эшкәртү сәнәгатен үстерү урыннарда белгечләр әзерләргә мәжбүр итте. Беренче чыганаклар ачылганнан соң, район үзәгендә [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|Иван Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының]] читтән торып уку-консультация пункты оештырылды. 1992 елда филиал нигезендә унбер елдан дәүләт статусын алган Әлмәт нефть институты ачылды. 2020 елга шәһәрдә һәм районда дүрт югары уку йорты һәм алты урта һөнәри белем бирү йорты эшли башлады.<ref name=realnoevremya/> 1975 елда административ үзәктә республиканың көньяк-көнбатышында иң эре Г. А. Стефановский исемендәге Әлмәт картиналар галереясе ачылды. 1994 елдан районда туган якны өйрәнү музее һәм башка төбәк музейлары эшли. 1997 елдан бирле төбәктә Татарстан Республикасы Композиторлар берлегенең бүлеге эшли, ә җирле журналистлар берлегендә 80 әгъза бар. 2020 елга Әлмәттә һәм районда 135 мәдәният һәм сәнгать учреждениесе, 36 мәчет һәм 13 чиркәү эшли. Шулай ук биредә мәҗбүри һәм өстәмә белем бирү өчен уку йортлары эшли, аларда 35 меңнән артык бала белем ала. Ислам дини-агарту мәктәпләре — [[мәдрәсә]]ләр аерым урын алып тора. Өстәмә белем бирү өчен тугыз балалар спорт мәктәбе һәм 24 спорт клубы һәм оешма эшли.</ref><ref name=realnoevremya>{{cite web |url = https://realnoevremya.ru/articles/88575-kladez-tatarstana-almetevskiy-rayon |title = Альметьевский район: нефтяник из XVIII века, мордовская изюминка и грузинские князья |author = Лариса Айнутдинова, Булат Хамидуллин |date = 2018-02-03 |publisher = Реальное время |accessdate = 2020-10-30 |archivedate = 2020-11-29 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201129071538/https://realnoevremya.ru/articles/88575-kladez-tatarstana-almetevskiy-rayon }}</ref> Ике район телеканалы — «Луч» һәм «Әлмәт-ТВ», урындагы газеталар: татар телендә «Әлмәт таңнары», рус телендә «Знамя труда», рус һәм татар телендә «Альметьевский вестник» («Әлмәт хәбәрләре») чыга. == Күренекле кешеләр == Әлмәт ягы — республикабызга олы шәхесләр: җитәкчеләр, әдипләр, фән эшлеклеләре һ. б. зыялылар биргән төбәк. [[1755]] — [[1756 ел]]ларда [[Башкорт күтәрелешләре (1735 — 1740)]] җитәкчесе [[Батырша]] (Габдулла Туктаргали улы Алиев) (1710-1762) һәм имам — [[мөдәррис]], хаттат, мәдрәсә өчен дәреслекләр авторы, шагыйрь [[Габдрахман Тайсугани]] (Габдрахман Туймөхәммәт улы Бикчурин) (1691-1764) [[Тайсуган]] авылы мәдрәсәсендә укыганнар һәм укытканнар<ref>http://almetraion.narod.ru/gold.htm</ref><ref>Сарман районы энциклопедиясе (төзүче [[Дамир Гарифуллин]]), 1 нче китап: Чаллы, 2000, 29 бит.</ref>. Әлмәт авылында мәшһүр тюрколог, монгол телләре белгече, профессор Әхмәт Рәшит улы Яруллин ([[1912]]—[[2003]]) туып үсә. [[1929 ел]]да ул [[Төркия]]гә китә һәм шунда укып белем ала, профессор дәрәҗәсенә ирешә. Төркиядә ул [[Әхмәт Тимер]] исеме белән таныла. Әлмәт авылында балалар язучысы Үзбәк Газиз улы Саттаров ([[1922]]—[[1982]]), Татарстанның халык артисты [[Ирек Баһманов|Ирек Вәли улы Баһманов]] ([[1932]]) һәм дәүләт эшлеклесе, сәясәт фәннәре докторы, Татарстан Республикасының Дәүләт {{коммент|Шурасы|Советы}} рәисе [[Фәрит Мөхәммәтшин|Фәрит Хәйрулла улы Мөхәммәтшин]] ([[1947]]) туып үскән. Ырынбур төбәге сәүдәгәрләре һәм алтын приискалары хуҗалары, җәмәгать эшлеклеләре Рәмиевләрнең (шагыйрь [[Дәрдемәнд]], [[1859]]—[[1921]]) язмышы Әлмәт районының [[Тайсуган]] авылы белән бәйләнешле. Аларның шәҗәрәләре Казан ханлыгы чоры морзаларына барып тоташа. Бабалары Сәлим Ахун белән Исмәгыйль сәүдәгәр XVIII йөздә Зәй буендагы Тайсуган авылыннан [[Ырынбур губернасы]] [[Эстәрлетамак өязе]]нә күчәләр. Әлмәт районының [[Кичүчат]] авылында мәгърифәтче, галим, [[тарих]]чы, фән белгече һәм җәмәгать эшлеклесе [[Ризаэтдин Фәхретдин]] ([[1859]]—[[1936]]) туып үсә. [[Миңнебай]] авылында язучы, нәшир, җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе [[Фатих Кәрими]] (1870— 1937) дөньяга килә. [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман авылында]] «[[Татнефть]]» акционерлар җәмгыятенең генераль директоры Шәфәгать Фәхраз улы Тәхәветдинов (1946) туып үсә. [[Иске Баграж]] авылында [[Ләбиб Гыйльми|Ләбиб Гыйльман улы Гыйльми]] (1906—1947), генерал-полковник, Төрекмәнстан Генераль штабы башлыгы, Төрекмәнстан Республикасы Герое Нәҗип Әбделкәрам улы Нәҗипов (1955), [[Кама Исмәгыйль]] авылында Татарстанның халык язучысы, Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты [[Хисам Камалов|Хисам Нуретдин улы Камалов]] (''[[1926 ел|1926]]-[[2016 ел|2016]]''), [[Миңнебай]]да [[Шамил Бикчурин|Шамил Мотыйгулла улы Бикчурин]] (1928—1991), [[Яңа Кәшер]]дә шагыйрә [[Энҗе Мөэминова|Энҗе Һилалетдин кызы Мөэминова]] (1924), [[Россия Дәүләт думасы]] депутаты [[Ришат Әбүбакиров]] ([[1959]]), [[Әлмәт политехник техникумы]] директоры (1964―2006), РСФСР (1983) һәм Татарстанның (1994) атказанган укытучысы [[Ләбиб Ибраһимов]] (1933―2007), [[Түбән Абдул]]да галим, язучы, Татарстанның фән өлкәсендә Дәүләт бүләге лауреаты Миңнәхмәт Җәмил улы Сәхапов (1957-2020), ректор, [[Татарстанның атказанган укытучысы]] (2007) [[Ильяс Сәлахов]] (1961) туган. [[Бөек Ватан сугышы]] фронтына киткән 18,5 мең әлмәтленең яртысына якыны яу кырларында мәңгелеккә башын салды. Ике якташ – [[Мотыйк Әхмәдуллин]] (''[[1910]], [[Урсалбаш]] — [[1974]], [[Әлмәт]]'') белән [[Никита Токарликов]] (''[[1918]], [[Кәләй]] — [[1944]], [[Литва ССР]]'') батырлыклары өчен Советлар Союзы Герое исеменә лаек булды. Ә өч кеше – Корбан Тимергалиев, Гарәфетдин Сәлахетдинов һәм [[Михаил Алаев]] Дан орденының тулы кавалерлары булдылар. * [[Гөлнара Кәшипова]], драма актрисасы, [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|Татарстанның атказанган артисты]]. * [[Малик Каюмов (1952)|Малик Шәфикъ улы Каюмов]] (1952), 2005―2021 елларда «Җәлилнефть» нефть-газ чыгару идарәсе башлыгы. * [[Диләрә Гыймранова]] (1975), 2004 елдан [[Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)|Ризаэддин Фәхреддин мемориаль музее]] директоры. * [[Илсөяр Зарипова]] (1964), җырчы, [[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2020). * [[Ринат Галиев (1939)|Ринат Галиев]] (1939―2007), «Татнефть» АҖ генераль директоры (1990―1999). * [[Ришат Гомәров]] (1960), рәссам, декоратив-гамәли сәнгать остасы. * [[Тәлгат Фәхразыев]] (1949―2018), музыкант (баянчы), педагог, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1992). * [[Рәфкать Шаһиев]] (1968), язучы, филология фәннәре кандидаты (2001), доцент (2006). == Чыганаклар == * Рухи башкалабыз: Мәшһүр [[татар]] авыллары / [[Фирдәүс Гарипова|Ф.Г. Гарипова]]. – [[Казан]]: Мәгариф, [[2005]], — 247 б. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татарстан}} {{Әлмәт районы}} [[Төркем:Татарстан районнары]] tc3w1q2h8d4avezi1yifdxq0kgyofj1 0 21248 6037859 6007793 2026-09-22T01:06:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037859 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Tatar yazuçılar berlege}} {{УК}} [[Рәсем:ТР-Язучылар Берлеге.jpg|thumb|right|Татар язучылары [[Арча]]да [[Галиәсгар Камал]]га һәйкәл ачу вакытында]] '''Татарстан язучылар берлеге''', 2025 елның 3 октябреннән ― «Россия Язучылар берлеге» гомумроссия иҗтимагый оешмасының Татарстан республика бүлекчәсе ({{lang-ru|Татарстанское республиканское отделение Общероссийской общественной организации «Союз писателей России»}})<ref name=":sprf">[https://sprf.ru/news/1229 Важное историческое событие: Союз писателей Татарстана вошел в состав Союза писателей России.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251017172339/https://sprf.ru/news/1229 |date=2025-10-17 }} Официальный сайт Союза писателей России, 3.10.2025</ref> — [[Татарстан]] профессиональ язучылар оешмасы. Берлек [[1936 ел]]да оешкан. 2025 елның 3 октябренә берлектә 316 язучы булган. 2025 елның 3 октябреннән {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия язучылар берлеге||ru|Союз писателей России}} составында. == Максатлары == Язучылар берлегенең бүгенге көндәге вазифасы да татар язучыларының яңа буынын тәрбияләү, талантлы яшьләрне барлау, аларны үз вакытында күреп алу, дөрес юнәлешләр биреп, үзебезнең меңьеллык татар әдәбияты үрнәкләрендә иҗатка тарту. Язучылар берлеге әгъзасы итеп кабул ителгәч, аларга мөмкин булган социаль-көнкүреш ярдәмен күрсәтү. == Тарих == [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң, 1960нчы елларда 100 кеше исәпләнгән. Соңгы елларда татар язучылары арасында буыннар алмашуы бара. 320 язучының 180не [[пенсия]] яшендә, ә 140ы чагыштырмача урта яшьләрдә. Каләм ияләренең уртача яше – 59 тирәсе. ==== Россия язучылар берлеге составына кертелү ==== Татарстан язучылар берлегенең РФ язучылар берлеге составына керү турында карар 2025 елның 3 октябрь көнендә, [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Тинчурин театры]] бинасында үткәрелгән оешманың чираттан тыш җыенында кабул ителде. Залда утыручы 179 делегат арасыннан бары тик 3 кеше генә оешмаларны берләштерүгә каршы тавыш биргән, берсе тыелып калган<ref>[https://mkam.business-gazeta.ru/news/684387 Татарстанские литераторы вошли в союз писателей России, возглавляемый Мединским.]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Бизнес-Онлайн, 3.10.2025</ref>. Моңа кадәр, Татарстан язучылар берлеге РФ берлегенә буйсынмаган бердәнбер оешма булган. == Бүлекчәләре == * [[1963 ел]]дан [[Әлмәт язучылар оешмасы]] * [[1980 ел]]дан [[Чаллы язучылар оешмасы]]<ref>Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0</ref><ref>[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7_%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B8 «Милләттәшләр» сайтында]</ref> == Татарстан Язучылар берлегенең съездлары == * I съезд - (25-29 июль [[1934 ел|1934]] ел) Берлек идәрәсе рәисе итеп [[Кави Нәҗми]] сайлана.<ref>Совет Татарстаны язучылары. Казан. Татарстан китап нәшрияты, 1986.</ref> * XV съезд - * XVI съезд - * XVII съезд ― [[2012 ел]]да үткәрелә, съездда Татарстан Язучылар берлегенең рәисе итеп [[Рәфис Корбан]] сайлана. * XVIII съезд ― 2016 елда күпчелек тавыш белән яңа рәис итеп [[Данил Салихов]] сайлана. * XIX съезд ― 2021 елда күпчелек тавыш белән (231 язучының 122се аңа тавыш биргән) яңа рәис итеп [[Ркаил Зәйдулла]] сайлана<ref>[https://sptatar.com/tatarstan-yazuchylar-berlegene-koryltae-bara/ Татарстан Язучылар берлегенең XIX Корылтае бара.] [[ТР язучылар берлеге]] сайты, 03.03.2021</ref>. * XX съезд ― [[2025 ел]]ның [[27 март]]ында [[Казан]]да ([[Корстон-Казан|«Корстон»]]) узган Язучылар берлеге корылтаенда яңа срокка Татарстан язучылар берлеге рәисе итеп [[Ркаил Зәйдулла]] сайланган. 194 тавыштан 167 кеше Ркаил Зәйдулла өчен тавыш биргән (Корылтай эшендә Берлекнең барлыгы 301 әгъзасыннан 213е катнашкан)<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/rkail-zaidulla-tatarstan-yazucylar-berlege-raise-itep-sailandy-5902279 Ркаил Зәйдулла Татарстан язучылар берлеге рәисе итеп сайланды.] [[Татар-информ]], 27.03..2025</ref>. * '''Чираттан тыш''' съезд ― [[2025 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] узган. «Россия Язучылар берлеге» гомумроссия иҗтимагый оешмасы (җитәкчесе [[Владимир Мединский]]) һәм аның төбәк бүлекчәсе (рәисе [[Татьяна Сушенцова]]), Россия язучылары берлегенең Татарстан бүлеге (рәисе [[Николай Алешков]]) белән кушылу / берләшү турында карар кабул ителгән<ref>[https://sptatar.com/tatarstan-yazuchylar-berlege-rossiya-yazuchylar-berlege-bel-n-kushylu-turynda-karar-kabul-itte/ Татарстан Язучылар берлеге Россия Язучылар берлеге белән кушылу турында карар кабул итте.] [[Татарстан Язучылар берлеге]]</ref> <ref>''Юлай Низаев.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-yazucylar-berlege-rossiya-yazucylar-berlege-belan-kusylu-turynda-karar-kabul-itte-5912037 Татарстан Язучылар берлеге Россия Язучылар берлеге белән кушылу турында карар кабул итте.] [[Татар-информ]], 5.10.2025</ref>. Нигез итеп, Татарстан язучыларының Россия язучылар берлегенең структур бүлекчәсе булуы теркәлгән Устав кабул ителгән<ref name=":sprf" />. == Шәхесләр == === Берлек рәисләре === * [[1934 ел|1934]]-[[1937 ел|1937]] [[Кави Нәҗми]] * [[1937 ел|1937]] [[Ләбиб Гыйльми]] * [[1937 ел|1937]] [[Мирсәй Әмир]] * [[1938 ел|1938]]-[[1939 ел|1939]] И. Вахитов * [[1939 ел|1939]]-[[1942 ел|1942]] [[Муса Җәлил]] * [[1942 ел|1942]]-[[1944 ел|1944]] [[Таҗи Гыйззәт]] * [[1945 ел|1945]]-[[1950 ел|1950]] [[Әхмәт Ерикәй]] * [[1950 ел|1950]]-[[1953 ел|1953]] [[Гариф Гобәй]] * [[1953 ел|1953]]-[[1958 ел|1958]] [[Гомәр Бәширов]] * [[1958 ел|1958]]-[[1961 ел|1961]] [[Афзал Шамов]] * [[1961 ел|1961]]-[[1968 ел|1968]] [[Мирсәй Әмир]] * [[1968 ел|1968]]-[[1971 ел|1971]] [[Ибраһим Гази]] * [[1971 ел|1971]]-[[1974 ел|1974]] [[Зәки Нури]] * [[1974 ел|1974]]-[[1984 ел|1984]] [[Гариф Ахунов]] * [[1984 ел|1984]]-[[1989 ел|1989]] [[Туфан Миңнуллин]] * [[1989 ел|1989]]-[[1999 ел|1999]] [[Ринат Мөхәммәдиев]] * [[1999 ел|1999]]-[[2005 ел|2005]] [[Фоат Галимуллин]] * [[2005 ел|2005]]-[[2012 ел|2012]] [[Илфак Ибраһимов]] * [[2012 ел|2012]]-[[2016 ел|2016]] [[Рафис Корбан]] * [[2016 ел|2016]]-[[2021 ел|2021]] [[Данил Салихов]] * [[2021 ел|2021]]―{{CURRENTYEAR}} [[Ркаил Зәйдулла]]<ref>[https://www.azatliq.org/a/31130841.html Ркаил Зәйдулла Татарстан язучылар берлеге рәисе итеп сайланды.] [[Азатлык радиосы]], 3.03.2021</ref>. === Аерым танылган әгъзалары === {{seealso|Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары|Төркем:Татарстан язучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P463 wd:Q13207330. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1923" | 1923-12-13 | [[Рәмзи Илялов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[Учительская газета]]<br/>''[[:d:Q2097006|Sovetsky Sport]]''<br/>''[[:d:Q19911272|サヴェーツキー・パトリオート]]''<br/>''[[:d:Q11420727|Ministry for State Security]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-08-11 |- | data-sort-value="1933" | 1933-04-22 | [[Марат Әмирханов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Сөембикә (журнал)]] | [[:commons:Category:Marat Amirhanov|Marat Amirhanov]] | |- | data-sort-value="1934" | 1934-11-11 | [[Роза Хәбибуллина (1934)|Роза Хәбибуллина]] | [[Мөслим лицее]]<br/>[[Казан федераль университетының Алабуга институты]] | [[Мөслим лицее]]<br/>[[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге]] | | |- | data-sort-value="1935" | 1935-05-01 | [[Вакыйф Нуруллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Казань (журнал)|Казань]] | | data-sort-value="2026" | 2026-03-23 |- | data-sort-value="1937" | 1937-12-20 | [[Фәтхулла Абдуллин]] | ''[[:d:Q1822284|Ташкент дәүләт транспорт университеты]]'' | [[Кама таңнары (әдәби берләшмә)|Кама таңнары]] | | |- | data-sort-value="1937" | 1937-01-01 | [[Ягъсуф Шәфыйков]] | | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-26 | [[Рабит Батулла]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | |- | data-sort-value="1940" | 1940-02-08 | [[Мәхмүт Газизов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-09-14 |- | data-sort-value="1943" | 1943-08-04 | [[Равил Фәйзуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Әлмәт язучылар оешмасы]] | [[:commons:Category:Ravil Fayzullin|Ravil Fayzullin]] | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-28 | [[Вәсимә Хәйруллина]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-05-01 | [[Мирсәй Гариф]] | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-02-10 | [[Солтан Шәмси]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Идел (әлманах)|Идел]]<br/>[[Татарстан (журнал)|Татарстан]] | [[:commons:Category:Sultan Shamsi|Sultan Shamsi]] | |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-02 | [[Илсур Хөснетдинов]] | | | | data-sort-value="2022" | 2022-09-16 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Әнвәр Хәйри]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Мирас (журнал)|Мирас]]<br/>[[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | data-sort-value="2014" | 2014-07-20 |- | data-sort-value="1947" | 1947-04-26 | [[Рафаил Газизов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-12-23 | [[Әхәт Гаффар]] | | | [[:commons:Category:Ahat Gaffar|Ahat Gaffar]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-01 |- | data-sort-value="1952" | 1952-05-09 | [[Габделәхәт Хәбибуллин]] | | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-08-29 | [[Нурия Сәйяр]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-08-20 | [[Ринат Нуруллин]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[Казан дәүләт энергетика университеты]]<br/>''[[:d:Q113411164|Министерство мелиорации и водного хозяйства Татарской АССР]]''<br/>''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]''<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q30263963|Institute of Mechanics and Engineering]]'' | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-07-17 | [[Рәдиф Сәгъди]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>Татарстан язучылар берлеге | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-07-17 | [[Диләвәр Османов (1959)|Диләвәр Османов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-12-05 | [[Резедә Шәрипова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-01-19 | [[Наил Ишмөхәммәтов]] | ''[[:d:Q2333459|De Crypte]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-12-14 | [[Нәфисә Сабирҗанова]] | | | | data-sort-value="2026" | 2026-07-20 |- | data-sort-value="1972" | 1972-12-11 | [[Искәндәр Сираҗи]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>[[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]]<br/>[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]<br/>[[«Идел» журналы]]<br/>[[«Сираҗи сүзе» газетасы]] | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-11-27 | [[Айгөл Әхмәтгалиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Мәгърифәт (газета)|Мәгърифәт]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[«Мәйдан» журналы]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | [[:commons:Category:Aigul Ahmetgalieva|Aigul Ahmetgalieva]] | |- | data-sort-value="1980" | 1980-02-05 | [[Сөмбел Гаффарова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан университетының татар филологиясе һәм тарихы факультеты|Казан федераль университетының татар филологиясе һәм тарихы факультеты]] | [[Сөембикә (журнал)]] | | |- | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Эльвира Һадиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * [https://sptatar.com/ sptatar.com — Татарстан Республикасы Язучылар Берлегенең рәсми сайты] * [http://www.azatliq.org/content/article/1874036.html Язучылар берлеге кемгә кирәк? — Азатлык радиосының түгәрәк өстәл сөйләшүе] * [http://www.intertat.ru/clauses/22/10436/ Илфак Ибраһимов: “Язучылар арасында буыннар алмашуы бара”]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Татарстан%20язучылар%20берлеге |сүз+төзмә= Татарстан+язучылар+берлеге |süz%20tözmä = Tatarstan%20yazuçılar%20berlege}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Әдәбият}} * [[Гөлүсә Батталова]] {{Татнетны үстерү фонды}} {{Rq|stub|wikify}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Әдәби оешмалар]] [[Төркем:Иҗтимагый оешмалар]] [[Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:Казан оешмалары]] [[Төркем:Язучылар берлекләре]] hwk6quplhnzc2a37z22ki30zbjjd7tj 0 21860 6038007 6036461 2026-09-22T08:21:26Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038007 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ '''Татарстан Республикасы муниципаль берәмлекләре''' — республиканың [[шәһәр бүлгесе|шәһәр округлары]], [[муниципаль район]]нары һәм районнар эчендәге [[шәһәр җирлеге|шәһәр]] ([[шәһәр]]ләр, [[шәһәр тибындагы поселок]]лар) һәм [[авыл җирлеге|авыл җирлекләре]]. Республика территориясе 43 административ районга бүленә. Аларның үзәкләре булып республика карамагындагы — 13, районнар карамагындагы 6 шәһәр, шәһәр тибындагы 8 поселок һәм 16 авыл тора (8 нче кушымтаны һәм 127 нче биттәге картаны карагыз). Республика карамагындагы шәһәрләр, район үзәкләре булып торсалар да, районнар составына кермиләр, алар турыдан-туры республика хакимияте тарафыннан идарә ителәләр һәм мөстәкыйль административ берәмлекне тәшкил итәләр. Алардан башка ике шәһәр — [[Казан]] һәм [[Яр Чаллы|Чаллы]] — шәһәр районнарына бүленәләр. [[Рәсем:Coat of Arms of Tatarstan.svg|center|100px]] [[Рәсем:Татарстан харитасы.gif|center|400px]] == Шәһәр округлары == * ''' [[Казан шәһәре]]''' * ''' [[Чаллы шәһәре]]''' == Муниципаль районнары == === [[Рәсем:Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әгерҗе муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q1849719. ?item wdt:P131 wd:Q518958. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } }|columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Әзи авыл җирлеге]] | [[Әзи (Татарстан)|Азево]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Девәтернә авыл җирлеге]] | [[Девәтернә]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q4242997|Крындинское сельское поселение]]'' | [[Кырынды]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Көчек авыл җирлеге]] | [[Көчек]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Бимә авыл җирлеге]] | [[Бимә (Әгерҗе районы)]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21194360|Иж-Бобьинское сельское поселение]]'' | [[Иж-Бубый]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Исәнбай авыл җирлеге]] | [[Исәнбай]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Кадрәк авыл җирлеге (Әгерҗе районы)]] | [[Кадрәк (Әгерҗе районы)]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Кадыбаш авыл җирлеге]] | [[Кадыбаш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21194547|Кичкетаң авыл җирлеге]]'' | [[Кичке-Таң|Кичкетаң]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21194635|Красноборское сельское поселение]]'' | [[Пәнҗәр]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21194703|Кудашевское сельское поселение]]'' | [[Кодаш (Әгерҗе районы)|Кодаш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Күләгәш авыл җирлеге]] | [[Күләгәш (авыл)|Күләгәш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21195345|Новобизякинское сельское поселение]]'' | [[Яңа Авыл (Әгерҗе районы)]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21196046|Салагыш авыл җирлеге]]'' | [[Салагыш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21196059|Сарсак-Омгинское сельское поселение]]'' | [[Сарсак-Умга]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21196134|Старосляковское сельское поселение]]'' | [[Иске Эсләк]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | [[Иске Чыкалды авыл җирлеге]] | [[Иске Чыкалды|Иске Чекалда]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21196152|Табарлинское сельское поселение]]'' | [[Тәбәрле]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21196182|Терсинское сельское поселение]]'' | [[Тирсә]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | ''[[:d:Q21196470|Шаршадинское сельское поселение]]'' | [[Шаршады]] |- | [[Шәһәр җирлеге|Русиядәге шәһәр җирлеге]] | ''[[:d:Q21195079|«Әгерҗе шәһәре» муниципаль берәмлеге]]'' | [[Әгерҗе]] |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Aznakeevskii rayon gerb.png|30px|left]] [[Азнакай муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Азнакай шәһәре]] * [[Актүбә шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Әгерҗе авыл җирлеге]] * [[Әлкәй авыл җирлеге]] * [[Әсәй авыл җирлеге]] * [[Балтач авыл җирлеге]] * [[Бирючевка авыл җирлеге]] * [[Вахитов авыл җирлеге]] * [[Югары Стәрле авыл җирлеге]] * [[Илбәк авыл җирлеге]] * [[Кәкре Елга авыл җирлеге]] * [[Карамалы авыл җирлеге]] * [[Мәлбагыш авыл җирлеге]] * [[Мәсгут авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Микулино авыл җирлеге]] * [[Сәпәй авыл җирлеге]] * [[Сарлы авыл җирлеге]] * [[Сукаеш авыл җирлеге]] * [[Татар Шуганы авыл җирлеге]] * [[Туйкә авыл җирлеге]] * [[Тымытык авыл җирлеге]] * [[Уразай авыл җирлеге]] * [[Урманай авыл җирлеге]] * [[Урсай авыл җирлеге]] * [[Үчәлле авыл җирлеге]] * [[Чалпы авыл җирлеге]] * [[Чемодурово авыл җирлеге]] * [[Чубар Абдул авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Aksubayevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Аксубай муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Аксубай шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Беловка авыл җирлеге]] * [[Емелькино авыл җирлеге]] * [[Карасу авыл җирлеге]] * [[Кәкрекүл авыл җирлеге]] * [[«МЮД» авыл җирлеге]] * [[Яңа Аксубай авыл җирлеге]] * [[Яңа Ибрай авыл җирлеге]] * [[Яңа Кармәт авыл җирлеге]] * [[Савруш авыл җирлеге]] * [[Иске Ибрай авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Иске Илтерәк авыл җирлеге]] * [[Иске Кармәт авыл җирлеге]] * [[Иске Кыязлы авыл җирлеге]] * [[Иске Татар Әдәмсуы авыл җирлеге]] * [[Иске Тимошкино авыл җирлеге]] * [[Иске Үзи авыл җирлеге]] * [[Сөнчәле авыл җирлеге]] * [[Трудолюбово авыл җирлеге]] * [[Урмандәй авыл җирлеге]] * [[Шәрбән авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Aktanyshsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Актаныш муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q1849719. ?item wdt:P131 wd:Q621068. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } } |section= |sort=p31 |columns=p31,label/tt,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label/tt ! башкала |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Татар Ямалысы авыл җирлеге | [[Татар Ямалысы]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Чуракай авыл җирлеге | [[Чуракай]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Чалманарат авыл җирлеге | [[Чалманарат]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Усы авыл җирлеге | [[Качкын]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Уразай авыл җирлеге | [[Уразай (Актаныш районы)|Уразай]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Түке авыл җирлеге | [[Түке]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Теләкәй авыл җирлеге | [[Иске Теләкәй]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Татар Суыксуы авыл җирлеге | [[Татар Суыксуы (Актаныш районы)|Татар Суыксуы]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Такталачык авыл җирлеге | [[Такталачык (Актаныш районы)|Такталачык]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Иске Сәфәр авыл җирлеге | [[Иске Сәфәр]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Иске Кормаш авыл җирлеге | [[Иске Кормаш (Татарстан)|Иске Кормаш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Иске Богады авыл җирлеге | [[Иске Богады (Татарстан)|Иске Богады]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Иске Байсар авыл җирлеге | [[Иске Байсар]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Иске Айман авыл җирлеге | [[Иске Айман]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Пучы авыл җирлеге | [[Пучы]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Яңа Әлем авыл җирлеге | [[Яңа Әлем]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Мәсәде авыл җирлеге | [[Мәсәде]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Күҗәкә авыл җирлеге | [[Күҗәкә]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Киров авыл җирлеге | [[Киров исемендәге совхоз бистәсе|Киров совхозы]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Кәзкәй авыл җирлеге | [[Кәзкәй]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Югары Яхшый авыл җирлеге | [[Югары Яхшый]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Әтәс авыл җирлеге | [[Әтәс]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Актаныш авыл җирлеге | [[Актаныш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Актанышбаш авыл җирлеге | [[Актанышбаш]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Аккүз авыл җирлеге | [[Аккүз (Актаныш районы)]] |- | [[Авыл җирлеге|Россиядәге авыл җирлеге]] | Аеш авыл җирлеге | [[Аеш]] |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Flag of Alekseevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Алексеевск муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2603517. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} ===[[Рәсем:Flag of Alkeevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әлки муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Аппак авыл җирлеге]] * [[Базарлы Матак авыл җирлеге]] * [[Борискино авыл җирлеге]] * [[Югары Колчура авыл җирлеге]] * [[Каргалы авыл җирлеге]] * [[Кошки авыл җирлеге]] * [[Түбән Әлки авыл җирлеге]] * [[Түбән Кәчи авыл җирлеге]] * [[Яңа Үргәагар авыл җирлеге]] * [[Салман авыл җирлеге]] * [[Иске Алпар авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Иске Камка авыл җирлеге]] * [[Иске Матак авыл җирлеге]] * [[Иске Салман авыл җирлеге]] * [[Иске Карата авыл җирлеге]] * [[Иске Чаллы авыл җирлеге]] * [[Ташбилге авыл җирлеге]] * [[Чуаш Кичүе авыл җирлеге]] * [[Чуаш Борнае авыл җирлеге]] * [[Чиябаш авыл җирлеге]] * [[Юхмачы авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Almetyevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әлмәт муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q1849719. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Flag of Apastovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Апас муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220531. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Arsk rayon flag.gif|30px|left]] [[Арча муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Арча шәһәре]] * [[Апаз авыл җирлеге]] * [[Венета авыл җирлеге]] * [[Казанбаш авыл җирлеге]] * [[Кәче авыл җирлеге]] * [[Кушлавыч авыл җирлеге]] * [[Күпербаш авыл җирлеге]] * [[Наласа авыл җирлеге]] * [[Яңа Кенәр авыл җирлеге]] * [[Яңа Кишет авыл җирлеге]] * [[Яңа Кырлай авыл җирлеге]] * [[Носы авыл җирлеге]] * [[Сеҗе авыл җирлеге]] * [[Сикертән авыл җирлеге]] * [[Курса-Почмак авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Урта Аты авыл җирлеге]] * [[Урта Курса авыл җирлеге]] * [[Урта Пошалым авыл җирлеге]] * [[Иске Ашыт авыл җирлеге]] * [[Иске Кырлай авыл җирлеге]] * [[Иске Чүриле авыл җирлеге]] * [[Сөрде авыл җирлеге]] * [[Ташкичү авыл җирлеге]] * [[Үрнәк авыл җирлеге]] * [[Утар Аты авыл җирлеге]] * [[Өчиле авыл җирлеге]] * [[Шурабаш авыл җирлеге]] * [[Шушмабаш авыл җирлеге]] * [[Яңасала авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Atninsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Әтнә муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Олы Әтнә авыл җирлеге]] * [[Олы Мәңгәр авыл җирлеге]] * [[Югары Сәрдә авыл җирлеге]] * [[Комыргуҗа авыл җирлеге]] * [[Күәм авыл җирлеге]] * [[Күлле Киме авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Күңгәр авыл җирлеге]] * [[Кышлау авыл җирлеге]] * [[Түбән Бәрәскә авыл җирлеге]] * [[Түбән Көек авыл җирлеге]] * [[Яңа Шашы авыл җирлеге]] * [[Өҗем авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Bavly (Tatarstan).png|30px|left]] [[Баулы муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Баулы шәһәре]] * [[Александровка авыл җирлеге]] * [[Исергәп авыл җирлеге]] * [[Кызылъяр авыл җирлеге]] * [[Кырым-Сарай авыл җирлеге]] * [[Яңа Зареченский авыл җирлеге]] * [[Покровский Урустамак авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Поповка авыл җирлеге]] * [[Потапово-Томбарлы авыл җирлеге]] * [[Салих авыл җирлеге]] * [[Татар Кандызы авыл җирлеге]] * [[Томбарлы авыл җирлеге]] * [[Удмурт Ташлысы авыл җирлеге]] * [[Шалты авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Baltasinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Балтач муниципаль районы]] === === [[Рәсем:Flag of Apastovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Апас муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670313. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Flag of Bugulminsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Бөгелмә муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Бөгелмә шәһәре]] * [[Карабаш шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Акбаш авыл җирлеге]] * [[Березовка авыл җирлеге]] * [[Зур Федоровка авыл җирлеге]] * [[Восточный авыл җирлеге]] * [[Вязовка авыл җирлеге]] * [[Зеленая Роща авыл җирлеге]] * [[Ключи авыл җирлеге]] * [[Кодаш авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Кече Бөгелмә авыл җирлеге]] * [[Наратлы авыл җирлеге]] * [[Яңа Александровка авыл җирлеге]] * [[Яңа Сумароков авыл җирлеге]] * [[Петровка авыл җирлеге]] * [[Подгорный авыл җирлеге]] * [[Спас авыл җирлеге]] * [[Иске Исаково авыл җирлеге]] * [[Татар Димескәе авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Buinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Буа муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Буа шәһәре]] * [[Адав-Толымбай авыл җирлеге]] * [[Аксу авыл җирлеге]] * [[Әлши авыл җирлеге]] * [[Алших авыл җирлеге]] * [[Бик-Үти авыл җирлеге]] * [[Зур Фролово авыл җирлеге]] * [[Боерган авыл җирлеге]] * [[Югары Лашчы авыл җирлеге]] * [[Исәк авыл җирлеге]] * [[Кайбыч авыл җирлеге]] * [[Кыят авыл җирлеге]] * [[Күшке авыл җирлеге]] * [[Шәмәк авыл җирлеге]] * [[Татар Буасы авыл җирлеге]] * [[Карлы авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Мөкерле авыл җирлеге]] * [[Түбән Наратбаш авыл җирлеге]] * [[Яңа Тинчәле авыл җирлеге]] * [[Яңа Чәчкап авыл җирлеге]] * [[Норлат авыл җирлеге]] * [[Ырынгы авыл җирлеге]] * [[Кырык Садак авыл җирлеге]] * [[Иске Суыксу авыл җирлеге]] * [[Иске Тинчәле авыл җирлеге]] * [[Тимбай авыл җирлеге]] * [[Күл Черкене авыл җирлеге]] * [[Килдураз авыл җирлеге]] * [[Чуаш Киштәге авыл җирлеге]] * [[Янтуган авыл җирлеге]] * [[Яшевка авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Verhneuslonsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Югары Ослан районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220436. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Flag of Vysokogorsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Биектау муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Айбаш авыл җирлеге]] * [[Алан-Бәксәр авыл җирлеге]] * [[Әлдермеш авыл җирлеге]] * [[Каенлык авыл җирлеге]] * [[Бөреле авыл җирлеге]] * [[Олы Битаман авыл җирлеге]] * [[Олы Кавал авыл җирлеге]] * [[Биектау авыл җирлеге]] * [[Дөбъяз авыл җирлеге]] * [[Казаклар авыл җирлеге]] * [[Константиновка авыл җирлеге]] * [[Коркачык авыл җирлеге]] * [[Мәмдәл авыл җирлеге]] * [[Мүлмә авыл җирлеге]] * [[Ташлы Кавал авыл җирлеге]] * [[Усад авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Чыпчык авыл җирлеге]] * [[Пермяк авыл җирлеге]] * [[Алат авыл җирлеге]] * [[Семиозерка авыл җирлеге]] * [[Красносельский авыл җирлеге]] * [[Сосновка авыл җирлеге]] * [[Суыксу авыл җирлеге]] * [[Шәпше авыл җирлеге]] * [[Шуман авыл җирлеге]] * [[Ямаширмә авыл җирлеге]] * [[Дачный авыл җирлеге]] * [[Иске Казан авыл җирлеге]] * [[Чернышевка авыл җирлеге]] * [[Чыршы авыл җирлеге]] * [[Татарстан Республикасы җирләренең дәүләт резервы составына керүче җир кишәрлекләре]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Drozhzhanovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Чүпрәле муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Алешкин-Саплык авыл җирлеге]] * [[Зур Аксу авыл җирлеге]] * [[Зур Чынлы авыл җирлеге]] * [[Городище авыл җирлеге]] * [[Звезда авыл җирлеге]] * [[Кече Чынлы авыл җирлеге]] * [[Марс авыл җирлеге]] * [[Матак авыл җирлеге]] * [[Түбән Чәке авыл җирлеге]] * [[Яңа Борындык авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Яңа Әлмәле авыл җирлеге]] * [[Яңа Ишле авыл җирлеге]] * [[Үби авыл җирлеге]] * [[Иске Чүпрәле авыл җирлеге]] * [[Иске Кәкерле авыл җирлеге]] * [[Иске Чокалы авыл җирлеге]] * [[Иске Шәйморза авыл җирлеге]] * [[Чуаш Чүпрәлесе авыл җирлеге]] * [[Шланга авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Elabuzhsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Алабуга муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Алабуга шәһәре]] * [[Илмәт авыл җирлеге]] * [[Бехтерев авыл җирлеге]] * [[Олы Елово авыл җирлеге]] * [[Олы Качык авыл җирлеге]] * [[Олы Шүрнәк авыл җирлеге]] * [[Костенеево авыл җирлеге]] * [[Лекарево авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Морт авыл җирлеге]] * [[Мурзиха авыл җирлеге]] * [[Поспелово авыл җирлеге]] * [[Иске Күклек авыл җирлеге]] * [[Иске Юраш авыл җирлеге]] * [[Танай авыл җирлеге]] * [[Татар Дөм-Дөме авыл җирлеге]] * [[Яковлево авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Zainsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Зәй муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2719249. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Flag of Zelenodolsk (Tatarstan).gif|30px|left]] [[Яшел Үзән муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220520. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Flag of Kaibitsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Кайбыч муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q517512. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Gerb-Kamsko-Ustinsky-region.gif|30px|left]] [[Кама Тамагы муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Кама Тамагы шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Затун шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Тенеш шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Балтач авыл җирлеге]] * [[Олы Бортас авыл җирлеге]] * [[Олы Карамалы авыл җирлеге]] * [[Олы Кариле авыл җирлеге]] * [[Олы Салтык авыл җирлеге]] * [[Варварино авыл җирлеге]] * [[Кирельский авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Келәнче авыл җирлеге]] * [[Красновидово авыл җирлеге]] * [[Кече Салтык авыл җирлеге]] * [[Осинники авыл җирлеге]] * [[Иске Барыш авыл җирлеге]] * [[Иске Казиле авыл җирлеге]] * [[Сөйки авыл җирлеге]] * [[Тәмте авыл җирлеге]] * [[Уразлы авыл җирлеге]] * [[Яңасала авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Gerb-Kukmorsky-region.gif|30px|left]] [[Кукмара муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670304. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Laishev rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Лаеш муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Лаеш шәһәре]] * [[Александровка авыл җирлеге]] * [[Атабай авыл җирлеге]] * [[Олы Кабан авыл җирлеге]] * [[Габишев авыл җирлеге]] * [[Державино авыл җирлеге]] * [[Егорьево авыл җирлеге]] * [[Хәерби авыл җирлеге]] * [[Көек авыл җирлеге]] * [[Макаровка авыл җирлеге]] * [[Кече Елга авыл җирлеге]] * [[Матюшино авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Нармонка авыл җирлеге]] * [[Никольский авыл җирлеге]] * [[Орел авыл җирлеге]] * [[Пәрәү авыл җирлеге]] * [[Комлы Кавал авыл җирлеге]] * [[Рождествено авыл җирлеге]] * [[Сокуры авыл җирлеге]] * [[Урта Девятово авыл җирлеге]] * [[Сталбишчы авыл җирлеге]] * [[Татар Сараланы авыл җирлеге]] * [[Татар Янтыгы авыл җирлеге]] * [[Чырпы авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Leninogorsk (Tatarstan).png|30px|left]] [[Лениногорск муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Лениногорск шәһәре]] * [[Глазово авыл җирлеге]] * [[Зәй-Каратай авыл җирлеге]] * [[Зеленая Роща авыл җирлеге]] * [[Ивановка авыл җирлеге]] * [[Керкәле авыл җирлеге]] * [[Кармалка авыл җирлеге]] * [[Кирлегәч авыл җирлеге]] * [[Куакбаш авыл җирлеге]] * [[Мичурин авыл җирлеге]] * [[Мөэмин-Каратай авыл җирлеге]] * [[Түбән Чыршылы авыл җирлеге]] * [[Яңа Иштирәк авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Яңа Чыршылы авыл җирлеге]] * [[Писмән авыл җирлеге]] * [[Сарабиккол авыл җирлеге]] * [[Иске Иштирәк авыл җирлеге]] * [[Иске Куак авыл җирлеге]] * [[Иске Шөгер авыл җирлеге]] * [[Сугышлы авыл җирлеге]] * [[Тимәш авыл җирлеге]] * [[Туктар Урдаласы авыл җирлеге]] * [[Ормышлы авыл җирлеге]] * [[Аланлык авыл җирлеге]] * [[Шөгер авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Mamadysh rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Мамадыш муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Мамадыш шәһәре]] * [[Албай авыл җирлеге]] * [[Югары Ушма авыл җирлеге]] * [[Дегетле авыл җирлеге]] * [[Дүсмәт авыл җирлеге]] * [[Ишки авыл җирлеге]] * [[Катмыш авыл җирлеге]] * [[Көмешкүл авыл җирлеге]] * [[Келәүш авыл җирлеге]] * [[Красная Горка авыл җирлеге]] * [[Керәшен Пакшины авыл җирлеге]] * [[Көек-Ерыкса авыл җирлеге]] * [[Малмыж авыл җирлеге]] * [[Кече Кирмән авыл җирлеге]] * [[Түбән Ушма авыл җирлеге]] * [[Түбән Сон авыл җирлеге]] * [[Түбән Тәкәнеш авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Түбән Шүләңгер авыл җирлеге]] * [[Никифорово авыл җирлеге]] * [[Олыяз авыл җирлеге]] * [[Омар авыл җирлеге]] * [[Отарка авыл җирлеге]] * [[Рагозино авыл җирлеге]] * [[Сикәнәс авыл җирлеге]] * [[Соколка авыл җирлеге]] * [[Урта Кирмән авыл җирлеге]] * [[Сон авыл җирлеге]] * [[Тауиле авыл җирлеге]] * [[Уразбахты авыл җирлеге]] * [[Урманчы авыл җирлеге]] * [[Усали авыл җирлеге]] * [[Шәдче авыл җирлеге]] * [[Шәмәк авыл җирлеге]] * [[Яке авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Менделеевск муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q620746. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Menzelinsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Минзәлә муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2220351. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Muslyumovsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Мөслим муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Минзәлә шәһәре]] * [[Әтрәкле авыл җирлеге]] * [[Аю авыл җирлеге]] * [[Бикбау авыл җирлеге]] * [[Югары Тәкермән авыл җирлеге]] * [[Воровский исемендәге авыл җирлеге]] * [[Иркәнәш авыл җирлеге]] * [[Кадрәк авыл җирлеге]] * [[Коноваловка авыл җирлеге]] * [[Хуҗамәт авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Наратлы Кичү авыл җирлеге]] * [[Николаевка авыл җирлеге]] * [[Яңа Маҗын авыл җирлеге]] * [[Яңа Мәлкән авыл җирлеге]] * [[Тауасты Байлар авыл җирлеге]] * [[Иске Маҗын авыл җирлеге]] * [[Иске Матвеевка авыл җирлеге]] * [[Ырыс авыл җирлеге]] * [[Юртово авыл җирлеге]] * [[Юшады авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Түбән Кама муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Түбән Кама шәһәре]] * [[Кама Аланы шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Афанас авыл җирлеге]] * [[Ялантау авыл җирлеге]] * [[Каенлы авыл җирлеге]] * [[Кармалы авыл җирлеге]] * [[Кызыл Чапчак авыл җирлеге]] * [[Красный Ключ авыл җирлеге]] * [[Майская Горка авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Макаровка авыл җирлеге]] * [[Түбән Уратма авыл җирлеге]] * [[Прости авыл җирлеге]] * [[Сосновка авыл җирлеге]] * [[Иске Чишмә авыл җирлеге]] * [[Сухарево авыл җирлеге]] * [[Ширәмәт авыл җирлеге]] * [[Шәңгәлче авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Novosheshminsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Яңа Чишмә муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Акъяр авыл җирлеге]] * [[Акбүре авыл җирлеге]] * [[Архангел авыл җирлеге]] * [[Буревестниковский авыл җирлеге]] * [[Екатерина авыл җирлеге]] * [[Зирекле авыл җирлеге]] * [[Красный Октябрь авыл җирлеге]] * [[Ленино авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Яңа Чишмә авыл җирлеге]] * [[Петропавел авыл җирлеге]] * [[Тубылгытау авыл җирлеге]] * [[Әдәмсә авыл җирлеге]] * [[Чабаксар авыл җирлеге]] * [[Черемухово авыл җирлеге]] * [[Шахмай авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:NurlatCoa2006.gif|30px|left]] [[Нурлат муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Нурлат шәһәре]] * [[Әмзә авыл җирлеге]] * [[Андреевка авыл җирлеге]] * [[Әхмәт авыл җирлеге]] * [[Биккол авыл җирлеге]] * [[Биләркүл авыл җирлеге]] * [[Богдашкино авыл җирлеге]] * [[Киекле авыл җирлеге]] * [[Гәйтән авыл җирлеге]] * [[Егоркино авыл җирлеге]] * [[Ялаур авыл җирлеге]] * [[Заречный авыл җирлеге]] * [[Кычытканлы авыл җирлеге]] * [[Колбай-Мораса авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Мамык авыл җирлеге]] * [[Яңа Иглай авыл җирлеге]] * [[Яңа Тумба авыл җирлеге]] * [[Сәләнгеш авыл җирлеге]] * [[Урта Камышлы авыл җирлеге]] * [[Иске Әлмәт авыл җирлеге]] * [[Иске Чаллы авыл җирлеге]] * [[Би Күле авыл җирлеге]] * [[Тимерлек авыл җирлеге]] * [[Төрнәс авыл җирлеге]] * [[Фома авыл җирлеге]] * [[Чулпан авыл җирлеге]] * [[Якушкино авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Pestrechinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Питрәч муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2657859. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Gerb-Ribnoslobodsky-region.jpg|30px|left]] [[Балык Бистәсе муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Балык Бистәсе шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Анатыш авыл җирлеге]] * [[Балыклы Чүкәй авыл җирлеге]] * [[Бәтке авыл җирлеге]] * [[Биектау авыл җирлеге]] * [[Олы Елга авыл җирлеге]] * [[Олы Кульга авыл җирлеге]] * [[Зур Мәшләк авыл җирлеге]] * [[Олы Әшнәк авыл җирлеге]] * [[Олы Солтан авыл җирлеге]] * [[Казак Чаллысы авыл җирлеге]] * [[Корноухово авыл җирлеге]] * [[Күгәрчен авыл җирлеге]] * [[Күки авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Котлы Бөкәш авыл җирлеге]] * [[Масловка авыл җирлеге]] * [[Түбән Тегермәнлек авыл җирлеге]] * [[Яңа Арыш авыл җирлеге]] * [[Полянка авыл җирлеге]] * [[Рус Әшнәге авыл җирлеге]] * [[Сорочьи Горы авыл җирлеге]] * [[Троицкий Урай авыл җирлеге]] * [[Уракчы авыл җирлеге]] * [[Шомарбаш авыл җирлеге]] * [[Югары Ырга авыл җирлеге]] * [[Шумбут авыл җирлеге]] * [[Шумково авыл җирлеге]] * [[Балтач авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Saby rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Саба муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Байлар Сабасы шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Арташ авыл җирлеге]] * [[Олы Кибәче авыл җирлеге]] * [[Олы Нырты авыл җирлеге]] * [[Олы Шыңар авыл җирлеге]] * [[Югары Симет авыл җирлеге]] * [[Яулаштау авыл җирлеге]] * [[Эзмә авыл җирлеге]] * [[Иштуган авыл җирлеге]] * [[Килдебәк авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Курсабаш авыл җирлеге]] * [[Мишә авыл җирлеге]] * [[Мичән авыл җирлеге]] * [[Түбән Шытсу авыл җирлеге]] * [[Сатыш авыл җирлеге]] * [[Иске Икшермә авыл җирлеге]] * [[Тимершык авыл җирлеге]] * [[Шәмәрдән авыл җирлеге]] * [[Шекше авыл җирлеге]] * [[Юлбат авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Gerb-Sarmanovsky-region.gif|30px|left]] [[Сарман муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2219972. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Рәсем:Coat of Arms of Spassky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Спас муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Болгар шәһәре]] * [[Аграмак авыл җирлеге]] * [[Антоновка авыл җирлеге]] * [[Бураково авыл җирлеге]] * [[Иж-Борискино авыл җирлеге]] * [[Әҗмәр авыл җирлеге]] * [[Иске Рәҗәп авыл җирлеге]] * [[«КИМ» авыл җирлеге]] * [[Кызыл Бистә авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Кузнечиха авыл җирлеге]] * [[Куралово авыл җирлеге]] * [[Никольский авыл җирлеге]] * [[Полянка авыл җирлеге]] * [[Приволжский авыл җирлеге]] * [[Урта Йорткүл авыл җирлеге]] * [[Өчкүл авыл җирлеге]] * [[Чәчәкле авыл җирлеге]] * [[Ямбакты авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Gerb-Tetushsky-region.jpg|30px|left]] [[Тәтеш муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Тәтеш шәһәре]] * [[Алабирде авыл җирлеге]] * [[Байраш авыл җирлеге]] * [[Бакырчы авыл җирлеге]] * [[Бидәңге авыл җирлеге]] * [[Бессоново авыл җирлеге]] * [[Богдашкино авыл җирлеге]] * [[Зур Әтрәч авыл җирлеге]] * [[Олы Тархан авыл җирлеге]] * [[Олы Тормы авыл җирлеге]] * [[Олы Шәмәк авыл җирлеге]] * [[Жуково авыл җирлеге]] * [[Ивановка авыл җирлеге]] * [[Килдеш авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Киртәле авыл җирлеге]] * [[Келәш авыл җирлеге]] * [[Кошки-Новотимбаево авыл җирлеге]] * [[Лаптевка авыл җирлеге]] * [[Льяшево авыл җирлеге]] * [[Кече Шәмәк авыл җирлеге]] * [[Монастырский авыл җирлеге]] * [[Нармонка авыл җирлеге]] * [[Сөендек авыл җирлеге]] * [[Тоншерма авыл җирлеге]] * [[Урюм авыл җирлеге]] * [[Федоровка авыл җирлеге]] * [[Чинчурино авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Tukaevsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Тукай муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Әҗмәкәй авыл җирлеге]] * [[Бәтке авыл җирлеге]] * [[Биклән авыл җирлеге]] * [[Боерган авыл җирлеге]] * [[Борды авыл җирлеге]] * [[Иштирәк авыл җирлеге]] * [[Калмаш авыл җирлеге]] * [[Калмия авыл җирлеге]] * [[Князево авыл җирлеге]] * [[Комсомолец авыл җирлеге]] * [[Круглое Поле авыл җирлеге]] * [[Күзкәй авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Кече Шилнә авыл җирлеге]] * [[Мәләкәс авыл җирлеге]] * [[Мусабай-Завод авыл җирлеге]] * [[Түбән Суыксу авыл җирлеге]] * [[Яңа Троицкий авыл җирлеге]] * [[Сәмәкәй авыл җирлеге]] * [[Иске Абдул авыл җирлеге]] * [[Иске Дөреш авыл җирлеге]] * [[Теләнче-Тамак авыл җирлеге]] * [[Шилнәбаш авыл җирлеге]] * [[Яңа Бүләк авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Flag of Tyulyachinsky rayon (Tatarstan).png|30px|left]] [[Теләче муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Әбде авыл җирлеге]] * [[Айдар авыл җирлеге]] * [[Алан авыл җирлеге]] * [[Баландыш авыл җирлеге]] * [[Олы Мәтәскә авыл җирлеге]] * [[Олы Мишә авыл җирлеге]] * [[Олы Нырсы авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Югары Кибәхуҗа авыл җирлеге]] * [[Кече Кибәхуҗа авыл җирлеге]] * [[Иске Җөри авыл җирлеге]] * [[Теләче авыл җирлеге]] * [[Үзәк авыл җирлеге]] * [[Шәдке авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Gerb-Cheremshansky-region.jpg|30px|left]] [[Чирмешән муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Бәркәтә авыл җирлеге]] * [[Югары Кәминкә авыл җирлеге]] * [[Ивашкино авыл җирлеге]] * [[Кармыш авыл җирлеге]] * [[Күтәмә авыл җирлеге]] * [[Лашман авыл җирлеге]] * [[Мордва Афонькәсе авыл җирлеге]] * [[Түбән Кәминкә авыл җирлеге]] * [[Түбән Кармалка авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Яңа Әлмәле авыл җирлеге]] * [[Яңа Кади авыл җирлеге]] * [[Иске Кади авыл җирлеге]] * [[Иске Котыш авыл җирлеге]] * [[Иске Үтәмеш авыл җирлеге]] * [[Туймәт авыл җирлеге]] * [[Ульяновка авыл җирлеге]] * [[Чирмешән авыл җирлеге]] * [[Шешминка авыл җирлеге]] {{col-end}} === [[Рәсем:Gerb-Chistopolsky-region.gif|30px|left]] [[Чистай муниципаль районы]] === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P131 wd:Q1849719. OPTIONAL { ?item wdt:P36 ?__________. } ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q2670318. } |columns=p31,label,p36 }} {| class='wikitable sortable' ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! label ! башкала |} {{Wikidata list end}} === [[Ютазы муниципаль районы]] === {{col-begin-small}} {{col-2}} * [[Урыссу шәһәр тибындагы поселогы]] * [[Әбсәләм авыл җирлеге]] * [[Акбаш авыл җирлеге]] * [[Бәйрәкә авыл җирлеге]] * [[Бәйрәкәтамак авыл җирлеге]] * [[Димтамак авыл җирлеге]] {{col-2}} * [[Кәрәкәшле авыл җирлеге]] * [[Иске Каразирек авыл җирлеге]] * [[Ташкичү авыл җирлеге]] * [[Урыссу авыл җирлеге]] * [[Ютазы авыл җирлеге]] {{col-end}} == Моны да карагыз == * [[Татарстанның административ-территориаль бүленеше (1948)]] == Сылтамалар == * [http://tatar.ru/?DNSID=52291724e5de814e6e8745275438fe3e&node_id=3920&id=43166 2006 елның 17 мартындагы 21-ТРЗ № Татарстан Республикасы Законы]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Татарстан}} {{Татарстан темаларда}} {{Сайланган исемлек}} [[Төркем:Татарстан]] [[Төркем:Исемлекләр:География]] [[Төркем:Россия Федерациясе субъектлары исемлекләре]] 9vsc2j0kj0ars054gc46wqgmfma0tp7 0 22897 6037788 6026675 2026-09-21T20:56:39Z Blackisnewyellow 44652 6037788 wikitext text/x-wiki '''Карта́''' — татар милли ризыгы. == Карта (ат картасы) == Атның [[Юан эчәк|юан эчәген]] — картасын яхшылап юалар да 25— 30 см озынлыгында турыйлар. Һәр кисәкне [[уклау]] яисә бармак белән эчәк өстендәге май эчәкнең эчке ягында калырлык итеп әйләндерәләр. Пешкәндә мае агып чыкмасын өчен, һәр эчәк кисәгенең баш-башларын бәйлиләр. Аннары 5-6 минутка кайнап торган суга салып алалар һәм бераз суыталар. Шулай эшкәртелгән эчәкләрнең өске юка катламын, тактага салып, бик әйбәтләп пычак белән кыралар. Аннары тагын җылы суда юалар. Шуннан соң эчәкләрне каплап торырлык итеп {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кәстрүл|кәстрүлгә|ru|Кастрюля}} су салалар, тоз өстиләр һәм ике сәгать пешерәләр. Пешкән картаны суыталар, 2— 3 см киңлегендә түгәрәкләп кисәләр һәм табынга {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Хәрдәл|хәрдәл|ru|Горчица (приправа)}} яисә [[керән]] белән бирәләр. == Карта (кырык карта) == Кырык картаны кырып чистарталар да салкын су белән берничә кат яхшылап юалар. Аннары артык эре юудмаган кисәгләргә турап, салкын суга кәстрүлгә салалар һәм [[Аш тозы|тоз]] өстәп пешерергә куялар. Суытып, вак кына итеп озынча турыйлар, вак тоз һәм төйгән {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кара борыч|кара борыч|ru|Черный перец}} сибеп, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Тәлинкә|тәлинкәгә|ru|Тарелка}}тәлинкәгә тезәләр. Карта янына [[катык]] бирәләр. Картаны башкачарак та әзерләргә мөмкин. Моның өчен аны {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Рулет|рулет|ru|Рулет}} кебек төрергә дә югарыда әйтелгәнчә пешерергә, суытып, аркылыга юка гына телемләп кисәргә кирәк. Картаны матур итеп зур тәлинкәгә тезәләр, өстен яшелчәләр һәм яшел тәмләткечләр белән бизәп, табынга чыгаралар. == Чыганаклар == * Татар халык ашлары./[[Рус теле|Русчадан]] Р.Х. Камалова,, В.Р. Шәрипова тәрҗемәсе. - [[Казан]]: [[Татарстан китап нәшрияты]], [[1987 ел|1987]]. - 318 б. 1 рәс. белән, 8 б. вкл. {{Rq|image|wikify}}{{Астөшермәләр юк|дата=21 сентябрь 2026}} [[Төркем:Татар ризыклары]] sjgsi4bzkdm4tppk41fmr3tlk6jpwgf 0 24985 6037825 5936552 2026-09-21T22:45:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037825 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{TwinCYR|Nurlat rayonı}}{{seealso|Норлат районы (ТАССР)}} '''Норлат муниципаль районы''' (''Нурлат районы'', {{lang-ru|Нурлатский район}}, 1930—1997 елларда — ''Октябрь районы'') — [[Россия|Россия Федерациясе]] [[Татарстан|Татарстан Республикасындагы]] [[административ-территориаль берәмлек]] һәм муниципаль берләшмә ([[муниципаль район]]). Административ үзәге — [[Норлат|Норлат шәһәре]]. 2020 елга район халкы саны 58 290 кеше тәшкил итә, шул ук вакытта аларның кимендә 33 меңе район үзәгендә яши<ref name="Нурлатский">{{cite web|url=https://tatcenter.ru/district/nurlatskij-rajon/|title=Нурлатский район|publisher=Tat Center|accessdate=2020-30-02}} </ref>. Район тарихы [[Идел буе Болгары|Идел буе]] һәм [[Чулман]] буе Болгар чоры белән тыгыз бәйләнгән. Норлат шәһәре элек төрле исемнәргә ия булган: Көньяк Норлат, Норлат-Октябрь, район үзе 1930 елдан 1937 елга кадәр Октябрь районы дип аталган. Районның төп табигый ресурсы — район икътисады өчен хәлиткеч әһәмияткә ия булган [[нефть]]. Ә төп икътисади тармаклар — нефть чыгару, [[эшкәртү сәнәгате]] һәм [[авыл хуҗалыгы]]. == География == Гомуми мәйданы 2308,9 м² булган социаль-икътисадый үсеш алган муниципаль район Татарстан Республикасының көньягында, Көнбатыш Кама аръягы һәм Самара Идел аръягы территориясендә, [[Олы Сөлчә]] елгасының түбән агымында урнашкан. Район буйлап [[Олы Чирмешән]] һәм [[Кондырча|Кондырча елгалары]] да ага. Ул [[Әлки районы|Әлки]], [[Алексеевск районы|Алексеевск]], [[Аксубай районы|Аксубай]], [[Чирмешән районы|Чирмешән районнары]], [[Самар өлкәсе|Самара]] ([[Кошки районы|Кошки]] һәм [[Чаллыбаш районы|Чаллыбаш районнары]]) һәм [[Сембер өлкәсе|Ульяновск өлкәсе]] ([[Яңа Малыклы районы]]) белән чиктәш. Геоморфологик яктан Норлат [[Чирмешән урманлы тигезлеге]]нә керә (урманлыклар 41,1 %). Район [[урман-дала зонасы]]ның көньяк өлешендә ята, анда [[нефть]], [[бентонит]] һәм [[керамзит]] балчык ятмалары бар. Көлсу-кәсле урман һәм көлсу туфрак күпчелекне тәшкил итә, әмма урыны белән кара туфраклар да бар, бу элегрәк районда урыны белән [[Дала зонасы|дала]] киңлекләре булганы турында сөйли<ref>{{Статья|ссылка=|автор=Сенатор С.А.|заглавие=Флористическое богатство физико-географических районов и схема флористического районирования Среднего Поволжья|год=2016|язык=|издание=ПОВОЛЖСКИЙ ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ|тип=|месяц=|число=|том=|номер=№1|страницы=С.94-105|issn=}}</ref>. Район климаты уртача континенталь, шактый йомшак [[кыш]], гыйнвардагы уртача температура −12 °С. [[Җәй]] тотрыклы температура белән характерлана, [[яңгыр]] яки [[боз]] рәвешендәге явым-төшемнәр сезонына 80 мм ны тәшкил итә<ref>{{Cite web|url=https://goodmeteo.ru/pogoda-nurlat/god/|title=Климат Нурлата, погода на год по месяцам в городе Нурлате, Нурлатский район, Татарстан|website=goodmeteo.ru|accessdate=2020-12-21}}</ref>. == Герб һәм әләм == {{цитата|«Яшел һәм җете кызыл (кызыл) төс белән аркылы бүленгән җирлектә — өстә яшеллек, аста җете кызыл белән каймаланган яктыртучы алтын кояш (йөзе күрсәтелмәгән) һәм барысы өстендә — чабып баручы көмеш ат, очлыкта сабаклары белән чалыштырып куелган ике алтын башак»<ref name=Нурлатский/>.}} Герб [[Норлат муниципаль районы Советы]]ның 2006 елның 15 июлендәге карары белән расланган. Үзәктә — [[Йорт аты|ат]] фигурасы, аның фонында балкып торган [[кояш]]. Бер версия буенча Норлат шәһәре исеме [[Татар теле|татар]] теленнән «Нурлы ат» буларак аңлатыла. Районда шулай ук [[ат спорты]] һәм ат үрчетү социаль-икътисади үсешенең өстенлекле юнәлешләре булып тора. Кызыл кырдагы башаклар [[авыл хуҗалыгы]]ның өстенлеген аңлата. Алтын — уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт, акыл гәүдәләнеше. Кызыл төс хезмәт, көч, батырлык, матурлыкны аңлата. Көмеш чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашуны чагылдыра. Яшел төс — табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше символы<ref>{{Cite web|url=https://geraldika.ru/s/17300|title=Герб Нурлатского района {{!}} Геральдика.ру|website=geraldika.ru|accessdate=2020-12-18}}</ref>. Флаг герб нигезендә эшләнгән һәм аның белән бер үк вакытта расланган, киңлеге 2:3 булган турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт<ref>{{Cite web|url=https://geraldika.ru/s/17301|title=Флаг Нурлатского района {{!}} Геральдика.ру|website=geraldika.ru|accessdate=2020-12-18}}</ref>. == Тарих == === Этимология === Районның атамасы үзәге булган Норлаттан килеп чыга. Үз чиратында, «Норлат» авылы XVII гасырдан билгеле, XVIII гасырда [[Сембер губернасы]] [[Самар өязе|Самара өязенең]] [[Югары Норлат]] (Абдулкино-Норлат) һәм [[Түбән Норлат]] (Норлат) авыллары турында истәлекләр бар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://archeo73.ru/Russian/18vek/gubernia1780/samar.htm|title=Создание Симбирского наместничества. Самарский уезд. 1780 год.|author=№ 101 - Деревня Абдулкино Нурлат тож, ясашных татар, служилых татар; № 102 - Деревня Нурлат, ясашных татар, служилых татар./ Подготовил Репьёв О. М. /|website=|date=|publisher=archeo73.ru|accessdate=2020-05-23|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027023800/http://archeo73.ru/Russian/18vek/gubernia1780/samar.htm}}</ref>. «Нур» антропонимы — «нурлы» сүзенә, ә «Нурулла» — "Аллаһ нуры"на кайтып кала{{sfn|Поспелов|2008|с=324}}. === Борынгы һәм урта гасырлар === Болгар чорында районга Бура, Городец һәм Имәнкискә нәселләре күченгән<ref>{{Книга|автор=Надырова Х.Г|заглавие=Градостроительная культура татарского народа и его предков|ответственный=|год=2012|издание=Монография|место=Казань|издательство=КГАСУ|страницы=59|страниц=294|isbn=978-5-7829-0362-6}}</ref>. Мондагы [[Идел буе Болгары|Болгар]] җирлекләре дә билгеле, алар арасында иң зурысы булып [[Яңа Әлмәт]] һәм [[Яңа Маҗын]] шәһәрлекләре санала. [[Казан]] сакчылары 1552 елда [[Иван IV|Явыз Иван]] тарафыннан [[Казан ханлыгы]]н яулап алганнан соң, шушы якларга китә һәм берничә татар авылына: [[Киекле]], [[Корманай]], Югары һәм Түбән Норлат, Савиново, Бикүле, [[Чулпан (Норлат районы)|Чулпанга]] нигез сала. [[Чуашлар|Чуаш]] [[Mäcüsilek|мәҗүсиләренең]] [[Биләркүл]], [[Елаур(Норлат районы)|Елаур]], [[Егоркино (Татарстан)|Егоркино]], [[Чияле Алан|Чияле алан]], [[Иске Чаллы (Норлат районы)|Иске Чаллы]] һәм башка җирлекләре дә билгеле. [[Кондырча]] елгасындагы Югары һәм Түбән Норлат татар авыллары турында беренче мәгълүматлар бик аз. XVI гасырда Зур Чирмешән елгасының аскы өлешендә Казан татарларының аерым төркемнәре урнашкан була<ref>{{YouTube|xJ0IstgxD4Y|Малые города России. Нурлат: пристанище защитников Казани. История начинается с булгарских времен. Общественное телевидение России |logo=1}}</ref>. Район археология күзлегеннән тулысынча өйрәнелмәгән, 1964—1968 еллардагы эзләнүләр биредә ике төр ядкәр: нигездә, субүлешләрдә урнашкан [[Билгесез курганнар]] һәм Чирмешән елгасы бассейнына туры килгән Болгар җирлекләре булуын күрсәтә. Норлат районының археология һәйкәлләре Яңа Әлмәт, [[Яңа Әмзә]], [[Сәләнгеш (Норлат районы)|Сәләнгеш]], [[Иске Татар Әмзәсе]], [[Күлбай Мораса]], [[Иске Әлмәт (Норлат районы)|Иске Әлмәт]], [[Михайловка (Норлат районы)|Михайловка]] авылларында урнашкан<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.zamky.com.ua/ru/respublyka-tatarstan/arheologyya-y-drevnyaya-ystoryya-nurlatskogo-rajona/,%20https://www.zamky.com.ua/ru/respublyka-tatarstan/arheologyya-y-drevnyaya-ystoryya-nurlatskogo-rajona/|title=Археология и древняя история Нурлатского района {{!}} Археологическая карта|author=admin|accessdate=2020-11-30}}</ref>. Норлат районы 1768—1774 еллардагы академик экспедицияләр кысаларында булган сәяхәтче [[Симон Петер Паллас|Петр Паллас]] (1741—1811) көндәлекләрендә тасвирлана. Аның отряды ике атнага [[Олы Чирмешән|Чирмешән елгасы]] бассейны торак пунктларында туктый<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pricheremshanskiy-dnevnik-ekspeditsii-p-s-pallasa|автор=Абайдулова Анна Галиевна, Салмин Антон Кириллович|заглавие=Причеремшанский дневник экспедиции П. С. Палласа|год=2018|издание=Ученые записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки|том=160|выпуск=3|issn=2541-7738}}</ref>. === Гражданнар сугышы === Гражданнар сугышы вакытында [[«Норлат» тимер юл станциясе]] сугыш хәрәкәтләре районында була. Мәсәлән, 1918 елда 60 мең ак гвардиячедән торган [[Чехословакия корпусы]] советларга каршы көрәшне күтәрә. Ак чехлар [[Сембер]] (Ульяновск) шәһәренә килеп, 1918 елның июлендә Норлатка чыга. [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|Кызыл Армия]] частьләре август башында вокзалның агач бинасын яндыралар, әмма чигенергә мәҗбүр булалар. Ак гвардиячеләр урта Иделне яулап ала, әсирләрне «Норлат» станциясенә алып килеп, күмер склады территориясендә атып үтерәләр<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/istoricheskiy-ekskurs-pervyy-pamyatnik-nurlata|title=Исторический экскурс: Первый памятник Нурлата|author=Лилия Закирова|website=Нурлат-⁠информ|date=2020-06-08|publisher=|accessdate=2020-11-30}}</ref>. 1918 елның августында Кызыл Армия Сембердән [[Бөгелмә]]гә күчә. Октябрь башында ук Норлатны азат итәләр, атып үтерүчеләрнең мәетләрен туганнар каберенә урнаштыралар, ә 1922 елда күмелгән урында кызыл йолдызлы фанера пирамидасы куялар. Хәзерге вакытта [[Гражданнар сугышы корбаннарына куелган һәйкәл]] Норлат шәһәренең тимер юл вокзалы янында урнашкан<ref name=":0" />. === Cоветлар Союзында === 1920 елга кадәр район территориясе [[Казан губернасы]]ның [[Чистай өязе]]нә һәм [[Самар губернасы|Самара губернасының]] [[Мәләкәс өязе]]нә керә, 1920 елдан 1928 елга кадәр [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Чистай кантуны|Чистай кантонына]] һәм Самара губернасының Мәләкәс өязенә керә, 1928 елдан 1930 елга кадәр бары тик Чистай кантонына карый башлый. 1930 елда кантоннарны бетерү буенча территориаль реформа тәмамлана, шул ук елның 10 августында территория яңа оешкан Октябрь районы буларак рәсмиләштерелә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/59405-territorialnoe-delenie-tatarstana-posle-revolyucii|title=Территориальное деление Татарстана после революции — Реальное время|author=Лев Жаржевский|website=realnoevremya.ru|date=17 марта 2017|publisher=|accessdate=2020-11-30|archivedate=2020-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022012741/https://realnoevremya.ru/articles/59405-territorialnoe-delenie-tatarstana-posle-revolyucii}}</ref>. Октябрь районына [[Бөек Ватан сугышы]] елларында Мәскәү сәнәгать предприятиеләре эвакуацияләнә. Дәүләт оборона комитеты карары буенча «Мосметрострой» заводы хәрби продукция чыгаруга үзгәртеп корыла һәм «Норлат» тимер юл станциясенең Көньяк бинасында урнаштырыла, анда кыска гына вакыт эчендә [[Катюша|«Катюша»]] реактив артиллерия снарядларын чыгару өчен җиһазлар урнаштыралар. Завод 1941—1945 еллар дәвамында эшли<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/index.php/news/gorod/iz-istorii-nurlatskih-voennyih-let-s-1941-goda-rab|title=Из истории нурлатских военных лет: с 1941 года работал военный завод|author=Татар-Информ|website=Нурлат-⁠информ|date=2015-05-06|accessdate=2020-11-30}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Иосиф Сталин]] телеграммаларда район халкының сугышчан батырлыгына керткән өлешен өч тапкыр билгеләп үтә: «„[[Татария колхозчысы]]“ колоннасын төзүгә 2 538 000 сум акча җыйган, Кызыл Армия фондына 12 566 [[пот]], эшче сәнәгатькә 4000 пот [[Ипи|икмәк]] тапшырган Октябрь районы колхозчыларына минем тугандаш сәламемне һәм рәхмәтемне тапшырыгыз». Район территориясе берничә тапкыр үзгәрә. Шулай итеп, 1958 елның 16 июлендә район составына юкка чыгарылган [[Тельман районы]]ның зур өлеше керә. 1963—1965 елларда район чикләре зур үзгәрешләр кичерә: ул елларда районнарны эреләндерүнең уңышсыз реформасы уза, бары өч елдан соң барлык субъектлар да диярлек иске чикләрдә торгызыла. Ә 1987 елның 19 августында район составына Әлки районының [[Яңа Тумбы]] авылы территориясе белән бер өлеше тапшырыла. Нефть ятмалары район үсешенә көчле импульс бирә, алар башка районнар белән чагыштырганда соңрак, 1980 нче елларда табылган. Әмма бу киләсе унъеллыкта — «катлаулы туксанынчы елларды» — районга, нефть һәм газ чыгару тармагын үстереп, ныгырга ярдәм итә<ref>{{Cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/about/municipal_potencial/nurlatskiy-rayon/|title=Потенциал муниципалитетов|website=invest.tatarstan.ru|accessdate=2020-11-30|archivedate=2020-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804025512/https://invest.tatarstan.ru/ru/about/municipal_potencial/nurlatskiy-rayon/}}</ref>. 1997 елның 10 декабрендә Октябрьский районы Норлат дип үзгәртелә. === Хәзерге заман === 1991 елда [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] таркалганнан соң, Татарстан Россия составыннан чыгарга һәм бәйсезлек алырга омтыла. 1992 елда референдум үткәрелә, аның нәтиҗәләре буенча Татарстан Дәүләт суверенитетын игълан итте. Әмма төбәк Россия составында суверен республика хокукларында калырга дигән карар кабул итә. Шул ук вакытта Татарстан мөстәкыйль социаль-икътисадый сәясәт алып бара башлый, республика составында районнар зур бәйсезлек ала<ref>{{cite web |url=https://inosmi.ru/social/20160918/237875217.html |title=Татарстан создал особые отношения с Москвой |date=2016-09-18 |publisher=Интернет-проект ИноСМИ.RU |accessdate=2020-11-05}}</ref>. 1996—2007 елларда Норлат районын [[Фатыйх Сибәгатуллин|Фатыйх Сибагатуллин]], 2008—2013 елларда [[Наил Шәрәпов]] җитәкли<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/88118|title=«Санта-Барбара» по-нурлатски|author=Александр Шагулин, Ильдар Нигматуллин|website=БИЗНЕС Online|date=20 сентября 2013|publisher=|accessdate=2020-12-05}}</ref>. 2018 елның сентябреннән хәзерге көнгә кадәр Норлат муниципаль районы һәм Норлат шәһәре башлыгы булып [[Алмаз Әхмәтшин|Алмаз Сәлим улы Әхмәтшин]] тора<ref>{{Cite web|url=https://tatcenter.ru/person/ahmetshin-almaz-salimovich/|title=Ахметшин Алмаз Салимович — Татцентр.ру|website=Татцентр|accessdate=2020-12-18|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125223306/https://tatcenter.ru/person/ahmetshin-almaz-salimovich/}}</ref>. === Хакимият === {| class="wikitable" |+БК(б)Ф/СБКФ Октябрь район комитеты беренче сәркәтипләре<ref>http://guides.rusarchives.ru/browse/guidebook.html?bid=516&sid=1580783{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |1. |Фәйзулла Әхмәдуллин |1930 сентябрь — 1932 май |- |2. |Җәләл Гыйльметдинов |1932 июль — 1934 апрель |- |3. |Ш. Фәхриев |1934 апрель — 1935 февраль |- |4. |Габдерәхим Насыйров |1935 март — 1936 июнь |- |5. |[[Антон Матвеев (1903)|Антон Матвеев]] |1936 июнь — 1938 май |- |6. |Роман Давыдов |1938 июнь — 1941 гыйнвар |- |7. |Прокопи Ямков |1941 гыйнвар — 1943 июнь |- |8. |Тихон Осипов |1943 июль — 1949 |- |9. |Михаил Жарков |1949 ноябрь — 1957 |- |10. |Сергей Раздьяконов |1957 сентябрь — 1962 март |- |11. |Михаил Ориничев |1962 апрель — 1962 декабрь |- |12. |[[Габбас Гыйматдинов]] |1965 гыйнвар — 1987 февраль |- |13. |Хәлил Морадымов |1987 февраль — 1991 август |} == Халык == 2010 елгы [[Бөтенрусия халык санын алу, 2010|Бөтенроссия халык санын алу]] мәгълүматларына караганда, районда [[татарлар]] — 51,8 % (52 %)<ref name="Нурлатский район — Татцентр.ру">{{Cite web|url=https://tatcenter.ru/district/nurlatskij-rajon/|title=Нурлатский район — Татцентр.ру|website=Татцентр|accessdate=2020-12-18}}</ref>, [[чуашлар]] — 25,2 % (27 %), [[руслар]] — 21,6 % (20 %), башка [[милләт]] вәкилләре — 1,4 % (1 %) яши<ref name=Нурлатский/>. {{ Население | Нурлатский район }} === Милли состав === {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! Милләт !! [[1970]]<ref name="ВОТ">Мустафин М.Р, Хузеев Р. Г. Всё о [[Татарстан]]е (Экономико-географический справочник). — Казань, [[1994]]</ref> !! [[1979]]<ref name="ВОТ"/> !! [[1989]]<ref name="ВОТ"/> !! [[2002]]<ref>{{Citation |title=2002 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2013-10-29 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>!! [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |access-date=2013-10-29 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' | [[татарлар]] || 42,4 % || 44,3 % || 44,2 % || 44,5 %||51,8 % |- class='bright' | [[руслар]] || 28,5 % || 24,7 % || 25,6 % || 18,3 %||21,6 % |- class='bright' | [[чуашлар]] || ? || ? || 29,1 % || 36,0 % || 25,3 % |} == Муниципаль-территориаль бүленеш == Нурлат муниципаль районында 1 [[шәһәр]], 26 [[авыл җирлеге]] һәм аларга кергән 83 торак пункт бар<ref>[http://docs.cntd.ru/document/917016251 Закон Республики Татарстан от 31 января 2005 года № 32-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования „Нурлатский муниципальный район“ и муниципальных образований в его составе»]</ref>. {{Автонумерация | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Авыл җирлеге | Заголовок3 = Административ үзәк | Заголовок4 = Торак<br>пунктлар<br>саны | Заголовок5 = Халык | Заголовок6 = Мәйдан,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |А-%| '''Шәһәр җирлеге''' | | | | |А|[[Норлат шәһәр җирлеге]]| [[Норлат]] | 1 | {{ Население | Городское поселение город Нурлат | тс }} | |Б-%| '''Авыл җирлекләре''' | | | | |Б| [[Әмзә авыл җирлеге]] | [[Яңа Әмзә]] | 5 | {{ Население | Амзинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Андреевка авыл җирлеге]] | [[Андреевка (Норлат районы)]] | 2 | {{ Население | Андреевское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Әхмәт авыл җирлеге]] | [[Әхмәт (Норлат районы)]] | 7 | {{ Население | Ахметовское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Биккол авыл җирлеге]] | [[Биккол (Норлат районы)]] | 1 | {{ Население | Бикуловское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Биләркүл авыл җирлеге]] | [[Биләркүл]] | 2 | {{ Население | Биляр-Озерское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Богдашкино авыл җирлеге]] | [[Богдашкино]] | 1 | {{ Население | Богдашкинское сельское поселение (Нурлатский район) | тс }} | |Б| [[Киекле авыл җирлеге]] | [[Киекле]] | 3 | {{ Население | Бурметьевское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Гәйтән авыл җирлеге]] | [[Гәйтән]] | 4 | {{ Население | Гайтанкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Егоркино авыл җирлеге]] | [[Егоркино]] | 4 | {{ Население | Егоркинское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Елаур авыл җирлеге]] | [[Елаур]] | 6 | {{ Население | Елаурское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Заречный авыл җирлеге]] | [[Заречный (Татарстан)]] | 3 | {{ Население | Зареченское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | |Б| [[Кычытканлы авыл җирлеге]] | [[Кычытканлы]] | 1 | {{ Население | Кичкальнинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Күлбай-Мораса авыл җирлеге]] | [[Күлбай Мораса]] | 3 | {{ Население | Кульбаево-Марасинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Мамык авыл җирлеге]] | [[Мамык (Норлат районы)]] | 2 | {{ Население | Мамыковское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Яңа Иглай авыл җирлеге]] | [[Яңа Иглай]] | 6 | {{ Население | Новоиглайкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Яңа Тумба авыл җирлеге]] | [[Яңа Тумбы]] | 2 | {{ Население | Новотумбинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Сәләнгеш авыл җирлеге]] | [[Сәләнгеш (Норлат районы)]] | 2 | {{ Население | Селенгушское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Урта Камышлы авыл җирлеге]] | [[Урта Камышлы]] | 6 | {{ Население | Среднекамышлинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Иске Әлмәт авыл җирлеге]] | [[Иске Әлмәт (Норлат районы)]] | 3 | {{ Население | Староальметьевское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Иске Чаллы авыл җирлеге]] | [[Иске Чаллы (Норлат районы)]] | 3 | {{ Население | Старочелнинское сельское поселение (Нурлатский район) | тс }} | |Б| [[Бикүле авыл җирлеге]] | [[Би Күле]] | 3 | {{ Население | Степноозерское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Тимерлек авыл җирлеге]] | [[Чуаш Тимерлеге]] | 5 | {{ Население | Тимерлекское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Төрнәс авыл җирлеге]] | [[Төрнәс]] | 3 | {{ Население | Тюрнясевское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Фома авыл җирлеге]] | [[Фома]] | 1 | {{ Население | Фомкинское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Чулпан авыл җирлеге]] | [[Чулпан (Норлат районы)]] | 1 | {{ Население | Чулпановское сельское поселение | тс }} | |Б| [[Якушкино авыл җирлеге]] | [[Якушкино]] | 3 | {{ Население | Якушкинское сельское поселение | тс }} | }} == Икътисад == === Сәнәгать === Районның төп табигый байлыгы булып, [[Некрасов нефть ятмасы|Некрасов ятмаларындагы]] югары үзле нефть чыгару тора<ref>{{Cite web|lang=|url=https://iadevon.ru/news/oil/karbon-oyl_s_primeneniem_gorizontalnih_i_mnogozaboynih_skvazhin_na_visokovyazkuyu_neft_prirastil_debiti_v_1,5_raza-7403/|title=Карбон-Ойл с применением горизонтальных и многозабойных скважин на высоковязкую нефть прирастил дебиты в 1,5 раза|author=|website=|date=2019-06-01|publisher=ИА «Девон»}}</ref>, шуңа күрә район икътисадының мөһим өлешен нефть чыгару һәм аны эшкәртү алып тора. Районның эре нефть предприятиеләренә «Норлатнефть» ([[Татнефть|«Татнефть»]]), «Татнефтепром-Зюзеевнефть», Норлатның «Татбурнефть», «Макойл», «Кара Алтын» бораулау эшләре предприятиесе һәм башкалар керә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/114352-tatarstanskaya-makoyl-smenila-vladelca---s-seyshelskogo-na-lihtenshteynskogo|title=Татарстанская «МАКойл» сменила владельца — с сейшельского на лихтенштейнского — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-18|archivedate=2021-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602215031/https://realnoevremya.ru/news/114352-tatarstanskaya-makoyl-smenila-vladelca---s-seyshelskogo-na-lihtenshteynskogo}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://nvdaily.ru/info/103389.html|title=Чужие здесь не ходят|author=anton|accessdate=2020-12-18}}</ref>. Монда 2017 елда 2,7 млн тоннадан артык нефть чыгарылган<ref name="tatar-inform.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/07-02-2018/v-nurlatskiy-rayon-rt-v-proshlom-godu-investirovali-pochti-16-mlrd-rubley-5559630|title=В Нурлатский район РТ в прошлом году инвестировали почти 16 млрд рублей|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-18}}</ref>. Икътисадның икенче базасы — [[азык-төлек сәнәгате]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/nurlattsy-predstavili-prezidentu-respubliki-tatarstan-novyy-sort-khleba-razrabotannyy-k-110-letiyu-nurlata|title=Нурлатцы представили Президенту Республики Татарстан новый сорт хлеба, разработанный к 110-летию Нурлата|author=Лилия Мубаракшина|website=Нурлат-⁠информ|date=2019-04-27|accessdate=2020-12-18}}</ref>. Эре предприятиеләр арасында тәүлегенә 15 тонна сөт эшкәртүче «Норлат сөте» азык-төлек комбинаты<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/selo/glavanurlatskogoraionapostilhozaistvonurlatsete|title=Глава Нурлатского района посетил хозяйство «Нурлат сэте»|author=Лилия Мубаракшина|website=Нурлат-⁠информ|date=2018-10-30|accessdate=2020-12-18}}</ref>, «Агроинвест» компанияләр төркеме, аңа эре фермер хуҗалыклары, эшкәртү сәнәгате предприятиеләре (12 гектарны алып торган, 95,6 мең тонна сакларга сәләтле Дәүләт интервенция фондына кергән «Норлат элеваторы») керә<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.tatarnews.ru/articles/9287|title=Известия Татарстана. Где хранится зерно?|author=|website=www.tatarnews.ru|date=23 декабря 2016|publisher=Газета «Известия Татарстана»|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602214149/http://www.tatarnews.ru/articles/9287}}</ref>. «Норлат шикәре» заводы (Татарстанның өч [[шикәр заводы]]ннан берсе) 2020 елның гыйнварына кадәр 60 эшли, аннары рентабельсезлек турында игълан итә. Башка сәнәгать тармаклары арасында [[сөт]] һәм [[Ипи|икмәк]] эшләнмәләре ясау, т[[имер-бетон эшләнмәләр]] җитештерү, [[агач]] эшкәртү предприятиеләре бар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax-russia.ru/volga/main/odin-iz-treh-saharnyh-zavodov-v-tatarstane-zakrylsya-iz-za-nerentabelnosti|title=Один из трех сахарных заводов в Татарстане закрылся из-за нерентабельности - Поволжье {{!}}{{!}} Интерфакс Россия|author=|website=www.interfax-russia.ru|date=18 февраля 2020|publisher=|accessdate=2020-12-09}}</ref>)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/v-nurlate-proshla-obshchegmorodskaya-planerka|title=В Нурлате прошла общегородская планерка|author=Зилия Аксанова|website=Нурлат-⁠информ|date=2018-09-06|accessdate=2020-12-18}}</ref>. === Авыл хуҗалыгы === Районда 112 мең гектардан артык авыл хуҗалыгы җирләре бар, шуның 88,3 мең гектарына якынында [[бөртекле культуралар]], [[кукуруз]], [[чөгендер]] үстерәләр. 2019 елда бөртеклеләрнең тулай уңышы 103,5 мең тонна тәшкил итте, уңдырышлылык — 32,2 ц/га, бу республика буенча уртача күрсәткечтән бүгенге көнгә 2 ц/га артыграк<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/agriculture/02-09-2019/nurlatskiy-rayon-pervym-v-tatarstane-zavershil-uborku-zernovyh-i-zernobobovyh-kultur-5465916|title=Нурлатский район первым в Татарстане завершил уборку зерновых и зернобобовых культур|author=|website=www.tatar-inform.ru|date=2 сентября 2019|publisher=Татар-информ (Tatar-inform)|accessdate=2020-11-30}}</ref>. Районның иң эре авыл хуҗалыгы оешмалары — «Сулейманов А. И» КФХ сы, «Көньяк» агрофирмасы һәм «Норлат сөте» комбинаты<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/v-nurlate-chestvovali-peredovikov-agropromyshlennogo-kompleksa|title=В Нурлате чествовали передовиков агропромышленного комплекса|author=Маргарита Литта|website=Нурлат-⁠информ|date=2020-06-25|accessdate=2020-12-18}}</ref>. 2020 елга 67 районда крестьян-фермер хуҗалыгы теркәлгән (аларның 47 се терлекчелек белән, 14 е үсемлекчелек белән шөгыльләнә), 15 авыл хуҗалыгы предприятиесе һәм 32 фермер хуҗалыгы эшли. Районда [[терлекчелек]] һәм [[кошчылык]] тотрыклы үсеш алган, [[мөгезле эре терлек]], [[Йорт дуңгызы|дуңгыз]], [[сарык]] һәм [[атлар]] үрчетәләр, үсеп килүче юнәлешләрдән теплица хуҗалыгы, [[кошчылык]] һәм [[балыкчылык]] аерылып тора. 2016 елда мөгезле эре терлекнең баш саны 19 375 була, ә бер [[сыер]]дан уртача савым 4544 кг тәшкил иткән, ә 2018 елда бу күрсәткеч 5 тоннадан артып китә<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://ideputat.er.ru/news/81272|title=Расширенное заседание Совета района об итогах социально-экономического развития Нурлатского района за 2018 год и задачах на 2019 год|website=Избиратель - Депутат|date=2019-02-25|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602214510/https://ideputat.er.ru/news/81272}}</ref>. 2018 ел нәтиҗәләре буенча Татарстан Республикасы Аграр-сәнәгать комплексы рейтингында Норлат районы — 15 нче, [[үсемлекчелек]] буенча — җиденче урында тора<ref name=":1" />. === Инвестицион потенциал === InKazan басмасы, Росстат мәгълүматларына таянып, 2019 елда төзегән тормыш сыйфаты буенча республика районнары рейтингы нигезендә, Норлат районы 16 нчы урында тора. Бер кешегә исәпләгәндә төп капиталга инвестицияләр күләме — 167 мең сум тирәсе. [[Уртача хезмәт хакы]] 34 мең сумнан аз гына артып китә<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/article/tilda/16-03-2020/gde-v-tatarstane-zhit-horosho-reyting-rayonov-respubliki-po-kachestvu-zhizni|title=Где в Татарстане жить хорошо: рейтинг районов республики по качеству жизни|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-18|archivedate=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206102815/https://inkazan.ru/article/tilda/16-03-2020/gde-v-tatarstane-zhit-horosho-reyting-rayonov-respubliki-po-kachestvu-zhizni}}</ref>. Татарстан Республикасы Дәүләт статистикасы федераль хезмәте мәгълүматлары буенча, 2020 елның беренче яртыеллыгында Норлат районының төп капиталына инвестицияләр (кече эшмәкәрлек субъектларыннан тыш) 2,6 млрд сум тәшкил иткән<ref name=polugodie>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-11-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201128231238/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf }}</ref>, в 2019-м этот показатель был 6,6 млрд (1,9 % от общереспубликанского)<ref name=za_2019>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2019 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-12-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201206004742/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf }}</ref>, 2019 елда бу күрсәткеч 6,6 млрд (гомумреспублика күрсәткеченең 1,9 % ы), ә 2017 елда — 15,9 млрд (Татарстан буенча 10 урын) сум булган<ref name="tatar-inform.ru"/>. 2018 елда тулаем территориаль продуктны булдыруга (63 % чамасы) нефть предприятиеләре зур өлеш кертә<ref>{{Cite web|lang=|url=http://rt-online.ru/rustam-nigmatullin-poruchil-rukovodstvu-nurlatskogo-rajona-usilit-rabotu-po-vsem-napravleniyam/|title=Рустам Нигматуллин поручил руководству Нурлатского района усилить работу по всем направлениям {{!}} Республика Татарстан|author=|website=|date=25 февраля 2019|publisher=|accessdate=2020-12-09}}</ref>. Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы мәгълүматларына караганда, 2020 елның гыйнвар-октябрь айларында төбәк үзләре җитештергән 19,2 млрд сумлык товар төяп озаткан, ә авыл хуҗалыгының тулаем продукциясе күләме — 643,8 млн сум<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mert.tatarstan.ru/TerritorialDevelopment/Ratings.html|title=Рейтинг муниципальных образований|website=Министерство экономики Республики Татарстан|accessdate=2020-12-18|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301162131/https://mert.tatarstan.ru/TerritorialDevelopment/Ratings.html}}</ref>. Район территориясендә 333 кече предприятие һәм 1049 [[хосусый эшмәкәр]] бар<ref name="Потенциал муниципалитетов">{{Cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/about/municipal_potencial/nurlatskiy-rayon/|title=Потенциал муниципалитетов|website=invest.tatarstan.ru|accessdate=2020-12-18|archivedate=2020-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804025512/https://invest.tatarstan.ru/ru/about/municipal_potencial/nurlatskiy-rayon/}}</ref>. === Транспорт === Норлат районы Татарстанның көньягында, Казаннан 220 км ераклыкта урнашкан. Район аша «[[Мәскәү]] — [[Сембер|Ульяновск]] — [[Уфа]]» магистраль [[Тимер юл транспорты|тимер юл]] линиясе уза. Районда (көнбатыштан көнчыгышка таба) станцияләр һәм тукталыш пунктлары: <big>1073 км (мәйдан), |Норлат (ст.), 1081 км (ст.), 1084 км (т.п.), Клиновка (разъезд)</big> Төп юллар: 16К-0098 «Норлат — [[Аксубай]] — [[Чистай]] ([[Казан]])», 16К-0131 «Норлат — [[Кузай (Әлмәт районы)|Кузай]]([[Әлмәт]]кә таба) һәм аның дәвамы», «Норлат — [[Кошки]] — [[Борма (Самар өлкәсе)|Борма]]» (Самара, Сембергә таба), «Норлат — [[Чаллыбаш районы|Чаллыбаш]]» һәм «[[Мамык (Норлат районы)|Мамык]] — [[Биләр (Алексеевск районы)|Биләр]]». == Экология == Норлат районындагы экологик хәл күбесенчә нефть чыгару сәнәгате предприятиеләре тарафыннан эшләнгән әйләнә-тирә мохитне саклау буенча чаралар белән билгеләнә. Калдыкларның төп төрләре булып нефть шламнары, эшкәртелгән нефть продуктлары, автотранспорт һәм нефть җиһазларын эксплуатацияләгәндә барлыкка килә торган калдыклар, юу материаллары, [[Кара металл|кара]] һәм [[төсле металл]] калдыклары тора. Төп максат — нефть үткәргечләрендә аварияләрне киметү. Районда санитар-экологик хәлне яхшырту өчен су алу корылмалары төзелде (Норлат чиста [[җир асты сулары]]н куллана), Олы Чирмешән елгасы үзәне чистартылды, балалар өчен укыту-сәламәтләндерү лагерьлары төзекләндерелде, «Норлат-Водоканал» коммуникацияләре алыштырылды. Районда [[калдыкларны икенчел эшкәртү]] белән шөгыльләнүче Норлат шәһәре чикләрендәге каты көнкүреш калдыклары полигоны эшли. Полимерлардан тыш, икенчел чималның барлык төрләре махсус пунктларда кабул ителә. {| class="wikitable" |+Норлат районының саклана торган территорияләре |- ! № ! Атама ! Статус ! Бирелү датасы ! Урыны |- | 134 | Олы Чирмешән елгасы | Төбәк дәрәҗәсендәге табигать ядкәре | 1978 ел<ref name=":1" /> | Татарстанның Чирмешән һәм Норлат районнары. Самара өлкәсендә чишмә башы, Ульяновск өлкәсенең Димитровград шәһәре янында тамагы. |- | 9 || Олы Сөлчә елгасы (Олы Чирмешәннең уң кушылдыгы) | Төбәк дәрәҗәсендәге табигать ядкәре | 1978 ел<ref name=":1" /> | Аксубай, Чирмешән һәм Норлат районнары. Башы Чирмешән районының Әмир авылыннан 0,8 км көнчыгыштарак, тамагы Норлат районының Салдакай авылыннан көнбатышкарак таба 5 км ераклыкта. |- | 135 | Кара-Күл | Төбәк дәрәҗәсендәге табигать ядкәре | 1978 ел<ref name=":1" /> | Каракүл авылының көньяк-көнчыгышында. |- | 12 | Биләр дәүләт аучылык заказнигы | Дәүләт аучылык заказнигы | 1967 ел<ref name=":1" /> | Аксубай, Алексеевск һәм Норлатский районнары. Иске Чуаш Әдәмсуы һәм Сосновка авылларыннан көньяктарак һәм көнчыгыштарак урманлыклар. |- | 60р | Олы Чирмешән | Аерам саклана торган табигать терриротияләре резервы | 2000 ел<ref name=":1" /> | Салдакай авылыннан көнчыгышта башланып, Самара өлкәсе белән чиккә кадәр Зур Чирмешән елгасы үзәнендә урнашкан. 12 мең га мәйданлы. |- | |«Чирмешән болыннары» («Чиремшән» заказнигы) |Төбәк дәрәҗәседәге дәүләт аучылык заказнигы |2009 ел |Татарстанның Экология кодексы (15.01.2009 N 5-ЗРТ) , РФ ның Су кодексы (03.06.2006 N 74-ФЗ) һәм "Аерым саклана торган табигать территорияләре турында"га ФЗ(14.03.1995 N 33-ФЗ) белән берлектә 1 447,63 га лы участок табгигать ядкәре дип игълан ителде. |} Республика буенча уртача уртача [[Урманлы тугайлар|урманлы]] территорияләр 17,4 %, ә Норлат районында 41,1 % тәшкил итә<ref>{{Книга|автор=Салахов Н.В., Архипова Н.С.|заглавие=Растительный мир республики Татарстан. Учебнометодическое пособие. /|ответственный=Н.В. Салахов, Н.С. Архипова|год=2013|издание=|место=Казань|издательство=К(П)ФУ|страницы=27|страниц=74|isbn=}}</ref>. Күбесенчә, [[имәнсар]]лар һәм [[өрәңге]]-[[юкә]]-[[имән]] урманнары очрый. Чирмешән заказнигы территориясендә 180 төр үлән үсә, бу Татарстанның барлык югары үсемлекләр [[Татарстан флорасы|флорасының]] 13 % тирәсе. Монда 104 төр [[Кошлар|кош]] һәм 10 төр вак [[Имезүчеләр|имезүче хайван]] теркәлде. Төрле участокларда [[Татарстанның Кызыл китабы]]на кертелгән үсемлекләрнең һәм хайваннарның 22 төре ачыкланды (көньяк җырчы камыш чыпчыгы, валериан үләне, энҗе чәчәк, тростник камыш чыпчыгы, Һинд камыш чыпчыгы һ.б.), аларның 45,5 проценты сирәк төрләргә карый, ә 9 ы [[Россия Кызыл китабы]]на кергән. Чик буе кишәрлекләрендә Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән тагын алты төр кош (күл һәм су ярканаты, саз һәм зур колаклы ябалаклар, йорт чырайсыз ябалагы) яшәү урыны табылган. Аучылык фаунасын [[поши]], [[Кабан дуңгызы|кабан]], [[селәүсен]], [[бүре]], [[Гади төлке|төлке]], [[Куянсыманнар|куян]], [[Гади тиен|тиен]], [[сасы көзән]], [[суер]], [[урман тавыгы]], [[боҗыр]] һәм башкалар тәшкил итә<ref>{{Статья|ссылка=http://lib.ugsha.ru:8080/bitstream/123456789/12699/1/2017-18-111-117.pdf|автор=Курушина Д.А.|заглавие=Особенности использования земель в границах памятника природы "Чирмешэн болыннары" Нурлатского муниципального района республики Татарстан|год=2017|язык=|издание=ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЗЕМЕЛЬНО-ИМУЩЕСТВЕННЫХ ОТНОШЕНИЙ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ материалы Международного конкурса студенческих научно-исследовательских работ, посвященного 10-летию кафедры «Землеустройство и кадастры»|тип=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=111—117|issn=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.ecoindustry.ru/news/view/21746.html|title=Экологи предлагают объявить памятником природы красивейшие уголки Нурлатского района РТ / Экологические новости / Экология производства — научно-практический портал|author=|website=www.ecoindustry.ru|date=01.04.2009|publisher=|accessdate=2020-12-05|archivedate=2021-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602214844/http://www.ecoindustry.ru/news/view/21746.html}}</ref>. == Социаль өлкә == [[Файл:Норлат музее.jpg|180px|thumb|right|Норлат шәһәре мәдәният сарае һәм [[Кама аръягы һәм Нурлат шәһәре тарихы төбәк музее|Шәһәр музее]]]] [[Файл:Күлбай Мораса музее.jpg|180px|thumb|right|[[Күлбай Мораса]]да [[Габдулла Кариев музее (Күлбай Мораса)|Габдулла Кариев музее]]]] Норлат районы мәгариф системасында 46 гомуми белем бирү мәктәбе һәм аларның 3 филиалы, 32 балалар гомуми белем бирү учреждениесе, коррекцион гомуми белем бирү интернат-мәктәбе, [[Норлат аграр техникумы]], балалар иҗаты үзәге һәм музыка мәктәбе эшли. Мәктәпкәчә белем бирү системасы 29 учреждениене үз эченә ала, аларның икесе — [[чуаш теле]]ндә укыту, барлык шәһәр бакчаларында өч яшьтән [[инглиз теле]]н өйрәнәләр<ref name="Потенциал муниципалитетов"/><ref name="История района">{{Cite web|lang=ru|url=https://nurlat.tatarstan.ru/istoriya-rayona.htm|title=История района|website=Нурлатский муниципальный район|accessdate=2020-12-18|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126014129/https://nurlat.tatarstan.ru/istoriya-rayona.htm}}</ref>. Дәвалау һәм профилактика системасы район үзәк хастаханәсен, 5 табиб амбулаториясен, участок хастаханәсен, 51 фельдшер-акушерлык пунктын һәм [[«Нурлы» санаторий-профилакторие]]н берләштерә. Спорт өлкәсе 256 корылманы үз эченә ала. Мәдәният системасында 50 авыл мәдәният йорты һәм клуб, 48 китапханә, 2 татар халык театры эшли, 10 коллектив [[«Үзешчән халык коллективы» исеме]]нә ия (мәсәлән, «Ветеран» хоры, «Чишмә» чуаш җыры ансамбле һәм башкалар)<ref name="Нурлатский район — Татцентр.ру"/><ref name="История района"/>. Районда өч музей эшли: [[Кама аръягы һәм Нурлат шәһәре тарихы төбәк музее|Кама аръягы һәм Норлат шәһәре тарихы музее]] (Норлатта)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/regionalnyy-muzey-nurlata-provodit-onlayn-znakomstvo-s-fondami|title=Региональный музей Нурлата проводит онлайн-знакомство с фондами|author=Маргарита Литта|website=Нурлат-⁠информ|date=2020-04-03|accessdate=2020-12-18}}</ref>, Татар һөнәри театрына нигез салучы [[Габдулла Кариев]] [[Габдулла Кариев музее (Күлбай Мораса)|музее]] — [[Татарстан Республикасының милли музее|Татарстан Республикасы дәүләт тарих музее]] филиалы (Күлбай Мораса авылында)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/65628-farid-miftahov-rasskazal-o-gabdulle-karieve|title=Фарид Мифтахов рассказал о Габдулле Кариеве — Реальное время|author=|website=realnoevremya.ru|date=21 мая 2017|publisher=|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118043516/https://realnoevremya.ru/articles/65628-farid-miftahov-rasskazal-o-gabdulle-karieve}}</ref>, 2020 елда Кычытканлы мәктәбендә ачылган [[Тәлгать Галиуллин]] [[Тәлгать Галиуллин исемендәге музей|исемендәге музей]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/v-nurlatskom-rayone-novyy-muzey|title=В Нурлатском районе новый музей|author=Гульназ Хасаншина|website=Нурлат-⁠информ|date=2020-02-21|accessdate=2020-11-30}}</ref>. [[«Дуслык» гәҗите|«Дуслык»]] («Дружба», «Туслах») җирле гәҗите татар, рус һәм чуаш телләрендә нәшер ителә<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/88-let-s-druzhboy|title=88 лет с «Дружбой»|author=Айгуль Сергеева|website=Нурлат-⁠информ|date=2019-07-05|accessdate=2020-12-18}}</ref>. [[«Норлат» телерадиокомпаниясе]] ике телдә эшли ([[Татмедиа|«Татмедиа»]] филиалы)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/programmy-nurlat-tv-mozhno-uvidet-v-vk-i-instagrame|title=Программы "Нурлат ТВ" можно увидеть в "ВК" и "INSTAGRAMe"|author=admin|website=Нурлат-⁠информ|date=2020-04-21|accessdate=2020-12-18}}</ref>. == Истәлекле урыннар == Районның төп истәлекле урыннарының берсе — князь С. А. Оболенскийның Олы Чирмешән елгасындагы су тегермәне. Бина региональ әһәмияттәге мәдәни мирас объекты булып тора. Тегермән 1894—1896 елларда Чирмешән тирәсендәге иң зур җир биләүчеләрнең берсе акчасына төзелә. Бина XIX гасыр ахырында романтика юнәлешенең эклектика стилендәге сәнгать архитектурасы үрнәге булып тора<ref>{{Книга|автор=|заглавие=Экологический гид по зеленым уголкам республики Татарстан|ответственный=Главный редактор Д.В. Иванов. Авторы-составители:И.И. Зиганшин,Д.В. Иванов, И.Ф. Томаева|год=2015|издание=|место=Казань|издательство=ООО «Фолиант»|страницы=219|страниц=280|isbn=}}</ref>. [[Биләркүл]] авылындагы [[Преображение Господня гыйбадәтханәсе]] 1870 елда төзелгән. Аңа [[Казан Изге Ана иконасы чиркәве (Морат)|Казан Изге Ана иконасы]] хөрмәтенә 1904 елда өстәмә бүлмәсе төзелә. 1930 елларда ябылган гыйбадәтханәне 1990 елда РПЦ га кире кайтаралар, шул ук вакытта реставрация дә ясыйлар. Кечкенә Преображенский чиркәве композициясе [[Константин Тон]] проекты буенча XIX гасырның икенче яртысындагы архитектурада эклектиканың классик юнәлешен чагылдыра торган үрнәге итеп эшләнгән. Гыйбадәтханә төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты булып тора<ref>{{Cite web|url=https://tatmitropolia.ru/temples/poblagochiniym/aksubakoe/hrampreobniygospny/|title=Храм Преображения Господня (д. Биляр-Озеро) {{!}} Православие в Татарстане {{!}} Портал Татарстанской митрополии|website=tatmitropolia.ru|accessdate=2020-12-09|archivedate=2020-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129042958/https://tatmitropolia.ru/temples/poblagochiniym/aksubakoe/hrampreobniygospny/}}</ref>. [[Кәкре Атау]] авылындагы ике яклы татар [[мәчет]]е 1889—1890 елларда төзелгән. Башта бер катлы агач бина 1990 еллар ахырына кадәр кирпечкә төрелә. Мәчетнең төп күләме биш яклы ике гыйбадәт залыннан тора. Төньякта керү юллары тоташа. Сигез кырлы ике яруслы манара керүгә таба борылган. Түбән яруста азанчаның ут фонаре өчен винтлы баскыч урнаштырылган. Фасадларны бизәүдә классицизм архитектурасы һәм татар декоратив-гамәли сәнгате элементлары кулланыла. Мәчет төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты булып тора<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/obshchestvennyy-sovet-rayona-segodnya-provel-zasedanie-v-onlayn-formate|title=Общественный совет района сегодня провел заседание в онлайн-формате|author=admin|website=Нурлат-⁠информ|date=2020-06-04|accessdate=2020-12-18}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/religion/17-08-2016/nurlatskie-imamy-planiruyut-povysit-effektivnost-raboty-mechetey-5488913|title=Нурлатские имамы планируют повысить эффективность работы мечетей|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-18}}</ref>. == Күренекле кешеләр == * [[Алмаз Әхмәтшин]] (1967―2025), Смоленск өлкәсе вице-губернаторы (2023―2025). Норлат районы башлыгы (2018―2023). * [[Азат Вәлиев (1937)]], ААҖ генераль директоры (Мәскәү). * [[Рөстәм Галиев]] (''1960, [[Киекле]]''), [[Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] сәнгать җитәкчесе һәм директоры. [[Татарстанның халык артисты]] (''[[2011 ел|2011]]''), [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (''[[2006 ел|2006]]''). * [[Сиринә Зәйнетдинова]] (1984), җырчы, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2020). * [[Алмас Заһретдинов]] (1959, [[Киекле]] −2022), [[билбаулы көрәш]] белән танылган спортчы, Россиянең спорт мастеры, Татарстанның атказанган тренеры (2003). * [[Дамир Ишкинеев]] (1967), Норлат муниципаль районы башлыгы, техник фәннәр кандидаты. * [[Габдулла Кариев]] (Миңлебай Хәйруллин) — беренче татар профессиональ театр труппасына нигез салучыларның берсе. * [[Валериан Киргизин]] (1949―2021), рәссам, педагог. * [[Марс Макаров]] (''[[1939]], [[Чурабатыр]]''), композитор, ТАССР атказанган сәнгат эшмәкәре ([[1987]]). * [[Альберт Сафин]] — татар язучысы. * [[Ләбибә Хөсәения]] — Казанда татар кызлары өчен мәктәп ачучы. * [[Галимҗан Хөсәенов]] — күренекле совет спортчысы, [[СССР]] [[футбол]] буенча җыелма командасы уенчысы (1960-69), СССР атказанган спорт остасы (1967). * [[Кыям Юлдашев]] (1890—1955) — җәдитче мөгаллим, шагыйрь. == Мәдәният == * [[Кама аръягы һәм Нурлат шәһәре тарихы төбәк музее]] * [[Габдулла Кариев музее (Күлбай Мораса)|Габдулла Кариев музее]] ([[Күлбай Мораса]]) == Әдәбият == * Археологическая карта Татарской АССР: Предкамье /АН СССР. Казан. фил. — М.: Наука, 1981. — 210 с. — Библиогр.: с. 201—210. — Описания археол. памятников сев. р-нов ТАССР и г. Казани. Общ. ист. — археол. и природно-геогр. очерк региона и история его изучения. * Археологическая карта Татарской АССР: Предволжье /АН СССР. Казан. фил. — Казань, 1985. — 116 с.: ил. — Библиогр.: с. 110—114. — Описания памятников правобережья Волги и бассейна р. Свияги. Общ. ист.-археол. и природно-геогр. очерк региона и история его изучения. * Археологические открытия 1965 года /АН СССР. Ин-т археологии. — М.: Наука, 1966. — 198 с.: ил. — Из содерж.: Смирнов А. П. Археологические работы в Поволжье. — С. 189—193: ил. * Археологические открытия 1966 года /АН СССР. Ин-т археологии. — М.: Наука, 1967. — 350 с.: ил. — Из содерж.: Хлебникова Т. А. Алексеевское городище в низовьях Камы. — С. 117—118; Халиков А. Х., Халикова Е. А., Казаков Е. П. Танкеевский могильник. — С. 118—119; Смирнов А. П. Работы в Болгарах. — С. 120—121. * Салахов Н. В., Архипова Н. С. Растительный мир республики Татарстан. Учебнометодическое пособие. / Н. В. Салахов, Н. С. Архипова — Казань: К(П)ФУ, 2013. — 74 с. * Экологический гид по зелёным уголкам республики Татарстан / Главный редактор Д. В. Иванов. Авторы-составители: И. И. Зиганшин,Д. В. Иванов, И. Ф. Томаева. — Казань: ООО «Фолиант», 2015. — С. 219. — 280 с. * Надырова Х. Г. Н 17 Градостроительная культура татарского народа и его предков: Монография. Казань: КГАСУ, 2012. — 294 с., илл. ISBN 978-5-7829-0362-6 Архипова Н. С., Елагина Д. С. Актуальные вопросы экологии и безопасности жизнедеятельности в Республике Татарстан: учебное пособие / Н. С. Архипова, Д. С. Елагина. — Казань: Казан. ун-т, 2016. — 103 с. == Сылтамалар == * [http://tatar.ru/files/laws/Закон%20110%20Нурлат%20(тат).doc 2008 елның 20 ноябрендәге 110-ТРЗ № Татарстан Республикасы Законы]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://nurlat.tatarstan.ru/ Норлат районы сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202124108/https://nurlat.tatarstan.ru/ |date=2020-12-02 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татарстан}} {{Норлат районы}} {{Норлат районы авыл җирлекләре}} {{Сайланган мәкалә}} [[Төркем:Норлат районы]] [[Төркем:Татарстан районнары]] o621k00lid7wdlco20sgkyhq9h7d839 0 27992 6037812 581916 2026-09-21T22:03:45Z Blackisnewyellow 44652 Чыганакка сылтама өстәү [[m:Web2Cit| #Web2Cit]] 6037812 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=июль 2012}} '''Мөсәддәс''' ([[гарәп теле]]ндә — ''алтыюллык'') — [[Шәрык әдәбияты|Шәрык әдәбиятында]] лирик әсәр атамасы. Ул алтыюллык [[Строфа|строфалардан]] төзелә. [[Рифмалашу]] ''аааааа'', ''ббббба'', ''ввввва'' ... шәкелендә. Гадәттә, строфадагы юллар [[цезура]] ярдәмендә ике кисәккә бүленә. Юлларның күпчелеге нигездә [[рәдиф]]кә тәмамлана. Уртача строфалар саны — 4-10.<ref>{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/musaddas|title=Мөсәддәс {{!}} Tatarica.org|language=tt|accessdate=2026-09-22|quote=Төзелеше белән аааааа ббббба ввввва схемасы белән рифмалашкан 4–10 алтыюллык строфадан тора. Строфаның ахыргы юлы бөтен шигырь өчен уртак. Соңгы строфада, гадәттә, псевдоним (тәхәллүс) кулланыла. Кайвакыт мөсәддәс контаминация, нәзыйрә ысулы белән языла. Бу очракта автор бүтән шагыйрь шигыренең (гадәттә, газәл) һәр бәйте алдыннан, аның үлчәмен, ритмын, төзелешен, идеясен саклап калып, үзенең 4 юлын өсти.}}</ref> Мөсәддәстәге һәр строфаның ахыргы юлы бөтен шигырь өчен уртак. Гадәттә, соңгы строфада [[тәхәллүс]] кулланыла. [[Татар әдәбияты]]нда аерым жанр буларак кулланылмый. Ләкин охшыш төзелешле әсәрләр очрый (мәсәлән, [[Шәйхи Маннур]]). == Чыганаклар == * Әдәбият белеме сүзлеге / Төз.-ред. А.Г.Әхмәдуллин. Казан, 1990. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Шәрык әдәбияты жанрлары]] cd8q55ghop274o0o8tbnf0axkb4fesh 6037813 6037812 2026-09-21T22:06:18Z Blackisnewyellow 44652 6037813 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=июль 2012}} '''Мөсәддәс''' ([[гарәп теле]]ндә — ''алтыюллык'') — [[Шәрык әдәбияты|Шәрык әдәбиятында]] лирик әсәр атамасы. Ул алтыюллык [[Строфа|строфалардан]] төзелә. [[Рифмалашу]] ''аааааа'', ''ббббба'', ''ввввва'' ... шәкелендә. Гадәттә, строфадагы юллар [[цезура]] ярдәмендә ике кисәккә бүленә. Юлларның күпчелеге нигездә [[рәдиф]]кә тәмамлана. Уртача строфалар саны — 4-10.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/musaddas|title=Мөсәддәс {{!}} Tatarica.org|language=tt|accessdate=2026-09-22|quote=Төзелеше белән аааааа ббббба ввввва схемасы белән рифмалашкан 4–10 алтыюллык строфадан тора. Строфаның ахыргы юлы бөтен шигырь өчен уртак. Соңгы строфада, гадәттә, псевдоним (тәхәллүс) кулланыла. Кайвакыт мөсәддәс контаминация, нәзыйрә ысулы белән языла. Бу очракта автор бүтән шагыйрь шигыренең (гадәттә, газәл) һәр бәйте алдыннан, аның үлчәмен, ритмын, төзелешен, идеясен саклап калып, үзенең 4 юлын өсти.}}</ref> Мөсәддәстәге һәр строфаның ахыргы юлы бөтен шигырь өчен уртак. Гадәттә, соңгы строфада [[тәхәллүс]] кулланыла.<ref name=":1" /> [[Татар әдәбияты]]нда аерым жанр буларак кулланылмый. Ләкин охшаш төзелешле әсәрләр очрый (мәсәлән, [[Шәйхи Маннур]]).{{Чыганагы}} == Чыганаклар == * Әдәбият белеме сүзлеге / Төз.-ред. А.Г.Әхмәдуллин. Казан, 1990. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Шәрык әдәбияты жанрлары]] ewu0uqr6u0xek1rvro2el344m1spgdr 0 37801 6037823 6023341 2026-09-21T22:37:54Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037823 wikitext text/x-wiki {{ТПВМ-Татарстан |халәт = авыл |татар исеме = Зөбәер |чын исем = Зөбәер |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Актаныш районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = XVIII гасыр |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 310 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423732 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Урысча топонимы |add2 = Зубаирово |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92205000070 | add4n = ОКТМО | add4 = 92605481106 }} '''Зөбәер''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Актаныш районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Зөбәер Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 280 чакрым, ә район үзәге Актаныштан көньяк-көнбатышка таба 36 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Тарих == [[XVIII гасыр]]да нигезләнгән. Актаныштан 41 чакрым көньяк – көнбатыштарак, Баҗана елгасы буенда урнашкан. Актаныш – Пучы юлына асфальт белән тоташкан. Бу төбәктә фин – угыр кабиләләре яши. Профессор Гомәр Саттаров “Татар антропонимикасы” дигән китабында (КДУ нәшрияты,1990) Закир Саттаров (ул мулла була) төзегән шәҗәрәгә таянып, авылга нигезне 1915 елда Бүләккәй баба нигез салган, ди. РФнең һәм ТРның атказанган фән эшлеклесе, академик Диләвер Зөбәеров, матбугатка биргән интервьюсында  минем ерак бабам төзи бу авылны дигән фикер белдергән иде. Әмма мөхтәрәм галимебезнең шәҗәрәсен өйрәнү әлеге караш белән килешмәскә этәрә. Тарих фәннәре кандидаты Таһир Кәримов үзе тапкан 1770 елгы документта Алмакай һәм Акай  Зөбәеровларның өлкәненә 58 яшь булуыннан  чыгып:”...без авылга XVIII гасырның беренче, я булмаса, икенче чирегендә нигез салынган дигән уй – фикердә торабыз”,  - диеп язып чыккан иде “Игенче даны” газетасында (24.03.1994). “Татар энциклопедиясе”ндә дә авыл XVIII йөзендә төзелә, дип теркәлгән. Ләкин бу вакытлар белән килешеп булмый. Әлеге кәгазь шул чорда торак урынында Зөбәеровлар яшәвен генә чагылдыра. Алар күп байлык тупларга, башкаларны – якын – тирәдәге 26 кешене муеннарыннан бурычка батырырга өлгерәләр. 1797 елда Акайны кантон башлыгы итеп билгелиләр, походный старшина дәрәҗәсе бирәләр. Моны алу өчен ким дигәндә 1 мең баш мал хуҗасы булу шарт икәнлекне искә төшергәндә, әлеге нәселнең мал – мөлкәтен чамалау читен түгел. Җан башын исәпкә алу оештырыла башлагач, авыл атамасы әлеге нәсел башы исәпләнгән Зөбәер карт исеме белән аталган дияргә була бу уңайдан. Ә авылның укымышлысы Закир хәзрәтнең язып калдырганын кире кагарга бернинди дәлил дә юк, шуңа авыл 1615 елдан бирле яши дия алабыз. Хәзерге урынында ныгып калганчы, бу  авыл кешеләренә, уңай җир эзләп, күченеп йөрергә дә туры килә. == Халкы == [[1795 ел]]да Бүләр волостенең Мөшеге түбәсенә караган авылда, 28 хуҗалыкта 214 башкорт катламына керүче<ref>''Фәнүс Муратов, Йосыф Хуҗин''. Актаныш – туган җирем. К.: Идел-Пресс, 2010. – Б.116.</ref>, [[1816 ел]]да 40 йортта 241 башкорт катламына керүче (120 ир – ат Әхтәм Яманколов командасында), [[1834 ел]]да – 378 кеше Унҗиденче йортта исәпләнә. [[1859 ел]]да – Качкын, Усы, Түке, Илтимер авыллары белән Пучы йорт җәмгыятнең бер аймагын тәшкил итәләр, бу вакытта 651 башкорт катламына керүче, [[1870 ел]]да 170 хуҗалыкта – 687 типтәр, 1884 елда – 1009, 1897 елда – 1077, 1902 елда 111 ихатада – 910, [[1903 ел]]да 605 башкорт катламына керүче исәпләнә<ref name="АМБ">{{Книга|автор=[[Әнвәр Әсфәндиярев|Ә. З. Әсфәндиярев]]|заглавие=Аулы мензелинских башкир|ссылка=https://basharchive.ru/book/|ответственный=|место=Уфа|издательство=Китап|год=2009|том=|страниц=600|страницы=325-329|isbn=978-5-295-04952-1|ref=}}</ref>. 1913 елда – 1370, 1920 елда – 1260, 1926 елда – 855, 1938 елда – 733, 1949 елда – 548, 1958 елда – 540, 1965 елда 140 өйдә – 672, 1989 елда 120 йортта – 320, 1993 елда 114 ихатада – 315, 2010 елда 112 хуҗалыкта 290 кеше яши. == Хуҗалыгы == 1884 елны имана җирләре 2466 дисәтинә тәшкил итә (275 атлары була), 1913 елда ул – 3831,8 дисәтинәгә җитә. Умартачылык, балык тоту, чабата үрү белән дә шөгыльләнәләр, читкә чыгып эшләп кайтучылар да була. Авылда ашлык саклау магазины, азык – төлек лавкасы, ике тимер алачагы эшли. 1912 – 1913 еллар ихаталар саны 282 гә җитеп, волостьта зурлыгы, кеше саны буенча Пучыдан гына калыша. Гражданнар сугышында, 1921 елгы ачлыкта халыкның яртысы юкка чыга: 700 кеше генә кала. Мәчет хакындагы беренче мәгълүматлар 1813 елга карый, икенче иман йортын салырга 1907 елның 5 гыйнварында рөхсәт алалар. Мәдрәсәдә дини сабакка өйрәтәләр. 4 сыйныфлы урысча укыта торган мәктәп эшли. Җил тегермәне тотканнар. Мөшеге елгасында Матвей Пальминга тегермән корырга, елганы 31 елга куллануга,болын – урманнан файдалануга рөхсәт биргәннәре өчен анда ташламалы бәядән он тарттырганнар. Габделкаюм һәм аның сатучысы Шәмсегәрәй Миндукаевләр өяз базарында сату итәләр. Совет власте урнашкач, биредә авыл Советы оеша, хуҗалыклар эреләндерелгәндә, Түкегә буйсына башлыйлар. Зөбәердәге “Татарстан” хуҗалыгы“Партизан” белән берләштерелә (1959), исемнең күңелгә ятышлысы калдырыла. 1930 елда 6 гайләгә кулак хуҗалыгы тамгасы тагыла. Иман йортының манарасы 1934 елны киселә, кабат ярымай 1994 елның 5 августында нурын чәчә башлады. Барлык социаль объектлар бар, эшлиләр. Шул исәптән төп гомуми белем бирү мәктәбе дә. Бөек Ватан сугышына алынган 155 яугирнең 89 ы һәлак була, хәбәрсез югала. == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=17 | Халык саны |- class='shadow' |[[1795 ел|1795]] |[[1834 ел|1834]] |[[1859 ел|1859]] |[[1870 ел|1870]] |[[1884 ел|1884]] |[[1897 ел|1897]] |[[1913 ел|1913]] |[[1920 ел|1920]] |[[1926 ел|1926]] |[[1938 ел|1938]] |[[1949 ел|1949]] |[[1958 ел|1958]] |[[1970 ел|1970]] |[[1979 ел|1979]] |[[1989 ел|1989]] |[[2002 ел|2002]] |[[2010 ел|2010]] |- |214 |378 |623 |687 |1009 |1077 |1370 |1260 |855 |733 |548 |540 |708 |522 |317 |288 |310 |} Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[татарлар]]. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 234 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 100%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.5|-11.2|-6|3.9|13.1|18.7|20.4|17.6|11.9|4|-5.3|-10.8|3.7}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 3.7&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Авыл белән бәйле шәхесләр == * [[Илгизәр Исламов]] (1955), 1981―2021 елларда ТР Дәүләт җыр һәм бию ансамбле солист-вокалисты, Татарстанның атказанган артисты (2000). {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18778122. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1888" | 1888-06-21 | [[Солтан Мөхетдинев]] | | | [[Мансурия мәдрәсәсе|«Мансурия» мәдрәсәсе]]<br/>[[Свердловск татар-башкорт педагогия укуханәсе|Свердлау татар-башкорт педагогия укуханәсе]] | No/unknown value | No/unknown value |- | data-sort-value="1905" | 1905-10-13 | [[Зәки Әхмәтшин (1905)|Зәки Әхмәтшин]] | ''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]'' | | | No/unknown value | No/unknown value |- | data-sort-value="1919" | 1919-12-29 | [[Гатаулла Минаев]] | | ''[[:d:Q212948|партизан]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-09-29 | [[Ровно|Ривне]] |- | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Тимершәех Фазуллин]] | | | | No/unknown value | |- | data-sort-value="1955" | 1955-11-16 | [[Илгизәр Исламов]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]] | [[җырчы]] | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-09-29 | [[Лилия Муллагалиева]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[җырчы]] | [[Казан шәһәр филармониясе]]<br/>[[Татарстан — Яңа Гасыр]] | | |} {{Wikidata list end}} {{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q18778122. } |columns=label |sort=label |autolist=fallback |row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек |skip_table=1 |col_count=3 }} * [[Гатаулла Минаев]] * [[Зәки Әхмәтшин (1905)|Зәки Әхмәтшин]] * [[Илгизәр Исламов]] * [[Лилия Муллагалиева]] * [[Солтан Мөхетдинев]] * [[Тимершәех Фазуллин]] {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. * {{Книга|автор=[[Әнвәр Әсфәндиярев|Ә. З. Әсфәндиярев]]|заглавие=Аулы мензелинских башкир|ссылка=https://basharchive.ru/book/|ответственный=|место=Уфа|издательство=Китап|год=2009|том=|страниц=600|страницы=325-329|isbn=978-5-295-04952-1|ref=}} {{Актаныш районы}} {{Актаныш районы авыл җирлекләре}} {{Tatar 4.0-2021}} kh7z16h0fcrl595nr0t7vph0yys79x6 0 38005 6037930 6023379 2026-09-22T05:23:51Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037930 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = авыл |татар исеме = Мирҗәм |чын исем = Мирҗәм |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 56 |lat_min = 25 |lat_sec = 48 |lon_deg = 49 |lon_min = 58 |lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Арча районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 231 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 422006 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Мирзям |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92212000005 | add4n = ОКТМО | add4 = 92612403126 }} '''Мирҗәм''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Арча районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Мирҗәм Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан төньяк-көнчыгышка таба 88 чакрым, ә район үзәге Арчадан төньяк-көнчыгышка таба 38 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.2|-11.1|-5.9|3.8|12.5|17.8|19.9|17.1|11.5|3.8|-5.3|-10.4|3.5}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 166 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 96.99%, башка халыклар — 3.01%<ref name=16t />. == Танылган шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18790386. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1928" | 1928-04-14 | [[Галимулла Әсхәдуллин]] | | ''[[:d:Q4492590|фрезерлаучы]]'' | [[С.П. Горбунов исемендәге Казан авиация заводы|С.П. Горбунов исемендәге Казан авиация җитештерү берләшмәсе]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-19 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1932" | 1932-06-29 | [[Дания Галимова|Дания Галимева]] | | ''[[:d:Q25272184|kolkhoznik]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-07-31 | [[Арча районы]] |- | data-sort-value="1951" | 1951-10-01 | [[Рифат Корбанов]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''<br/>[[шагыйрь]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]] | | |} {{Wikidata list end}} * [[Галимулла Әсхәдуллин]] (1928), Социалистик Хезмәт Каһарманы. * [[Дания Галимова]] (1932), Социалистик Хезмәт Каһарманы. * [[Нәкыйп Сафин]] (1921), Советлар Союзы Каhарманы. * [[Рифат Корбанов|Рифат Җамал - Корбанов]] (1951), галим, шагыйрь, ТР Дәүләт бүләге лауреаты, [[ТР атказанган фән эшлеклесе]], профессор, ветеринария фәннәре докторы. * [[Барый Шәфигуллин һәйкәле|Барый Шәфигуллин]] (? ― 1916/17), Колыма алтынын беренчеләрдән булып ачкан старатель. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Арча районы}} mh5sq648b404qs1lemledj7xju19cbn 0 38409 6037770 6034698 2026-09-21T19:36:17Z Әмир 15082 /* Авыл җирлегендә туган күренекле шәхесләр */ өстәмә 6037770 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Кичүчат |чын исем = Кичүчат |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 54 |lat_min = 51 |lat_sec = 0 |lon_deg = 52 |lon_min = 6 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Әлмәт районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = XVIII гасыр |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 895 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423422 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Кичучатово |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92208000035 | add4n = ОКТМО | add4 = 92608434101 }} '''Кичүчат''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Әлмәт районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Кичүчат Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 216 чакрым, ә район үзәге Әлмәттән көньяк-көнбатышка таба 15 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Тарих == [[XVIII гасыр]]да нигезләнгән. == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=17 | Халык саны |- class='shadow' |[[1762 ел|1762]] |[[1795 ел|1795]] |[[1834 ел|1834]] |[[1859 ел|1859]] |[[1889 ел|1889]] |[[1897 ел|1897]] |[[1908 ел|1908]] |[[1920 ел|1920]] |[[1926 ел|1926]] |[[1938 ел|1938]] |[[1949 ел|1949]] |[[1958 ел|1958]] |[[1970 ел|1970]] |[[1979 ел|1979]] |[[1989 ел|1989]] |[[2002 ел|2002]] |[[2010 ел|2010]] |- |78 |270 |478 |846 |1373 |1454 |1650 |1734 |1132 |1035 |952 |868 |839 |697 |349 |859 |895 |} Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[татарлар]]. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 814 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 89,68%, [[урыслар]] — 7,74%, башка халыклар — 2,21%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,37%<ref name=16t />. == Авыл җирлегендә туган күренекле шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13205106. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1859" | 1859-01-04 | [[Ризаэддин Фәхреддин|Ризаэтдин Фәхретдин]] | [[мәдрәсә]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q124634459|journal editor]]'' | [[Хөсәения мәдрәсәсе]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-11<br/>1936-04-12 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1887" | 1887-03-18 | [[Габдрахман Фәхретдинов|Габдерахман Фәхретдинев]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Уфа]] |- | data-sort-value="1937" | 1937-02-23 | [[Сәмдүн Фәрхетдинов]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Хәзинә (газета, Татнефть)|Хәзинә]]<br/>[[Әлмәт таңнары]] | data-sort-value="2000" | 2000-08-23 | [[Әлмәт]] |- | data-sort-value="1953" | 1953-01-10 | [[Тәлгать Миңнебаев]] | [[Кичүчат урта мәктәбе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-08-17 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1975" | 1975-11-07 | [[Диләрә Гыймранова]] | [[Әлмәт политехник техникумы]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Мәмәт]]<br/>Кичүчат<br/>[[Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)|Ризаэтдин Фәхретдин музее]] | | |} {{Wikidata list end}} * [[Ризаэддин Фәхреддин]] (13 гыйнвар 1859 ел, Кичүчат, Самар губернасы – 12 апрель 1936 ел, Уфа) – иң күренекле затларның берсе буларак татар тарихында исеме уелган бөек шәхес, ул – тарихчы да, әдип тә, педагог һәм күренекле дин эшлеклесе дә. * [[Тәлгать Миңнебаев]] (1953-1991), Казан дәүләт университеты галиме. * [[Рәфкать Шаһиев]] (1968), язучы, филология фәннәре кандидаты (2001), доцент (2006). == Мәгърифәт == * [[Кичүчат урта мәктәбе]] == Мәдәният == [[Файл:Rizaeddin Fahreddin Memorial Museum.jpg|200px|thumb|left|[[Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)|Музей]]]] * [[Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)|Ризаэддин Фәхреддин мемориаль музее]] == Дин == * [[Кичүчат мәчете|Ризаэддин Фәхреддин исемендәге җәмигъ мәчете]] [[Файл:Кичүчат мәчете.jpg|200px|thumb|left|[[Кичүчат мәчете|Мәчет]]]] == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11|-10.8|-5.7|4.8|13.9|19|20.7|18.2|12.6|4.6|-4.6|-10.2|4.3}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Әлмәт районы}} [[Төркем:Ризаэтдин Фәхретдин]] g3kggneodmi0y831r1t1l58x3nc6xi5 0 39103 6037907 6023208 2026-09-22T04:43:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037907 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = авыл |татар исеме = Югары Кибәхуҗа |чын исем = Югары Кибәхуҗа |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Теләче районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = Казан ханлыгы |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 422 |исәп елы = 2002 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 422083 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Верхние Кибя-Кози |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92256000029 | add4n = ОКТМО | add4 = 92656425101 }} '''Югары Кибәхуҗа''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Теләче районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Югары Кибәхуҗа Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан төньяк-көнчыгышка таба 68 чакрым, ә район үзәге Теләчедән төньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Тарих == Авыл бик борынгылардан: [[Казан ханлыгы]] чорында ук нигезләнгән == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=12 | Халык саны |- class='shadow' |[[1859 ел|1859]] |[[1897 ел|1897]] |[[1908 ел|1908]] |[[1926 ел|1926]] |[[1938 ел|1938]] |[[1949 ел|1949]] |[[1958 ел|1958]] |[[1970 ел|1970]] |[[1979 ел|1979]] |[[1989 ел|1989]] |[[2002 ел|2002]] |[[2010 ел|2010]] |- |628 |806 |927 |946 |943 |746 |715 |726 |577 |434 |422 | |} Төп милләтләр ([[1989 ел]]гы җанисәп буенча): [[татарлар]]. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 330 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 99,09%, башка халыклар — 0,91%<ref name=16t />. == Күренекле кешеләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13208512. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-16<br/>1891 | [[Гаяз Максуди]] | [[Кышкар мәдрәсәсе]]<br/>[[Хөсәения мәдрәсәсе]]<br/>[[Иж-Бубый мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | [[математик]]<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Гыйльми Үзәк]]<br/>[[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]<br/>[[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | data-sort-value="1900" | 1900-01-15 | [[Мәхмүд Максуд]] | [[Кышкар мәдрәсәсе]]<br/>[[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | [[Чулпан (гәҗит, Петроград-Мәскәү)|Чулпан]]<br/>[[Ярлылар тавышы (гәҗит)|Ярлылар тавышы]]<br/>[[Яшь эшче (гәҗит)|Яшь эшче]]<br/>[[Яшь эшче (журнал)|Яшь эшче]]<br/>''[[:d:Q25394454|Central Publishing House of the Peoples of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q20165343|Profizdat]]''<br/>[[Коммунист (гәҗит, Мәскәү)|Коммунист]]<br/>[[Совет сугышчысы (гәҗит)|Совет сугышчысы]] | data-sort-value="1962" | 1962-11-10 | [[Мәскәү]] |- | data-sort-value="1903" | 1903-04-19 | [[Нәҗип Максудов]] | | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]] | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Казан]] |- | data-sort-value="1948" | 1948-01-01 | [[Фәрит Хатыйпов (1948)|Фәрит Хатыйпов]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q10399597|аккомпаниатор]]''<br/>''[[:d:Q691031|концертмейстер]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | | |} {{Wikidata list end}} *Бертуган Максудовлар: **[[Гаяз Максуди]] (1891—1942), җәмәгать эшлеклесе, мөхәррир. **[[Мәхмүд Максуд]] (1900—1962), татар язучысы, тәрҗемәче. ** [[Нәҗип Максудов]] (1903—1976), техник фәннәр кандидаты, [[Казан авыл хуҗалыгы институты]] кафедра мөдире. * [[Васил Гарифуллин]] (1961), филология фәннәре докторы, профессор, [[Татарстанның атказанган фән эшлеклесе]]. * [[Алинә Сафиуллина]] (1985), популяр татар җырчысы. * [[Фәрит Хатыйпов]] (1948), композитор, [[Татарстанның халык артисты]], [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]]. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-10.9|-10.9|-5.8|4.5|13.4|18.5|20.4|17.8|12.1|4.4|-4.8|-10.2|4.0}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.0&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Теләче районы}} ir79co6xohcpuebp9ehsl0jkda2lg7j 0 40180 6037933 6023386 2026-09-22T05:25:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037933 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Суыксу |чын исем = Суыксу |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Биектау районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 290 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 422729 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Суксу |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92222000084 | add4n = ОКТМО | add4 = 92622462101 }} '''Суыксу''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Биектау районы]]ндагы авыл. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-10.8|-10.8|-5.7|4.6|13.5|18.4|20.4|17.8|12.2|4.5|-4.6|-10|4.1}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.1&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 270 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 92,22%, [[урыслар]] — 4,44%, башка халыклар — 3,33%<ref name=16t />. == Авыл тарихы == Биектау ягы Суыксу мәчете манарасын ике кеше аудара: аның берсе Садри атлы була. Ул кайчандыр бу мәчетне үзе төзи. Бик яхшы балта остасы була ул. Әмма Садри манараны үз кулы белән кисми, укытучы Рахманны кайсы багананы алдан кисәргә икәнен астан өйрәтеп тора. Рахман ниндидер [[җинаять]] кылып, төрмәгә утыра. Аны шунда бандитлар үтерә. Садри җан бирә алмыйча бик озак интегеп үлә. == Күренекле кешеләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13207138. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1946" | 1946-02-10 | [[Солтан Шәмси]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q9363889|әдәби тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1716419|кырдыручы]]'' | [[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Идел (әлманах)|Идел]]<br/>[[Татарстан (журнал)|Татарстан]] | | |} {{Wikidata list end}} * [[Солтан Шәмси|Солтан Сәлах улы Шәмси]] (Шәмсетдинов, [[1946]]) — язучы, тәрҗемәче. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Биектау районы}} 179e1ix69r6d6lnsioaoyrds3iuiu0p 0 40593 6037983 6023820 2026-09-22T07:22:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037983 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = село |татар исеме = Казма |чын исем = Казма |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Буа районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 110 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 422411 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Урысча топонимы |add2 = Черки-Кощаково |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92218000087 | add4n = ОКТМО | add4 = 92618483126 }} '''Казма''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Буа районы]]ндагы авыл. == Географиясе == Казма Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнбатышка таба 96 чакрым, ә район үзәге Буадан төньяк-көнбатышка таба 11 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-10.1|-10.3|-5.3|5.5|14.2|18.9|20.7|18.4|12.8|5|-3.8|-9.3|4.7}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.7&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Халык саны == 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 89 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 96,63%, башка халыклар — 3,37%<ref name=16t />. == Танылган шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13204701. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1905" | 1905-03-09 | [[Бакый Халидов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q4071802|Ulugh Beg Astronomical Institute]]''<br/>''[[:d:Q4141043|Turkestan Military District]]''<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-23 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | data-sort-value="1929" | 1929-02-25 | [[Әнәс Халидов]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-12-01 | [[Казан]] |} {{Wikidata list end}} * [[Сәйдәш Гарифуллин]] (1944) — аккордеончы. * [[Әнәс Халидов]] (1929-2001) — шәркыйәт белгече, профессор. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Буа районы}} imiqm271qaedmav7sx6x5sflitwu8xl 0 42790 6037936 6023421 2026-09-22T05:35:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037936 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |халәт = Авыл |татар исеме = Үстем |чын исем = Устюмово |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Бакалы районы{{!}}Башкортстанның Бакалы районы |район җәдвәлдә = Бакалы районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 179 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 452661 |сәгать кушагы = +6 |почта индекслары = |телефон коды = |санлы идентификатор = 80207825003 |Commons та төркем = |сайт = }} '''Үстем''' — [[Башкортстан]]ның [[Бакалы районы]]нда урнашкан татар авылы. == Демография == {{ХСВМ||Таблица}} == Авыл белән бәйле шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1052138. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1925" | 1925-03-09 | [[Талип Нуркаев]] | | | | data-sort-value="1997" | 1997-09-24 | [[Октябрьски|Октябрьский]] |- | data-sort-value="1944" | 1944-10-10 | ''[[:d:Q112076967|Мәрҙәнов Зиннур Шәйхулла улы]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q35535|полиция]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} {{Wikidata list|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel WHERE { ?item (wdt:P19|wdt:P551|wdt:P20|wdt:P937) wd:Q1052138. } |columns=label |sort=label |autolist=fallback |row_template=subst:Wikidata list/Тамгалы исемлек |skip_table=1 |col_count=3 }} * ''[[:d:Q112076967|Мәрҙәнов Зиннур Шәйхулла улы]]'' * [[Талип Нуркаев]] {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы]. {{Бакалы районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] {{Bashkir-geo-stub}} m5h350ujj8xlsuvp06tp9a9azhobs35 0 47590 6037776 5997109 2026-09-21T20:17:39Z InternetArchiveBot 35870 2 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037776 wikitext text/x-wiki '''Фото́н''' ({{lang-grc|φῶς}}, [[иялек килеше]] {{lang-grc2|φωτός}}, «яктылык») - [[элементар кисәкчек]], [[электромагнит нурланыш]]ның (тар мәгънәдә - [[яктылык]]ның) [[квант]]ы. Ул яктылык тизлеге белән хәрәкәт иткәндә генә яши алучы [[Массасыз кичәкчекләр|массасыз кичәкчек]]. Фотонның [[электр корылмасы]] нульгә тигез. Фотон ике спин халәтендә генә булырга мөмкин: хәрәкәт юнәлешенә спин проекциясе ([[корылманың спиральлеге|спиральлекләре]]) "±1" булганда. [[Классик электродинамика]]да бу үзлеккә [[Электромагнит дулкын полярлашуы|электромагнит дулкынның уң һәм сул полярлашуы]] туры килә. Фотонга корпускуляр-дулкын дуализмы хас: ул бер үк вакытта кисәкчек һәм [[Де Бройль дулкыннары|дулкын]] үзлекләрен күрсәтә. Фотоннарны <math>~\gamma</math> хәрефе белән билгелилләр, шуңа күрә аларны еш кына [[гамма-квант]] дип атыйлар (бигрәк тә зур [[энергия]] фотоннарын); әлеге терминарны синонимнар дип атарга да мөмкин. Стандарт модель күзлегенән чыгып караганда, фотон [[калибр]]лаучы [[бозон]] булып тора. [[Виртуаль кисәкчек|Виртуаль]] фотоннар<ref>{{мәкалә | автор = Д. В. Ширков. | заглавие = Виртуальные частицы | ссылка = http://www.femto.com.ua/articles/part_1/0507.html | автор издания = Гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|Прохоров]] | издание = [[Физическая энциклопедия]] | место = М. | издательство = [[Большая Российская энциклопедия (издательство)|Советская энциклопедия]] | год = 1988 | том = 1}}</ref> [[электромагнит тәэсирләшү]]не күчерүчеләр булып торалар, мәсәлән, алар шулай ике элктр корылмасы арасындагы тәэсирләшүне тәэмин итәләр.<ref>{{cite web |url = http://www.femto.com.ua/articles/part_2/4664.html |title = Электромагнитное взаимодействие |publisher = ФЭ |accessdate = 2009-07-20 |archiveurl = https://www.webcitation.org/60qY8kv9N?url=http://www.femto.com.ua/articles/part_2/4664.html |archivedate = 2011-08-11 }}</ref> Фотон — Галәмдә сан ягыннан иң таралган кисәкчек. Бер [[нуклон]]га ким дигәндә 20 миллион фотон туры килә.<ref>[[Вайнберг, Стивен|Вайнберг С.]] Первые три минуты / Стивен Вайнберг; [пер. с англ. В. Строкова] - М.: Эксмо, 2011. - 208 с. - ISBN 978-5-699-46169-1 п. Реликтовое излучение, с. 84</ref> == Тарих == Хәзерге заман яктылык теориясе күпләгән галимнең хезмәтләренә нигезләнгән. [[1900 ел]]да [[Макс Планк]] [[җылылык нурланышы]] үзлекләрен аңлату өчен нурланыш һәм электромагнит кыр энергиясен йотуның квант характерын постулатлаштырыла<ref>{{китап |автор = А. А. Детлаф, Б. М. Яворский. |исем = Курс физики |нәшер = 5-е изд |урын = М. |нәшрият = ACADEMA |ел = 2005 |битләр = 485—487 |битләр = 720 |isbn = 5-7695-2312-3 }}</ref>. «Фотон» термины [[1926 ел]]да [[Гилберт Льюис]] исемле химик тарафыннан кертелә.<ref name="physicaldictionary">{{китап |автор = Статья Э. А. Тагирова. |исем = Физический энциклопедический словарь |нәшрият = М.: Советская энциклопедия |ел = 1984 |битләр = 826}}</ref> [[1905 ел|1905]]—[[1917 ел]]ларда [[Альберт Эйнштейн]] тәҗрибә нәтиҗәләре һәм классик [[Максвелл тигезләмәләре|яктылыкның дулкын теориясе]] арасындагы каршылыклар турында (аерым алганда, фотоэффект һәм матдәнең электромагнит нурланыш белән җылылык тигезләнешендә тору сәләтенә багышланган) хезмәтләр бастыра<ref name="Einstein1905">{{cite journal |last = [[Эйнштейн, Альберт|Einstein А.]] |year = 1905 |title = Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt (trans. A Heuristic Model of the Creation and Transformation of Light) |url = https://archive.org/details/sim_annalen-der-physik_1905_17_1/page/132 |journal = Annalen der Physik |volume = 17 |pages = 132—148}} {{de icon}}. An [[s:A Heuristic Model of the Creation and Transformation of Light|English translation]] is available from [[Wikisource]].</ref><ref name="Einstein1909">{{cite journal |last = [[Альберт Эйнштейн|Einstein А.]] |year = 1909 |title = Über die Entwicklung unserer Anschauungen über das Wesen und die Konstitution der Strahlung (trans. The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation) |journal = Physikalische Zeitschrift |volume = 10 |pages = 817—825}} {{de icon}}. An [[s:The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation|English translation]] is available from [[Wikisource]].</ref><ref name="Einstein1916a 318">{{cite journal |last = [[Альберт Эйнштейн|Einstein А.]] |year = 1916 |title = Strahlungs-emission und -absorption nach der Quantentheorie |journal = Verhandlungen der Deutschen Physikalischen Gesellschaft |volume = 18 | pages = 318}} {{de icon}}</ref><ref name="Einstein1916b">{{cite journal |last = [[Альберт Эйнштейн|Einstein А.]] |year = 1916 |title = Zur Quantentheorie der Strahlung |journal = Mitteilungen der Physikalischen Geselschaft zu Zürich |volume = 16 |pages = 47}}. Также ''Physikalische Zeitschrift'', '''18''', 121—128 (1917). {{de icon}}</ref>. Яктылыкның квант үзлекләрен ярымклассик модельләр ярдәмендә аңлатып карау омтылышлары була, әлеге модельләрдә яктылык элеккечә үк Максвелл тигезләмәләре белән тасвирлана (квантлау исәпкә алынмаган), ә яктылык чәчүче һәм йотучы җисемнәргә квант үзлекләр бирелгән (мәсәлән, [[Бор теориясе]]). Ярымклассик модельләр квант механикасы үсешенә йогынты ясасалар да (аерым алганда, хәзерге квант теорияләрендә әлеге модель кагыйдә һәм хәтта нәтиҗәләре дә кулланыла <ref>{{китап |автор = Редкин Ю. Н. |бүлек = Часть 5. Физика атома, твердого тела и атомного ядра |исем = Курс общей физики |урын = Киров |нәшрият = ВятГГУ |ел = 2006 |битләр = 24 |битләр = 152 }}</ref>), тәҗрибәләр Эйнштейн яктылык табигате турындагы теориясен раслыйлар (мәсәлән, [[фотоэффект]]). Квант теориясендә күпләгән физик зурлыклар дискрет (квантлашкан) булып торалар. Мондый зурлыкларның мисаллары: [[почмакча момент]], [[спин]] һәм бәйләнгән системалар энергиясе. Фотон төшенчәсен кертү яңа теорияләр һәм физик җиһазлар барлыкка килүгә этәргеч бирә, шулай ук квант механикасының теоретик һәм тәҗрибәви нигезе үсешен стимуллаштыра. Мәсәлән, [[мазер]], [[лазер]] уйлап табыла, [[Бозе-Эйнштейн конденсаты|Бозе-Эйнштейн конденсациясе]] күренеше ачыла, кырның квант теориясе һәм квант механикасының чагыштырма интерпретациясе теориясе тәгъбир ителә. Хәзерге заман элементар кисәкчекләр физикасының стандарт моделендә фотоннарның барлыгы [[пространство-вакыт]]ның теләсә-нинди ноктасында физик законнарның локаль [[калибровкалау симметриясе]]нә карата [[инвариантлык]]лары белән аңлатыла. Бу симметрия белән шулай ук фотонның [[электр корылмасы]], [[масса]] һәм [[спин]]ы кебек эчке үзлекләре аңлатыла. Фотон концепцияләре кушымталары арасында [[фотохимия]], [[видеотехника]], [[компьютер томографиясе]], зур рөхсәт микроскопиясе һәм молекуляр ераклыкларны үлчәү кебек кушымталар бар<ref name="С. Фролов">{{cite web |author = С. Фролов. |url = http://pekines.fizteh.ru/f_v1ldj/a_20yjj.esp |title = Принцип квантового компьютера |accessdate = 2009-04-08 |deadlink = 404 |archivedate = 2002-10-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20021019184641/http://pekines.fizteh.ru/f_v1ldj/a_20yjj.esp }}</ref> <ref>{{cite web |url = http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/FOTOHIMIYA.html |title = Фотохимия |publisher = [[Кругосвет]] |accessdate = 2009-04-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/60qY9MMK2?url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/FOTOHIMIYA.html |archivedate = 2011-08-11 }}</ref> Фотоннарны шулай ук [[квант санагы|квант санаклары]] элементлары буларак кулланалар<ref name="С. Фролов"/>. === Атама тарихы === Фотонга башта Эйнштейн тарафыннан «яктылык кванты» исеме бирелә ({{lang-de|das Lichtquant}}).<ref name="Einstein1905" /> Хәзерге исемен {{polytonic|φῶς}}, «phōs» («яктылык») грек сүзеннән ясалган, аңа бу атаманы 1926 елда химик [[Гилберт Ньютон Льюис]] бирә<ref>{{cite web |author = Илья Леенсон. |url = http://www.krugosvet.ru/articles/117/1011713/1011713a1.htm |title = Гилберт Ньютон Льюис |publisher = [[Кругосвет]] |accessdate = 2009-03-13 |archiveurl = https://www.webcitation.org/60qY9m7Qc?url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/fizika/LYUIS_GILBERT_NYUTON.html |archivedate = 2011-08-11 }}</ref>. Гилберт Льюис теориясендә фотоннарны барлыкка китереп һәм юкка чыгарып булмый торган кисәкчекләр дип атый<ref name="Lewis1926">{{cite journal | last = Lewis | first = G. N. | title = The conservation of photons | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1926-12-18_118_2981/page/874 | journal = [[Nature]] | year = 1926 | volume = 118 | pages = 874—875}} {{en icon}}</ref>. Льюис теориясе расланмаса да, электромагнит кыры квантларының яңа исеме күпләгән физиклар тарафыннан кулланыла башлый. Гадәттә фотон физикада <math>~\gamma</math> ([[Грек алфавиты|грек]] хәрефе [[Гамма (хәреф)|гамма]]) символы белән билгеләнә. Фотон әлеге билгеләмәне зур энергияле фотоннардан торучы 1900 елда ачылган [[гамма-нурланыш]]тан ала. Гамма-нурланышны [[Пауль Виллард]] ача, аның электромагнит табигатен 1914 елда [[Эрнест Резерфорд]] һәм [[Эдвард Андрейд]] исбатлыйлар. [[Химия]] һәм [[оптик инженерия]]дә фотоннар өчен еш кына әлеге билгеләмәне кулланалар: <math>~h \nu,</math> (<math>~h</math> — [[Планк даимие]], <math>~\nu</math> ([[Ню (хәреф)|ню]] грек хәрефе) — фотоннар [[ешлыгы]]). Әлеге ике зурлыкның тапкырчыгышы фотон энергиясенә тигез. === Фотон концепциясе үсеше тарихы === {{main|Яктылык}} [[Рәсем:Young Diffraction.png|thumb|200px|left|Ике ярыкта яктылык интерференциясе буенча [[Томас Юнг]] [[тәҗрибә]]се ([[1805 ел]]) яктылыкны дулкын буларак карау мөмкинлеген күрсәтә. Шулай итеп яктылыкның кисәкчекләр агымы икәнлеге кире кагыла.]] [[XVIII гасыр]]га хәтле чыгарылган теорияләрнең күбесендә яктылык кисәкчекләр агымы буларак каралган. Шундый беренче теорияләрнең берсе 1021 елда [[Ибн әл-Хәйсам]]ның «Оптика китабы»нда тасвирланган<ref name="Rashed"> {{Cite journal |last=Rashed |first=R. |year=2007 |title=The Celestial Kinematics of Ibn al-Haytham |journal=Arabic Sciences and Philosophy |volume=17 |issue=1 |pages=7—55 [19] |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0957423907000355 }} {{en icon}}</ref>. Мондый модельләр [[рефракция]], [[дифракция]] һәм [[икеле нур сыну]] кебек күренешләрне аңлата алмаганлыктан, яңа теория- яктылыкның дулкын теориясе [[Рене Декарт]] тарафыннан кертелә (1637)<ref> {{cite book | last = [[Декарт, Рене|Descartes R.]] | title = Discours de la méthode ([[Рассуждение о методе]]) | publisher = Imprimerie de Ian Maire | year = 1637 }} {{fr icon}}</ref>, [[Роберт Гук]] (1665)<ref> {{cite book | last = [[Гук, Роберт|Hooke R.]] | year = 1667 | location = London (UK) | publisher = Royal Society of London | url = http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/HistSciTech.HookeMicro | title = Micrographia: or some physiological descriptions of minute bodies made by magnifying glasses with observations and inquiries thereupon... }}</ref>, и [[Христиан Гюйгенс]] (1678)<ref> {{cite book | last = [[Гюйгенс, Христиан|Huygens C.]] | year = 1678 | title = Traité de la lumière }} {{fr icon}}. An [http://www.gutenberg.org/etext/14725 English translation] is available from Project Gutenberg ([[проект «Гутенберг»]])</ref>. Ләкин Ньютон авторитеты тәэсире нәтиҗәсендә яктылыкның дискрет төзелеше идеясына нигезләнгән модельләр өстенлек иткәннәр.<ref name="Newton1730"> {{cite book | last = [[Ньютон, Исаак|Newton I.]] | origyear = 1730 | year=1952 | title = Opticks | edition=4th | pages=Book II, Part III, Propositions XII—XX; Queries 25—29 | nopp = true | location=Dover (NY) | publisher = Dover Publications | isbn=0-486-60205-2 }} {{en icon}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.krugosvet.ru/articles/22/1002294/1002294a1.htm |title = Свет |publisher = [[Кругосвет]] |accessdate = 2009-03-13 |archiveurl = https://www.webcitation.org/60qYA61ah?url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/fizika/SVET.html |archivedate = 2011-08-11 }}</ref> XIX гасыр башында [[Томас Юнг]] һәм [[Огюстен Френель]] тәҗрибәләреннән соң, якынча 1850 елга дулкын теориясе гомуми кабул ителгәнгә әйләнә.<ref> {{cite book | last = Buchwald | first = J. Z. | year = 1989 | title = The Rise of the Wave Theory of Light: Optical Theory and Experiment in the Early Nineteenth Century | url = https://archive.org/details/riseofwavetheory0000buch | publisher = University of Chicago Press | isbn=0-226-07886-8 | oclc = 18069573 }} {{en icon}}</ref> [[1865 ел]]да [[Джеймс Максвелл]] үзенең [[Максвелл тигезләмәләре|теориясендә]] яктылыкның электромагнит дулкыны икәнлеген фаразлый<ref name="maxwell"> {{cite journal | last = [[Максвелл, Джеймс Клерк|Maxwell J. C.]] | year = 1865 | title = A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field | journal = [[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]] | volume = 155 |pages = 459—512 | doi = 10.1098/rstl.1865.0008 }} {{en icon}}</ref>. [[1888 ел]]да әлеге гипотеза [[радиодулкын]]нарны ачучы [[Генрих Герц]] тарафыннан тәҗрибәви раслана.<ref name="hertz"> {{cite journal | last = [[Герц, Генрих Рудольф|Hertz H.]] | year = 1888 | title = Über Strahlen elektrischer Kraft | journal = Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften (Berlin) | volume = 1888 | pages = 1297—1307 }} {{de icon}}</ref> [[Рәсем:Light-wave-ru.svg|thumb|340px|right|Электромагнит нурланышны [[электр кыры|электр]] һәм [[магнит кыры|магнит кырлары]] тирбәнүе итеп караучы [[Максвелл тигезләмәләре|Максвелл дулкын теориясе]] 1900 елда тәмамланган кебек күренгән. Ләкин соңрак үткәрелгән кайбер тәҗрибәләр әлеге теориядә аңлатма тапмыйлар. Бу яктылык дулкынының энергиясе hν зурлыгындагы «квант» формасында нурланырга һәм йотылырга тиешлеген күрсәтә. Киләчәктәге тәҗрибәләр яктылык квантлары шулай ук [[импульс]]ка да ия икәнлеген күрсәтәләр, бу аларны [[элементар кисәкчек]] буларак карарга мөмкин булганлыкны күрсәтә..]] [[Максвелл тигезләмәләре|Максвелл дулкын теориясе]] яктылыкның барлык үзлекләрен аңлата алмаган. Әлеге теория буенча яктылык дулкынының энергиясе аның интенсивлыгына гына бәйле булырга тиеш, ләкин тәҗрибәләр киресен күрсәтә: яктылыктан атомнарга күчерелгән энергия интенсивлыкка түгел, ә яктылык ешлыгына гына бәйле. Мәсәлән, [[фотохимия|кайбер химик реакцияләр]] матдәне билгеле бер зурлыктан зуррак ешлыклык яктылык белән нурландырганда гына баралар; әлеге зурлыктан түбәнрәк ешлыклы нурланыш белән нурландырганда, интенсивлык зурлыгына карамастан, реакция бармаячак. Аналогик рәвештә, электроннар металл пластина өслегеннән аны билгеле бер зурлыктагы яки аннан зуррак ешлык белән нурландырганда гына аерылачак; аерылган электроннар энергиясе яктылк ешлыгына гына бәйле.<ref>{{китап |автор = А. А. Детлаф, Б. М. Яворский. |исем = Курс физики |нәшнр = 5-е изд |урын = М. |нәшрият = ACADEMA |ел = 2005 |битләр = 490—493 |битләр = 720 |isbn = 5-7695-2312-3 }}</ref><ref>Люминесценциянең ешлыкка бәйлелеге, б. 276f, фотоэлектрик эффект, китапның 1.4 бүлеге {{Cite book | last=Alonso | first=M. | last2=Finn | first2=E. J. | title=Fundamental University Physics Volume III: Quantum and Statistical Physics | publisher=Addison-Wesley | isbn=0-201-00262-0 | year=1968 }} {{en icon}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Rq|image}} {{Кисәкчәләр}} [[Төркем:Элементар кисәкчекләр]] [[Төркем:Бозоннар]] [[Төркем:Электромагнетизм]] [[Төркем:Оптика]] [[Төркем:Физика]] ihxe5slv54b1uu3375e1y1ya6cont4r 0 50969 6037899 6027380 2026-09-22T04:34:25Z InternetArchiveBot 35870 5 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037899 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Кеше | image file = Akha cropped hires.JPG <!--The choice of image has been discussed at length. Please don't change it without first obtaining consensus.--> | image title = Кеше | image descr = [[Көньяк-көнчыгыш Азия]]дан [[балигъ]] булган кешеләр - [[ир-ат]] (сулда) һәм [[хатын-кыз]] (уңда). | superregnum = [[Эукариотлар]] | regnum = Хайваннар | phylum = [[Хордалылар]] | subphylum = [[Умырткалылар]] | superclassis = [[Дүртаяклылар]] ({{lang-la|[[:la:Tetrapoda|Tetrapoda]]}}) | classis = [[Имезүчеләр]] | subclassis = [[Җәнлекләр]]<ref>[http://tatar_russian.academic.ru/14386/%D2%97%D3%99%D0%BD%D0%BB%D0%B5%D0%BA tatar_russian.academic.ru: җәнлек (перевод)]</ref><ref>[http://tatpoisk.net/dict/зверолов зверолов=җәнлек аулаучы ]</ref> ({{lang-la|[[:la:Theria|Theria]]}}) | ordo = [[Приматлар]] | subordo = [[Корыборынлы маймыллар]] ({{lang-la|[[:la:Haplorhini|Haplorhini]]}}) | superfamilia = [[Кешесыман маймыллар]] ({{lang-la|[[:la:Hominoidea|Hominoidea]]}}) | familia = [[Гоминидлар]] ({{lang-la|[[:la:Hominidae|Hominidae]]}}) | subfamilia = [[Гомининнар]] ({{lang-la|[[:la:Homininae|Homininae]]}}) | tribus = [[Гоминини]] ({{lang-la|[[:la:Hominini|Hominini]]}}) | subtribus = [[Хоминина]] ({{lang-la|[[:la:Hominina|Hominina]]}}) | genus = [[Кешеләр (ыруг)|Кешеләр]] ({{lang-la|[[:la:Homo|Homo]]}}) | species = '''Акыллы кеше''' ({{lang-la|Homo sapiens}}) | subspecies = * (†) ''Борынгы акыллы кеше'' ({{lang-la|[[:la:Homo sapiens idaltu|Homo sapiens idaltu]]}})<br />* ''Хәзерге акыллы кеше'' ({{lang-la|Homo sapiens sapiens}}) | parent = | rang = Ыруг | latin = Homo sapiens<br /> ([[Linnaeus]], {{SWE}}, [[1758 ел|1758]]) | author = ([[Linnaeus]], [[1758 ел|1758]]) | syn = | typus = | range map = Homo Sapien range.png | range map caption = ''Homo sapiens'' ареалы (яшел) | iucnstatus = LC | wikispecies = Homo sapiens sapiens | commons = Category:Homo sapiens | iucn = 136584 | itis = 180092 | ncbi = 9606 | eol = 327955 | ipni = }} '''Кешеләр''' ([[латинча]] [[таксономия]] буенча '''''Homo sapiens''''',<ref>{{cite journal |author=Goodman M, Tagle D, Fitch D, Bailey W, Czelusniak J, Koop B, Benson P, Slightom J |title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 |journal=J Mol Evol |volume = 30 |issue=3 |pages=260–266 |year=1990 |pmid=2109087 |doi=10.1007/BF02099995}}</ref><ref>{{cite web |title=Hominidae Classification |work=Animal Diversity Web @ UMich |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Hominidae.html |accessdate=2006-09-25}}</ref> ягъни "хикмәт иясе/акыллы кеше" буларак билгеле)<ref>{{L&S|homo|hŏmo}}, {{L&S|sapiens|săpĭens}}, {{L&S|sapio|săpĭo|ref}}</ref> — [[Приматлар]] [[тәртип (биология)|тәртибеннән]] [[Гоминидлар]] [[гаилә (биология)|гаиләсеннән]] ''[[Кешеләр (ыруг)|Кешеләр]]'' [[ыру (биология)|ыруыннан]] бүгенге көндә яшәүче бердән бер биологик [[төр (биология)|төре]]. [[Анатомик төзелеше буенча хәзерге кешеләр]] [[Африка]]да якынча 200 000 ел элек барлыкка килә, хәзерге [[кыяфәт]]енә тулысынча 50 000 ел элек ирешә.<ref>{{cite web|url=http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/ha/sap.htm|title=Human Evolution by The Smithsonian Institution's Human Origins Program|work=Human Origins Initiative|publisher=[[Smithsonian Institution]]|accessdate=2010-08-30|archivedate=2007-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015030431/http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/ha/sap.htm}}</ref> <!-- Кешеләр have a [[encephalization|highly developed]] [[кеше мие|мие]] һәм абстракт [[фикерләү]], [[тел]], [[introspection]], һәм [[проблемаларны чишү]] сәләтенә ия. This mental capability, combined with an erect body carriage that frees the hands for manipulating objects, has allowed humans to make far greater use of [[tool]]s than any other living species on Earth. Other higher-level thought processes of humans, such as [[self-awareness]], [[rationality]], and [[sapience]],<ref name=mc2>''Dependent Rational Animals: Why Human Beings Need the Virtues'' By [[Alasdair MacIntyre]] pp. 60, "But this [language] is insufficient for human rationality, What is needed in addition is the ability to construct sentences that contain as constituents either the sentences use to express the judgment about which the agent is reflecting, or references to those sentences."</ref><ref name=mcd>[[John McDowell]], ''Mind and World'', 1994. p.115, Harvard University Press, (quoted in ''Dependent Rational Animals'', by Alasdair MacIntyre): "In mere animals, sentience is in the service of a mode of life that is structured exclusively by immediate biological imperatives" [..] "merely animal life is shaped by goals whose control of the animal's behavior at a given moment is an immediate outcome of biological forces"</ref><ref name="flanagan">''The Really Hard Problem:Meaning in a Material World'', [[Owen Flanagan]], MIT Press</ref> are considered to be defining features of what constitutes a "[[person]]".<ref name="CathEnc">{{cite encyclopedia|last=Geddes|first=Leonard|title=Person|encyclopedia=[[Catholic Encyclopedia]]|publisher=Robert Appleton Company|location=New York|year=1911|volume=11|url=http://www.newadvent.org/cathen/11726a.htm|accessdate=2011-03-09|quote="The classic definition is that given by [[Boethius]] in "De persona et duabus naturis", c. ii: Naturæ rationalis individua substantia (an individual substance of a rational nature). Rationalis naturae -- Person is predicated only of intellectual beings.." "..A person is therefore sometimes defined as suppositum naturae rationalis."}}</ref> Humans are uniquely adept at utilizing systems of communication for self-expression, the exchange of ideas, and organization. Humans create complex [[social structure]]s composed of many cooperating and competing groups, from [[family|families]] and [[kinship]] networks, to [[nation]]s. [[Social interaction]]s between humans have established an extremely wide variety of values, [[norm (sociology)|social norms]], and rituals, which together form the basis of human society. With individuals widespread in every [[continent]] except [[Antarctica]], humans are a [[cosmopolitan distribution|cosmopolitan]] species. {{As of|2011|11}}, the human [[world population|population]] was estimated by the [[United Nations Population Division]] to be about 7&nbsp;billion,<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2011/11/01/world/united-nations-reports-7-billion-humans-but-others-dont-count-on-it.html?_r=1|title=U.N. Reports 7 Billion Humans, but Others Don’t Count on It|last=Roberts|first=Sam|date=31 October 2011|work=[[The New York Times]]|accessdate=2011-11-07}}</ref> and by the [[United States Census Bureau]] to be about 6.97&nbsp;billion.<ref name="popclock">{{cite web|url=http://www.census.gov/population/popclockworld.html|title=World Population Clock|work=Census.gov|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division|accessdate=2011-11-02}}</ref> --> Кешеләр үз [[мохит]]ен аңларга һәм аның торышына [[тәэсир]] итәргә [[теләк]]ләре белән, [[фән]], [[фәлсәфә]], [[мифология]], һәм [[дин]] юлы белән [[феномен]]нарны аңлатырга һәм үзгәртергә торышулары белән аерыла. Бу табигый [[кызыксынучанлык]] киләчәк [[буын]]нарга [[мәдәният]] юлы белән тапшырыла алган комплекслы [[корал]]лар һәм [[сәләт]]ләрне үстерүгә китергән; кешеләр [[ашамлык]]ларны пешерү өчен [[ялкын]]нарны оештыручы, шулай ук [[кием]]нәр киюче, һәм күп төрле башка [[технология]]ләр һәм [[сәнгать]]ләр булдыручы һәм кулланучы бердән бер билгеле яшәүче төр. Кешеләрне өйрәнүче [[фән]]ни [[белем]] [[өлкә]]се [[антропология]] дип атала. == Систематикада Кешенең урыны == Кеше Хордалылар тибына, Умырткалылар астибына, Имезүчеләр классына, Приматлар отрядына, Гоминидлар семьялыгына, Кеше (Homo) ыругына, Акыллы кеше (Homo sapiens) төренә керә. * Барлык [[хордалылар]]дагы кебек үк, кешедә дә эмбриональ үсешенең иртә стадияләрендә хорда ярала, хорда өстендә нерв көпшәсе, ә астында эчәклек формалаша. * Барлык [[умырткалылар]]дагы кебек үк, кешедә дә эчке скелет формалаша. Аның нигезен умыртка баганасы тәшкил итә. Кан әйләнеше системасы йомык. Нерв системасын арка мие һәм баш мие барлыкка китерә, перифериядә нервлар һәм нерв төеннәре урнаша. * [[Имезүчеләр]] классы вәкиле буларак, кешедә күкрәк-корсак бүлгесе — сулыш алуда катнаша торган диафрагма бар. Ул тән куышлыгын күкрәк һәм корсак куышлыкларына аера (3, 4 нче рәсемнәр). Имезүчеләрнең үпкәсе (парлы орган) нык тармакланган көпшәләрдән тора. Аларның очлары үпкә куыкчыклары — альвеолалар белән бетә, анда газлар алмашы бара. Тән температурасы даими. Йөрәге дүрт камералы. Имезүчеләрнең ана затлары баласын аналыгында йөртә һәм, туганнан соң, аңа сөт бизләрендә ясалган сөтен имезә. * [[Приматлар]]ның барлык вәкилләрендәге кебек үк, кешедә дә биш бармаклы очлыклар, бармакларында яссы тырнаклар, баш бармагы калган дүрт бармакка каршы урнашкан. * [[Гоминидлар]] семьялыгына, кешедән тыш, кешесыман маймыллар: гиббон, орангутан, горилла, шимпанзе керә. Аларның кеше белән зур охшашлыгы геннар аппаратында (мәсәлән, шимпанзе геннарының 90% ы кеше геннары белән бердәй). Маймыллар һәм кешеләр күп кенә бертөрле авырулар белән авырыйлар. * Кеше ыругына, хәзер яшәүче төреннән башка, үлеп беткән формалары да керә. Хәзерге кеше башка гоминидлардан баш миенең нык үсеш алуы, сөйләү сәләтенә ия булуы, туры басып йөрүе белән аерылып тора. Маймылларның эләктерү функциясен аяклары да, куллары да бер үк дәрәҗәдә үти. Кешедә кулларының эләктерү функциясе гадәттән тыш камилләшкән, ә аяклары бу функцияне югалткан һәм хәзер терәк функциясен генә үти. Аяк бармаклары кыскарак, ләкин табан биле барлыкка килгән. Туры басып йөрүгә бәйле рәвештә, кешенең умырткалыгында бөгелешләр ясалган. Шушы үзгәрешләр аркасында хәрәкәтләнгәндә селкенүләр нык булмый. * Акыллы кеше — биологик эволюциянең генә түгел, ә бәлки социаль эволюциянең дә нәтиҗәсе. Кешелек тарихи үсеш юлыннан никадәр алга китсә, алдагы буыннарның хезмәт продуктларында, шулай ук фән һәм техника казанышларында туплаган тәҗрибәсен үзләштерүнең әһәмияте дә шулкадәр арта бара. == Тарих == === Эволюция === {{Main|Кешеләр эволюциясе}} {{Seealso|Антропология|en:Homo (genus)|en:Timeline of human evolution}} [[Рәсем:Plesiadapis NT.jpg|thumb|''[[Плезиадапис]]'', иң борыңгы билгеле примат]] [[Кешеләр эволюциясе]] өлкәсендәге [[фәнни эзләнүләр]] күбесенчә ''[[Кешеләр (ыру)|Кешеләр]]'' ыруының үзгәрешләре белән бәйлә, ләкин гадәтенчә ''[[австралопитек]]'' кебек башка гоминид һәм гомининларны да каплый. <!--"Modern humans" are defined as the ''Homo sapiens'' [[species]], of which the only extant [[subspecies]] is known as ''Homo sapiens sapiens''. ''[[Homo sapiens idaltu]]'' (roughly translated as "elder wise human"), the other known subspecies, is now extinct.<ref>[http://www.anth.ucsb.edu/projects/human/# Human evolution: the fossil evidence in 3D], by Philip L. Walker and Edward H. Hagen, Dept. of Anthropology, University of California, Santa Barbara. Retrieved April 5, 2005.</ref> ''[[Neanderthal|Homo neanderthalensis]]'', which became extinct 30,000 years ago, has sometimes been classified as a subspecies, "''Homo sapiens neanderthalensis''"; [[genetics|genetic studies]] now suggest that the functional DNA of modern humans and Neanderthals diverged 500,000 years ago.<ref name=Green2006>{{cite journal |author=Green, Richard E.; Krause, Johannes; Ptak, Susan E.; Briggs, Adrian W.; Ronan, Michael T.; Simons, Jan F.; Du, Lei; Egholm, Michael; Rothberg, Jonathan M.; Paunovic, Maja; Pääbo, Svante |year=2006 |title=Analysis of one million base pairs of Neanderthal DNA |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-16_444_7117/page/16 |journal=Nature |pages=16, 330–336 |doi=10.1038/nature05336 |pmid=17108958 |volume=444 |issue=7117}}</ref> More--> Соңгы [[генетика|генетик эзләнүләр]] нәтиҗәләре [[хәзерге кешеләр]]нең "иң азыннан ике төркем" [[борыңгы кешеләр]]е (Неандерталец һәм [[Аю-Таш мәгарәсе кешесе]]) белән [[җенси якынлык]]ка керүенә ишарә итә.<ref name="NYT-01302012">{{cite news |author=Mitchell, Alanna |title=DNA Turning Human Story Into a Tell-All |url=http://www.nytimes.com/2012/01/31/science/gains-in-dna-are-speeding-research-into-human-origins.html |date=January 30, 2012 |publisher=[[NYTimes]] |accessdate=2012-02-13}}</ref> <!--Nonetheless, the discovered specimens of the ''[[Homo rhodesiensis]]'' species have been [[classification (biology)|classified]] by some as a subspecies, but this classification is not widely accepted. --> Иң борыңгы билгеле [[анатомик төзелеш]]е буенча хәзерге кешеләрнең [[калдык]]лары [[Африка]]да табылган, аларның [[датировка]]сы 195 000 ел элек яшәүләрен күрсәтә. [[Молекуляр биология]] эзләнүләре "хәзерге кешеләр" төркеменә кергән барлык субтөрләрнең [[бердәм ерак баба]]лардан чыгу вакыты 200 000 ел элек булуын күрсәтә.<ref name="urlNSF">{{cite web |url=http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=102968 |title=Press Release 05-024: New Clues Add 40,000 Years to Age of Human Species |publisher=US National Science Foundation (NSF) |date=January 13, 2006 |accessdate=2012-02-13 |archivedate=2009-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091210041439/http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=102968 }}</ref><ref name="urlBBC: Age of ancient humans"> {{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4269299.stm |publisher=BBC News |title=Age of ancient humans reassessed |date=February 16, 2005 |accessdate=2012-02-13}}</ref><ref name="urlScienceDaily">{{cite web |title=The Oldest Homo Sapiens: Fossils Push Human Emergence Back To 195,000 Years Ago |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050223122209.htm |publisher=ScienceDaily |date=February 23, 2005 |accessdate=2012-02-13}}</ref><ref name="Alemseged2002">{{cite journal |author=Alemseged, Z.; Coppens, Y.; Geraads, D. |title=Hominid cranium from ''Homo'': Description and taxonomy of Homo-323-1976-896 |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2002-02_117_2/page/103 |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=117 |issue=2 |pages=103–112 |year=2002 |pmid=11815945 |doi=10.1002/ajpa.10032}}</ref><ref name="Stoneking1996">{{cite journal |author=Stoneking, Mark; Soodyall, Himla |title=Human evolution and the mitochondrial genome |journal=Current Opinion in Genetics & Development |volume=6 |issue=6 |pages=731–736 |year=1996 |doi=10.1016/S0959-437X(96)80028-1}}</ref> <!--The broad study of African [[genetic diversity]] headed by Dr. Sarah Tishkoff found the [[Bushmen|San people]] to express the greatest genetic diversity among the 113 distinct populations sampled, making them one of 14 "ancestral population clusters". The research also located the origin of modern human migration in south-western Africa, near the coastal border of [[Namibia]] and [[Angola]].<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8027269.stm | work=BBC News | first=Victoria | last=Gill | title=Africa's genetic secrets unlocked | date=May 1, 2009}}; the results were published in the online edition of the journal ''Science''.</ref> --> [[Приматлар]]ның [[эволюция тарихы]]ның 65 миллион елны каплавы билгеле. Приматлар барлык яшәргә дәвам итүче [[имезүчеләр]] [[сыйныф(биология)|сыйныфы]] [[плаценталылар]] инфрасыйныфының иң борыңгы төркемнәреннән берсе дип санала. Иң борыңгы билгеле примат имезүче төре (''[[Плезиадапис]]'' [[тәртип (биология)|тәртибе]]) тамырлары [[Төньяк Америка]]га китә — [[Палеоцен]] һәм [[Эоцен]] дәверендәге тропик [[Ауразия]] һәм Африка киңлекләрендә таралган иде. Молекуляр мәгълүмат кешеләр һәм башка зур [[маймыл]]ларның соңгы бердәм ерак бабалары 4–8 миллион ел элек яшәвенә ишарәли.<!--{{Citation needed|date=February 2012}} The [[orangutan]]s were the first group to split from the [[lineage (evolution)|line]] leading to the humans, then [[gorilla]]s followed by [[chimpanzee]]s (genus ''Pan''). The [[gene|functional portion of human DNA]] is approximately 98.4% identical to that of chimpanzees when comparing [[single-nucleotide polymorphism]]s (see [[human evolutionary genetics]]). Some studies put that as low as 94%. Therefore,--> Кешеләр ыруының иң якын яшәүче туганнары — [[горилла]]лар һәм [[шимпандзе]], чөнки алар иң якын [[уртак ерак баба]]ларына ия.<ref name="Wood">{{cite journal |author=Wood, Bernard; Richmond, Brian G. |title=Human evolution: taxonomy and paleobiology |journal=Journal of Anatomy |volume=197 |issue=1 |pages=19–60 |year=2000 |pmid=10999270 |pmc=1468107 |doi=10.1046/j.1469-7580.2000.19710019.x}}</ref> Кешеләрнең [[ДНК]] [[структура]]сы бүгенге ике төр [[шимпандзе]] белән иң охшаш: [[гади шимпандзе]] һәм [[бонобо]].<ref name=Wood/> Тулы [[геном тикшеренүләре]] "6,5 [миллион] ел дәвамындагы аерым [[эволюция]] нәтиҗәсендә, кешеләр белән шимпандзе арасындагы аерма ике бәйле булмаган кеше арасындагы [[аерма]]дан 10 тапкыр зуррак һәм [[тычкан]] белән [[күсе]] арасындагы аермадан ун тапкыр кечкенәрәк" дигән нәтиҗәсенә килергә рөхсәт итте.{{Attribution needed|date=July 2010}} Төрле [[галим]]нәрнең [[юрау]]лары буенча, кеше һәм шимпандзеның функциональ ДНКлары 95-99% охшаш дигән [[фикер]]дә.<ref name=deWaal1998>{{cite book |author=de Waal, Frans |authorlink=Frans de Waal |title=Bonobo |url=https://archive.org/details/bonoboforgottena0000waal |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=0-520-20535-9}}</ref><ref name=Britten2002>{{cite journal |author=Britten, Roy J. |title=Divergence between samples of chimpanzee and human DNA sequences is 5%, counting indels |url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/21/13633 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |year=2002 |pages=13633–13635 |volume=99 |issue=21 |pmid=12368483 |doi=10.1073/pnas.172510699 |pmc=129726 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/21/13633 |access-date=2012-06-01 |archive-date=2008-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504094001/http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/21/13633 |dead-url=unfit }}</ref><ref name=Wildman2003>{{cite journal |author=Wildman, D.; Uddin, M.; Liu, G.; Grossman, L.; Goodman, M. |title=Implications of natural selection in shaping 99.4% nonsynonymous DNA identity between humans and chimpanzees: enlarging genus ''Homo'' |url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/12/7181 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume=100 |issue=12 |pages=7181–7188 |year=2003 |pmid=12766228 |doi=10.1073/pnas.1232172100 |pmc=165850 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/12/7181 |access-date=2012-06-01 |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515215618/http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/12/7181 |dead-url=unfit }}</ref><ref name=Ruvolo1997>{{cite journal |author=Ruvolo, Maryellen |title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets |url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/14/3/248 |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=14 |issue=3 |pages=248–265 |year=1997 |pmid=9066793}}</ref><!-- Early estimates indicated that the human lineage may have diverged from that of chimpanzees about five million years ago, and from that of [[gorilla]]s about eight million years ago. However, a hominid skull discovered in [[Chad]] in 2001, classified as ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'', is approximately seven million years old, and may be evidence of an earlier divergence.<ref name=Brunet2002>{{cite journal |author=Brunet, M.; Guy, F.; Pilbeam, D.; Mackaye, H.; Likius, A.; Ahounta, D.; Beauvilain, A.; Blondel, C.; Bocherens, H.; Boisserie, J.; De Bonis, L.; Coppens, Y.; Dejax, J.; Denys, C.; Duringer, P.; Eisenmann, V.; Fanone, G.; Fronty, P.; Geraads, D.; Lehmann, T.; Lihoreau, F.; Louchart, A.; Mahamat, A.; Merceron, G.; Mouchelin, G.; Otero, O.; Pelaez Campomanes, P.; Ponce De Leon, M.; Rage, J.; Sapanet, M.; Schuster, M.; Sudre, J.; Tassy, P.; Valentin, X.; Vignaud, P.; Viriot, L.; Zazzo, A.; Zollikofer, C. |title=A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa |url=http://www.nature.com/nature/journal/v418/n6894/full/nature00879.html |journal=Nature |volume=418 |issue=6894 |pages=145–151 |year=2002 |pmid=12110880 |doi=10.1038/nature00879}}</ref> Human evolution is characterized by a number of important changes—[[morphology (biology)|morphological]], [[human development (biology)|developmental]], [[human physiology|physiological]], and [[Human behavior|behavioral]]—that have taken place since the split between the last common ancestor of humans and chimpanzees. The first major morphological change was the evolution of a [[bipedalism|bipedal locomotor]] adaptation from an [[Arboreal locomotion|arboreal or semi-arboreal]] one,<ref name=Vancata1987>{{cite journal |author=Vančata1 V.; Vančatová, M.A. |title=Major features in the evolution of early hominoid locomotion |journal=Human Evolution |year=1987 |volume=2 |issue=6 |pages=517–537 |doi=10.1007/BF02437426}}</ref> with all its attendant adaptations (a [[Valgus deformity|valgus]] knee, low [[intermembral index]] (long legs relative to the arms), reduced upper-body strength). The human species developed a much larger brain than that of other primates – typically {{convert|1,400|cm3|abbr=on}} in modern humans, over twice the size of that of a chimpanzee or gorilla. The pattern of human postnatal [[neural development|brain growth]] differs from that of other apes ([[heterochrony]]), and allows for extended periods of [[Observational learning|social learning]] and [[language acquisition]] in juvenile humans. [[Physical anthropology|Physical anthropologists]] argue that the differences between the structure of [[human brain]]s and those of other apes are even more significant than their differences in size.<ref name=Park2007>{{cite journal |author=Park, Min S.; Nguyen, Andrew D.; Aryan, Henry E.; U, Hoi Sang; Levy, Michael L.; Semendeferi, Katerina |title=Evolution of the human brain: changing brain size and the fossil record |url=https://archive.org/details/sim_neurosurgery_2007-03_60_3/page/555 |journal=Neurosurgery |year=2007 |volume=60 |issue=3 |pages=555–562 |pmid=17327801 |doi= 10.1227/01.NEU.0000249284.54137.32}}</ref><ref name=Bruner2007>{{cite journal |author=Bruner, Emiliano |title=Cranial shape and size variation in human evolution: structural and functional perspectives |journal=Child's Nervous System |year=2007 |volume=23 |issue=12 |pages=1357–1365 |pmid=17680251 |url=http://www.emilianobruner.it/pdf/Bruner2007_CNS.pdf |format=PDF |doi=10.1007/s00381-007-0434-2}}</ref> Other significant morphological changes included the evolution of a [[Thumb#Grips|power and precision grip]],<ref name=Brues1965>{{cite journal |author=Brues, Alice M.; Snow, Clyde C. |title=Physical Anthropology |journal=Biennial Review of Anthropology |year=1965 |volume=4 |pages=1–39 |url=http://books.google.com/books?id=9WemAAAAIAAJ&pg=PA1}}</ref> a reduced [[mastication|masticatory]] system, a reduction of the [[canine tooth]], and the descent of the [[larynx]] and [[hyoid bone]], making speech possible. An important physiological change in humans was the evolution of hidden estrus, or [[concealed ovulation]], which may have coincided with the evolution of important behavioral changes, such as [[pair bonding]]. Another significant behavioral change was the development of [[material culture]], with human-made objects becoming increasingly common and diversified over time. The relationship between all these changes is the subject of ongoing debate.<ref name=Boyd2003>{{cite book |author=Boyd, Robert; Silk, Joan B. |year=2003 |title=How Humans Evolved |url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd |location=New York, New York |publisher=Norton |isbn=0-393-97854-0}}</ref><ref name=Dobzhansky1963>{{cite journal |author=Dobzhansky, Theodosius |year=1963 |title=Anthropology and the natural sciences—the problem of human evolution |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1963-04_4_2/page/138 |journal=Current Anthropology |volume=4 |issue=2 |pages=138–148 |jstor=2739837}}</ref> The forces of [[natural selection]] have continued to operate on human populations, with evidence that certain regions of the [[genome]] display [[directional selection]] in the past 15,000 years.<ref name="urlNYT">{{cite news |author=Wade, Nicholas |title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story |url=http://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |date=March 7, 2007 |accessdate=2012-02-13 |publisher=The New York Times}}</ref> --> [[Рәсем:Ape skeletons.png|center|550px|thumbnail|[[Кешесыман маймыл]]лар [[уртак ерак баба]]ның [[токым]]нары.]] === Палеолит === <!--{{out of date|section|date=May 2012}} {{Further|Африкадан чыгу|Архаик акыллы кеше|Югары Палеолит|Кешеләрнең иртәнге күчешләре}}--> [[Рәсем:Venus of Dolni Vestonice.png|thumb|upright|[[Борыңгы сәнгать|Сәнгати сурәтләр]] югары палеолит чорында барлыкка килә: кеше тәненен иң борыңгы сурәтләве булган "[[Вестоницы Венерасы]]" сыны якынча БК ([[бүгенгә кадәр]]) 29 000 – 25 000 ел элек ясалган дип уйланыла.]] <!--[[Anatomically modern humans]] evolved from [[archaic Homo sapiens|archaic ''Homo sapiens'']] in Africa in the [[Middle Paleolithic]], about 200,000 years ago.--> [[Югары палеолит]] [[чор]]ы башлануына кадәр ([[бүгенгә кадәр|БК [бүгенгә кадәр]]] 50 000 ел), [[анатомик төзелеше буенча хәзерге кешеләр]] тулы [[заманча тотышы]]на ирешә — [[тел]], [[музыка]] һәм башка [[мәдәни универсалия]]лар барлыкка килә. Хәзерге кешеләрнең [[Африка]]дан [[чыгыш]]ы якынча БК 70 000 ел урын алган дип [[фараз]]лана. Нәтиҗәдә хәзерге кешеләр [[Җир шары]] буенча таралып, иртәнгерәк [[гоминид]]ларны алмаштыра: [[Ауразия]] һәм [[Океанлык]]та БК 40 000 ел элек, [[Америка]]ларда иң соңгысы БК 14 500 ел элек урнашалар.<ref name=Wolman2008>{{cite journal |author=Wolman, David |date=April 3, 2008 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/04/080403-first-americans.html |title=Fossil Feces Is Earliest Evidence of N. America Humans |publisher=news.nationalgeographic.com}}</ref> <!--A popular theory is that they displaced ''Homo neanderthalensis'' and other species descended from ''[[Homo erectus]]''<ref>{{cite web | title = Human Evolution : Lower and Middle Pleistocene - ''Homo erectus'' and ''Homo sapiens'' : Lecture 1 of 6 | author = Dr. D.R.Johnson | publisher = Faculty of Biological Sciences, University of Leeds}}</ref> (which had inhabited Eurasia as early as 2 million years ago) through more successful [[reproduction]] and competition for [[natural resources|resources]].<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/science/2009/may/17/neanderthals-cannibalism-anthropological-sciences-journal |location=London |work=The Observer |author=McKie, Robin |title=How Neanderthals met a grisly fate: devoured by humans |date=May 17, 2009 |accessdate=2012-02-14}}</ref> The exact manner or extent of the coexistence and interaction of these species is unknown and continues to be a controversial subject.<ref name=Grine2009>{{cite book |author=Wood, Bernard A. |editor-last=Grine, Frederick E.; Fleagle, John G.; Leakey, Richard E. (eds) |chapter=Where does the genus ''Homo'' begin, and how would we know? |title=The First Humans: Origin and Early Evolution of the Genus ''Homo'' |year=2009 |publisher=Springer |location=London, UK |isbn=978-1-4020-9979-3 |pages=17–27 |url=http://books.google.com/books?id=ITp_RnsPfzQC&pg=PA17}}</ref> Evidence from [[archaeogenetics]] accumulating since the 1990s has lent strong support to the "out-of-Africa" scenario, and has marginalized the competing [[multiregional hypothesis]], which proposed that modern humans evolved, at least in part, from independent hominid populations.<ref name=Eswaran2005>{{cite journal |author=Eswaran, Vinayak; Harpending, Henry; Rogers, Alan R. |title=Genomics refutes an exclusively African origin of humans |journal=Journal of Human Evolution |volume=49 |issue=1 |pages=1–18 |year=2005 |month=July |pmid=15878780 |doi=10.1016/j.jhevol.2005.02.006 |url=http://harpending.humanevo.utah.edu/Documents/eswaran%20et%20al%202005%20genomics%20refutes%20exclusively%20african%20origin%20jhe.pdf |format=PDF}}</ref> --> [[Юта университеты]]нда эшләүче [[генетика]] [[галим]]нәре Линн Йордэ (''Lynn Jorde'') һәм Генри Харпендинг (Henry Harpending) кеше ДНКда аермалар башка [[җәнлек]] төрләренә караганда юк дәрәҗәдә түбән булу [[гипотеза]]ны [[тәкъдим]] итәләр.<ref name=Jorde1997>{{cite journal |author=Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC. |title=Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans |journal=Proc Natl Acad Sci USA |year=1997 |volume=94 |issue=7 |pages=3100–3 |pmid=9096352 |url=http://www.pnas.org/content/94/7/3100.full.pdf |format=PDF |pmc=20328 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.pnas.org/content/94/7/3100.full.pdf |access-date=2012-06-01 |archive-date=2012-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811051555/http://www.pnas.org/content/94/7/3100.full.pdf |dead-url=unfit }}</ref> Алар шулай ук [[Соңгы плеистоцен]] чорында кешеләрнең [[популяция бөкесе|үрчәү парлары түбән санына]] төшүе гипотезасын тәкъдим итәләр — бу сан 10 000нән 1 000гә кадәр булуы ихтимал — ки нәтиҗәсендә [[генетик төрлелеге]] чикләнгән була.<ref name=Harpending1998>{{cite journal |author=Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST. |title=Genetic traces of ancient demography |journal=Proc Natl Acad Sci USA |year=1998 |volume=95 |issue=4 |pages=1961–7 |pmid=9465125 |url=http://www.pnas.org/content/95/4/1961.full.pdf |format=PDF |pmc=19224 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.pnas.org/content/95/4/1961.full.pdf |access-date=2012-06-01 |archive-date=2012-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811051535/http://www.pnas.org/content/95/4/1961.full.pdf |dead-url=unfit }}</ref> Бу гипотетик тыгым өчен төрле мөмкин сәбәпләр бирелгән иде — аларның берсе [[Тоба һәлакәте]].<ref name="urlBBC:Supervolcanoes">{{cite web |title=Supervolcanoes |url=http://www.bbc.co.uk/science/horizon/1999/supervolcanoes_script.shtml |publisher=[[BBC2]] |date=March 2004 |accessdate=2012-02-13}}</ref> === Цивилизацияга күчеш === {{Main|Неолит инкыйлабы|Цивилизация бишеге}} {{Seealso|Дөнья тарихы}} [[Рәсем:Farmer plowing.jpg|thumb|[[Авыл хуҗалыгы]]ның барлыкка килүе һәм [[хайван]]нарны [[йортлаштыру]] кешеләрнең күчемсез [[торак пункт]]ларында яшәвенә китерде.]] [[Рәсем:Human spreading over history.png|thumb|right|300px|Тарих буенча кешеләрнең [[күчеш]] юллары]] Кешеләрнең күпчелеге якынча 10 000 ел элекке [[мизгел]]гә кадәр [[ау]] һәм [[үсемлек]]ләр җыю белән яшәгән. Алар гадәтенча [[кешеләр көтүе]] исеме астында билгеле кечкенә күчмә [[төркем]]нәрендә яшәгәннәр иде. Үсемлекләрне үстерүнең ([[авыл хуҗалыгы]]) барлыкка килүе тарихта беренче тапкыр күчемсез торак пунктларның, хайваннарны йортлаштыру һәм [[металлар]]ны куллануга китергән [[Неолит инкыйлабы]]на сәбәпче булды. Авыл хуҗалыгы [[сәүдә]] һәм [[кооперация]]га мөмкинлекләр тудырып, комплекс [[җәмгыять]]ләрнең үсешенә юл ачты. Бу [[вакыйга]]ның кешеләр җәмгыяте өчен әһәммияте аркасында, бу чор [[Холоцен тәкъвиме]] яки [[кешеләр эрасы]] исеме белән билгеле. Беренче [[борыңгы дәүләт]]ләр якынча 6 000 ел элек [[Мезопотамия]]да, [[Мисыр]]'ның [[Нил үзәнлеге]] һәм [[Һинд үзәнлеге цивилизациясе|Һинд елгасы үзәнлекләрендә]] барлыкка киләләр. [[Саклану]] өчен [[хәрби көчләр]], [[идарә]] эшләре өчен [[хөкүмәт]] [[бюрократия]]ләре оештырыла. [[Ресурс]]ларга ирешер өчен [[дәүләт]]ләр кооперация һәм көндәшлеккә, ара-тура [[сугыш]]ка керә. 2 000–3 000 ел элек булган арада, [[Фарсы империясе]], [[Һиндстан тарихы|Һиндстан]], [[Кытай]], [[Рим империясы|Рим]] һәм [[Македония империясе|Македония империяләре]] кебек кайбер дәүләтләр казанышлары нәтиҗәсендә беренче [[экспансионист империя]]ләргә әверелде. [[Борыңгы Греция]]ның әһәмияте [[Көнбатыш мәдәнияте]]нең [[нигез]]ләрен салучы [[цивилизация]] булып, Көнбатыш [[фәлсәфә]], [[демократия]], бөек фәнни һәм математик [[казаныш]]лары, [[Олимпия уеннары]], [[Көнбатыш әдәбияты]] һәм [[тарих язуы]], шулай да [[трагедия]] һәм [[комедия]]ны үзенә алучы көнбатыш [[драма]]ның барлыкка килү урыны.<ref>{{cite book |title=Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization |last=Thornton |first=Bruce |year=2002 |publisher=Encounter Books |location=San Francisco, CA, USA |isbn=1-893554-57-0 |pages=1–14 |pages=198 |url=http://books.google.fr/books?id=fa6swJv64xkC&printsec=frontcover&dq=Greek+Ways:+How+the+Greeks+Created+Western+Civilization&hl=en&sa=X&ei=5O1xT__KCImGhQfgztC4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Greek%20Ways%3A%20How%20the%20Greeks%20Created%20Western%20Civilization&f=false }}</ref> <!--Influential religions, such as [[Judaism]], originating in [[West Asia]], and [[Hinduism]], a religious tradition that originated in South Asia, also rose to prominence at this time.--> [[Урта гасырлар]]ның соңгы өлеше революцион фикерләр тууы һәм [[технология]]ләргә ирешелүе белән билгеле. Кытайда алга киткән [[шәһәр мәдәнияте]]ндә [[язу]]ларны бастыру һәм [[орлык]]ларны җиргә кертү технологияләрне таба. Һиндстанда [[математика]], [[фәлсәфә]], [[дин]] һәм [[металлургия]] өлкәләрендә зур казанышлары күзәтелә. [[Исламның алтын гасыры]] дәвамында [[Ислам|мөсельман]] империяләрендә дәрәҗәле фәнни казанышлар ясала. [[Аурупа]]да, яңа аңлаеш белән классик өйрәнүгә игътибар итү һәм [[басу станогы]] кебек [[кәшеф]]ләр 14-15 [[гасыр]]ларда [[Яңарыш]] чорына китерә.<!--Over the next 500&nbsp;years, [[Age of Discovery|exploration]] and [[colonialism]] brought great parts of the world under European control, leading to later struggles for independence.--> 17нче гасырдагы [[фәнни-техник инкыйлаб]] һәм 18-19 гасырдагы [[сәнәгый инкыйлаб]]лары [[транспорт]] өлкәсендә [[тимер юл]]ы һәм [[автомобил]], [[энергия]] табу өлкәсендә [[күмер]] һәм [[электр|электр көче]]; хөкүмәт өлкәсендә — [[вәкилле демократия]] һәм [[коммунизм]] кебек зур [[инновация]]ләрне китерде. 20нче гасыр соңында башланган [[Мәгълүмат чоры]] сәбәпле, хәзерге кешеләр зур [[тизлек]] белән глобалләшә һәм [[бәйләнеш]]ә барган дөньяда яши. 2010 елда, якынча 2&nbsp;миллиард кеше [[Интернет]],<ref>{{cite web |url=http://www.internetworldstats.com/stats.htm |title=Internet Usage Statistics - The Internet Big Picture |publisher=internetworldstats.com/ |accessdate=19 November 2010 |archivedate=2020-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522094328/https://www.internetworldstats.com/stats.htm }}</ref> һәм 3,3 миллиарды [[кәрәзле телефон]]<ref>{{cite web |url=http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095 |title=Reuters homepage |publisher=Reuters |accessdate=19 November 2010 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217165448/http://investing.reuters.co.uk/news/articleinvesting.aspx?type=media&storyID=nL29172095 }}</ref> аркылы бер-берсе белән [[элемтә]]гә керә алуы билгеле. == Ислам буенча акыллы кеше урыны == [[Ислам]] нигезе булган [[Коръән]]-и Кәрим кешене [[җир]] йөзендә [[хәлифә]] (ягъни, [[Аллаһ]]ы Тәгалә урынбасары) булу<ref>[[Бәкара сүрәсе]], 30-36 аятләре: ''«Һәм әйтте синең Раббың фәрештәләргә: "Мин, әлбәттә, җир өстендә хәлфә итеп [[Адәм]]не кылачакмын". Фәрештәләр әйттеләр: "Ий, Раббыбыз! Бозыклык кылучы, сугышып кан түшүче затны җир өстенә хәлифә кыласыңмы? Без исә Сине мактап тәсбихләр әйтәбез, һәм Сине [[Әл-Коддүс|һәр кимчелектән пакьсең]] дип игътикад итәбез". Аллаһ фәрештәләргә: "Дөреслектә Мин [[Әл-Вәсигъ|сез белмәгәнне беләмен]]" — диде... »'' '''Коръән тәфсире ([[Хәнәфи мәзһәбе|Ногмани]]) татар телендә''' (имам-хатыйб Нурулла хәзрәт Мофлюхунов тәрҗемәсе). Казан, 1992.</ref><ref>{{ref-ru}} [http://e-q.narod.ru/eq/lite/09.htm Сура Аль-Бакара (Корова) Аяты: 30-36]: «30. И сказал твой Господь ангелам: "Я поставлю на земле наместника"...»</ref> һәм фәкать Аллаһы Тәгаләгә [[гыйбадәт]] кылу<ref>{{цитата|автор={{Коръән/Сылтама|51|56}}|[[Кеше]] илә [[җен]]не халык кылмадым, мәгәр Миңа [[гыйбадәт]] кылсыннар өчен генә халык кылдым}}</ref> өчен яратылган [[зат]] дип белдерә. Коръәндә бүгенге акыллы кешеләрнең [[Эволюция|эволюцион юлы]] белән барлыкка килүе турында ишарәләр юк түгел.<ref>[[Нух сүрәсе]] ([http://kitap.net.ru/sura/71.php 71] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170321202354/http://kitap.net.ru/sura/71.php|date=2017-03-21}}) аятләре: ''« (14) Тәхкыйк Ул сезне халык (бар) кылды бер хәлдән икенче хәлгә күчереп, ягъни башта бер тамчы су, аннары – оешкан кан, аннары – ит кисәге, аннары – кеше сыйфаты итеп... (17) Аллаһ сезне җирдән үстерде, ягъни Адәм җирдән халык ителде.»'' '''Коръән тәфсире ([[Хәнәфи мәзһәбе|Ногмани]]) татар телендә''' (имам-хатыйб Нурулла хәзрәт Мофлюхунов тәрҗемәсе). Казан, 1992.</ref><ref>[[Һуд сүрәсе]], 61 аяте: ''«...Ул сезне җирдән яратты вә җирдә торырга гомер бирде...»'' '''Коръән тәфсире ([[Хәнәфи мәзһәбе|Ногмани]]) татар телендә''' (имам-хатыйб Нурулла хәзрәт Мофлюхунов тәрҗемәсе). Казан, 1992.</ref> [[Коръән]]нең күп урыннарында [[мөселман]]нар һәм гомумән бар [[кеше]]ләр үз [[акыл]]ларын кулланырга,<ref>{{ref-ru}} [http://e-minbar.com/umm-iklil/sdelaj-razum-svoim-pomoshchnikom Сделай разум своим помощником] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170421015929/http://e-minbar.com/umm-iklil/sdelaj-razum-svoim-pomoshchnikom |date=2017-04-21 }}</ref><ref>мәс. [[Мәидә сүрәсе]]ндә ([[Коръән]], [http://kitap.net.ru/sura/5.php 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312172424/http://kitap.net.ru/sura/5.php |date=2017-03-12 }}:100): "Әйт: "пакь илә нәҗес, хак илә батыл һич тигез булмас", – дип, гәрчә сине нәҗеснең күплеге ґәҗәбләндерсә дә! Ий гакыл ияләре! [[Аллаһ]]удан куркыгыз – нәҗес һәм батыл эшләрдән сакланыгыз! Шаять өстенлек табарсыз – котылырсыз."</ref> [[белем]] тупларга<ref>{{Коръән/Сылтама|16|78}}, {{Коръән/Сылтама|96|1-5}}, {{Коръән/Сылтама|17|36}}, {{Коръән/Сылтама|35|28}}, {{Коръән/Сылтама|20|114}}, {{Коръән/Сылтама|39|9}} һ.б.</ref> өндәләнә. Башка [[гоминидлар]]дан аермалы буларак, акыллы кешеләр нәсел җебен башлаган беренче зат Коръәндә [[Адәм]] дип билгеләнә.<ref>[[Әли Гыймран сүрәсе]] аятләре: ''«(33) Дөреслектә Аллаһу тәгалә – Адәм, Нух, Ибраһим пәйгамбәрләрне, Ибраһим нәселеннән килгән пәйгамбәрләрне һәм Ґимран гаиләсеннән Мәрьямне вә Мәрьям угълы Гыйсаны бөтен дөнья кешеләреннән өстен итеп сайлады, беек дәрәҗәләргә күтәрде. (34) Бу [[пәйгамбәр]]ләр бер-берсеннән туа килмеш бер нәселләрдер. Аллаһ һәрнәрсәне ишетүче вә белүче... (59) Гыйсаның атасыз халык кылынуының мисалы Аллаһ хозурында Адәм г-м кебидер. Адәмнең тәнен балчыктан төзеде дә соңра аңа "Адәм бул" диде, Адәм булды. "Тыкса да Аллаһуның "бар бул" дип әйтүе белән булды". (60) Гыйса хакында булган хак сүзләр: Раббыңнан, шикләнүчеләрдән булма!»'' '''Коръән тәфсире ([[Хәнәфи мәзһәбе|Ногмани]]) татар телендә''' (имам-хатыйб Нурулла хәзрәт Мофлюхунов тәрҗемәсе). Казан, 1992.</ref> Коръән буенча, акыллы кешенең башка тормыш ияләреннән аермалары:<ref name="tvoretsvsego">{{ref-ru}} {{cite web|url=http://tvoretsvsego.ru/13-.html|title=Сотворение человека|publisher=Авторский сайт Гасанова Г.С.|author=Гасан Сулейманович ГАСАНОВ|accessdate=[[2017 ел]]ның [[15 апрель]]|archivedate=2021-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510072759/http://tvoretsvsego.ru/13-.html}}</ref> * Концептуаль (абстракт) [[фикерләү]] сәләте<ref>мәс. [[Бәкара сүрәсе]], [http://kitap.net.ru/sura/2.php 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312163136/http://kitap.net.ru/sura/2.php |date=2017-03-12 }}: "(31) Аллаһ Адәмгә исемнәрнең барчасын өйрәтте..."</ref>; * [[Акыл]]ы ([[җан]]ы) белән дөрес һәм ялгыш арасында аера алуы<ref>мәс. [[Әш-Шәмс сүрәсе]], [http://kitap.net.ru/sura/91.php 91] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170323095706/http://kitap.net.ru/sura/91.php|date=2017-03-23}}:"(7) Вә нәфес белән һәм нәфесне үз файдасына яраклы иткән Аллаһ белән ант итәм. (8) Өйрәтте Аллаһ ул нәфескә явызлыкны һәм өйрәтте тәкъвалекне, яхшылыкны."</ref>; * [[Инстинкт]]лар тәэсиреннән өлешчә азат (чикләнгән булса да [[ихтыяр иреге]]) булуы, нәтиҗәдә дөрес һәм ялгыш арасында сайлау өчен җаваплылыгы;<ref>мәс. [[Әл-Әхзәб сүрәсе]], [http://kitap.net.ru/sura/33.php 33] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318230403/http://kitap.net.ru/sura/33.php|date=2017-03-18}}:" (72) Без әманәтне күкләргә, җиргә вә тауларга йөкләдек, тәкъдим иттек Ислам шәригатен, ләкин алар кабул итмәделәр, әгәр үти алмасак, ґәзаб ирешер дип курыктылар, бу әманәтне кеше көчсез булганы хәлдә кабул итеп өстенә йөкләде..."</ref><ref>[[Хәдис]] [[Мөхәммәт пәйгамбәр]] (сгс) әйткән: {{ref-ru}} "Всевышний создал ангелов и наделил их разумом. Он создал животных и наделил их страстями. Он создал человека и наделил его как разумом, так и страстями. Тот, у кого разум преобладает над страстями, выше ангелов. Тот, у кого страсти преобладают над разумом, ниже животных".</ref> * [[Аллаһ|Илаһи]] [[җан]] иясе булуы<ref>мәс. [[Саад сүрәсе]], [http://kitap.net.ru/sura/38.php 38] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313181547/http://kitap.net.ru/sura/38.php|date=2017-03-13}}:" (71) Раббың фәрештәләргә әйтте: "Мин балчыктан Адәмне халык кылачакмын". (72) Аны халык кылып тәмам иткәч, аңа җан кертеп тергездем, фәрештәләр Адәмне зурлап сәҗдәгә бардылар."</ref>. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Зоология|Биология|Җәмгыять|Тарих|Социология}} == Искәрмәләр == {{Reflist|30em}} == Өстәмә әдәбият == * Freeman, Scott; Jon C. Herron, ''Evolutionary Analysis'' (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757–761. == Чыганаклар == Колесов Д. В. Биология. Кеше : Татар урта гомуми белем бирү мәкт. 8 нче с-фы өчен д-лек / Д. В. Колесов, Р. Д. Маш, И. Н. Беляев; Русча 10 нчы басмадан Ф. Г. Иштирәкова тәрж,.— Казан : Мәгариф, 2009.— 332 б.: рәс. б-н. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= акыллы%20кеше |сүз+төзмә= акыллы+кеше |süz%20tözmä = aqıllı%20keşe}} * [http://www.mnsu.edu/emuseum/biology/humanevolution/sapiens.html MNSU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709125530/http://www.mnsu.edu/emuseum/biology/humanevolution/sapiens.html |date=2009-07-09 }} * [http://www.archaeologyinfo.com/homosapiens.htm Archaeology Info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528014013/http://www.archaeologyinfo.com/homosapiens.htm |date=2011-05-28 }} * [http://www.breitbart.com/article.php?id=070824121653.65mgd37f Chororapithecus abyssinicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425172244/http://www.breitbart.com/article.php?id=070824121653.65mgd37f |date=2011-04-25 }} Possible human-orangutan split 20 million years ago. (Aug 26 2007) *[http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/species/homo-sapiens Homo sapiens]&nbsp;– The Smithsonian Institution's Human Origins Program {{Яхшы мәкалә}} [[Төркем:Кеше]] [[Төркем:Антропология]] [[Төркем:Биология]] 1tema4xonmiah6h91n97m1u4c6o5aoo 0 51651 6038046 6028326 2026-09-22T11:24:19Z InternetArchiveBot 35870 10 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6038046 wikitext text/x-wiki [[File:GINIretouchedcolors.png|thumb|right|430px| Дөнья буенча милли керем бүленүенең Джини коэффициенты (2009 елгы мәгълүматларына нигезләнгән)]] '''Джини коэффициенты''' (шулай ук '''Джини күрсәткече''' яки '''Джини нисбәте''') - [[Италия|итальян]] [[статистика]] һәм [[социология]] галиме [[Коррадо Джини]] тарафыннан кәшеф ителгән һәм 1912 елгы "Вариация һәм үзгәрүчәнлек" ({{lang-it|Variabilità e mutabilità}}) исемле хезмәтендә бастырылган статистик дисперсияны үлчәү күрсәткече.<ref>Gini, C. (1912) ''({{lang-it|Variabilità e mutabilità}} (Variability and Mutability)'', C. Cuppini, Bologna, 156 бит. Reprinted in Memorie di metodologica statistica (Ed. Pizetti E, Salvemini, T). Rome: Libreria Eredi Virgilio Veschi (1955). </ref><ref>Gini, C (1909) Concentration and dependency ratios (in Italian). English translation in ''Rivista di Politica Economica'', 87 (1997), 769-789.</ref> Джини коэффициенты саннарның ешлылык диапазонында тигезсезлекне үлчи (мәсәлән, керем дәрәҗәләрен). “0” га тиң булган Джини коэффициенты барлык саннарның бер берсенә тиң булган тулы тигезлекне билгеләсә (мәсәлән, һәркемнең [[керем]]е бертигез булуы). “1” гә тиң булган Джини коэффициенты (яки 100%) саннар арасындагы максималь тигезсезлекне күрсәтә (мәсәлән, барлык керем бер кешенең кулында булуы).<ref name="US Census Bureau">{{cite web|title=Current Population Survey (CPS) - Definitions and Explanations|url=http://www.census.gov/population/www/cps/cpsdef.html|publisher=US Census Bureau}}</ref> Күрсәткеч [[социология]], [[икътисад]], [[сәламәтлек]], [[экология]], [[химия]], [[проектирование]] һәм [[авыл хуҗалыгы]] кебек төрле өлкәләрендәге тигезсезлекләр белән бәйле фәнни эзләнүләрдә кулланыла.<ref>{{cite journal |last=Sadras |first=V. O. |last2=Bongiovanni |first2=R. |year=2004 |title=Use of Lorenz curves and Gini coefficients to assess yield inequality within paddocks |journal=Field Crops Research |volume=90 |issue=2–3 |pages=303–310 |doi=10.1016/j.fcr.2004.04.003 }}</ref> Халыкара дәрәҗәдә керем яки муллык тигезсезлеген билгеләү өчен кабул ителгән күрсәткеч дип исәпләнелә.<ref>Gini, C. (1936) On the Measure of Concentration with Special Reference to Income and Statistics, Colorado College Publication, General Series No. 208, 73-79.</ref> Дөнья буенча, [[керем]] өчен Джини коэффициентлары күрсәткечләре якынча 0,23 (Швеция) белән 0,70 (Намибия) киңлегендә таралган, ләкин бар илләре өчен исәпләнмәгән. == Керем бүленешләренең Джини коэффициенты == {{seealso|Илләрнең керем тигезсезлеге буенча исемлеге}} Югары үсештәге Европа илләре һәм [[Канада]]ның Джини индекслары 0,24 һәм 0,36 арасында булганда, АКШ һәм Мексиканың Джини индекслары 0,40 дан югарырак, indicating that the [[АКШ]]ның (АКШ җанисәп бюросы мәгълүматлары буенча<ref>{{cite web |url= http://www.census.gov/hhes/www/income/histinc/h04.html |title= Gini Ratios for Households, by Race and Hispanic Origin of Householder: 1967 to 2007 |work= Historical Income Tables - Households |publisher= [[United States Census Bureau]] |accessdate= 2012-07-13 |archivedate= 2013-10-08 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20131008010601/http://www.census.gov/hhes/www/income/histinc/h04.html }}</ref><ref> {{cite web |url= http://www.census.gov/prod/2009pubs/p60-236.pdf |title= Table 3. Income Distribution Measures Using Money Income and Equivalence-Adjusted Income: 2007 and 2008 |page = 17 |work= Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2008 |publisher= [[United States Census Bureau]] }}</ref><ref> {{cite web |url= http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/income_wealth/cb10-144.html |title= Income, Poverty and Health Insurance Coverage in the United States: 2009 |work= Newsroom |publisher= [[United States Census Bureau]] }}</ref>) һәм [[Мексика]]да тигезсезлек югарырак булуын күрсәтә. Төрле тарафлар Дөньядагы уртача Джини индексның 0,56-0,66 арасында булуы билгеләүләре мәгълүм.<ref>{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/INTDECINEQ/Resources/PSBSutcliffe.pdf |title=Postscript to the article ‘World inequality and globalization’ (Oxford Review of Economic Policy, Spring 2004) |author=Bob Sutcliffe |month=April |year=2007 |accessdate=2007-12-13 |postscript=}}</ref> [[Файл:Gini since WWII.svg|thumb|center|720px|alt=Төрле илләрнең Джини индексы үзгәрешләре динамикасы үрнәкләре.]] === Төрле еллардагы АКШның Джини индекслары === АКШ җанисәп бюросы бастырган төрле периодлары өчен саналган Джини индекслары:<ref> {{cite web |url= http://www.census.gov/hhes/www/income/histinc/h04.html |title= Gini Ratios for Households, by Race and Hispanic Origin of Householder: 1967 to 2007 |work= Historical Income Tables - Households |publisher= [[United States Census Bureau]] }}</ref><ref> {{cite web |url= http://www.census.gov/prod/2009pubs/p60-236.pdf |title= Table 3. Income Distribution Measures Using Money Income and Equivalence-Adjusted Income: 2007 and 2008 |page = 17 |work= Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2008 |publisher= [[United States Census Bureau]] }}</ref><ref> {{cite web |url= http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/income_wealth/cb10-144.html |title= Income, Poverty and Health Insurance Coverage in the United States: 2009 |work= Newsroom |publisher= [[United States Census Bureau]] }}</ref> * 1929: 45.0 (фаразланган) * 1947: 37.6 (фаразланган) * 1967: 39.7 (беренче тапкыр бастырылган) * 1968: 38.6 (иң түбән күрсәткече) * 1970: 39.4 * 1980: 40.3 * 1990: 42.8 * 2000: 46.2 * 2005: 46.9 * 2006: 47.0 (иң югары күрсәткече) * 2007: 46.3 * 2008: 46.69 * 2009: 46.8 == Шулай ук карагыз == {{Портал|Икътисад}} * [[Илләрнең байлык бүленеше буенча исемлеге]] * [[Сатып алу мөмкинчелеге паритеты]] (САМП) * Джини коэффициенты * [[Кеше потенциалы үсеше индексы]] (КПҮИ) * [[Бәхетле планета индексы]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр|30em}} == Әдәбият == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book | author=Amiel, Y.; Cowell, F.A. | year=1999 | title=Thinking about Inequality | publisher=Cambridge | isbn=0-521-46696-2}} * {{Cite book | first=Sudhir | last=Anand | year=1983 | title=Inequality and Poverty in Malaysia | url=https://archive.org/details/inequalitypovert0000anan | publisher=Oxford University Press | location=New York | isbn=0-19-520153-1}} * {{Cite journal | author=Brown, Malcolm | title=Using Gini-Style Indices to Evaluate the Spatial Patterns of Health Practitioners: Theoretical Considerations and an Application Based on Alberta Data | url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_1994-05_38_9/page/1243 | journal=Social Science Medicine | year=1994 | volume=38 | pages=1243–1256 | doi=10.1016/0277-9536(94)90189-9 | pmid=8016689 | issue=9}} * {{Cite book | first=S. R. | last=Chakravarty | year=1990 | title=Ethical Social Index Numbers | url=https://archive.org/details/ethicalsocialind0000chak | publisher=Springer-Verlag | location=New York | isbn=0-387-52274-3 }} * {{Cite book | first=Angus | last=Deaton | year=1997 | title=Analysis of Household Surveys | publisher=Johns Hopkins University Press | location=Baltimore MD | isbn=0-585-23787-5 }} * {{Cite journal | author=Dixon, PM, Weiner J., Mitchell-Olds T, Woodley R. | title=Bootstrapping the Gini coefficient of inequality | url=https://archive.org/details/sim_ecology_1987-10_68_5/page/1548 | journal=Ecology | year=1987 | volume=68 | pages=1548–1551 | doi=10.2307/1939238 | jstor=1939238 | issue=5 | publisher=Ecological Society of America}} * {{Cite journal | author=Dorfman, Robert | title=A Formula for the Gini Coefficient | journal=The Review of Economics and Statistics | year=1979 | volume=61 | pages=146–149 | doi=10.2307/1924845 | jstor=1924845 | issue=1 | publisher=The MIT Press}} * {{Cite book | first=Glenn | last=Firebaugh | year=2003 | title=The New Geography of Global Income Inequality | url=https://archive.org/details/newgeographyofgl0000fire | publisher=Harvard University Press | location=Cambridge MA | isbn=0-674-01067-1 }} * {{Cite journal | author=Gastwirth, Joseph L. | title=The Estimation of the Lorenz Curve and Gini Index | journal=The Review of Economics and Statistics | year=1972 | volume=54 | pages=306–316 | doi=10.2307/1937992 | jstor=1937992 | issue=3 | publisher=The MIT Press}} * {{Cite journal | author=Giles, David | title=Calculating a Standard Error for the Gini Coefficient: Some Further Results | url=https://archive.org/details/sim_oxford-bulletin-of-economics-and-statistics_2004-07_66_3/page/425 | journal=Oxford Bulletin of Economics and Statistics | year=2004 | volume=66 | issue=3 | pages=425–433 | doi=10.1111/j.1468-0084.2004.00086.x }} * Gini, Corrado (1912). "Variabilità e mutabilità" Reprinted in Memorie di metodologica statistica (Ed. Pizetti E, Salvemini, T). Rome: Libreria Eredi Virgilio Veschi (1955). * {{Cite journal | author=Gini, Corrado | title=Measurement of Inequality of Incomes | url=https://archive.org/details/sim_economic-journal_1921-03_31_121/page/124 | journal=The Economic Journal | year=1921 | volume=31 | pages=124–126 | doi=10.2307/2223319 | jstor=2223319 | issue=121 | publisher=Blackwell Publishing}} * Giorgi, G. M. (1990). A bibliographic portrait of the Gini ratio, ''Metron'', 48, 183-231. * {{Cite journal | author=Karagiannis, E. and Kovacevic, M. | title=A Method to Calculate the Jackknife Variance Estimator for the Gini Coefficient | url=https://archive.org/details/sim_oxford-bulletin-of-economics-and-statistics_2000-02_62_1/page/119 | journal=Oxford Bulletin of Economics and Statistics | year=2000 | volume=62 | pages=119–122 | doi=10.1111/1468-0084.00163}} * {{Cite journal | author=Mills, Jeffrey A.; Zandvakili, Sourushe | title=Statistical Inference via Bootstrapping for Measures of Inequality | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-econometrics_march-april-1997_12_2/page/133 | journal=Journal of Applied Econometrics | year=1997 | volume=12 | issue=2 | pages=133–150 | doi=10.1002/(SICI)1099-1255(199703)12:2<133::AID-JAE433>3.0.CO;2-H}} * {{Cite journal | author=Modarres, Reza and Gastwirth, Joseph L. | title=A Cautionary Note on Estimating the Standard Error of the Gini Index of Inequality | url=https://archive.org/details/sim_oxford-bulletin-of-economics-and-statistics_2006-06_68_3/page/385 | journal=Oxford Bulletin of Economics and Statistics | year=2006 | volume=68 | issue=3 | pages=385–390 | doi=10.1111/j.1468-0084.2006.00167.x}} * {{Cite journal | author=Morgan, James | title=The Anatomy of Income Distribution | journal=The Review of Economics and Statistics | year=1962 | volume=44 | pages=270–283 | doi=10.2307/1926398 | jstor=1926398 | issue=3 | publisher=The MIT Press }} * {{Cite journal | author=Ogwang, Tomson | title=A Convenient Method of Computing the Gini Index and its Standard Error | url=https://archive.org/details/sim_oxford-bulletin-of-economics-and-statistics_2000-02_62_1/page/123 | journal=Oxford Bulletin of Economics and Statistics | year=2000 | volume=62 | pages=123–129 | doi=10.1111/1468-0084.00164 }} * {{Cite journal | author=Ogwang, Tomson | title=Calculating a Standard Error for the Gini Coefficient: Some Further Results: Reply | url=https://archive.org/details/sim_oxford-bulletin-of-economics-and-statistics_2004-07_66_3/page/435 | journal=Oxford Bulletin of Economics and Statistics | year=2004 | volume=66 | issue=3 | pages=435–437 | doi=10.1111/j.1468-0084.2004.00087.x}} * {{Cite journal | author=Xu, Kuan | title=How Has the Literature on Gini's Index Evolved in the Past 80 Years? | publisher=Department of Economics, Dalhousie University |date = January 2004| version= | url=http://economics.dal.ca/RePEc/dal/wparch/howgini.pdf | accessdate=2006-06-01 }} The Chinese version of this paper appears in {{cite journal | author=Xu, Kuan | title=How Has the Literature on Gini's Index Evolved in the Past 80 Years? | journal = China Economic Quarterly | year=2003 | volume=2 | pages=757–778 }} * {{Cite journal | author=Yitzhaki, S. | title=Calculating Jackknife Variance Estimators for Parameters of the Gini Method| url=https://archive.org/details/sim_journal-of-business-economic-statistics_1991-04_9_2/page/235 | journal=Journal of Business and Economic Statistics | year=1991 | volume=9 | pages=235–239 | doi=10.2307/1391792 | jstor=1391792 | issue=2 | publisher=American Statistical Association}} {{Refend}} == Сылтамалар == * Deutsche Bundesbank: [http://www.bundesbank.de/download/bankenaufsicht/dkp/200503dkp_b.pdf Do banks diversify loan portfolios?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218111312/http://www.bundesbank.de/download/bankenaufsicht/dkp/200503dkp_b.pdf |date=2008-12-18 }}, 2005 (on using e.g. the Gini coefficient for risk evaluation of loan portfolios) * [https://web.archive.org/web/20080517072939/http://www.forbes.com/billionaires/free_forbes/2003/0317/098.html Forbes Article, In praise of inequality] * [http://www.theresearchkitchen.com/blog/archives/219 Measuring Software Project Risk With The Gini Coefficient] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809082021/http://www.theresearchkitchen.com/blog/archives/219 |date=2010-08-09 }}, an application of the Gini coefficient to software * [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/EXTPA/0,,contentMDK:20238991~menuPK:492138~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:430367,00.html The World Bank: Measuring Inequality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622034007/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/EXTPA/0,,contentMDK:20238991%7EmenuPK:492138%7EpagePK:148956%7EpiPK:216618%7EtheSitePK:430367,00.html |date=2013-06-22 }} * [http://utip.gov.utexas.edu/tutorials/theo_basic_ineq_measures.doc Travis Hale, University of Texas Inequality Project:The Theoretical Basics of Popular Inequality Measures], online computation of examples: [http://www.poorcity.richcity.org/calculator/?quantiles=7,*18000|10,*22000|280,*25000|15,*35000|15,*40000|50,*60000|10,*75000|6,*80000|4,*120000|2,*200000|1,1000000 1A], [http://www.poorcity.richcity.org/calculator/?quantiles=12,*15000|25,*20000|1000,*30000|35,*35000|100,*45000|80,*50000|10,*60000|25,*80000|8,*175000|4,*250000|1,5000000 1B] * [http://image.guardian.co.uk/sys-files/Guardian/documents/2009/03/13/inequality.pdf Article from The Guardian analysing inequality in the UK 1974 - 2006] * [http://www.wider.unu.edu/research/Database/en_GB/database/ World Income Inequality Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313002049/http://www.wider.unu.edu/research/Database/en_GB/database/ |date=2011-03-13 }} * [http://www.oecd.org/document/53/0,3343,en_2649_33933_41460917_1_1_1_1,00.html Income Distribution and Poverty in OECD Countries] * Software: ** [http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/loadFile.do?objectId=19968 A Matlab Inequality Package] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004090028/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/loadFile.do?objectId=19968 |date=2008-10-04 }}, including code for computing Gini, Atkinson, Theil indexes and for plotting the Lorenz Curve. Many examples are available. ** [http://www.wessa.net/co.wasp Free Online Calculator]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716203101/http://www.wessa.net/co.wasp |date=2012-07-16 }} computes the Gini Coefficient, plots the Lorenz curve, and computes many other measures of concentration for any dataset ** Free Calculator: [http://www.poorcity.richcity.org/calculator.htm Online] and [http://luaforge.net/project/showfiles.php?group_id=49 downloadable scripts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041012085224/http://luaforge.net/project/showfiles.php?group_id=49 |date=2004-10-12 }} ([[Python (programming language)|Python]] and [[Lua programming language|Lua]]) for Atkinson, Gini, and Hoover inequalities ** Users of the [http://www.r-project.org/ R] data analysis software can install the "[http://cran.r-project.org/web/packages/ineq/index.html ineq]" package which allows for computation of a variety of inequality indices including Gini, Atkinson, Theil. ** LORENZ 3.0 is a [[Mathematica]] notebook available from [http://pure.au.dk/portal/en/cfd@dmu.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130311205457/http://pure.au.dk/portal/en/cfd@dmu.dk |date=2013-03-11 }} which draws sample Lorenz curves and calculates Gini coefficients and [[Lorenz asymmetry coefficient]]s from data in an Excel sheet [http://www.dmu.dk/fileadmin/Resources/DMU/Om%20DMU/TERI/cfd/Lorenz_for_download_2.zip Lorenz_for_download_2.zip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726112902/http://www.dmu.dk/fileadmin/Resources/DMU/Om%20DMU/TERI/cfd/Lorenz_for_download_2.zip |date=2011-07-26 }}. {{Use dmy dates|date=December 2010}} <!----> [[Төркем:Демографик икътисад]] [[Төркем:Икътисади күрсәткечләр]] [[Төркем:Икътисады тигезсезлек]] [[Төркем:Керем бүленеше]] [[Төркем:Иҗтимагый икътисад фәне]] [[Төркем:Җәмгыяви ярдәм икътисады]] [[Төркем:Байлык бүленеше]] spxbvhoqjct148ldcr11v5o8owdyy6z 0 55552 6037886 4139297 2026-09-22T03:24:32Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037886 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Икенчел тел'''<ref>{{Citation |title=Ялкын.ru/Ике милләтнең уртак теле:"Инглиз телен җир йөзендәге 400 миллион кеше туган теле дип таный. Ә калган бер миллиарды икенчел тел итеп өйрәнә.", 23.05.2012, 21.11.2012 тикшерелде |url=http://www.yalkyn.ru/ru/2012-05-04-05-41-08/item/290-ike-mill%D3%99tne%D2%A3-urtak-tele |access-date=2021-08-16 |archive-date=2015-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015020959/http://www.yalkyn.ru/ru/2012-05-04-05-41-08/item/290-ike-mill%D3%99tne%D2%A3-urtak-tele |dead-url=yes }}</ref> яки '''L2''' — [[кеше]]нең "[[туган тел|туган]]" (ягъни ''беренчел'', L1) телне өйрәнелгәннән соң [[:en:language acquisition|үзләштерелгән телне (ингл.)]] билгеләү өчен кулланган термин. Кайбер еш [[:en:International auxiliary language|ярдәмчел тел (ингл.)]] дип аталган теллә гадәттә икенчел тел, яки [[лингва франка]] буларак кулланалар. Кулланылышта шулай ук икенчел тел төшенчәсе эченә кергән яки үзенә алган башка терминнар да туры килә: * '''[[Икенчел тел#Яшь|туган телгә якын дәрәҗәсендә үзләштерелгән тел]]''' (''инг.'' near-native like) һәм * '''[[лингва-франка|функциональ тел]]''' — ''кешенең тормышның һәр очракларында кулланып үз теләкләрен яки кирәкләрен канәгәтьләндерә алу, галәмдә очраган барлык феноменнарын төгәл аңлату, кирәк булган барлык мәгълүматны таба һәм аңлый алу өчен куллана ала алган тел''<ref>[http://1997-2011.tatarstan.ru/?DNSID=04c2aa94fc17be45c2e367b763c9804a&node_id=1729&full=1841 Наиль Туктамышев:"Татарстанда дәүләт теле булып ике тел - татар һәм рус телләре санала. Шуннан чыгып без татар теленең нәкъ менә функциональ тел дәрәҗәсен алуы өчен көрәшәбез.", "Татар-информ" МА, 2007 елның 14 ноябре, 21.11.2012 тикшерелде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305042645/http://1997-2011.tatarstan.ru/?DNSID=04c2aa94fc17be45c2e367b763c9804a&node_id=1729&full=1841 |date=2016-03-05 }},</ref><ref>[http://belem.ru/tatar-tele/vuz-rus/82____.html Belem.ru/Дәүләт хезмәтендә тел сәясәте:"Татар ханлыкларының рәсми теле XV-XVI гасырларда рус-татар мөнәсәбәтләрендә функциональ тел буларак кулланыла.", 21.11.2012 тикшерелде]</ref>), үзенә L1 һәм L2 теленең өлешен ала. ==Яшь== <ref>{{cite journal|last=Pratt|first=Mary|title=Arts of the Contact Zone|journal=Profession|year=1991|pages=33–40|accessdate=8. Aug. 2011}}</ref><ref>{{cite journal|last=Beerten|first=Roeland|coauthors=Billiet, Jaak, Bart Maddens|title=National Identity and Attitude Toward Foreigners in a Multinational State: A Replication|journal=International Society of Political Psychology|year=2003|volume=24|series=2|accessdate=8.10.2011}}</ref><ref>{{cite journal|last=Jacob|first=Brian|title=Defining Culture in a Multicultural Environment: An Ethnography of Heritage High School|journal=American Journal of Education|year=1995|month=Aug.|volume=103|series=4|pages=339–376}}</ref><ref>{{cite journal|last=Scarcella|first=Robin|coauthors=Krashen, Stephen D., Michael A. Long|title=Age, Rate and Eventual Attainment in Second Language Acquisition|url=https://archive.org/details/sim_tesol-quarterly_1979-12_13_4/page/573|journal=TESOL Quarterly|year=1979|month=Dec|volume=13|issue=4|pages=573–582|accessdate=7. Oct 2011}}</ref> Кайбер галимнәр хәбәр иткән эзләнүләр нәтиҗәләре беренчел (L1) һәм икенчел (L2) телләр арасындагы төп аерма – кешенең бу телне өйрәнгән яше белән билгеләнә. Мәсәлән, [[лингвистика|лингвист]] [[:en:Eric Lenneberg|Эрик Линнеберг (ингл.)]] used ''икенчел тел'' терминын кешенең [[балигъ]]лык яшеннән соң [[:en:language acquisition|өйрәнелгән яки куллана башлаган тел (ингл.)]]не билгеләү өчен кулланган. Гадәттә кешеләр үзләренең икенчел телләрендә беренчел телендәге кебек иркен куллану һәм аңлау дәрәҗәсенә ирешә алмыйлар. Шундый карашлар [[:en:critical period hypothesis|критик период гипотезасына (ингл.)]] бәйләнгән дип санала. ''Хылтенстам'' фамилиялы галим үзенең 1992 елда эзләнүләрнең нигезендә бастырылган мәкаләсендә ''“Телне '''[[туган тел]] дәрәҗәсендә''' (L1) яки '''туган телгә якын дәрәҗәсендә''' (L1.X?) үзләштерә алу арасындагы аермасын 6-8 яшь чигенә туры килгән бер мизгелнең билгеләве күренә. Аеруча, тел белән беренче очрашу вакыты тел кулланылышның ешлылыгы һәм интенсивлыгы белән бәйле булуына ишарә итә ала”'' (Hyltenstam, 1992, 364 бит) дип хәбәр итте, ягъни якынча бу яшьтән соң телне ''туган тел дәрәҗәсендә'' өйрәнү өчен мөмкинчелек тәрәзәсе ябыла дигән фикер. Соңрак Абрахамссон белән бергә бастырылган фәнни эшендә (Hyltenstam & Abrahamsson, 2003), бу лингвистик мөмкинчелек тәрәзәләрнең яшькә турыдан туры бәйләнеше булмасада, ''балачактан соң телне "туган телгә якын дәрәҗәсендә" өйрәнү өчен еллар үтү белән күбрәк көч кертергә кирәклеген'' күрсәттеләр. Шул ук арада, якынча шул ук югарыда билгеләнгән яшьтән соң L2'не өйрәнүчеләр телне ''туган телгә якын дәрәҗәсенә'' ирешә алсалар да, алар бу телдә ни кадәр әз хата ясасалар да, аларны телне L1 дәрәҗәсендәге белгән төркеменнән аера алу мөмкин. <!--As we are learning more and more about the brain, there is a hypothesis that when a child is going through puberty, that is the time that accents ''start''. Before a child goes through puberty, the chemical processes in the brain are more geared towards language and social communication. Whereas after puberty, the ability for learning a language without an accent has been rerouted to function in another area of the brain—most likely in the frontal lobe area promoting cognitive functions, or in the neural system of hormone allocated for reproduction and sexual organ growth. As far as the relationship between age and eventual attainment in SLA is concerned, Krashen, Long, and Scarcella, say that people who encounter foreign language in early age, begin natural exposure to second languages and obtain better proficiency than those who learn the second language as an adult. However, when it comes to the relationship between age and rate [[Second-language acquisition|SLA]], “Adults proceed through early stages of syntactic and morphological development faster than children (where time and exposure are held constant) ” ( [[Stephen Krashen|Krashen]], Long, Scarcella 573). Also, “older children acquire faster than younger children do (again, in early stages of morphological and syntactic development where time and exposure are held constant) ” (573). In other words, adults and older children are fast learners when it comes to the initial stage of foreign language education. As for the fluency, it is better to do foreign language education in early age, but being exposed to foreign language since early age causes one a “weak identification” (Billiet, Maddens and Beerten 241). Such issue leads to a “double sense of national belonging,” that makes one not sure of where he or she belongs to because according to Brian A. Jacob, multicultural education impacts on student’s “relations, attitudes, and behaviors” (Jacob 364). And as children learn more and more foreign language, children start to adapt, and gets absorbed into the foreign culture that they “undertake to describe themselves in ways that engage with representations other have made” (Pratt 35). Due to such factors, learning foreign language in early age may incur one’s perspective of his or her native country.--> ==L2 һәм L1 арасындагы охшашлыклар һәм аермалар== ===Тизлек=== Икенчел телне өйрәнү күпчелек көшеләр өчен гомер буе дәвам иткән процесс була ала. Тотрыклы көч түгүгә карамастан, икенчел телне өйрәнүчеләр аңарда беркайчан да тулысынча туган тел дәрәҗәсендә белүчеләргә охшаш дәрәҗәгә ирешә алмасалар да, практика белән юрагы дәрәҗәдә иркен белүгә ирешә алуга мөмкинлек саклана. 5 яшкә җиткән балалар, [[сүзлек байлыгы]]ннан һәм кайбер [[Грамматика|грамматик]] структуралардан тыш, үз беренчел телне югары дәрәҗәдә үзләштергән дип санала ала. ===Хаталарны төзәтү=== <!--Error correction does not seem to have a ''direct'' influence on learning a second language. Instruction may affect the ''rate'' of learning, but the ''stages'' remain the same. Adolescents and adults who ''know the rule'' are faster than those who do not. In the first language, children do not respond to systematic correction. Furthermore, children who have limited input still acquire the first language. In the learning of a second language the correction of errors remains a controversial topic with many differing schools of thought. Throughout the last century much advancement has been made in research on the correction of students’ errors. In the 1950s and 60s the viewpoint of the day was that all errors must be corrected at all costs. Little thought went to students’ feelings or self-esteem in regards to this constant correction (Russell, 2009). In the 1970s Dulay and Burt’s studies showed that learners acquire grammar forms and structures in a pre-determined, inalterable order, and that teaching or correcting styles would not change this (Russell, 2009). In this same decade Terrell (1977) did studies that showed that there were more factors to be considered in the classroom than the cognitive processing of the students (Russell, 2009). He contested that the affective side of students and their self-esteem were equally important to the teaching process (Russell, 2009). A few years later in the 1980s, the strict grammar and corrective approach of the 1950s became obsolete. Researchers asserted that correction was often unnecessary and that instead of furthering students’ learning it was hindering them (Russell, 2009). The main concern at this time was relieving student stress and creating a warm environment for them. Stephen Krashen was a big proponent in this hands-off approach to error correction (Russell, 2009). The 1990s brought back the familiar idea that explicit grammar instruction and error correction was indeed useful for the SLA process. At this time, more research started to be undertaken to determine exactly which kinds of corrections are the most useful for students. In 1998, Lyster concluded that “recasts” (when the teacher repeats a student’s incorrect utterance with the correct version) are not always the most useful because students do not notice the correction (Russell, 2009). His studies in 2002 showed that students learn better when teachers help the student recognize and correct his own error (Russell, 2009). Mackey, Gas and McDonough had similar findings in 2000 and attributed the success of this method to the student’s active participation in the corrective process (Russell, 2009).--> ===Белү тирәнлеге=== <!--Learners in the first or second language have knowledge that goes beyond the input they received, in other words, the whole is greater than the parts. Learners of a language are able to construct correct utterances (e.g. phrases, sentences, and questions) that they have never seen or heard before.--> ===Уңышлар=== <!--Success in language learning can be measured in two ways: likelihood and quality. First language learners ''will'' be successful in both measurements. It is inevitable that all first language learners will learn a first language and with few exceptions, they will be fully successful. For second language learners, success is not guaranteed. For one, learners may become fossilized or ''stuck'' as it were with ungrammatical items. (Fossilization occurs when language errors become a permanent feature. See Canale & Swain (1980), Johnson (1992), Selinker (1972), and Selinker and Lamendella (1978).) The difference between learners may be significant. Finally, as noted elsewhere, L2 learners rarely achieve complete ''native-like'' control of the second language. {|class="wikitable" |+Similarities and differences between L2 and L1 !!!L2!!L1 |- !speed |NA||acquisition is rapid |- !stages |systematic stages of development||systematic stages of development |- !error correction |not ''directly'' influential||not involved |- !depth of knowledge |beyond the level of input||beyond the level of input |- !success (1) |not inevitable (possible ''fossilization''*)||inevitable |- !success (2) ||rarely fully successful||successful |} Being successful in learning a second can seem like a daunting task. Research has been done to look into why some students are more successful than others. Stern (1975), Rubin (1975) and Reiss (1985) are just a few of the researchers who have dedicated time to this subject. They have worked to determine what qualities make a “good language learner” (Mollica, Neussel, 1997). Some of their common findings are that a good language learner uses positive learning strategies, is an active learner who is constantly searching for meaning. Also good language learner demonstrates a willingness to practice and use the language in real communication. He also monitors himself and his learning, has a strong drive to communicate, and has a good ear and good listening skills (Mollica, Neussel, 1997).--> ==Икенчел телне өйрәнү теорияләре== {{main|:en:Theories of second-language acquisition|:en:Second-language acquisition}} [[Image:Spanish orthography.jpg|300px|right|thumb|[[Blackboard]] used in [[Class (education)|class]] at [[Harvard University|Harvard]] shows [[student]]s' efforts at placing the [[Diaeresis (diacritic)|diaeresis]] and [[acute accent]] [[diacritic]]s used in [[Spanish orthography]].]] <!-- The distinction between '''acquiring''' and '''learning''' was made by [[Stephen Krashen]] (1982) as part of his [[Monitor Theory]]. According to Krashen, the ''acquisition'' of a language is a '''natural''' process; whereas ''learning'' a language is a '''conscious''' one. In the former, the student needs to partake in natural communicative situations. In the latter, error correction is present, as is the study of grammatical rules isolated from natural language. Not all educators in second language agree to this distinction; however, the study of how a second language is ''learned/acquired'' is referred to as ''second-language acquisition'' (SLA). Research in SLA ''focuses on the developing knowledge and use of a language by children and adults who already know at least one other language... [and] a knowledge of second-language acquisition may help educational policy makers set more realistic goals for programmes for both foreign language courses and the learning of the majority language by minority language children and adults'' (Spada & Lightbown, p.&nbsp;115). SLA has been influenced by both linguistic and [[psychology|psychological]] theories. One of the dominant linguistic theories hypothesizes that a ''device'' or ''module'' of sorts in the brain contains innate knowledge. Many psychological theories, on the other hand, hypothesize that [[Cognition#Cognition as social process|cognitive mechanisms]], responsible for much of human learning, process language. Other dominant theories and points of research include 2nd language acquisition studies (which examine if L1 findings can be transferred to L2 learning), verbal behaviour (the view that constructed linguistic stimuli can create a desired speech response), morpheme studies, behaviourism, error analysis, stages and order of acquisition, structuralism (approach that looks at how the basic units of language relate to each other according to their common characteristics), 1st language acquisition studies, contrastive analysis (approach where languages were examined in terms of differences and similarities) and inter-language (which describes L2 learners’ language as a rule-governed, dynamic system) (Mitchell, Myles, 2004). These theories have all had an impact on second-language teaching and pedagogy. There are many different methods of second-language teaching, many of which stem directly from a particular theory. Common methods are the [[grammar-translation method]], the [[Direct method (education)|direct method]], the [[audio-lingual method]] (clearly influenced by audio-lingual research and the behaviourist approach), the [[Silent Way]], [[Suggestopedia]], [[community language learning]], the [[Total Physical Response method]], and the [[communicative approach]] (highly influenced by Krashen’s theories) (Doggett, 1994). Some of these approaches are more popular than others, and are viewed to be more effective. Most language teachers do not use one singular style, but will use a mix in their teaching. This provides a more balanced approach to teaching and helps students of a variety of learning styles succeed.--> ==Чит тел/Чит ил теле== <!--[[Image:Ldl-wortschatz.jpg|thumb|250px|A [[German people|German]] student learning [[French language|French]]]] In pedagogy and [[sociolinguistics]], a distinction is often made between 'second language' and [[foreign language]], the latter being learned for use in an area where that language is not generally spoken. Arguably, [[English language|English]] in countries such as [[India]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]], the [[Philippines]], the [[Scandinavia]]n countries and the [[Netherlands]] can be considered a second language for many of its speakers, because they learn it young, speak it fluently, and use it regularly; indeed in southern Asia it is the official language of the courts, government and business. The same can be said for [[French language|French]] in the [[Arab Maghreb Union]], except for [[Libya]], although—as with English in the Scandinavian countries and the Netherlands—French is nominally not an official language in any of these [[Arab world|Arabic-speaking countries]]. In practice, French is widely used in a variety of contexts in these countries, and public signs are normally printed in both Arabic and French. A similar phenomenon exists in the [[post-Soviet states]] such as [[Ukraine]], [[Uzbekistan]], [[Kyrgyzstan]] and [[Kazakhstan]], [[Russian language|Russian]] can be considered a second language, and there are large [[Russophone]] communities there. In [[China]] (with the exception perhaps of [[Hong Kong]]), however, English must be considered a foreign language due to the lack of a number of characteristics, such as historical links, media, opportunities for use, similar vocabulary, and common script. French would be considered a foreign language in [[Romania]], and [[Moldova]] as well. This is despite [[Romanian language|Romanian]] and [[French language|French]] being [[Romance languages]] (unlike [[Chinese language|Chinese]] and [[English language|English]], which come from two different language families). This is also despite Romania and Moldova being the only two countries in the world where Romanian is an official language at the federal level, Romania's historical links to [[France]], and both Romanian-speaking countries' membership in the Francophonie. George H. J. Weber, a Swiss businessman and independent scholar, founder of the Andaman Association and creator of the encyclopedic andaman.org Web site, made a report in December 1997 about the number of secondary speakers of the world's leading languages.<ref>[http://faculty.ignatius.edu/turner/languages.htm The World's Most Widely Spoken Languages] (reference for entire table)</ref><ref>[http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm The World's 10 most influential Languages] (reference for entire table)</ref> Weber used the Fischer Weltalmanach of 1986 as his only source<ref>Fig 6. [number of secondary speakers] is based on a table given in the Fischer Weltalamanach {{sic}} 1986, p. 910. [http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm Full article]</ref>] for the L2-speakers data, in preparing the data in the next table. These numbers should be compared with those referred to by [http://www.ethnologue.com/ Ethnologue], an authoritative site in the linguistics field, however, the data for English as L2 has not been yet reported by Ethnologue. {| class="wikitable" ! Language || Weltalmanach 1986 || Ethnologue.com |- |1. [[French language|French]] || 190 million || 50 million |- |2. [[English language|English]] || 150 million || N/A |- |3. [[Russian language|Russian]] || 125 million || 110 million |- |4. [[Portuguese language|Portuguese]] || 28 million || 15 million |- |5. [[Arabic language|Arabic]] || 21 million || 246 million |- |6. [[Mandarin language|Mandarin]] || 20 million || 178 million |- |7. [[Spanish language|Spanish]] || 20 million || 60 million |- |8. [[German language|German]] || 9 million || 28 million |- |9. [[Japanese language|Japanese]] || 8 million || 1 million |} --> == Шулай ук карагыз == {{Портал|Тел}} <!--*[[Foreign language writing aid]] *[[Foreign language reading aid]] *[[Computer-assisted language learning]] *[[Diglossia]]--> *[[:en:Language education|Тел өйрәнү (ингл.)]] * [[Мирас теле]] ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Өстәмә чыганаклар== *[http://www.jstor.org/stable/3792350 Billiet, Jaak, Bart Maddens, and Roeland Beerten. "National Identity and Attitude Toward Foreigners in a Multinational State: A Replication". Vol. 24. International Society of Political Psychology, 2003. Ser. 2. 8 Oct. 2011] *[http://www.jstor.org/stable/1085750 Brian A. Jacob. "Defining Culture in a Multicultural Environment: An Ethnography of Heritage High School". ''American Journal of Education'', Vol. 103, No. 4 (Aug., 1995) 339-376. University of Chicago Press] *Doggett, G. (1994). "Eight Approaches to Language Teaching". ''Mosaic'', 27 (2), 8-12. *[http://www.jstor.org/stable/3586451 Krashen, Stephen D., Michael A. Long and Robin C. Scarcella. “Age, Rate and Eventual Attainment in Second Language Acquisition”. ''TESOL Quarterly'', Vol. 13, No. 4 (Dec., 1979), pp. 573-582. 7 Oct 2011] *Mitchell, R and Myles, F. (2004) ''Second Language Learning Theories'', 2nd edition. London: Arnold; New York, distributed by Oxford University Press (chapter 2) *Mollica, A. and Neussel, F. (1997). "The good language learner and the good language teacher: A review of the literature and classroom applications". ''Mosaic'', 4 (3), 1-16. *[http://www.jstor.org/stable/2595469 Pratt, Mary Louise. "Arts of the Contact Zone." Profession. Modern Language Association, 1991, 33-40.] Retrieved 8 Aug. 2011. *Russell, V. (2009). "Corrective feedback, over a decade of research since Lyster and Ranta (1997): Where do we stand today?" ''Electronic Journal of Foreign Language Teaching'', 6 (1), 21-31. [[Төркем:Тел]] 6xyon83q2k50f6eki0itz913385gf78 0 55888 6037738 5520057 2026-09-21T17:22:02Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037738 wikitext text/x-wiki {{Портал|Җәмгыять}} [[File:Plutchik-wheel.svg|100px|left|thumb|[[:en:Robert Plutchik|Роберт Плутчник'ның]] [[:en:Plutchik's Wheel of Emotions#Plutchik.27s wheel of emotions|хисләр тәгәрмәче (ингл.)]]]] [[File:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|thumb|upright|[[:en:Romeo and Juliet|Ромео һәм Джульетта (ингл.)]] гашыйкларның [[:en:Frank Bernard Dicksee|Франк Дикси (ингл.)]] тарафыннан [[сурәт]]ләнүе]] [[Image:Columpio Veracruz 059.jpg|thumb|right|Кардәшләрнең сөюе (борыңгы [[ацтеклар]] [[мәдәният]]е, 250–900 еллар). [[Мексика]]ның [[Веракруз]] штатындагы [[Ксалара]] шәһәрдәге [[:en:Museo de Antropología de Xalapa|Антропология музее (ингл.)]]]] [[File:Sri Lankan woman and child.jpg|thumb|[[Әби]] белән [[онык]], [[Шри-Ланка]]]] Көчле [[шәфкать]] һәм шәхси [[attachment (psychology)|бәйләнешне]] билгеләүче [[хис]]не '''сөю''' дип атыйлар.<ref name="oxford">''Oxford Illustrated American Dictionary'' (1998) + ''Merriam-Webster Collegiate Dictionary'' (2000)</ref> Сөюне куркынычлыкларга каршы тора алу һәм биологик төрнең дәвамын булдыру өчен кешеләрне бергә тотучы функциясен үтәүче исән калу инстинктның бер өлеше дип күреп була.<ref name="Fisher">Helen Fisher. ''Why we love: the nature and chemistry of romantic love''. 2004.</ref> ==Билгеләмәләр== "Сөю" сүзенең мәгънәләре бик төрле, бер-берсеннән кискен аерыла, контекстка бәйле. Татар телендә бу сүз ташыган төрле мәгънәләрне башка телләрдә төрле сүзләр белән билгеләү дә мөмкин; үрнәк буларак [[:en:Greek words for love|"сөюне" билгеләгән грек сүзләрнең (ингл.)]] күплеген китерергә була. Сөюнең нәрсә икәнен билгеләүгә тәэсир итүче [[:en:Cultural identity|мәдәни аермалар (ингл.)]] уртак билгеләмә бирүне аеруча авыр итә.<ref>{{cite journal |last=Kay |first=Paul |title=What is the Sapir–Whorf Hypothesis? |url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1984-03_86_1/page/65 |journal=American Anthropologist |series=New Series |volume=86 |issue=1 |month=March |year=1984 |pages=65–79 |doi=10.1525/aa.1984.86.1.02a00050 |last2=Kempton |first2=Willett}}</ref> ===Биологик нигез=== {{Main|:en:Biological basis of love}} [[Имезүчеләр]]гә хас булган [[ачлык]] яки [[сусау]] кебек үк, сөю хисен дә биологик моделләре аркылы ([[җенси якынлык]] теләге белән) аңлатып була.<ref name="Lewis">{{cite book | last = Lewis | first = Thomas | coauthors = Amini, F., & Lannon, R. | title = [[A General Theory of Love]] | publisher = Random House | year = 2000 |isbn=0-375-70922-3}}</ref> Сөю буенча алдынгы экспертлардан берсе булган [[:en:Helen Fisher (anthropologist)|Хелен Фишер (ингл.)]], сөю тәҗрибәсен өч өлешчә бер-берсенә кергән этапка бүлә: ''нәфес'', ''тартылу'', һәм ''бәйләнү''. '''Нәфес''' — [[җенси теләк]]не сизү; '''романтик тартылу''' партнерларның нәрсәне тартылучан дип табу, ирешергә теләгәнен билгеләү, һәм [[вакыт]]ны һәм [[көч]]не әрәм итмичә сайлауларын аңлата; '''бәйләнү''' исә йортны уртаклашу, ата-аналык/[[гаилә]] җаваплылыкларны, бер-берсен яклауны, [[кеше]]ләрдә исә [[иминлек]] һәм [[ышанычлылык]] хисләрен аңлата.<ref name="brain systems">https://web.archive.org/web/20110628051603/http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf Defining the Brain Systems of Lust, Romantic Attraction, and Attachment by Fisher et. al</ref> Бу өч романтик стилләр өчен үзенә нейротрансмиттерларны алучы аерым өч нейрон челтәр җаваплы. Һәрбер этаптааерым кылану юлы да күзәтелә.<ref name="brain systems" /> [[:en:Lust|Нәфес(ингл.)]], яки парны эзләүне билгеләүче көчле җенси теләк, гадәттән тыш югары дәрәҗәдә [[:en:testosterone|тестостерон (ингл.)]] һәм [[:en:estrogen|эстроген (ингл.)]] кебек химик матдәләрнең җитештерелүе белән бәйле. Бу эффектларның берничә атна яки айдан озаграк дәвам итү сирәк күренеш. [[:en:Interpersonal attraction|Тартылу көче (ингл.)]] — шәхесләрдә күбрәк аерыла торган махсус бер партнер белән җенси якынлык кылу теләге, саулау һәм бер-берсен тану урын алгач нәфестән үсеп чыккан романтик теләк булып тора. [[:en:neuroscience|Нейробиология (ингл.)]] [[фән]]ни өлкәсендәге соңгы эзләнүләр кешеләрнең гашыйк булулары белән [[баш мие]] [[:en:amphetamine|амфетаминнарга (ингл.)]] охшаш килеш йогынты итүче үзенә [[:en:pheromones|феромоннар (ингл.)]], [[:en:dopamine|допамин (ингл.)]], [[:en:norepinephrine|норепинефрин (ингл.)]], һәм [[:en:serotonin|серотонин (ингл.)]] химик матдәләрне алучы җыелмасын җитештерә башлый. Бу матдәләр баш миенең [[:en:pleasure center|ләззәт үзәгенә (ингл.)]] тәэсир (стимуляция) итә, шул ук арада үзенә [[:en:heart rate|йөрәк тибеше (ингл.)]] үсүе, [[:en:Anorexia (symptom)|аппетит югалту (ингл.)]], йокы югалту, һәм интенсив җанлану хисләрен алган хәлгә китерә. Эзләнүләр күрсәткәненчә, бу этап гадәттә 1,5-3 ел дәвам итә.<ref name="human">{{cite book |last=Winston |first=Robert |year=2004 |title=Human |publisher=[[Smithsonian Institution]] |isbn=0-03-093780-9}} </ref> Нәфес һәм тартылу этаплары икесе дә вакытлы дип саналу сәбәпле, озын мөддәтле мөнәсәбәтне аңлата алу өчен өченче этапның булуы кирәк. Күп еллар, хәттә дистә елла буе дәвам иткән мөнәсәбәтләрне алга сөрүче [[:en:Attachment theory|бәйләнү (ингл.)]] кешеләрдә гадәттә [[өйләнү]]/[[кияүгә чыгу]] һәм [[бала]]лар, яки уртак кызыксынулар кебек әйберләргә тирәсендә урын алган дуслыкка нигезләнә ала. Кыска мөддәтле мөнәсәбәтләргә караганда, соңгысының [[:en:oxytocin|окситоцин (ингл.)]] һәм [[:en:vasopressin|вазопрессин (ингл.)]] химик матдәләрнең югарырак концентрацияләргә күбрәк бәйле.<ref name="human"/> [[:en:Enzo Emanuele|Энцо Эмануэле (ингл.)]] һәм аның фәнни эзләнүчеләр төркеме хезмәткәрләре [[:en:nerve growth factor|нерв үсү факторы (ингл.)]] (NGF) исемле аксым молекуласы кешеләрнең гашыйк булып китү вакытында тәнендә бик югары дәрәҗәгә пәйда булса, бер ел үткәч гади дәрәҗәгә кире кайтуын ачканнар иде.<ref>{{cite journal |author=Emanuele, E. |coauthor=Polliti, P.; Bianchi, M.; Minoretti, P.; Bertona, M.; & Geroldi, D |year=2005 |title=Raised plasma nerve growth factor levels associated with early-stage romantic love |url=http://www.biopsychiatry.com/lovengf.htm |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=Sept. 05}}</ref> ==Искәрмәләр== {{Reflist|30em}} ==Чыганаклар== * Википедияның инглиз телле бүлеге ==Сылтамалар== {{тәрҗемә|en|Love}} {{тәрҗемә|ru|Любовь}} [[Төркем:Сөю| ]] [[Төркем:Хисләр]] [[Төркем:Төшенчәләр]] nw5jfnrvvogvucbqg8ntka26bga2cqt 0 93602 6037868 4117404 2026-09-22T01:28:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037868 wikitext text/x-wiki {{Электродинамика}} [[Файл:Ohm's Law with Voltage source ru.svg|thumb|200px|Ом кануны шәкеле]] [[Файл:Ohm's law triangle.PNG|thumb|200px|Ом кануны график күренештә]] '''Ом кануны''' (''tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Ом_кануны Om qanunı]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'') — физик канун, чыганакның [[Электр йөртү көче]] ([[Электр көчәнеше]]) [[Электр агымы]] һәм [[Электр каршылыгы]] арасында бәйләнешен билгели. Шушы канун Георг Ом тәҗрибәләре нәтиҗәсендә [[1826]] елда ачылган. '''Ом кануны тулы чылбыр өчен''': <math>I\! = {\varepsilon\! \over {R+r}}</math>, (2) биредә: * <math> {\varepsilon\!} </math> — [[Электр йөртү көче]], * <math>I\!</math> — [[Электр агымы]], * <math>R\!</math> — бүлемтектәге тышкы [[Электр каршылыгы]], * <math>r\!</math> — [[Электр йөртү көче]] чыганагының эчке каршылыгы. Ом канунының нәтиҗәләре: * '''''r<<R''''' очракта электр агымы чылбырның каршылыгына кире пропорциональ * '''''r>>R''''' агым тышкы каршылыгыннан бәйле булмый. Чыганак - электр агымы чыганагы булып исемләнә. Ом кануны гади күренештә: : <math> U\! = IR </math> <math>U\!</math> - [[Электр көчәнеше]] Электр йөртү көче йомык бүлемтек өчен: : <math> {\varepsilon\!} = Ir + IR = U(r) + U (R) </math> == Ом кануны дифферинциаль күренештә == : <math>\mathbf{j} = \sigma \mathbf{E}</math> биредә: * <math>\mathbf{j}</math> — электр агымы тыгызлыгы векторы, * <math>\sigma\!</math> — электр үткәрүчәнлеге, * <math>\mathbf{E}</math> — [[Электр кыры көчәнешлелеге]]. == Алмаш агым өчен Ом кануны == : <math>\mathbb{U} = \mathbb{I} \cdot Z,</math> биредә: * {{math|''U {{=}} U''₀''e''^''i''ω''t''}} — электр көчәнеше яки потенциаллар аермасы, * {{math|''I''}} — электр агымы, * {{math|''Z {{=}} Re''^−''i''δ}} — комплекс каршылык (импеданс), * {{math|''R'' {{=}} (''R_a''² + ''R_r''²)^1/2}} — тулы каршылык, * {{math|''R_r'' {{=}} ω''L'' − 1/(ω''C'')}} — реактив каршылык (индуктив һәм сыешлыклы каршылыклар аермасы), * {{math|''R_а''}} — актив (омлы) каршылык, ешлыктан бәйле булмый, * {{math|δ {{=}} − arctg (''R_r''/''R_a'')}} — көчәнеш һәм агым фазалары аермасы. Зурлыклар: : <math>U=U_0\sin(\omega t+\varphi)</math> : <math>\mathbb{U}=U_0e^{i(\omega t + \varphi)},</math> : <math>\operatorname{Im} \mathbb{U} = U. </math> == Ом кануны аңлатмасы == Классик Друде теориясе буенча: : <math>\vec j=\frac{n \cdot e_0^{2}\cdot\tau}{m} \cdot\vec E=\sigma\cdot\vec E</math> биредә: * <math>\! \sigma</math> — электр чагыштырма үткәрүчәнлеге * <math>\! n</math> — электрон тупланышы * <math>\! e_0</math> — элементар коргы * <math>\! \tau</math> — импульс буйлап тынычлану вакыты * <math>\! m</math> — электрон массасы == Моны да карагыз == * [[Электр агымы]] * [[Электр йөртү көче]] * [[Фарадей кануны]] * [[Үтә үткәрүчәнлек]] * [[Электр көчәнеше]] * [[Электр кыры көчәнешлелеге]] * [[Электр каршылыгы]] * [[Чагыштырма электр каршылыгы]] == Сылтамалар == * [http://elementy.ru/trefil/21181 Элементы. Природа науки. Закон Ома] * [http://electricalschool.info/spravochnik/electroteh/167-samyjj-glavnyjj-zakon-jelektrotekhniki.html Школа для Электрика. Все Секреты Мастерства. Самый главный закон электротехники — закон Ома] * [http://e-science.ru/physics/theory/?t=25 Закон Ома] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808125811/http://e-science.ru/physics/theory/?t=25 |date=2013-08-08 }} * [http://vt-tech.eu/ru/articles/calculators/175-ohm.html Закон Ома для участка цепи. Онлайн калькулятор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130324074637/http://vt-tech.eu/ru/articles/calculators/175-ohm.html |date=2013-03-24 }} * [http://www.toehelp.ru/theory/toe/lecture05/lecture05.html Теория/ТОЭ/Лекция № 5. Закон Ома для участка цепи с источником ЭДС.] * [http://www.avprog.narod.ru/student/ph/ph_iii_203_01.htm Закон Ома для участка цепи, статья с картинками и примерами] * [http://www.youtube.com/watch?feature=plpp&v=qSbeIInunZo Закон Ома для участка цепи (видео)] * [http://www.elektro-energetika.cz/calculations/ohm_zak.php?language=russian Онлайн калькулятор - Закон Ома] [[Төркем:Физика]] [[Төркем:Электродинамика]] [[Төркем:Электроника]] acizl0r2hte8wuub8l9xo6ofexjrgyf 0 100576 6037805 6021732 2026-09-21T21:36:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037805 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q4281441|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4281441|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4281441|lang=en}}}}, {{lang-mhr|{{Label|Q4281441|lang=mhr}}}}) — [[Йошкар-Ола]]да урнашкан [[югары уку йорты]], төбәк төрәк университеты, [[Мари Ил]]нең өч югары уку йортларыннан берсе. == Тарих == Мари дәүләт университеты [[1972 ел]]да нигезләнә.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://new.marsu.ru/GeneralInformation/History/ovuze.php |access-date=2013-05-11 |archive-date=2013-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129201101/http://new.marsu.ru/GeneralInformation/History/ovuze.php |dead-url=yes }}</ref> [[2008 ел]]да МарДУ составына ''Н. К. Крупская исемле Мари дәүләт педагогика институты'' кертелә. == Структура == Университет 10 факультеттан, 6 институттан һәм 62 кафедрадан тора.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://new.marsu.ru/GeneralInformation/AboutMarsu.php |access-date=2013-05-11 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501203127/http://new.marsu.ru/GeneralInformation/AboutMarsu.php |dead-url=yes }}</ref> {{comment|ЮУЙ|югары уку йорты}}да 9000нән артык студент укый, аларга якынча 900 укытучы белем бирә. Шуның өстенә, [[Волжск]] шәһәрендә вәкиллек эшли. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4281441. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4281441/p580:башлау,p108/Q4281441/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q21637348|Leonid Vorobyov]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-08-08 | ''[[:d:Q4303548|Мосальск өязе]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-01 | [[Магнитогорск]] |- | | | [[Габдулла Җиһаншин]] | data-sort-value="1917" | 1917-06-22 | [[Татар Талкышы]] | [[Чистай авыл хуҗалыгы техникумы]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2015" | 2015-03-03 | [[Россия]] |- | | | ''[[:d:Q18123548|Viktor Kolla]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-25 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q4351501|Пермь дәүләт фармацевтика академиясе]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2020" | 2020-09-12 | [[Торонто]] |- | | | ''[[:d:Q4104182|Lidia Vassikova]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-28 | [[Таулы Мари районы]] | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-10-28 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q124769435|Краснов, Анатолий Васильевич]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-02 | [[Куркумбал (Морке районы)]]<br/>[[Морке районы|Морки районы]]<br/>[[Мари автономияле өлкәсе|Мари автономия өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-07-18 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q25644815|Ivan Galkin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-16 | [[Рошня (авыл)]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="2010" | 2010-08-11 | |- | | | ''[[:d:Q126969811|Соловьёв, Виктор Степанович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-19 | [[Олы Вочерма]] | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q25647051|Ivan Ivanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-15 | [[Көҗәңәр районы]] | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]'' | [[галим]]<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-02-11 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q61107012|Ksenofont Sanukov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-05 | [[Таулы Мари районы]] | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]'' | [[укытучы]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-14 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q109485700|Жукова, Людмила Алексеевна]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-01-14 | |- | | | ''[[:d:Q25644632|Gennadij N. Ajplatov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-16 | [[Шактенважи]] | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-06-15 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q21504491|Nikolay Vasilyevich Abramov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Югары Азъял]] | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="2010" | 2010 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q126970383|Морова, Наталья Сергеевна]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-04 | [[Козьмодемьянск]] | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q28665064|Leonid Yablonsky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q21272406|палеоантрополог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-06-14 | ''[[:d:Q41621|Haifa]]'' |- | | | ''[[:d:Q25644646|Aleksandr Bakhtin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-07 | [[Йошкар-Ола]] | Мари дәүләт университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q16532345|Абукаева Любовь Алексеевна]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-25 | [[Мишкә районы]] | Мари дәүләт университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q25647271|Elena Mikhaĭlovna Andrianova]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Кужмара (Звенигово районы)]] | Мари дәүләт университеты | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 1999 | | ''[[:d:Q73296935|Viktor Samartsev]]'' | | | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010-09-01 | | ''[[:d:Q84313293|Aleksey B. Trubyanov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2016-02-01 | 2021-07-01 | ''[[:d:Q90622318|Anton O Svinin]]'' | | | Мари дәүләт университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4281441. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4281441/p580:башлау,p69/Q4281441/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q86606994|Kristofer Baldaev]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-08 | [[Мамык (Мари Иле)|Мамык (Мари Ил)]] | | | data-sort-value="2023" | 2023-10-10 | |- | | 1953 | [[Виталий Акцорин]] | data-sort-value="1930" | 1930-07-17 | [[Березово-Шимбатыр]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-03-07 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q100352691|Саутин Владимир Николаевич]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-24 | [[Алатыр]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q25644751|Valentin Vasilyev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Кече Купта]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | | |- | | | [[Виталий Дмитриев-Ози]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-04 | [[Улисьял]] | [[язучы]] | | data-sort-value="2017" | 2017-12-27 | ''[[:d:Q1027650|Sernur]]'' |- | | | ''[[:d:Q104381521|Свинин, Сергей Васильевич]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-08 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q62714693|Tatʹâna Bagiševna Nikitina]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-27 | [[Йошкар-Ола]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | ''[[:d:Q4281440|Мари тел, әдәбият һәм тарих институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q25644741|Эшмякова, Фаина Викторовна]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-29 | [[Сарлат]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>[[укытучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q111205318|Anatoli Smirnov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-26 | | | | | |- | | | [[Юрий Калиев]] | data-sort-value="1957" | 1957-01-16 | [[Чабык (Мишкә районы)|Чабык]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]'' | data-sort-value="2014" | 2014-04-23 | [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] |- | | | ''[[:d:Q25644683|Mikhail Kudryashov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09-25 | [[Сараново]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013 | [[Йошкар-Ола]] |- | | | ''[[:d:Q25644725|Савельева, Евгения Константиновна]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-31 | [[Сарбай (Мари Ил)]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q25644646|Aleksandr Bakhtin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-07 | [[Йошкар-Ола]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Мари дәүләт университеты | | |- | | | ''[[:d:Q16334655|Juriy Ilitsj Solovjov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-04 | [[Купсола (Марисола авыл җирлеге)|Купсола]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q25644718|Самойлов, Владислав Гурьевич]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-20 | [[Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | [[язучы]] | | data-sort-value="2009" | 2009-12-10 | |- | | | ''[[:d:Q107371141|Заболотских, Андрей Владимирович]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-28 | [[Мари-Төрек]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q16532345|Абукаева Любовь Алексеевна]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-25 | [[Мишкә районы]] | [[галим]] | Мари дәүләт университеты | | |- | | | ''[[:d:Q25647271|Elena Mikhaĭlovna Andrianova]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Кужмара (Звенигово районы)]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Мари дәүләт университеты | | |- | | | ''[[:d:Q47453002|Dmitry Ivanov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-06-15 | | [[галим]] | ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q25644723|Сидукова, Тамара]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-18 | [[Тушналы]] | [[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q92771560|Evgeny Vasilievich Maslov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-22 | ''[[:d:Q4249392|Kusye-Alexandrovsky]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q61107575|Утятин, Андрей Алексеевич]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-10-17 | [[Таулы Мари районы]] | | | | |- | | | [[Муса Галләмов]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-01 | [[Ирнур]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | [[Лаеш районы]] | | |- | 2007 | 2012 | ''[[:d:Q90622318|Anton O Svinin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Мари дәүләт университеты<br/>''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | | |- | 2003-09-01 | 2008-07-31 | ''[[:d:Q92180506|Svetlana Konovalova]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.marsu.ru/ Рәсми сайт] == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] {{Россия классик университетлары ассоциациясе}} [[Төркем:1972 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Йошкар-Ола]] qyjaj89ncyt6tygtk56kkdwibonqc18 0 115284 6037753 4247715 2026-09-21T18:51:25Z Әмир 15082 /* Училищены тәмамлаучылар */ өстәмә 6037753 wikitext text/x-wiki {{Университет турында мәгълүмат |исеме = Казан Суворов хәрби {{comment|училищесы|училищесы}} |кыскарту = |эмблема = [[Файл:Great emblem of the Kazan Suvorov Military School.svg|200px]] |сурәт_исеме = |оригиналь исем = |халыкара исем = |элек исем = |девиз = |оештырылган = [[1944 ел]] |тип = |президент = |ректор =генерал-лейтенант Владимир Чайников<ref>http://www.ksvu.ru/about/2013-08-09-09-19-58.html</ref> |студентлар = |бакалавриат = |магистратура = |аспирантура = |докторантура = |докторлар = |профессорлар = |укытучылар = |урнашу = [[Казан]], [[Толстой урамы (Казан)|Толстой урамы]], 14 |кампус = |сайт =http://www.ksvu.ru/ |адрес =420015, [[Татарстан]], [[Казан]], [[Толстой урамы (Казан)|Толстой урамы]], 14 }} '''Казан Суворов хәрби училищесы''' ({{lang-ru|Казанское суворовское военное училище, КзСВУ}}) — [[Казан]] шәһәрендә урнашкан хәрби белем бирү оешмасы (Суворов училищесы). == Тарих == 1944 елның [[20 июнь]]дә Идел буе хәрби округының гаскәрләре сәргаскәренең <ref>командующийның</ref> Казан Суворов хәрби училищесынең оештыру турында күрсәтмәсе чыга. == Төзелеше == * идарә; * алты рота суворовчылар * 9 аерым фән (рус теле һәм әдәбияты, тарих һәм география, математика һәм информатика, физика һәм астрономия, химия һәм биология, чит ил теле, музыка, җырлау һәм бию, хәрби фәннәр, физик хәзерләнү) * тәэмин итү бүлекчәләре == Кызыклы фактлар == * Казан Суворов хәрби {{comment|училищесы|училищесы}} бинасында 1848-1918 елларда [[Казан Родионов затлы кызлар институты|затлы кызлар институты]] урнашкан. * 80 ел эшләү дәверендә Казан Суворов училищесын 12 меңнән артык курсант тәмамлаган<ref name=":0" />. * Казан Суворов училищесы тарихында 42 чыгарылыш укучысы генерал исемен алган, 11е академик булган, 9 кеше Россия Герое, ә берсе Советлар Союзы Герое исеменә лаек булган. Йөзләгән чыгарылыш укучылары фән докторы һәм кандидат дәрәҗәсенә ирешкән. Моннан тыш, элеккеге суворовчылар арасында дәүләт эшлеклеләре һәм Олимпия чемпионнары бар<ref name=":0">[https://tatar-inform.tatar/news/kazan-suvorov-ucilishhesyn-yubileida-maktau-ordeny-belan-bulakladelar-5892899 Казан Суворов училищесын юбилейда Мактау ордены белән бүләкләделәр.] [[Татар-информ]], 6.09.2024</ref> == Бүләкләре == * 2024 ― {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Почет ордены (Россия)|Почет ордены|d|Q2268261}} (Россия)<ref name=":0" /> == Училищены тәмамлаучылар == ''Моны да карагыз'':''[[:Төркем:Казан Суворов укуханәсен тәмамлаучылар]]'' * [[Антон Грунис]] * [[Сергей Севрюков]] == Моны да карагыз == * [[ЭЭМ Алабуга Суворов хәрби училищесы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://www.ksvu.ru/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308101127/http://www.ksvu.ru/ |date=2013-03-08 }} * [http://www.kadet.ru/lichno/Tolok/Suv_nah/Kazan/Kazan.htm Казан Суворов хәрби училищесы «Россия Кадетлары» сайтында] [[Төркем:Казан хәрби уку йортлары]] [[Төркем:Суворов училищелары]] [[Төркем:Почет ордены белән бүләкләнгән оешмалар]] mcdy6vzq1aozlci1qmxsgew9dq62yk6 0 158334 6037976 3541351 2026-09-22T06:55:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037976 wikitext text/x-wiki '''Псевдорус стиле''' ([[архитектура]]да)– [[Россия]]дә ХIХ гасыр — ХХ гасыр башында киң таралган ''архитектура'' ([[архитектура]]) агымы. Ул борынгы [[рус]] архитекторлары ({{Lang-ru|зодчие}}) үрнәкләрен һәм [[рус]] халык сәнгатендәге бизәкләрне, шулай ук [[Византия]] [[архитектура]]сы элементларын ''[[шәһәр]] [[архитектура]]сында'' киңрәк файдалану идеясенә нигезләнә. == Тарих == Әлеге стиль [[Аурупа]]да милли [[архитектура]] белән кызыксыну уянган вакытта барлыкка килә. архитекторларның төп максаты [[Россия]]нең [[архитектура]] мирасын үзгәртеп, яңартып куллану була. Шул ук вакытта әлеге стиль башка стильләр белән дә ('''''романтизм'''''нан алып '''''модерн'''''га хәтле) эзлекле үрелеп бара. ==== Беренче агым ==== [[Файл:Russia-Moscow-Cathedral of Christ the Saviour-3.jpg|thumb|250px|[[Ğaysa|Гайсә]] Коткаручы чиркәве ([[Мәскәү]]) — ''[[рус]]-[[византия]] стиле үрнәге'']] Псевдорус стиле кысаларында барлыкка килгән иң беренче агым – [[православие]] чиркәүләре төзелешендә кулланылучы ''[[рус]]-[[византия]] стиле''. [[Россия]] хөкүмәте әлеге стильнең киң таралуына һәр яклап ярдәм итә, чөнки ул [[Византия]] белән [[Россия]] арасындагы күчәкилешлек турындагы рәсми [[православие]] идеясенә туры килгән. архитектор [[Konstantin Ton|Константин Тон]] [[1840 ел]]ларда үзе төзегән биналарда [[Византия]] [[архитектура]]ы төсмерләрен киң куллана, мәсәлән, [[Мәскәү]]дәге [[Ğaysa|Гайсә]] Коткаручы чиркәве, Зур Кремль сарае, Корал пулаты, Свеаборг, [[Елец]], Томск, [[Дондагы Ростов]] шәһәрләрендәге кафедраль соборлар шундыйлардан. ==== Икенче агым ==== [[Файл:Uspensiki by SamSegar.jpg|thumb|[[Һелсинки]]дә {{comment|Дөньядан күчү|Успение}} православ соборы — ''[[рус]]-[[византия]] стиле үрнәге'']] Псевдорус стиле кысаларында ''романтизм'' һәм ''славянофиллык'' йогынтысында барлыкка килгән икенче агым борынгы [[рус]] [[архитектура]]ы үрнәкләрен иркен кулланудан гыйбарәт. Моңа мисал булып [[архитектура|архитектор]] [[Алексей Горностаев]] төзегән биналар тора. Ул борынгы үрнәкләрне сукырларча күчереп кенә куймый, үзе яңа формалар уйлап чыгарып, [[рус]] [[архитектура]]ын баета, ''романтизм'' белән бәйли.<ref>{{Cite web |url=http://www.biografija.ru/biography/gornostaev-aleksej-maksimovich.htm |title=Биография.ру сайтында |accessdate=2014-09-27 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304195801/http://www.biografija.ru/biography/gornostaev-aleksej-maksimovich.htm }}</ref> ===== XIX гасыр ахыры ===== [[Файл:GUM department store exterior.jpg|200px|left|thumb|ГУМ ([[Мәскәү]]) бинасы – ''псевдорус стиле үрнәге'']] [[Файл:Moscow, Bolshaya Yakimanka 43 Igumnov House.jpg|200px|left|thumb|Игумнов йорты ([[Франса|Франция]] илчелеге бинасы ([[1888]]–[[1895]]) — ''псевдорус стиле үрнәге'']] [[Изображение:Wiki Leontyevsky 7 by Hartmann.jpg|200px|left|thumb|Мамонтов басмаханәсе бинасы, [[Мәскәү]] ([[1872]])—''псевдорус стиле үрнәге'']] [[1870 ел]]ларда киң таралган '''народниклар''' ({{Lang-tt|халык дуслары}}) хәрәкәте <ref>{{Citation |title=Народниклык хәрәкәте тарихы |url=http://society.polbu.ru/fedorov_rushistory/ch26_iv.html |access-date=2014-09-27 |archive-date=2013-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114030243/http://society.polbu.ru/fedorov_rushistory/ch26_iv.html |dead-url=yes }}</ref> тәэсирендә сәнгать эшлеклеләре даирәсендә милли тамырларны эзләү, халык [[мәдәният]]ына якынаю теләге, крестьян (авыл) [[архитектура|архитектор]]лары хезмәтләрен күтәрү һәм XVI- XVII гасыр [[рус]] [[архитектура]]ына таяну омтылышы ныгый. [[архитектура|архитектор]]лар Иван Ропет, Виктор Гартман корган биналар бу стильнең ачык мисалы булып тора: [[Мәскәү]]дәге Мамонтов басмаханәсе ([[1872]]), [[Мәскәү өлкәсе]]ндәге Абрамцеводагы «Терем» йорты ([[1873]]). Әүвәл псевдорус стиленең үрнәкләрен җиңел (''агачтан ясалган'') сәүдә павильоннарын төзегәндә генә куллансалар, соңыннан ул [[шәһәр]]ләрнең таштан корылучы [[архитектура]]ында да киң кулланыш таба. Сәнгать тәнкыйтьчесе Владимир Стасов псевдорус стилен иң нык яклаучы булган. [[1880 ел]]ларда псевдорус стилендә салынган биналар [[Россия|хакимият]]тән рәсми хуплау таба. [[Мәскәү]]нең [[Кызыл мәйдан]]ын уратып алган биналарда (мәсәлән, [[Тарих]] [[музей|музее]] бинасы) бу бигрәк тә сизелә. Аларны теремгә охшатып эшләнгән түбәләреннән, бизәлештә мул кулланылган [[үсемлек]] орнаменты бизәкләреннән, бинаның фасадыннан чыгып торучы [[тимер]]-чуеннан коелган челтәрләреннән танырга була. ===== ХХ гасыр башы ===== [[Файл:Gribushin House (Perm, 2008).jpg|thumb|С. М. Грибушин йорты, [[Пермь]], [[1905]] , [[архитектура|архитектор]] — А. Б. Турчевич — ''неорус стиле үрнәге'']] Гасыр башында [[рус]] [[шәһәр]] [[архитектура]]ында псевдорус стилен [[неорус стиле]] алыштыра. [[Псков]], [[Новгород]] кебек борынгы [[рус]] [[шәһәр]]ләрендәге [[православие]] чиркәве биналарын үрнәк итеп алу чоры башлана. Шулай ук [[Россия]]нең [[төньяк]] өлкәләрендә сакланып калган [[архитектура]] үрнәкләренә ияреп ясау (''төньяк модерны'') еш очрый.<ref>Кириллов В. В. Архитектура северного модерна. — М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2011. — 160 с. — ISBN 978-5-397-01974-3.</ref> Бинаның һәр өлеше (баскыч, балкон, тәрәзәләр, ишекләр) бизәлеп ясалырга тиеш була. Псевдорус стиле '''''эклектика'''''га якын торса, неорус стиле бинаның уңайлы да, тышкы яктан матур да булуын таләп иткән '''''модерн'''''га якынрак була.<ref>{{Citation |title=История Санкт-Петербурга XVIII—XX вв. Стиль модерн в архитектуре Петербурга. Часть III — Заключение |url=http://www.peterlife.ru/travel/petersburgbooks/historypetersburg-029.html |access-date=2014-09-27 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004082341/http://www.peterlife.ru/travel/petersburgbooks/historypetersburg-029.html |dead-url=yes }}</ref> == Әдәбият == [[Файл:Казань. Художественная школа.jpg|200px|right|thumb|[[Казан сәнгать мәктәбе бинасы|Казан сәнгать училищесы]] бинасы – ''псевдорус стиле үрнәге'']] * Ильин М. А., Борисова Е. А. Архитектура [2-й пол. 19 в.] // История русского искусства, т. 9, книга 2. — М., 1965. * Кириченко Е. И. Архитектура 2-й половины 19 — нач. 20 вв. // Краткая художественная энциклопедия. Искусство стран и народов мира, т. 3. — М., 1971. * Кириченко Е.И. Русский стиль : Поиски выражения нац. самобытности. Народность и национальность. Традиции древнерусского и народного искусства в русском искусстве XVIII-нач. XX в. М. : Галарт , 1997. * Борисова Е. А., Каждан Т. П. Русская архитектура конца XIX — начала XX века. — М.: Наука, 1971. * Борисова Е. А. Русская архитектура второй половины XIX века. — М.: Наука, 1979. * Бицадзе Н. В. Храмы неорусского стиля: Идеи, проблемы, заказчики .— М.: Научный мир, 2009. — ISBN 978-5-91522-078-1. * Борисова Е. А. Архитектура в творчестве художников Абрамцевского кружка.— М.: Наука, 1984. * Курбатов В. Я. О русском стиле для современных построек // Зодчий. — 1910, № 30. * Марина Воронежская. Русский стиль в архитектуре // Собственник, 2007 ел, 25 гыйнвар. {{Портал|Мәдәният}} {{Портал|Сәнгать}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Навигация}} [[Төркем:Россия мәдәнияте]] [[Төркем:Россия сәнгате]] [[Төркем:Россия архитектурасы]] q0jik3lgu544gmc4d8kb73iiqmirumj 0 166393 6037954 6018201 2026-09-22T06:09:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037954 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q20583105|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q20583105|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q20583105|lang=en}}}}) — [[1922 ел]]дан [[Казан]] шәһәрендә эшләп килүче махсус урта һөнәри белем бирү сәнгать уку йорты, [[техникум]]. [[2024 ел]]ның [[29 март]]ыннан [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]] карары белән СССР халык артисты [[Шәүкәт Биктимеров]] исемен йөртә<ref>[https://pravo.tatarstan.ru/npa_kabmin/post/?npa_id=1384311 Постановление Кабинета Министров Республики Татарстан "О присвоении государственному автономному профессиональному образовательному учреждению «Казанское театральное училище» (техникум) имени Ш.Х.Биктемирова"]</ref>. == Белгечлекләр == * Татар драма театры актёры. * Рус драма театры актёры. * Татар курчак театры актёры. * Рус курчак театры актёры. * Рәссам-бутафорлар (барлык театрлар һәм киностудияләр өчен). * Грим салучылар һәм пасижерлар. * Театр тамашаларында ут куючы техниклар. * Эстрада тамашасы актёрлары. * Рәссам-модельерлар. == Тарих == * [[1922 ел]]ның [[26 сентябрь|26 сентябрендә]] [[Камал театры|Татар дәүләт театры]] өчен актёрлар әзерләү максаты белән [[Татарстан АССР]] һөнәри белем буенча баш идарә (Татглавпрофобр) коллегиясе карары белән '''Татар театр техникумы''' буларак оештырылган. Директоры итеп [[Зәйни Солтанов]] билгеләнә. 16 студент кабул ителә, [[1923 ел]] азагына 30 студент укый. * Беренче чыгарылыш [[1926 ел]]да була. * [[1927 ел]]ның ноябрендә ике уку йорты – [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|нәфис сәнгать техникумы]] һәм театр техникумы '''Казан сәнгать-театр техникумы''' итеп берләштерелә. * [[1930 ел]]да [[Казан музыка көллияте|Көнчыгыш музыка техникумы]] белән берләшә һәм '''Сәнгатьләр техникумы''' дип атала башлый. 3 бүлеге – музыка, сәнгать, театр бүлекләре булган. * [[1941]]-[[1944 ел]]ларда техникум ябылып тора. * [[1944 ел]]ның 1 мартыннан [[ТАССР]] халык комиссарлары шурасы карары белән<ref>ТАССР халык комиссарлары шурасы карары № 217 01.03.1944</ref> белән яңадан ачыла. * [[1952 ел]]да [[ССРБ]] министрлар шурасы карары белән ябыла<ref>ССРБ министрлар шурасы карары № 14760-р 13.05.1952</ref> һәм [[1962 ел]]га хәтле эшләми. * [[1962 ел]]ның маенда [[ТАССР]] министрлар шурасы карары<ref>ТАССР министрлар шурасы карары № 334 12.05.1962</ref> белән '''Казан театр училищесы''' буларак эшчәнлеген яңарта. === «Иске» белән «яңа» көрәше === [[Театр]] сәнгатендә яңа формаларны кертергә омтылу «рус психология театры»на нигезләнгән иске алымнардан баш тартуга китерә. «Рус психология театры»на СУЛФ(''Сул фронт'') һәм КЭМСТК (''конструктивизм, эксперимент осталыгы, заманавилык, театральлек'') каршы куела. Көрәшкә мөгаллимнәр дә, шәкертләр дә кушыла. [[Кәрим Тинчурин]] һәм аның тарафдарлары «Яңа, эшче театры иске театрга нигезләнеп үсәргә тиеш», ә аларның оппонентлары Әсгать Мәҗитов, Фуат Саллави «Театр сука һәм мылтыктан үсәргә тиеш !» диләр.<ref>«[[Кызыл Татарстан]]» газетасы, 20 май 1924 ел</ref>. [[Кәрим Тинчурин]], 3. Славянова, В. Белокуров, [[Фатих Әмирхан]] техникумны ташлап китәргә мәҗбүр була. [[Фатих Әмирхан]]: «''Мин актёрлар әзерләргә алынган идем, цирк клоуннарын түгел''» дип әйтә.<ref>[[Хәким Сәлимҗанов]]. Актёр язмалары. [[Казан]], [[1966]], 43 биттә.</ref> === [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң === [[1944 ел]]ның 1 март карары белән '''Казан музыка училищесы''' бинасында ачылган Татар дәүләт театр училищесы [[1945 ел]]ның язында беренче укучылар кабул итә. Педагоглардан [[Ширияздан Сарымсаков]] (актёр осталыгы), [[Кәшифә Тумашева]] (актёр осталыгы), [[Габдулла Шамуков]] (сәхнә теле), [[Луиза Салигаскәрова]] (сәхнә теле), [[Касыйм Шамил]] (грим салу), Пётр Якушев (бию), Михаил Пейсахов (сәхнә хәрәкәте), [[Хатыйп Госман]] ([[татар әдәбияты]]) укыта. Күпмилләтле театрларда бердәнбер рөхсәт ителгән алым буларак [[Мәскәү]] сәнгать театры алымнары (''К.С. Станиславский алымы'') урнаша. === Ун ел тәнәфестән соң, яки Өченче ачылу === [[1952 ел]]да, сәбәбен әйтеп тормыйча, Татар дәүләт театр училищесы ябыла. [[1962 ел]]да гына, Татарстан АССР мәдәният министры [[Булат Гыйззәтуллин]]ның шәхси тырышлыгы нәтиҗәсендә, '''Казан театр училищесы''' исеме астында уку йорты яңадан ачыла. [[В. Качалов исемендәге Казан Зур драма театры|Качалов театры]] ишегалдындагы янгын каланчасында 3 бүлмә бирелә. Киләсе уку елында [[Казан дәүләт педагогия институты|пединститут]]ның физик тәрбия факультетында берничә бүлмәгә урнашып торалар. [[1962]]-[[1963]] уку елында Гоголь урамындагы [[ветеринария]] дәваханәсе урнашкан бинаның икенче катына урнашалар. [[ТАССР]] министрлар шурасы рәисе урынбасары Рәисә Ярмөхәммәтова ярдәме белән дәваханә бинасы тулаем уку йортына бирелә. Шулай итеп, 30 ел эчендә 8 бина алмаштырып, театр училищесы хәзерге бинасында эшли башлый. Рус актёрлары бүлеге ачыла. == Шәхесләр == === Директорлар === [[Файл:З.Солтанов.jpg|180px|thumb|right|<small>[[Зәйни Солтанов]], ''директор''</small>]] [[Файл:М.Имашев.jpg|160px|thumb|right|<small>[[Мәсгут Имашев]], ''директор''</small>]] [[Файл:Булатова Галия Фатыховна.jpg|160px|thumb|right|<small>[[Галия Булатова]], ''I чыгарылыш артисты''</small>]] * [[1922]]-[[1923]] — [[Зәйни Солтанов]], [[ТАССР халык артисты|ТАССР халык]], РСФСР атказанган артисты. * [[1923]]-[[1924]] — [[Зәки Баязитский]]. * [[1924]] — Хәмит Төхвәтуллин. * [[1925]] — Юмай. * [[1925]] — [[Мәкәрим Мәһдиев]], БАССР халык артисты. * [[1928]] — Муса Зәетов. * [[1932]]-[[1934]] — [[Гений Республиканец]]. * [[1944]] — [[Сәет Булатов]], [[ТАССР атказанган артисты]]. * [[1962]]-[[1963]] — Дамир Бәдретдинов. * [[1963]]-[[1981]] — Арнольд Шапиро, [[ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре]]. * [[1981]]-[[1997]] — [[Мәсгут Имашев]], [[ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе]]. * [[1997]]-[[2019]] — Гыйлемхан Мөбәрәкшин, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.<ref>{{Citation |title=КТУ сайтында «Укуханә тарихы» бүлегендә |url=http://ktu.16rus.com/book01.01.php |access-date=2015-03-15 |archive-date=2016-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611141841/http://ktu.16rus.com/book01.01.php |dead-url=yes }}</ref> * [[2019 ел]]дан — Руфина [[Ринат Таҗетдинов|Ринат]] кызы Таҗетдинова, фән докторы, профессор<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/03/192775/ Яңа уку елыннан башлап Казан театр училищесын Руфина Таҗетдинова җитәкләячәк.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903145641/https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/03/192775/ |date=2019-09-03 }} [[Татар-информ]], 3.09.2019</ref> === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Казан театр укуханәсе укытучылары}} * Техникумның беренче мөгаллимәре булып [[татар]] һәм [[рус]] сәхнәсе осталары – [[Зәйни Солтанов]], [[Кәрим Тинчурин]], [[Салих Сәйдәшев]], [[Фатих Әмирхан]], Зинаида Славянова, Михаил Прыгунов, Владимир Белокуров, Юрий Муко эшли. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q20583105. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q20583105/p580:башлау,p108/Q20583105/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | 1923 | 1924 | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-01 | [[Казан]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | data-sort-value="1926" | 1926-03-09 |- | 1923 | 1924 | [[Зәки Баязитский|Зәки Вәлиев]] | data-sort-value="1889" | 1889 | [[Россия империясе]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q47492700|theatre maker]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959 |- | 1926 | 1929 | [[Бакый Урманче]] | data-sort-value="1897" | 1897-02-23 | [[Күл Черкене]] | ''[[:d:Q1635293|Vkhutemas]]''<br/>[[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[:commons:Category:Baki Urmanche|Baki Urmanche]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-06 |- | 1930 | 1931 | [[Газиз Айдарский]] | data-sort-value="1898" | 1898 | [[Айдар (Яшел Үзән районы)]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[укытучы]] | [[:commons:Category:Gaziz Aydarskiy|Gaziz Aydarskiy]] | data-sort-value="1933" | 1933-10-30 |- | 1936 | 1952 | [[Сәет Булатов]] | data-sort-value="1898" | 1898-05-23 | [[Сембер]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1970" | 1970-07-16 |- | 1925 | 1926 | [[Мәкәрим Мәһдиев]] | data-sort-value="1901" | 1901-12-23 | [[Түбән Якый]]<br/>[[Бөгелмә өязе]] | [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-07-10 |- | 1926 | 1931 | [[Кәшифә Тумашева]] | data-sort-value="1906" | 1906-01-07 | [[Нөнәгәр]] | Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | [[:commons:Category:Kashifa Tumasheva|Kashifa Tumasheva]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-19 |- | | | [[Габдулла Шамуков]] | data-sort-value="1909" | 1909-12-11 | [[Әсән (Чардаклы районы)|Әсән]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[:commons:Category:Gabdulla Shamukov|Gabdulla Shamukov]] | data-sort-value="1981" | 1981-12-21 |- | | | [[Пётр Маслов]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-24 | [[Тәмте (Кама Тамагы районы)|Тәмте]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-09-24 |- | 1962 | 1998 | [[Асия Хәйруллина]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-15 | [[Түбән Барыш|Ясаклы Бураш]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-11-04 |- | 1965 | | [[Әлфия Айдарская]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-25 | [[Казан]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | [[:commons:Category:Alfiya Aydarskaya|Alfiya Aydarskaya]] | |- | 1960 | 1970 | ''[[:d:Q21600041|Вера Улик]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-30 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-08-28 |- | 1990 | No/unknown value | [[Ильтани Илялова]] | data-sort-value="1932" | 1932-02-08 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | | |- | 1971 | | [[Юнона Карева]] | data-sort-value="1933" | 1933-07-07 | [[Харьков]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-05-27 |- | 1964 | 2002 | [[Марсель Сәлимҗанов]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-07 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[:commons:Category:Marcel Salimzhanov|Marcel Salimzhanov]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-26 |- | | | [[Юрий Благов (1937)|Юрий Благов]] | data-sort-value="1937" | 1937-02-10<br/>1937 | [[Югары Ослан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]] | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-10-23 |- | 1970 | 1975 | [[Рабит Батулла]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-26 | [[Зәй районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]'' | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | |- | 2012 | 2022 | [[Мансур Шиһапов]] | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | [[Яншык (Татарстан)]] | Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]'' | [[:commons:Category:Mansur Shigapov|Mansur Shigapov]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-09 |- | 1976 | 1981 | [[Валентина Губская]] | data-sort-value="1949" | 1949-11-01 | [[Кире (Алатыр районы)|Кире]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | |- | | | [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-06 | [[Казан]] | Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]] | |- | | | [[Гаптрәүф Нуриев]] | data-sort-value="1951" | 1951-01-10 | [[Урта Бирәзә]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q23037330|reciter]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[:commons:Category:Gaptrauf Nuriev|Gaptrauf Nuriev]] | |- | | | [[Тәслимә Фәйзуллина]] | data-sort-value="1953" | 1953-07-17 | [[Дүсән]] | [[Уфа сәнгать укуханәсе|Уфа сәнгать училищесы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[:commons:Category:Taslima Fayzullina|Taslima Fayzullina]] | data-sort-value="2018" | 2018-10-13 |- | | | [[Венера Шакирова]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-11 | [[Казан]] | Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q20583105. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q20583105/p580:башлау,p69/Q20583105/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Касыйм Шамил]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-11 | [[Әлмәт]] | | | | |- | | | [[Каюм Бариев]] | data-sort-value="1898" | 1898 | [[Апас районы]] | | | | |- | | | [[Шакир Мөхәммәтҗанов]] | data-sort-value="1900" | 1900-01-01 | [[Кыргызстан]] | | | | data-sort-value="1972" | 1972-10-22 |- | | | [[Риза Ишморат]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-01 | [[Бәдрәш (Яңавыл районы)|Бәдрәш]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | [[:commons:Category:Riza Ishmurat|Riza Ishmurat]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-29 |- | | 1926 | [[Хәким Сәлимҗанов]] | data-sort-value="1903" | 1903-02-25 | [[Орски|Ыр]] | | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Khakim Salimzhanov|Khakim Salimzhanov]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-11 |- | | | [[Галия Кайбицкая]] | data-sort-value="1905" | 1905-05-21 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Galiya Kaybitskaya|Galiya Kaybitskaya]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-16 |- | | | [[Габдулла Зөлкарнәй]] | data-sort-value="1905" | 1905-10-03 | [[Петропавел|Кызылъяр]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | [[:commons:Category:Abdulla Zulkarneev|Abdulla Zulkarneev]] | data-sort-value="1935" | 1935-09-06 |- | 1923 | 1926 | [[Кәшифә Тумашева]] | data-sort-value="1906" | 1906-01-07 | [[Нөнәгәр]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе<br/>[[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Республика татар күчмә театры]] | [[:commons:Category:Kashifa Tumasheva|Kashifa Tumasheva]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-19 |- | | | [[Галия Булатова]] | data-sort-value="1906" | 1906-06-24 | [[Түбән Әлки]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | data-sort-value="1985" | 1985-09-13 |- | | 1926 | [[Галия Нигъмәтуллина]] | data-sort-value="1907" | 1907-01-02 | [[Орски|Ыр]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] | | data-sort-value="1990" | 1990-01-04 |- | | | [[Хәй Мушинский]] | data-sort-value="1908" | 1908-06-27 | [[Тәтер-Арыслан|Тәтер-Арслан]] | ''[[:d:Q15855449|magician]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994-12-15 |- | | | [[Галимә Ибраһимова]] | data-sort-value="1909" | 1909-12-08 | [[Түбән Шүләңгер]] | | | | data-sort-value="1984" | 1984-03-26 |- | | | [[Зифа Басыйрова]] | data-sort-value="1910" | 1910-07-04 | [[Мөслим районы]] | | | | |- | | | [[Ширияздан Сарымсаков]] | data-sort-value="1911" | 1911-05-12 | [[Атбасар]] | | | [[:commons:Category:Shiryazdan Sarymsakov|Shiryazdan Sarymsakov]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-30 |- | | 1931 | [[Мәрзия Миңлебаева]] | data-sort-value="1911" | 1911-08-12 | [[Ижау]] | | | | data-sort-value="2000" | 2000-08-20 |- | | | [[Кәрим Гыйльманов]] | data-sort-value="1912" | 1912 | | | | | |- | | 1936 | [[Нәҗип Гайнуллин]] | data-sort-value="1912" | 1912-02-15 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татарстан Республикасы Театр эшлеклеләре берлеге|Татарстан Республикасы Театр әһелләре берлеге]] | | data-sort-value="1969" | 1969-07-14 |- | | | [[Усман Әлмиев|Госман Әлмиев]] | data-sort-value="1915" | 1915-04-24 | [[Акъегет (Яшел Үзән районы)|Акъегет]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Usman Almeev|Usman Almeev]] | data-sort-value="2011" | 2011-04-14 |- | | | [[Һидаят Солтанов]] | data-sort-value="1915" | 1915-11-30 | [[Татар Үбие]] | | | | data-sort-value="2009" | 2009-11-09 |- | | | [[Сәет Шәкүров]] | data-sort-value="1917" | 1917-12-14 | [[Балыклы Чүкәй]] | | | | |- | | | [[Рәшидә Җиһаншина]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-05-07 |- | | | [[Вера Минкина]] | data-sort-value="1918" | 1918-09-09 | [[Чистай өязе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Vera Minkina|Vera Minkina]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-20 |- | | | [[Хәй Вахит]] | data-sort-value="1918" | 1918-12-02 | [[Биектау районы]] | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978-07-07 |- | | | [[Госман Әхмәтҗанов]] | data-sort-value="1925" | 1925-06-23 | [[Түбән Бәрәскә]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005 |- | | | [[Шәүкәт Биктимеров]] | data-sort-value="1928" | 1928-10-28 | [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Shaukat Biktemirov|Shaukat Biktemirov]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-28 |- | | 1949 | [[Айрат Арсланов (артист)|Айрат Арсланов]] | data-sort-value="1928" | 1928-04-10 | [[Ахун (Бүздәк районы)|Ахун]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1371925|диктор]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]] | | data-sort-value="2010" | 2010-04-23 |- | | | [[Вәкил Закиров]] | data-sort-value="1928" | 1928 | [[Мамадыш кантуны]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Мамадыш татар театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | data-sort-value="1969" | 1969 |- | | | [[Гата Сәлимов]] | data-sort-value="1928" | 1928-12-15 | [[Күбәкәй]] | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | [[Чиләбе татар театры]] | | data-sort-value="1997" | 1997-11-24 |- | | | [[Люция Фарсина]] | data-sort-value="1930" | 1930-09-30 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Республика татар күчмә театры]] | | data-sort-value="2005" | 2005-03-04 |- | | | [[Фердинанд Фарсин]] | data-sort-value="1930" | 1930-04-24 | [[Чистай]] | | [[Республика татар күчмә театры]] | | |- | | | [[Гомәр Мәрдәнов|Гомәр Мәрданов]] | data-sort-value="1930" | 1930-11-15 | [[Иске Җогып]] | | | | |- | | | [[Сания Исмәгыйлева]] | data-sort-value="1931" | 1931-03-04 | [[Коры Көрнәле]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | data-sort-value="2015" | 2015-06-24 |- | | | [[Мулланур Мостафин]] | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q16669351|Куюк-Ерыксинское сельское поселение]]'' | ''[[:d:Q1797162|сәнгать җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007 |- | | | [[Наил Әюпов]] | data-sort-value="1936" | 1936-01-13 | [[Мөслим районы]] | | | [[:commons:Category:Nail Ayupov|Nail Ayupov]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-18 |- | | | [[Фаил Зыязов]] | data-sort-value="1938" | 1938-10-15 | [[Чишмә (Актаныш районы)|Чишмә]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | | |- | | | [[Хәлил Мәхмүтов]] | data-sort-value="1939" | 1939-03-10 | [[Катмыш (Мамадыш районы)|Катмыш]] | | | [[:commons:Category:Khalil Makhmutov|Khalil Makhmutov]] | |- | 1957 | 1961 | [[Мансур Шиһапов]] | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | [[Яншык (Татарстан)]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]<br/>[[Салих Сәйдәшев исемендәге Дәүләт Зур концерт залы]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Республика татар күчмә театры]]<br/>Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе | [[:commons:Category:Mansur Shigapov|Mansur Shigapov]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-09 |- | | | [[Хәлим Җәлалов]] | data-sort-value="1940" | 1940-04-27 | [[Олы Солтан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Halim Zalyalov|Halim Zalyalov]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-05 |- | | | [[Наил Шәйхетдинов]] | data-sort-value="1941" | 1941-03-01 | [[Чирмешән районы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Nail Shaykhutdinov|Nail Shaykhutdinov]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-25 |- | | | [[Рәүф Игъламов]] | data-sort-value="1941" | 1941-10-19 | [[Казан]] | | | | data-sort-value="2016" | 2016-05-25 |- | | | [[Роберт Әбелмәмбәтов]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-25 | [[Юлкотлы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | data-sort-value="2002" | 2002-04-27 |- | 1961<br/>1968 | 1964<br/>1970 | [[Айдар Хафиз|Ай­дар Ха­физ]] | data-sort-value="1943" | 1943-05-20 | [[Күн (торак пункты)|Күн]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Республика татар күчмә театры]]<br/>[[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | [[:commons:Category:Aydar Hafizov|Aydar Hafizov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-13 |- | | | [[Наилә Ибраһимова]] | data-sort-value="1945" | 1945-08-05 | [[Атабай (Лаеш районы)]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Nailya Ibragimova|Nailya Ibragimova]] | |- | | | [[Дания Нуруллина]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-23 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Daniya Nurullina|Daniya Nurullina]] | |- | | | [[Нуриәхмәт Сафин]] | data-sort-value="1946" | 1946-12-15 | [[Кыр Шонталысы (Татарстан)|Кыр Шонталысы]] | | | | |- | 1966 | 1968 | ''[[:d:Q133263790|Рөстәм Абдуллаев]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-07 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]<br/>''[[:d:Q4336189|Orenburg State Institute of Arts]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q135636977|Вячеслав Казанцев]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-20 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>''[[:d:Q4125412|Воронеж дәүләт яшь тамашачы тиятры]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Kazantsev|Vyacheslav Kazantsev]] | |- | | | [[Геннадий Прытков]] | data-sort-value="1948" | 1948-01-25 | [[Либәшәү (Алексеевск районы)|Либәшәү]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | [[:commons:Category:Gennadiy Prytkov|Gennadiy Prytkov]] | |- | | 1970 | [[Дамирә Кузаева]] | data-sort-value="1948" | 1948-05-16 | [[Төнгүк]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | data-sort-value="1993" | 1993-12-20 |- | | | [[Марат Корбангалиев]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-26 | ''[[:d:Q2735424|Khatyrchi District]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | [[Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры]] | | data-sort-value="2022" | 2022-02-09 |- | | | [[Луара Шакирҗанова]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-09 | [[Күлле Киме]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[шагыйрь]] | | [[:commons:Category:Luara Shakirzhanova|Luara Shakirzhanova]] | |- | | 1974 | [[Рузия Мотыйгуллина]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-03 | [[Югары Әлки]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | |- | | | [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-06 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]] | |- | | 1978 | [[Әсхәт Хисмәтов]] | data-sort-value="1952" | 1952-01-01 | [[Түбән Әлки]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Ashat Hismatov|Ashat Hismatov]] | |- | | | [[Ләлә Миңнуллина]] | data-sort-value="1952" | 1952-08-21 | [[Казан]] | | | | |- | | 1976 | [[Гөлүсә Гайнетдинова]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-03 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | | |- | | 1974 | [[Фирая Әкбәрова]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-02 | [[Кызыл Байрак (Югары Ослан районы)]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Firaya Akberova|Firaya Akberova]] | |- | | | [[Зөлфирә Зарипова]] | data-sort-value="1953" | 1953-06-15 | [[Яңа Бәрәскә]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | |- | | | [[Дамир Сираҗиев]] | data-sort-value="1954" | 1954-10-17 | [[Олы Подберезье|Күлле Ил]] | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Damir Siraziev|Damir Siraziev]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-17 |- | | 1974 | [[Алсу Гайнуллина]] | data-sort-value="1954" | 1954-02-24 | [[Иске Чүпрәле]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Alsu Gainullina|Alsu Gainullina]] | |- | | | [[Нурания Җамали]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-05 | [[Казан]] | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | |- | | | [[Символ Гайнетдинов]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-26 | [[Яңа Кабан (Кызыл Кама районы)|Яңа Кабан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Уфа дәүләт «Нур» татар театры]] | | |- | | | [[Николай Юкачев]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-03 | [[Нырты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | data-sort-value="2009" | 2009-10-03 |- | | | [[Галина Юрченко]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | 1981 | [[Рәдиф Сәгъди]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-17 | [[Казан]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]] | | |- | | | [[Фәридә Сафина]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-20 | [[Сарман]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Farida Safina|Farida Safina]] | |- | | | [[Данил Салихов]] | data-sort-value="1958" | 1958-10-07 | [[Киров исемендәге совхоз бистәсе|Киров совхозы]] | | | | |- | | | [[Роберт Мортазин]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-07 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q108602802|Alexander Artamonov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-17 | ''[[:d:Q27468305|Пискуновка]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Artamonov|Alexander Artamonov]] | |- | | | [[Равил Гайнетдин]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | | | [[Сергей Ребрий]] | data-sort-value="1959" | 1959-06-29 | [[Мариуполь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | [[Гафур Каюмов]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-02 | [[Яңа Сәрдә]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | data-sort-value="2018" | 2018-07-27 |- | | | [[Раушания Юкачева]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-18 | [[Күн (торак пункты)|Күн]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Raushaniya Yukachyova|Raushaniya Yukachyova]] | data-sort-value="2022" | 2022-07-17 |- | | 1983 | [[Венера Шакирова]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-11 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе | | |- | | 1987 | [[Рөстәм Галиев (1960)|Рөстәм Галиев]] | data-sort-value="1960" | 1960-08-27 | [[Киекле]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1797162|сәнгать җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә дәүләт татар драма театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Роза Хәйруллина]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-12 | [[Норильск|Норилск]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Roza Khairullina|Roza Khairullina]] | |- | | | [[Рәмзия Закирҗанова]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-10 | [[Азнакай районы]] | | | | |- | 1984 | 1989 | [[Илдус Фәиз]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-29 | [[Олы Тархан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>[[имам]] | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]]<br/>[[Болгар мәчете (Казан)|Болгар мәчете]] | [[:commons:Category:Ildus Faizov|Ildus Faizov]] | |- | | | [[Инсаф Абдуллин]] | data-sort-value="1963" | 1963-12-15 | [[Фёдоровка районы (Башкортстан)|Фёдоровка районы]] | ''[[:d:Q1371925|диктор]]'' | | | |- | | 1985 | [[Рафил Сәгъдуллин]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-18 | [[Ташчишмә]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | [[:commons:Category:Rafil Sagdullin|Rafil Sagdullin]] | |- | | | ''[[:d:Q135670086|Аладинский, Евгений Александрович]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-31 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]<br/>[[Созвездие-Йолдызлык (фестиваль)|Созвездие-Йолдызлык]] | [[:commons:Category:Evgeniy Aladinskiy|Evgeniy Aladinskiy]] | |- | | | ''[[:d:Q111796224|Дмитрий Туманов]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3104508|cultural manager]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]<br/>''[[:d:Q4460391|Tonsk Regional Drama Theatre]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Tumanov|Dmitry Tumanov]] | |- | | 1991 | ''[[:d:Q4226452|Николай Козак]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-26 | ''[[:d:Q1025851|Новояворивск]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | [[Владимир Щербаков (1967)|Владимир Щербаков]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-20 | [[Тәтеш (Сембер өлкәсе)|Тәтеш]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | |- | | | [[Люция Хәмитова|Люция Хәмитева]] | data-sort-value="1967" | 1967-07-12 | [[Казан]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q126090566|Әлфия Хәбибуллина]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-11-22 | [[Салагыш]] | ''[[:d:Q23037330|reciter]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | [[:commons:Category:Alfiya Habibullina|Alfiya Habibullina]] | |- | | | [[Галина Данилова]] | data-sort-value="1968" | 1968-05-02 | [[Йошкар-Ола]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Galina Danilova|Galina Danilova]] | |- | | | [[Олег Фазылҗанов]] | data-sort-value="1968" | 1968-03-10 | [[Балык Бистәсе районы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Fazylzyanov|Oleg Fazylzyanov]] | |- | | 1988 | [[Җәмилә Әсфәндиярова]] | data-sort-value="1969" | 1969-01-03 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | |- | | | [[Шамил Фәрхетдинов|Шамил Фәрхетдинев]] | data-sort-value="1971" | 1971-08-18 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q135636998|Калаганова, Елена Александровна]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-10-14 | [[Ижау]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]] | [[:commons:Category:Elena Kalaganova|Elena Kalaganova]] | |- | | 1993 | [[Искәндәр Сираҗи]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-11 | [[Архангельск]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>[[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]]<br/>[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]<br/>[[«Идел» журналы]]<br/>[[«Сираҗи сүзе» газетасы]] | | |- | | | ''[[:d:Q135633696|Дмитрий Язов]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]] | [[:commons:Category:Dmitry Yazov|Dmitry Yazov]] | |- | | | [[Лилиан Наврозашвили]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-02 | [[Казан]] | | | | |- | | | [[Әминә Галиева]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-05 | [[Актаныш]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | |- | | | [[Радик Галиуллин]] | data-sort-value="1977" | 1977 | | ''[[:d:Q138858|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | ''[[:d:Q860240|Bryantsev Youth Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4093012|Great Puppet Theatre]]'' | | |- | | 1997 | [[Лидия Галиева]] | data-sort-value="1978" | 1978-09-05 | [[Актаныш]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | |- | | | ''[[:d:Q135637853|Виталий Дмитриев]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-24 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]] | [[:commons:Category:Vitaliy Dmitriev|Vitaliy Dmitriev]] | |- | | | [[Ләйсән Нургалиева]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-24 | [[Чаллы]] | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Гүзәлия Нәҗипова]] | data-sort-value="1985" | 1985-11-03 | [[Осиново (Татарстан)|Усаклы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | | |- | | | [[Илвирә Ибраһимова (1986)|Илвирә Ибраһимова]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-24 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | 2005 | [[Энҗе Яруллина]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-08 | [[Сикертән]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | [[:commons:Category:Endzhe Yarullina|Endzhe Yarullina]] | |- | | | [[Яна Гурьянова]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-21 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | [[Илфак Хафизов]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-15 | [[Түбән Табын]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Болгар радиосы]]<br/>''[[:d:Q123054919|Мәйдан TV]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q135638465|Ильфат Садыков]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-10-16 | ''[[:d:Q735138|Кедайнәй]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]] | [[:commons:Category:Ilfat Sadykov|Ilfat Sadykov]] | |- | | | [[Артем Пискунов]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-05 | [[Мөслим районы]] | | | | |- | | | [[Риналь Мөхәммәтов]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-21 | [[Алексеевское]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | 2007 | 2011 | [[Динар Хөснетдинов]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-18 | [[Чаллы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Рифат Әхмәдиев]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-27 | [[Уракчы (Балык Бистәсе районы)|Уракчы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | | | [[Айдар Җаббаров]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-10 | [[Чаллы]] | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Aydar Zabbarov|Aydar Zabbarov]] | |- | | | [[Руслан Сабиров]] | data-sort-value="1991" | 1991-06-09 | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q4453407|Satyricon Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4376411|Praktika Theatre]]''<br/>''[[:d:Q126877|Gorky Park]]'' | | |- | | 2011 | [[Раушан Мөхәммәтҗанов]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-29 | [[Yar Çallı]]<br/>[[Чаллы]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Артур Шәйдуллин]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-21 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q350268|plastic artwork]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Әтнә татар дәүләт драма театры|Әтнә дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Сиринә Мифтахова]] | data-sort-value="1992" | 1992-03-08 | [[Балык Бистәсе районы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Илсур Минкәев]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-30 | [[Казан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | | |- | | | [[Алинә Мөдәрисова]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-30 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Гүзәл Гөлвердиева]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-30 | [[Байлар Сабасы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | |- | | | [[Диләрә Фазлыева]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-29 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | | 2015 | [[Диләрә Фәттахова]] | data-sort-value="1994" | 1994-12-09 | [[Мөрәле (Кайбыч районы)]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | |- | | | [[Энҗе Сәйфетдинова]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-30 | [[Алексеевск районы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | | | [[Гөлназ Йосыпова]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-07 | [[Әтнә районы]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | |- | 2016 | 2020 | [[Альбина Гашигуллина]] | data-sort-value="1998" | 1998-07-01 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | |- | | 2019 | [[Рузил Миңнекәев]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-20 | [[Норлат]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Ruzil Minekaev|Ruzil Minekaev]] | |- | | | [[Галәветдин Зыятдинов]] | | [[Кече Мирәтәк]] | ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]] | | data-sort-value="2017" | 2017-05-31 |} {{Wikidata list end}} ==== Чыгарылышлар буйлап ==== [[Файл:Vera Minkina.jpg|мини|277x277пкс|<small>[[Вера Минкина]], ''[[1938 ел]]гы чыгарылыш артисты''</small>]] [[Файл:Н.В.Сафин 3.jpg|180px|thumb|right|1966 елгы чыгарылыш: [[Хәлим Җәлалов|Х. Җәлалов]] (''алда''), [[Нуриәхмәт Сафин|Н. Сафин]], [[Рәшит Шамкаев|Р.Шамкай]], [[Юныс Сафиуллин|Ю. Сафиуллин]] (''уртада, уңнан икенче, өченче'')]] [[Файл:Н.В.Сафин.jpg|160px|thumb|right|<small>[[Нуриәхмәт Сафин]], ''[[1966 ел]]гы чыгарылыш артисты''</small>]] [[Файл:Damira Kuzayeva.jpg|160px|thumb|right|<small>[[Дамирә Кузаева]], ''[[1970 ел]]гы чыгарылыш артисты''</small>]] [[Файл:Д.Сираҗиев.jpg|250px|thumb|right|<small>[[Дамир Сираҗиев]], ''[[1974 ел]]гы чыгарылыш артисты''</small>]] [[Файл:Фәрит Бикчәнтәев.jpg|160px|thumb|right|<small>[[Фәрит Бикчәнтәев]], ''[[1983 ел]]гы чыгарылыш артисты''</small>]] [[Файл:Рамил Төхфәтуллин.jpg|160px|thumb|right|<small>[[Рамил Төхфәтуллин]], ''[[1987 ел]]гы чыгарылыш артисты''</small> ]] * [[1926]] — [[Галия Булатова]], [[Галия Кайбицкая]], [[Галия Нигъмәтуллина]], [[Хәким Сәлимҗанов]], [[Кәшифә Тумашева]], [[Риза Ишморат]], [[Каюм Бариев]], Зариф Закиров, Рәшит Асанов <small>([[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак)</small>, Разия Әхмәдиева, Банат Баязитская, Хан Җәмил, Мәрьям Ибраһимова, Нәҗип Касыймов, Хәсән Кәтиев <small>([[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак)</small>, Әминә Мөхәммәдова, Габделхан Нагаев <small>([[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак)</small>, Фоат Саллави (Соловьев), Мәрьям Чанышева, Ибраһим Хәлилов, Зыя Хөснетдинов <small>([[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак)</small>. * [[1931]] — [[Мәрзия Миңнебаева]], Асия Мәсәгутова. * [[1933]] — [[Кәрим Гыйльманов]]. * [[1934]] — [[Ибраһим Гафуров (1910)|Ибраһим Гафуров]]. * [[1936]] — [[Зифа Басыйрова]], [[Усман Әлмиев]], [[Нәҗибә Гайнуллина]], [[Рәшидә Җиһаншина]]. * [[1938]] — [[Вера Минкина]], [[Хәй Вахит]], [[Гамир Насыйри]], [[Сәет Шәкүров]], [[Һидаят Солтанов]], [[Фаикъ Камал]] ([[Галиәсгар Камал]] улы). * [[1949]] — [[Гата Нуруллин]], [[Рәис Сафиуллин]], [[Госман Әхмәтҗанов]], Алсу Илялова, [[Рауза Ибраһимова]], [[Айрат Арсланов]], [[Шәүкәт Биктимеров]]. * [[1951]] — [[Сания Исмәгыйлева]], [[Люция Фарсина]], [[Фердинанд Фарсин]], [[Вәкил Закиров]]. * [[1966]] — [[Нуриәхмәт Сафин]], [[Хәлим Җәлалов]], [[Юныс Сафиуллин]] * [[1970]] — [[Луара Шакирҗанова]], А. Гарифуллина, Л. Сираҗетдинова, [[Дамирә Кузаева]], Флёра Абдуллина, Ф. Мәмәш, С. Мифтахов, [[Илдар Хәйруллин]], [[Айдар Хафизов]] (''педагоглар [[Марсель Сәлимҗанов]] (I чыгарылышы), [[Габдулла Шамуков]]'') * [[1974]] — [[Зөлфирә Зарипова]], [[Ләлә Миңнуллина]], [[Фирая Әкбәрова]], [[Алсу Гайнуллина]], [[Дусил Касыймов]], Н Нариманов, М. Сәрвәров, [[Рузия Мотыйгуллина]] (''педагоглары Илтани Илялова, [[Шахсәнәм Әсфәндиярова]]''). * [[1983]] — [[Роберт Мортазин]], [[Венера Шакирова]], [[Фәрит Бикчәнтәев]], Р. Гатин, [[Илсөяр Фазылҗанова]], Р. Сәгъдуллин, Л. Заманова, М. Хәйретдинов, [[Гафур Каюмов]], [[Кәмил Камалов]], [[Данил Салихов]] (''педагоглар [[Наилә Гәрәева]], [[Асия Хәйруллина]], [[Марсель Сәлимҗанов]], [[Илдар Хәйруллин]]''). ==== Хезмәт юллары буйлап ==== * [[1920]]—[[1930 ел]]ларда күп кенә [[ССРБ]] [[шәһәр]]ләрендә ([[Мәскәү]], [[Ленинград]], [[Уфа]], [[Бакы]], [[Әстерхан]], [[Троицк]], [[Чиләбе]], [[Свердловск]], [[Ташкәнт]], [[Алматы|Алмата]], [[Кустанай]], [[Омск]], [[Орск]] һ.б.) [[татар]] дәүләт [[театр]]лары эшли һәм [[театр]] техникумын тәмамлаган яшьләрнең күбесе хезмәт юлын шул [[театр]]ларда башлап җибәрә. ===== [[Татарстан]]да ===== [[Галия Булатова]], [[Кәшифә Тумашева]], [[Галия Кайбицкая]], [[Галия Нигъмәтуллина]], [[Хәким Сәлимҗанов]], [[Галимә Ибраһимова]], [[Ибраһим Гафуров]], [[Вера Минкина]], [[Айрат Арсланов]], [[Шәүкәт Биктимеров]], [[Дания Нуруллина]], [[Наил Әюпов]], [[Хәлим Җәләлов]], [[Фирдәвесс Хәйруллина]], [[Айдар Хафизов]], [[Илдар Хәйруллин]], [[Алсу Гайнуллина]], [[Рузия Мотыйгуллина]], [[Зөлфирә Зарипова]], [[Әсхәт Хисмәтов]], [[Рамил Төхфәтуллин]], [[Люция Хәмитова]], [[Раушания Юкачева]], [[Николай Юкачев]], [[Марсель Җаббаров]], [[Наил Шәйхетдинов]], [[Хәлил Мәхмүтов]], [[Ләлә Миңнуллина]], [[Илгизәр Хәсәнов]], [[Люция Галләмова]], [[Ирек Әхмәтханов]], [[Шамил Фәрхетдинов]], [[Илсөяр Сафиуллина]], [[Җәмилә Әсфәндиярова]], [[Дамирә Кузаева]], [[Рамил Минханов]], [[Сәкинә Минханова]], [[Илһам Мөхәммәтов]], [[Хафиз Хамматуллин]], [[Геннадий Прытков]], Лидия Огарева, Николай Шепелев, Кирилл Ярмолинец, Татьяна Бушуева, Александр Кокурин, Александр Купцов, Сергей Мосейко, [[Роза Хәйруллина]], Евгений Царьков, Елена Ненашева, Александр Карпеев, Данил Утешев, Наталья Баймяшкина, [[Ришат Гыйздәтуллин]], [[Наилә Ибраһимова]], [[Диләрә Фәттахова]], [[Ләйсән Большова]], [[Гүзәлия Нәҗипова]], [[Рузанна Хәбибуллина]], [[Гөлназ Галимуллина]], [[Энҗе Яруллина]], [[Әминә Галиева]], [[Гүзәл Гөлвердиева]], [[Алинә Мөдәрисова]], [[Альбина Гашигуллина]], [[Гөлнара Кәшипова]], [[Сиринә Мифтахова]], [[Диләрә Фазлыева]], [[Энҗе Сәйфетдинова]], [[Гөлназ Йосыпова]], [[Фәннүр Мөхәммәтҗанов]], [[Артур Шайдуллин]]. ===== Чит шәһәрләрдә ===== * [[Петербург]] — [[Эра Җиһаншина]], Галина Никулина. * [[Мәскәү]] — Владимир Щеблыкин, Флера Галиуллина, Нина Корсакова, Наталья Прилепская, Галина Зименкова (ҮТ дикторы), [[Чулпан Хаматова]] (''укып бетерми''). * [[Киев]] — Игорь Шуб. * [[Сембер]] — Фәридә Кәримова, Михаил Петров. * [[Псков]] — Эмилия Карелина, Ирина Смирнова ===== Режиссёрлар ===== * [[Дамир Сираҗиев]] — [[Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин театры]] режиссёры ([[1990]]—[[1992]]). * [[Фәрит Бикчәнтәев]] — [[2002 ел]]дан [[Камал театры]] баш режиссёры. * [[Рәшит Заһидуллин]] — [[1993 ел|1993]]—[[2019 ел]]ларда [[Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин театры]] баш режиссёры. * [[Рөстәм Галиев]] — [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Түбән Кама драма театры]] баш режиссёры (1989―2024), директоры ([[2009 ел]]дан). ===== Укуханә укытучылары ===== * [[Ришат Хаҗиәхмәтов]] (актер осталыгы) * [[Геннадий Прытков]] (актер осталыгы) * [[Илдар Хәйруллин]] (актер осталыгы) * Ирина Марцинкевич (актер осталыгы) * [[Рәүф Игламов]] (театр тарихы) * [[Эльмира Хамматова]] (сәхнә теле) * [[Инсаф Абдуллин]] (сәхнә теле) ===== Театр директорлары ===== * Владимир Савельев, [[Уфа]] опера театры. * Владислав Юдин, [[Бөгелмә]] рус драма театры * Юрий Ларионов, [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Җәлил театры]] (директоры урынбасары). * [[Роберт Мортазин]], [[Казан дәүләт яшь тамашачы театры|Казан яшь тамашачы театры]]. * [[Шамил Закиров]], [[Камал театры]] * Фирдания Садриева, [[Казан мәдәният һәм сәнгать университеты]]ның театр факультеты деканы. * Сергей Смирнов, [[В. Качалов исемендәге Казан Зур драма театры|Качалов театры]] (директоры урынбасары). ---- * [[Равил Гайнетдин]] – Россия мөфтиләр шурасы рәисе. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Казан театр училищесынең 80 еллыгына (''брошюра''). [[Казан]], 2002. {{ref-ru}} # ''[[Максим Глухов|Глухов М. С]]''. Печать и пути развития татарской советской художественной культуры 1917—1932 гг. Автореф. дисс... канд. искусствоведения. [[Казан]], 1974. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5 КТУ турында «Милләттәшләр» сайтында] == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} {{Яхшы мәкалә}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:1922 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Казан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Сәнгать уку йортлары]] [[Төркем:Татар театры]] kydtaxbjnr4qsltby5saw95hubtw9oc 0 171427 6038030 5520047 2026-09-22T09:55:13Z Blackisnewyellow 44652 Чыганакка сылтама өстәү [[m:Web2Cit| #Web2Cit]] 6038030 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} [[Файл:Art-portrait-collage 2.jpg|350px|мини|уңда|Törle sänğät ürnäkläre: Veñsañt van Gog üz-üzeñne suräte, Çokwe räseme, Venera tuuı (Botiçelli)]] '''Sänğät''' — çınbarlıqnı sınlı taswirlarğa çağıldıru eşe, eçke häm tışqı dönyanı avtor häm başqa keşelär mänfäğätendä, icadi eştä kürsätü.{{Чыганагы}} [[Файл:Шәмаил.jpg|350px|мини|уңда|Tatar şämäile]] Sänğät - täbiği [[fän]]närdä häm dini surätlärdäge dönyanı añlatıp birüçe fän.{{Чыганагы}} Sänğät - kiñ mäğnäle töşençä, nindider tarmaqta ostalıq bularaq kürsätelä ala. Keşelekneñ näfislekkä ixtıyacın qänäğätländergän mädäni eşmäkärlek. İctimaği estetik normalar üzgäreşendä estetik tä'sirle küreneşlär icat itü sänğät dip yörtergä xoquq aldı.{{Чыганагы}} Böten cämğiät qısalarında sänğät - çınbarlıqnı añlawnıñ maxsus ısulı häm küsätü alımı.{{Чыганагы}} Sänğät üseşen dinnän ayırıp bulmıy. Nıqlı urın alğan din sänğättäge törle simvollar yärdämendä yuğarı xaqiqätne xalıqqa añlatırğa tırışa.{{Чыганагы}} Tatar [[şämail]]läre dä sänğät üzençelekle töre bulıp qarala.{{Чыганагы}} == Wazifalar{{Чыганагы}} == Sänğät şulay uq: *dini bilge *aralaşu çarası *küñel açu çarası *aldınğı, säyäsi üzgäreş çarası *psixoterapiä çarası * sotsial' protest, tärtipne yä tärtipsezlekne bärep töşerü çarası. * öndäw, propaganda häm säwdä, tabış çarası == Ädäbiät == * Aliev, Alex. (2009). The Intentional-Attributive Definition of Art. Consciousness, Literature and the Arts 10 (2). * Нина Дмитриева. Происхождение искусства // Всеобщая история искусств. Том 1. Москва, 1956. * Владимирская Анна Овсеевна, Владимирский Петр Александрович. Искусство для простых смертных. — М.: «Диалектика», 2005. — С. 352. — ISBN 5-8459-0902-3. * Т. Григорьева. Искусство-неискусство (Искусство в Японии) // Григорьева Т. П. Движение красоты: Размышления о японской культуре. М.: «Восточная литература» РАН, 2005, с. 180—192 * С. Зенкин. Теофиль Готье и «искусство для искусства» // Зенкин С. Н. Работы по французской литературе. — Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 1999, с. 170—200 * Беньямин В. «Произведение искусства в эпоху его технической воспроизводимости»//Избранные эссе, М., 1996. * Пелипенко А.А. Искусство в зеркале культурологии. — М.: Государственный институт искусствознания, 2009. — С. 318. — ISBN 978-5-98187-406-2. * Каган М. С. Морфология искусства. — Л.: Искусство, 1972. — 440 с. — 20 000 экз. * Е. Аничков. Эстетика // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Искусство // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909. {{Стиль}}{{Астөшермәләр юк}} [[Төркем:Сәнгать]] isk2j564o1uc0eokm5ncmrh118qdqnk 6038032 6038030 2026-09-22T10:03:14Z Blackisnewyellow 44652 Чыганакка сылтама өстәү [[m:Web2Cit| #Web2Cit]] 6038032 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} [[Файл:Art-portrait-collage 2.jpg|350px|мини|уңда|Törle sänğät ürnäkläre: Veñsañt van Gog üz-üzeñne suräte, Çokwe räseme, Venera tuuı (Botiçelli)]] '''Sänğät''' — çınbarlıqnı sınlı taswirlarğa çağıldıru eşe, eçke häm tışqı dönyanı avtor häm başqa keşelär mänfäğätendä, icadi eştä kürsätü.{{Чыганагы}} [[Файл:Шәмаил.jpg|350px|мини|уңда|Tatar şämäile]] Sänğät - täbiği [[fän]]närdä häm dini surätlärdäge dönyanı añlatıp birüçe fän.{{Чыганагы}} Sänğät - kiñ mäğnäle töşençä, nindider tarmaqta ostalıq bularaq kürsätelä ala. Keşelekneñ näfislekkä ixtıyacın qänäğätländergän mädäni eşmäkärlek. İctimaği estetik normalar üzgäreşendä estetik tä'sirle küreneşlär icat itü sänğät dip yörtergä xoquq aldı.{{Чыганагы}} Böten cämğiät qısalarında sänğät - çınbarlıqnı añlawnıñ maxsus ısulı häm küsätü alımı.{{Чыганагы}} Sänğät üseşen dinnän ayırıp bulmıy. Nıqlı urın alğan din sänğättäge törle simvollar yärdämendä yuğarı xaqiqätne xalıqqa añlatırğa tırışa.{{Чыганагы}} Tatar [[şämail]]läre dä sänğät üzençelekle töre bulıp qarala.<ref>{{Cite web|url=https://izo-museum.ru/collections/all/tatarskoe-dekorativno-prikladnoe-iskusstvo-respubliki-tatarstan/|title=ГМИИ - Татарское декоративно-прикладное искусство Республики Татарстан|language=ru|publisher=[[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]] сайты|accessdate=2026-09-22|quote=На рубеже XIX-XX веков в городах Среднего Поволжья и Приуралья в народном искусстве татар-мусульман особую популярность приобретают картины религиозного содержания в виде композиций, выполненных на основе арабской каллиграфии. Эти священные изречения, написанные масляными красками на оборотной стороне стекла и подсвеченные фольгой, были известны татарам под термином «шамаиль».}}</ref> == Wazifalar{{Чыганагы}} == Sänğät şulay uq: *dini bilge *aralaşu çarası *küñel açu çarası *aldınğı, säyäsi üzgäreş çarası *psixoterapiä çarası * sotsial' protest, tärtipne yä tärtipsezlekne bärep töşerü çarası. * öndäw, propaganda häm säwdä, tabış çarası == Ädäbiät == * Aliev, Alex. (2009). The Intentional-Attributive Definition of Art. Consciousness, Literature and the Arts 10 (2). * Нина Дмитриева. Происхождение искусства // Всеобщая история искусств. Том 1. Москва, 1956. * Владимирская Анна Овсеевна, Владимирский Петр Александрович. Искусство для простых смертных. — М.: «Диалектика», 2005. — С. 352. — ISBN 5-8459-0902-3. * Т. Григорьева. Искусство-неискусство (Искусство в Японии) // Григорьева Т. П. Движение красоты: Размышления о японской культуре. М.: «Восточная литература» РАН, 2005, с. 180—192 * С. Зенкин. Теофиль Готье и «искусство для искусства» // Зенкин С. Н. Работы по французской литературе. — Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 1999, с. 170—200 * Беньямин В. «Произведение искусства в эпоху его технической воспроизводимости»//Избранные эссе, М., 1996. * Пелипенко А.А. Искусство в зеркале культурологии. — М.: Государственный институт искусствознания, 2009. — С. 318. — ISBN 978-5-98187-406-2. * Каган М. С. Морфология искусства. — Л.: Искусство, 1972. — 440 с. — 20 000 экз. * Е. Аничков. Эстетика // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Искусство // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909. {{Стиль}}{{Астөшермәләр юк}} [[Төркем:Сәнгать]] ca8gvm5e9j2rdoosdo70gnhnfoa2bwy 0 176086 6037854 6022456 2026-09-22T00:37:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037854 wikitext text/x-wiki {{Көллият кәртечкәсе | исем = Казан сынлы сәнгать училищесы | сокращение = КССУ ({{lang-ru|КХУ}}) | оригинал = {{lang-ru|Казанское художественное училище}} | элеккеге = Казан сынлы сәнгать мәктәбе (''[[1895]]-[[1917]]'')<br/> Казан ирекле сынлы сәнгать остаханәләре (''[[1917]]-[[1918]]'')<br/>Казан югары сынлы сәнгать-техник остаханәләре (''[[1918]]-[[1920]]'')<br/> Казан сынлы сәнгать-техник институты (''[[1920]]-[[1923]]'')<br/>Казан сынлы сәнгать техникумы (''[[1923]]-[[1924]]'')<br/> Казан архитектура-сынлы сәнгать техникумы (''[[1924]]-[[1926]]'')<br/>Казан сынлы сәнгать-педагогия техникумы (''[[1926]]-[[1930]]'')<br/>Татар сәнгатьләр техникумы ( ''[[1930]]-[[1935]]'')<br/>Татар сынлы сәнгать техникумы ( ''[[1935]]-[[2006]]'') | нигезләнгән = [[1895]] | ябылган = | реорганизован = | год реорганизации = | тип = | студенты = | преподаватели = | шәһәр = {{Байрак|Россия}}{{Байрак|Татарстан}} [[Казан]] | адрес = 420012, [[Татарстан]], [[Казан]] шәһәре, Мөштәри ур., 16. | сайт = http://kazanartschool.ru/index.php/ru/ | логотип = | Награды = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = }} [[Файл:КХУ.jpg|200px|thumb|right|Уку йорты бинасы]] '''Казан сынлы сәнгать училищесы''', Н.И. Фешин исемендәге Казан сынлы сәнгать училищесы (техникум), КССУ, {{lang-ru|Казанское художественное училище имени Н. И. Фешина (техникум), КХУ}}, {{lang-en|Kazan Art School named after Nickolai Feshin}} — [[1895 ел]]дан [[Казан]] шәһәрендә эшләп килүче, Татарстан мәдәният министрлыгы карамагындагы урта махсус һөнәри белем бирүче дәүләт {{comment|автоном|автоном}} белем бирү оешмасы.<br/> [[Казан]] шәһәрендә ике уку бинасы (''Мөштәри урамы, 16; [[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс урамы]], 70'') һәм [[Яшел Үзән]]дә филиалы (''Яшел Үзән, Засорин урамы, 4а'') бар.<br/> Уку йорты директоры — Гыйльметдинова Ольга Александровна. == Тарих == [[Файл:Казань. № 87. Художественная школа и Грузинская улица.jpg|Сәнгать мәктәбе бинасы ХХ гасыр башында.|thumb|right|200px]] [[1895 ел]]ның [[9 сентябрь|9 сентябрендә]], Казан шәһәре сынлы сәнгать мәктәбе буларак, Казан шәһәр думасы һәм Казан губернаторы үтенече буенча, Россия империясенең сынлы сәнгать император академиясе президенты бөек кенәз Владимир Александрович рөхсәте белән ачыла. Мәктәпне ачуда [[Петербург]]та сынлы сәнгать академиясен тәмамлаган [[Николай Белькович|Н.Н. Белькович]], Х.Н. Скорняков, Г.А. Медведев, Ю.И. Тиссен, А.И. Денисов (''соңыннан мәктәпнең беренче рәсем укытучылары'') башлап йөри<ref>{{Citation |title=Аrtru.info сайтында |url=http://artru.info/uch/44/ |access-date=2016-02-23 |archive-date=2013-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207065408/http://artru.info/uch/44/ |dead-url=yes }}</ref>. Казан сынлы сәнгать мәктәбе Россия сынлы сәнгать академиясенә караган беренче урта һөнәри белем бирү йорты була.<br/> Казан сынлы сәнгать мәктәбе [[1905 ел]]га хәтле [[Горький урамы (Казан)|Зур Лядский урамында]] урнашкан Казанның III кызлар гимназиясе (''София Вагнерның шәхси гимназиясе'') [[Горький урамы, 16/7 (Казан)|бинасында]] шөгыльләнә. [[1901 ел]]ның маенда элекке Грузинский урамында (''хәзерге'' [[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс урамы]]) мәктәп өчен махсус бина корыла башлый. Төзелеш белән укуханә мөдире, сәнгать укытучысы [[Карл Мюфке]] (''[[1868]]—[[1933]]'') үзе җитәкчелек итә. Ул бина проектын һәм төзелеш сметасын [[Санкт-Петербург]]да сәнгать академиясендә раслатуга ирешә. Барлык төзелеш эшләре [[1903 ел]]ның ноябрендә төгәлләнә. Ләкин декабрьдә янгын чыгып, бинаның түбәсе янып бетә. Янгыннан соң яңадан корганда, бинаның өске өлешенең кыяфәтенә зур үзгәрешләр кертелә<ref>Юлия Глазырина. Карл Мюфке - архитектор и педагог. «''Казанские истории''», 2010 ел, 20 сентябрь</ref>.<br/> Бинада сәнгать училищесы өчен мөһим булган иртәнге һәм кичке рәсем төшерү сыйныфлары, тантаналар һәм күргәзмәләр заллары, өченче катта остаханәләр өчен авыш түбәле пыяла бүлмәләр була. * [[1917 ел]]дан Казан дәүләт азат (ирекле) сынлы сәнгать остаханәләре. * [[1918 ел]]да Казан дәүләт югары сынлы сәнгать-техник остаханәләре итеп үзгәртелә. * [[1920 ел]]да Казан сынлы сәнгать-техник институты ({{lang-ru|КХТИ}}). * [[1923 ел]]да Казан сынлы сәнгать техникумы<ref>РСФСР ХКШ карары, 1923 ел 10 июль</ref>. * [[1924 ел]]да Казан архитектура-сынлы сәнгать остаханәләре (техникум) (АРХУМАС). * [[1926 ел]]да Казан сынлы сәнгать-педагогия техникумы<ref>АТССР мәгариф халык комиссариаты коллегиясе карары 1926 ел, 9 август</ref>. * [[1927 ел]]да [[Казан театр училищесы|Казан театр техникумы]] белән берләштерелә, Казан берләштерелгән сынлы сәнгать–театр техникумы исеме ала. * [[1930 ел]]да Көнчыгыш музыка техникумы белән берләштерелеп, Татар сәнгатьләр техникумы дип атала, аның сынлы сәнгать бүлеген тәшкил итә<ref>ТАССР мәгариф халык комиссариаты коллегиясе карары 1929 ел, 18 ноябрь</ref>. * [[1935 ел]]да Татар сәнгатьләр техникумыннан аерылып чыга, Татар сынлы сәнгать техникумы, соңрак Казан сынлы сәнгать училищесы итеп оештырыла. * [[2006 ел]]да Казан сынлы сәнгать училищесынә [[Николай Фешин|Н.И. Фешин]] исеме бирелә<ref>Постановление Кабинета Министров Респуб¬лики Татарстан от 16 ноября2006 г. № 551</ref>. * [[2008 ел]]да Казан сынлы сәнгать училищесы бинасында һәм аның матди базасына таянып, [[Василий Суриков|В.И. Суриков]] исемендәге Мәскәү дәүләт академия сынлы сәнгать институтының ({{lang-ru|Московский государственный академический художественный институт имени В. И. Сурикова, МГАХИ}}) Казан филиалы да эшли башлый. * [[2008 ел]]да Татарстан мәдәният министрлыгы карары белән [[Яшел Үзән]] шәһәрендә Казан сынлы сәнгать училищесы филиалы (''Засорин урамы, 4а'') ачыла. [[Бөек Ватан сугышы]] елларында да Казан сынлы сәнгать училищесы эшчәнлеген туктатмый. == Белгечлекләр == [[Файл:КХУ 1.jpg|180px|thumb|right|КССУ эмблемасы]] * Сынлы сәнгать * Дизайн * Декоратив-гамәли сәнгать һәм халык һөнәрчелеге * Скульптура == Укытучылар == {{seealso|Төркем:Казан сынлы сәнгать училищесы укытучылары}} {{col-begin}} {{col-3}} * [[Карл Мюфке]] * [[Николай Фешин]] * [[Павел Беньков]] * Павел Радимов * Надежда Сапожникова {{col-3}} * Вера Вильковиская * Константин Чеботарёв * [[Бакый Урманче]] * [[Татьяна Зуева]] * [[Евгений Зуев]] {{col-3}} * [[Харис Якупов]] * [[Виктор Куделькин]] * [[Айрат Хәмидуллин]] * [[Асия Миңнуллина]] * [[Әлфия Җәмилова]] {{col-end}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4207867. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1868" | 1868-01-30 | [[Karl Müfke]] | ''[[:d:Q16631749|gymnase masculin de Voronej]]''<br/>''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[:commons:Category:Karl Mufke|Karl Mufke]] | data-sort-value="1933" | 1933-02-13 |- | data-sort-value="1868" | 1868 | ''[[:d:Q65132283|Григорий Медведев]]'' | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[:commons:Category:Grigory Antonovich Medvedev|Grigory Antonovich Medvedev]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-04 |- | data-sort-value="1869" | 1869 | ''[[:d:Q131624491|Александр Кокорев]]'' | ''[[:d:Q1949325|Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Kokorev|Aleksandr Mikhaylovich Kokorev]] | data-sort-value="1944" | 1944 |- | data-sort-value="1887" | 1887-09-11<br/>1887-09-09 | [[Павел Радимов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[шагыйрь]] | [[:commons:Category:Pavel Radimov|Pavel Radimov]] | data-sort-value="1967" | 1967-02-12 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-01 | [[Петр Сперанский]] | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | data-sort-value="1964" | 1964-12-13 |- | data-sort-value="1903" | 1903-03-16 | [[Садри Ахун]] | ''[[:d:Q4174330|И. Д. Шадр исемендәге Екатеринбург сынлы сәнгать укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]'' | [[:commons:Category:Sadri Akhun|Sadri Akhun]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-21 |- | data-sort-value="1915" | 1915-12-28 | [[Семён Ротницкий]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-05-13 |- | data-sort-value="1919" | 1919-12-23 | [[Харис Якупов]] | Казан сынлы сәнгать укуханәсе | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[:commons:Category:Haris Yakupov|Haris Yakupov]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-17 |- | data-sort-value="1923" | 1923-12-23 | [[Евгений Зуев|Евгени Зуев]] | ''[[:d:Q1370318|Эстония сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Zuev|Evgeniy Zuev]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-31 |- | data-sort-value="1924" | 1924-02-25 | [[Әнәс Тумашев]] | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | [[:commons:Category:Anas Tumashev|Anas Tumashev]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-12 |- | data-sort-value="1924" | 1924-03-03 | [[Мәснәви Хәертдинов]] | ''[[:d:Q4496242|Харьков сынлы сәнгать институты (1921-1963)]]''<br/>''[[:d:Q56229506|Иваново сынлы сәнгать укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[:commons:Category:Masnavi Haertdinov|Masnavi Haertdinov]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-26 |- | data-sort-value="1929" | 1929-10-05 | [[Искәндәр Рәфыйков]] | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>''[[:d:Q139435776|Латвия ССР дәүләт сәнгать академиясе]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-10-01 |- | data-sort-value="1936" | 1936-02-03 | [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]] | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | [[:commons:Category:Tavil Haziahmetov|Tavil Haziahmetov]] | data-sort-value="2007" | 2007-05-25 |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | [[Мәхмүт Ваһапов]] | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[:commons:Category:Makhmut Vagapov|Makhmut Vagapov]] | |- | data-sort-value="1982" | 1982-06-01 | ''[[:d:Q135669895|Мухамедьянова, Зульфия Хакимяновна]]'' | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | [[:commons:Category:Zulfiya Mukhamedyanova|Zulfiya Mukhamedyanova]] | |} {{Wikidata list end}} == Уку йортын тәмамлаучылар == {{seealso|Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар}} Казан сынлы сәнгать мәктәбе сынлы сәнгать, гравюра, архитектура, скульптура бүлекләрендә урта һөнәри уку йортлары өчен рәссам-мөгаллимнәр һәм милли мәктәпләр өчен рәсем укытучылары әзерләгән. Сәләтле шәкертләр Россия сынлы сәнгать академиясенә караган Санкт-Петербург югары сынлы сәнгать училищесынә укырга керә алган<ref>[http://enc.cap.ru/?t=publ&hry=15&lnk=1901 Чуаш белешмәлеге]</ref>. === Инкыйлабка кадәр === {{col-begin}} {{col-2}} * [[Николай Фешин]] * [[Павел Беньков]] * [[Давид Бурлюк]] * Леонид Овсянников * [[Петр Дульский|Пётр Дульский]] * Надежда Сапожникова * Вера Вильковиская * Эрнест Шталберг * Николай Пинегин * Пётр Котов {{col-2}} * Вадим Мизеров * Азарий Трапицын * Василий Сыромятников * [[Карлис Зале]] * Фёдор Модоров * Варвара Степанова * Александр Родченко * [[Михаил Лобанов]] * Александр Григорьев {{col-end}} === Инкыйлабтан соң === {{col-begin}} {{col-2}} * Иоаким Максимов-Кошкинский * [[Магдалина Мавровская]] * Мәхмүт Госманов * [[Лотфулла Фәттахов]] * [[Әмир Мәҗитов]] * Михаил Нефёдов * Игорь Вулох * [[Илдар Ханов (1940)|Илдар Ханов]] * Александр Новосёлов {{col-2}} * [[Константин Васильев]] * [[Абрек Абзгилдин]] * [[Игорь Башмаков]] * Николай Абрамов * Владимир Кудряшёв * Дмитрий Мощевитин * [[Айрат Хәмидуллин]] * [[Фәрит Вәлиуллин]] * [[Усман Абдуллов]] {{col-end}} === Автоматик исемлек === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4207867. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1876" | 1876-01-18 | ''[[:d:Q136693353|Pyotr Dobrynin]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Semyonovich Dobrynin|Pyotr Semyonovich Dobrynin]] | data-sort-value="1948" | 1948 |- | data-sort-value="1877" | 1877-03-26 | [[Надежда Сапожникова]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Sapozhnikova|Nadezhda Sapozhnikova]] | data-sort-value="1942" | 1942-10<br/>1942-11 |- | data-sort-value="1879" | 1879-03-23 | [[Петр Дульский]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Dulskiy|Pyotr Dulskiy]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-08 |- | data-sort-value="1879" | 1879-05-15 | [[Константин Лепилов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-10-05 |- | data-sort-value="1881" | 1881-11-26<br/>1881-12-09 | [[Николай Фешин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q20857490|pastellist]]''<br/>''[[:d:Q10373653|рәссам-акварелист]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Ivanovich Fechin|Nikolai Ivanovich Fechin]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-05 |- | data-sort-value="1885" | 1885-11-27 | ''[[:d:Q4527513|Николай Шулпинов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Shulpinov|Nikolai Shulpinov]] | data-sort-value="1921" | 1921-08-07 |- | data-sort-value="1885" | 1885-04-03 | ''[[:d:Q136762128|Георгий Петрович Кадин]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | | data-sort-value="1931" | 1931-04-28 |- | data-sort-value="1886" | 1886-07-25 | ''[[:d:Q100536836|Александр Соловьёв]]'' | | | | data-sort-value="1966" | 1966 |- | data-sort-value="1886" | 1886-05-07 | ''[[:d:Q141020413|Николай Иванович Куликов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1964" | 1964-06-11 |- | data-sort-value="1888" | 1888-10-28 | [[Карлис Зале]] | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Kārlis Zāle|Kārlis Zāle]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-19 |- | data-sort-value="1888" | 1888-06-17 | ''[[:d:Q47383180|Герман Мелентьев]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:German Melentyev|German Melentyev]] | data-sort-value="1967" | 1967-03-28 |- | data-sort-value="1888" | 1888-01-01 | ''[[:d:Q116032207|Василий Александров]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="1953" | 1953-05-19 |- | data-sort-value="1889" | 1889-06-26 | ''[[:d:Q4236178|Пётр Котов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Kotov|Pyotr Kotov]] | data-sort-value="1953" | 1953-07-04 |- | data-sort-value="1889" | 1889-05-04 | ''[[:d:Q21175361|Вадим Мизеров]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-11-21 |- | data-sort-value="1890" | 1890-08-24 | [[Моисей Спиридонов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-03-31 |- | data-sort-value="1891" | 1891-11-23 | [[Александр Родченко]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q627325|график дизайнер]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''<br/>''[[:d:Q1229025|typographer]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q11455387|furniture designer]]''<br/>''[[:d:Q11613590|театраль сәхнә мохите дизайнеры]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q1200676|design agency]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''<br/>''[[:d:Q10373653|рәссам-акварелист]]''<br/>''[[:d:Q106811253|ceramics designer]]''<br/>''[[:d:Q2519376|jewelry designer]]''<br/>''[[:d:Q22343478|collagist]]''<br/>''[[:d:Q15296811|рәсемче]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Rodchenko|Alexander Rodchenko]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-03 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-27 | [[Никита Сверчков]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985-07-18 |- | data-sort-value="1891" | 1891-06-29 | [[Михаил Лобанов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1970" | 1970 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-01 | [[Петр Сперанский]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Сәйяр|«Сәйяр»]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>[[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | data-sort-value="1964" | 1964-12-13 |- | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Дмитрий Фёдоров]] | | | | data-sort-value="1959" | 1959 |- | data-sort-value="1891" | 1891-10-08 | ''[[:d:Q123593097|Дмитрий Жилов]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | data-sort-value="1959" | 1959-01-07 |- | data-sort-value="1892" | 1892-03-24 | [[Алексей Попов (1892)|Алексей Попов]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q17391638|сәнгать теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-08-18 |- | data-sort-value="1892" | 1892-04-28 | ''[[:d:Q12140910|Илларион Плещинский]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-02-06 |- | data-sort-value="1892" | 1892-02-08 | [[Константин Чеботарёв]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Chebotaryov|Konstantin Chebotaryov]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-21 |- | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Иван Тютиков]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973 |- | data-sort-value="1894" | 1894-10-09 | [[Варвара Степанова]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q10694573|textile artist]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q1635293|Vkhutemas]]''<br/>''[[:d:Q4059235|Krupskaya Academy of Communist Education]]'' | [[:commons:Category:Varvara Stepanova|Varvara Stepanova]] | data-sort-value="1958" | 1958-05-20 |- | data-sort-value="1894" | 1894-08-08 | [[Янис Лиепинш]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q2607021|Латвия сынлы сәнгать академиясе]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-09-02 |- | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Петр Байбарышев]] | | | | data-sort-value="1942" | 1942 |- | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Наталья Пономарёва]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Natalya Ponomaryova|Natalya Ponomaryova]] | data-sort-value="1941" | 1941 |- | data-sort-value="1895" | 1895-06-22 | ''[[:d:Q122658418|Владимир Соколов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971 |- | data-sort-value="1896" | 1896-11-04 | ''[[:d:Q16435234|Николай Крутильников]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q12528547|Almaty College of Decorative and Applied Arts]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-04-13 |- | data-sort-value="1896" | 1896-06-09 | ''[[:d:Q124352442|Пётр Фомичев]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-09-16 |- | data-sort-value="1902" | 1902-06-25<br/>1902-07-25 | [[Владимир Кудряшёв]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kudryashov|Vladimir Kudryashov]] | data-sort-value="1944" | 1944-11-09 |- | data-sort-value="1902" | 1902-04-05 | ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]] | data-sort-value="1963" | 1963-12-09 |- | data-sort-value="1903" | 1903-11-27 | ''[[:d:Q99511890|Николай Ломоносов]]'' | ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]'' | ''[[:d:Q4174320|Yekaterinburg Youth Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4351536|Пирем драма театры]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-09-23 |- | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | ''[[:d:Q107214777|Дмитрий Красильников]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>''[[:d:Q25394454|Central Publishing House of the Peoples of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q6482122|Razdavim fashystskuyu hadzinu]]''<br/>''[[:d:Q3920653|Vozhyk]]'' | [[:commons:Category:Dmitriy Krasil'nikov|Dmitriy Krasil'nikov]] | data-sort-value="1951" | 1951 |- | data-sort-value="1904" | 1904-07-15 | [[Габделгазиз Зыятдинов|Габделгазиз Зыятдинев]] | | | | data-sort-value="1991" | 1991-10-28 |- | data-sort-value="1905" | 1905 | ''[[:d:Q60826361|Сергей Михайлов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985-08-14 |- | data-sort-value="1906" | 1906-02-16 | ''[[:d:Q30610460|Сәрвәр Җәтәрә]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | ''[[:d:Q21193635|Комык музыкаль-дырам тиятры]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980 |- | data-sort-value="1907" | 1907-01-27 | [[Николай Барышев (1907)|Николай Барышев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q25893271|clandestine agent]]'' | ''[[:d:Q4242935|Gorky Drama Theatre]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-04-10 |- | data-sort-value="1907" | 1907-08-11 | ''[[:d:Q105659410|Анатолий Нератов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q4199058|iconographer]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-07-01 |- | data-sort-value="1914" | 1914-02-23<br/>1914-03-08 | [[Магдалина Мавровская]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-05-24 |- | data-sort-value="1918" | 1918-10-25 | [[Мәхмүт Госманов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Makhmut Usmanov|Makhmut Usmanov]] | data-sort-value="2006" | 2006 |- | data-sort-value="1918" | 1918-09-27 | [[Лотфулла Фәттахов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Lotfulla Fattahov|Lotfulla Fattahov]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-17 |- | data-sort-value="1918" | 1918-07-21 | ''[[:d:Q22918759|Анатолий Козырев]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Anatoli Ivanovich Kozyrev|Anatoli Ivanovich Kozyrev]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-07 |- | data-sort-value="1919" | 1919-12-23 | [[Харис Якупов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | Казан сынлы сәнгать укуханәсе | [[:commons:Category:Haris Yakupov|Haris Yakupov]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-17 |- | data-sort-value="1919" | 1919-06-19 | ''[[:d:Q115340393|Пётр Сажин]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-02-05 |- | data-sort-value="1922" | 1922-01-28 | [[Әнвәр Нагаев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]'' | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | | data-sort-value="2002" | 2002-12-11 |- | data-sort-value="1922" | 1922-08-08 | [[Әсгать Сәфәргалин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Ashat Safargalin|Ashat Safargalin]] | data-sort-value="1975" | 1975-08-28 |- | data-sort-value="1922" | 1922-02-13 | ''[[:d:Q137715818|Андрей Прокопьев]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Prokopyev (painter)|Andrey Prokopyev (painter)]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-27 |- | data-sort-value="1923" | 1923-09-29 | [[Сергей Лывин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Lyvin|Sergey Lyvin]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-18 |- | data-sort-value="1923" | 1923-05-23 | [[Николай Кузнецов (1923)|Николай Кузнецов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Kuznetsov (painter)|Nikolay Kuznetsov (painter)]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-15 |- | data-sort-value="1924" | 1924-10-19 | [[Васил Маликов]] | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | | data-sort-value="1992" | 1992-10-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924-02-25 | [[Әнәс Тумашев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>Казан сынлы сәнгать укуханәсе | [[:commons:Category:Anas Tumashev|Anas Tumashev]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-12 |- | data-sort-value="1924" | 1924-06-24 | [[Владимир Попов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Popov (painter)|Vladimir Popov (painter)]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-27 |- | data-sort-value="1924" | 1924-09-13 | ''[[:d:Q111291431|Владимир Кузнецов]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q12166926|Харьков дәүләт дизайн һәм сәнгать академиясе]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-12-23 |- | data-sort-value="1924" | 1924-02-18 | ''[[:d:Q119009380|Александр Талеев]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-04-04 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-19 | [[Петр Баландин]] | | | | data-sort-value="1994" | 1994-07-08 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-14 | ''[[:d:Q116215764|Владимир Гольба]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q4496368|Kharkiv State School of Art]]'' | | |- | data-sort-value="1925" | 1925-01-15 | ''[[:d:Q124391127|Юрий Матвеев]]'' | ''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4496305|Kharkiv Ukrainian Drama Theatre]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-09-24 |- | data-sort-value="1926" | 1926-03-19 | [[Нәкый Бикташев]] | | | | data-sort-value="1980" | 1980-10-29 |- | data-sort-value="1926" | 1926-05-05 | ''[[:d:Q86928692|Яромир Печкин]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-06-17 |- | data-sort-value="1927" | 1927-11-03 | ''[[:d:Q55653814|Сергей Ланзы]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1977" | 1977 |- | data-sort-value="1928" | 1928-02-18 | [[Мәсгут Шәрифуллин]] | [[язучы]] | | | |- | data-sort-value="1928" | 1928-08-01 | ''[[:d:Q124399308|Григорий Васягин]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-12-29 |- | data-sort-value="1929" | 1929-10-05 | [[Искәндәр Рәфыйков]] | | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-10-01 |- | data-sort-value="1930" | 1930-05-07 | ''[[:d:Q4418809|Евгений Сидоркин]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-09-03 |- | data-sort-value="1930" | 1930-10-19 | [[Андрей Визел]] | | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | data-sort-value="2019" | 2019-11-14 |- | data-sort-value="1931" | 1931-08-10 | [[Рафаил Баһаветдинов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-16 |- | data-sort-value="1932" | 1932-04-17 | [[Николай Индюхов]] | | | | data-sort-value="2009" | 2009-04-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-12-03 | [[Нәүфәл Адылов]] | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-01 |- | data-sort-value="1934" | 1934-03-30 | [[Рөстәм Килдебәков|Рөстәм Килдебәкев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3374326|muralist]]''<br/>''[[:d:Q2205972|рәссам-витражис]]''<br/>''[[:d:Q282718|mosaicist]]''<br/>''[[:d:Q56236186|carpets designer]]''<br/>''[[:d:Q739437|рәссам-плакатчы]]'' | | [[:commons:Category:Rustem Kildibekov|Rustem Kildibekov]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-09 |- | data-sort-value="1934" | 1934-12-21 | [[Рафаэль Мәсәгутов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Rafael Masautov|Rafael Masautov]] | |- | data-sort-value="1934" | 1934-07-10 | ''[[:d:Q119807043|Рафаэль Агафонов]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-06-26 |- | data-sort-value="1936" | 1936-02-03 | [[Тавил Хаҗиәхмәтов|Тавил Хаҗиәхмәтев]] | ''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | [[Сабантуй (журнал)|«Сабантуй» журналы]]<br/>[[Ялкын (журнал)|Ялкын]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>Казан сынлы сәнгать укуханәсе | [[:commons:Category:Tavil Haziahmetov|Tavil Haziahmetov]] | data-sort-value="2007" | 2007-05-25 |- | data-sort-value="1936" | 1936-05-01 | ''[[:d:Q55652194|Май-оол Даржай]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-06-14 |- | data-sort-value="1936" | 1936-10-11 | [[Закир Батраев]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Zakir Batraev|Zakir Batraev]] | |- | data-sort-value="1936" | 1936-01-24 | ''[[:d:Q94929702|Александр Бакулевский]]'' | ''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q627325|график дизайнер]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Bakulevskiy|Aleksandr Bakulevskiy]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-23 |- | data-sort-value="1938" | 1938-01-03 | ''[[:d:Q252094|Игорь Вулох]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Igor Vulokh|Igor Vulokh]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-28 |- | data-sort-value="1938" | 1938-11-22 | ''[[:d:Q113361339|Валерий Скобеев]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Valery Skobeev|Valery Skobeev]] | data-sort-value="2022" | 2022-07-29 |- | data-sort-value="1939" | 1939-11-13 | [[Илдар Зарипов (1939)|Илдар Зарипов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Ildar Zaripov|Ildar Zaripov]] | data-sort-value="2012" | 2012-06-14 |- | data-sort-value="1939" | 1939-03-31 | [[Рәшит Имашев|Рәшит Гыймашев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Rashit Imashev|Rashit Imashev]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-11 |- | data-sort-value="1940" | 1940-10-28 | [[Равил Исмәгыйлев]] | | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-02-29 | ''[[:d:Q123420498|Виктор Фёдоров]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q282718|mosaicist]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q2180411|пәртеритче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Kronidovich Fyodorov|Viktor Kronidovich Fyodorov]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-05 |- | data-sort-value="1942" | 1942-09-03 | [[Константин Васильев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Vasilyev|Konstantin Vasilyev]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-29 |- | data-sort-value="1942" | 1942-03-25 | ''[[:d:Q28664618|Алексей Штерн]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-01-06 | ''[[:d:Q116738625|Георгий Тайгильдин]]'' | | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-11-14 | [[Измаил Ефимов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-08-05 | [[Надир Әлмиев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nadir Almeev|Nadir Almeev]] | |- | data-sort-value="1946" | 1946-12-22 | [[Григорий Эйдинов (1946)]] | ''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Grigory Eidinov|Grigory Eidinov]] | |- | data-sort-value="1947" | 1947-08-01 | [[Шамил Шәйдуллин (рәссам)|Шамил Шәйдуллин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Shamil Shaidullin|Shamil Shaidullin]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-03 |- | data-sort-value="1948" | 1948-09-01 | [[Альберт Әсәдуллин]] | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Albert Asadullin|Albert Asadullin]] | |- | data-sort-value="1949" | 1949-02-23 | [[Рәшит Сафиуллин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-02-13 |- | data-sort-value="1949" | 1949-11-01 | [[Валентина Губская]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-07-28 | [[Александр Леухин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-09 | [[Зөфәр Гыймаев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Zufar Gimaev|Zufar Gimaev]] | data-sort-value="2022" | 2022-02-15 |- | data-sort-value="1951" | 1951-08-15 | [[Әлфия Җәмилова]] | | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-04 | [[Шамил Нигъмәтуллин]] | | | | data-sort-value="2004" | 2004-02-01 |- | data-sort-value="1951" | 1951-01-16 | [[Рәшит Гаимов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Rashit Gaimov|Rashit Gaimov]] | |- | data-sort-value="1951" | 1951-02-08 | [[Дефак Рәхмәтуллин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-04-07 |- | data-sort-value="1952" | 1952-11-26 | [[Асия Миңнуллина]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Asiya Minulina|Asiya Minulina]] | |- | data-sort-value="1952" | 1952-12-11 | [[Фәридә Хәсьянова]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q63798374|children's book illustrator]]'' | | [[:commons:Category:Farida Hasyanova|Farida Hasyanova]] | |- | data-sort-value="1954" | 1954-02-10 | [[Рәшит Газиев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | | [[:commons:Category:Rashit Gazeev|Rashit Gazeev]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-22 |- | data-sort-value="1954" | 1954-04-12 | [[Рәшит Гафиятуллин]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | [[Мәхмүт Ваһапов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | Казан сынлы сәнгать укуханәсе<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Makhmut Vagapov|Makhmut Vagapov]] | |- | data-sort-value="1958" | 1958-04-04 | [[Наилә Кумысникова]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | | [[:commons:Category:Nailya Kumysnikova|Nailya Kumysnikova]] | |- | data-sort-value="1958" | 1958-12-11 | [[Халит Миңнегалиев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-12-04 | [[Игорь Щетинин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-02-24 | [[Фәрит Вәлиуллин]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Farit Valiullin|Farit Valiullin]] | |- | data-sort-value="1960" | 1960-11-02 | [[Булат Насыйхов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]''<br/>''[[:d:Q706364|арт-директор]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт курчак театры]]<br/>[[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә дәүләт татар драма театры]]<br/>[[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] | | |- | data-sort-value="1960" | 1960-10-27 | [[Ришат Гомәров]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Татнефть]] | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q109484685|Сергей Светлаков]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2180411|пәртеритче]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-06-15 | [[Әнвәр Сәйфетдинов|Әнвәр Сәйфетдинев]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Anvar Kamilevich Sayfutdinov|Anvar Kamilevich Sayfutdinov]] | |- | data-sort-value="1967" | 1967-10-20 | [[Әлфия Ильясова]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Alfiya Sargin|Alfiya Sargin]] | |- | data-sort-value="1968" | 1968-12-31 | [[Луиза Фәсхетдинова]] | ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | [[Әмир Мәҗитов музее]]<br/>[[Арча милли аяк киеме фабрикасы]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-01-31 | ''[[:d:Q135458282|Фасхутдинова, Луиза Фагимовна]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1509440|чигүче]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Әмир Мәҗитов музее]] | [[:commons:Category:Luiza Fashutdinova|Luiza Fashutdinova]] | |- | data-sort-value="1971" | 1971-12-27 | [[Фәридә Харрасова]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]'' | | [[:commons:Category:Farida Harrasova|Farida Harrasova]] | |- | data-sort-value="1982" | 1982-06-01 | ''[[:d:Q135669895|Мухамедьянова, Зульфия Хакимяновна]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | Казан сынлы сәнгать укуханәсе | [[:commons:Category:Zulfiya Mukhamedyanova|Zulfiya Mukhamedyanova]] | |- | data-sort-value="1986" | 1986-07-03 | [[Фәнил Вәлиуллин]] | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q60311086|Владимир Бельтюков]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Бина == {{Төп мәкалә|Казан сәнгать мәктәбе бинасы}} [[Псевдоурыс стиле]]ндә (теремга охшатып) кызыл кирпечтән салынган 3 катлы бина. Планда бина Н хәрефенә охшап тора. Гомуми мәйданы — 5232,2 ''м²''. Бина төзелешендә иң яхшы кирпеч, известняк, ак таш кулланылган. Идәннәргә паркет җәелгән.<br/> Бинаның архитекторы [[Карл Мюфке]] III дәрәҗә Изге Станислав ордены белән бүләкләнә (''[[1905]]'').<br/> [[1930]]-[[1941 ел]]ларда бинада [[Казан коммуналь төзелеш инженерлары институты|коммуналь төзелеш инженерлары институты]] урнаша.<br/> [[1941]]-[[2004 ел]]ларда КАИның 2 нче уку бинасы булып хезмәт итә. [[2004 ел]]да Казан сынлы сәнгать училищесынә кайтарып бирелә. Башта төп фасад ремонтлана, аннары бинаның эчке корылмаларына реставрация үткәрелә.<br/> [[1995 ел]]да бина «Шәһәр мигъмарияты һәйкәле», «[[РФ|илкүләм]] әһәмияткә ия дәрәҗәле [[мәдәният]] мирасы ядкәре» дип табыла<ref>''Указ Президента РФ № 176 от 20 февраля 1995 года''</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Глухов М. С. Печать и пути развития татарской советской художественной культуры 1917—1932 гг. Казань, 1974. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://kazanartschool.ru/index.php/ru/ Уку йортының рәсми сайты] * [http://kazan.ru/gallery/historical-houses/13964 КССУ турында «Казан яңача» сайтында]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} {{Инкыйлабкача Казанда югары, урта һәм махсус уку йортлары}} [[Төркем:Сәнгать уку йортлары]] [[Төркем:Казан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Казанның Мактау китабына кертелгәннәр]] [[Төркем:Казан сәнгать училищесы]] sxbpzg2quy31mp8r0e97bmmhifooahh 0 179671 6037948 5551611 2026-09-22T05:51:07Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037948 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{Orphan|date=март 2026}} {{УК}} '''Гастроэнтерит''' (бор. грек. ''<span lang="grc">γαστήρ</span>'', иялек килеш <span lang="grc">γαστρός</span><span lang="grc"></span> — "ашказаны" һәм <span lang="grc">ἔντερον</span><span lang="grc"></span> — "эчәк"), яки '''ашказаны һәм эчәк катары''' — ашказаны һәм нечкә эчәкнең ялкынсынуы. Бик еш кискен, сирәк кенә хроник формада күзәтелә. Бер үк вакытта юан эчәк тә зарарланганда гастроэнтероколит<ref name="бсэ">{{Из ЗСЭ|http://enc-dic.com/enc_sovet/Gastrojenterit-7424/|заглавие=Гастроэнтерит|издание=3-е}}</ref> диагнозы куела. Костыра, эч йомшара, эч авырта һәм кискен кысылу (спазм) барлыкка килә<ref name="EBMED2010">{{Cite journal|last=Singh|first=Amandeep|title=Pediatric Emergency Medicine Practice Acute Gastroenteritis — An Update|journal=Emergency Medicine Practice|date=July 2010|volume=7|issue=7|url=http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopic&topic_id=229}}</ref>. == Сәбәпләре == Гастроэнтеритның киң таралган сәбәбе — [[вируслар]], бигрәк тә ротавирус һәм ''Escherichia coli'', ''Campylobacter'' эчәк таякчалары бактерияләре<ref name="Web09"><cite id="CITEREFWebber2009"><span class="citation">''Webber Roger'' [http://books.google.ca/books?id=pZ9fpHtvOGYC&pg=PA79 Communicable disease epidemiology and control: a global perspective] — 3rd.&nbsp;</span></cite></ref><ref name="Sz2010">{{Cite journal|last=Szajewska|first=H|author2=Dziechciarz, P|title=Gastrointestinal infections in the pediatric population.|journal=Current Opinion in Gastroenterology|date=January 2010|volume=26|issue=1|pages=36–44|pmid=19887936|doi=10.1097/MOG.0b013e328333d799}}</ref>, шулай ук башка кузгатучылар<ref name="M93">[[:ba:Гастроэнтерит#CITEREFMandell2010|Mandell 2010]]<span>, Ch. 93</span></ref> белән заралану тора. Кайбер вируслар балалар эпилепсиясен<ref name="EBMED2010"/> барлыкка китерә. Авыруның инфекциядән тыш таралуы очраклары бик сирәк. Балаларда заралану хәвефе иммунитетларының түбән булу һәм гигиена кагыйдәләрен тиешенчә үтәмәү<ref name="EBMED2010"/> нәтиҗәсендә югары. === Вируслар === Вируслы гастроэнтерит киң таралган кузгатучы булып ротавирус, норовирус, аденовирус һәм астровирус<ref name="Eck2011">{{Cite journal|author=Eckardt AJ, Baumgart DC|title=Viral gastroenteritis in adults|journal=Recent Patents on Anti-infective Drug Discovery|volume=6|issue=1|pages=54–63|date=January 2011|pmid=21210762|doi=10.2174/157489111794407877}}</ref><ref name="pmid21173676">{{Cite journal|author=Dennehy PH|title=Viral gastroenteritis in children|journal=The Pediatric Infectious Disease Journal|volume=30|issue=1|pages=63–4|date=January 2011|pmid=21173676|doi=10.1097/INF.0b013e3182059102}}</ref> тора. Ротавирус бик еш балаларда гастроэнтерит сәбәбе булып тора<ref name="Sz2010"/> һәм үсешкән илләрдә дә, үсешүче илләрдә дә бер үк дәрәҗәдә еш очрый<ref name="Rota2011">{{Cite journal|last=Meloni|first=A|author2=Locci, D|author3=Frau, G|author4=Masia, G|author5=Nurchi, AM|author6=Coppola, RC|title=Epidemiology and prevention of rotavirus infection: an underestimated issue?|journal=The journal of maternal-fetal & neonatal medicine: the official journal of the European Association of Perinatal Medicine, the Federation of Asia and Oceania Perinatal Societies, the International Society of Perinatal Obstetricians|date=October 2011|volume=24|issue=Suppl 2|pages=48–51|pmid=21749188|doi=10.3109/14767058.2011.601920}}</ref>. Балаларда 70 % очракта диарея вирус инфекциясе<ref name="Webb2005">{{Cite journal|last=Webb|first=A|author2=Starr, M|title=Acute gastroenteritis in children.|journal=Australian family physician|date=April 2005|volume=34|issue=4|pages=227–31|pmid=15861741}}</ref> нәтиҗәсендә барлыкка килә. Олыларның иммунитеты нык булу сәбәпле, ротавирус аларда сирәк очрый<ref name="ID2011">{{Cite journal|author=Desselberger U, Huppertz HI|title=Immune responses to rotavirus infection and vaccination and associated correlates of protection|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=203|issue=2|pages=188–95|date=January 2011|pmid=21288818|pmc=3071058|doi=10.1093/infdis/jiq031|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2011-01-15_203_2/page/188}}</ref>. Авыруның 18 проценты норовирус<ref>{{Cite journal|last1=Ahmed|first1=Sharia M|last2=Hall|first2=Aron J|last3=Robinson|first3=Anne E|last4=Verhoef|first4=Linda|last5=Premkumar|first5=Prasanna|last6=Parashar|first6=Umesh D|last7=Koopmans|first7=Marion|last8=Lopman|first8=Benjamin A|title=Global prevalence of norovirus in cases of gastroenteritis: a systematic review and meta-analysis|journal=The Lancet Infectious Diseases|doi=10.1016/S1473-3099(14)70767-4|pmid=24981041|volume=14|issue=8|date=Aug 2014|pages=725–30}}</ref> нәтиҗәсендә барлыкка килә, ул Америкадагы гастроэнтеритның төп кузгатучысы булып санала һәм 90 процент очракта авыру сәбәбе булып тора<ref name="Eck2011"/>. Урынлы эпидемияләр, мәсәлән, круиз караплары<ref name="Eck2011"/>, дәваханәләр, рестораннар<ref name="EBMED2010"/> кебек чикле урыннарда бер-берсенә якын булган кешеләр арасында барлыкка килүе мөмкин. Кешеләр савыкканнан соң да авыру чыганагы булып калуы ихтимал<ref name="Eck2011"/>. Балаларның чирләвенең 10 % норовируска<ref name="EBMED2010"/> туры килә. == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Әлифба буенча авырулар]] [[Төркем:Йогышлы авырулар]] qj9osua4918euoqr7izdm6frg9f9w42 0 188743 6037769 4153065 2026-09-21T19:35:35Z Әмир 15082 өстәмә 6037769 wikitext text/x-wiki '''Шаһиев''' — [[татар]] фамилиясе. [[Фарсы теле]]ндәге «Шаһ» сүзеннән ясалган. * [[Абдулла Шаһиев]] (1907-1993), [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (''1943 елда бирелә, 1959 елда кире алына, 1992 елда киредән бирелә''). * [[Галиәхмәт Шаһиев]] (1920―2009?), сугыш һәм хезмәт ветераны. * [[Наил Шаһиев]] (1952―2022), архитектор, «Энергогражданпроект» {{comment|ҖЧҖ|җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте}} җитәкчесе (''[[Яр Чаллы]]''). * [[Рәфкать Шаһиев]] (1968), язучы, филология фәннәре кандидаты (2001), доцент (2006). * [[Рөстәм Шаһиев]] (1963), озын арага йөгерүче спортчы.* [[Тәлгать Шаһиев]] (1947), Әтнә театры актеры. * [[Эдуард Шаһиев]] (1944), рәссам, БАССР атказанган рәссамы (1983). РСФСР Рәссамнар берлеге әгъзасы. Халыкара Сәнгатьләр Академиясе академигы. ---- ; Шаһиева * [[Алия Шаһиева]] (1997), рәссам, графист, иллюстратор (''[[Кыргызстан]]''). * '''[[Розалина Шаһиева]]''': ** [[Розалина Шаһиева (1945)|Розалина Гомәр кызы Шаһиева]] (1945―2024), сәнгать белгече, [[Тукай премиясе]] луреаты (''[[2017 ел|2017]]''). ** [[Розалина Василий кызы Шаһиева]], КФУ профессоры, хокук фәннәре докторы. {{күп мәгънәле}} [[Төркем:Фамилияләр]] o4a8arenb26p181qt4xoh4x09ym1ut2 0 188976 6037824 6037595 2026-09-21T22:40:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037824 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Норлат_АТ.jpg|250px|thumb|right|Техникум бинасы]] [[Файл:Норлат_АТ_1.jpg|250px|thumb|right|Техникум филиалы бинасы. [[Чирмешән]]]] '''Норлат аграр техникумы''', ''уку йортының ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы<ref>ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы № 4910/15 20.04.2015</ref> белән расланган уставы нигезендә'' [[Нурлат аграр техникумы]], ({{lang-ru|Нурлатский аграрный техникум }}) — [[Татарстан]]ның [[Норлат]] шәһәрендә (''[[1938 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә]], [[1961 ел]]дан шәһәр'') урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. <br/> Гамәлгә куючы (''[[2013 ел]]дан'') — Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы<ref>{{Citation |title=ТР мәгариф һәм фән министрлыгы сайты |url=http://mon.tatarstan.ru/ |access-date=2017-05-13 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517144700/http://mon.tatarstan.ru/ |dead-url=yes }}</ref>.<br/> == Тарих == * [[Норлат районы]] Корманай (''[[Кизләү (Татарстан)|Кизләү]]'') мәктәбе бинасында эшләгән 33нче авыл урта һөнәри-техник училищесы ('''ССПТУ-33''') (''423001 ТР [[Норлат районы]], Корманай ([[Кизләү (Татарстан)|Кизләү]]), {{comment|Мәктәп|Школьная}} ур., 2а'') базасында ачыла<ref>{{Cite web |title=Корманай (Кизләү) мәктәбенең «Татарстан Республикасы электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе|url=https://edu.tatar.ru/nurlat/kurmanaevo/sch/page102416.htm}}</ref>. * [[2001 ел|2001]]-[[2010 ел|2010]] арасында ''99нчы санлы Норлат һөнәри лицее'' буларак билгеле. * [[2011 ел]]да ТР министрлар кабинеты карары<ref>ТР министрлар кабинеты карары № 527 29.06.2011</ref> белән 99ны санлы Норлат һөнәри лицее ('''ПЛ-99''') Норлат аграр техникумы итеп үзгәртелә<ref>[http://msu.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/316612.htm «Рәсми Татарстан» порталында]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[2013 ел]]да ТР министрлар кабинеты карары<ref>ТР министрлар кабинеты карары № 209 27.03.2013</ref> белән 106нчы санлы Чирмешән һөнәри училищесы (''423100 ТР [[Чирмешән районы]], [[Чирмешән]] авылы, Полевая урамы, 1нче йорт'') Норлат аграр техникумының филиалы итеп үзгәртелә (''филиал җитәкчесе — Владимир Александр улы Островский''). == Белгечлекләр == Уку йорты ачылганнан бирле 10 меңнән артык белгеч әзерләнгән<ref>[http://проф-обр.рф/board/4-1-0-47 35 лет Нурлатскому аграрному техникуму. «Профобразование» интернет-басмасы, 13.10.2014]</ref>. [[2017 ел|2017]]-[[2018 ел|2018]] уку елына Норлат аграр техникумына ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы<ref>ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы № 2405/16 19.12.2016</ref> буенча '''205''' студент кабул ителә. * Эретеп ябыштыручы (''кул белән һәм өлешчә механикалаштырылган эретеп ябыштыру'') * Аш-су остасы, кондитер (''аш-су остасы, кондитер'') * Авыл хуҗалыгын механикалаштыру * Авыл хуҗалыгы җитештерүе тракторчы-машинисты * Автомобиль транспортын техник файдалану һәм ремонтлау * Автомеханик * Икътисад һәм бухгалтер исәп-хисабы == Шәхесләр == === Директорлар === * [[1979 ел|1979]]-[[???? ел|????]] — ??? * [[???? ел|????]]–[[???? ел|????]] — ??? * [[???? ел|????]]–[[2017 ел|2017]] — ??? * [[2017 ел|2017]]-[[2019 ел|2019]] — Ранас Нурулла улы Нутфуллин * [[2019 ел|2019]]–{{CURRENTYEAR}} — Алевтина Александр кызы Граф === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Норлат аграр техникумы укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q31444479. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q31444479/p580:башлау,p108/Q31444479/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Норлат аграр техникумын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q31444479. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q31444479/p580:башлау,p69/Q31444479/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://edu.tatar.ru/nurlat/org6223/page1363575.htm Уку йортының «Татарстан Республикасы электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tatarnews.ru/articles/8421 Родина юных аграриев. «Известия Татарстана», 21.08.2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812004653/http://www.tatarnews.ru/articles/8421 |date=2020-08-12 }} * [http://www.elitat.ru/%3Frub%3D39%26st%3D16141%26type%3D3%26s%3D1?rub=10&st=16324&type=3&s=1 Город знаний. «Элита» (журнал), 25.12.2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920224342/https://elitat.ru/%3Frub%3D39%26st%3D16141%26type%3D3%26s%3D1?rub=10&st=16324&type=3&s=1 |date=2021-09-20 }} * [http://www.elitat.ru/%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8C?rub=10&st=19385&type=3&s=1 С заглядом в завтрашний день. «Элита» (журнал), 15.11.2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920235710/https://elitat.ru/%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%8C?rub=10&st=19385&type=3&s=1 |date=2021-09-20 }} * [https://www.youtube.com/watch?list=PL9B46F6A178461B77&v=b4fNVJYYO20 Ни өчен Спас районы студентлары имтиханны Нурлатта бирә (''видео, 2:16''){{ref-ru}}] == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:1979 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы юнәлешле урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Татарстан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Норлат]] od18lipjroozpj47gl21wiwd6b681zo 0 189949 6037836 6022202 2026-09-21T23:40:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037836 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре''' ({{lang-ru|{{Label|Q61135666|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q61135666|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. [[1985 ел]]ның [[30 август]]ында булдырылган.<ref name="tatarica">{{cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-rabotnik-selskogo-hozyajstva-respubliki-tatarstan|title = Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре|publisher=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|author=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]|accessdate=[[2024 ел]]ның [[22 июль]]}}</ref> [[Татарстан Рәисе]] ([[1991 ел]]га кадәр — [[ТАССР ЮШ]] Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 538 кеше (1997),<ref>[[Татар энциклопедия сүзлеге]]</ref> 1247 кеше (1.01.2015).<ref name="tatarica"/> == Бүләкләнү нигезе == ''авыл хуҗалыгы өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче һәм [[авыл хуҗалыгы]]ның югары квалификацияле белгечләр әзерләүгә мөһим өлеш керткән югары профессиональ хезмәткәрләренә, шул исәптән крестьян (фермер) хуҗалыкларының, фәнни-тикшеренү учреждениеләренең, авыл хуҗалыгы юнәлешендәге уку йортларының, тәҗрибә станцияләренең, авыл хуҗалыгына идарә итү органнарының хезмәткәрләренә, авыл хуҗалыгы җитештерүен оештыручыларга авыл хуҗалыгы культураларының уңышын һәм җыемын арттырудагы, [[туфрак]]ның уңдырышлылыгын, терлекләрнең һәм [[Кошлар|кош]]-кортларның продуктивлыгын күтәрүдәге, [[үсемлекчелек]] һәм [[терлекчелек]] продукциясен җитештерүне, [[дәүләт]]кә һәм халыкка сатуны арттырудагы, авыл хуҗалыгы продукциясенең сыйфатын яхшыртудагы һәм үзкыйммәтен киметүдәге, хезмәт җитештерүчәнлеген арттырудагы, [[фән]] һәм техника уңышларын җитештерүгә кертүдәге казанышлары өчен''<ref>[http://kitaphane.tatarstan.ru/file/Гос%20награды%20рТ.pdf Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре турында]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ияләре == {{seealso|Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре|Калып:Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q61135666. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q61135666/p585 |columns=p166/Q61135666/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! медиа ! үлем датасы |- | | [[Энгель Фәттахов]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-12 | [[Чишмә (Актаныш районы)|Чишмә]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | 1992 | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-16 | [[Хәсәншәех]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | |- | | [[Камил Ногаев]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-02 | [[Иске Рәҗәп]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | | |- | | [[Альберт Рәхмәтуллин]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-20 | [[Бәрлебашы]] | | [[:commons:Category:Albert Rakhmatullin|Albert Rakhmatullin]] | |- | 1998 | [[Раиф Гыйльмуллин]] | data-sort-value="1959" | 1959-09-16 | [[Кенәбаш (Балтач районы)|Кенәбаш]] | [[Лаеш техник-икътисад техникумы]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | [[Илшат Ганиев]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-03 | [[Шалты]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Ilshat Ganiev|Ilshat Ganiev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-22 |- | | [[Франс Хәлилов]] | data-sort-value="1940" | 1940-12-24 | [[Сәпәй]] | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | |- | | [[Әхсән Заһитов]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-08 | [[Иске Сәфәр]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Минзәлә педагогика көллияте]] | | data-sort-value="2025" | 2025-06-06 |- | | [[Алмаз Шәрипов (1964)|Алмаз Шәрипов]] | data-sort-value="1964" | 1964-10-24 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]] 1a9l4xllkxfxxsj95y0zx4h77f5w6gb 0 190545 6037831 6025157 2026-09-21T23:21:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037831 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы''' – Татарстан Республикасы министрлыкларының берсе. Хәзерге исемен [[1991 ел]]дан йөртә. [[2019 ел]]дан министр — [[Марат Җәббаров]].<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://prav.tatarstan.ru/tat/pravit.htm |access-date=2017-07-14 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728034814/http://prav.tatarstan.ru/tat/pravit.htm |dead-url=yes }}</ref> == Тарих == [[1920 ел]]да ''ТАССР игенчелек халык комиссариаты'' буларак барлыкка килгән, [[1946 ел]]дан – министрлык. [[1947 ел]]дан – ТАССР авыл хуҗалыгы министрлыгы, [[1962 ел|1962]]-[[1965 ел]]ларда – ТАССР авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерү һәм әзерләү министрлыгы, [[1985 ел|1985]]-1991 елларда – ТАССР дәүләт агросәнәгать комитетының бер өлеше. == Шәхесләр == === Җитәкчеләр === * 1920-[[1923 ел|1923]] — [[Юныс Вәлидов]] * 1923-[[1924 ел|1924]] — И. Әмиров * 1924-[[1926 ел|1926]] — Ю. Якупов * 1926-[[1927 ел|1927]] — [[Миңнегәрәй Әхмәтшин]] * 1927-[[1929 ел|1929]] — Н. Петров * 1929-[[1937 ел|1937]] — [[Габдрахман Искәндәрев]] * 1937-[[1938 ел|1938]] — [[Шәфикъ Әпсәләмов]] * 1938-[[1940 ел|1940]] — [[Прокопий Черзор]] * 1940-[[1941 ел|1941]] — В. Мәрданов * 1941-[[1942 ел|1942]] — Александр Косушкин * 1942-1942 — [[Николай Шибдин]] * 1942-[[1943 ел|1943]] — [[Әгъзам Хөсәенов]] * 1943-[[1948 ел|1948]] — [[Сәлимҗан Талипов]] * 1948-[[1957 ел|1957]] — [[Гыйләҗ Ганиев]] * 1957-1957 — [[Анатолий Скочилов]] * 1957-[[1959 ел|1959]] — Ф. Гущин * 1959-[[1962 ел|1962]] — [[Үзбәк Биктимерев]] * 1962-[[1963 ел|1963]] — [[Василий Остаплюк]] * 1963-[[1965 ел|1965]] — [[Борис Мартынов]] * 1965-[[1967 ел|1967]] — [[Гүрги Мәмәков]] * 1967-[[1971 ел|1971]] — [[Фатыйх Минүшев]] * 1971-[[1983 ел|1983]] — [[Госман Җиһаншин]] * 1983-[[1985 ел|1985]] — [[Марат Сираев]] * 1985-[[1986 ел|1986]] — [[Геннадий Захаров]] * 1986-[[1990 ел|1990]] — [[Николай Энвальд]] * 1990-[[1991 ел|1991]] — [[Илдус Гәрәев]] * 1991-[[1996 ел|1996]] — [[Фатыйх Сибәгатуллин]] * 1996-[[1999 ел|1999]] — [[Валерий Васильев]] * 1999-[[2019 ел|2019]] — [[Марат Әхмәтов]] * 2019-{{CURRENTYEAR}} — [[Марат Җәббаров]] === Аерым танылган хезмәткәрләре === {{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q52732615. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p108/Q52732615/p580 |columns=p108/Q52732615/p580:башлау,p108/Q52732615/p582:тәмамлау,label:исем,description:тасвирлама,p373,p569,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! исем ! тасвирлама ! Викиҗыентыктагы төркем ! туу датасы ! үлем датасы |- | 1940 | 1947 | [[Атилла Расих]] | ССРБ һәм РФ татар язучысы (1916-1996), зоотехник, авыл хуҗалыгы фәннәре нәмзәте (1950) | [[:commons:Category:Atilla Rasih|Atilla Rasih]] | data-sort-value="1916" | 1916-09-03<br/>1916-09-16 | data-sort-value="1996" | 1996-05-09 |- | | | [[Фатих Сәйфи-Казанлы]] | татар язучысы, җәмәгать эшлеклесе (1888-1937) | | data-sort-value="1888" | 1888-03-22 | data-sort-value="1937" | 1937-08-03 |- | 1999 | 2019 | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-16 | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан министрлыклары}} [[Төркем:Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы]] [[Төркем:Татарстан хөкүмәте]] 1pctkmtkrzkgow3jl0pisck43atgoz4 0 191673 6037896 4451010 2026-09-22T04:30:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037896 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Петр Кирпичников | рәсем = П.А.Кирпичников.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = <small>П.А. Кирпичников (''1913-1997'')</small> | тулы исем = Петр Анатолий улы Кирпичников | һөнәр = химик-технолог | туу датасы = 05.01.1913 | туу җире = {{туу җире|Вятка губернасы|Киров өлкәсендә}}, [[Санчурск]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = рус | үлем датасы = 26.03.1997 | үлем җире = {{үлем җире |Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = ике улы, кызы | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Ленин ордены}} {{Октябрь Инкыйлабы ордены}}{{1 дәрәҗә Ватан сугышы ордены}}{{Кызыл Йолдыз ордены}}[[Файл:Medal State Prize Soviet Union.png|20px|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе дәүләт премиясе]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Петр Кирпичников''', Петр Анатолий улы Кирпичников ({{lang-ru|Кирпичников Пётр Анатольевич}}, ''[[1913 ел]]ның [[5 гыйнвар]]ы, [[Вятка губернасы]], [[Санчурск]] — [[1997 ел]]ның [[26 март]]ы, [[Казан]]'') — [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан химик-технолог, [[Казан химия-технология институты]] ректоры (''[[1964 ел|1964]]-[[1988 ел|1988]]''), профессор (''[[1965 ел]]дан''), техник фәннәр докторы (''[[1972 ел|1972]]''). [[РСФСР]] (''[[1975 ел|1975]]'') һәм [[Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе|ТАССР]] (''[[1969 ел|1969]]'') атказанган фән һәм техника эшлеклесе, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе ФА мөхбир-әгъзасы (''[[1976 ел|1976]]''), [[БР]] (''[[1991 ел|1991]]'') һәм [[ТР]] (''[[1992 ел|1992]]'') ФА шәрәфле академигы, [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]] атказанган химигы (''[[1979 ел|1979]]''), атказанган уйлап табучысы (''[[1985 ел|1985]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1913 ел]]ның [[5 гыйнвар]]ында [[Вятка губернасы]] (''хәзерге'' [[Киров өлкәсе]] [[Санчурск районы]]) [[Санчурск]] өяз шәһәрендә ([[1923 ел]]дан авыл, [[1944 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә|штб]]) [[земство]] табиблары гаиләсендә туган. Туган авылында мәктәп тәмамлагач (''[[1930 ел|1930]]''), укый-яза белмәүчелекне бетерү өлкәсендә эшли. [[Пермь]] химия-технология институтына укырга керә, аннан [[Мәскәү]]гә химия-технология институтына күчеп, 4 ел укый. [[Казан химия-технология институты]]н (КХТИ) тәмамлый (''[[1936 ел|1936]]''). А.Е. Арбузов җитәкчелегендә [[каучык|синтетик каучык]] өлкәсен сайлый. [[ел|1936]]-[[1940 ел]]ларда [[Сергей Киров|С.М. Киров]] исемендәге [[Казан синтетик каучык заводы]]нда аппаратчы, техник бүлек башлыгы урынбасары булып эшли. Заводта чыккан авария сәбәпле, яшь галимгә кулга алыну да яный. [[1939 ел|1939]]-[[1940 ел]]лардагы [[Совет-фин сугышы (1939-1940)|Совет-фин сугышы]] башлангач, [[1940 ел]]да [[Кызыл гаскәр]]гә чакырыла. [[Ерак Көнчыгыш]]та хезмәт итә. 9нчы Һава армиясенең җир өсте (''ягулык-майлау матдәләре белән тәэмин итү'') хезмәте офицеры лейтенант П.А. Кирпичников сугышта [[Кызыл Йолдыз ордены]] һәм медальләр белән бүләкләнә. [[1945 ел|1945]]-[[1947 ел]]ларда [[Казан химия-технология институты]]нда, [[Гыйлем Камай|Г.Х. Камай]] җитәкләгән төп [[органик синтез]] кафедрасында укыта. [[1947 ел|1947]]-[[1954 ел]]ларда [[Шкопау]] шәһәрендә (''[[Алмания Демократик Җөмһүрияте|АДР]]'') «Буна» нефть химиясе комбинатында баш инженер һәм киңәшче булып эшли. [[1960 ел|1960]]-[[1961 ел]]ларда Көнчыгыш Кытай технология институтында (''[[Кытай|КХР]]'') эшли. [[1954 ел]]дан яңадан Казан химия-технология институтында: факультет деканы (''[[1957 ел|1957]]''), синтетик каучык технологиясе кафедрасы мөдире (''[[1960 ел|1960]]-[[1987 ел|1987]]''), бер үк вакытта проректор (''[[1961 ел]]дан''), ректор (''[[1964 ел|1964]]-[[1988 ел|1988]]''), профессор (''[[1965 ел]]дан''), ректор киңәшчесе һәм Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе химия һәм нефтехимия сәнәгате министрлыгының эластомерлар барлыкка китерү үзәге фәнни җитәкчесе (''[[1988 ел|1988]]-[[1997 ел|1997]]''). [[1982 ел|1982]]-[[1987 ел]]ларда Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе ФА Казан филиалы президиумы рәисе<ref>{{Citation |title=Председатели Казанского научного центра |url=http://old.knc.ru/about/history/information-predsedatel |access-date=2017-08-20 |archive-date=2017-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504050126/http://old.knc.ru/about/history/information-predsedatel |dead-url=yes }}</ref>. [[1997 ел]]ның [[26 март]]ында үзенең эш кабинетында вафат була. [[Казан]]ның [[Арча зираты]]нда җирләнгән. == Фәнни эшчәнлеге == [[1956 ел]]да кандидатлык, [[1972 ел]]да докторлык диссертацияләре яклый<ref>{{Citation |title=Пётр Анатольевич Кирпичников. К 100-летию со дня рождения |url=http://naukarus.com/petr-anatolievich-kirpichnikov-k-100-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-1913-1997 |access-date=2017-08-20 |archive-date=2017-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910162235/http://naukarus.com/petr-anatolievich-kirpichnikov-k-100-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-1913-1997 |dead-url=yes }}</ref>. Гыйльми эзләнүләр өлкәсе: [[химия]] һәм [[органик синтез]] нигезләренең, югары молекуляр тоташмаларның, [[каучык|синтетик каучык]] һ.б. [[полимерлар]]ның һәм аларны стабильләштерүнең химик технологиясе. Полисульфид һәм уретан эластомерларны тикшерү өлкәсендә хезмәте зур. 500 фәнни хезмәт, югары мәктәп өчен 12 дәреслек авторы, 330 уйлап табу патенты иясе. 14 фән докторы, 70тән артык фән кандидаты әзерләгән. == Китаплары == {{Hider|title = ''Китаплары''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = # Химия и технология синтетического каучука, 2 изд., Л., 1975 (соавт.). # Химия и технология мономеров для синтетических каучуков. Л., 1981 (соавтор). # Полисульфидные олигомеры и герметики на их основе. Л., 1983 (соавтор). # Пётр Анатольевич Кирпичников: Избранные труды, воспоминания, материалы. Казань. }} == Җәмәгать эшчәнлеге == * Совет тынычлык фондының Татарстан республика бүлеге рәисе (''[[1966 ел]]дан'') * Д.И. Менделеев исемендәге Бөтенсоюз химия җәмгыятенең Татарстан республика бүлеге рәисе (''[[1975 ел|1975]]-[[1985 ел|1985]]'') * ТАССР Югары шурасы фәнни-техник прогресс комиссиясе рәисе (''[[1983 ел|1983]]-[[1988 ел|1988]]'') * ТАССР Югары шурасы депутаты (''[[1966 ел|1966]]—[[1971 ел|1971]], [[1983 ел|1983]]-[[1988 ел|1988]]''). == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе дәүләт премиясе (''[[1989 ел|1989]]'') * [[Ленин ордены]] (''[[1971 ел|1971]]'') * [[Октябрь Инкыйлабы ордены]] (''[[1981 ел|1981]]'') * 1нче дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]] (''[[1985 ел|1985]]'') * [[Кызыл Йолдыз ордены]] == Хәтер == {{External media |рәсем1=[http://art16.ru/gallery2/v/kazan_002/kazan-osen-progulka/dsc08748.jpg.html?g2_imageViewsIndex=2 КХТИ диварына беркетелгән истәлек тактасы].}} * [[КХТИ]] бинасы диварына истәлек тактасы беркетелгән. * [[2005 ел]]да Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән [[Казанның Совет районы]]ндагы {{comment|Октябрьнең 50 еллыгы урамы|русча: улица 50 летия Октября}} [[Академик Кирпичников урамы (Казан)|Академик Кирпичников урамы]] итеп үзгәртелә<ref>{{Citation |title=Постановление Главы администрации города Казани от 8 апреля 2005 года № 741 «Об увековечении имен участников Великой Отечественной войны в наименованиях улиц г. Казани» |url=http://tatarstan-gov.ru/doc/3991 |access-date=2017-08-20 |archive-date=2018-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011034804/http://tatarstan-gov.ru/doc/3991 |dead-url=yes }}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 # Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 14 (Ки-Ко). М.: НИ БРЭ, 2009. ISBN 978-5-85270-344-6 == Әдәбият == # ''Дьяконов Г.С.'' Пётр Анатольевич Кирпичников. К 90-летию со дня рождения (1913-1997). «Российский химический журнал», 2003, т. XLVII. № 2. # Пётр Анатольевич Кирпичников. К 100-летию со дня рождения (1913-1997). «Высокомолекулярные соединения» (журнал), 2013, № 2. ISSN: 2308-1120 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/k/id4915/ Кирпичников Пётр Анатольевич. kznportal.ru, 02.09.2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170820074658/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/k/id4915/ |date=2017-08-20 }} * [http://www.biografija.ru/biography/kirpichnikov-petr-anatolevich.htm Кирпичников Пётр Анатольевич в Биографической энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810085156/http://www.biografija.ru/biography/kirpichnikov-petr-anatolevich.htm |date=2017-08-10 }} * [http://www.anrb.ru/blog/Item/1232/16 Кирпичников Пётр Анатольевич на сайте АН РБ] * [http://www.tassr90.ru/people/2010/04/16/52421/ Выдающиеся люди Татарии. Кирпичников Пётр Анатольевич]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Uagbm5uPf1I Академик Кирпичников: воспоминания (''видео, 37:13'')] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{DEFAULTSORT:Кирпичников, Петр}} [[Төркем:Казан химия-технология институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Академиклар]] [[Төркем:Техник фәннәр докторлары]] [[Төркем:Ректорлар]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] egid5wsay42ojdvlda016mq47amns2u 0 196546 6038049 6026402 2026-09-22T11:39:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6038049 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рафис Борһанов | рәсем =Рафис_Борһанов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рафис Тимерхан улы Борһанов | һөнәр = инженер-механик, министр | туу датасы = 17.08.1961 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын =Светлана Игорь кызы | балалар = ''кызы'' Алия, ''улы'' Айрат | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Orden of Friendship.png|40px|Дуслык ордены (РФ)]] [[Файл:Orden of Honour.png|40px|Хөрмәт ордены (РФ)]] [[Файл:Order of Alexander Nevsky 2010 ribbon.svg|40px|Александр Невский ордены — 2020]]{{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) — 2011]][[Файл:Орден за заслуги перед Республикой Татарстан.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены (2026)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Портал|Шәхесләр|Татарстан|Мәгариф|Сәясәт}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Борһанов}} '''Рафис Борһанов''', Рафис Тимерхан улы Борһанов (''[[1961 ел]], [[17 август]], [[ТАССР]], [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]]'') — Татарстанның дәүләт һәм хуҗалык эшлеклесе, [[Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы|Татарстан Республикасының яшьләр эшләре буенча, спорт һәм туризм министры]] (''[[2010 ел|2010]]–[[2014 ел|2014]]''), Татарстан Республикасының премьер-министр урынбасары — [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|фән һәм мәгариф министры]] (''[[2017 ел|2017]]–[[2020 ел|2020]]''), Идел буе дәүләт физкультура, спорт һәм туризм академиясе ректоры {{comment|в.б.|вазифаларын башкаручы}} (''2020 елдан''). «[[Бердәм Россия]]» фиркасе әгъзасы. [[Татарстан Дәүләт Шурасы|ТР Дәүләт шурасы]] депутаты. Икътисад фәннәре кандидаты (''[[2000 ел|2000]]''), [[РФ]] (''[[1995 ел]]дан халыкара'') {{comment|салкын академиясе|Международная академия холода}} академигы (''[[2012 ел|2012]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1961 ел]]ның [[17 август]]ында [[Татарстан АССР]] [[Мөслим районы]] [[Мөслим (Мөслим районы)|Мөслим]] авылында [[Мөслим районы|район]] башкарма комитеты рәисе [[Тимерхан Борһанов]] (''[[1925 ел|1925]]-[[2004 ел|2004]]'') гаиләсендә туган. Әтисе чыгышы белән [[Мөслим районы]] [[Вәрәшбаш]], әнисе [[Иске Вәрәш]] авылыннан. Әтисен [[1961 ел]]да [[Әтнә районы|Әтнәгә]] КПСС райкомының беренче сәркатибе итеп, [[1962 ел]]да [[Арча районы|Арчага]] район шурасы башкарма комитеты рәисе итеп күчерәләр. Рафис [[Арча]]да 1нче урта мәктәпне (''[[1978 ел|1978]], алтын медальгә''), «''{{comment|инженер|инженер}}-механик''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт авыл хуҗалыгы институты]]н (''[[1983 ел|1983]]''), «''{{comment|икътисадчы|экономист}}''» белгечлеге буенча читтән торып [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты]]н (''[[1990 ел|1990]], аерым билгеле дипломга'') тәмамлаган. Югары уку йортын тәмамлагач (''[[1983 ел|1983]]''), [[әрме|хәрби хезмәткә]] алынганчы, [[ТАССР]] һөнәри белем бирү буенча дәүләт комитетының авыл укуханәләре бүлегендә {{comment|инженер|инженер}} булып эшли. == Хезмәт юлы == * [[1983 ел|1983]] – [[1985 ел|1985]] — [[әрме|Совет Армиясендә]] хәрби хезмәттә. * [[1985 ел|1985]] — «Казанкомпрессормаш» фәнни–җитештерү берләшмәсендә җыю участогы мастеры. * [[1985 ел|1985]] – [[1989 ел|1989]] — «Казанкомпрессормаш»та [[ВЛКСМ]] комитеты сәркатибе, ВЛКСМның Казан шәһәр комитеты икенче сәркатибе. * [[1989 ел|1989]] – [[1996 ел|1996]] — «Казанкомпрессормаш» ААҖ башлыгы урынбасары, цех башлыгы, икътисад бүлеге башлыгы, икътисад һәм финанслар буенча директор. * [[1996 ел|1996]] – [[1998 ел|1998]] — [[Казан|Казан шәһәре]] администрациясе [[Камил Исхаков|башлыгының]] беренче урынбасары. * [[1998 ел|1998]] – [[1999 ел|1999]] — [[Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы|Татарстан Республикасы икътисад һәм сәнәгать министрының]] беренче урынбасары. * [[1999 ел|1999]] – [[2005 ел|2005]] — [[Казанның Вахитов районы]] администрациясе башлыгы<ref>[http://kazan.ws/cgi-bin/administration/print2.pl?who=type&action=fullboss&id_org=33&id_region=c1&id_type=b4&id_face=53 ТР башкаласының «Минем Казан» сайты]{{ref-ru}}</ref> . * [[2005 ел|2005]] – [[2010 ел|2010]] — Казан шәһәре муниципаль берәмлеге [[Илсур Метшин|башлыгының]] беренче урынбасары, башкарма комитет җитәкчесе. * [[2010 ел|2010]] – [[2014 ел|2014]] — Татарстан Республикасы [[Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы|яшьләр эшләре буенча, спорт һәм туризм министры]] <ref>[https://www.azatliq.org/a/24649546.html Рафис Борһанов: «Мин Татарстан байрагын күтәрергә әзер»]. [[«Азатлык» радиосы|Азатлык Радиосы]]</ref>. * [[2014 ел|2014]] — [[2017 ел|2017]] — 5нче чакырылыш [[Татарстан Дәүләт Шурасы|ТР Дәүләт шурасы]] депутаты, икътисад һәм эшмәкәрлек буенча комитет рәисе. * [[2017 ел|2017]] — [[2020 ел|2020]] — Татарстан Республикасы премьер-министры урынбасары — [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|фән һәм мәгариф министры]]. * [[2020 ел]]ның 17 сентябреннән – Идел буе дәүләт физик тәрбия, спорт һәм туризм академиясе ({{lang-ru|ПГАФКСиТ}}) ректоры {{comment|в. б.|вазыйфаларын башкаручы}}<ref>[https://realnoevremya.ru/news/187812-rafis-burganov-naznachen-io-rektora-pgafksit Бурганов назначен исполняющим обязанности ректора ПГАФКСиТ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920075521/https://realnoevremya.ru/news/187812-rafis-burganov-naznachen-io-rektora-pgafksit |date=2020-09-20 }} realnoevremya.ru, 17.09.2020{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * Дуслык ордены (''[[2007 ел|2007]]'') * Хөрмәт ордены (''[[2014 ел|2014]]'') * «Санкт-Петербургның 300 еллыгы истәлегенә» медале (''[[2003 ел|2003]]'') * «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (''[[2005 ел|2005]]'') * [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ([[2011 ел|2011]], [[ТР]]) * Александр Невский ордены (''[[2020 ел|2020]]'')<ref>[http://madanizhomga.ru/news/v-respublike/rstm-minekhanov-46-kesheg-rossiya-m-tatarstanny-dlt-blklren-tapshyrdy Рөстәм Миңнеханов 46 кешегә Россия һәм Татарстанның дәүләт бүләкләрен тапшырды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125132819/http://madanizhomga.ru/news/v-respublike/rstm-minekhanov-46-kesheg-rossiya-m-tatarstanny-dlt-blklren-tapshyrdy |date=2021-01-25 }} [[Мәдәни Җомга]], 26.12.2020</ref> * [[2026 ел|2026]] — [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены]] — ''Татарстан Республикасының икътисадый үсешенә зур өлеш керткән һәм күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_609581.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 670 от 17.08.2026]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Гаиләсе == Хатыны Светлана Игорь кызы (''[[1965 ел|1965]]''). Балалары:''кызы'' Алия (''[[1989 ел|1989]]''), ''улы'' Айрат (''[[1990 ел|1990]]''). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/220 ТР Дәүләт шурасының рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210132326/http://gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/220 |date=2017-12-10 }} * [http://nailtimler.com/people_page/people_02b/burganov_rafis_timerhanovich.html Р.Т. Борһанов «Чикләрсез татарлар» порталында]{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.business-gazeta.ru/article/365870 Назад, в Актаныш: Энгель Фаттахов уступает место проверенному Рафису Бурганову]. «БИЗНЕС Online», 04.12.2017 * [https://www.azatliq.org/a/28894852.html Фәттахов китте, Борһанов килде. Татар мәгарифен ни көтә?] [[«Азатлык» радиосы|Азатлык Радиосы]], 04.12.2017 == Әдәбият == # ''[[Флүр Баһаутдинов|Ф.Н. Баһаутдинов]]''. Без Мөслим балалары. К.: Идел-Пресс, 2006. ISBN 5-85247-005-4 == Моны да карагыз == {{start box}} {{succession box|before=[[Марат Бариев]]<br/>{{comment|2005—2010| Татарстан яшьләр эшләре, спорт һәм туризм министры буларак}}|after=[[Владимир Леонов]]<br/>2014―2018 |years=[[2010]]—[[2014]]|title= [[Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре һәм спорт министрлыгы|Татарстанның яшьләр эшләре, спорт министры]]}} {{end box}}{{ТР яшьләр эшләре министрлары}}{{ТР мәгариф министрлары}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 5 нче чакырылыш депутатлары (2014-2019)}} {{Татарстан Республикасы Президенты каршындагы татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе әгъзалары}} {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} {{DEFAULTSORT:Борһанов, Рафис}} [[Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Татарстанның мәгариф министрлары]] [[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]] [[Төркем:Дуслык ордены (Россия) кавалерлары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:Россиянең Александр Невский ордены кавалерлары]] [[Төркем:Казанның Мактау китабына кертелгәннәр]] [[Төркем:Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены кавалерлары]] ttj404h43uugphbuf8pzu3pug7ii19z 0 208095 6037960 5555341 2026-09-22T06:21:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037960 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} '''Прасат Андат''' [[Камбоджа]]ның [[Кампонг Тхом Провинциясе]]ндә, [[Кампонг Свай Районы]]нда, Прасат авылында урнашкан [[Һинд дине]] гыйбадәтханәсе. Ул 7-енче гасырның икенче яртысында [[Джаяварман I]] чоры вакытында кайчандыр 627 һәм 707 еллар арасында төзелгән булган.<ref>[http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom Tourism of Cambodia: Attraction - KAMPONG THOM<!-- Bot generated title -->]</ref> Гыйбадәтханә Һинд дине Ходае [[Харихара]]га багышланган. ==Харихара сурәте== ==Искәрмәләр== {{Reflist}} ==Тышкы сылтамалар== *[http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom/ Tourism Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927185440/http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom/ |date=2007-09-27 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]] itg30d2hl1bztp3u4ou7iuowinprlq1 0 211509 6037962 5533905 2026-09-22T06:22:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037962 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Гыйбадәтханә |Татар атамасы = Прасат Пһум Прасат |Үз атамасы = |Рәсем = |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Камбоджа |Урнашу урыны статусы = төбәк / район |Урнашу урыны = [[Камбоджа]],[[Кампонг Тхом Провинциясе]], [[Сантук районы]] |Кординаталар = |Дин = |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = [[Шива]] Ходаена табыну |Бина төре = |Мигъмарият стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = 8-енче гасыр |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = |Сайт = |Commons = }} '''Прасат Пһум Прасат''' [[Камбоджа]]да, [[Кампонг Тхом Провинциясе]]ндә, [[Сантук районы]]нда, Прасатта [[Һинд дине]] гыйбадәтханәсе. Ул провинциаль башкала [[Кампонг Тхом]]нан 27 км да урнашкан. Ул элеккеге патша сарае булган һәм анда патша хәзинәләрен тотканнар. Камбоджаның Франция колонизациясе вакытында хәзинәләрне башка җиргә күчергәннәр.<ref>[http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom Tourism of Cambodia: Attraction - KAMPONG THOM<!-- Bot generated title -->]</ref> ==Архитектурасы== [[Image:Sivakempfort.jpg|thumb|right|200px|Гыйбадәтханә [[Шива]] Ходаена багышланган булган]] Комплекс 4 борынгы структурадан торган - 3-се кирпеч һәм 1-се [[латерит]] һәм [[кирпеч]] һәм [[комташ]]тан. Алар төньяк һәм көньяк ысулында урнашкан.<ref>[http://www.surin.go.th/web_eng/web_eng/prasatphumpon.htm Prasat Phum Pon<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713015649/http://www.surin.go.th/web_eng/web_eng/prasatphumpon.htm |date=2007-07-13 }}</ref> Гыйбадәтханә 8-енче гасырда төзелгән булган, фараз ителгәнчә 706 елда һәм [[Шива]] Ходаена багышланган. Гыйбадәтханәнең өске почмагында [[Линга]] һәм [[Йони]] сегментлары урнашкан. Төп пулатта поттан изге суны илтүче чоңгыл - [[Сомасутра]] төп [[бина]]да һаман бар. Иртә [[Урта Гасырлар]]да агач ишектә ир һәм хатын-кыз илаһларның сыннары сурәтләнгән булган. Көньякка төбәлгән ишектә биш юл [[Кхмер]] тексты язылган булган. ''Тоул Самронг'' яки ''Тоул Нак Та Самронг'' исемле калкулык төп гыйбадәтханәдән көньякта урнашкан булган. Бу калкулыктан көнчыгышта Поу агачы урнашкан,<!--what kind of tree is this?--> биредәге [[Кхмер]] халкы аны ''Тоул Нак Та Деум Поу'' дип атаганнар. Бу "Тән Агач Рухы Калкулыгы" дип тәрҗемә ителә. Прасат Пхум Прасат янында җиргә алты юл [[Санскрит]] язуы белән язмалар күмелгән. ==Искәрмәләр== {{Reflist}} ==Тышкы сылтамалар== *[http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom/ Tourism Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927185440/http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom/ |date=2007-09-27 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Шиваизм]] [[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]] o2c4opu8y3ozt1u9rxm9ienmlfgo2j4 0 216052 6037919 6033759 2026-09-22T05:02:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037919 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Татарстан Республикасының атказанган фән һәм техника эшлеклесе''' ({{lang-ru|{{Label|Q61927234|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q61927234|lang=en}}}}) — 1.02.1940-24.03.2004 арасында гамәлдә булган {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Татарстан Республикасының мактаулы исемнәре|мактаулы исемнәренең|ru|Почётные звания Татарстана}} берсе. [[Татарстан Президенты]] (1991 елга кадәр — [[ТАССР ЮШ]] Президумы) тарафыннан бирелә торган булган. Бүләкләнүчеләр саны — 295 кеше (2004).<ref>[[Татар энциклопедиясе]]</ref><ref name="tatarica">{{cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/nagrady/zasluzhennyj-deyatel-nauki-i-tekhniki-respubliki-tatarstan|title = Татарстан Республикасының атказанган фән һәм техника эшлеклесе|publisher=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|author=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]|accessdate=[[2024 ел]]ның [[20 июль]]}}</ref> == Ияләре == {{seealso|Калып:Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе|Төркем:Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклеләре}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q61927234. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q61927234/p585 |columns=p166/Q61927234/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! медиа ! үлем датасы |- | 1940 | [[Хәмид Мөштәри]] | data-sort-value="1900" | 1900-07-22 | [[Ырынбур]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | [[:commons:Category:Hamid Mushtari|Hamid Mushtari]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-23 |- | 1992 | [[Тәлгать Бикчурин]] | data-sort-value="1932" | 1932-09-20 | [[Иткенә]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | data-sort-value="2013" | 2013 |- | 1958 | [[Александр Богоявленский]] | data-sort-value="1908" | 1908-01-27 | [[Киев]] | ''[[:d:Q54964535|Шостка химия-технология көллияте]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-07-26 |- | 1960 | [[Һарун Салихов]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-12 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1971" | 1971-10-22 |- | | ''[[:d:Q124770926|Валерий Куприянов]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-29 | [[Косолапово (Мари Ил)]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Valeriy Kupriyanov|Valeriy Kupriyanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-07-30 |- | | [[Андрей Визел]] | data-sort-value="1930" | 1930-10-19 | [[Санкт-Петербург]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2019" | 2019-11-14 |- | 1986 | [[Фуат Гарифуллин]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-09 | [[Күл Черкене]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 1988 | ''[[:d:Q126620686|Альберт Александров]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | [[Янгасы]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2004" | 2004-01-20 |- | | ''[[:d:Q135476249|Алексей Васильев]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-04-04 | [[Ыргыз (авыл)|Ыргыз]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Aleksey Vasilyev (chemist)|Aleksey Vasilyev (chemist)]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-10 |- | 1982 | ''[[:d:Q135683046|Юрий Кожевников]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-04 | ''[[:d:Q12105968|Заречная Медла]]'' | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Yuriy Kozhevnikov|Yuriy Kozhevnikov]] | data-sort-value="2001" | 2001-03-22 |- | | [[Форель Тинчурин]] | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-09-30 |- | 1940 | ''[[:d:Q140428430|Агафангел Афанасьев]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-12-05 | ''[[:d:Q4248347|Kurilovka]]'' | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-06-12 |- | 1989 | ''[[:d:Q140889471|Александр Александровский]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-02 | [[Биштау]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="1992" | 1992-02-05 |- | 1982 | ''[[:d:Q141141590|Гали Даутов]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-21 | [[Мөкмин-Каратай|Мөэмин-Каратай]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | data-sort-value="2022" | 2022-11-08 |- | 2002 | ''[[:d:Q141177719|Алмас Әхмәров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-27 | [[Иске Иштирәк]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} [[Төркем:Татарстанның мактаулы исемнәре]] {{rq|stub|wikify|image}} lh2abqr3vb5gu6frz443pg553f8ghys 0 217697 6037726 6029436 2026-09-21T16:14:06Z InternetArchiveBot 35870 7 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037726 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''''Кришна''''' (IPAc-en|ˈ|k|r|ɪ|ʃ|n|ə),<ref>[http://www.dictionary.com/browse/krishna «Krishna»]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> ([[Санскрит теле]]ндә:|ˈkɽɪʂɳɐ|Krishna.ogg); ([[Санскрит теле]]ндә:कृष्ण), (Kṛṣṇa) <!--Do not remove, WP:INDICSCRIPT doesn’t apply to WikiProject Hinduism--> [[Һинд дине]]ндә төп [[Ходай]] булып тора. Ул [[Вишну]] Ходаеның сигезенче [[аватар]]ы буларак табыныла һәм шулай ук кайберәүләр тарафыннан үз хакында [[Иң Олы Ходай]] булып табыныла.<ref name=EB>{{cite web |title= Krishna |url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/323556/Krishna |publisher= Encyclopædia Britannica Online}}</ref> Ул мәрхәмәтлелек, наз, һәм мәхәббәт Ходае.<ref name="Scharfstein1993p166">{{cite book|author=Ben-Ami Scharfstein|title=Ineffability: The Failure of Words in Philosophy and Religion |url=https://books.google.com/books?id=tN0KfFitDncC&pg=PA166 |year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1347-0|page=166}}</ref>{{sfn|Edwin Bryant|Maria Ekstrand|2004|pp=21–24}} "Кришна Илаһилыгының Өч Үлчәме (…) илаһи бөеклек һәм өстенлек; илаһи наз һәм якынлык, наз һәм яклау һәм Һинд Илаһлары арасынңа иң популяр һәм киң табыныла торганы.<ref>{{cite book|title =Krishna, Lord Or Avatara?|url =https://archive.org/details/krsnalordoravata0000matc|author=Freda Matchett|publisher =Psychology Press|date=2001|isbn =9780700712816|page=[https://archive.org/details/krsnalordoravata0000matc/page/199 199]}}</ref> Кришнаның туган көне һәр елны Һинд дине тарафдарлары тарафыннан [[Ай-Кояш]] [[Һинд дине календаре]] буенча [[Кришна-Джанмаштами]]ны бәйрәм итәләр, ул [[Грегориан календаре]] буенча август ахырына яки иртә сентябрьгә туры килә.<ref name="Lochtefeld2002p314">{{cite book|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0823931798|pages=314–315}}</ref> Кришна тормышы турында анекдотлар һәм кыйссалар «Кришна Лила» дип аталалар. Ул "[[Махабхарата]]"да, "[[Бхагавата Пурана]]"да һәм "[[Бхагавад Гита]]"да үзәк персонаж булып тора һәм күп [[Һинд дине фәлсәфәсе]], [[Һинд дине теологиясе]] һәм [[Һинд дине риваятьләре]] текстларында искә алына.<ref name=Thompson>{{cite journal | author = Richard Thompson, Ph.D. | date = December 1994 | title = Reflections on the Relation Between Religion and Modern Rationalism | url = http://content.iskcon.com/icj/1_2/12thompson.html | accessdate = 2008-04-12 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110104040530/http://content.iskcon.com/icj/1_2/12thompson.html | archivedate = 4 January 2011 | df = dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104040530/http://content.iskcon.com/icj/1_2/12thompson.html |date=2011-01-04 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://content.iskcon.com/icj/1_2/12thompson.html |access-date=2019-04-04 |archive-date=2011-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104040530/http://content.iskcon.com/icj/1_2/12thompson.html |dead-url=yes }}</ref> Алар аны төрле перспективаларда сурәтлиләр: Ходай-бала, шук бала, үрнәк яратучы, илаһи каһарман һәм универсаль иң олы җан.<ref name="Mahony1987">{{cite journal | author = Mahony, W. K. | year = 1987 | title = Perspectives on Krsna's Various Personalities | url = https://archive.org/details/sim_history-of-religions_1987-02_26_3/page/333 | journal = History of Religions | volume = 26 | issue = 3 | pages = 333–335 | jstor = 1062381 | ref = harv | doi=10.1086/463085}}, Quote: «Krsna’s various appearances as a divine hero, alluring god child, cosmic prankster, perfect lover, and universal supreme being (…)».</ref> Аның иконографиясе бу риваятьләрне чагылдыра һәм аны тормышының төрле этапларында күрсәтә, мәсьәлән, [[май]]ны ашаучы бала, [[флейта]]да уйнаучы кечкенә малай, [[Радха]] белән хатын-кыз тугърылары тарафыннан уратылган яшь кеше, яки [[Арджуна]]га киңәш бирүче дустанә арба йөртүчесе.<ref name=Knott2000>{{Harvnb|Knott|2000|pp=15, 36, 56}}</ref> Кришнаның синонимнары безнең эрага кадәр 1-енче меңьеллык әдәбиятына карый.<ref name="Cultofgopal"/> Кайбер суб-традицияләрдә Кришнага "[[Сваям-бхагаван]]"га буларак табыналар, һәм моның турында [[Кришнаизм]] буларак сөйлиләр. Бу суб-традицияләр урта гасыр [[Бхакти хәрәкәте]] контекстында үсеп чыкканнар.<ref name="Kenneth Valpey 2013">Ravi Gupta and Kenneth Valpey (2013), The Bhagavata Purana, Columbia University Press, ISBN 978-0231149990, pages 185—200</ref> Кришнага караган әдәбият күп башкару сәнгатьләрен илһамландырган, мәсьәлән, [[Бхаратнатьям]], [[Катакали]], [[Кучипуди]], [[Одисси]] һәм [[Манипури биюе]].{{sfn|Bryant|2007|pages=118}}<ref name="ML Varadpande 1987">ML Varadpande (1987), History of Indian Theatre, Vol 1, Abhinav, ISBN 978-8170172215, pages 98-99</ref> Ул пан-Һинд дине Ходае, әмма аңа аеруча кайбер урыннарда табыналар, мәсьәлән, [[Уттар Прадеш]]та [[Вриндаван]]да, [[Орисса]]да [[Җаганнатха]] аспектына, [[Көнбатыш Бенгалия]]дә [[Маяпур]]да<ref>{{cite book|author=J. Gordon Melton|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|url=https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&pg=PA330|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-205-0|pages=330–331}}</ref> [[Гуҗарат]]та [[Дварка]] һәм [[Җанагадһ]]та, [[Махараштра]]да, [[Пандһарпур]]да [[Витобха]] формасында, [[Раджастхан]]да [[Натхдвара]]да,<ref>{{cite book|author=Cynthia Packert|title=The Art of Loving Krishna: Ornamentation and Devotion|url=https://books.google.com/books?id=SyTgMt4AQl4C&pg=PA181 |year=2010|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-22198-8|pages=5, 70–71, 181–187}}</ref> һәм [[Керала]]да [[Гуруваюр]]да.<ref>{{cite book|author=Lavanya Vemsani |title=Krishna in History, Thought, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=4fw2DAAAQBAJ&pg=PA112|year=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-211-3|pages=112–113}}</ref> 1960-ынчы еллардан бирле Кришнага табыну шулай ук [[Көнбатыш дөнья]]га һәм [[Африка]]га таралган, күбесенчә [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]] эшчәнлегенә рәхмәтле.<ref name="bare_url">{{Cite journal |last=Selengut |first=Charles |title=Charisma and Religious Innovation:Prabhupada and the Founding of ISKCON |journal=[[ISKCON Communications Journal]] |volume=4 |issue=2 |year=1996 |url=http://content.iskcon.com/icj/4_2/4_2charisma.html |ref=harv |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.is/20120710005633/http://content.iskcon.com/icj/4_2/4_2charisma.html |archivedate=10 July 2012 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713061921/http://content.iskcon.com/icj/4_2/4_2charisma.html |date=2011-07-13 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://content.iskcon.com/icj/4_2/4_2charisma.html |access-date=2019-04-04 |archive-date=2012-07-10 |archive-url=https://archive.ph/20120710005633/http://content.iskcon.com/icj/4_2/4_2charisma.html |dead-url=yes }}</ref> == Исемнәр һәм эпитетлар == [[Файл:Krishna kills Shishupala.jpg|thumb|250px|Кришна Шишупаланы үтерә.]] «Кришна» сүзе [[Санскрит]] сүзе ''{{IAST|Kṛṣṇa}}''-дан килеп чыккан, ул беренче чиратта «кара», «караңгы» яки «куе-зәңгәр» дигәнне аңлата.<ref name="dictionaries">* [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw0306-kRzanAvat.jpg Monier Williams Sanskrit-English Dictionary (2008 revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018224028/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=%2Fscans%2FMWScan%2FMWScanjpg%2Fmw0306-kRzanAvat.jpg |date=2019-10-18 }} * [http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.2:1:1423.apte Apte Sanskrit-English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916122511/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.2:1:1423.apte |date=2018-09-16 }}</ref> Кимүче Ай Кришна [[Пакша]] дип атала, ул «караңгылану» мәгънәсенә карый.<ref name="dictionaries"/> Исем кайвакыт «бөтен нәрсәне җәлеп итүче» дип интерпретацияләнә.<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=382}}</ref> [[Вишну]] исеме буларак, Кришна «[[Вишну Сахасранама]]» да исемлектә 57-енче исем буларак китерелә. Аның исеменә нигезләнеп, Кришна [[мурти]]ларда кара- яки зәңгәр-тәнле итеп күрсәтелә. Кришна шулай ук төрле [[титул]]лар астында мәгълүм, алар аның күп ассоциацияләрен һәм аттрибутларын чагылдыра. Иң киң таралган исемнәр арасында «Моһан», «җырлаучы», «[[Говинда]]» «баш көтүче»,<ref>Monier Monier Williams, [http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/0300/mw__0399.html Go-vinda], Sanskrit English Dictionary and Ettymology, Oxford University Press, p. 336, 3rd column</ref> һәм ''[[Гопала]]'' "Го"ларның яклаучысы, моның мәгънәсе «җан» яки «сыер».<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=17}}</ref><ref name="Hilt">{{cite book|author = Hiltebeitel, Alf|title = Rethinking the Mahābhārata: a reader's guide to the education of the dharma king|url = https://archive.org/details/rethinkingmahabh0000hilt|publisher = University of Chicago Press|location = Chicago|year = 2001|pages = [https://archive.org/details/rethinkingmahabh0000hilt/page/251 251]–53, 256, 259|isbn = 978-0-226-34054-8}}</ref> Кришнаның кайбер исемнәре региональ әһәмияткә ия; [[Җаганнатха Пури]] Һинд дине гыйбадәтханәсендә ''[[Җаганнатха]]'', ул [[Орисса]]да һәм [[көнчыгыш Һиндстан]]ның янәшә төбәкләрендә популяр инкарнация булып тора.<ref>{{cite book|author = B. M. Misra|title = Orissa: Shri Krishna Jagannatha: the Mushali parva from Sarala's Mahabharata|publisher = [[Oxford University Press]], USA|isbn = 978-0-19-514891-6}}</ref>{{sfn|Bryant|2007|p=139}}<ref>For the historic Jagannath temple in Ranchi, [[Jharkhand]] see: {{cite book|author=Francis Bradley Bradley-Birt|title=Chota Nagpur, a Little-known Province of the Empire|url=https://books.google.com/books?id=W0x74TZB3eoC&pg=PA61|year=1989|publisher=Asian Educational Services (Orig: 1903) |isbn= 978-81-206-1287-7|pages=61–64}}</ref> XIX гасыр русча аңлатылган Санскрит буенча китапларда Кршна дип язылган. == Иконография == [[Файл:Krishna with flute.jpg|thumb|left|Кришна сыерлар, көтүчеләр, һәм [[гопи]]лар белән.]] Кришна [[Һинд дине традиция]]ләрендә төрлечә тәкъдим ителгән, әмма кайбер уртак хасиятләр белән. Аның иконографиясе аны [[Вишну]] кебек кара, караңгы яки зәңгәр тән белән күрсәтә.<ref>{{cite book|author=T. Richard Blurton|title=Hindu Art|url=https://books.google.com/books?id=xJ-lzU_nj_MC&pg=PA134 |year=1993|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-39189-5|pages=133–134}}</ref> Шулай да, борынгы һәм урта гасыр рельефларда һәм ташка нигезләнгән сәнгатьләрдә ул Һиндстанда да, [[Көньяк-Көнчыгыш Азия]]дә дә эшләнгән материалыннан табигый төстә ясала.<ref>{{cite book|author=Guy, John|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA222|date=7 April 2014|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-1-58839-524-5|pages=222–223}}</ref><ref>[a] {{cite journal | last=Cooler | first=Richard M. | title=Sculpture, Kingship, and the Triad of Phnom Da | journal=Artibus Asiae | volume=40 | issue=1 | pages=29–40 | year=1978 | doi=10.2307/3249812 | jstor=3249812}};<br />[b] Bertrand Porte (2006), «La statue de Kṛṣṇa Govardhana du Phnom Da du Musée National de Phnom Penh.» UDAYA, Journal of Khmer Studies, Volume 7, pages 199—205</ref> Кайбер текстларда, аның тәне шигъри рәвештә [[Җамбул]] төсе буларак тасвирлана (''[[Җамун]]'', шәмәхә төстәге җимеш).<ref>{{cite book|last1=Vishvanatha|first1=Cakravarti Thakura|title=Sarartha-darsini|url=https://archive.org/details/srimadbhagavatam0000unse_g9w9|date=2011|publisher=Sri Vaikunta Enterprises|isbn=978-81-89564-13-1|pages=790|edition=[[Bhanu Swami]]}}</ref> Кришнаны еш тавис каурыеннан [[такыя]] яки таҗ кигән итеп сурәтләнә, яки [[бансури]] (Һинд дине флейтасында) уйнаучы итеп сурәтләнә.<ref name="Grolier">{{cite book|author =|title = The Encyclopedia Americana|url =https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol|publisher = Grolier|location = [s.l.]|year = 1988|page = [https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol/page/589 589]|isbn = 978-0-7172-0119-8|oclc =|doi =|accessdate =}}</ref><ref>{{cite book |title= The New Encyclopædia Britannica |author = Benton, William|authorlink= |year= 1974|publisher= Encyclopædia Britannica|isbn=9780852292907|page= 885|url= https://books.google.com/?id=G8YqAAAAMAAJ&q=Krsna+blue+skin+deity&dq=Krsna+blue+skin+deity}}</ref> Бу формада ул гадәттә бер аягы икенчесе алдында «[[Трибханга]]» позициясендә күрсәтелә. Аның белән компаниядә еш [[сыер]]лар яки таналар, бу «Говинда» көтү йөртүчесенең символы булып тора. Альтернатив рәвештә, ул [[гопи]]лар (сөт савучы кызлар) белән романтик яки кызыгырлык кеше итеп сурәтләнә, еш ул шук була.<ref>{{cite book |author=Harle, J. C. |title=The art and architecture of the Indian Subcontinent |url=https://archive.org/details/artarchitectureo0000harl |publisher=[[Yale University Press]] |location=New Haven, Conn |year=1994 |page=[https://archive.org/details/artarchitectureo0000harl/page/410 410] |isbn=978-0-300-06217-5 |quote=figure 327. Manaku, Radha's messenger describing Krishna standing with the cow-girls, [[gopi]] from Basohli.|doi= |accessdate=}}</ref> [[Файл:Krishna Govardhana. Bharat Kala Bhavan, ni03-24.jpg|thumb|upright|[[Бхарат Кала Бхаван]]да Говардхананы күтәрүче Кришна, Варанасида мөселман зиратыннан табылган. Ул [[Гупта Империясе]] эрасы белән даталана (безнең эраның 4-енче/6-ынчы-гасырлар).<ref>{{cite book|author=Diana L. Eck|authorlink=Diana L. Eck|title=Banaras, City of Light|url=https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC|year=1982|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-11447-9|pages=66–67}}</ref>]] Башка сурәтләрдә, ул «[[Махабхарата]]» сугыш сәхнәләренең өлеше булып тора. Ул арба йөртүче итеп күрсәтелә, аның Пандав [[Арджуна]] патшазадәсенең мөрәҗәгать итүен билгеләргә кирәк, символик рәвештә ул Һинд диненең «[[Бхагават Гита]]» язмасына китергән вакыйгаларны чагылдыра. Бу популяр сурәтләрдә, Кришна арба йөртүче алдында пәйда була, я Арджунаны тыңлаучы киңәшче кебек, яки арба йөртүче буларак, бу Арджуна [[Курукшетра сугышы]] вакытында укларын максатка төбәгәндә.<ref>{{cite book|author=Ariel Glucklich|title=The Strides of Vishnu: Hindu Culture in Historical Perspective|url=https://books.google.com/books?id=KtLScrjrWiAC&pg=PA106|year=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-971825-2|page=106}}</ref><ref>{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC&pg=PA210 |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0878-2|pages=210–212}}</ref> Кришнаның альтернатив сурәтләре аны бәби итеп күрсәтә (''[[Bala Krishna]]'', бала Кришна), кулларында һәм тезләрендә үрмәләүче бала, биюче бала, яки гаепсез кыяфәтле бала, ул йунап майны урлый һәм куллана (''Makkan Chor''),<ref name=hawley3/> кулында [[Ладду]]ны тотучы (''Laddu Gopal'')<ref>{{cite book |title= Students' Britannica India|last= Hoiberg|first= Dale |authorlink= |author2=Ramchandani, Indu |year= 2000|publisher= Popular Prakashan|location= |isbn=9780852297605|page= 251|url= https://books.google.com/?id=kEj-2a7pmVMC&pg=PA251&dq=Bala+Krishna}}</ref><ref>{{Cite book | title = The Qualities of Sri Krsna | author = Satsvarupa dasa Goswami| authorlink = Satsvarupa dasa Goswami | publisher = GNPress | year = 1998 | pages = 152 pages | isbn = 978-0-911233-64-3 | ref = harv | postscript = <!--None-->}}</ref> яки олы фикер иясе [[Маркандейя]] тарафыннан күренгәнчә [[Пралайя]] (Галәм эрелүе) вакытында баньян яфрагында торып аяк бармагын суыручы Галәм баласы буларак.<ref>{{cite book | title=India: Art and Culture, 1300–1900 | url=https://archive.org/details/liang.2081.indiaartculture10000welc_f4b8 |author=Stuart Cary Welch |publisher = Metropolitan Museum of Art |date=1985 |isbn= 978-0030061141|page =[https://archive.org/details/liang.2081.indiaartculture10000welc_f4b8/page/58 58]}}</ref> Кришна иконографиясенең төбәк вариацияләре төрле формаларда күренә, мәсьәлән, Ориссада [[Җаганатха]] буларак, Махараштрада [[Витһоба]],<ref name = "vithoba">[[Витхоба]] Кришнаның формасы буларак кына күренми. Ул шулай ук кайберәүләр тарафыннан Вишну, [[Шива]] һәм [[Гаутама Буддһа]]ныкы дип таныла. See: {{cite encyclopedia | title = ''Sri-Vitthal: Ek Mahasamanvay (Marathi)'' by R. C. Dhere | volume = 5 | url=https://books.google.com/?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4179&dq=vithoba#PPA4180,M1|accessdate=2008-09-20|author= Kelkar, Ashok R.| encyclopedia = Encyclopaedia of Indian literature|publisher = [[Sahitya Akademi]]|pages= 4179|year = 2001|origyear = 1992| isbn = 9788126012213 }} and {{Cite book|author=Mokashi, Digambar Balkrishna|author2=Engblom, Philip C. |title=Palkhi: a pilgrimage to Pandharpur&nbsp;— translated from the Marathi book Pālakhī by Philip C. Engblom|year=1987|publisher=[[State University of New York Press]]|isbn=978-0-88706-461-6| url = https://books.google.com/?id=vgLZGFH1ZTIC&pg=PA14&dq=Palkhi:+a+pilgrimage+to+Pandharpur|page = 35|location=Albany}}</ref> [[Раджастхан]]да [[Шринатхҗи]]<ref>{{cite book|author=Tryna Lyons|title=The Artists of Nathadwara: The Practice of Painting in Rajasthan |url=https://books.google.com/books?id=cKnGJGOEQukC |year=2004|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34417-5|pages=16–22}}</ref> һәм Кералада [[Гуруваюраппан]].<ref>{{cite book|author=Kunissery Ramakrishnier Vaidyanathan|title=Sri Krishna, the Lord of Guruvayur |url=https://books.google.com/?id=1XLXAAAAMAAJ&dq |year=1992|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|pages=2–5}}</ref> Дизайнда һәм архитектурада Кришна сурәтләрен ясау өчен кагыйдәләр Һинд дине гыйбадәтханәсе сәнгатьләре буенча урта гасыр Санскрит текстларында тасвирланган, мәсьәлән, ''Вайкһанаса [[Агама]]'', ''Вишну дһармоттара'', ''Бриһат самһита'', һәм ''[[Агни Пурана]]''да.<ref>{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC&pg=PA200 |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0878-2|pages=201–204}}</ref> Охшаш рәвештә урта гасыр Тамил текстларында шулай ук Кришна һәм Рукмининың потларын ясау өчен кагыйдәләр бар. Бу кагыйдәләр буенча ясалган берничә потлар [[Хөкүмәт Музее, Ченнаи]] тупланмаларында бар.<ref>{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC&pg=PA204 |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0878-2|pages=204–208}}</ref> == Тарихи һәм әдәби чыганаклар == [[Файл:Baby thief Krishna (bazaar art, c.1950's).jpg|thumb|left|Кришна Вайшнава традициясендә тормышның төрле этапларында дан җырлана, мәсьәлән, ''Маахан чор'' (май карагы).<ref name=hawley3>{{cite book|author=John Stratton Hawley|title=Krishna, The Butter Thief|url=https://books.google.com/books?id=ncb_AwAAQBAJ |year=2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5540-7|pages=3–8}}</ref>]] === Махабхарата === [[Файл:Draupadi & dushashan scene.jpg|thumb|right|250px|Кришна Драупадины коткара.]] Кришнаның шәхес буларак тасвирламасы булган иң иртә тексты — ул «[[Махабхарата]]» эпосы, анда Кришна Вишнуның инкарнациясе буларак тасвирлана.<ref> {{cite web |url= http://www.britannica.com/eb/topic-357806/Mahabharata|title= Britannica: Mahabharata|accessdate=2008-10-13 |work = encyclopedia|publisher= ''Encyclopædia Britannica'' Online |year= 2008|author = Wendy Doniger}}</ref> Кришна эпосның күп кыйссаларына үзәк булып тора. "[[Бхагавад Гита]]"ны тәшкил итүче эпосның алтынчы китапның унсигез бүлегендә Кришнаның [[Арджуна]]га сугыш кырында киңәшләре бар. "Махабхарата"ның соңгы кушымтасы "[[Харивамса]]"да Кришнаның балачагы һәм яшьлегенең тәфсилле юрамасы бар.<ref>Maurice Winternitz (1981), History of Indian Literature, Vol. 1, Delhi, Motilal Banarsidass, ISBN 978-0836408010, pages 426—431</ref> ''[[Чандогья Упанишад]]'' фараз ителгәнчә безнең эрага кадәр 8-енче һәм 6-ынчы гасырлар арасында төзелгән булган, ул борынгы Һиндстанда Кришнага караган фикернең тагын бер чыганагы булып торган. (III.xvii.6) шигырендә Кришна "''Кришнайя Дэвакипутрайя''"да искә алына (Санскрит телендә: कृष्णाय देवकीपुत्राय), биредә ул «Ангираса» гаиләсенең «Гһора» фикер иясенең өйрәнчеге буларак. Бу «[[Деваки]]ның улы Кришнага» дигән фраза [[Макс Мюллер]] кебек галимнәр тарафыннан искә алына.<ref name=maxmuller316>Max Müller, [https://archive.org/stream/upanishads01ml#page/48/mode/2up Chandogya Upanishad 3.16-3.17], The Upanishads, Part{{nbsp}}I, Oxford University Press, pages 50-53 with footnotes</ref> Ул "[[Махабхарата]]"да Кришна турында Ведик белемнең һәм мәсьәлләрнең потенциаль чыганагы, әмма бары тик потенциаль, чөнки бу шигырь текстка интерполяцияләнергә мөмкин булган,<ref name=maxmuller316/> яки Кришна Дэвакипутра Кришна Ходаеннан аермалы буларак булырга мөмкин булган.<ref>Edwin Bryant and Maria Ekstrand (2004), The Hare Krishna Movement, Columbia University Press, ISBN 978-0231122566, pages 33-34 with note 3</ref> Бу икеләнүләр күпкә соңрак вакыт «Сандилья Бхакти Сутралар» трактаты тарафыннан тәэмин ителә,<ref>[https://archive.org/stream/ShandilyaBhaktiSutra/shandilya_bhakti_sutras#page/n0/mode/2up Sandilya Bhakti Sutra] SS Rishi (Translator), Sree Gaudia Math (Madras)</ref> анда күпкә соңрак компиляцияләрдән цитаталар китерелә, мәсьәлән, ''[[Нараяна Упанишад]]'', әмма беркайчан да Чандогья Упанишадтан шигырьләр цитаталанмый. Башка галимнәр борынгы Упанишадта Деваки белән искә алынган Кришна «Бхагават Гита» данының соңрак Һинд дине Ходаена карамавы белән ризалашмыйлар. Мәсьәлән, Арчер раслаганча бер Упанишадада бергә очраган ике исемнең бергә булуы җиңел төшеп калдрырыга мөмкин түгел.<ref>WG Archer (2004), ''The Loves of Krishna in Indian Painting and Poetry'', Dover, ISBN 978-0486433714, page 5</ref> [[Яска]]'ның ''[[Нируктас]]''сы безнең эрага кадәр 6-ынчы гасыр тирәсендә нәшер ителгән этимологик сүзлектә [[Акрура]]да булган Шьямантака асыл ташы искә алына, бу Кришна турында яхшы мәгълүм булган Пураник тарихтан мотив.<ref name = bryant4>{{Harvnb|Bryant|2007|p=4}}</ref> [[Шатапатха Брахмана]] һәм ''Айтарейя-Араньяка'' Кришнаны аның Вришни килеп чыгышы белән ассоциацияли.<ref>Sunil Kumar Bhattacharya ''Krishna-cult in Indian Art''. 1996 M. D. Publications Pvt. Ltd. ISBN 81-7533-001-5 p.128: Satha-patha-brahmana and Aitareya-[[Aranyaka]] with reference to first chapter.</ref> Авторы борынгы грамматик [[Панини]]ның ''Аштадхьяи''сында (фараз ителгәнчә безнең эрага кадәр 5-енче яки 6-ынчы гасырга карый торган), ''Васудэва'', Васудэваның улы, һәм ''Арджуна'', табыну кабул итүчеләре буларак, бергә шул ук ''[[сутра]]''да очрый.<ref name="kurukshetra.nic.in">[http://kurukshetra.nic.in/museum-website/archeologicaltreasure.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217161420/http://kurukshetra.nic.in/museum-website/archeologicaltreasure.html|date=17 February 2012}}</ref><ref>Pâṇ. IV. 3. 98, Vâsudevârjunâbhyâm vun. See Bhandarkar, Vaishnavism and Śaivism, p.{{nbsp}}3 and J.R.A.S. 1910, p.{{nbsp}}168. Sûtra{{nbsp}}95, just above, appears to point to bhakti, faith or devotion, felt for this Vâsudeva.</ref><ref>Sunil Kumar Bhattacharya ''Krishna-cult in Indian Art''. 1996 M. D. Publications Pvt. Ltd. ISBN 81-7533-001-5 p.1</ref> [[Файл:Dancing Krishna, India, Tanjore, Tamil Nadu, Chola dynasty, 14th century, bronze, HAA.JPG|thumb|upright|Биюче [[Бала Кришна]], безнең эраның 14-енче гасыр [[Чола]] пты, [[Тамил Наду]], [[Һонолулу Сәнгатьләр Академиясе]]ндә.]] Безнең эрага кадәр 4-енче гасыр ахыры [[Греция этнографы]] һәм [[Чандрагупта Маурья]] сарай янының [[Селевк I]]-нең илчесе [[Мегасфен]] мәшһүр [[Индика]] эшендә [[Геракл]]га искәрмә ясый. Бу текст хәзер тарих өчен югалган, әмма соңрак Греклар тарафыннан, мәсьәлән, [[Аррайн]], [[Диодор]] һәм [[Страбо]] тарафыннан икенчел әдәбиятта цитаталанган булган.{{sfn|Bryant|2007|p=5}} Бу текстлар буенча, Мегасфен Гераклга табынган Соурасеной кабиләсенең ике төп шәһәре булган — Метһора һәм Клейсобора, һәм кораб йөри алырлык Җобарес елгалары булган. Кришна турында публикацияләре өчен мәшһүр Һинд диннәре профессоры [[Эдвин Брайант]] буенча «Соурасеной Кришна шуннан булган [[Яду]] династиясенең тармагы, Шурасеналар булуның шиге әз».{{sfn|Bryant|2007|p=5}} Брайант раслаганча, Геракл сүзе Хари-Кришна сүзенең Грек фонетик эквиваленты, Матһура Метһора, Кришнапура Клейсобора, һәм [[Ямуна]] Җобарес булган кебек. Соңрак, [[Александр Македонияле]] [[Һиндстан субкыйтгасы]]нда кампаниясен башлап җибәргәч, аның якыннары искә алганча, [[Патша Порус]]ның солдатлары Геракл сурәтен тагып йөри торган булганнар.{{sfn|Bryant|2007|p=5}} Буддачылык [[Пали каноны]]нда һәм Гһата-Җатакада (No.{{nbsp}}454) [[полемик]] рәвештә Васудэва һәм Баладэва тугърылары искә алына. Бу текстларның күп хасиятләре бар һәм алар Кришна риваятьләренең буташтырылган юрамалары булырга мөмкин.{{sfn|Bryant|2007|pp=5–6}} [[Җәйничелек]] текстлары шулай ук бу хикәяләрне искә ала, шулай ук күп хасиятләр һәм төрле юрамалар белән, аларның [[Тиртханкара]]лар турында риваятьләрендә. Борынгы [[Буддачылык]] һәм Җәйничелек әдәбиятында бу Кришнага караган риваятьләрне кертү Кришна теологиясе [[Борынгы Һиндстан]]да күп Һинду булмаган традицияләрендә булган һәм әһәмиятле булганын күрсәтә.{{sfn|Bryant|2007|p=6}}<ref>Hemacandra Abhidhânacintâmani, Ed. Boehtlingk and Rien, p. 128, and Barnett’s translation of the Antagada Dasāo, pp.{{nbsp}}13-15 and 67-82.</ref> Үзенең "[[Махабхасья]]"сында борынгы Санскрит грамматигы [[Патанджали]] Кришна турында берничә искә алу ясый һәм моңа бәйлеләр соңрак Һинд текстларында бар. Аның [[Панини]]ның 3.1.26 шигыренә комментариендә, ул шулай ук ''Камсавадһа'' яки «Камсаны үтерү» сүзен куллана, бу Кришна тирәли риваятьләрнең мәшһүр өлеше.<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=5}}</ref><ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/73 73]}}</ref> === Тәңкәләр === [[Файл:Vasudeva Krishna on a coin of Agathocles of Bactria circa 180 BCE.jpg|thumb |upright|left|[[Васудэва-Кришна]] [[Бактрия Агафоклы]] тәңкәсендә, безнең эрага кадәр якынча 180 ел.<ref>[[Osmund Bopearachchi]], [https://www.academia.edu/25807197 Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence], 2016.</ref>]] Безнең эрага кадәр якынча 180 елда [[Һинд-Грек]] патшасы [[Агафокл]] Ходайларның сурәтләре булган берничә тәңкә чыгарган, алар хәзер [[Һиндстан]]да [[Вайшнава]] сурәтләренә карый торган итеп интепретацияләнә.<ref name="Bopearachchi">[[Osmund Bopearachchi]], 2016, [https://www.academia.edu/25807197/Emergence_of_Vi%E1%B9%A3%E1%B9%87u_and_%C5%9Aiva_Images_in_India_Numismatic_and_Sculptural_Evidence Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence]</ref><ref>Audouin, Rémy, and Paul Bernard, «[http://www.persee.fr/doc/numi_0484-8942_1974_num_6_16_1062 Trésor de monnaies indiennes et indo-grecques d’Aï Khanoum (Afghanistan). II. Les monnaies indo-grecques.]» Revue numismatique{{nbsp}}6, no.{{nbsp}}16 (1974), pp.{{nbsp}}6-41 (in French).</ref> Тәңкәләрдә күрсәтелгән Ходайлар [[Вишну]]ның аватарлары [[Баларама]]-[[Санкаршана]], аларның атрибутлары [[Гада]] чукмары һәм [[сабан]] һәм [[Шанкха]] (кабырчыгы) һәм [[Сударшана Чакра]] тәгәрмәче белән [[Васудева-Кришна]].<ref name="Bopearachchi"/><ref>Nilakanth Purushottam Joshi, Iconography of Balarāma, Abhinav Publications, 1979, [https://books.google.com/books?id=5vd-lKzyFg0C&pg=PA22 p. 22]</ref> [[Бопеараччи]] буенча Ходайның чәче өстәге [[чаттра]]да ярымай зонтик белән валның мисинтерпретациясе булып тора.<ref name="Bopearachchi"/> [[Файл:Heliodorus pillar.jpg|thumb|upright|Безнең эрага кадәр якынча 120 елда корылган Һиндстанның [[Мадхья Прадеш]] штатында [[Хелиодор баганасы]]. Язмада Хелиодор «Бхагватена» дип раслана, һәм язмадагы куплет "Махабхарата"ның Санскрит шигыренең бик якын парафразасы булып тора.<ref name=allchin309>{{cite book|author1=F. R. Allchin|author2=George Erdosy|title=The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States |url=https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA309 |year=1995| publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-37695-2|pages=309–310}}</ref><ref>L. A. Waddell (1914), Besnagar Pillar Inscription{{nbsp}}B Re-Interpreted, ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'', Cambridge University Press, pp.{{nbsp}} 1031—1037</ref>]] === Язмалар === Брахми язуы белән багана колониаль эра археологлары тарафыннан үзәк Һиндстанның [[Мадхья Прадеш]] штатында табылган булган. Хәзерге техниканы кулланып ул безнең эрага кадәр 125 һәм 100 еллар арасында даталана, һәм төбәк Һинд патшасына Грек патшасы [[Антиалкидас]]ның илчесе булган Һинд-Грекка карый.<ref name="Bopearachchi"/><ref name=allchin309/> Һинд-Грек хөрмәтенә аталып, ул хәзер [[Хелиодор баганасы]] буларак мәгълүм. Аның язмасы Һинд традициясендә Кришнаның икенче исеме булган "Васудэва"га багышлау булып тора. Галимнәр «Васудэва» сүзенең Ходайга караганын әйтәләр, чөнки язма раслаганча ул «Бхагавата» «Хелиодор» тарафыннан ясалган булган һәм «Гаруда» баганасы булып тора (икесе дә Вишну-Кришнага караган төшенчәләр). Өстәмә рәвештә, язмага "Махабхарата"ның 11.7 бүлегеннән Кришнага багышланган шигырь бар, анда үлемсезлеккә һәм күккә юл ул өч дәрәҗә тормышын яшәү: үз холкыңны тыю («дамаһ»), юмартлык («кагаһ» яки «тьяга») һәм уяулык («апрамадаһ»).<ref name=allchin309/><ref>{{cite book|author=Richard Salomon|title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages|url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC|year=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-535666-3|pages=265–267}}</ref><ref>{{cite book|author=Benjamín Preciado-Solís|title=The Kṛṣṇa Cycle in the Purāṇas: Themes and Motifs in a Heroic Saga |url=https://books.google.com/books?id=JvCaWvjGDVEC&pg=PA34 |year=1984|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-0-89581-226-1|page=34}}</ref> Хелиодор язмасы изоляцияләнгән шәһадәтнамә түгел. Бөтенесе [[Раджастхан]] штатында урнашкан һәм хәзерге методология тарафыннан безнең эрага кадәр 1-енче гасыр белән даталанган өч Хатхибада язмасы һәм бер Гһосунди язмасы Самкарсана һәм Васудеваны искә ала, шулай ук корылма аларга табыну өчен төзелгәне искә алына. Бу дүрт язма кайбер иң элек мәгълүм булган Санкрит язмаларының берсе булып тора.<ref>{{cite book|author=Richard Salomon|title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the Other Indo-Aryan Languages |url= https://books.google.com/books?id=t-4RDAAAQBAJ |year= 1998|publisher= Oxford University Press|isbn=978-0-19-509984-3|pages=86–87}}</ref> [[Уттар Прадеш]]та Матхура-Вриндаван археологик урынында табылган Мора ташы хәзер [[Матхура Музее]]нда саклана, анда Брахми язмасы бар. Ул безнең эраның 1-енче гасырына карый һәм анда биш Вришни каһарманы бар: Баларама, Кришна, [[Прадьюмна]], [[Анируддһа]], һәм Самба.<ref name=vardpande6>{{cite book|author=Manohar Laxman Varadpande|title=Krishna Theatre in India|url=https://books.google.com/books?id=TaF603WEv4IC&pg=PA6 |year=1982|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-151-5|pages=6–7}}</ref><ref>{{cite book |title= Hindu Gods and Heroes: Studies in the History of the Religion of India|last= Barnett|first= Lionel David|authorlink= |year= 1922 |publisher= J. Murray|location= |isbn= |page= 93|url= https://books.google.com/?id=R-5KAAAAMAAJ}}</ref><ref name=Puri1968>{{cite book|author = Puri, B. N.|year = 1968|title = India in the Time of Patanjali|publisher = Bhartiya Vidya Bhavan|isbn =}}Page 51: The coins of Rajuvula have been recovered from the Sultanpur District…the Brahmi inscription on the Mora stone slab, now in the Mathura Museum,</ref> Шул ук урыннан башка терракота плитәсендә баш өстеннән баланы тотучы кеше күрсәтеләгән, бу Кришна тууы турында риваятькә охшаш.<ref name=vardpande6/> Күп [[Пураналар]]да Кришнаның тормыш тарихы яки аннан кайбер өземтәләр бар. Ике Пурана, ''[[Бхагавата Пурана]]'' һәм ''[[Вишну Пурана]]''да Кришна кыйссасының тәфсилрәк хикәясе бар,<ref name = "Elkman1986">{{cite book|author = Elkman, S. M.|author2=Gosvami, J.|year = 1986|title = Jiva Gosvamin's Tattvasandarbha: A Study on the Philosophical and Sectarian Development of the Gaudiya Vaisnava Movement|url = https://archive.org/details/jivagosvaminstat0000elkm|publisher = Motilal Banarsidass|isbn =}}</ref> әмма бу яки башка текстларда Кришна тормышы кыйссалары аерылып тора, һәм аларда җитди каршылыклар бар.{{Sfn|Rocher|1986|pp=18, 49–53, 245–249}}<ref>{{cite book|author=Gregory Bailey|editor=Arvind Sharma|title=The Study of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=npCKSUUQYEIC|year=2003|publisher=University of South Carolina Press|isbn=978-1-57003-449-7|pages=141–142}}</ref> ''Бхагавата Пурана'' унике китаптан тора, алар 332 бүлектән тора, аларда юрамага карап, 16000-нән 18000-гә кадәр шигырь бар.<ref name=barbaraholdrege109>Barbara Holdrege (2015), Bhakti and Embodiment, Routledge, ISBN 978-0415670708, pp.{{nbsp}}109-110</ref><ref>Richard Thompson (2007), ''The Cosmology of the Bhagavata Purana 'Mysteries of the Sacred Universe'', Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120819191</ref> Текстның унынчы китабында, якынча 4000 шигырь (~25 %) бар һәм ул Кришна турында риваятьләргә багышланган, ул бу текстның иң популяр һәм киң таралган өлеше булып торган.{{sfn|Bryant|2007|p=112}}{{sfn|Matchett|2001|pages=127–137}} == Тормышы һәм риваятьләр == [[Файл:Krishna's great escape Bazaar art,1940's.jpg|thumb|upright|left|Васудэва яңа туган Кришнаны Гокулда Нандның йортына Ямуна елгасы аша илтә.]] Бу сюжет мифологик, ул ''[[Махабхарата]]'', ''[[Харивамса]]'', ''[[Бхагавата Пурана]]'', һәм ''[[Вишну-пурана]]''га нигезләнгән. Хикәядән сәхнәләр борынгы [[Һиндстан]]да, күбесенчә хәзерге [[Уттар Прадеш]], [[Бихар]], [[Раджастхан]], [[Харьяна]], [[Дәлһи]] һәм [[Гуҗарат]] штатларында. Кришна тормышы турында риваятьләр «Кришна чаритас» дип атала. === Тууы === [[Файл:Indischer Maler um 1755 002.jpg|thumbnail|right|Нанда һәм Яшода бәби Кришнаны таганда тирбәтәләр.]] ''Кришна Чаритас''та Кришна [[Дэваки]] һәм аның иреннән, [[Натһдвара]]да [[Ядава]] кланыннан Патша [[Васудэва]]дан туа.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qmUssUXUFFYC&pg=PA359 |title=The Poems of Sūradāsa|publisher=Abhinav publications|year=1999|isbn=9788170173694}}</ref> Дэвакиның туганы [[Камса]] дигән туган. Пураник риваятьләр буенча Дэвакиның туенда, Камсага багучылар Дэвакиның баласы аны үтерәчәк дип әйткәннәр. Камса Девакиның барлык балаларын үтерергә җыена. Кришна тугач, Васудэва бала Кришнаны серле итеп Ямуна аша алып бара һәм алыштыра. Камса яңа туган бәбине үтереп карагач, алмаштырылган бәби Һинд дине Алиһәсе [[Дурга]] буларак пәйда була, ул аңа патшалыкка үлем килгән дип кисәтә, шуннан соң Пураналардагы риваятьләр буенча юк була. Кришна [[Нанда Баба]] һәм аның хатыны [[Яшода]] белән хәзерге көн [[Матхура]]да үсә.<ref name="yashoda">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm|title=Yashoda and Krishna|date=2011-10-10|publisher=Metmuseum.org|accessdate=2011-10-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013214426/http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm|archivedate=13 October 2008}}</ref><ref name="tkk">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-UiwMRwcT-kC|title=The Krishna key|date=2012|publisher=Westland|isbn=9789381626689|location=Chennai|page=Key7|language=en|last1=Sanghi|first1=Ashwin|accessdate=9 June 2016}}{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Lok Nath Soni">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wT-BAAAAMAAJ |title=The Cattle and the Stick: An Ethnographic Profile of the Raut of Chhattisgarh|publisher=Anthropological Survey of India, Government of India, Ministry of Tourism and Culture, Department of Culture, 2000 Original from the University of Michigan|year=2000|isbn=978-8185579573|location=Anthropological Survey of India, Government of India, Ministry of Tourism and Culture, Department of Culture, Delhi|pages=16|author=Lok Nath Soni}}</ref> Кришнаның ике туганы шулай ук исән булып калалар, алар бу риваятьләр буенча, [[Баларама]] һәм [[Субһадра]].<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|pp=124–130,224}}</ref> Кришнаның тууы [[Кришна Джанмаштами]] көнендә бәйрәм ителә. === Балачагы һәм яшьлеге === <gallery mode="packed" style="font-size:88%; line-height:130%; border-bottom:1px #aaa solid;" heights="180"> A 15th Century Hindu Art, Hindu deity Krishna, Asian Art Museum of San Francisco.jpg|Кришна флейтада уйный (15-енче гасыр сәнгать эше). Rasa lila Painting.jpg|Раса Лила сурәте. </gallery> Кришна балачагы һәм яшьлеге турында риваятьләр аны сыер көтүчесе, шук малай итеп, аның шуклыгы нәтиҗәсендә ул ''Makhan Chor'' кушаматын ала (май карагы), һәм ул Гокулда да, Вриндаванда да кешеләрнең йөрәкләрен урлаучы яклаучы булып тора. Мәсьәлән, текстларда расланганча, Кришна Вриндавана яшәүчеләрен [[афәт яңгырлар һәм су басулар]]дан саклар өчен [[Говардхана калкулыгы]]н күтәрә.<ref name="MW">{{cite book|author = Lynne Gibson|title = Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|publisher = Merriam-Webster|location =|year = 1999|page = 503}}</ref> Башка риваятьләрдә ул җырлаучы һәм Вриндавананың [[гопи]]ларның (сөт савучы кызлар)ның, бигрәк тә [[Радһа]]ның уйнаучы яратучысы дип тасвирлана. Бу метафора тулы тарихлар «[[Раса лила]]» буларак мәгълүм һәм [[Гита Говинда]] авторы [[Җаядэва]] шигъриятендә романтиклаштыра. Алар шулай ук [[Радһа Кришна]]га табынучы Кришна [[бхакти]] традицияләре үсешендә үзәк булып торалар.<ref>{{cite book|author = Schweig, G. M.|year = 2005|title = Dance of divine love: The Rasa Lila of Krishna from the Bhagavata Purana, India's classic sacred love story.|publisher = [[Princeton University Press]], Princeton, NJ; Oxford|isbn = 978-0-691-11446-0}}</ref> Кришнаның балачагы Һинд дине «лила» концепциясенең иллюстрациясе булып тора, бу кызык һәм рәхәт алу өчен, ә спорт яки казаныш өчен түгел уйнау. Аның раса биюендә яки [[Раса-лила]]да гопилар белән мөнәсәбәтләре мисал булып торалар. Кришна флейтада уйный һәм гопилар нәрсә эшләсәләр дә, шундук [[Ямуна Елгасы]]на киләләр һәм аңа җырлауда һәм биюдә кушылалар. Хәтта шунда физик була алмаганнар аңа медитация аша кушылалар. Ул барлыкта рухи эссенция һәм мәңге мәхәббәт, гопилар метафорик рәвештә «[[пракрити]]» материясен һәм вакытлыча тәнне чагылдыралар.<ref name=Largen>{{cite book | author = Largen, Kristin Johnston | title = God at Play: Seeing God Through the Lens of the Young Krishna | publisher = Wiley-Blackwell | date = September 2011}}</ref>{{rp|256}} Бу ''лила'' Кришна балачагы һәм яшьлеге риваятьләрендә даими тема булып тора. Хәтта ул елан белән башкаларны яклар өчен сугышканда, ул Һинд дине текстларында уен уйнаган итеп тасвирлана.<ref name=Largen/>{{rp|255}} Бу Кришнаның уйнарга яратуы Раса-лила һәм [[Джанмаштами]] фестивальләрендә бәйрәм ителә, монда кайбер регионнарда, мәсьәлән, [[Махараштра]]да Һиндулар уйнап аның риваятьләрен мимика белән күрсәтәләр, мәсьәлән кеше гимнастик пирамидаларын төзеп һавада биек өстә эленеп торган май яки май-сөт белән "һандилар"ны (балчык чүлмәкләрне) вату, шуннан соң ул бөтен төркемгә коела.<ref name=Largen/>{{rp|253-261}} === Олы булуы === <gallery mode="packed" style="font-size:88%; line-height:130%; border-bottom:1px #aaa solid;" heights="210"> Krishna Rukmini Satyabhama Garuda.jpg|Кришна хатыннары [[Рукмини]] һәм [[Сатьябхама]] һәм атлана торган [[Гаруда]] белән, [[Тамил Наду]], Һиндстан, 12-енче гасыр ахыры - 13-енче гасыр.<ref name="lacma">{{cite web|url=http://collections.lacma.org/node/203163|title=Krishna Rajamannar with His Wives, Rukmini and Satyabhama, and His Mount, Garuda &#124; LACMA Collections|publisher=collections.lacma.org|accessdate=2014-09-23|archivedate=2014-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716040855/http://collections.lacma.org/node/203163}}</ref> Vitthal_-_Rakhumai.jpg|Рукмини һәм Кришна. </gallery> Кришна риваятьләре соңыннан аның Матхурага кайтуын тасвирлыйлар. Ул «абыйсын» тиран патшасы Камса/Кансаны аның тарафыннан берничә үтереп караудан соң бәреп төшерә һәм үтерә. Ул Камсаның әтисе [[Уграсена]]ны Ядаваларның патшасы итеп куя һәм сарай янында җитәкче патшазадә була.<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=290}}</ref> Шанта Рао сөйләгән Кришна кыйссасының башка юрамасында Кришна Камсаның үлеменнән соң Ядаваларны яңа төзелгән [[Дварака]] шәһәренә алып килә. Шуннан соң Пандавалар югары булалар. Кришна [[Куру]] патшалыгының [[Арджуна]] һәм башка [[Пандава]] патшазадәләре белән дуслаша. Кришна "Махабхарата"да төп роль уйный.<ref>{{cite book|last1=Rao|first1=Shanta Rameshwar|title=Krishna|date=2005|publisher=Orient Longman|location=New Delhi|isbn=9788125026969|page=108|url=https://books.google.com/?id=NJ747fOWTRMC&pg=PA1}}</ref> Бхагавата Пуранада Кришнаның [[сигез хатыны]] тасвирлана, алар шундый чиратта пәйда булалар — [[Рукмини]], [[Сатьябхама]], [[Җамбавати]], [[Калинди]], [[Митравинда]], [[Нагнаҗити]] (шулай ук Сатья дип аталган), [[Бхадра]] һәм [[Лакшмана]] (шулай ук Мадра дип атала).<ref name="Hudson2008">{{cite book|author=D Dennis Hudson|title=The Body of God : An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram: An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram|url=https://books.google.com/books?id=IMCxbOezDi4C&pg=PA264|accessdate=28 March 2013|date=27 August 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-970902-1|pages=263–4}}</ref> Деннис Хадсон буенча бу метафора, биредә сигез хатынның һәрберсе аның билгеле аспектын күрсәтә.<ref>{{cite book|author=D Dennis Hudson|title=The Body of God : An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram: An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram|url=https://books.google.com/books?id=IMCxbOezDi4C&pg=PA264|accessdate=28 March 2013|date=27 August 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-970902-1|pages=102–103, 263–273}}</ref> Джордж Вильямс буенча, Вайшнав текстларында барлык Гопилар Кришнаның хатыннары дип искә алына, әмма бу тугърылык мөнәсәбәтләренең һәм Кришнаның һәркемгә тулы рухи тугърылыгы һәм һәркемнең аңа тугъры булуның рухи символизмы.<ref>{{cite book|author=George Mason Williams|title=Handbook of Hindu Mythology|url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&pg=PA188|accessdate=10 March 2013|date=18 June 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-533261-2|pages=188, 222}}</ref> Аның хатыны кайвакыт [[Рохини]], [[Радһа]], Рукмини, Сваминиджи яки башкалар дип атала.<ref name=hawley13>{{cite book|title = The Divine Consort: Rādhā and the Goddesses of India|url = https://archive.org/details/divineconsortrad0000unse|author=John Stratton Hawley, Donna Marie Wulff|publisher=Motilal Banarsidass Publisher|date= 1982|isbn = 9780895811028|page=[https://archive.org/details/divineconsortrad0000unse/page/12 12]}}, Quote: «The regional texts vary in the identity of Krishna’s wife (consort), some presenting it as Rukmini, some as Radha, some as Svaminiji, some adding all ''gopis'', and some identifying all to be different aspects or manifestation of one [[Devi]] Lakshmi.»</ref> Кришнага караган Һинд дине традицияләрендә ул күбрәк [[Радһа]] белән була. Аның барлык хатыннары һәм сөйгәне [[Радһа]] Һинд дине традициясендә [[Вишну]]ның хатыны [[Лакшми]] Алиһәсенең [[аватарлары]] дип таныла.<ref>{{Harvnb|Rosen|2006|p=136}}</ref>{{sfn|Bryant|2007|p=443}} [[Gopi]]s are considered as Radha’s many forms and manifestations.{{sfn|Bryant|2007|p=443}} === Курукшетра Сугышы һәм ''Бхагавад Гита'' === <gallery mode="packed" style="font-size:88%; line-height:130%; border-bottom:1px #aaa solid;" heights="210"> Krishna tells Gita to Arjuna.jpg|Кришна Гитаны Арджунага сөйли. Hitopadesha.jpg|[[Курукшетра сугышы]] вакытында Ходай Кришна һәм [[Арджуна]] белән бронза арба. </gallery> Эпик поэма ''Махабхарата'' буенча Кришна [[Курукшетра Сугышы]]нда Арджунаның арба йөртүчесе була, әмма ул шәхси рәвештә корал күтәрмәячәк дигән шартта. Сугыш кырына килеп, дошманнар аның гаиләсе, аныд дәү әтисе һәм аның кузеннары һәм яратканнары булганны күргәч, Арджуна һафалана һәм ихлас күңелдән ул аңа сугышырга һәм башкаларны үтерергә рөхсәт итмәячәген әйтә. Ул патшалыктан баш тартырга һәм «[[Гандива]]» җәясен (Арджуна җәясен) аска кую ягын кулайрак күрә. Кришна аннан соң аңа берәү яхшылык һәм яманлык белән очрашканда тормыш табигате, этика, һәм әхлак турында, җанның һәм яхшылыкның даимилиге, вазифалар һәм җаваплылыклар, чын тынычлыкның табигате һәм эчке азат ителү һәм алкыш халәтенә җитү өчен төрле Йога типлары турында сөйли. Бу Кришна һәм Арджуна арасында әңгәмә «[[Бхагават Гита]]» дигән дәгъвада тәкъдим ителә.<ref>Krishna in the Bhagavad Gita, by Robert N. Minor in {{Harvnb|Bryant|2007|pp=77–79}}</ref><ref>{{cite book|author=Jeaneane D. Fowler|title=The Bhagavad Gita: A Text and Commentary for Students|url=https://books.google.com/books?id=dHX5XwAACAAJ|year=2012|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-84519-520-5|pages=1–7}}</ref><ref>{{cite book|author=Eknath Easwaran|title=The Bhagavad Gita: (Classics of Indian Spirituality)|url=https://books.google.com/books?id=bcnJAAAAQBAJ|year=2007|publisher=Nilgiri Press|isbn=978-1-58638-019-9|pages=21–59}}</ref> === Үлеме һәм югарылануы === [[Файл:Death of Krishna - Illustrations from the Barddhaman edition of Mahabharata.jpg|thumb|Аучы Җара Кришнага таба ук атмакчы.]] Һиндстан текстларында расланганча риваять Курукшетра Сугышы Гандһариның йөзләрчә улларының үлеменә китерә. Дурьодхананың үлеменнән соң, Кришна Стри Парвада расланганча Гандһарига Гандһари һәм Друтараштра Курукшетрага килгәндә кайгыны уртаклашыр өчен килә. Кришна сугышка юри ахыр куймаганын сизеп, ярсуланып һәм моңсуланып Гандһари шулай дип әйткән "Курулар һәм Пандавлар бер-берсен үтергәндә битараф булып, шулай итеп син үз туганнарының үтерүчесе буласың!' ''Махабхарата'' буенча фестивальдә Ядавалар арасында сугыш була, соңыннан алар бер-берсен үтерәләр. Йоклаучы Кришнаны болан дип белеп, Җара исемле аучы ук ата һәм аңа үлем китерә торган җәрәхәт ясый. Кришна "Җара"ны гафу итә һәм үлә.<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|pp=148}}</ref><ref name=eck380>{{cite book|author=Diana L. Eck|title=India: A Sacred Geography|url=https://books.google.com/books?id=uD_0P6gS-vMC&pg=PA380|year=2012|publisher=Harmony |isbn=978-0-385-53190-0|pages=380–381}}, Quote: «Krishna was shot through the foot, hand, and heart by the single arrow of a hunter named Jara. Krishna was reclining there, so they say, and Jara mistook his reddish foot for a deer and released his arrow. There Krishna died.»</ref><ref name="Mani, Vettam 1975 429">{{cite book|author = Mani, Vettam|title = Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher = Motilal Banarsidass|year = 1975|location = Delhi|isbn = 978-0-8426-0822-0|authorlink =Vettam Mani|page=429}}</ref> [[Гуҗарат]]та [[Бһалка]]ның (''[[тиртха]]'') дини сәфәр урыны Кришна үлгән дип ышанылган урынны билгели. Шулай ук [[Диана Л.Эк]] раслаганча ''Деһотсарга'' бу Кришна «тәнен калдырган» урын.<ref name=eck380/> ''Бхагавата Пурана''да 11 китапта, 31 бүлектә расланганча, үлеменнән соң, Кришна трансцедент сыену урынына турыдан-туры йогик концентрациясенә рәхмәтле кайткан. [[Брахма]] һәм [[Индра]] кебек Ходайларны көтеп Кришна кеше инкарнациясеннән китеп сыену урынына кайтуының юлын табып булмаган.<ref>{{cite book|author=Edwin Bryant|title=Krishna: The Beautiful Legend of God: Srimad Bhagavata Purana|url= https://books.google.com/books?id=y8Bb0tRW7W4C |year= 2003|publisher=Penguin |isbn=978-0-14-191337-7|pages=417–418}}</ref><ref>{{Cite book|title=Baby Krishna, Infant Christ: A Comparative Theology of Salvation|url=https://archive.org/details/babykrishnainfan0000larg|last=Largen|first=Kristin Johnston|publisher=Orbis Books|year=2011|isbn=978-1608330188|location=|pages=[https://archive.org/details/babykrishnainfan0000larg/page/44 44]}}</ref> === Юрамалар һәм интерпретацияләр === [[Файл:Krishna and Pandavasa meet Sanjaya.jpg|thumb|[[Пандава]]ларның тулы куылуыннан соң, алар Куру туганнардан куылу шартлары буенча патшалыкларына кайтырга сорыйлар. Курулар баш тарталар. Ике яктан сугыш сөйләшүләре башлангач, Санджая сугыш булмасын өчен Пандавалар һәм Кришна белән очраша (өстә күрсәтелгән). Бу очрашу Удьйога Парваның Санджая-яна китабында тасвирланган.]] Кришна тормышының күп юрамалары бар, шуларның өчесе иң яхшы өйрәнелгән: ''Харивамса'', ''Бхагавата Пурана'', һәм ''Вишну-Пурана''.{{sfn| Matchett|2001|pp=9–14, 145–149}} Аларның хикәя нигезе уртак, әмма вакыллары, детальләре һәм стильләре бик төрле.<ref>{{cite book|author=Benjamín Preciado-Solís|title=The Kṛṣṇa Cycle in the Purāṇas: Themes and Motifs in a Heroic Saga |url=https://books.google.com/books?id=JvCaWvjGDVEC&pg=PA40 |year=1984|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-0-89581-226-1|page=40}}, Quote: «Within a period of four or five centuries [around the start of the common era], we encounter our major sources of information, all in different versions. The Mahabharata, the Harivamsa, the Visnu Purana, the Ghata Jataka, and the Bala Carita all appear between the first and the fifth century AD, and each of them represents a tradition of a Krsna cycle different from the others».</ref> Иң оригиналь композиция, ''Харивамса'' чынлык стилендә сөйләнә, ул Кришнаның ярлы көтүче буларак тормышын тасвирлый, әмма шигъри рәвештә һәм [[аллюзия]] фантазиясе белән. Ул триумфаль нота белән бетә, ә Кришна үлеме белән түгел.{{sfn| Matchett|2001|pp=145, 44–49, 63–64}} Кайбер детальләрдә аермалы булып, ''Вишну-пурана''ның бишенче китабы ''Харивамса''ның реализмын алып куя һәм Кришнаны мистик төшенчәләр һәм эулогияләр белән бизи.{{sfn| Matchett|2001|pp=146, 89–104}} The ''Vishnu Purana'' manuscripts exist in many versions.{{Sfn|Rocher|1986|pp=18, 245–249}} "Бхагавата Пурана"ның унынчы һәм унберенче китаплары шигъри шедевр дип киң танылган, ул алдыңа китерү һәм метафоралар белән тулы, "Харивамса"да булган көтүче тормышына бәйләнеш юк. Кришнаның тормышы галәми уен (''лила'') буларак тәкъдим ителә, аның яшьлеге патшазадә тормышы буларак тасвирлана һәм аның әтисе Нанда патша дип сурәтләнә.{{sfn| Matchett|2001|pp=146–147, 108–115}} "Харивамса"да Кришнаның тормышы кешенекенә якынрак, әмма "Бхагавата Пурана"да символик Галәм булып тора, монда Кришна Галәмдә һәм аннан тыш, һәм шулай ук Галәмнең үзе булып һәрдаим була.{{sfn| Matchett|2001|pp=145–149}} The ''Бхагавата Пурана'' манускриптлары шулай ук күп юрамаларда, төрле Һиндстан телләрендә бар.{{Sfn|Rocher|1986|pp=138–149}}{{sfn|Bryant|2007|p=112}} == Фараз ителгән даталар == [[Файл:RadhaKrishnaUdaipur.JPG|thumb|upright|Раджастхан, [[Удайпур]]да 14-енче гасыр Кришна фрескасы.]] Кришна тууының датасы һәр елны [[Кришна-Джанмаштами]]да бәйрәм ителә.<ref name = Knott61>{{Cite book | last = Knott |first = Kim |year = 2000 |title = Hinduism: A Very Short Introduction |publisher = Oxford University Press, USA |isbn = 978-0-19-285387-5 |url = https://books.google.com/books?id=Wv8XK_GU9icC }}</ref> Гай Бэк буенча, «Һинд диненең һәм Һиндстан тарихының күп галимнәре Кришнаның тарихта булуын кабул итәләр — ул чын ир кеше шәхесе булган, кеше табигатьлеме яки илаһимы, ул Һиндстан туфрагында кимендә безнең эраның 1000 елына кадәр яшәгән һәм эпик һәм пураник тарих циклларында күп тарихи шәхесләре белән бергә эшләгән.» Шулай ук, Бэк "Санскрит канонында сурәтләнгәнчә Кришна тормышының хронологиясе тирәли күп туры килмәүләр һәм каршылыклар бар.<ref>{{cite book|title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity|pages=4–5|first=Guy|last=Beck|publisher=Suny Press|url=https://books.google.com/books?id=K0XqbG0LKBUC&pg=PA4|isbn=9780791483411|date=2012}}</ref> [[Файл:Sri nathji.jpg|thumb|left|250px|Шринатх Җи буларак Кришна]] Ланванья Вемсани расланганча Пураналардан Кришна безнең эрага кадәр 3227- 3102 елларда яшәгән.<ref>{{cite book|title=Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names|first=Lavanya|last=Vemsani|year=2016|publisher=ABC-CLIO|page=212|url=https://books.google.com/books?id=4fw2DAAAQBAJ&pg=PR21|isbn=9781610692113}}</ref> Күп галимнәр, мәсьәлән, А. К. Бансал, Б. В. Раман Кришнаның туу елын безнең эрага кадәр 3228 ел дип язалар.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=It1LePnN2LsC&pg=PA276|title=Kashmiri Scholars Contribution to Knowledge and World Peace|publisher=APH Publishing|year=2008|first=Saligram|last=Bhatt|isbn=9788131304020}}</ref><ref>{{cite book |title=Notable Horoscopes Motilal Banarsidass Publ., 1991, ISBN 8120809009,9788120809000|url=https://books.google.com/?id=sXJ02csFd5kC|accessdate=30 December 2015 |isbn=9788120809000|last1=Raman|first1=B. V.|year=1991}}</ref> 2004 елда Прабхас Патанда оештырылган Гуҗаратта Сомнатх Трасттан археологлар тарафыннан конференциядә тәкъдим ителгән документта Шри Кришнаның соңгы моментларын кичергән фараз ителгән урын аның үлемен безнең эрага кадәр 3102 елда 125 яшь 7 аенда дип күрсәтә. Диммитт һәм ван Буйтенен раслаганча, Пураналр кайчан, кайда, нишләп һәм кем өчен язылганын билгеләү мөмкин түгел һәм алар «күпсанлы дәвам итүче тарихи чорларда» язылган һәм үсеш алган булырга мөмкин, монда кешеләр текстка очраклы рәвештә кушканнар яки үзгәрткәннәр.{{Sfn|Dimmitt|van Buitenen|2012|p=5}} Their reliability has also suffered from the way surviving manuscripts were copied over the centuries.{{Sfn|Rocher|1986|pp=49–53}}<ref name="Powell2010p128"/> Пураналарны тапшыруда иркенлекләр нормаль булган һәм борынгырак кулъязмаларның күчермәсен ясаганнар сүзләрне алыштырганнар яки яңа эчтәлек өстәгәннәр.<ref name="Powell2010p128">{{cite book|author=Avril Ann Powell|title=Scottish Orientalists and India: The Muir Brothers, Religion, Education and Empire|url=https://books.google.com/books?id=KOnS1X8a528C|year=2010|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-1-84383-579-0|pages=130, 128–134, 87–90}}</ref><ref>Ludo Rocher (1986), ''The Puranas'', Otto Harrassowitz Verlag, ISBN 978-3447025225, pp=49-53</ref>}} Моннан аермалы рәвештә, Җәйничелек традициясендә риваятьләр буенча, Кришна Җайннарның 22-енче [[Тиртханкара]]сы [[Неминатха]]ның кузены булган.{{sfn|Sangave|2001|p=104}} Ышану буенча Неминатха безнең эрага кадәр 9-ынчы гасыр [[Паршванатха]]га кадәр 84000 ел элек туган дип ышаныла.{{sfn|Zimmer|1953|p=226}} == Фәлсәфәсе һәм теологиясе == [[Файл:Mysore_painting.jpg|left|thumb|Кришна Кыйссасында әйтелгәнчә; 16108 хатын-кыздан, Аштабһарья Кришнаның ([[w:Ashtabharya|сигез кәләше]]) кыйссада түбәндәге чиратта очрый: 1) Рукмини, 2) [[w:Satyabhama|Сатьябһама]], 3) [[w:Jambavati|Җамбавати]], 4) [[w:Kalindi|Калинди]], 5) [[w:Mitravinda|Митравинда]], 6) Сатья яки [[w:Nagnajiti|Нагнаҗити]], 7) [[w:Bhadra (Krishna's wife)|Бһадра]], һәм 8) [[w:Lakshmana (Krishna's wife)|Лакшмана]]…. — D. Dennis Hudson.]] Теологик һәм фәлсәфи фикерләрнең киң диапазоны Кришна аша Һинд дине текстларында тәкъдим ителгән. [[Бһакти хәрәкәте]]ндә йогынтысы зур булган Һинд дине теологы [[Рамануджа]]<ref name="KulkeRothermund2004p149">{{cite book|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&pg=PA149|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-32920-0|page=149}}</ref> аны сыйфатлы [[монизм]] (Вишиштадвайта) төшенчәләрендә тәкъдим иткән.{{sfn|Bryant|2007|pp=329–334 (Francis X Clooney)}} Эшләре Вайшнавизм [[Һаридаса]] сектасының нигезләвенә китергән Һинд дине фәлсәфәчесе [[Мадһвачарья]],<ref name="SharmaB">{{cite book|author1=Sharma|author2=B. N. Krishnamurti|title=A History of the Dvaita School of Vedānta and Its Literature|year=2000|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-8120815759|pages=514–516}}</ref> Кришнаны [[теистик дуализм]] (Двайта) кысаларында тәкъдим иткән.{{sfn|Bryant|2007|pp=358–365 (Deepak Sarma)}} [[Гаудия Вайшанава мәктәбе]]нең изгесе [[Җива Госвами]],<ref>{{cite web|last=Tripurari |first=Swami |title=The Life of Sri Jiva Goswami |url=http://harmonist.us/2009/12/the-life-of-sri-jiva-goswami/ |work=Harmonist |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130324101939/http://harmonist.us/2009/12/the-life-of-sri-jiva-goswami/ |archivedate=24 March 2013 |df= }}</ref> Кришна теологиясен Бхакти йога һәм [[Ачинтья Бһеда Абһеда]] төшенчәләрендә тасвирлаган.{{sfn|Bryant|2007|pp=373–378 (Satyanarayana Dasa)}} Кришна теологиясе Вайшнавизмның [[Пушти]] сектасының нигезләүчесе [[Валлабһа Ачарья]] кысаларында саф [[монизм]]ында («шуддһадвайта» дип аталган [[адвайта]])да тәкъдим ителгән.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/?id=175zjT9bStcC&dq=nathdwara | title=Culture of a Sacred Town: A Sociological Study of Nathdwara | publisher=Popular Prakashan | author=Jindel, Rajendra | year=1976 | pages=34, 37 | isbn=9788171540402}}</ref>{{sfn|Bryant|2007|pp=479–480 (Richard Barz)}} Һиндстан фәлсәфәчесе Мадһусавана Сарасвати,<ref name="David_1996">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jEUdPqYQjhoC&pg=PA156 |title=Contesting the Nation |editor=David Ludden |chapter=Soldier Monks and Militant Sadhus |author=William R. Pinch |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1996 |isbn=9780812215854 |pages=148–150 }}</ref> Кришна теологиясен [[Адвайта Веданта]] нондуализм-[[монизм]] кысаларында тәкъдим иткән, шул ук вакытта [[Һинд дине]]ндә фикернең төп агымнарын берләштерү һәм нигезләү шуңа карган дип саналган [[Ади Шанкара]],<ref>Johannes de Kruijf and Ajaya Sahoo (2014), Indian Transnationalism Online: New Perspectives on Diaspora, ISBN 978-1-4724-1913-2, page 105, Quote: «In other words, according to Adi Shankara’s argument, the philosophy of Advaita Vedanta stood over and above all other forms of Hinduism and encapsulated them. This then united Hinduism; (…) Another of Adi Shankara’s important undertakings which contributed to the unification of Hinduism was his founding of a number of monastic centers.»</ref><ref>''Shankara'', Student’s Encyclopedia Britannia — India (2000), Volume 4, Encyclopaedia Britannica (UK) Publishing, ISBN 978-0-85229-760-5, page 379, Quote: «Shankaracharya, philosopher and theologian, most renowned exponent of the Advaita Vedanta school of philosophy, from whose doctrines the main currents of modern Indian thought are derived.»;<br />David Crystal (2004), The Penguin Encyclopedia, Penguin Books, page 1353, Quote: «[Shankara] is the most famous exponent of Advaita Vedanta school of Hindu philosophy and the source of the main currents of modern Hindu thought.»</ref><ref>Christophe Jaffrelot (1998), The Hindu Nationalist Movement in India, Columbia University Press, ISBN 978-0-231-10335-0, page 2, Quote: «The main current of Hinduism — if not the only one — which became formalized in a way that approximates to an ecclesiastical structure was that of Shankara».</ref> Кришнаны [[Панчаятана пуджа]] турында иртә сигезенче гасыр бәхәсләрендә искә алган.{{sfn|Bryant|2007|pp=313–318 (Lance Nelson)}} Кришна турында популяр текст ''Бһагавата Пурана'' [[Ассам]]да язма буларак таныла, ул Кришна өчен Адвайта, Самкхья, һәм Йога кысаларын синтезлый, шулай итеп берәү Кришнага яратып тугърылык аша хәрәкәтләнә.{{sfn|Sheridan|1986|pp=1–2, 17–25}}{{sfn|Kumar Das|2006| pages=172–173}}{{sfn|Brown|1983|pages=553–557}} Брайант Бһагавата Пурана фикерләре синтезын шулай итеп тасвирлый, {{Quote|The philosophy of the Bhagavata is a mixture of Vedanta terminology, Samkhyan metaphysics and devotionalized Yoga praxis. (...) The tenth book promotes Krishna as the highest absolute personal aspect of godhead&nbsp;– the personality behind the term [[Ishvara]] and the ultimate aspect of [[Brahman]].|Edwin Bryant|Krishna: A Sourcebook{{sfn|Bryant|2007|p=114}}}} Шеридан һәм Пинчман икесе дә Брайантның карашын хуплыйлар, соңгысы өстәгәнчә Бхагаватада ассызыкланган Ведантик караш ул аерма белән [[нондуализм|нон-дуалистик]]. Шартлы нон-дуаль Ведантада барлык чынлык бәйле һәм бердәм булып тора, Бхагавата куйганча чынлык бәйле һәм күп-санлы.<ref>Tracy Pintchman (1994), ''The rise of the Goddess in the Hindu Tradition'', State University of New York Press, ISBN 978-0791421123, pages 132—134</ref>{{sfn|Sheridan|1986|pages=17–21}} Төрле теологияләр һәм фәлсәфәләр аша, уртак тема Кришнаны кеше тормышы һәм мәхәббәте чагылышы белән илаһи мәхәббәтнең эссенциясе һәм символы итеп тәкъдим итә. Кришна һәм гопиларның дәвам итүче һәм мәхәббәт белән тулы риваятьләре, аның бәби буларак шуклыклары,<ref>{{cite book|author=John Stratton Hawley|title=Krishna, The Butter Thief|url=https://books.google.com/books?id=ncb_AwAAQBAJ |year=2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5540-7|pages=10, 170}}</ref> һәм шулай ук башка персонажлар белән соңрак әңгәмәләре, илаһилык һәм мәгънә өчен фәлсәфи метафора һәм Галәм һәм кеше җаны арасында уен буларак карала.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Krishna-Hindu-deity Krishna: Hindu Deity], Encyclopaedia Britannica (2015)</ref><ref>{{cite book|author=John M Koller|title=The Indian Way: An Introduction to the Philosophies & Religions of India |url=https://books.google.com/books?id=lgg3DAAAQBAJ&pg=PA210 |year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-50740-8|pages=210–215}}</ref><ref>{{cite journal | last=Vaudeville | first=Ch. | title=Evolution of Love-Symbolism in Bhagavatism | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1962_82_1/page/31 | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=82 | issue=1 | pages=31–40 | year=1962 | doi=10.2307/595976 | jstor=595976}}</ref> Кришнаның ''лила''сы ул мәхәббәт уены теологиясе. Джон Коллер буенча, «мәхәббәт коткарыну ысулы буларак кына түгел итеп тәкъдим ителә, ә ул иң олы тормыш». Кеше тормышы ул Ходайның мәхәббәте.<ref>{{cite book|author=John M Koller|title=The Indian Way: An Introduction to the Philosophies & Religions of India |url=https://books.google.com/books?id=lgg3DAAAQBAJ&pg=PA210 |year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-50740-8|page=210}}</ref> Кришнага караган башка текстлар, мәсьәлән, ''[[Бһагавад Гита]]'' Һинд традицияләрендә күпсанлы ''[[бһасья]]'' (комментарлар) җәлеп иткән.<ref name=Juanxxvi/> Гәрчә Һинд дине эпосы ''Махабхарата''ның өлеше булса да, ул бәйсез рухи җитәкче буларак функцияләгән. Аллегорик рәвештә ул Кришна һәм Арджуна аша кеше тормышының этик һәм әхлакый дилеммаларын күтәрә, шуннан соң спектр җаваплар тәкъдим итә, бу җаваплар кеше ирекләре, сайлау һәм үзеңә һәм башкаларга карата идеолгик сорауларны үлчи.<ref name=Juanxxvi/><ref name=feuersteinix/> Бу Кришна әңгәмәсе күпсанлы интерпретацияләр җәлеп иткән, көч кулланмаска өйрәтә торган эчке кеше көрәше метафорасыннан алып эзәрлекләүгә квиетизмдан баш тартуга өйрәтүче башка кеше көрәшенә кадәр.<ref name=Juanxxvi>{{cite book|author=Juan Mascaró|title=The Bhagavad Gita|url=https://books.google.com/books?id=UZEKghCNbVIC |year=1962|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-044918-1|pages=xxvi–xxviii}}</ref><ref name=feuersteinix>{{cite book|author1=Georg Feuerstein|author2=Brenda Feuerstein|title=The Bhagavad-Gita: A New Translation|url=https://books.google.com/books?id=V0exkVFiyvcC |year=2011| publisher=Shambhala Publications|isbn=978-1-59030-893-6|pages=ix–xi}}</ref><ref>{{cite book|author=Nicholas F. Gier|title=The Virtue of Nonviolence: From Gautama to Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=tVLt99uleLwC&pg=PA36| year=2004| publisher= State University of New York Press|isbn=978-0-7914-5949-2|pages=36–40}}</ref> == Йогынтысы == === Вайшнавизм === [[Вайшнавизм]]ның өлеше булган Кришнага табыну Һинд динендә төп традиция булып тора. Кришна Вишнуның тулы аватары булып, яки Вишну үзе белән бер дип таныла.<ref>{{cite book |author=John Dowson |title=Classical Dictionary of Hindu Mythology and Religion, Geography, History and Literature |publisher=Kessinger Publishing |location= |year=2003 |page=361 |isbn=978-0-7661-7589-1 |url=https://books.google.com/?id=6JB-KOXy5k8C&pg=PA361&dq=Vishnu+Sahasranama+Krishna }}{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Шулай да, Кришна һәм Вишну арасында төгәл мөнәсәбәт катлаулы һәм төрле,<ref name = Beck>See Beck, Guy, ''«Introduction»'' in {{Harvnb|Beck|2005|pp=1–18}}</ref> Кришна кайвакыт бәйсез һәм иң олы Ходай булып таныла.<ref name=Knott55>{{Harvnb|Knott|2000|p=55}}</ref> Вайшнавлар Вишнуның күп инкарнацияләрен кабул итәләр, әмма Кришна аеруча әһәмиятле. Аларның теологияләре гомумән я Вишну, яки иң олы Аватар буларак Кришна тирәли үзәкләшкән. Кришнаизм һәм Вишнуизм төшенчәләр кайвакыт икесен аерып күрсәтү өчен кулланыла, беренчесе Кришна Трансцендент Иң Олы Җан дигән мәгънәдә.{{sfn|Flood|1996|p =117}} Барлык Вайшнава традицияләре Кришнаны Вишнуның сигезенче аватары дип таныйлар; башкалар Кришнаны Вишну белән идентификацияли, шул ук вакытта [[Гаудия Вайшнавизм]] кебек традицияләр,<ref name = McDaniel>See McDaniel, June, ''«Folk Vaishnavism and {{IAST|Ṭhākur Pañcāyat}}: Life and status among village Krishna statues»'' in {{Harvnb|Beck|2005|p=39}}</ref><ref name=Kennedy1925>{{cite book| author = Kennedy, M. T.| year = 1925 | title = The Chaitanya Movement: A Study of the Vaishnavism of Bengal| publisher = H. Milford, Oxford university press| isbn = }}</ref> [[Валлабһа Сампрадая]] һәм [[Нимбарка Сампрадая]]да Кришна ''[[Сваям-бхагаван]]'' буларак карала, бу Һинд динедә Ходайның оригиналь формасы яки [[Брахман]] концепциясе белән бер үк.<ref name="KK">{{cite book |author=K. Klostermaier |title=The Charles Strong Trust Lectures, 1972–1984 |publisher=Brill Academic Pub |location= |year=1997 |page= 109 |isbn=978-90-04-07863-5 |quote= "(...) After attaining to fame eternal, he again took up his real nature as [[Brahman]]. The most important among Visnu's avataras is undoubtedly Krsna, the black one, also called ''Syama''. For his worshippers he is not an avatara in the usual sense, but Svayam Bhagavan, the Lord himself.|url= https://books.google.com/?id=F_0UAAAAIAAJ&pg=PA109&dq=Svayam+bhagavan |accessdate= | others = Crotty, Robert B.}}</ref><ref name = VaisnavaInstitute1956>{{cite book |title= Indian Philosophy & Culture, Volume 20 |year= 1975|publisher=The Institute |page= 148|url= https://books.google.com/?id=yEMB3RBwjTsC |others= Institute of Oriental Philosophy (Vrindāvan, India), Institute of Oriental Philosophy, Vaishnava Research Institute, contributors |quote=On the touch-stone of this definition of the final and positive characteristic of Sri Krsna as the Highest Divinity as Svayam-rupa Bhagavan}}</ref><ref name=Delmonico>Delmonico, N., ''The History Of Indic Monotheism And Modern Chaitanya Vaishnavism'' in {{Harvnb|Edwin Bryant|Maria Ekstrand|2004}}</ref><ref name=De1960>{{cite book|author = De, S. K.|year = 1960|title = Bengal's contribution to Sanskrit literature & studies in Bengal Vaisnavism|publisher = KL Mukhopadhyaya}}p. 113: «The Bengal School identifies the Bhagavat with Krishna depicted in the Shrimad-Bhagavata and presents him as its highest personal God.»</ref><ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=381}}</ref> [[Җаядэва]]ның [[Гитговинда]]сы Кришнаны иң олы Ходай дип таный, шул ук вакытта ун инкарнация — алар аның формалары. [[Сваминараян Сампрадай]]ның [[Сваминараян]]ы шулай ук Кришнага Ходайның үзенә буларак табынган. «Зур Кришнаизм» Вайшнавизмның икенче һәм доминант фазасына карый, ул соң [[Ведик чор]]да [[Васудэва]], Кришна, һәм [[Гопала]] тирәли бара.<ref> {{cite web|url= http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|title= Vaishnava|accessdate= 2008-10-13|work= encyclopedia|publisher= Division of Religion and Philosophy University of Cumbria|date= |deadurl= yes|archiveurl= https://www.webcitation.org/65DKpKa9B?url=http://www.philtar.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|archivedate= 5 February 2012|df= dmy-all}}, University of Cumbria website Retrieved on 5-21-2008</ref> Хәзер бу диннең Һиндстаннан тыш та күп тарафдарлары бар.<ref name = "Princeton">{{cite book|author = Graham M. Schweig|title = Dance of Divine Love: The Rڄasa Lڄilڄa of Krishna from the Bhڄagavata Purڄa. na, India's classic sacred love story|publisher = Princeton University Press|location = Princeton, N.J.|year = 2005|pages = Front Matter|isbn = 978-0-691-11446-0|oclc =|doi =|accessdate =|nopp = true}}</ref> === Иртә традицияләр === [[Файл:KRISHNA KILLS KANSA.jpg|thumb|left|250px|Канса Кришнаны үтерә.]] ''[[Кришна-Васудэва]]'' Ходае (''{{IAST|kṛṣṇa vāsudeva}}'' «[[Васудэва]]ның улы Кришна») тарихи рәвештә [[Кришнаизм]]да һәм [[Вайшнавизм]]да иң иртә табыну формалары булган.<ref name = "Cultofgopal">{{cite journal|title = A Revolution in {{IAST|Kṛṣṇaism}}: The Cult of Gopāla |url = https://archive.org/details/sim_history-of-religions_1986-05_25_4/page/296 |last = Hein|first = Norvin|jstor = 1062622 |volume=25 |issue = 4|pages=296-317 |doi=10.1086/463051 |journal=History of Religions |year=1986}}</ref><ref name = bryant4/> Ул борынгы вакытта Кришна диненең иртә тарихының иң әһәмиятле традициясе булган.<ref>Bhattacharya, Gouriswar: ''Vanamala of Vasudeva-Krsna-Visnu and Sankarsana-Balarama''. In: Vanamala. Festschrift A. J. Gail. Serta Adalberto Joanni Gail LXV. diem natalem celebranti ab amicis collegis discipulis dedicata.</ref> Шулай итеп, төрле охшаш традицияләрнең амальгамациясе булган. Боларга [[Гопала]] культы, «Кришна Говинда» (сыер табучы Кришна), [[Бала Кришна]] (бәби Кришна) һәм «Кришна Гопиваллабһа» (сөюче Кришна) культлары, борынгы [[Бхагаватизм]] керә.<ref name = kk20072>{{Cite book|author = Klostermaier, Klaus K.|pages = [https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos/page/203 203]–204|year = 2005|title = A Survey of Hinduism|url = https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos|publisher = State University of New York Press; 3 edition|isbn = 978-0-7914-7081-7|quote = Present day Krishna worship is an amalgam of various elements. According to historical testimonies Krishna-Vasudeva worship already flourished in and around Mathura several centuries before Christ. A second important element is the cult of Krishna Govinda. Still later is the worship of Bala-Krishna, the Child Krishna—a quite prominent feature of modern Krishnaism. The last element seems to have been Krishna Gopijanavallabha, Krishna the lover of the Gopis, among whom Radha occupies a special position. In some books Krishna is presented as the founder and first teacher of the Bhagavata religion.|ref = harv|postscript = <!--None-->}}</ref><ref>{{cite journal|title = Review: ''Krishna: Myths, Rites, and Attitudes''. by Milton Singer; Daniel H. H. Ingalls|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1968-05_27_3/page/667|journal=The Journal of Asian Studies |volume=27 |number=3 |date=May 1968|last = Basham|first = A. L. |jstor = 2051211|pages=667–670 |doi=10.2307/2051211}}</ref> Андре Кутюр буенча, [[Харивамса]] Кришнаның аспектлары буларак төрле персонажларына кертем ясаган.<ref>{{cite journal |title= The emergence of a group of four characters (Vasudeva, Samkarsana, Pradyumna, and Aniruddha) in the Harivamsa: points for consideration|journal = Journal of Indian Philosophy|author = Couture, André |year= 2006|publisher= |location= |volume = 34|issue = 6|pages= 571–585|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-indian-philosophy_2006-12_34_6/page/571|doi= 10.1007/s10781-006-9009-x |ref= harv }}</ref> === Бхакти традициясе === [[Файл:Meerabai (crop).jpg|thumb|left|upright|Кришна [[Бхакти хәрәкәте]]нең төп өлеше булган.]] Тугърылык мәгънәсендә бхакти төшенчәсен куллану бер Ходай белән чикләнми. Шулай да, Кришна Һинд динедә тугърылык традициясендә әһәмиятле һәм популяр игътибар үзәге булып тора, бигрәк тә [[Вайшнава]] секталары арасында.<ref name = McDaniel/><ref name = "Klostermaier1974">{{cite journal|author = Klostermaier, K.|year = 1974|title = The Bhaktirasamrtasindhubindu of Visvanatha Cakravartin|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1974_94_1/page/96|journal = Journal of the American Oriental Society|volume = 94|issue = 1|pages = 96–107|doi = 10.2307/599733 |jstor = 599733|ref = harv}}</ref> Кришна тугърылары «илаһи уен» мәгънәсендә «[[лила]]» концепциясенә язылалар, бу Галәмнең үзәк принцибы. Ул бхакти йоганың формасы, Кришна "Бхагават Гита"да шуның турында әңгәмә корган өч тип йогаларның берсе булып тора.<ref name = "Kennedy1925"/><ref name="Jacobsen">{{cite book |editor-last=Jacobsen |editor-first=Knut A. | year = 2005 | title = Theory And Practice of Yoga: Essays in Honour of Gerald James Larson | page=351 | publisher = Brill Academic Publishers| location = | isbn=978-90-04-14757-7}}</ref><ref name=chapple>Christopher Key Chapple (Editor) and Winthrop Sargeant (Translator), The Bhagavad Gita: Twenty-fifth-Anniversary Edition, State University of New York Press, ISBN 978-1438428420, pages 302—303, 318</ref> ==== Һиндстан суб-кыйтгасы ==== Кришнага тугъры бхакти хәрәкәтләре көньяк Һиндстанда безнең эраның 7-енче гасырдан алып 9-ынчы гасырга кадәр күренекле булып киткәннәр. Иң иртә эшләргә [[Тамил]] иленең [[Альвар]] изгеләрнеке керә.<ref name=Vaudeville1962>{{cite journal|author = Vaudeville, C.|year = 1962|title = Evolution of Love-Symbolism in Bhagavatism|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1962_82_1/page/31|journal = Journal of the American Oriental Society|volume = 82|issue = 1|pages = 31–40|doi = 10.2307/595976|jstor = 595976|ref = harv}}</ref> Аларның эшләренең төп тупланмасы булып ''[[Дивья Прабандһам]]'' тора. Альвар [[Андал]]ның популяр җырлар тупланмасы булып [[Тируппавай]] булып тора, анда ул үзен гопи дип алдына китерә, ул бу жанрда иң борынгы эшләренең берсе булып тора.<ref name="cassel">{{cite book |author=Bowen, Paul |title=Themes and issues in Hinduism |url=https://archive.org/details/themesissuesinhi0000unse |publisher=Cassell |location=London |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/themesissuesinhi0000unse/page/64 64]–65 |isbn=978-0-304-33851-1 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref><ref name=Radhak1975>{{cite book|author = Radhakrisnasarma, C.|year = 1975|title = Landmarks in Telugu Literature: A Short Survey of Telugu Literature|publisher = Lakshminarayana Granthamala|isbn =}}</ref><ref name=histor>{{cite book|author = Sisir Kumar Das|year = 2005|title = A History of Indian Literature, 500–1399: From Courtly to the Popular|publisher = Sahitya Akademi|page = 49|isbn = 978-81-260-2171-0}}</ref> [[Файл:Radhakrishna manor.JPG|thumb|upright|[[Бхактиведанта Мэнор]]да Кришна (сулда) Радһа белән, [[Уотфорд]], Англия]] Хәрәкәт көньяк Һиндстанда 7-енче гасырда барлыкка килгән, ул Тамил Надудан Карнатака һәм Махараштра аша төньякка таба таралган; 15-енче гасырга ул Бенгалиядә һәм төньяк Һиндстанда нигезләнгән булган.{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|pp=1–2|ps=}} Иртә Бхакти башлаучыларга [[Нимбарка]] (безнең эраның 12-енче яки 13-енче гасыр) керә,<ref>[https://www.britannica.com/biography/Nimbarka-Indian-philosopher Nimbarka], Encyclopaedia Britannica</ref> әмма күбесе соңрак булган, шуларга [[Валлабхачарья]] (безнең эраның 15-енче гасыры) һәм [[Чайтанья Махапрабху]] керә. Алар үз мәктәпләрен башлаганнар, атап ук әйткәндә, [[Нимбарка Сампрадайя]], [[Валлабһа Сампрадайя]], һәм [[Гаудия Вайшнавизм]], биредә Кришна иң олы Ходай. [[Деккан Платосы]]нда, бигрәк тә [[Махараштра]]да, [[Варкари]] сектасының изге шагыйрьләре, мәсьәлән, [[Дньянешвар]], [[Намдэв]], [[Җанабай]], [[Экнатһ]], һәм [[Тукарам]] [[Витхоба]]га табынуны алга сөргәннәр,<ref name = "vithoba"/> бу Кришнаның локаль формасы, 13-енче гасыр башыннан 18-енче гасыр ахырына кадәр.<ref name=" Mahony1987" /> Көньяк Һиндстанда, [[Карнатака]]дан [[Пурандара Даса]] һәм [[Канакадаса]] [[Удупи]]ның Кришна сурәтенә багышланган җырлар уйлап чыгарган. Гаудия Вайшнавизмның [[Рупа Госвами]]сы бхактиның аңлау белешмәсен уйлап чыгарган, аның атамасы [[Бхакти-расамрита-синдху]].<ref name = "Klostermaier1974"/> Көньяк Һиндстанда, Шри Сампрадаяның ачарьялары, [[Тхируппаваи]]дан Андалны һәм [[Веданта Десика]]ның Гопала Вимшатины кертеп, күпчелек эшләрендә хөрмәт итеп Кришна турында язганнар.<ref>{{cite web|title=Thiruppavai|url=http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/tpv/|work=Ibiblio|accessdate=2013-05-24}}</ref><ref>{{cite web|last=Desika|first=Vedanta|title=Gopala Vimshati|url=http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/vdesikan/gopala_vimsati/index.html|work=Ibiblio, Sripedia|accessdate=2013-05-23}}</ref> Тамил Наду, Карнатака, Андһра Прадеш, һәм Керала штатларында күп Кришна гыйбадәтханәләре бар, һәм Җанмаштами Көньяк Һиндстанда киң бәйрәм ителгән фестивальләрнең берсе булып торган.<ref name="Maithily">{{cite book |last1=Jaganathan |first1=Maithily |title=South Indian Hindu festivals and traditions |chapter-url= https://books.google.com/?id=xcIrkKUJH9QC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|edition= 1st |year=2005 |publisher=Abhinav Publication |location=New Delhi |language=en |isbn=978-81-7017-415-8 |pages=104–105 |chapter=Sri Krishna Jayanti }}</ref> ==== Азиядән тыш ==== [[Файл:New Mayapur - 30.jpg|thumb|[[Luçay-le-Mâle]]да Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте гыйбадәтханәсе, Франция.]] [[Бхактиведанта Свами Прабхупада]] ([[гуру]]сы [[Бхактисиддханта Сарасвати Тхакура]] өйрәтүе буенча) Көнбатыш Бенгалиядә туган иленнән [[Нью-Йорк]] шәһәренә сәфәр кылганнан соң 1965 елга ''Кришна-бхакти'' хәрәкәте таралган. Бер ел соңрак, 1966 елда, күп тарафдарлар җыеп, ул [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]]н нигезли алган, ул шулай ук Харе Кришна хәрәкәте буларак мәгълүм. Бу хәрәкәтнең максаты булып Инглиз телендә Кришна турында язарга һәм Көнбатыш дөньяда изге [[Чайтанья Махапрабху]] тәгълиматын таратып [[Гаудия Вайшнава]] тәгълиматын популярлаштыру булган. Чайтанья Махапрабхуың биографиясендә [[Гайя]]да инициация алганда [[дикша]] бирелгәндә мантра ул "[[Кали-Сантарана Упанишад]]"тан алты сүзле шигырь булган, атап ук әйткәндә «Харе Кришна Харе Кришна, Кришна Кришна Харе Харе; Харе Рама Харе Рама, Рама Рама Харе Харе». Гаудия традициясендә, бу Кришна [[бхакти]]сы турында «маха-мантра» яки бөек мантра.{{Sfn|Bryant|2013|p=42}}<ref>Alanna Kaivalya (2014), Sacred Sound: Discovering the Myth and Meaning of Mantra and Kirtan, New World, ISBN 978-1608682430, pages 153—154</ref> Аны җырлау ''хари-нама санкиртана'' буларак мәгълүм.<ref>''Srila Prabhupada — He Built a House in which the whole world can live in peace'', Satsvarupa dasa Goswami, Bhaktivedanta Book Trust, 1984, ISBN 0-89213-133-0 page xv</ref> ''Маха-мантра'' [[The Beatles]]-тан [[Джордж Һаррисон]] һәм [[Джон Леннон]]ның игътибарын җәлеп иткән,<ref name=charlesbrooks83/> һәм Һаррисон 1969 елда мантраның Лондонның [[Радһа Кришна Гыйбадәтханәсе]]ннән тугърылар тарафыннан мантраның язмасын җитештергән.<ref>Peter Lavezzoli (2006), ''The Dawn of Indian Music in the West'', Continuum, ISBN 0-8264-2819-3, page 195</ref> «[[Харе Кришна Мантра]]» исеме астында җыр Берләшкән Корольлек музыка чартларында иң өске егермегә кергән һәм [[Көнбатыш Германия]]дә һәм [[Чехословакия]]дә шулай ук уңышлы булган.<ref name=charlesbrooks83/><ref name=Clarke308>Peter Clarke (2005), Encyclopedia of New Religious Movements, Routledge, ISBN 978-0415267076, page 308 Quote: «There they captured the imagination of The Beatles, particularly George Harrison who helped them produce a chart topping record of the Hare Krishna mantra (1969) and …».</ref> The mantra of the Upanishad thus helped bring Bhaktivedanta and ISKCON ideas about Krishna into the West.<ref name=charlesbrooks83>Charles Brooks (1989), ''The Hare Krishnas in India'', Princeton University Press, ISBN 978-8120809390, pages 83-85</ref> Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Көнбатышта күп Кришна гыйбадәтханәләрен төзегән, һәм шулай ук башка урыннарда, мәсьәлән, [[Көньяк Африка]]да.<ref>{{cite book|author=Brian A. Hatcher|title=Hinduism in the Modern World|url=https://books.google.com/books?id=IdeoCgAAQBAJ&pg=PA118 |date=5 October 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-04631-6|pages=118–119}}</ref> === Көньяк-Көнчыгыш Азия === [[Файл:Krishna, Khuong My, 7th-8th century, Quang Nam - Museum of Cham Sculpture - Danang, Vietnam - DSC01580.JPG|thumb|left|''Кришна «Говардхан» тавын күтәрә'', [[Вьетнам]]да, [[Да Нанг]] археологик урыныннан 7-енче гасыр сәнгать эше.<ref name="John2014p17"/><ref>{{cite book|author1=Anne-Valérie Schweyer|author2=Paisarn Piemmettawat|title=Viêt Nam ancien: histoire arts archéologie|url=https://books.google.com/books?id=mSrsUuIxZXkC&pg=PA388 |year=2011|publisher=Editions Olizane|isbn=978-2-88086-396-8|page=388}}</ref>]] Кришна көньяк-көнчыгыш Азия тарихы һәм сәнгатендә бар, әмма [[Шива]], [[Дурга]], [[Нанди (үгезе)|Нанди]], [[Агастья]] һәм [[Буддха]]дан күпкә әзрәк дәрәҗәдә. Калкулыклы янартау [[Ява]], Индонезия археологик урыннарында гыйбадәтханәләрдә («чанди»)ларда рельефларда пастораль тормыш һәм аның эротик сөюче буларак роле күрсәтелмәгән, һәм шулай ук тарихи Ява Һинду текстларында да.{{sfn|Marijke J. Klokke|2000|pp=19–23}} Rather, either his childhood or the life as a king and Arjuna’s companion have been more favored. The most elaborate temple arts of Krishna are found in a series of ''Krsnayana'' reliefs in the Prambanan Hindu temple complex near [[Yogyakarta]]. These are dated to the 9th{{nbsp}}century CE.{{sfn|Marijke J. Klokke|2000|pp=19–23}}<ref>{{cite book |author=Subhadradis Diskul (M.C.) |author2=[[Jean Boisselier]] |editor=Natasha Eilenberg |editor2=Robert L. Brown |title=Living a life in accord with Dhamma: papers in honor of professor Jean Boisselier on his eightieth birthday |url=https://books.google.com/books?id=--m5oQEACAAJ |year=1997 |publisher=Silpakorn University |pages=191–204}}</ref><ref>{{cite book|author1=Triguṇa (Mpu.)|author2=Suwito Santoso|title=Krĕṣṇāyana: The Krĕṣṇa Legend in Indonesia|url=https://books.google.com/books?id=341kAAAAMAAJ |year=1986|publisher=IAIC| oclc= 15488486}}</ref> 14-енче гасыр дәвамыда Кришна Ява мәдәни һәм теологик эшләнмәләренең өлеше булып торган, моның шәһадәте булып 14-енче гасыр [[Пенатаран]] рельефлары булган, утрауда Ислам Буддачылык һәм Һинд динен кысрыклап чыгарганчы көнчыгыш Явада Һинд дине Рама белән беррәттән.{{sfn|Marijke J. Klokke|2000|pp=19–23, for reliefs details see 24–41}} Вьетнамның һәм [[Камбоджа]]ның урта гасыр сәнгатьләрендә Кришна бар. Иң иртә сакланып калган потлар һәм рельефлар 6-ынчы һәм 7-енче гасырга карыйлар, һәм боларга Вайшнавизм иконографиясе керә.<ref name="John2014p17">{{cite book|author=John Guy|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ|year=2014|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-1-58839-524-5|pages=17, 146–148}}</ref> Метрополитэн Сәнгать Музееның көньяк-көнчыгыш Азия сәнгатьләренең директоры һәм кураторы Джон Гай буенча, Вьетнамда [[Дананг]]та 6-ынчы — 7-енче гасырда Кришна Говардхана сәнгате һәм Камбоджада [[Ангкор Борей]]да [[Пхном Да]] мәгарәсендә сәнгать, шул чорның иң катлаулыларына карый.<ref name="John2014p17"/> Кришна иконографиясе [[Сурья]] һәм [[Вишну]]ныкы белән беррәттән [[Таиланд]]та бар. Мәсьәлән, төньяк Таиландның [[Пхетчабун Провинциясе]]ндә Ши Тхеп һәм Клангнай урыннарында күп санлы потлар һәм сурәтләр табылган булган. Болар 7-енче һәм 8-енче гасыр белән даталана, Фунан һәм Женла чорлары археологик урыннарыннан.<ref>{{cite book |author1=John Guy |author2=Pierre Baptiste |author3=Lawrence Becker |title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=gCw_AwAAQBAJ |year=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-20437-7 |pages=222–223 |displayauthors=etal}}</ref> == Башкару сәнгатьләре == {{multiple image | direction = horizontal | width1 = 100 | width2 = 250 | image1 = Flickr - dalbera - Danseuse de Kuchipudi jouant Krishna (musée Guimet).jpg | image2 = Rasa Lila in Manipuri dance style.jpg | footer = ''Бхагавата Пурана''да Кришна риваятьләре күп тамашаларны һәм репертуарны илһамландырган, мәсьәлән, [[Катхак]], [[Кучипуди]] (сулда) һәм [[Одисси]].<ref name="Kenneth Valpey 2013">Ravi Gupta and Kenneth Valpey (2013), The Bhagavata Purana, Columbia University Press, ISBN 978-0231149990, pages 185–200</ref><ref name="ML Varadpande 1987">ML Varadpande (1987), History of Indian Theatre, Vol 1, Abhinav, ISBN 978-8170172215, pages 98–99</ref> Кришна гопилар белән [[Манипури биюе]] стилендә (уңда) уйнаган "[[Раса Лила]]".}} Һинд дине биюе һәм музыка театры чыгышы һәм техникасы белән борынгы ''[[Сама Веда]]'' һәм ''[[Натьяшастра]]'' текстларына карый.{{Sfn|Beck|1993|pp=107–108}}<ref>PV Kane, History of Sanskrit Poetics, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120802742 (2015 Reprint), pages 10-41</ref> Уйналган хикәяләр һәм күпсанлы хореографик темалар Һинд дине текстларында риваятьләр тарафыннан илһамландырылган булган, боларга Кришнага караган әдәбият керә, мәсьәлән, ''[[Харивамса]]'' һәм ''[[Бхагавата Пурана]]''.{{sfn|Varadpande|1987|pages=92–94}} Кришна кыйссалары Һиндстан театрында, музыкасында һәм биюендә төп рольне уйнаган, бигрәк тә [[Rasa leela|''Rasaleela'']] традициясе аша. Кришнаның балачагы, яшүсмер чагы һәм олы булган вакыты турында пьесалар бар. Бер уртак сәхнәгә Кришнаның раса лилада флейта уйнавы керә, аны бары тик билгеле гопилар (сыер савучы кызлар) тарафыннан ишетелә ала, теологик рәвештә ул бары тик билгеле мәхлукатлар тарафыннан ишетелергә мөмкин булган.<ref>{{cite book |last1=Vemsani |first1=Lavanya |title=Krishna in history thought and culture |chapter-url= https://books.google.com/?id=4fw2DAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |year=2016 |publisher=ABC-Clio LLC|location=California |language=en |isbn=978-1-61069-210-6|pages=179–180 |chapter=Music and Krishna }}</ref> Текст риваятьләренең кайберәүләре икенчел театр әдәбиятын илһамландырган, мәсьәлән, [[Гита Говинда]]да эротицизм.<ref>Graham Schweig (2007), Encyclopedia of Love in World Religions (Editor: Yudit Kornberg Greenberg), Volume{{nbsp}}1, ISBN 978-1851099801, pages 247—249</ref> Кришнага караган әдәбият, мәсьәлән, ''Бхагавата Пурана'' тамашаларга метафизик әһәмиятне килештерә һәм аларны дини ритуал итеп карый һәм көн саен тормышка рухи мәгънә кертә, шулай итеп яхшы, ихлас, бәхетле тормышны тәкъдим итә. Охшаш рәвештә, Кришнага караган тамашаларның максаты тугъры актёрларның һәм тыңлаучыларның йөрәкләрен чистарту. Җырлау, бию һәм "Кришна Лила"ның теләсә нинди өлешен башкару текстта дхарманы хәтерләүнең «пара бхакти» (иң олы тугърылыкның) гамәленең формасы. Теләсә нинди вакытта һәм сәнгатьтә Кришнаны хәтерләү текстта расланганча яхшылыкка һәм илаһилыкка табыну булып тора.{{sfn|Varadpande|1987|pages=95–97}} Классик бию стильләре, мәсьәлән, [[Катхак]], [[Одисси]], [[Манипури]], [[Кучипуди]] һәм [[Бхаратнатьям]] аеруча Кришнага караган тамашалары өчен мәгълүм.{{sfn|Varadpande|1987|page=98}} [[Кришнаттам]] (Кришнаттам) чыгышы белән Кришна риваятьләренә карый, һәм [[Катакали]] дип аталган башка төп классик Һинд дине бию формасына карый.<ref name=Zarrilli2000>{{cite book|author = Zarrilli, P. B.|year = 2000|title = Kathakali Dance-Drama: Where Gods and Demons Come to Play|url = https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr|publisher = Routledge|page = [https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr/page/246 246]}}</ref> Брайант нәтиҗә ясаганча, "Бхагавата Пурана"да Кришна кыйссаларның әһәмияте моннан килеп чыккан әдәбият, шигърият, драма, театр, бию һәм сәнгатькә Санскрит әдәбияты тарихында "[[Рамаяна]]"дан тыш теләсә нинди тексттан да күбрәк йогынты ясаган.{{sfn|Bryant|2007|pages=118}} == Шулай ук карагыз == [[Файл:Statues of Lord Jagannath at Bhubaneswar.jpg|thumb|right|250px|Җагганатха буларак Кришна]] * [[Партхасартхи Гыйбадәтханәсе, Трипликане]] * [[Пандава Тһоотһар Перумал Гыйбадәтханәсе]] * [[Раджагопаласвами Гыйбадәтханәсе, Маннаргуди]] * [[Радһа Кришна]] * [[Бһагаван]] * [[Гуруваюраппан]] * [[Дашаватара]] * [[Россияда Һинд дине]] * [[Вриндаван]] * [[Бангалорда Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]] * [[Радһа]] * [[Витһоба]] * [[Шринатһҗи]] == Билгеләмәләр == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{сайланган мәкалә}} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Вишнуизм]] [[Төркем:Һинд дине Илаһлары]] rlzmq0z2esfzspvnpb9a7wausu5wx1a 0 218009 6037840 5534528 2026-09-21T23:56:13Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037840 wikitext text/x-wiki [[Файл:Die_Wallfahrt_der_Fallsuechtigen_nach_Meulebeeck.jpg|мини|319x319пкс|Гендрик Гондиусның бу гравюрасында бию шаукымы кагылган өч хатын-кыз сурәтләнгән. Гравюра Питер Брейгель картинасына нигезләнгән, ул 1564 елда Фландриядә охшаш шаукымның кабынуына шаһит булган дип санала.<ref name=endeavour/>]] '''1518 елгы бию шаукымы''', шулай ук '''бию чумасы''' ({{lang-de|Tanzwut 1518 in Straßburg}}) — [[Страсбург]]та (ул вакытта [[İzge Rim imperiäse|Изге Рим Империясе]]<nowiki/>нең бер өлеше) 1518 елның июлендә күзәтелгән туктаусыз «йогышлы» бию шаукымы. Шәһәр урамнарында 400 гә якын кеше ялсыз берничә көн рәттән биегәннәр. Бу вакыт эчендә аларның күбесе [[йөрәк өянәге]]ннән, [[инсульт]] яки физик хәлсезлектән вафат булганнар. == Вакыйгалар барышы == Бию шаукымы 1518 елның июлендә Троффеа (Troffea) фамилияле хатынның Страсбург урамына чыгып биюеннән башланып китә.<ref name="Discovery Viegas">{{cite web |title='Dancing Plague' and Other Odd Afflictions Explained |last=Viegas |first=Jennifer |date=1 August 2008 |work=Discovery News |publisher=[[Discovery Communications]] |url=http://dsc.discovery.com/news/2008/08/01/dancing-death-mystery.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121013075434/http://dsc.discovery.com/news/2008/08/01/dancing-death-mystery.html |archivedate=13 October 2012 |deadurl=yes}}</ref> Бу якынча дүрт-алты көн дәвам итә. Атна дәвамында аңа тагын 34 кеше кушыла , ә бер ай эчендә инде 400 гә якын кеше, күбесенчә хатын-кызлар була. Аларның күбесе йөрәк өянәгеннән, инсульттан яки хәлсезләнеп үлгән.<ref name=endeavour/> Бер раслаудан беленгәнчә, аерым вакыт аралыгында бу чумадан бер көндә 15 кә кадәр кеше вафат булган.<ref name = lancet>{{cite journal |last=Waller|first=John C. |title=A forgotten plague: making sense of dancing mania |journal=Lancet |volume=373 |issue=9664 |pages=624–5 |date=February 2009 |pmid=19238695 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60386-X |url= http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960386-X/fulltext}}</ref> Бу вакыйганы шулай ук төрле тарихи документлар, шул исәптән табиб язмалары, җирле хроника һәм шәһәр советы документлары да раслый.<ref name="Discovery Viegas" /> Ситуациянең начарлануыннан борчылган югары катлам вәкилләре бу мәсьәләне чишү юлларын эзли башлыйлар. Җирле табиблар астрологик һәм гайре табигый сәбәпләрне кире кагалар, һәм чума ул "кайнар кан"лылыктан килеп чыккан авыру дип игълан итәләр. Шуңа да карамастан, җирле хакимият вәкилләре шундый карарга киләләр: әгәр авыруларга тәүлек әйләнәсе биергә мөмкинлек бирсәң, алар чирдән терелергә мөмкин. Шәһәрдә ике бию залы ачыла һәм агач сәхнә төзелә. Шунда ук чума белән зарарланганнарны өзлексез биетү өчен музыкантлар чакыртыла. Кабул ителгән чаралар гына вәзгыятьне яхшырта алмавы ачыклангач, җирле хакимият киресенчә шәһәрдә төрле комарлы уеннарны, фәхишәлек, музыка һәм биюләрне тыя. Шулай ук авыручылар белән төрле дини йолалар үткәрелә. Берничә атнадан эпидемия кими. Күпчелек авыруларга үз гәүдәләрен контрольдә тотуны торгызу насыйп була.<ref name=endeavour>{{cite journal |last=Waller |first=John C. |title=In a spin: the mysterious dancing epidemic of 1518 |url=https://archive.org/details/sim_endeavour_2008-09_32_3/page/117 |journal= Endeavour |volume=32 |issue=3 |date=September 2008 |pages=117–121 |publisher=[[Elsevier]] |doi=10.1016/j.endeavour.2008.05.001 |issn=0160-9327 |pmid=18602695}}</ref> == Теорияләр == Бу вакыйганы аңлатуның бер заманча теориясе булып, төрле бөртеклеләрне зарарлаучы арыш анасы психоактив ашамлыклар белән агулану тора. Арыш анасындагы [[Алкалоидлар|алкалоид]]<nowiki/>лар химик төзелеше буенча ЛСД наркотик матдәгә якын, ул иң баштан нәкъ шулардан синтезланган булган да. Кайбер гипотезалар нигезендә, арыш анасы башка тарихи аномалияләр сәбәпчесе булып та тора, шул исәптән Салем җен карчыклары процессында да. Урта гасырларда шул ук төбәктә бию чумасының җиде очрагы билгеле.<ref>{{cite web|url=http://www.digitaljournal.com/article/258521|title=Mystery explained? 'Dancing Plague' of 1518, the bizarre dance that killed dozens|date=13 August 2008}}</ref> == Шулай ук кара == * " Танганьикта көлке эпидемиясе == Искәрмәләр == <references group="" responsive=""></references> {{викиләштерергә}} [[Төркем:1518 ел]] h106dw9e3gu8dc7o0t7uu3qu13gfgnf 0 227166 6037959 6035162 2026-09-22T06:17:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037959 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} '''Прабхупададе́ш''' ([[Итальян теле]]ндә: Prabhupada Desh) — [[Италия]]нең төньягында, [[Падуя]] һәм [[Виченца]] шәһәрләре арасында [[Гаудия-вайшнавизм|кришнаитлар]] [[Һинд дине гыйбадәтханәсе]] һәм авыл хуҗалыгы җәмәгате.<ref name = Introvigne546 >{{Harvnb|Introvigne|Zoccatelli|Di Marzio|2006|p=546}}</ref><ref>[http://avtonomiya108.googlepages.com/исккон-а Эко-общины ИСККОН-а]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="дандават">{{Cite web |url=http://www.dandavats.com/?p=3126 |title=Mrdanga, Sanskrit and Bhaktisastri course in Prabhupada desa |accessdate=2009-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516095336/http://www.dandavats.com/?p=3126 |archivedate=2012-05-16 |deadlink=yes }}</ref> Гыйбадәтханә тарихи Италия [[вилла]]сы бинасында урнашкан, аның янында [[бакча]]лар һәм 10 [[гектар]] мәйданлы авыл хуҗалыгы җирләре урнашкан.<ref name="дандават" /> Гыйбадәтханә [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]]нә карый.<ref name = Introvigne546 /> Гыйбадәтханәнең төп [[Мурти|Илаһлары]] булып Шри Шри [[Гаура]]-[[Нитай]] торалар. Җәмәгать территориясендә регуляр рәвештә [[Санскрит]] курслары һәм Һинд диненең изге текстларын систематик өйрәнүләр уза, Вайшнав фестивальләре билгеләнә.<ref name="дандават" /><ref>{{Cite web |url=http://www.prabhupada.org/rama/?p=4022 |title=ISKCON Studies Conference in Prabhupadadesh — Italy |accessdate=2019-09-09 |archivedate=2008-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603222556/http://www.prabhupada.org/rama/?p=4022 }}</ref> Гыйбадәтханәнең исеме Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте нигезләүчесе - [[Бхактиведанта Свами Прабхупада]] хөрмәтенә, [[Санскрит]] теленнән турыдан-туры тәрҗемә иткәндә «прабхупададеша» "[[Прабхупада]] иле" дигәнне аңлата. == Галерея == <gallery> Изображение:Prabhupada desh.jpg|Прабхупададеш Изображение:Prabhupada statue.jpg|Бхактиведанта Свами Прабхупада [[мурти]]сы (поты) Изображение:Prabhupada statue (detail).jpg|Прабхупада сыны Изображение:Krishna katha.jpg|Кришна катха Изображение:Tulasi.jpg|Изге [[туласи]] үсемлекләре белән теплица Изображение:Prabhupada paintings.jpg|[[Бхактиведанта Свами Прабхупада]] тормышыннан эпизодлар сурәте белән Прабхупададеша түшәмендә рәсемнәр Изображение:Damodara puja2.jpg|Дамодара-пуджа Изображение:Gaura nitai altar.jpg|Алтарь </gallery> == Искәрмәләр == {{примечания}} == Әдәбият == * Introvigne, Massimo; Pier Luigi Zoccatelli & Raffaella Di Marzio (2006), Le religioni in Italia, Elledici, ISBN 8801033710 == Сылтамалар == * [http://www.prabhupada.org/jaya/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303144120/http://www.prabhupada.org/jaya/ |date=2009-03-03 }} * {{Facebook|id=51830769708 |name=Прабхупададеш}} * [http://www.prabhupada.org/prabhupadadesh/a_deposito_oggetti/fotos/index.htm Фотогалерея] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828001839/http://www.prabhupada.org/prabhupadadesh/a_deposito_oggetti/fotos/index.htm |date=2008-08-28 }} * [http://www.krishna.ru/news/15-news/4036-prabhupada-desh.html Пицца в Прабхупада Деше и русская харинама в Венеции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519021933/http://www.krishna.ru/news/15-news/4036-prabhupada-desh.html |date=2014-05-19 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Вишнуизм]] [[Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр]] [[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]] [[Төркем:Илләр һәм төбәкләр буенча Һинд дине]] n5fd2r5td9z60jvje89jftxllew6rnz 0 227185 6037709 6029516 2026-09-21T13:06:43Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037709 wikitext text/x-wiki '''Кшатрия''' (Санскрит сүзе ''kṣatra'', "хөкем" сүзеннән) ул [[Һинду]] җәмгыятенең дүрт [[варна]]ларның (иҗтимагый тәртипләре)нең берсе, ул гаскәр хезмәтенә бәйле. [[Санскрит]] "кшатрия" төшенчәсе [[Ведик]] җәмгыять контекстында кулланыла, биредә әгъзалар дүрт сыйныфка оештырылган: ''[[брамин]]'', кшатрия, ''[[вайшья]]'' һәм ''[[шудра]]''.<ref>Bujor Avari (2007). ''[https://books.google.com/books?id=Y1e2V_4Um10C&pg=PA74&dq=indo-aryan+society+kshatriya&hl=en&sa=X&ei=eLhWUrnwLfGw4APh24CYAQ&ved=0CGAQ6AEwCTgK#v=onepage&q=indo-aryan%20society%20kshatriya&f=false India: The Ancient Past: A History of the Indian Sub-Continent from c. 7000 BC to AD 1200]'', p. 89</ref> ==Килеп чыгышы== ===Иртә Ригведик кабилә җитәкчелеге=== [[Ведик Һиндстан]]да административ машина башында "Раджан" дигән кабилә җитәкчесе торган, аның позициясе буыннан буынга күчмәгән. Патша "Самити" дигән хатыннар да катнашкан кабилә җыелышында сайланган булган. Раджан кабиләне һәм мал-туарны яклаган, аңа каһин ярдәм иткән; дүрт варна системасы булмаган.<ref name=raj>{{cite book|last=Sharma|first=Ram Sharan|title=India's ancient past|url=https://archive.org/details/indiasancientpas0000shar|year=2005|publisher=Oxford University Press|location=the University of Michigan|isbn= 9780195667141|pages=[https://archive.org/details/indiasancientpas0000shar/page/110 110]–112}}</ref> ===Соңрак Ведик чор=== ''Ригведа''ның ''[[Пуруша Шукта]]''сы дүрт варналарның [[Пуруша Шукта]] корбаны (яджна) аша барлыкка китерелүен символик тасвирлый. Кайбер галимнәр Ведик әдәбиятының борынгы стиле белән чагыштырып караганда, яңарак характерга нигезләнеп "Пуруша Шукта"ның "Ригведа"га соңрак кертелгән дип фикер йөртәләр.{{citation needed|date=January 2014}} Бөтен Һиндлеләр дә Ведик җәмгыятьтә тулысында регуляцияләнмәгәнгә күрә,<ref>David Kean (2007). [https://books.google.com/books?id=beJP_BOIhEcC&pg=PA26 Caste-based Discrimination in International Human Rights Law], p. 26. Ashgate Publishing Ltd.</ref> ''Пуруша Шукта'' мирас буенча күчә торган каста схемасын ныгытыр өчен уйланылган булырга мөмкин.{{citation needed|date=January 2014}} Альтернатив аңлату булып 'Шудра' сүзенең "Ригведа"ның "Пуруша Сукта"дан башка урында очрамавы тора.<ref> Jayantanuja Bandyopadhyaya (2007). [https://books.google.com/books?id=gwUF11NRyT4C&pg=PA37 Class and Religion in Ancient India], pp. 37–47. Anthem Press.</ref> Гәрчә ''Пуруша Сукта''да "кшатрия" төшенчәсе түгел, ә ''раджанйя'' төшенчәсе кулланса да, ул Ведик текстларда дүрт иҗтимагый сыйныф бергә искә алынган беренче урын дип санала.<ref name="roy">Kumkum Roy (2011). [https://books.google.com/books?id=TGzbPNdtJGsC&pg=PA148 Insights and Interventions: Essays in Honour of Uma Chakravarti], p. 148. Primus Books.</ref> ''Раджанья'' төшенчәсен куллану мөгаен "раджанның туганнары" дигәнгә ишарә итә, алар шул вакытта аерым иҗтимагый сыйныф буларак пәйда булган,<ref name="roy"/> һәм Ведик чорның ахырына, ''раджанья'' төшенчәсе ''кшатрия'' белән алыштырылган булган; биредә ''раджанья'' ''раджан'' һәм ''кшатрия'' арасында туганлыкны ассызыклый, аерым биләмә өстеннән куәтне билгели.<ref name="roy"/> Раджанья төшенчәсе кшатрия сүзеннән аермалы буларак билгеле сызыкта статусны күрсәткән. Шул ук вакытта ''кшатра''ның мәгънәсе "хөкем итүче; хөкем тәртибеннән берсе".<ref>{{cite book |last = Turner |first = Sir Ralph Lilley |authorlink = Ralph Lilley Turner |author2 = Dorothy Rivers Turner |title = A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages. |url = http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.1:1:81.soas |accessdate = 23 October 2011 |edition = Accompanied by three supplementary volumes: ''indexes'', compiled by Dorothy Rivers Turner: 1969.&nbsp;– ''Phonetic analysis'': 1971.&nbsp;– ''Addenda et corrigenda'': 1985. |origyear = 1962 |date = January 2006 |publisher = Oxford University Press |location = London |pages = 189–190 }}{{Deadlink|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:StandingBuddha.jpg|thumb|Гаутама [[Будда]] кшатрия [[Шакья]] гаиләсендә туган булган.<ref>{{Cite web|url=https://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/1lbud.htm|title=Life of Buddha: Queen Maha Maya's Dream (Part 1)|website=www.buddhanet.net|access-date=2018-10-12}}{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Җайсвал күрсәткәнчә ''Браһман'' төшенчәсе "Пуруша Сукта"дан башка Риг-Ведада очрамагын күрсәтә һәм каһиннәр сыйныфы өчен кулланмаган булырга мөмкин булган.<ref name="roy"/> [[Панини]], [[Патанджали]], Катьяяна һәм ''Махабхарата'' абруена нигезләнеп, Җайясвал ышануынча Раджанья сәяси сыйныф булган.<ref name="choudhary"> Radhakrishna Choudhary (1964). The Vrātyas in Ancient India, Volume 38 of Chowkhamba Sanskrit studies, p. 125. Sanskrit Series Office.</ref> Кайбер мисаллар булып [[Андһака]] һәм [[Вришни]] Раджаньялар булган, алар сайланган хөкемдарлар системасына буйсынганнар.<ref name="roy"/> Рам Шаран Шарма тәфсилләп язганча үзәк җитәкче төрле клан җитәкчеләре яки сызык җитәкчеләре тарафыннан сайланып, "раджанья" (хөкемдарга ярдәм итүче аристократия) һәм "вис" (крестьяннар) арасында поляризация артып җитәкчеләр аерым сыйныф булып киткәннәр бер яктан (''раджа, раджанья, кшатра, кшатрия'') һәм икенче яктан ''вис'' (клан крестьяннары).<ref name="sharma">Ram Sharan Sharma (1991). [https://books.google.com/books?id=9_E3K8fQoDgC&pg=PA172 Aspects of Political Ideas and Institutions in Ancient India, p. 172]. Motilal Banarsidass Publications.</ref> Кшатрия төшенчәсе ''kshatra'' сүзеннән килеп чыккан һәм территория өстеннән суверинитет һәм клан җирләре өстеннән хуҗалыкның символы булган. Соңрак бу патшалыкның фикере үсешенә этәргеч булган.<ref name=raj1>{{cite book|last=Reddy|title=General Studies History 4 Upsc|year=2005|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn= 9780070604476|pages=78,79,33,80,27,123}}</ref> Шримад [[Бхагавад Гита]]да [[Кришна|Шри Кришна]]ның шундый сүзләре бар: <blockquote> शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युध्दे चाप्यपलायनम् ।<br>दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥१८-४३ ॥<br> Кшатрия беркайчан да сугыштан качмый, ул каһарманлыкны, осталыкны, рыцарьлыкны һәм сугыш алдында түземлекне күрсәтә. Җәмгыятькә бирү һәм гражданнарны яклау (Кшатра вазифалары) Кшатрияның нормасы булып торалар. </blockquote> [[Брахмана]]лар чорында (Безнең эрага кадәр 800 елдан безнең эрага кадәр 700 елга кадәр) варна позициясенең ачыкланмаганы булган. ''Панчавимша Брахмана''да (13,4,7), Раджанья беренче булып куелалар, шуннан соң Брахмана һәм Вайшья. ''Шатапатха Брахмана 13.8.3.11''да, Кшатриялар икенче булып куелган. ''Шатапатха Брахмана 1.1.4.12'' тәртип шундый — Брахмана, Вайшья, Раджанья, Шудра. Брахманик традициянең тәртибе — Брахмана, Кшатрия, Вайшья, Шудра — [[дхармасутра]]лар вакытыннан (безнең эрага кадәр 450 елдан безнең эрага кадәр 100 елга кадәр) билгеләнгән булган.<ref>Upinder Singh (2008). [https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA202 A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century, p. 202]. Pearson Education India.</ref> Кшатриялар еш Буддачылар даирәләрендә хөкемдарлар булып танылган.<ref name=Auboyer>{{cite book|author=Jeanne Auboyer|title=Daily Life in Ancient India|year=1965|publisher=Phoenix Press|isbn=1-84212-591-5|pages=26–27|url-access=registration|url=https://archive.org/details/dailylifeinancie0000aubo}}</ref> Хәтта Һинду җәмгыятьләрендә дә, алар еш Браминнар белән көндәш булганнар, әмма гомумән алар каһиннәр сыйныфының өстенлеген таныганнар.<ref name=Auboyer/> === Хәзерге эра === 1960 елларда [[джаджмани системасы]]ның ничек эшләгәненең контекстын язганда, Паулине Коленда "Кшатрияның каста функциясе авылны җитәкләргә һәм якларга һәм яулап алгач яулап алынган җирләр белән идарә итү" дип билгеләгән. Кшатриялар бу функцияләрне мөмкин булганча үтиләр, һәм түләү буларак "каминнар"га ризык өләшәләр һәм җитәкчелекне тәэмин итәләр.<ref name="kolenda">{{cite journal |title=Toward a Model of the Hindu Jajmani System |url=https://archive.org/details/sim_human-organization_spring-1963_22_1/page/11 |first=Pauline Mahar |last=Kolenda |journal=Human Organization |volume=22 |issue=1 |date=Spring 1963 |pages=11-31 |jstor=44124164}}</ref> ==Символлар== Ритуалларда ''ньягродһа'' (''[[Ficus indica]]'' яки Һиндстан инжиры яки [[баньян]] агачы) ''дандасы'', яки таягы физик яшәүчәнлекне яки "оджас"ны бирү өчен мантра белән билгеләнгән.<ref>Brian K. Smith. [https://books.google.com/books/about/Reflections_On_Resemblance_Ritual_And_Re.html?id=nkruE6UCz54C ''Reflections on Resemblance, Ritual, and Religion''], Motilal Banarsidass Publishe, 1998</ref> ==Буыннан-буынга күчү== Ведада берән "ванша" (сызык) кшатриялар искә алынмый. [[Итихаса]]-[[Пурана]] традициясе сызыклары<ref name="indianhistory"/>: [[Кояш династиясе]] (Сурьяванши);<ref name="indianhistory"/> һәм [[Ай династиясе]] (Чандраванши) / Сомаванши).<ref name="indianhistory"/> Башка сызыклар бар, мәсьәлән, [[Агниванши]] ("ут сызыгы"), биредә баба эпонимы [[Агни]] (ут)тан килеп чыккан,<ref name="indianhistory">Indian History: Ancient and medieval, p. 22. Volume 1 of Indian History, Encyclopædia Britannica (India) Pvt. Ltd, 2003.</ref> һәм [[Нагаванши]] (еланнан туган), бу [[Нага]]лардан килеп чыгышны раслый. Итиһаса-Пурана традициясендә шәһадәте булмаган Нагаванши, язмаларда килеп чыгышын табып булган Нага кабиләләре булган.<ref>Omacanda Hāṇḍā. Naga Cults and Traditions in the Western Himalaya, p. 251. [https://books.google.com/books?id=Xd50t19YpJEC&pg=PA251]</ref> {{clear}} ==Шулай ук карарга мөмкин== *[[Кришна]] *[[Арджуна]] *[[Һиндстан каста системасы]] *[[Бали каста системасы]] *[[Раджпут кланнары]] *[[Алгы каста]]лар *[[Санскритизация]] *[[AJGAR]] ==Искәрмәләр== ==Өстәмә укырга мөмкин== *Ramesh Chandra Majumdar, Bharatiya Vidya Bhavan. ''History and Culture of Indian People, The Vedic Age''. Bharatiya Vidya Bhavan, 1996. pp.&nbsp;313–314 [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине төшенчәләре]] n35899kzmtnmex0owbgep14l159egm0 0 227818 6037826 6025376 2026-09-21T22:50:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037826 wikitext text/x-wiki {{ Бүләк карточкасы | исем = «ТАССР төзелүгә 100 ел» медале | рәсем = Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики».png | рәсем лента = Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики» (лента).png | ил = {{Байрак|Татарстан}} | төр = [[медаль]] | кемгә бирелә = | кем бирә = Татарстан Республикасы Президенты | Бүләкләү сәбәбе = | статус = | Параметры = | ДатаУчреждения = | беренче бүләкләү = [[19 декабрь]] [[2019 ел]] (ТР Дәүләт киңәшчесе [[Минтимер Шәймиев]]) | сан = | олырак бүләк = [[«Ана даны» медале]] | кечерәк бүләк = | Соответствует = }} [[Файл:Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики» (реверс).png|95px|right|(реверс)]] '''«Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале''' ('''«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале''', {{lang-ru|Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики», «100 лет образования ТАССР»}}) — [[2019 ел]]ның [[25 сентябрь|25 сентябрендә]] [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Татарстанның Дәүләт Советының]] тарафыннан расланды. Медаль [[2020 ел]]да [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] төзелүгә 100 ел тулуы белән бәйле. == Статус == Әлеге медаль Татарстан дәүләтчелеген үстерүгә, аның социаль-икътисади потенциалын арттыруга, милләтара һәм конфессияара тынычлыкны булдыруга өлеш керткән, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектә казанышлары булган, республика авторитетын арттыруга ярдәм иткән кешеләргә бирелә. Бу медаль белән [[Татарстан]] дәүләтчелеге үсешенә, социаль-икътисади потенциалны, милләтара һәм динара татулыкны ныгытуга, мәдәни-рухи мирасны саклап калу һәм арттыруга зур өлеш керткән, республика абруен арттыруга тәэсир иткән, һөнәри һәм иҗтимагый эшчәнлектә казанышлары булган гражданнарны бүләкләү каралган. == Тасвирлама == Бүләкнең алгы ягында республика картасы силуэты төшерелгән, аннан нурлар чыгып тора. Медаль әйләнәсендә милли бизәкләр төшерелгән. Аның фоны көмешсыман, ә бүләк сурәте 999нчы пробалы алтыннан ясалган. Медальне күкрәкнең сул ягында йөртү, башка орден һәм медальләр булса, [[«Ана даны» медале]]ннән соң тагу тиешле. Медаль ияләре өчен [[пенсия]]гә чыккач өстенлекләр дә каралган, алар социаль ярдәм чараларына хокуклы булачак. == Беренче бүләкләнүчеләр == {{seealso|Калып:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале лауреатлары|Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале белән бүләкләнүчеләр}} * [[Минтимер Шәймиев]] * [[Советлар Союзы Герое]] [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]] * [[Социалистик Хезмәт Герое]] [[Илдус Мәстүкев|Илдус Мостюков]] * РСФСРның халык артисты [[Сергей Шәкүров]] * Татарстан Президенты ярдәмчесе [[Камил Исхаков]] * КФУ профессоры [[Индус Таһиров]] * Татарстан Диния нәзарәте рәисе [[Камил Сәмигуллин|Камил хәзрәт Сәмигуллин]] * РСФСРның халык артисты [[Равил Шәрәфиев]] һ. б.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/society/19-12-2019/tassr-t-zel-ne-100-ellygy-medale-bel-n-berenche-bulyp-mintimer-sh-ymiev-b-l-kl-nde-5711500 ТАССР төзелүнең 100 еллыгы медале белән беренче булып Минтимер Шәймиев бүләкләнде.] [[Татар-информ]], 19.12.2019</ref>. * Физик, фән докторы, академик [[Кев Салихов]]<ref>''[[Гөлнар Гарифуллина]]''. [https://tatar-inform.tatar/news/science/07-02-2020/f-rit-yahin-m-daniya-za-idullina-d-l-t-b-l-kl-ren-laek-buldy-5721304 Фәрит Яхин һәм Дания Заһидуллина... дәүләт бүләкләренә лаек булды.] [[Татар-информ]] МА, 7.02.2020</ref> == Ияләре == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q110301563. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p166/Q110301563/p585 |columns=p166/Q110301563/p585:Ел,label:Исем,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! медиа ! үлем датасы |- | | ''[[:d:Q112994512|Ахметгалиев, Фагим Маснавиевич]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-11-30 | [[Уфа]] | | | |- | | ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-12 | [[Ишем]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Cherepanov|Mikhail Cherepanov]] | |- | 2022 | [[Рәсим Яхин]] | | [[Бакы]] | | | |- | | ''[[:d:Q115687938|Фәрит Гөбәев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-15 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Farit Gubaev|Farit Gubaev]] | |- | | ''[[:d:Q116744406|Ботиржон Асадов]]'' | | | | [[:commons:Category:Borirzhon Asadov|Borirzhon Asadov]] | |- | | [[Юрий Демидов (1938)|Юрий Демидов]] | data-sort-value="1938" | 1938-10-27 | [[Урта Девятово]] | [[Казан федераль университетының Алабуга институты]]<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-01-17 |- | 2021 | [[Рамил Рамазанов]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-09 | [[Сарман]] | [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | |- | 2021-02-10 | [[Вячеслав Данилов]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-30 | [[Хуҗа Хәсән]] | [[Хуҗа Хәсән урта мәктәбе|Хуҗа Хәсән гомуми урта белем бирү мәктәбе]]<br/>[[Тәтеш авыл хуҗалыгы техникумы]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | |- | 2021 | [[Вәрис Гали]] | data-sort-value="1959" | 1959-11-16 | [[Кече Кирмән]] | | | |- | 2024 | [[Эльвира Әхмәтова]] | data-sort-value="1978" | 1978-05-09 | [[Кырынды]] | [[Казан федераль университетының Алабуга институты]] | | |- | | ''[[:d:Q131356326|Тимашев, Геннадий Александрович]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-22 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-05-11 |- | | ''[[:d:Q131356327|Кулаков, Кирилл Денисович]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-20 | ''[[:d:Q4323154|Новоандриановка]]''<br/>''[[:d:Q1985722|Матвеев-Курган районы]]'' | | [[:commons:Category:Kirill Kulakov|Kirill Kulakov]] | |- | 2022 | [[Денис Калинкин|Денис Калинкин]] | data-sort-value="1974" | 1974-11-16 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 2024 | [[Рафаэль Юнысов]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-02 | [[Мәлләтамак]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | | |- | | ''[[:d:Q133797934|Sergei Anopriyenko]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-11-24 | [[Яңа Оскол]]<br/>[[Белгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Sergey Anoprienko|Sergey Anoprienko]] | |- | | [[Әхсән Заһитов]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-08 | [[Иске Сәфәр]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Минзәлә педагогика көллияте]] | | data-sort-value="2025" | 2025-06-06 |- | | [[Нурулла Баһрамов]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-14 | [[Түбән Шөн]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | data-sort-value="2025" | 2025-06-13 |- | | ''[[:d:Q136023687|Павлов, Александр Филиппович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-25 | [[Надеждино (Питрәч районы)|Надеждино]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Pavlov|Aleksandr Filippovich Pavlov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-09 |- | | [[Рөстәм Гафаров]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-11 | [[Казан]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | |- | | [[Гаяз Закиров]] | data-sort-value="1955" | 1955-09-25 | [[Ишавыл]] | [[Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә]] | | |- | | [[Ильяс Гыймадетдинов]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-28 | [[Үдик]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-01-07 |- | | [[Рәсим Кузәхмәтов]] | data-sort-value="1976" | 1976-12-07 | [[Селәү|Сөләү]] | [[Әл-Әзһәр университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''<br/>[[Болгар ислам академиясе]] | | |- | | [[Мөкаддәс Бибарсов]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-16 | [[Урта Әләзән]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | | |- | | [[Сергей Лавров (1950)|Сергей Лавров]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4525134|1414 санлы мәктәп]]'' | [[:commons:Category:Sergey Lavrov|Sergey Lavrov]] | |- | | [[Рамзан Кадыйров]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-05 | ''[[:d:Q1873736|Akhmat-Yurt]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Ramzan Kadyrov|Ramzan Kadyrov]] | |- | | [[Сергей Собянин]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-21 | [[Няксимволь]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4235579|Кострома дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q28656881|Кострома дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Sobyanin|Sergey Sobyanin]] | |- | | ''[[:d:Q429509|Максим Траньков]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-10-07 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Maxim Trankov|Maxim Trankov]] | |- | | [[Леонид Слуцкий|Леонид Слутски]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-04 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | [[:commons:Category:Leonid Viktorovich Slutsky|Leonid Viktorovich Slutsky]] | |- | | ''[[:d:Q518349|Gary Botha]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-10-12 | [[Pretoriä]] | ''[[:d:Q604444|University of Pretoria]]''<br/>''[[:d:Q5923156|Hoërskool Waterkloof]]'' | [[:commons:Category:Gary Botha|Gary Botha]] | |- | | ''[[:d:Q859265|Alexander Valeryevich Dyukov]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-12-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Valeryevich Dyukov|Alexander Valeryevich Dyukov]] | |- | | [[Фирдәвес Кәбирев]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-19 | [[Чаллы]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Firdaus Kabirov|Firdaus Kabirov]] | |- | | [[Виталий Мутко]] | data-sort-value="1958" | 1958-12-08 | ''[[:d:Q4248399|Kurinskaya]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Vitaly Mutko|Vitaly Mutko]] | |- | | ''[[:d:Q1819424|Леонид Михельсон]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-11 | [[Каспийск]] | ''[[:d:Q4406398|Самар дәүләт архитектура төзелеш университеты]]'' | [[:commons:Category:Leonid Mikhelson|Leonid Mikhelson]] | |- | | [[Ольга Голодец]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Olga Golodets|Olga Golodets]] | |- | | ''[[:d:Q4078238|Igor Barinov]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-22 | [[Новочеркасск]] | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Igor Barinov|Igor Barinov]] | |- | | ''[[:d:Q4089252|Mikhail Bogdanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Mikhail Leonidovich Bogdanov|Mikhail Leonidovich Bogdanov]] | |- | | [[Лев Васильев]] | data-sort-value="1925" | 1925-02-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Lev Borisovich Vasilyev|Lev Borisovich Vasilyev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-21 |- | | [[Юрий Воронин]] | data-sort-value="1939" | 1939-02-26 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | |- | 2020 | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-31 | [[Казан]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]] | |- | | ''[[:d:Q4140476|Пётр Глыбочко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-21 | ''[[:d:Q21669976|Кувшиново]]'' | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Pyotr Glybochko|Pyotr Glybochko]] | |- | | [[Наил Дунаев]] | data-sort-value="1937" | 1937-05-03 | [[Зәй районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Nail Dunaev|Nail Dunaev]] | data-sort-value="2022" | 2022-10-30 |- | | [[Рево Идиятуллин]] | data-sort-value="1938" | 1938-10-02 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Revo Idiatullin|Revo Idiatullin]] | |- | | [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Konovalov (chemist)|Aleksandr Konovalov (chemist)]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-04 |- | | [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]] | data-sort-value="1925" | 1925-12-26 | [[Казан]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Boris Kirillovich Kuznetsov|Boris Kirillovich Kuznetsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-12 |- | | [[Рауль Мирхәйдәров]] | data-sort-value="1941" | 1941-11-17 | [[Мәртөк]] | | [[:commons:Category:Raul Mir-Khaydarov|Raul Mir-Khaydarov]] | |- | | [[Михаил Мишустин]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | [[Лобня]] | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Mikhail Mishustin|Mikhail Mishustin]] | |- | | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | | ''[[:d:Q4327599|Сергей Носов]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-17 | [[Магнитогорск]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Sergei Nosov|Sergei Nosov]] | |- | | ''[[:d:Q4369230|Татьяна Покровская]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | | [[Алексей Русских]] | data-sort-value="1968" | 1968-07-17 | [[Ижау]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Alexey Russkih|Alexey Russkih]] | |- | | [[Кев Салихов]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | | [[Екатерина Скулкина]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-03 | [[Йошкар-Ола]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Ekaterina Skulkina|Ekaterina Skulkina]] | |- | | [[Ринат Таҗетдинов|Ринат Таҗетдинев]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-01 | [[Кече Чынлы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Rinat Tazetdinov|Rinat Tazetdinov]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-16 |- | | [[Феофан (Ашурков)|Феофан]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-21 | [[Дмитриев-Льговский|Дмитриев]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | [[:commons:Category:Theophan (Ashurkov)|Theophan (Ashurkov)]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-20 |- | | [[Владислав Ховалыг]] | data-sort-value="1967" | 1967-12-24 | ''[[:d:Q2400032|Teeli]]'' | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Khovalyg|Vladislav Khovalyg]] | |- | | ''[[:d:Q4506006|Konstantin Tsitsin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-23 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Konstantin Tsitsin|Konstantin Tsitsin]] | |- | | [[Константин Чуйченко]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-12 | [[Липецк]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Konstantin Chuychenko|Konstantin Chuychenko]] | |- | | [[Васил Шәйхразиев|Васил Шайхразиев]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-03 | [[Минзәлә районы]] | | [[:commons:Category:Vasil Shaykhraziev|Vasil Shaykhraziev]] | |- | | [[Эдуард Николаев]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-21 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Eduard Nikolaev|Eduard Nikolaev]] | |- | | [[Этери Тутберидзе]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Eteri Tutberidze|Eteri Tutberidze]] | |- | | [[Сергей Рыжиков]] | data-sort-value="1974" | 1974-08-19 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]'' | [[:commons:Category:Sergey Nikolayevich Ryzhikov|Sergey Nikolayevich Ryzhikov]] | |- | | [[Борис Львович]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-03 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Boris L'vovich|Boris L'vovich]] | |- | | [[Ләбиб Лерон]] | data-sort-value="1961" | 1961-11-11 | [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Lyabib Leron|Lyabib Leron]] | |- | | [[Равил Шәрәфиев]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-05 | [[Балык Бистәсе районы]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Ravil Sharafeev|Ravil Sharafeev]] | |- | 2020 | [[Ренат Харис]] | data-sort-value="1941" | 1941-05-06 | [[Чынлы районы]] | | [[:commons:Category:Renat Haris|Renat Haris]] | |- | | [[Фәндәс Сафиуллин]] | data-sort-value="1936" | 1936-08-17 | [[Мәлбагыш]] | ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4484261|Faculty of Philology of the Belarusian State University]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Fandas Safiullin|Fandas Safiullin]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-10 |- | | [[Энгель Таһиров]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-04 | [[Иске Шөгер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Engel Tagirov|Engel Tagirov]] | |- | | ''[[:d:Q15066336|Envarbik Fazelyanov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-17 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Envarbik Fazelyanov|Envarbik Fazelyanov]] | |- | | [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]] | data-sort-value="1936" | 1936-05-24 | [[Лениногорск районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Indus Tagirov|Indus Tagirov]] | |- | | ''[[:d:Q16514790|Денис Пушилин]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-05-09 | [[Макийивка|Макиивка]] | ''[[:d:Q4166082|Донбасс илкүләм төзелеш һәм архитектура академиясе]]'' | [[:commons:Category:Denis Pushilin|Denis Pushilin]] | |- | | ''[[:d:Q16664506|Александр Козлов]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-02 | [[Южно-Сахалинск]] | | [[:commons:Category:Alexander Kozlov (politician)|Alexander Kozlov (politician)]] | |- | | ''[[:d:Q16680743|Андрей Никитин]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[:commons:Category:Andrew Nikitin|Andrew Nikitin]] | |- | | [[Винир Мөхәммәтгәрәев]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-22 | [[Уфа]] | | | |- | | [[Николай Фролов]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-13 | ''[[:d:Q42323956|Волково]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Frolov|Nikolay Frolov]] | data-sort-value="2026" | 2026-07-13 |- | | [[Илдус Мостюков|Илдус Мәстүкев]] | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Ildus Mostyukov|Ildus Mostyukov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-06 |- | | [[Галимҗан Хаҗиев]] | data-sort-value="1930" | 1930-07-11 | [[Исмаил (Туймазы районы)|Исмаил]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-02 |- | | [[Легия Мөхәммәтҗанова|Легия Мөхәммәтҗаныва]] | data-sort-value="1935" | 1935-05-25 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Legiya Mukhametzyanova|Legiya Mukhametzyanova]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-06 |- | | [[Камил Сәмигуллин]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-22 | [[Красногорский (Мари Иле)|Красногорский]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q28099767|Шәех Мөхәммәд-Ариф ис. Төньяк Кавказ Ислам университеты]]''<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | [[:commons:Category:Kamil Samigullin|Kamil Samigullin]] | |- | | [[Зиннур Мансуров]] | data-sort-value="1949" | 1949-07-15 | [[Түбән Ушмы (Мамадыш районы)|Түбән Ушма (Мамадыш районы)]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Zinnur Mansurov|Zinnur Mansurov]] | |- | | [[Миләүшә Таминдарова]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-13 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Milyausha Tamindarova|Milyausha Tamindarova]] | |- | | [[Рафаил Хәким]] | data-sort-value="1947" | 1947-02-12 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Raphail Hakimov|Raphail Hakimov]] | |- | | [[Александр Славутский]] | data-sort-value="1947" | 1947-11-27 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Slavutskiy|Aleksandr Slavutskiy]] | |- | 2021 | [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-13 | [[Рудный]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]] | |- | | [[Илшат Гафуров]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-01 | [[Баулы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Ilshat Gafurov|Ilshat Gafurov]] | |- | | [[Евгений Зиничев]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Zinichev|Yevgeny Zinichev]] | data-sort-value="2021" | 2021-09-08 |- | | [[Олег Матыцин]] | data-sort-value="1964" | 1964-05-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Oleg Matytsin|Oleg Matytsin]] | |- | | [[Роман Головченко]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-10 | [[Жодино|Жодзина]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q2005698|Academy of Public Administration]]'' | [[:commons:Category:Roman Golovchenko|Roman Golovchenko]] | |- | | [[Наил Мәһдиев]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-12 | [[Бөгелмә]] | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | [[:commons:Category:Nail Magdeev|Nail Magdeev]] | |- | | [[Харис Салихҗан]] | data-sort-value="1927" | 1927-07-30 | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | | [[:commons:Category:Haris Salikhov|Haris Salikhov]] | |- | | [[Җәүдәт Фәйзрахманов]] | data-sort-value="1948" | 1948-06-27 | [[Носы]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Jaudat Fayzrakhmanov|Jaudat Fayzrakhmanov]] | |- | | [[Гөлзада Руденко]] | data-sort-value="1956" | 1956-08-30 | [[Үрнәк (Арча районы)]] | [[Казан федераль университетының Алабуга институты]] | [[:commons:Category:Gulzada Rudenko|Gulzada Rudenko]] | |- | | [[Розалина Шаһиева (1945)|Розалина Шаһиева]] | data-sort-value="1945" | 1945-06-28 | [[Яшел Үзән районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Rozalina Shageeva|Rozalina Shageeva]] | data-sort-value="2024" | 2024-05-13 |- | | [[Дмитрий Красильников]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Mikhailovich Krasilnikov|Dmitry Mikhailovich Krasilnikov]] | |- | | ''[[:d:Q41227888|Александр Цыбульский]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Alexander Tsybulskiy|Alexander Tsybulskiy]] | |- | | [[Владимир Вавилов]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-06 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Vladimir Vavilov|Vladimir Vavilov]] | |- | | ''[[:d:Q48774631|Дмитрий Сотников]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-05-29 | [[Чаллы]] | | [[:commons:Category:Dmitry Sotnikov|Dmitry Sotnikov]] | |- | | ''[[:d:Q51203301|Сергей Цивилёв]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-09-21 | [[Мариуполь]] | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | [[:commons:Category:Sergey Tsivilyov|Sergey Tsivilyov]] | |- | | [[Сәрдар Бәрдемөхәммәдов]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-22 | [[Ашкабад]] | ''[[:d:Q4466158|Төркемәнстан авыл хуҗалыгы университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1502181|Geneva Centre for Security Policy]]'' | [[:commons:Category:Serdar Berdimuhamedow|Serdar Berdimuhamedow]] | |- | | [[Дмитрий Артюхов]] | data-sort-value="1988" | 1988-02-17 | [[Төмән]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q738236|National University of Singapore]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Dmitry Artyukhov|Dmitry Artyukhov]] | |- | | ''[[:d:Q56640286|Валентин Коновалов]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-11-30 | ''[[:d:Q648799|Okhotsk]]'' | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Konovalov|Valentin Konovalov]] | |- | | ''[[:d:Q56708540|Vladimir Sipyagin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-19 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Vladimir Sipyagin|Vladimir Sipyagin]] | |- | | [[Шамил Гафаров]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-11 | [[Апас]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Shamil Gafarov|Shamil Gafarov]] | |- | 2022 | [[Клавдия Новикова]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-07 | [[Скопин]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[ТИСБИ]] | [[:commons:Category:Klavdiya Novikova|Klavdiya Novikova]] | |- | | [[Рим Гыйниятуллин]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-18 | ''[[:d:Q1645112|Зәмин районы]]'' | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | [[:commons:Category:Rim Giniyatullin|Rim Giniyatullin]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-20 |- | | ''[[:d:Q62714404|Svetlana Radionova]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-01-05 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | [[:commons:Category:Svetlana Radionova|Svetlana Radionova]] | |- | | [[Олег Николаев (1969)|Олег Николаев]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-10 | [[Чербай (Кызыл Чутай районы)]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Oleg Nikolaev|Oleg Nikolaev]] | |- | | [[Геннадий Баранов]] | data-sort-value="1941" | 1941-04-29 | [[Базарлы Сызган]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q64401399|Александр Панкин]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-25 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Alexander Pankin|Alexander Pankin]] | |- | | [[Ольга Любимова]] | data-sort-value="1980" | 1980-12-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Olga Liubimova|Olga Liubimova]] | |- | | [[Равил Мәганов]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-25 | [[Әлмәт]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Ravil Maganov|Ravil Maganov]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-01 |- | | [[Әлфия Айдарская]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-25 | [[Казан]] | [[Рус балеты академиясе]] | [[:commons:Category:Alfiya Aydarskaya|Alfiya Aydarskaya]] | |- | | [[Дамир Динниулов]] | data-sort-value="1962" | 1962-12-23 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4196669|Іванаўскі інстытут Дзяржаўнай супрацьпажарнай службы МНС Расіі]]''<br/>''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Damir Dinniulov|Damir Dinniulov]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-04 |- | 2020 | [[Фаяз Хуҗин]] | data-sort-value="1951" | 1951-08-01 | [[Карман (Зәй районы)|Карман]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-14 |- | | [[Юрий Гортышов]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | [[Поручик (Зәй районы)|Поручик]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[:commons:Category:Yuri Gortyshov|Yuri Gortyshov]] | |- | | [[Рәшит Низамов (ректор)|Рәшит Низамов]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-23 | [[Буа (Татарстан)|Буа]]<br/>[[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Rashit Nizamov|Rashit Nizamov]] | |- | | [[Назыйм Ханзафаров]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-12 | [[Олы Кайбыч]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Nazym Hanzafarov|Nazym Hanzafarov]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-31 |- | | [[Николай Демидов]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-08 | [[Урта Девятово]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Ivanovich Demidov|Nikolay Ivanovich Demidov]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-06 |- | | [[Валерий Миронченко]] | data-sort-value="1950" | 1950-09-26 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q25390998|Орджоникидзе югары гомумхәрби идарә укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[:commons:Category:Valery Mironchenko|Valery Mironchenko]] | |- | 2024-12-05 | [[Рафаил Шәйдуллин]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-30 | [[Лабит]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]] | |- | | [[Илшат Ганиев]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-03 | [[Шалты]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Ilshat Ganiev|Ilshat Ganiev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-22 |- | | [[Виктор Демидов]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-06 | [[Алабуга]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Demidov|Viktor Demidov]] | |- | | ''[[:d:Q112126613|Павел Клетнев]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-12 | [[Лаеш кантуны]] | | [[:commons:Category:Pavel Kletnev|Pavel Kletnev]] | data-sort-value="2022" | 2022-05-20 |- | | [[Рамил Муллин]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-10 | [[Мөслим районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | [[:commons:Category:Ramil Mullin|Ramil Mullin]] | |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == * [https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/25/194241/ Татарстанда “ТАССРның 100 еллыгы” медале дигән яңа дәүләт бүләге расланды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925124457/https://tatar-inform.tatar/news/2019/09/25/194241/ |date=2019-09-25 }} Татар-Информ * [http://100.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/1584613.htm Президент Татарстана утвердил внешний вид медали в честь 100-летия ТАССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015200109/http://100.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/1584613.htm |date=2019-10-15 }} {{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстан медальләре]] [[Төркем:«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале]] bl5igq87b7jmmdhqixn98lvqhf4qv70 0 274834 6037900 5703542 2026-09-22T04:35:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037900 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Универсаль калып}}'''Петро Панч''' ({{Lang-uk|Петро Панч}}; чын исеме һәм фамилиясе '''Петр Иосифович Панченко''', {{Lang-uk|Петро Йосипович Панченко}}; [[1891 ел|1891]]—[[1978 ел|1978]]) — украин совет язучысы. == Биографиясе == Балта остасы гаиләсендә туган, әтисе тәгәрмәчләр җитештерү белән шөгыльләнгән. 1906 елда югары башлангыч училищены бетерү белән Валкида писарь булып эшли, ары [[Харковь|Харьковта]] Аксөяк кызлар Институты канцеляриясендә эшли. 1915 елда [[Полтава]]да җир үлчәүчеләр училищесында укый, ләкин озакламый мобилизацияләнә, рус армиясенә алына. 1916 елда Одесса Сергиев артиллерия училищесының тизләтелгән курсын тәмамлаганнан соң, прапорщик чинында [[Беренче бөтендөнья сугышы|Беренче дөнья сугышында]] катнаша. 1917-1921 еллардагы ватандашлар сугышларында катнаша. 1918 елның ноябреннән 1919 елның декабренә кадәр — артиллерия полкы офицеры, Украина халык республикасы армиясендә хезмәт итә. 1920 елның гыйнварында гаскәрләре группасы составында УССР хөкүмәте ягына күчә. Эшче-авылдаш Кызыл армиясе командиры сыйфатында хезмәтен дәвам итә <ref>''Тинченко Я. Ю.'' [http://chtyvo.org.ua/authors/Tynchenko_Yaroslav/Ofitserskyi_korpus_Armii_UNR/ Офицерский корпус армии Украинской Народной Республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419174910/http://chtyvo.org.ua/authors/Tynchenko_Yaroslav/Ofitserskyi_korpus_Armii_UNR/ |date=2021-04-19 }}</ref>. 1921 елның көзендә демобилизацияләнә. Землемер булып эшли, әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый. Аның тәүге очеркы, хикәясе җирле "Неимущий крестьянин" район газетасында 1921 елдан басыла башлаган. Гәжит редакторы Шевченко Иван Демьянович "Пан" дип кенә куелган башлангыч мәкаләнең култамгасына "Ч" хәрефе өсти - имеш, нинди "пан" ди ул! Күренекле прозаик шулай псевдоним алган. Озакламый бер-бер артлы «Там, де верби над ставом», «Гнізда старі» (1923); «Поза життям» (1924); «Солом'яний дим» (1925); «Мишачі нори» (1926) китаплары; «Голубі ешелони» (1928) дигән повестьлар җыентыгы дөнья күрә. 1923-1938 елларда — «Червоный шях» һәм «Радянська литература» украин журналлары редакциясе хезмәткәре булып китә. «Плуг», «ВАПЛІТЕ», «Бөтен Украина пролетар язучылар берлеге» әдәби оешмаларына әгъза булып керә. Харьковта яши.Мәдәниятне яклау буенча Бөтендөнья конгрессында (Париж, 1935) катнаша. 1939-1940 елларда Львов язучылар оешмасын җитәкли. == Башкортстанда эвакуациядә == Бөек Ватан сугышы елларында күпмедер вакыт Башкорт АССР-ның башкаласы Өфедә яши, Мәскәүдә «Радянська Украна» радиостанциясенең әдәби бүлегенең баш мөхәррире була. Петро Панч «На Калиново мосту» дигән әсәрендә болай дип яза: {{Цитата|«Размещая прибывших украинцев, башкирские писатели отнеслись к нам по-братски: каждый из башкирских писателей дал пристанище украинскому писателю или его семье, художник — художнику... Александр Копыленко поселился на улице Худайбердина, густо поросшей травой, Юрий Яновский — на улице Карла Маркса. Я с семьей — у башкирского поэта Сайфи Кудаша, на Гоголевской». В годы войны С. Кудаш был председателем правления Союза писателей Башкирии, а Яков Городской — секретарем парторганизации объединенных украинского и башкирского союзов писателей. Это обстоятельство, безусловно, плодотворно сказалось на творческих контактах писателей.}} == Сугыштан соң == 1949-1953 еллар — Украина совет язучылары берлегенең Харьков оешмасы җитәкчесе. 1966-1969 еллар — Украина язучылары берлегенең идарә секретаре. [[1940 ел]]дан КПСС әгъзасы. [[1978 ел]]ның 1 декабрендә вафат булган. [[Киев]]та җирләнгән. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://bse.sci-lib.com/article086690.html Большая Советская Энциклопедия http://bse.sci-lib.com/article086690.html Панч Петро] * [http://valky.at.ua/load/istorija_mista/lisenko_i_valkivska_enciklopedija_u_2_t_t_2_k_rada_2006/2-1-0-3 И. Лысенко Вәливка энциклопедия. В 2 к. к. 1, стр. 377 – Харьков;Киев; Нью-Йорк, 2000] * [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-5812.htm Панч, Петро] * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/118324/%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%87 Панч Петро] * ''Петро Панч. '' [http://iknigi.net/avtor-petro-panch/64275-bez-kozirya-zbrnik-petro-panch.html «Без козыря» (сборник произведений)]. — Харьков: Фолио, 2009. == Бүләкләре һәм премияләре == * УССР-ның Тарас Шевченко исемендәге Милли премиясе (1965) * ике [[Ленин ордены]] ( 24.11.1960) * Халыклар дуслыгы ордены (02.07.1976) * [[Кызыл Йолдыз ордены]] * «Почёт билгесе» ордены (31.01.1939) * медальләр == Истәлеге == * [[Киев]]та1938-1958 елларда Петро Панч яшәгән һәм эшләгән йорт кабыргасына мемориаль такта куелган. * [https://www.google.com.ua/maps/place/%D0%B2%D1%83%D0%BB.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0+%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0,+%D0%9A%D0%B8%D1%97%D0%B2,+%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE+%D0%9A%D0%B8%D1%97%D0%B2/@50.515029,30.4648891,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x40d4d27cfd9bc8f7:0xccb6183750c8e31e?hl=ru-UA 1989 елда Киевның бер урамына Петро Панч исеме] бирелгән {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:ССРБ язучылары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]] [[Төркем:Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Киевта вафатлар]] [[Төркем:1978 елда вафатлар]] [[Төркем:1 декабрь көнне вафатлар]] [[Төркем:1891 елда туганнар]] [[Төркем:4 июль көнне туганнар]] ke8ll0ql8watbaxqdan4wgl4n4jps8n 0 276619 6037855 6001398 2026-09-22T00:42:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037855 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Галим|Знаменитые ученики=|Известен как=|сайт=}} '''Олег Федорович Васильев''' ( [[1 август]], [[1925 ел|1925]], [[Мәскәү]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Җөмһүрияте|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] — [[7 март]], [[2017 ел|2017]], [[Новосибирск]], [[Россия]] ) — гамәли гидродинамика һәм гидравлика өлкәсендә Россия һәм совет галиме , океонология, атмосфера физикасы һәм география бүлекләре буенча Россия Фәннәр академиясе академигы (1994; 1970 елдан СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты), РФА киңәшчесе. == Биографиясе == * 1948 Мәскәү гидромелиорация институтын тәмамлый . * 1948-1959 [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты|Мәскәү]] инженер-төзелеш институтында эшләй. Техник фәннәр кандидаты (1951) <ref>[http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/13621/9#pict Каталог РНБ]</ref> . * П. Я. Кочинадан СССР Фәннәр академиясенең Себер филиалына эшкә чакыру ала. 1959 елның 1 апреленнән ул СССР Фәннәр академиясенең Себер филиалының Гидродинамика институтында, гамәли гидродинамика лабораториясе мөдире булып эшләй. Техник фәннәр докторы (1960 елның 17 июнендә яклай) <ref>[http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/13621/1 Каталог РНБ]</ref> . * 1970 СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана. * 1994 [[Россия фәннәр академиясе]]нең академигы. РФА Себер филиалының су һәм экология проблемалары институтының оештыручысы (1985) һәм беренче директоры (1987-1995), 1995 елдан РФА киңәшчесе. [[Файл:Grave_VasilyevOF_Novosibirsk.jpg|уңда|мини|369x369пкс|О. Ф. Василиевның кабере]] Көньяк зиратта күмелгән. == Фәнни эшчәнлеге == Фәнни эшчәнлек өлкәләре: гамәли гидродинамика, гидравлика, [[гидрология]], [[гидрофизика]] һәм сусаклагычлар экологиясе. == Басмалары == * Основы механики винтовых и циркуляционных потоков, М. — Л., 1957. * О газотермодинамическом расчёте потоков в простых и сложных трубопроводах, «Изв. Сибирского отделения АН СССР». Серия технических наук, 1968, № 13, в. 3 (совм. с А. Ф. Воеводиным). == Бүләкләре == - I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (11.03.1985), - Ике «Хөрмәт Билгесе ордены» (1967, 1975), - IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены (1997), - медальләр, шул исәптән «Батырлык өчен» медале(1943) <ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18077110/ Память народа]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?ID=16287 Биография.ру]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bse.sci-lib.com/article003420.html БСЭ.] [[Төркем:Новосибирскида вафатлар]] [[Төркем:ССРБ физиклары]] [[Төркем:Россия физиклары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Жуков медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре]] [[Төркем:«Мәскәүне саклау өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Техник фәннәр докторлары]] [[Төркем:2017 елда вафатлар]] [[Төркем:7 март көнне вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:1925 елда туганнар]] [[Төркем:1 август көнне туганнар]] nnzcn1ecdsqo1boaugmiaw7gwo218il 0 287510 6038031 4420335 2026-09-22T10:00:21Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6038031 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Урман утырту''' - '''урман''' булмаган җирләрдә агач утыртып [[Урман|урманнарны]] ясалма үстерү. [[File:Посадка лесных культур с использованием меча Колесова.jpg|thumb|300 px| Колесов "хәнҗәре" белән агач утырту]] == Утырту ысуллары == Гадәттә агачлар элек үсмәгән җирләрдә, мәсәлән, далаларда, комлы чүлләрдә яки сазлыкларда утыртыла. Урман утырту ысулларын сайлау икътисадый мөмкинлек белән билгеләнә һәм туфрак һәм климат шартларын исәпкә алып башкарыла. Урман утыртуда төрле чәчү ысуллары кулланыла: рәткә тезеп яки аерым бер тәртикә салмыйча гына һ.б. Урман утыртуда орлык (орлыктан үскән) һәм вегетатив (сабактан, үсентедән һ.б.) утырту материалы кулланыла. === Чәчү сәбәпләре === Чәчү сәбәпләре төрлечә булуы мөмкин: эрозияне контрольдә тоту һәм туфракны бәйләү өчен (мәсәлән, Украинадагы Алешково комы); [[Басу|сөренте җирләрне]] җилләрдән саклау; кәгазь чыгару өчен яраклы [[Үзагач|агачны]], аеруча йомшак агачны, чимал сыйфатында үстерү өчен. Күпчелек дәүләт һәм иҗтимагый оешмалар урман утыртуда катнашалар, урманнар булдыру, [[Күмер (химик элемент)|углерод]] чыгуын киметү (секвестрация) һәм йотылуын арттыру [[Күмер (химик элемент)|,]] экологик факторларга [[Биотөрлелек|биологик төрлелекне]] яхшырту өчен булышалар. Явым-төшемгә йогынтысы да бар <ref>Лесоразведение // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref>. == Явым-төшемгә йогынтысы == [[File:L&#039;ONG PLURMEA.jpg|thumb|слева|Африкада агач утырту]] Яңа тикшеренүләр күрсәтүенчә, урман яңгырлар җәлеп итә, һәм бу ни өчен ешрак дөньяның кайбер өлешләрендә, мәсәлән, Көнбатыш Африкада, корылык килеп чыгуын аңлата. НАСА ның Реактив хәрәкәт лабораториясеннән Кэрол Расмуссен тикшеренүе Көньяк Амазонканың тропик урманнары, үсемлек яфракларыннан су парын кулланып, яңгырлар сезонын башлап җибәрүен ачыклаган. Бу ачылыш урманнар кисүнең явым-төшем саны кимү белән бәйле булуын аңлатырга ярдәм итә<ref>Carol Rasmussen (2017), New study shows the Amazon makes its own rainy season, NASA's Jet Propulsion Laboratory, https://climate.nasa.gov/news/2608/new-study-shows-the-amazon-makes-its-own-rainy-season/</ref>. Дуглас Шейл һәм Даниэль Мурдиярсо тикшеренүләр үткәреп, урман каплавының элегрәк санаганга караганда күбрәк явым-төшем санын билгеләүдә зур роль уйнавын күрсәтә дип белдерә. Бу гипотеза буенча, урманлы районнар атмосфера су парының зур күләмле агымнарын булдыралар. [4] Макарьева һәм Горшков гипотезасы буенча, урманнарның дымлы һаваны тарта һәм агачлар капланган территорияләрдә явым-төшем санын арттыра<ref>{{cite journal|doi=10.1525/bio.2009.59.4.12|title=How Forests Attract Rain: An Examination of a New Hypothesis|url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2009-04_59_4/page/341|year=2009|last1=Sheil|first1=Douglas|last2=Murdiyarso|first2=Daniel|journal=Bioscience|volume=59|issue=4|pages=341–347|s2cid=85905766}}</ref> == Татарстанда урманнарны торгызу == Татарстан Республикасының Урман хуҗалыгы министрлыгы белгечләре мәгълүматларына караганда, 2020 елның көзге урман утырту эшләре өчен сентябрь башына 546 кг орлык әзерләнгән, шулардан 404 кг нарат, 103 кг чыршы, 16 кг карагай, 23 кг башка токым орлыгы әзерләнгән. 2020 елда республикада язгы урман культуралары сезоны 10 апрельдә ачылган һәм 18 майда тәмамланган. Бу елдаа урман хуҗалыгы хезмәткәрләре тарафыннан төбәк проекты буенча 2,3 мең гектар мәйданда урман торгызу эшләре башкарылган. Урман культуралары 2,1 мең гектар мәйданда утыртылган,урман үрчетү — 103, катнаш урман торгызу-тугыз гектарда башкарылган. <ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/ecology/24-08-2020/na-uvelichenie-ploschadi-lesov-v-tatarstane-za-god-potratyat-197-mln-rubley-5765708 В Татарстане открыт осенний лесокультурный сезон]</ref> == Башкортстанда урманнарны торгызу == Урманны ясалма юл белән яңарту, шулай ук аның табигый юл белән яңартылуына һәм токым составын якшыртуга булышлык иткән чаралар барышында күпләп кисү, янгыннар, давыл аркасында юкка чыккан урман мәйданнарында агачлар утыртыла. Башкортстанда урманнарны торгызу 1990 елда — 33 мең га, 1995 елда — 29,1, 2000 елда — 15,3, 2005 елда — 12,0, 2006 елда — 10,0, 2011 елда 10,6 мең га мәйданда үткәрелә. Урманнарны торгызу буенча фәнни тикшеренү 20 нче гасырның 30 нчы елларыннан башлап Урман тәҗрибә станциясендә алып барыла. 70 нче еллардан Биология институтында бозылган ландшафтларда һәм сәнәгать аркасында пычранган территорияләрдә урманнарны торгызу ысулларын эшләү буенча фәнни тикшеренү алып барыла (А.А.Баталов, А.Ю.Кулагин, Ю.З.Кулагин һ.б.). Ел да Башкортостан Республикасы урман фонды территориясендә урманнарны яңадан торгызу айлыгы үткәрелә. Язгы урман-культура эшләре нәтиҗәләре буенча республика урманчылары 2020 елда 6,4 мең га мәйданда урман утырткан. Башкортстан Республикасында Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 75 еллыгына багышланган «Хәтер бакчасы» халыкара акциясе үткәрелде. Аның кысаларында республикада 1,4 млн. га якын агач утыртылды <ref>[https://forest.bashkortostan.ru/presscenter/news/282775/ Лесопользователи Республики Башкортостан завершили весенний лесокультурный сезон]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == *Лесоразведение // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * {{Книга|заглавие=Научно-технический энциклопедический словарь|часть=Лесоразведение|год=|автор=|язык=ru}} * {{Книга|заглавие=Толковый словарь русского языка Кузнецова|часть=Лесоразведение|год=|автор=|язык=ru}} *Halldorsson G., Oddsdottir, ES and Eggertsson O (2007) Effects of Afforestation on Ecosystems, Landscape and Rural Development. Proceedings of the AFFORNORD conference, Reykholt, Iceland, June 18–22, 2005, TemaNord 2007:508, 343pages ISBN 978-92-893-1443-5 *Лесовосстановление на промышленных отвалах Предуралья и Южного Урала / А.А.Баталов [и др.] Уфа, 1989 * С и т д и к о в Р.Г. Лесовыращивание на Южном Урале. Уфа, 1997; Н а б и у л л и н Р.Г., Х а й р е т д и н о в А.Ф. Лесное хозяйство Республики Башкортостан. Уфа, 2010. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == [[Төркем:Урман]] [[Төркем:Урманчылык]] 49ah6m8cqu2lpv58tl0z3m3fpi4khil 0 289735 6037996 5996938 2026-09-22T07:48:27Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037996 wikitext text/x-wiki {{УК}} Өчпочмакларны иртә өйрәнүе эзләре [[безнең эрага кадәр 2-нче меңьеллык]]та [[Мисыр математикасы]]нда ([[Рһинд Математика Папирусы]]) һәм [[Вавилон математикасы]]нда. Тригонометрия [[Куш Патшалыгы]]нда математикасында шулай ук превалент булган.<ref>{{cite book|author=Otto Neugebauer |title=A history of ancient mathematical astronomy. 1 |url=https://books.google.com/books?id=vO5FCVIxz2YC&pg=PA744 |year=1975 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-540-06995-9 |page=744}}</ref> [[Тригонометрик]] функцияләрнең систематик өйрәнүе [[Элленистик математика]]да башланган һәм Һиндстанга [[Элленистик астрономия]] өлеше буларак җиткән.<ref>{{harvnb|Katz|1998|loc=p. 212}}</ref> [[Һиндстан астрономиясе]]ндә тригонометрик функцияләрне өйрәнү [[Гупта чоры]]нда чәчәк иткән, аеруча [[Арьябһата]]га рәхмәтле (безнең эраның алтынчы гасыры), ул [[синусоида функция]]сен ачкан. Урта Гасырларда тригонометрияне өйрәнү [[Ислам математикасы]]нда [[Әл-Харәзми]] һәм [[Әбу әл-Вафа]] кебек математиклар тарафыннан дәвам иткән. Ул бөтен алты [[тригонометрия функциясе]] дә билгеле булган [[Ислам дөньясы]]нда бәйсез дисциплина булып киткән. [[Гарәп һәм Грек текстларының тәрҗемәсе]] тригонометриянең Латин Көнбатышында фән буларак кабул ителүенә китергән һәм [[Ренессанс]] [[Regiomontanus]] белән башланган. Хәзерге тригонометриянең үсеше [[Мәгърифәтчелек Чоры]]нда үзгәргән һәм 17-енче гасыр математиклары ([[Исаак Ньютон]] һәм [[Джеймс Стирлинг]]) белән башланган һәм хәзерге формасына [[Леонард Эйлер]] белән 1748 елда җиткән. ==Этимологиясе== ''Тригонометрия'' төшенчәсе Борынгы [[Юнан теле]] [[wikt:τρίγωνον|τρίγωνον]] ''trigōnon'', "өчпочмак" һәм [[wikt:μέτρον|μέτρον]] ''metron'', "үлчәү"дән алынган.<ref>{{cite dictionary|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=trigonometry|title=trigonometry|dictionary=Online Etymology Dictionary}}</ref> Хәзерге заман "sine" сүзе [[Латин теле]] ''sinus'' сүзеннән алынган, аның мәгънәсе "култык", "куыш" яки "бөрмә" һәм ул турыдан-туры түгел рәвештә Һинд, Фарсы һәм Гарәп тапшырылуы аша Грек төшенчәсе ''[[khordḗ]]''дан алынган "җәя кылы, хорда". [[Санскрит]] телендә синус өчен Һинд дине төшенчәсе ''[[җья]]'' "җәя кылы", Һиндулар башта өч тригонометрик функцияне керткәннәр һәм кулланганнар ''җья, коти җья һәм уткрама-җья.'' Һиндулар бу функцияләрне почмакның түгел, ә дуга яки әйләнә функцияләре буларак билгеләгәннәр, шуннан аларның җәя кылы белән ассоциациясе һәм шуннан дуга өчен "хорда дугасы" “җәя” (dhanu, cāpa) дип атала. Аның синонимнары jivā, siñjini, maurvi, guna, һ.б. Синус функциясе соңрак ''[[җива]]'' юрамасында кабул ителгән булган.<ref>{{Cite journal|last=Jambhekar|first=Ashok|date=January 1983|title=Indian Books of the Quarter|url=https://archive.org/details/india-quarterly_january-march-1983_39_1/page/106|journal=India Quarterly: A Journal of International Affairs|volume=39|issue=1|pages=106–108|doi=10.1177/097492848303900122|issn=0974-9284}}</ref> Санскрит ''jīvā'' сүзе Гарәп теленә ''jiba'' буларак кабул ителгән булган, ул ''jb'' جب дип языла. Бу шуннан соң элек тә булган Гарәп сүзе ''jayb'' буларак интерпретацияләнгән, аның мәгънәсе "куыш, култык", я Гарәпләр үзләре, я [[Честер Роберты]] кебек тәрҗемәчеләр хатасы булу сәбәпле, ул ''jayb'' сүзен Латинчага ''синус'' дип тәрҗемә иткән. Аеруча [[Фибоначчи]]ның ''[[sinus rectus arcus]]'' төшенчәсе ''синус'' төшенчәсен нигезләүдә әһәмиятлеген исбатлаган.<ref name="oconnor1996">O'Connor (1996).</ref> "Минута" һәм "секунда" сүзләре Латин фразалары ''[[partes minutae primae]]'' һәм ''[[partes minutae secundae]]''дан килеп чыккан.<ref name="Boyer The 360-circle">{{cite book |last=Boyer|first=Carl Benjamin |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye|url-access=registration|year=1991 |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |pages=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/166 166]–167 |publisher=John Wiley & Sons |quote=It should be recalled that form the days of Hipparchus until modern times there were no such things as trigonometric ''ratios''. The Greeks, and after them the Hindus and the Arabs, used trigonometric ''lines''. These at first took the form, as we have seen, of chords in a circle, and it became incumbent upon Ptolemy to associate numerical values (or approximations) with the chords. [...] It is not unlikely that the 260-degree measure was carried over from astronomy, where the zodiac had been divided into twelve "signs" or 36 "decans". A cycle of the seasons of roughly 360 days could readily be made to correspond to the system of zodiacal signs and decans by subdividing each sign into thirty parts and each decan into ten parts. Our common system of angle measure may stem from this correspondence. Moreover since the Babylonian position system for fractions was so obviously superior to the Egyptians unit fractions and the Greek common fractions, it was natural for Ptolemy to subdivide his degrees into sixty ''[[partes minutae primae]]'', each of these latter into sixty ''[[partes minutae secundae]]'', and so on. It is from the Latin phrases that translators used in this connection that our words "minute" and "second" have been derived. It undoubtedly was the sexagesimal system that led Ptolemy to subdivide the diameter of his trigonometric circle into 120 parts; each of these he further subdivided into sixty minutes and each minute of length sixty seconds.}}</ref> Болар якынча "беренче кечкенә өлешләр" һәм "икенче кечкенә өлешләр" буларак тәрҗемә ителә. ==Үсеш== ===Борынгы Якын Көнчыгыш=== Борынгы [[Мисыр математиклары]] һәм [[Вавилон математиклары]] күп гасырлар буена охшаш өчпочмаклар яклары нисбәтләре теоремаларын белгәннәр. Шулай да пре-Элленик җәмгыятьләр почмак үлчәүләрнең концепцияләре җитмәгән булса, алар шуның урынына почмакларның якларын өйрәнүгә чикләнгән булган.<ref name="Boyer Early Trigonometry">{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |url-access=registration |year=1991 |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |pages=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/158 158]–159 |publisher=John Wiley & Sons |quote=Trigonometry, like other branches of mathematics, was not the work of any one man, or nation. Theorems on ratios of the sides of similar triangles had been known to, and used by, the ancient Egyptians and Babylonians. In view of the pre-Hellenic lack of the concept of angle measure, such a study might better be called "trilaterometry", or the measure of three sided polygons (trilaterals), than "trigonometry", the measure of parts of a triangle. With the Greeks we first find a systematic study of relationships between angles (or arcs) in a circle and the lengths of chords subtending these. Properties of chords, as measures of central and inscribed angles in circles, were familiar to the Greeks of Hippocrates' day, and it is likely that Eudoxus had used ratios and angle measures in determining the size of the earth and the relative distances of the sun and the moon. In the works of Euclid there is no trigonometry in the strict sense of the word, but there are theorems equivalent to specific trigonometric laws or formulas. Propositions II.12 and 13 of the ''Elements'', for example, are the laws of cosines for obtuse and acute angles respectively, stated in geometric rather than trigonometric language and proved by a method similar to that used by Euclid in connection with the Pythagorean theorem. Theorems on the lengths of chords are essentially applications of the modern law of sines. We have seen that Archimedes' theorem on the broken chord can readily be translated into trigonometric language analogous to formulas for sines of sums and differences of angles.}}</ref> [[Вавилон астрономнары]] [[йолдыз]]ларның калкуы һәм батуы буенча [[планета]]ларның хәрәкәте, Кояш һәм ай [[тотылу]]лары буенча тәфсилле язмаларны тотканнар, аларның барысы да [[күк сферасы]]нда үлчәнгән [[почмак]] араларын белүне таләп иткән.<ref name="Maor-20">{{Cite book |title=Trigonometric Delights |url=https://archive.org/details/trigonometricdel00maor_444 |url-access=limited |first=Eli |last=Maor |year=1998 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-09541-7 |page=[https://archive.org/details/trigonometricdel00maor_444/page/n27 20]}}</ref> [[Плимптон 322]] тактада [[чөйязма]]га (як. Безнең эрага кадәр 1900 ел) нигезләнеп, кайберәүләр хәттә борынгы Вавилонлыларның секанслар таблицасы булганын фараз иткәннәр.<ref>Joseph [[#joseph-2000b|(2000b, pp.383&ndash;84)]].</ref> Шулай да ул [[Пифагор өчлек]]ләре, квадрат тигезләмәләр чишелеше яки [[тригонометрик таблица]] икәне турында күп бәхәс алып барыла. Мисырлылар икенче яктан безнең эрага кадәр 2-нче меңьеллыкта [[пирамида]]лар төзү өчен тригонометриянең примитив формасын кулланганнар.<ref name="Maor-20"/> Мисыр язучысы [[Аһмес]] (як. б.э.к 1680–1620 еллар) тарафыннан язылган [[Ринд Математика Папирусы]]нда тригонометриягә караган түбәндәге мәсьәлә бар:<ref name="Maor-20"/> <blockquote> Әгәр пирамиданың биеклеге 250 кубит (үлчәү берәмлеге) булса һәм ягы озынлыгы 360 кубит булса, аның ''[[секед]]ы'' (ян авышлыгы) күпме? Аһмесның мәсьәләнең чишелеше ул пирамиданың нигезенең янының яртысының биеклегенә нисбәте. Башка сүзләр белән ''секед'' өчен табылган микъдар ул почмакның пирамидага һәм аның нигезенә котангенсы һәм аның яны. </blockquote> ===Классик антик чор=== [[File:Trigonometric Chord.svg|left|thumb|200px|Почмакның хордасы почмак аркасын тартып тора.]] Борынгы [[Грек һәм Элленистик математиклар]] [[хорда]]ны кулланганнар. Әйләнәдә дуга һәм әйләнә булып, хорда ул арканы тартучы сызык. Хорданың перпендикуляр биссектрисасы әйләнәнең үзәге аша уза һәм почмакны ике тигез почмакка бүлә. Икегә бүленгән хорданың бер яртысы ул икегә бүленгән почмакның бер яртысының синусы, ул, : <math>\mathrm{chord}\ \theta = 2 r\sin \frac{\theta}{2}, </math> Һәм шулай итеп синусоида шулай ук ''ярым-хорда'' буларак мәгълүм. Бу нисбәт буенча хәзерге заманда билгеле тригонометрик идентиклыклар һәм теоремалар шулай ук [[Элленистик цивилизация]] математикларга билгеле булган, әмма эквивалент хорда формасында. Гәрчә сүзнең төгәл мәгънәсендә [[Евклид]] һәм [[Архимед]] эшләрендә тригонометрия булмаса да, махсус тригонометрик законнарга яки формулаларга эквивалент булган геометрик ысулда (ә тригонометрик ысулда түгел) тәкъдим ителгән теоремалар бар.<ref name="Boyer Early Trigonometry"/> Мисал өчен, ''Элементлар''ның икенче китабының уникенче һәм унөченче тәкъдимнәре тәңгәл килгән рәвештә җәенке һәм үткен почмаклар өчен [[косинуслар законнары]] булып тора. Хордалар озынлыклары буенча теоремалар [[синусларның законнары]] кулланышлары булып тора. Һәм Архимедның ватык хордалар теоремасы почмакларның суммалары суммасына эквивалент.<ref name="Boyer Early Trigonometry"/> [[Хордалар таблицасы]] җитмәвен компенсацияләү өчен [[Самос Аристархы]] вакыты математиклары кайвакытта хәзерге заман билгеләмәләре белән 0°&nbsp;<&nbsp;β&nbsp;<&nbsp;α&nbsp;<&nbsp;90° булган теләсә нинди очракта sin&nbsp;''α''/sin&nbsp;''β''&nbsp;<&nbsp;''α''/''β''&nbsp;<&nbsp;tan&nbsp;''α''/tan&nbsp;''β'' расламасын кулланганнар, ул хәзер [[Аристарх тигезсезлеге]] буларак мәгълүм. Беренче тригонометрик таблица мөгаен [[Никея]] [[Гиппархы]] (безнең эрага кадәр 180 – 125 ел) төзелгән булган, соңыннан ул "тригонометрия әтисе" буларак мәгълүм булды. <ref name="Boyer Hipparchus of Nicaea quote">{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |url-access=registration |year=1991 |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |quote=For some two and a half centuries, from Hippocrates to Eratosthenes, Greek mathematicians had studied relationships between lines and circles and had applied these in a variety of astronomical problems, but no systematic trigonometry had resulted. Then, presumably during the second half of the 2nd century BC, the first trigonometric table apparently was compiled by the astronomer Hipparchus of Nicaea (ca. 180–ca. 125 BC), who thus earned the right to be known as "the father of trigonometry". Aristarchus had known that in a given circle the ratio of arc to chord decreases as the arc decreases from 180° to 0°, tending toward a limit of 1. However, it appears that not until Hipparchus undertook the task had anyone tabulated corresponding values of arc and chord for a whole series of angles. |page=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/162 162] |publisher=John Wiley & Sons |author-link=Carl Benjamin Boyer}}</ref> Гиппарх төркем почмаклар өчен тәңгәл килгән дуга һәм хорда дәрәҗәләренең таблицасын беренче булып төзегән.<ref name="oconnor1996"/><ref name="Boyer Hipparchus of Nicaea quote"/> Гәрчә 360° әйләнәнең систематик кулланышы математикага килүе кайчан килүе мәгълүм булмаса да, әйләнәнең систематик кулланышы [[Самос Аристархы]] ''[[Кояш һәм Ай үлчәмнәре һәм аралары турында]]'' (безнең эрага кадәр як. 260 ел) инша иткәннән соң бераз соңрак кергәне мәгълүм, чөнки ул почмакны квадрант өлешләрендә үлчәгән.<ref name="Boyer Aristarchus of Samos">{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |url-access=registration |year=1991 |page=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/159 159] |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |publisher=John Wiley & Sons |quote=Instead we have an treatise, perhaps composed earlier (ca. 260 BC), ''On the Sizes and Distances of the Sun and Moon'', which assumes a geocentric universe. In this work Aristarchus made the observation that when the moon is just half-full, the angle between the lines of sight to the sun and the moon is less than a right angle by one thirtieth of a quadrant. (The systematic introduction of the 360° circle came a little later. In trigonometric language of today this would mean that the ratio of the distance of the moon to that of the sun (the ration ME to SE in Fig. 10.1) is sin(3°). Trigonometric tables not having been developed yet, Aristarchus fell back upon a well-known geometric theorem of the time which now would be expressed in the [[inequality (mathematics)|inequalities]] sin&nbsp;α/&nbsp;sin&nbsp;β&nbsp;<&nbsp;α/β&nbsp;<&nbsp;tan&nbsp;α/&nbsp;tan&nbsp;β, for 0°&nbsp;<&nbsp;β&nbsp;<&nbsp;α&nbsp;<&nbsp;90°.)}}</ref> 360° әйләнәнең систематик кулланышы Гиппархка һәм аның [[хордалар таблицасы]]на рәхмәтле дип фараз итәргә мөмкин. Гиппарх бу бүлүнең фикерен [[Гипискл]]дан алган булырга мөмкин, ул соңрак көнне 360 өлешкә бүлгән, бу көн бүленешен Вавилон астрономиясендә тәкъдим ителгән булган.<ref>{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |url-access=registration |year=1991 |page=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/162 162] |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |publisher=John Wiley & Sons |quote=It is not known just when the systematic use of the 360° circle came into mathematics, but it seems to be due largely to Hipparchus in connection with his table of chords. It is possible that he took over from Hypsicles, who earlier had divided the day into parts, a subdivision that may have been suggested by Babylonian astronomy.}}</ref> Борынгы астрономиядә зодиак унике "билге"гә яки утыз алты "декан"га бүленгән булган. Фасыллар циклының якынча 360 көн циклы зодиакның билгеләренә һәм деканнарына бәйле булырга мөмкин булган һәр билге утыз өлешкә һәм һәр декан ун өлешкә бүленгән.<ref name="Boyer The 360-circle"/> Вавилон [[алтмышлап санау]] [[хисап системасы]]на күрә һәр градус алтмыш минутка бүленгән һәм һәр минута алтмыш секундага бүленгән.<ref name="Boyer The 360-circle"/> [[File:Menelaus-thm.png|thumb|left|200 px|[[Менелай теоремасы]]]] [[Александрия Менелае]] (б.э. якынча 100 елы) үзенең ''Sphaerica''сын өч китабында язган. I Китабында ул яссы өчпочмаклар өчен Евклид нигезенә аналогик нигез нигезләгән.<ref name="Boyer Menelaus of Alexandria"/> Ул Евклид аналогы булмаган теореманы нигезли, ике сферик өчпочмак әгәр дә почмаклары тигез булса охшаш булып тора, әмма ул охшаш һәм симметрик сферик өчпочмаклар арасында аерма ясамаган.<ref name="Boyer Menelaus of Alexandria"/> Башка теорема булып сферик өчпочмакның почмаклары суммасы 180°-тан артык булып тора.<ref name="Boyer Menelaus of Alexandria"/> ''Sphaerica''-ның II китабы сферик геометрияне астрономиядә куллана. Һәм III китапта "Менелай теоремасы" бар.<ref name="Boyer Menelaus of Alexandria">{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |url-access=registration |year=1991 |page=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/163 163] |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |publisher=John Wiley & Sons |quote=In Book I of this treatise Menelaus establishes a basis for spherical triangles analogous to that of Euclid I for plane triangles. Included is a theorem without Euclidean analogue – that two spherical triangles are congruent if corresponding angles are equal (Menelaus did not distinguish between congruent and symmetric spherical triangles); and the theorem ''A''&nbsp;+&nbsp;''B''&nbsp;+&nbsp;''C''&nbsp;>&nbsp;180° is established. The second book of the ''Sphaerica'' describes the application of spherical geometry to astronomical phenomena and is of little mathematical interest. Book III, the last, contains the well known "theorem of Menelaus" as part of what is essentially spherical trigonometry in the typical Greek form – a geometry or trigonometry of chords in a circle. In the circle in Fig. 10.4 we should write that chord AB is twice the sine of half the central angle AOB (multiplied by the radius of the circle). Menelaus and his Greek successors instead referred to AB simply as the chord corresponding to the arc AB. If BOB' is a diameter of the circle, then chord A' is twice the cosine of half the angle AOB (multiplied by the radius of the circle).}}</ref> Дәвам итеп ул мәшһүр "алты микъдар кагыйдәсе"н бирә.<ref name="needham volume 3 108">Needham, Volume 3, 108.</ref> Соңрак, [[Клавдий Птолемей]] (як. б.э. 90 – 168 елы) Гиппархның ''Әйләнәдә хордалар''ын ''[[Альмагест]]''ында яки ''Математик Синтаксисы''нда киңәйткән. Альмагест беренче чиратта астрономия буенча эш булып тора һәм астрономия тригонометриягә таяна. [[Птолемейның хордалар таблицасы]] 120 диаметрлы әйләнәләр хордалар озынлыкларын әйләнәнең тәңгәл килгән аркасында почмаклар саны ''n'' функциясе итеп бирә, биредә ''n'' 1/2 180-гә кадәр диапазонда һәм инкремент (кушу баскычы) 1/2. Птолемейның хордалар исәпләвендә үзәк теорема хәзер [[Птолемей теоремасы]] буларак мәгълүм теорема булган, бар түбәләре бер әйләнәдә яткан дүртпочмакның каршы яклары диагональләр суммасына тигез. Птолемей теоремасының махсус очрагы Евклидның ''Бирелгән мәгълүмат''ында 93 фараз буларак очрый. Птолемейның теоремасы синус һәм косинус өчен хәзер Птолемейның формулалары буларак мәгълүм дүрт сумма һәм аерма формулаларына китерә, гәрчә Птолемей синус һәм косинус урынына хордаларны кулланган. Птолемей дәвам итеп ярым почмак формула эквивалентын чыгарган <br/> : sin²(x/2) = (1 - cosx)/2 <br/> Птолемей бу нәтиҗәләрне тригонометрик таблицаларны барлыкка китерү өчен кулланган, әмма бу таблицаларның Гиппархның эшеннән алынганмы, әллә юкмы икәне мәгълүм түгел.<ref name="Boyer Ptolemy">{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |url-access=registration |year=1991 |chapter=Greek Trigonometry and Mensuration |pages=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/164 164]–166 |publisher=John Wiley & Sons |quote=The theorem of Menelaus played a fundamental role in spherical trigonometry and astronomy, but by far the most influential and significant trigonometric work of all antiquity was composed by Ptolemy of Alexandria about half a century after Menelaus. [...] Of the life of the author we are as little informed as we are of that of the author of the Elements. We do not know when or where Euclid and Ptolemy were born. We know that Ptolemy made observations at Alexandria from AD. 127 to 151 and, therefore, assume that he was born at the end of the 1st century. Suidas, a writer who lived in the 10th century, reported that Ptolemy was alive under Marcus Aurelius (emperor from AD 161 to 180).<BR>Ptolemy's ''Almagest'' is presumed to be heavily indebted for its methods to the ''Chords in a Circle'' of Hipparchus, but the extent of the indebtedness cannot be reliably assessed. It is clear that in astronomy Ptolemy made use of the catalog of star positions bequeathed by Hipparchus, but whether or not Ptolemy's trigonometric tables were derived in large part from his distinguished predecessor cannot be determined. [...] Central to the calculation of Ptolemy's chords was a geometric proposition still known as "Ptolemy's theorem": [...] that is, the sum of the products of the opposite sides of a cyclic quadrilateral is equal to the product of the diagonals. [...] A special case of Ptolemy's theorem had appeared in Euclid's ''Data'' (Proposition 93): [...] Ptolemy's theorem, therefore, leads to the result sin(''α''&nbsp;&minus;&nbsp;''β'') =&nbsp;sin&nbsp;''α''&nbsp;cos&nbsp;''β''&nbsp;&minus;&nbsp;cos&nbsp;''α''&nbsp;sin&nbsp;''Β''. Similar reasoning leads to the formula [...] These four sum-and-difference formulas consequently are often known today as Ptolemy's formulas.<BR>It was the formula for sine of the difference – or, more accurately, chord of the difference – that Ptolemy found especially useful in building up his tables. Another formula that served him effectively was the equivalent of our half-angle formula.}}</ref> Гиппарх таблицалары да, Птолемей таблицалары да хәзерге көнгә кадәр сакланып калмаган, гәрчә башка борынгы авторлар тасвирламалары аларның кайчандыр булганы турында әз икеләнү калдыра.<ref name="boyer1991">Boyer, pp. 158&ndash;168.</ref> [[Пифагор]] тригонометрик функцияләр төшенчәләре буласыларның күп хасиятләрен ачкан. [[Пифагор теоремасы]]<br/> p² + b² = h² фундаменталь тригонометрик тәңгәллеге sin²(x) + cos²(x) = 1 чагылышы. 1 озынлыгы теләсә нинди турыпочмаклы өчпочмакның гипотенузасы һәм гипотенузаларының озынлыклары sin(x) һәм cos(x), шул ук вакытта x ике туры почмак булмаган почмакларның берсе булып тора. Шуны исәптә тотып тригонометрия шунда нигезләнгән тәңгәллек Пифагор теоремасы булып чыга. ===Һиндстан математикасы=== Тригонометриянең кайбер иртә һәм бик әһәмиятле үсеше [[Һиндстан]]да булган. [[Сиддһанта]]лар буларак мәгълүм 4-енче – 5-енче гасырдан әһәмиятле эшләр (шулардан бишесе булган, шуларның иң әһәмиятлесе [[Сурья Сиддһанта]]<ref>Boyer (1991), p. 208.</ref>) синусны беренче мәртәбә хәзерге аңлавында ярым почмак һәм ярым хорда нисбәтендә билгеләмәсен биргән, шулай ук косинус, [[синус-верзус]], һәм [[арксинус]] билгеләмәсе бирелгән булган.<ref>Boyer (1991), p. 209.</ref> Шуннан соң бераз гына вакыт узгач башка Һиндстан [[математик|математигы]] һәм [[астроном|астрономы]], [[Арьябһата]] (безнең эрага кадәр 476 - 550 ел), Сиддһанталарның үсешен ''[[Арьябһатия]]'' дигән әһәмиятле эштә җыйган һәм киңәйткән.<ref>{{harvnb|Boyer|1991|loc= p. 210}}</ref> ''Сиддһанталар''да һәм ''Арьябһатийя''да 3.75° интервал белән 0°-тан 90°-ка кадәр, төгәллеге вакланмалы өлешенең 4-енче тәртибенә кадәр синус һәм [[синус-верзус]] дәрәҗәләре китерелгән.<ref>{{harvnb|Boyer|1991|loc= p. 215}}</ref> Алар синус өчен ''[[җья]]'' сүзен, косинус өчен ''[[коҗья]]'' сүзен, синус-версус өчен ''[[уткрама-җья]]'' сүзен һәм арксинус өчен ''открам җья'' сүзен кулланганнар. ''[[Җья]]'' һәм ''[[коҗья]]'' сүзләре ахыр чиктә элегрәк тасвирланган дөрес тәрҗемә итмәүдән соң ''синус'' һәм ''косинус'' булып киткәннәр.<br/> 7-енче гасырда [[Бһашкара I]] таблица кулланмыйча очлы почмакның синусын табу өчен [[Бһашкара I-нең синус аппроксимация форрмуласы]]н китергән. Ул шулай ук sin(''x'') өчен түбәндәге аппроксимация формуласын китергән, аның чагыштырмача хатасы 1.9%-тан кимрәк: : <math>\sin x \approx \frac{16x (\pi - x)}{5 \pi^2 - 4x (\pi - x)}, \qquad \left(0\leq x\leq\pi\right).</math> Соңрак 7-енче гасырда, [[Брахмагупта]] формуланы янә үстергән : <math>\ 1 - \sin^2(x) = \cos^2(x) = \sin^2\left (\frac{\pi}{2} - x\right )</math> (шулай ук өстә китерелгәнчә чыгарыла) һәм синус дәрәҗәләрен исәпләү өчен [[Брахмагупта интерполяция формуласы]]н китергән.<ref>Joseph [[#joseph-2000a|(2000a, pp.285&ndash;86)]].</ref> Тригонометрия буенча башка соңрак Һинд авторы 12-нче гасыр [[Бһашкара II]] булган. [[Бһашкара II]] [[сферик тригонометрия]]не үстергән һәм күп тригонометрик нәтиҗәләрне ачкан. [[Бһашкара II]] <math> \sin\left(a + b\right)</math> өчен беренче булып ачкан һәм <math>\sin\left(a - b\right)</math> : * <math>\sin\left(a + b\right) = \sin a\cos b + \cos a\sin b</math> Кебек тригонометрик нәтиҗәләрне беренче булып ачкан. [[Сангамаграма Мадһавасы]] (як. 1400) тригонометрия функцияләр һәм аларның чиксез рәтләре өчен һәм [[математик анализ]]та беренче адымнар ясаган. Ул [[дәрәҗә рәтләре]] һәм [[Тейлор рәтләре]] өчен кагыйдәләр эшләп чыгарган һәм синус, косинус, тангенс һәм арктангенс өчен [[дәрәҗә рәтләре]]н эшләгән.<ref name="Robertson"/><ref name="Pearce"/> Синус һәм косинус өчен Тейлор рәтләре аппроксимацияләрен куллынып ул вакланмалы өлеше 12 разрядка кадәр төгәллек белән синус таблицасын һәм вакланмалы өлеше тугыз разрядка кадәр төгәллек белән косинус таблицасын төзегән. Ул шулай ук [[Pi|π]] һәм [[почмак]]ның, [[радиус]]ның, [[диаметр]]ның һәм түгәрәкнең [[әйләнә озынлыгы]]ның дәрәҗә рәтләрен биргән. Аның эшләре XVI гасырга кадәр [[Керала астрономия һәм математика]] мәктәбеннән тарафдарлары тарафыннан үстерелгән булган.<ref name="Robertson">O'Connor and Robertson (2000).</ref><ref name=Pearce>Pearce (2002).</ref> <center> {| class="wikitable" |- ! No. ! Рәт ! Исеме ! Рәтләрнең көнбатышта ачылулары һәм якынча ачылу даталары<ref>{{Cite book |last=Charles Henry Edwards |title=The historical development of the calculus |publisher=Springer |year=1994 |edition=3 |series=Springer Study Edition Series |pages=205 |isbn=978-0-387-94313-8}}</ref> |- | &nbsp;&nbsp;1 | {{nowrap|1=sin ''x'' &nbsp;=&nbsp; ''x'' &minus; ''x''³ / 3! + ''x''⁵ / 5! &minus; ''x''⁷ / 7! + ...}} &nbsp;&nbsp; | &nbsp;&nbsp;[[Мадһаваның синус серияләре]]&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;Исаак Ньютон (1670) һәм Вильһельм Лейбниц (1676)&nbsp;&nbsp; |- | &nbsp;&nbsp;2&nbsp;&nbsp; | {{nowrap|1=cos ''x'' &nbsp;= 1 &minus; ''x''² / 2! + ''x''⁴ / 4! &minus; ''x''⁶ / 6! + ...}}&nbsp;&nbsp; | &nbsp;&nbsp;[[Мадһава косинус рәтләре]]&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;Исаак Ньютон (1670) һәм Вилһелм Лейбниц (1676)&nbsp;&nbsp; |- | &nbsp;&nbsp;3&nbsp;&nbsp; | {{nowrap|1=tan^&minus;1''x'' &nbsp;=&nbsp; ''x'' &minus; ''x''³ / 3 + ''x''⁵ / 5 &minus; ''x''⁷ / 7 + ...}}&nbsp;&nbsp; | &nbsp;&nbsp;[[Мадһаваның арктангенс рәтләре]]&nbsp;&nbsp; | &nbsp;&nbsp;Джеймс Грегори (1671) һәм Вилһелм Лейбниц (1676) &nbsp;&nbsp; |} </center> Һинд [[Юктибһаса]] текстында [[синус]] һәм [[косинус]] функцияләрен тарату өчен исбатлау һәм Мадһава тарафыннан табылган [[инверс тангенс]] өчен [[дәрәҗә рәтләре]] бар. Юктибһасада сумманың синуслар һәм косинуслар суммасы һәм аермасын табу өчен кагыйдәләр бар. ===Кытай математиклары=== [[File:Guo Shoujing-beijing.JPG|thumb|right|180px|[[Гуо Шоуҗинг]] (1231 - 1316)]] [[Кытай]]да, [[Арьябһата]]ның синуслар таблицалары [[Кытай математиклары]] ''[[Кайюан Эрасы Астрология буенча трактаты (Kaiyuan Zhanjing)]]'' китабына тәрҗемә ителгән булган, алар [[Танг Династиясе]] вакытында безнең эраның 718 елында тупланган булган.<ref name="needham volume 3 109">Needham, Volume 3, 109.</ref> Гәрчә кытайлар башка математика даирәләрендә алдынгы булсалар да, мәсәлән, стереометриядә, [[биномиаль теоремасы]]нда һәм катлаулы алгебраик формуларда, тригонометриянең иртә формалары иртәрәк Юнан, Элленистик, Һинд һәм Ислам дөньяда кебек киң танылмаган булган.<ref name="needham volume 3 108 109">Needham, Volume 3, 108–109.</ref> Аның урынына Кытайлар ''чонг ча'' буларак мәгълүм булган эмпирик алмашны кулланганнар, шул ук вакытта синусны, тангенсны, һәм секансны кулланып яссы тригонометрия мәгълүм булган.<ref name="needham volume 3 109"/> Шулай да Кытай тригонометриясенең эмбрионик халәте [[Сонг Династиясе]] (960 - 1279) вакытында үзгәрә һәм алга сөрелә башлаган, биредә Кытай математиклары календарь фәнендә һәм астрономик исәпләүләрендә сферик тригонометриядгә зуррак йогынты кичерә башлаганнар.<ref name="needham volume 3 109"/> The Универсаль Кытай галиме, математик һәм рәсми [[Шен Куо]] (1031 - 1095) хордалар һәм дугаларның математик мәсьәләләрен чишәр өчен тригонометрик функцияләрен кулланган.<ref name="needham volume 3 109"/> Виктор Дж. Катц язганча Шенның формуласында "кисешүче әйләнәләр техникасы" формуласында ул бирелгән диаметрлы ''d'' әйләнә өчен arc''s'' аппроксимациясен, дуганы тотучы хорданың [[Sagitta (geometry)|sagitta]]-сын (дуганың үзәгеннән нигезенең үзәгенә кадәр араны) ''v'', һәм озынлыгын ''c'', аның озынлыгын ул шулай дип аппроксимацияләгән<ref name="katz 308">{{harvnb|Katz|2007|loc=p. 308}}</ref> : <math>s = c + \frac{2v^2}{d}.</math> Сал Рестиво әйләнәләрнең дугалары озынлыклары буенча Шенның эше 13-енче гасырда математик һәм астроном [[Гуо Шоуҗинг]] (1231 – 1316) барлыкка китергән [[сферик тригонометрия]] өчен нигез булган.<ref name="restivo 32">Restivo, 32.</ref> Тарихчылар Л.Гашет һәм Джозеф Нидһам раслаганча, Гуо Шоуҗинг исәпләүләрендә [[сферик тригонометрия]]не [[Кытай календаре]]н һәм [[Кытай астрономиясе]]н камилләштерү өчен кулланган.<ref name="needham volume 3 109"/><ref name="gauchet 151">Gauchet, 151.</ref> Гуо исбатлауларының соңрак 17-енче гасыр Кытай иллюстрацияләре белән Нидһам шулай дип раслый: <blockquote> Гуо дүртпочмаклы сферик пирамиданы кулланган, аның нигезе бер экваториаль һәм бер эклиптик дугадан торган, алар белән ике [[меридиан дуга]], шуларның берсе [[Кояш торгынлыгы]] ноктасы аша узган...Шундый ысуллар ярдәмендә ул du lü табуга ирешкән (эклиптика градусларына тәңгәл килгән экватор градуслары), шулай ук ji cha (бирелгән эклиптик дугалар өчен хордалар дәрәҗәләре), һәм cha lü (1 градуска аерылып торган дугалар арасында хордалар аермасы.<ref name="needham volume 3 109 110">Needham, Volume 3, 109–110.</ref> </blockquote> Шенның һәм Гуоның тригонометрия буенча ирешүләренә карамастан, Кытай тригонометриясе буенча башка әһәмиятле эш 1607 елга кадәр чыкмаган, шул ук вакытта Кытай рәсмие һәм астрономы [[Сю Гуанси]] (1562 – 1633) һәм Италия Иезуиты [[Маттео Риччи]] (1552 – 1610) тарафыннан ''[[Евклид Элементлары]]'' икесенеке дә чыккан булган.<ref name="needham volume 3 110">Needham, Volume 3, 110.</ref> ===Урта гасыр Ислам дөньясы=== [[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|right|[[Мөхәммәд ибн Муса әл-Харәзми]] (як. 820) язган "Тәмамлау һәм баланс ярдәмендә исәпләү буенча кыска китап"тан бер бит.]] Элегрәк эшләр [[урта гасыр Ислам дөньясы]]нда күбесенчә фарсы һәм гарәп чыгышлы мөселман математиклары тарафыннан тәрҗемә ителгән һәм киңәйтелгән булган, алар күп теоремаларны игълан иткәннәр, бу тригонометрия фәнен тулаем [[дүртпочмак]]ка бәйлелектән азат иткән, бу Эллинистик математикада [[Менелай теоремасы]]на күрә шулай булган. Э.С.Кеннеди буенча, мөселман математиклары үстерүләреннән соң "беренче чын тригонометрия барлыкка килгән, шул вакытта [[сферик]] яки яссы [[өчпочмак]], аның яклары һәм [[почмак]]лары." буларак өйрәнү объекты барлыкка килгән.<ref>{{Cite journal |first=E. S. |last=Kennedy |title=The History of Trigonometry |journal=31st Yearbook |publisher=National Council of Teachers of Mathematics, Washington DC |year=1969}} ([[cf.]] {{Cite journal |first=Syed Nomanul |last=Haq |title=The Indian and Persian background |pages=60–3}}, in {{Cite book |title=History of Islamic Philosophy |first=Oliver Leaman |last=Seyyed Hossein Nasr |author-link=Seyyed Hossein Nasr |year=1996 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-13159-9 |pages=52–70}})</ref> Сферик өчпочмаклар белән эш ысуллары шулай ук мәгълүм булган, аеруча [[Александрия Менелае]]ныкы, ул сферик проблемалар белән эшләү өчен "Менелай теоремасы"н уйлап чыгарган.<ref name="Boyer Menelaus of Alexandria"/><ref>{{MacTutor |id=Menelaus |title=Menelaus of Alexandria}} "Book 3 deals with spherical trigonometry and includes Menelaus's theorem".</ref> Шулай да, Э.С.Кеннеди күрсәткәнчә Исламга кадәр математикларның хордалар таблицасын һәм Менелай теоремасын кулланып сферик фигураның зурлыкларын исәпләү мөмкинчелеге булса да, теореманы сферик проблемалар өчен куллану практикада бик катлаулы булган.<ref>{{Cite journal |first=E. S. |last=Kennedy |title=The History of Trigonometry |journal=31st Yearbook |publisher=National Council of Teachers of Mathematics, Washington DC |year=1969 |page=337}} ([[cf.]] {{Cite journal |first=Syed Nomanul |last=Haq |title=The Indian and Persian background |page=68}}, in {{Cite book |title=History of Islamic Philosophy |first=Oliver Leaman |last=Seyyed Hossein Nasr |author-link=Seyyed Hossein Nasr |year=1996 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-13159-9 |pages=52–70}})</ref> Вакытлары [[Ай фазалары]] белән билгеләнгән [[Мөселман календаре]]нең изге көннәрен тоту өчен астрономнар башта [[Ай]] һәм [[йолдыз]]ларның урынын исәпләү өчен Менелай ысулын кулланган, гәрчә бу ысул җайсыз һәм катлаулы булса да. Аңа ике үзара кисешүче [[турыпочмаклы өчпочмак]]ны коруны керткән; Менелай теоремасын кулланып алты якның бер ягын табарга мөмкин булган, әмма бары тик башка бишесе мәгълүм булса гына. Мәсьәлән, [[Кояш]]ның [[биеклеге]]ннән вакытны әйтү өчен, Менелай теоремасының кабатланган кулланулары кирәк булган. Урта гасыр [[Ислам астрономнары]]на гадирәк тригонометрик ысул табуга ачык чакыру булган.<ref name=Gingerich>{{Cite journal |last=Gingerich |first=Owen |date=April 1986 |url=http://faculty.kfupm.edu.sa/PHYS/alshukri/PHYS215/Islamic_astronomy.htm |title=Islamic astronomy |journal=[[Scientific American]] |volume=254 |issue=10 |page=74 |accessdate=2008-05-18 |doi=10.1038/scientificamerican0486-74 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101211150/http://faculty.kfupm.edu.sa/PHYS/alshukri/PHYS215/Islamic_astronomy.htm |archivedate=2011-01-01 |bibcode=1986SciAm.254d..74G }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019140821/http://faculty.kfupm.edu.sa/PHYS/alshukri/PHYS215/Islamic_astronomy.htm |date=2013-10-19 }}</ref> Безнең эраның 9-ынчы гасырында [[Мөхәммәд ибн Муса әл-Харәзми]] төгәл синус һәм косинус таблицаларын һәм беренче тангенслар таблицасын төзегән. Ул шулай ук [[сферик тригонометрия]]дә беренче булган. Безнең эраның 830 елында [[Хәбәш әл-Хәсиб әл-Маруази]] беренче булып котангенслар таблицасын барлыкка китергән.<ref name="Sesiano"/><ref name=Britannica/> [[Мөхәммәд ибн Җабир әл-Харрани әл-Баттани]] (Альбатениус) (безнең эраның 853-929 елы) секанс һәм косеканс үзара функцияләрен ачкан һәм 1°-тан 90°-ка кадәр һәр градус өчен беренче косеканслар таблицасын эшләгән.<ref name="Britannica"/> Безнең эраның 10-ынчы гасыры мөселман математигы [[Әбу әл-Вафа әл-Бузҗани]] эшендә барлык алты [[тригонометрик функция]] дә кулланылган булган.<ref name="Boyer238">Boyer (1991) p. 238.</ref> Әбу әл-Вафаның 0,25° инкрементлы синуслар таблицасы булган, 8 унарлы төгәллек урынга кадәр һәм тангенс дәрәҗәләренең төгәл таблицалары булган.<ref name="Boyer238"/> Ул шулай ук түбәндәге тригонометрик формуланы уйлап чыгарган:<ref name="musa">{{cite journal |last=Moussa |first=Ali |title=Mathematical Methods in Abū al-Wafāʾ's Almagest and the Qibla Determinations |journal=Arabic Sciences and Philosophy |year=2011 |volume=21 |issue=1 |pages=1–56 |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/S095742391000007X}}</ref> :<math>\ \sin(2x) = 2 \sin(x) \cos(x) </math> (Птолемей почмакка кушу формуласының махсус очрагы; өстә карарга мөмкин) Оригиналь текстта Әбу әл-Вафаа шулай дип раслый: "Әгәр дә кирәк булса, без бирелгән синусны косинус [[минут]]ларына тапкырлыйбыз һәм нәтиҗә булып икеләтә почмакның яртысы була".<ref name="musa" /> Әбу әл-Ваша шулай ук почмак кушуын нигезләгән һәм аерма тәңгәллекләре тулаем исбатлаулар белән язылган булган:<ref name="musa" /> :<math>\sin(\alpha \pm \beta) = \sqrt{\sin^2 \alpha - (\sin \alpha \sin \beta)^2} \pm \sqrt{\sin^2 \beta- (\sin \alpha\sin \beta)^2}</math> :<math>\sin(\alpha \pm \beta) = \sin \alpha \cos \beta \pm \cos \alpha \sin \beta </math> Икенчесе өчен текстта шулай дип раслана: "Без ике дуганың һәрберсенең синусын башка ''минутлар''ның косинусына тапкырлыйбыз. Әгәр дә безгә сумманың синусы кирәк булса, без нәтиҗәләрне кушабыз, әгәр дә аерманың синусы кирәк булса, без аларның аермасын алабыз".<ref name="musa" /> Ул шулай ук сферик тригонометрия өчен [[Синуслар законы]]н ачкан:<ref name="Sesiano">Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 157, in {{Cite book |title=Mathematics Across Cultures: The History of Non-western Mathematics |editor1-first=Helaine |editor1-last=Selin |editor1-link=Helaine Selin |editor2-first=Ubiratan |editor2-last=D'Ambrosio |editor2-link=Ubiratan D'Ambrosio |year=2000 |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-1-4020-0260-1}}</ref> :<math>\frac{\sin A}{\sin a} = \frac{\sin B}{\sin b} = \frac{\sin C}{\sin c}.</math> Шулай ук безнең эраның 10-ынчы һәм 11-енче гасырларында Мисыр астрономы [[Ибн Юныс]] күп бик төгәл тригонометрик исәпләүләрне башкарган һәм түбәндәге [[тригонометрик идентиклык]]ны күрсәткән:<ref>William Charles Brice, '[https://books.google.com/books?id=6DYVAAAAIAAJ&lpg=PA413&pg=PA413 An Historical atlas of Islam]', p.413</ref> :<math>\cos a \cos b = \frac{\cos(a+b) + \cos(a-b)}{2}</math> [[әл-Андалус]]ның  [[Әл-Җәййани]] (989 - 1079) ''Сфераның мәгълүм булмаган хордалары китабы''н язган, ул "[[сферик тригонометрия]] буенча беренче трактат" дип таныла.<ref name="MacTutor Al-Jayyani">{{MacTutor|id=Al-Jayyani|title=Abu Abd Allah Muhammad ibn Muadh Al-Jayyani}}</ref> Анда [[махсус турыпочмаклы өчпочмаклар]] өчен формулалар, гомуми синуслар законы һәм поляр өчпочмак ярдәмендә [[сферик өчпочмак]]ны чишү бар". Трактат соңрак "Европа математикларына көчле йогынты ясаган", һәм аның "барлык яклар мәгълүм булмаганда [[нисбәт]]ләрнең саннар буларак билгеләмәсе" һәм "барлык яклары мәгълүм булмаганда сферик өчпочмакны чишү ысылы" [[Регимонтанус]]ка йогынты ясаганга охшаган.<ref name="MacTutor Al-Jayyani"/>[[Триангуляция]] ысулы беренче мәртәбә Мөселман математиклары тарафыннан ачылган булган, алар аны практик кулланылышларда кулланганганнар, мәсәлән,  [[тикшерү]]дә<ref>[[Donald Routledge Hill]] (1996), "Engineering", in Roshdi Rashed, ''Encyclopedia of the History of Arabic Science'', Vol. 3, p. 751–795 [769].</ref> һәм [[Ислам географиясе]]ндә, иртә 11-енче гасырда [[Әбу Рәйхан әл-Бируни]] тарафыннан тасвирланганча. Бируни үзе [[Җир үлчәве]]нә һәм төрле урыннар арасында араны үчләүге триангуляцияне керткән,<ref>{{MacTutor|id=Al-Biruni|title=Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni}}</ref> 11-енче гасыр ахырында [[Гомәр Хәйям]] (1048-1131) тригонометрик таблицаларда якынча сан чишелешләрен кулланып [[кубик тигезләмә]]ләрне чишкән. 13-енче гасырда [[Насир әл-Дин әл-Тулси]] тригонометрияне астрономиядән аерым математик дисциплина буларак караган булган һәм хәзерге формада сферик тригонометрияне барлыкка китергән.<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |title=trigonometry |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/605281/trigonometry |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=2008-07-21}}</ref> Ул сферик тригонометриядә һәм ''Сектор Фигурасы буенча'' эшендә алты турыпочмаклы өчпочмаклар исемлеген китергән, яссы һәм сферик өчпочмаклар өчен синуслар законын раслаган, сферик өчпочмаклар өчен [[тангенслар законы]]н ачкан һәм бу ике закон өчен дә исбатлаулар тәэмин иткән.<ref>{{cite book |first=J. Lennart |last=Berggren |title=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook |url=https://archive.org/details/mathematicsofegy0000unse |chapter=Mathematics in Medieval Islam |publisher=Princeton University Press |year=2007 |isbn=978-0-691-11485-9 |page=[https://archive.org/details/mathematicsofegy0000unse/page/518 518]}}</ref> [[Насир әл-Дин әл-Тулси]] үз чиратында тригонометрияне математик дисциплина буларак барлыкка китерүче буларак тасвирланган булган.<ref>{{Cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Tusi_Nasir.html|title=Al-Tusi_Nasir biography|website=www-history.mcs.st-andrews.ac.uk|access-date=2018-08-05|quote=One of al-Tusi's most important mathematical contributions was the creation of trigonometry as a mathematical discipline in its own right rather than as just a tool for astronomical applications. In Treatise on the quadrilateral al-Tusi gave the first extant exposition of the whole system of plane and spherical trigonometry. This work is really the first in history on trigonometry as an independent branch of pure mathematics and the first in which all six cases for a right-angled spherical triangle are set forth.}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.cambridge.org/core/books/the-cambridge-history-of-science/islamic-mathematics/4BF4D143150C0013552902EE270AF9C2|title=the cambridge history of science|date=October 2013|doi=10.1017/CHO9780511974007.004}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/tusi-nasir-al-din-bio|title=ṬUSI, NAṢIR-AL-DIN i. Biography – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|language=en|access-date=2018-08-05|quote=His major contribution in mathematics (Nasr, 1996, pp. 208-214) is said to be in trigonometry, which for the first time was compiled by him as a new discipline in its own right. Spherical trigonometry also owes its development to his efforts, and this includes the concept of the six fundamental formulas for the solution of spherical right-angled triangles.}}</ref> 15-енче гасырда [[Җәмшид әл-Каши]] [[триангуляция]] өчен яраклы формада [[косинуслар законы]]ның беренче тәфсилле расламасын тәэмин иткән. [[Франция]]дә косинуслар законы һаман да ''[[:fr:Théorème d'Al-Kashi|Әл-Каши теоремасы]]'' дип атала. Ул шулай ук синус функциясенең аргументның 1°-ы өчен аермалары 1°-ның һәр 1/60 өлеше өстәлгән итеп дүрт [[һексадецималь]] разрядка (бу сигез унарлы разрядка эквивалент) таблицаларын биргән. [[Улуг Бек]] шул ук вакыт тирәсендә шулай ук синуслар һәм тангенслар өчен 8 унарлы разрядка кадәр төгәл таблицаларын бирә. ===Европа Ренессансы һәм шуннан соң=== 1342 елда [[Герсонид]] буларак мәгълүм Лев ибен Гершон, ''Синуслар, Хордалар һәм Дугалар'' буенча эш язган, аеруча яссы өчпочмаклар һәм биш фигуралы [[синус таблицалары]]н биргән.<ref>{{cite journal | url=http://web.stonehill.edu/compsci/Shai_papers/MathofLevi.pdf | author=Charles G. Simonson | title=The Mathematics of Levi ben Gershon, the Ralbag | journal=Bekhol Derakhekha Daehu | publisher=Bar-Ilan University Press | volume=10 | number= | pages=5&ndash;21 | date=Winter 2000 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011045341/http://web.stonehill.edu/compsci/Shai_papers/MathofLevi.pdf |date=2017-10-11 }}</ref> Гадиләштерелгән тригонометрик таблица "''[[toleta de marteloio]]''", 14-енче – 15-енче гасырларда диңгезчеләр тарафыннан [[Урта диңгез]]дә [[навигацион]] юнәлешләрне исәпләү өчен кулланылган булган. Ул 1295 елда [[Майорка]]ның [[Рамон Ллулл]]ы тарафыннан тасвирланган булган һәм 1436 елда [[Венеция]] капитаны [[Андреа Бианко]] атласында китерелгән булган. [[Региомонтанус]] мөгаен Европада тригонометрияне аерым дисциплина буларак караган беренче математик булган,<ref>Boyer, p. 274</ref> 1464 елда үзенең ''De triangulis omnimodis''-да һәм шулай ук ''Tabulae directionum''-да атамасыз тангенс функциясе китерелгән булган. [[Коперник]]ның өйрәнчеге [[Георг Иоахим Ретикус]]ның ''Opus palatinum de triangulis''-ы мөгаен Европада тригонометрик функцияләрне әйләнәләр урынына турыпочмаклы өчпочмаклар төшенчәләрдә, ә әйләнә төшенчәләрендә билгеләмә биргән беренче булган, шулай ук барлык алты тригонометрик функцияләрнең таблицалары китерелгән булган; бу эш Ретикусның өйрәнчеге [[Валентин Отһо]] тарафыннан 1596 елда тәмамланган булган. 17-енче гасырда, [[Исаак Ньютон]] һәм [[Джеймс Стирлинг]] тригонометрия функцияләре өчен гомуми Ньютон–Стирлинг интерполяция формуласын барлыкка китергән. 18-енче гасырда, [[Леонард Эйлер]]-ның ''Introductio in analysin infinitorum'' (1748) Европада тригонометрик функцияләр белән эш итү өчен күбесенчә җаваплы булган, аларның чиксез рәтләре чыгарылган булган һәм "[[Эйлер формуласы]]" тәкъдим ителгән булган "&nbsp;''e''^''ix''&nbsp;=&nbsp;cos&nbsp;''x''&nbsp;+&nbsp;''i''&nbsp;sin&nbsp;''x''. Эйлер хәзергегә якын кыскартылмаларны ''sin.'', ''cos.'', ''tang.'', ''cot.'', ''sec.'', һәм ''cosec.''-ны кулланган. Моңа кадәр, [[Роджер Коутс]] үзенең ''Harmonia Mensurarum''-ында (1722) синусның чыгарылма функциясен исәпләгән.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/0315-0860(87)90064-4|title=The calculus of the trigonometric functions|journal=Historia Mathematica|volume=14|issue=4|pages=311–324|year=1987|last1=Katz|first1=Victor J.|doi-access=free}}. The proof of Cotes is mentioned on p. 315.</ref> Шулай ук 18-енче гасырда, [[Брук Тейлор]] гомуми Тейлор рәтләрен билгеләгән һәм барлык алты тригонометрик функция өчен рәт экспансияләрен биргән. 17-нче гасырда [[Джеймс Грегори]] һәм 18-енче гасырда [[Колин Маклаурин]] эшләре тригонометрик рәтләрне үстерүдә шулай ук бик зур йогынты ясаганнар. == Шулай ук карарга мөмкин == * [[Греция математиклары]] * [[Математика тарихы]] * [[Тригонометрик функцияләр]] * [[Тригонометрия]] * [[Птолемейның хордалар таблицасы]] * [[Арьябһатаның синуслар таблицасы]] * [[Рациональ тригонометрия]] == Цитаталар һәм билгеләмәләр == {{Reflist}} ==Искәрмәләр== *{{cite book |first=Carl Benjamin |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=1991 |isbn=978-0-471-54397-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye }} *Gauchet, L. (1917). ''Note Sur La Trigonométrie Sphérique de Kouo Cheou-King''. *{{cite book |first=George G. |last=Joseph |location=Princeton, NJ |title=The Crest of the Peacock |publisher=Princeton University Press |year=2000 |isbn=978-0-691-00659-8 |ref=joseph-2000a |url=https://archive.org/details/crestofpeacockno00jose }} *{{cite book |first=George G. |last=Joseph |location=London |edition=2 |title=The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics |publisher=[[Penguin Books]] |year=2000 |isbn=978-0-691-00659-8 |ref=joseph-2000b |url=https://archive.org/details/crestofpeacockno00jose }} *{{citation|last=Katz|first=Victor J.|title=A History of Mathematics / An Introduction|year=1998|edition=2nd|publisher=Addison Wesley|isbn=978-0-321-01618-8|url=https://archive.org/details/historyofmathema00katz}} *{{cite journal |last=Katz |first=Victor J. |title=The calculus of the trigonometric functions |journal=Historia Mathematica |date=November 1987 |volume=14 |issue=4 |pages=311–324 |doi=10.1016/0315-0860(87)90064-4 |doi-access=free }} *{{citation|last=Katz|first= Victor J.|year=2007|title=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook|place= Princeton|publisher= Princeton University Press|isbn= 978-0-691-11485-9}} *Needham, Joseph (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth''. Taipei: Caves Books, Ltd. *O'Connor, J.J., and E.F. Robertson, [https://web.archive.org/web/20130120084848/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Trigonometric_functions.html "Trigonometric functions"], ''[[MacTutor History of Mathematics Archive]]''. (1996). *O'Connor, J.J., and E.F. Robertson, [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Madhava.html "Madhava of Sangamagramma"], ''[[MacTutor History of Mathematics Archive]]''. (2000). *Pearce, Ian G., [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/Projects/Pearce/Chapters/Ch9_3.html "Madhava of Sangamagramma"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505201342/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/Projects/Pearce/Chapters/Ch9_3.html |date=2006-05-05 }}, ''[[MacTutor History of Mathematics Archive]]''. (2002). *Restivo, Sal. (1992). ''Mathematics in Society and History: Sociological Inquiries''. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. ISBN 1-4020-0039-1. [[Төркем:Математика]] [[Төркем:Математика тарихы]] 996bbviujp4x4lhlcsd2879ct7m9nz1 0 389490 6037951 6002814 2026-09-22T05:58:05Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037951 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q4351539|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4351539|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4351539|lang=en}}}}) — [[Пермь]]да урнашкан югары уку йорты. 1921 елда педагогик институт буларак нигез салынган, Уралның иң борынгы югары уку йортларының берсе булып тора. [[Пермь крае]]ның мәгариф, мәдәни һәм фәнни үзәге булып тора. == Гомуми мәгълүмат == Университетта 7000нән артык студент белем ала<ref name=":0">{{Cite web|publisher=Официальный сайт|title=Об университете|url=https://pspu.ru/university/ob-universitete|accessdate=2020-12-17|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027175633/https://pspu.ru/university/ob-universitete}}</ref>. Специалист дипломын (уку 5 ел) 26 белгечлек буенча алып була, бакалавр дипломын (4 ел) 2 юнәлеш буенча, магистр дәрәҗәсен (6 ел) бер юнәлеш буенча алып була. 14 юнәлеш буенча аспирантура һәм «Гомуми психология, шәхес психологиясе, психология тарихы» белгечлеге буенча докторантура эшли. Пермь педагогика университетының фәнни мәктәпләре Россиядә һәм чит илләрдә танылу таба<ref>{{Cite web|url=https://pspu.ru/nauka-i-innovacii/vedushhie-nauchnye-shkoly|title=Ведущие научные школы|publisher=Официальный сайт|accessdate=2020-12-17|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031213616/https://pspu.ru/nauka-i-innovacii/vedushhie-nauchnye-shkoly}}</ref>. 1980 елларда психология факультетында танылган галим В.С. Мерлин укыта. Хәзерге вакытта университет базасында ел саен «Мерлин укулары» дип аталган психология буенча фәнни конференцияләр үткәрелә. == Тарих == 1916 елда Пермьдә Император Петроград университетының филиалын ачу турында карар кабул ителә, бер елдан соң ул мөстәкыйль Пермь дәүләт университеты була. Университет ихтыяҗлары өчен күптән түгел генә төзелгән, Себер урамында урнашкан губерна земство идарәсе бинасы бирелә<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pspu.ru/upload/pages/6264/buklet_stoletiye.pdf|title=100 лет главному корпусу|publisher=Пермский государственный гуманитарно-педагогический университет (2014)|accessdate=2020-12-17|archivedate=2020-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201210204053/https://pspu.ru/upload/pages/6264/buklet_stoletiye.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.irk.kp.ru/daily/26288.7/3165062/|title=Прогулки по Перми: Башня над Сибирской|author=Д. Михеенко|publisher=Комсомольская правда}}</ref>. 1919 елның 2 октябрендә Пермьдә Кунгурская һәм Торговая урамнары (хәзерге Комсомол проспекты һәм Совет урамы) почмагында укытучылар семинары бинасында урнашкан халык мәгарифе институты оештырыла. 1921 елның 9 сентябрендә Баш һөнәри белем бирү идарәсе план комиссиясе карары белән Пермь халык мәгарифе институты педагогик институт буларак үзгәртелә — нәкъ менә шушы көн югары уку йортының рәсми туган көне дип санала. Башта анда өч факультет булган: мәктәпкәчә тәрбия, педагогик һәм мәктәп-инструктор факультетлары. Әмма инде киләсе 1922 елда институт мөстәкыйль уку йорты буларак эшләүдән туктый<ref name=":2">{{Cite web|url=https://pspu.ru/university/ob-universitete/Istorija|title=История|publisher=Официальный сайт|accessdate=2020-12-17|archivedate=2020-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810180131/https://pspu.ru/university/ob-universitete/Istorija}}</ref>. [[Файл:Zemstvo_Council_in_Perm.jpg|мини|230x230пкс| Педагогик факультет һәм ПДУ идарәсе урнашкан губерна земство идарәсе бинасы]] 1922 елның июлендә институт мөгаллимнәре һәм студентлары Пермь дәүләт университетына кушыла; иҗтимагый фәннәр факультеты һәм кыскартылган физика-математика факультеты белән бергә алар педагогик факультет — Пермь университетының иң зур факультетларының берсен оештыралар<ref name=":3">{{Китап|ел=2014|автор=Капцугович И. С.|исем=У истоков. Историко-публицистический очерк высшего педагогического образования на Урале|нәшрият=Пермь: Книжный мир|бит=261|битләр=222}}</ref>. Педагогик факультет һәм ПДУ идарәсе Себер урамындагы бинада урнашалар<ref name=":1" />. Педагогик факультет университет структурасында иң зур факультетларның берсе була: анда 900 студент белем алган<ref name=":2" />. 1930 елның 15 октябрендә РСФСР Мәгариф халык комиссариаты карары белән педагогик факультет мөстәкыйль югары уку йортына — ''Пермь индустриаль-педагогик институтына'' үзгәртелә<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Институтка Себер урамы (ул вакытта Карл Маркс урамы) буенча бина беркетелә; институтта 9 бүлек булган. 1930 елның 15 октябреннән 1940 елга кадәр анда 4000 мөгаллим әзерләнгән<ref name=":2" />. Сугыштан соңгы елларда институтта яңа факультетлар, шул исәптән чит телләр факультетлары ачыла. 1950 елларда Пушкин урамында яңа уку корпусы төзелә, ә соңрак тагын ике корпус ачыла. 1970 елларда институт илнең әйдәп баручы педагогик югары уку йортларының берсе була<ref name=":2" />. 1994 елда югары уку йортының статусы үзгәрә: аттестация нәтиҗәләре буенча, РФ Мәгариф министрының 1994 елның 27 июлендәге 290 номерлы боерыгы белән Пермь дәүләт педагогика институты ''Пермь дәүләт педагогика университеты'' итеп үзгәртелә. 2012 елда, Мәгариф һәм фән министрлыгының 2012 елның 25 маенда кабул ителгән боерыгы нигезендә, Пермь дәүләт педагогика университеты ''Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты'' дип үзгәртелә<ref name=":2" />. == Структурасы == === Факультетлар === Университетта 13 факультет һәм институт бар<ref>{{Cite web|url=https://pspu.ru/university/fakultety-i-instituty|title=Факультеты и институты|publisher=Официальный сайт|accessdate=2020-12-17|archivedate=2020-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022095644/https://pspu.ru/university/fakultety-i-instituty}}</ref>: * математика факультеты; * филология факультеты; * тарих факультеты; * физика факультеты; * табигать белеме факультеты; * информатика һәм икътисад факультеты; * чит телләр факультеты; * музыка факультеты; * физик тәрбия факультеты; * балачак педагогикасы һәм психологиясе факультеты; * башлангыч белем бирү педагогикасы һәм методикалары факультеты; * хокук һәм социаль-педагогик белем бирү факультеты; * психология институты. === Корпуслар һәм филиаллар === Пермьдә университетның дүрт корпусы бар: 1 корпус (Себер ур., 24), 2 корпус (Пушкин ур., 44), 4 корпус (Пушкин ур., 42), 5 корпус (Пермь ур., 65)<ref>{{Cite web|url=https://pspu.ru/university/ob-universitete/skhema-universiteta|title=Схема университета|publisher=Официальный сайт|accessdate=2020-12-17|archivedate=2021-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305031915/https://pspu.ru/university/ob-universitete/skhema-universiteta}}</ref>. Чит шәһәрләрдән килгән студентлар өчен өч тулай торак бирелә<ref name=":0" />. 2002 елдан бирле [[Уса]], [[Ылыч (шәһәр)|Ылыч]], [[Көңгер]] һәм [[Чайковски]] шәһәрләрендә университет филиаллары, шулай ук [[Кудымкар]] шәһәрендә вәкиллек бар<ref name=":2" />. === Башка бүлекләр === Университетта эшлиләр: * фәнни бүлекләр, фән-технология паркы; * университет китапханәсе (730 мең китап); * Кама өлкәсе халыкларының этнолингвистика үзәге; * иң яңа рус әдәбияты үзәге; * биологик станция; * укытучыларның квалификациясен күтәрү факультеты; * әзерләү факультеты; * мәгълүмат-исәпләү үзәге; * интернет үзәге; * зоология музее; * археологик музей; * «Учитель» гомумуниверситет газетасы; * нәшрият үзәге. == Танылган шәхесләр == === Директорлар һәм ректорлар === * Стойчев Степан Антон улы (1930—1931) * Красильщик Зинаида Исаак кызы (1932) * Козырев Александр Василий улы (1932—1935) * Погожев Поликарп Георгий улы (1935—1937) * Павлюченков Виктор Степан улы (1937—1943) * Алексеев Михаил Иван улы (1943—1944) * Чумаков Сергей Яков улы (1944—1948) * Маханёк Константин Семён улы (1948—1953) * Турченко Сергей Игнат улы (1953—1955) * Дедов Гавриил Иван улы (1955—1958) * Чумаков Сергей Яков улы (1959—1979) * Капцугович Игорь Севастьян улы (1979—2001) * А.К. Колесников (2001—2019) * Егоров Константин Борис улы (2019—{{comment|х.в.|хәзерге вакыт}})<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398485|title=Ректором ПГГПУ избран Константин Егоров|publisher=www.kommersant.ru|date=30 июня 2020}}</ref> === Укучылар === {{seealso|Төркем:Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты}} * Аликин Владимир Александр улы — биатлонист, 1980 елда Лейк-Плэсидта 4х7,5 км эстафетасында Олимпиада чемпионы, күп тапкырлар дөнья һәм СССР чемпионы, Россиянең атказанган тренеры. * Высокова Светлана Юрий кызы — тимераякта узышучы, 2006 елгы кышкы Олимпия уеннарының команда ярышында 500 м дистанциягә йөзү буенча бронза призёры, күп тапкырлар Россия чемпионкасы. * Девятьяров Михаил Талгат улы — 15 чакрымга узышуда (чаңгы ярышлары) Олимпия чемпионы (1988, Калгари). * Дергачёв Иван Алексей улы — Россия әдәбият белгече, филология фәннәре докторы, профессор. * Коновалов Григорий Иван улы — [[СССР язучылар берлеге|ССРБ язучылар берлеге]] әгъзасы, РСФСР Дәүләт премиясе лауреаты. * Садырин Павел Фёдор улы — Совет футболчысы һәм Россия футбол тренеры. Спорт мастеры. РСФСРның Атказанган тренеры. * Томилова Наталья Валерий кызы — Россия спортчысы, спорт ориентлашуы буенча дөнья чемпионы (2002). * Шумкова Елена Александр кызы — Россия опера җырчысы, П. И.Чайковский исемендәге Пермь опера һәм балет академия театры солисткасы. Тавышы — колоратур сопрано. * Петров Александр Петр улы — Россия дәүләт эшлеклесе, «[[Бердәм Россия]]» партиясеннән VI чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JT_2DTqTXUs&feature=youtu.be/|title=Итоги весенней сессии госдумы // Новости 41}}</ref><ref>{{Cite web|title=Подслушивать всем! Депутаты собираются на срочную встречу с Путиным. Накануне прошло заседание Совбеза // Ura.ru|url=https://ura.news/news/1052187553}}</ref>, Дәүләт думасының сәламәтлек саклау комитеты әгъзасы, Екатеринбургта [[Словакия|Словакия республикасының]] мактаулы консулы<ref>{{Cite web|url=http://slovakiainvest.ru/NewsMore.aspx?id=2&newsid=95%2F|title=Почётный консул Словакии в Екатеринбурге // SlovakiaInvest|accessdate=2020-12-17|archivedate=2019-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190116201116/http://slovakiainvest.ru/NewsMore.aspx?id=2&newsid=95%2F}}</ref>. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4351539. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4351539/p580:башлау,p108/Q4351539/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q12362994|German Zamyatin]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-02-17 | [[Слабутски|Слободской]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-02 | [[Пермь]] |- | | | [[Василий Глушков]] | data-sort-value="1882" | 1882-12-31 | [[Сембер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1966" | 1966-07-21 | [[Пермь]] |- | | | [[Иван Захаров (1885)|Иван Захаров]] | data-sort-value="1885" | 1885-01-03 | [[Варламово (Чиләбе өлкәсе)|Варламово]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1958" | 1958-05 | [[Пермь]] |- | | | [[Вадим Кондаков]] | data-sort-value="1886" | 1886-03-27 | [[Уса]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-05-25 | [[Казан]] |- | 1954 | 1961 | [[Борис Вишневский]] | data-sort-value="1891" | 1891-06-13<br/>1891-07-13 | ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]'' | ''[[:d:Q16685857|Пермь ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-26 | [[Черновцы|Чернивси]] |- | | | ''[[:d:Q22918758|Aleksandr Kozyrev]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-04-13 | [[Владимир губернасы]] | ''[[:d:Q4425482|Мәскәү шәһәр халык университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1957" | 1957 | [[Шуя]] |- | | | ''[[:d:Q21141798|Михаил Николаевич Францевич]]'' | data-sort-value="1897" | 1897 | | ''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | No/unknown value | |- | | | ''[[:d:Q21106516|Konstantin Semjonovitsj Machanjok]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-01-14 | [[Висим (авыл)|Висим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-01 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q124348330|Lev Gordon]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-11-29 | [[Париж]] | ''[[:d:Q4360202|Karl May School]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-06 | [[Саранск]] |- | | | [[Василий Парин (1903)|Василий Парин]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-05<br/>1903-03-18 | [[Казан]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 | [[Мәскәү]] |- | 1920 | | [[Павел Генкель]] | data-sort-value="1903" | 1903-01-26<br/>1903 | [[Санкт-Петербург]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-09-09<br/>1985 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q62983502|Solomon Tomsinsky]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-04-19 | [[Себеж]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201616|Institute of the People of the North]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-13 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q4226768|Mikalay Kazlow]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-05-04 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q34463094|organic chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-04-04 | [[Минск]] |- | 1938 | | ''[[:d:Q17617540|Maria Henckel]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-05-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q19908112|ПДУның тарих-филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-14 | [[Пермь]] |- | 1937 | 1944 | [[Анатолий Воронов]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]''<br/>''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q15839134|эколог]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q19961388|геоботаник]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-05-01 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4240902|Кривощёкова-Гантман Антонина Семёновна]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-17 | ''[[:d:Q28525499|Вижелово]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q16880249|диалектолог]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-05-31 | |- | 1952 | 1960 | ''[[:d:Q19907598|Kseniya Veselukhina]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-04-26 | [[Харбин]] | ''[[:d:Q4578297|St. John's University]]''<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4475845|Марксизм-ленинизм университеты]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[укытучы]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-18 | [[Пермь]] |- | 1952-09 | | ''[[:d:Q125345356|Ephim Zhukhovitsky]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-04-07 | [[Санкт-Петербург]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q116620715|гидродинамик]]'' | data-sort-value="1992" | 1992 | |- | | | ''[[:d:Q64733578|Иван Васильевич Зырянов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-10 | [[Чырдин районы]] | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | ''[[:d:Q20551564|collector of fairy tales]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-06-30 | [[Пермь]] |- | 1985 | No/unknown value | ''[[:d:Q19618808|Yury Levitsky]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-10 | [[Пермь]] | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты<br/>''[[:d:Q832550|Northwestern Polytechnical University]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-11-21 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q21099255|Igor Kaptsugovich]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-06-30 | [[Минск]] | ''[[:d:Q19908112|ПДУның тарих-филология факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-06 | [[Пермь]] |- | 1966 | 1976 | ''[[:d:Q4125633|Georgy Voronov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4201465|V.B. Sochava Institute of Geography]]''<br/>''[[:d:Q4154230|Россия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | ''[[:d:Q15839134|эколог]]''<br/>''[[:d:Q51954785|биогеограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-03-22 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q4130453|Бронислав Вяткин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-13 | [[Каракүл (Удмуртия)]] | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | |- | 1983 | 1988 | ''[[:d:Q15148535|Yuri Fedorovich Fominykh]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-18 | ''[[:d:Q846866|Пермь өлкәсе]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | [[математик]]<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q16402890|шашист]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-05-18 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q28497423|Alexander Gruzberg]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-30 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q19908112|ПДУның тарих-филология факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | |- | 1972 | 2002 | ''[[:d:Q17617584|Evgeny Henner]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-18 | [[Березники]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]] | | |- | | | ''[[:d:Q21132913|Viktor Shmyrov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-20<br/>1946-12-20 | [[Чусавай]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-19 | [[Алмания|Германия]] |- | | | ''[[:d:Q27868158|Vadim Myunster]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-14 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q4508685|Чиләбе дәүләт мәдәният институты]]'' | [[укытучы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4213749|Борис Караджев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4269731|Leonid Lurye]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-22 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="2018" | 2018-05-03 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q16672253|Ljudmila Lubysjeva]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-15 | [[Омск]] | | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q4226694|Andrey Kozlov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-04 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | | |- | 1983 | 1990 | ''[[:d:Q16721370|Larisa Shchennikova]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-30 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q13174349|цивилист]]'' | | |- | 2011 | 2014 | ''[[:d:Q20114292|Andrey Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-25 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]'' | [[менеджер]]<br/>[[эшкуар]] | | |- | | | ''[[:d:Q136653168|Бразговская, Елена Евгеньевна]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | | ''[[:d:Q4484261|Faculty of Philology of the Belarusian State University]]'' | | | |- | 1988 | 1989 | ''[[:d:Q4234450|Pavel Korchagin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-24 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q58209937|тарих укытучысы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q97173866|Андрей Борисович Суслов]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-25 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | 1989 | 1996 | ''[[:d:Q20645232|Yelena Yerofeyeva]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-05-07 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q19909572|Пермь дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q89099804|Oleg E Shklyaev]]'' | data-sort-value="1970" | 20th century | | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q126970064|Константин Егоров]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-17 | [[Пермь]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q51668462|Ալեքսանդր Չեռնիխ]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-12-09 | [[Чернушка районы|Чурныш районы]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q13033627|Яўген Бартніцкі]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-13 | [[Лугамавичы]] | ''[[:d:Q22911650|Seminario Teológico Superior de Grodno]]''<br/>''[[:d:Q4281730|Mary Queen of the Apostles Seminary]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[шагыйрь]] | | |- | | | ''[[:d:Q59830818|Dmitry Bratsun]]'' | | | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q87575084|Stanislav Subbotin]]'' | | | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | 1998 | | ''[[:d:Q90106203|Viktor G Kozlov]]'' | | | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2007-09-01 | | ''[[:d:Q90106206|Alexei A Vjatkin]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q114870466|Rudolph V. Birikh]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:ПермьДПУ тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4351539. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4351539/p580:башлау,p69/Q4351539/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | [[Вера Крымская]] | data-sort-value="1896" | 1896-03-23 | [[Киев]] | | ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-29 | [[Екатеринбург]] |- | 1930 | 1931 | ''[[:d:Q4098590|Alexander Bukirev]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-09-12 | [[Пермь губернасы]] | ''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1964" | 1964-08-26 | [[Пермь]] |- | | | [[Григорий Коновалов]] | data-sort-value="1908" | 1908-09-18<br/>1908-10-01 | [[Бозаулык өязе]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-04-17<br/>1987-04-19 | [[Сарытау]] |- | | | [[Иван Дергачёв]] | data-sort-value="1911" | 1911-07-05<br/>1911-07-18 | [[Пермь]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-04-02 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q59281851|Sergey Turaev]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-06-14 | [[Төмән]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q2599593|гирманис]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]] | data-sort-value="2008" | 2008-11-19 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q60826366|Petr Matushkin]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-06-27 | | [[галим]]<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-04 | [[Чиләбе]] |- | | | ''[[:d:Q18408739|Boris Kazantsev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917 | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Сергей Владимиров]] | data-sort-value="1918" | 1918-10-16 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1982" | 1982-12-22 | [[Пермь]] |- | 1940 | | ''[[:d:Q2361329|Tanya Baramzina]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-19<br/>1919-12-12 | [[Глазов]] | [[мәргән]]<br/>''[[:d:Q1261521|тилифанис]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-07-05 | [[Смалявичы|Смаләвичы]] |- | | | ''[[:d:Q31359299|Valentina Dmitrievna Neronova]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-05 | [[Чита]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-08 | |- | | | ''[[:d:Q4230483|Ivan Kondaurov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-09-20 | ''[[:d:Q19691711|Novoaksaysky]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16678105|Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-08-22 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4409490|Lyudmila Sakharova]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-09-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q115035|Perm Opera and Ballet Theatre]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-04-27 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q4098187|Будрина, Агата Григорьевна]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-11 | [[Көңгер]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-08-24 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q15081481|Leonard Postnikov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-14 | ''[[:d:Q4091691|Bolshaya Sosnova]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-02-04 | [[Чусавай]] |- | | | ''[[:d:Q64733578|Иван Васильевич Зырянов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-10 | [[Чырдин районы]] | ''[[:d:Q20551564|collector of fairy tales]]'' | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | data-sort-value="1982" | 1982-06-30 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q109485218|Орлов, Георгий Петрович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-13 | [[Слуцк|Слутск]] | | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-04 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q18123550|Vladimir Popov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-27 | [[Частые районы]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1992" | 1992-06-14 | [[Пермь]] |- | | 1958 | [[Ян Лумельский]] | data-sort-value="1930" | 1930-09-01 | [[Малын]] | [[математик]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-01-10 | [[Кәлгари|Кәлгери]] |- | | 1953 | ''[[:d:Q19618808|Yury Levitsky]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-10 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | ''[[:d:Q19909572|Пермь дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | data-sort-value="2019" | 2019-11-21 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q60826614|Marija Andreevna Komleva]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-01 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-02-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4130453|Бронислав Вяткин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-13 | [[Каракүл (Удмуртия)]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты<br/>[[Пермь дәүләт мәдәният институты]] | | |- | | 1966 | ''[[:d:Q107301065|Veronika Matsak]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-12 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4308109|Murmanskiĭ oblastnoĭ kraevedcheskiĭ muzeĭ]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q55102201|Anatoly Antipyev]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-19 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-06-01 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q41187003|Gennady Savelyev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-11 | ''[[:d:Q25687070|Korchevnya]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q4464944|Zinaida Tudvaseva]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-05 | ''[[:d:Q28525395|Урманово]]'' | [[галим]] | [[Мәскәү]] | | |- | | | ''[[:d:Q4210832|Arkady Kamenev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-15 | | | | | |- | 1966-09-01 | 1971-07-01 | ''[[:d:Q131069057|Lydia Perevedentseva]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-27 | ''[[:d:Q2045417|Novoilyinsky]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q2487799|миколог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="2024" | 2024-11-06 | [[Пермь]] |- | | | ''[[:d:Q124329621|Leonid Brjuhov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-14 | [[Елау районы|Елово районы]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q91966370|Yuliya Peskovskaya]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-10 | [[Сызран]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q1026440|Vladimir Alikin]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-12-20 | ''[[:d:Q2045417|Novoilyinsky]]'' | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q22976341|Alexander Petrov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-21 | ''[[:d:Q25714082|Плишкари]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q958513|Mixail Təlğət uğlı Dəwlətyarov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-25 | [[Чусавай]] | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4064896|Анастасий (Шистеров)]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-30 | [[Очёр]] | | | | |- | | 1986 | ''[[:d:Q70250834|Шустова, Светлана Викторовна]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-04-01 | [[Пермь]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q4250797|Кыласов Алексей Валерий улы]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-09 | [[Краснокамск|Краснокам]] | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q89099804|Oleg E Shklyaev]]'' | data-sort-value="1970" | 20th century | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]''<br/>Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | | |- | | | ''[[:d:Q4527793|Елена Шумкова]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-08 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q293075|Svetlana Vysokova]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-12 | [[Краснокамск|Краснокам]] | ''[[:d:Q10866633|тимераякчы-егерүче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q108685074|Irina Ivenskikh]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-07-22 | [[Мирный (Архангельск өлкәсе)|Мирный]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q22246748|Elmira Vikilova]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-21 | [[Кудымкар]] | ''[[:d:Q23927336|самбочы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4069616|Sergey Armishev]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-29 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4460277|Natalia Tomilova]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-10-10 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q13581129|orienteer]]'' | | | |- | | | [[Илһам Бибарсов]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-01 | [[Урта Әләзән]] | [[имам]]<br/>[[Мөхтәсиб]] | [[Пермь җәмигъ мәчете]]<br/>[[Пермь крае мөселманнары Диния нәзарәте]] | | |- | | | ''[[:d:Q2466741|DJ Smash]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-05-23 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q130857|диҗей]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4314368|Nikolay Naumov]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-02-28 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q1507371|Tatyana Pushkareva]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-09-26 | ''[[:d:Q18408218|Polozayka]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q13382460|marathon runner]]'' | | | |- | | 2007 | ''[[:d:Q110983793|Christina A. Khokhryakova]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q901222|репетитор]]'' | ''[[:d:Q4201599|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Тоташ мөхитләр механикасы институты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q250102|Yuri Larionov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-08-19 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q6761581|Maria Kechkina]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-08-06 | | ''[[:d:Q13581129|orienteer]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q19907347|Marina Baranova]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-10 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q23927336|самбочы]]'' | | | |- | 1974 | 1979 | ''[[:d:Q86631343|Elena Stenno]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2005 | 2010 | ''[[:d:Q87575084|Stanislav Subbotin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты | | |- | | 2011 | ''[[:d:Q114713166|Сергей Рафисович Матвеев]]'' | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Капцугович И. С.'' Биографический словарь: профессора и преподаватели Пермского государственного педагогического университета (1921—2003). — Пермь: Книжный мир, 2003. — 472 с. * ''Капцугович И. С.'' Пермский педагогический в судьбах людей: документально-публицистический очерк. Кн. 1-3. — Пермь: Книжный мир, 2006—2011. * ''Капцугович И. С.'' У истоков. Историко-публицистический очерк высшего педагогического образования на Урале. — Пермь: Книжный мир, 2014. — 261 с. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://pspu.ru/university Университетның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203173528/https://pspu.ru/university |date=2020-12-03 }} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1921 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары]] [[Төркем:Пирем]] fpifppmgqujlzq06eq9j2etpblrbz60 0 389549 6037995 6035622 2026-09-22T07:46:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037995 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q137360|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q137360|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q137360|lang=en}}}}) — [[Омск]] шәһәрендә урнашкан аграр югары уку йорты. Университет территориясе мең гектар җирне үз эченә ала, бу Россиядә мондый профильле башка югары уку йортларына караганда күпкә күбрәк.<ref name="kw20016-04" /> == Тарихы== 1918-1921 елларда Омск шәһәрендә өч институт ачыла — авыл хуҗалыгы, ветеринария һәм медицина институты.<ref>{{cite web|url=http://www.omgau.ru/100let/peoples/rectors/|title=Эпоха в людях. Директора (ректоры) Института ветеринарной медицины|date=2017|publisher=Омский государственный аграрный университет имени П.А. Столыпина|accessdate=2017-08-28|archivedate=2019-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102133813/https://www.omgau.ru/100let/peoples/rectors/}}</ref> 1920 елның мартында авыл хуҗалыгы институтында [[Себер]]дә беренче рабфак ачыла. 1921 елда авыл хуҗалыгы институтында 141 студент һәм 460 эшче белем ала. 1922 елда авыл хуҗалыгы институтыны җир институты белән кушылган. Уку йорты Себер авыл хуҗалыгы академиясе дип атала башлый. 1924 елдан башлап югары уку йорты Себер авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты дип атала. 1928 елда анда 889 кеше укый, 510 ы рабфакта белем дәрәҗәсен күтәрә. 1930 елда ул дүрт тармак институтына бүленә, ә 1933 елда аларның өчесе нигезендә Себер авыл хуҗалыгы институты оештырыла. 1935 елда югары уку йорты Омск авыл хуҗалыгы институты дип атала башлый. 1956 елда институт территориясендә (шәһәрдә иң югары нокта) телеүзәк төзелеше башлана. 1958 елның 27 декабрендә Дәүләт комиссиясе телеүзәкне файдалануга тапшыра.<ref>{{Cite web|url=http://kvnews.ru/gazeta/2016/oktyabr/40/ne-zabudte-vklyuchit-televizor|title=Не забудьте включить телевизор!|website=kvnews.ru|accessdate=2020-07-22}}</ref> 1971 елда С.М. Киров исемендәге Омск СХИСы Ленин ордены белән бүләкләнә. 1992 елда Омск дәүләт аграр университетында квалификация күтәрү институты оештырыла, анда ел саен ике меңнән артык авыл хуҗалыгы җитәкчесе һәм белгечләре яңадан әзерләнә.<ref>[http://www.admomsk.ru/c/document_library/get_file?p_l_id=284493&folderId=284226&name=DLFE-10695.pdf Образование] // Энциклопедия города Омска : в 3 т. / под ред. Г. А. Павлова, Л. В. Новоселовой, С. Г. Сизова. — Омск : Издат. дом «ЛЕО». 2009 — Т.1. — С. 716. — ISBN 978-5-87821-153-6.</ref> 2016 елның апрелендә Россия авыл хуҗалыгы министрлыгы күп еллар эчендә беренче тапкыр Омск дәүләт аграр университетына аграр белем бирүне үстерү өчен финанслау бүлеп бирү турында карар кабул итә. Югары уку йорты җитәкчелеге кирәклеге бик зур булган комбайн сатып алырга планлаштыра.<ref name="kw20016-04">{{cite web|url=http://kvnews.ru/news-feed/82777|title=Инженеры и гектары помешали Омскому агроуниверситету получить больше финансирования|author=Татьяна Ляпистова|publisher=Коммерческие вести|accessdate=2016-05-04|date=2016-04-22}}</ref> <ref name="enco300">[http://www.admomsk.ru/c/document_library/get_file?p_l_id=284493&folderId=284129&name=DLFE-10666.pdf Образование и наука. Культура и искусство. Физкультура и спорт] // Энциклопедия города Омска : в 3 т. / под ред. Г. А. Павлова, Л. В. Новоселовой, С. Г. Сизова. — Омск : Издат. дом «ЛЕО». 2009 — Т.1. — С. 340-360. — ISBN 978-5-87821-153-6.</ref> == Танылган шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Омск дәүләт аграр университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q137360. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q137360/p580:башлау,p108/Q137360/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | 1919 | | ''[[:d:Q154707|Vladimir Shevyakov]]'' | data-sort-value="1859" | 1859-10-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q81475231|Реформатское училище]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-18 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q4263240|Ye. F. Liskun]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-10-27 | ''[[:d:Q2608576|Otaci]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q110007257|livestock worker]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-19 | [[Мәскәү]] |- | 1920 | | [[Дмитрий Алексеев (1875)|Дмитрий Алексеев]] | data-sort-value="1875" | 1875-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | [[Леонид Сапожников]] | data-sort-value="1878" | 1878-04-13 | [[Мамадыш]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[галим]] | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Казан]] |- | 1920 | | [[Михаил Великанов]] | data-sort-value="1879" | 1879-01-10 | [[Казан]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-01 | ''[[:d:Q4199858|Ильичово]]'' |- | 1930 | 1959 | ''[[:d:Q43425373|Александр Дмитриевич Кизюрин]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-04-22 | ''[[:d:Q18764869|Aleksandrovka]]'' | ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-12 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-07-16 | ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]'' | ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''<br/>''[[:d:Q58039437|Imperial Moscow Technical School]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q372608|Базел университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-31 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4089777|Sergey Alekseevitsj Bogoslovskiy]]'' | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q4324800|Novooskolskij County]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1944" | 1944 | |- | 1931 | 1934 | ''[[:d:Q13033252|Фрыдрых Лунгерсгаўзен]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-05-12 | ''[[:d:Q4081425|Bekovo]]'' | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-11 | [[Бийск]] |- | | | ''[[:d:Q64933871|Konstantin Gustavovich Renard]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-10-28 | [[Чавусы]] | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1368409|селекционер]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-27 | |- | | | ''[[:d:Q104185014|Уладзіслаў Ігнатавіч Кіркор]]'' | data-sort-value="1886" | 1886 | ''[[:d:Q11825753|Bykhov uyezd]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-12 | |- | | | ''[[:d:Q18406062|Гребень, Леонид Кондратьевич]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-08-17 | ''[[:d:Q1103893|Каменец районы]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-10 | |- | | | ''[[:d:Q19907740|K. P. Gorshenin]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-06-18 | [[Самар губернасы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-18 | [[Омск]] |- | | 1932 | ''[[:d:Q21104062|Ivan Larin]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-06-10 | ''[[:d:Q19904936|Miuss]]'' | ''[[:d:Q4480733|The Faculty of Geography and Geoecology]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q4246104|Nikolai Nikolayevich Kuleshov]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-12-17 | [[Фәрганә]] | ''[[:d:Q57913869|Kyiv Polytechnic Institute of Emperor Alexander II]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-19 | [[Харьков]] |- | | | ''[[:d:Q24846361|Бобко Евгений Васильевич]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-12 | ''[[:d:Q4098261|Budyatychi]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-04 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q57538689|Анатоль Уладзіміравіч Фядзюшын]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-05-11 | [[Слуцк|Слутск]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2069649|Slutsk Gymnasium]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-10 | [[Омск]] |- | 1918 | 1947 | ''[[:d:Q60827315|Акаевский, Анатолий Иванович]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-06-29 | ''[[:d:Q4109017|Верхняя Ярославка]]'' | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[галим]] | data-sort-value="1982" | 1982-10-21 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q107435454|Lev Valentinovich Arnoldov]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-06-10 | ''[[:d:Q4025587|Cherevkovo, Arkhangelsk Oblast]]'' | ''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | [[Бразилия]] |- | | 1977 | ''[[:d:Q15066094|Ivan Alekseevitsj Farafonov]]'' | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Пушкаревщина]] | | | data-sort-value="1977" | 1977-11-23 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q56310755|Samuil Kolesnev]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-08-30 | ''[[:d:Q4507821|Chaussky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q4231456|Konstantinovsky Surveying Institute]]'' | [[укытучы]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-27 | |- | | | ''[[:d:Q122964362|Евгений Яковлевич Глебов]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-01-14 | [[Углицкий]] | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | |- | 1937 | 1941 | ''[[:d:Q131833315|Угінчус Олександр Антонович]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-06-03 | [[Можайск]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-22 | [[Харьков]] |- | | | ''[[:d:Q10773054|Iosif Il'ich Agroskin]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-07 | [[Смоленск]]<br/>[[Хоцимск]] | ''[[:d:Q2385041|Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1968" | 1968-09-16 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q19907551|Быстров, Борис Александрович]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-02-25 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-09-05 | [[Мичуринск]] |- | | | ''[[:d:Q18278222|Wasilij Stiopkin]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-12-30 | [[Смоленск өлкәсе]] | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | | data-sort-value="1993" | 1993-09-18 | [[Омск]] |- | 1957 | | ''[[:d:Q18804305|Nadezhda Filimonovna Nikolenko]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-30 | [[Тум|Томск]] | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | ''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q294126|surveyor]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-30 | |- | | | ''[[:d:Q592504|Sergey Zalygin]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-11-23<br/>1913-12-06 | [[Сухаревка (Мәләвез районы)|Сухаревка]] | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | [[язучы]]<br/>[[инженер]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-04-19 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4421108|Aleksey Sitnikov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-11-20 | ''[[:d:Q27580050|Сунгурово]]'' | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-13 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q29572015|Yury Glebov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-04-23 | ''[[:d:Q1652769|Kolosovsky District]]'' | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | [[инженер]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-06 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q4415249|Nikolay Semenkin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-28 | ''[[:d:Q4450770|Tamala]]'' | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-21 | ''[[:d:Q18401207|Lopakovo]]'' |- | | | ''[[:d:Q62713243|Рутц, Рейнгольд Иванович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-14 | | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | [[галим]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-25 | [[Мәскәү]] |- | 1975 | | [[Генрих Садретдинов]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-05 | [[Кызыл Чаллы]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-11-10 | [[Омск]] |- | 1996-09-09 | 2015-08 | ''[[:d:Q112343995|Svetlana Mulina]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Омск дәүләт аграр университетын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q137360. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q137360/p580:башлау,p69/Q137360/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q122964362|Евгений Яковлевич Глебов]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-01-14 | [[Углицкий]] | ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4476705|Көньяк Урал дәүләт аграр университетының Ветеринария медицинасы институты]]''<br/>''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | |- | | | ''[[:d:Q4077096|Vladimir Balmont]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-02-16 | [[Шуя]] | ''[[:d:Q220364|zootechnician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q131512|фермер]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-05-07 | [[Алматы]] |- | | | ''[[:d:Q4081454|Abiken Bekturov]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-12-25 | [[Баянавыл]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-11-22 | [[Алматы]] |- | | | [[Габит Мөсрепов]] | data-sort-value="1902" | 1902-03-09 | [[Костанай өлкәсе|Куштанай өлкәсе]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985-12-31 | [[Алматы]] |- | | | ''[[:d:Q109358783|Nikolai Belkin]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-01-25 | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-01-09 | [[Кишинёв]] |- | | 1928 | ''[[:d:Q114094593|Mikhail Aleksandrovitch Nikitin]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-12-07 | [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1973" | 1973 | |- | | | ''[[:d:Q4081162|Grigory Bey-Bienko]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-07 | ''[[:d:Q591896|Билопиллә]]'' | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q18740726|Черноголовин, Василий Петрович]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-01-14 | [[Тубыл губернасы|Тубыл гөбернәсе]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | ''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-02-03 | [[Алматы]] |- | | | ''[[:d:Q26244596|Anisim Polyakov]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-02-28 | ''[[:d:Q794572|Төмән губернасы]]'' | [[галим]] | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-20 | [[Мәскәү]] |- | | 1927 | ''[[:d:Q22919692|Nikolay Smolsky]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-09-24 | [[Наровля|Нароулә]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q37849405|Усесаюзная селекцыйная станцыя вільготна-субтрапічных культур]]''<br/>''[[:d:Q2376002|Central Botanical Garden, Minsk]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-29 | [[Минск]] |- | | | ''[[:d:Q123739831|Агроскин, Афанасий Ильич]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-06-22 | [[Горки (шәһәр)|Һорки]] | | ''[[:d:Q4418232|Себер дәүләт геосистемалар һәм технологияләр университеты]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | [[Новосибирск]] |- | | 1935 | ''[[:d:Q138772412|Шамбуев Михаил Бадмаевич]]'' | data-sort-value="1906" | 1906 | | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941 | |- | | | ''[[:d:Q15068382|Mikhail Karpenko]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-10-25 | ''[[:d:Q13653699|Нарын-Кунта]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-10-16 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | | | ''[[:d:Q18278222|Wasilij Stiopkin]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-12-30 | [[Смоленск өлкәсе]] | | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | data-sort-value="1993" | 1993-09-18 | [[Омск]] |- | | 1931 | ''[[:d:Q4181527|Nikolay Zhukovsky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-08-06 | ''[[:d:Q11825671|Мстиславль өязе]]'' | | ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-12-02 | [[Новосибирск]] |- | | | ''[[:d:Q21634945|Michaił Gribkow]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-08-20 | ''[[:d:Q4169981|Дуан]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-01-14 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4199016|Икомасов, Анатолий Константинович]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-10-21 | ''[[:d:Q18766108|Баймаково]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-01-03 | [[Мәскәү]] |- | | 1936 | ''[[:d:Q18804305|Nadezhda Filimonovna Nikolenko]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-30 | [[Тум|Томск]] | ''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q294126|surveyor]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | data-sort-value="1979" | 1979-04-30 | |- | | | ''[[:d:Q4215007|Fazył Karibżanow]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-11-24 | ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-08-25 | [[Алматы]] |- | | | ''[[:d:Q4245016|Mikhail Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-10-18 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4478915|Viktor Utkov]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-28 | ''[[:d:Q27577965|Сычево (Варгашин кӀошт)]]'' | [[язучы]] | | data-sort-value="1988" | 1988-02-08 | [[Мәскәү]] |- | | 1937 | ''[[:d:Q4517073|Shafik Chokin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-10-01 | ''[[:d:Q4341881|Павлодар өязе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4208092|Қазақ Энергетика Ғылыми-Зерттеу Институты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-07-04 | [[Алматы]] |- | | 1936 | ''[[:d:Q65200079|Лесик, Фёдор Лукич]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-27 | ''[[:d:Q799996|Ivanivka]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>''[[:d:Q1368409|селекционер]]'' | ''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q12114710|Кривой Рог дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q7042257|Николай Гоголь исемендәге Нижын дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q3660870|Instytut pedahohiky]]''<br/>''[[:d:Q4315056|Милли педагогия университеты]]'' | data-sort-value="1992" | 1992-09-12 | [[Киев]] |- | | | ''[[:d:Q592504|Sergey Zalygin]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-11-23<br/>1913-12-06 | [[Сухаревка (Мәләвез районы)|Сухаревка]] | [[язучы]]<br/>[[инженер]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | data-sort-value="2000" | 2000-04-19 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4163367|Innokentiy Jakovlevitsj Dobkin]]'' | data-sort-value="1914" | 1914 | [[Петровск-Забайкальский]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1589820|Chief Directorate of the Northern Sea Route]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Франц-Иосиф җире]] |- | | 1937 | ''[[:d:Q114679838|Пётр Палятаеў]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-01-24 | ''[[:d:Q4325415|Novosergiyevka]]'' | | ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q2630637|Һомел дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | |- | | | ''[[:d:Q28098555|Умербек Бимоканов]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-03-03 | ''[[:d:Q4361580|Кызылъяр (Петропавел) өязе]]'' | | | data-sort-value="1977" | 1977-07-14 | [[Кортамыш районы]] |- | | | ''[[:d:Q25431776|Бакшеєв Юхим Олексійович]]'' | data-sort-value="1918" | 1918 | | | | | |- | | 1949 | ''[[:d:Q18543436|Dmitry Yeremeyev]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-22 | [[Купино (Новосибирск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q1340643|төзүче]]'' | ''[[:d:Q4245579|Куйбышевгидрострой]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-02 | [[Тольятти]] |- | | | ''[[:d:Q29359392|Похитайло, Евгений Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-04-14 | | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-18 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q15074640|Kazis Tasjenovitsj Tasjenov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-01 | [[Новопокровка (Төньяк Казакъстан өлкәсе)]] | [[галим]] | | data-sort-value="2015" | 2015-04 | [[Алматы]] |- | | | ''[[:d:Q19907456|Aleksey Belov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-31 | ''[[:d:Q21334568|Georgievka]]'' | [[галим]] | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-26 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4058313|Kamil Aziyev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-07-16 | [[Каргалытамак]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-01-09 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q29572015|Yury Glebov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-04-23 | ''[[:d:Q1652769|Kolosovsky District]]'' | [[инженер]] | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | data-sort-value="2017" | 2017-01-06 | [[Омск]] |- | | | ''[[:d:Q4146416|Erwin Gossen]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-18 | ''[[:d:Q4113354|Vladivka]]'' | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-02-09 | [[Щучинск]] |- | | | ''[[:d:Q111301501|София Семёновна Пахомова]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-06 | ''[[:d:Q4186485|Көнбатыш Себер крае]]'' | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | No/unknown value | |- | | | ''[[:d:Q55106726|Милащенко, Николай Захарович]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-10-24 | ''[[:d:Q4174787|Elizavetinka]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2025" | 2025-07-22 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q60694562|Nikolay Krasnoshchyokov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-04 | [[Мәскәү]] | [[галим]] | | data-sort-value="2011" | 2011-06-26 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q21645869|Ямов, Василий Захарович]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-01-04 | [[Урал өлкәсе]] | [[галим]] | | data-sort-value="2014" | 2014-09-22 | |- | | | ''[[:d:Q70254158|Баранников, Алексей Степанович]]'' | data-sort-value="1933" | 1933 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4176586|Lyubov' Yermolayeva]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-13 | [[Төмән өлкәсе]] | ''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-10-17 | [[Омск]] |- | | 1960 | ''[[:d:Q25391075|Bembulat Bogatyryov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-09 | ''[[:d:Q4132285|Галашкинский район]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-04-11 | ''[[:d:Q2029443|Sunzha]]'' |- | | | ''[[:d:Q39040299|Серяков, Владимир Ефимович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-01 | ''[[:d:Q23958015|Черниговка]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 | [[Мәскәү]] |- | 1952 | 1954 | ''[[:d:Q544810|Valentina Talyzina]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-22 | [[Омск]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-06-21 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q60695104|Viktor Domrachev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-04-11 | [[Омск өлкәсе]] | [[галим]] | | data-sort-value="2017" | 2017-10-07 | [[Омск]] |- | | 1961 | ''[[:d:Q4319728|Vladilen Nikitin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-30 | [[Омск]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-27 | |- | | 1959 | ''[[:d:Q60824945|Храмцов, Андрей Георгиевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-22 | ''[[:d:Q25728146|Аксеново (Саргатскан кӀошт)]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4127510|All-Russian Scientific Research Institute of Butter and Cheese Making]]''<br/>''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4412491|Төньяк Кавказ федераль университеты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-07-13 | |- | | | ''[[:d:Q62713243|Рутц, Рейнгольд Иванович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-14 | | [[галим]] | Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты | data-sort-value="2025" | 2025-03-25 | [[Мәскәү]] |- | | 1964 | ''[[:d:Q109489365|Anatoly Belyayev]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-07 | ''[[:d:Q4239183|Krasnoyarka (Omsky District)]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q2390534|Михаил Николаев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-13 | ''[[:d:Q16896112|Oktyomtsy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-04 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4234767|Vladislav Kosarev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-16 | ''[[:d:Q1538206|Kokchetav Oblast]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q12536244|Andriej Braun]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-14 | ''[[:d:Q4241992|Kruhlolugivka]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-04 | [[Байройт]] |- | | | [[Аркадий Зубков]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-15 | [[Дедово (Федоровка районы)|Дидау]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4127509|Бөтенсоюз үсемлекләрне саклау фәнни тикшеренү институты]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-07-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | | 1964 | ''[[:d:Q30608985|Анатоль Філімонавіч Магіленка]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-10 | [[Карабанавичы]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4112332|Витебск дәүләт ветеринар медицина академиясе]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-09-02 | |- | | | ''[[:d:Q65153058|Окшин, Юрий Васильевич]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-06 | [[Үскәмән]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q4485050|Владимир Фисинин]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-20 | ''[[:d:Q258072|Lyubinsky District]]'' | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q39385975|Николай Васильевич Войтович]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-09 | ''[[:d:Q25734534|Пушкарево]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4369706|Leonid Polezhayev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-30 | [[Исилкүл]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q104092375|Aleksandr Podgursky]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-10 | ''[[:d:Q24729329|Srosty]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-16 | |- | | | ''[[:d:Q4392719|Bruno Reyter]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-28 | ''[[:d:Q1409548|Linyovo]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-08-16 | |- | | | ''[[:d:Q4423466|Viktor Trifonovič Slipenčuk]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-22 | [[Черниговка (Диңгез буе крае)|Черниговка]] | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12545854|Kyzyr Zhumabayev]]'' | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q60827175|Pyotr Pershukevich]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-11 | | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-06-05 | [[Новосибирск]] |- | | | ''[[:d:Q72162485|Георгій Сяргеевіч Ратушняк]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-09 | [[Плешчаницы|Плешчанитсы]] | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q7258508|Schänibek Käribschanow]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-23 | ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | | 1974 | ''[[:d:Q29346103|Ravil Ryazapov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-23 | [[Петропавел|Кызылъяр]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | ''[[:d:Q4412495|North Kazakhstan State University]]''<br/>''[[:d:Q120002162|Northern Botanical Garden]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-08-28 | [[Петропавел|Кызылъяр]] |- | | | ''[[:d:Q60827755|Храмцов, Иван Фёдорович]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-02 | ''[[:d:Q2708342|Gordeyevsky District]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2023" | 2023-08-09 | |- | | | ''[[:d:Q11787492|Mychajlo Hladij]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-06 | ''[[:d:Q2599671|Stryi Raion]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q77681686|Manap Kubenov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-02 | ''[[:d:Q25730737|Караман]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4235494|Nikolay Michaylovitsj Kostomachin]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-09 | ''[[:d:Q1621837|Cherlak]]'' | [[укытучы]] | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | |- | | 1981 | ''[[:d:Q16436207|Петр Гаврилович Дмитриенко]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-25 | [[Успеноюрьевка]]<br/>''[[:d:Q2556214|Бурабай районы]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q15069178|Baltaş Tursymbaev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-09 | ''[[:d:Q1655573|Sherbakulsky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-08-14 | |- | | | [[Алексей Орлов]] | data-sort-value="1967" | 1967-03-20 | ''[[:d:Q28523112|Penya]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q85859774|Долматов, Геннадий Геннадьевич]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-30 | ''[[:d:Q891579|Bolsherechye]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q124329329|Мельников Сергей Сергеевич]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-04-06 | [[Красноармейка (станция)]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q5121444|разведчик]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-05-17 | ''[[:d:Q4105175|Vasiukivka]]'' |- | 2007-10-18<br/>2002-09-01 | 2010-11-28<br/>2007-08-31 | ''[[:d:Q83208545|Eugene Chigrinski]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4334699|Омск дәүләт медицина университеты]]'' | | |- | 1993 | 1996 | ''[[:d:Q91134131|Ivan Kuzmin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q921264|University of Texas Medical Branch]]''<br/>''[[:d:Q5570111|Global Alliance for Rabies Control]]''<br/>''[[:d:Q583725|United States Centers for Disease Control and Prevention]]''<br/>''[[:d:Q52842924|Omsk Research Institute of Natural Focal Infections]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q117599947|Faina Haluza]]'' | | | | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Червоненко В. Н. Очерки истории Омского сельскохозяйственного института (1918—1993)./ОмСХИ.- Омск, 1994.-232 с. * Червоненко В. Н. Ученые Омского сельскохозяйственного института (1918—1994)/ОмСХИ.- Омск, 1995.-300 с. * Этой нашей истории строки. Омскому государственному аграрному университету-90 лет: очерки/Г. П. Сапрыгин [и др]: под общ. ред. акад., д-ра вет.наук Н. М. Колычева. — Омск, 200.- 224 с. * Рябиков А. Я. История института ветеринарной медицины омского государственного аграрного университета /А. Я. Рябиков; Ом.гос.аграр.ун-т.-Омск: ЛЕО, 2008. — 439 с. * Слабодцкий В. Первый аграрный вуз в Сибири: от зарождения идеи -до воплощения в жизнь// Агротайм.-2015.-№ 7.-С.8-9. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.omgau.ru Официальный сайт Омского государственного аграрного университета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830003729/http://www.omgau.ru/ |date=2017-08-30 }} * [http://lib.omgau.ru/ Научная сельскохозяйственная библиотека ОмГАУ им. П. А. Столыпина] == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:1918 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:1994 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Авыл хуҗалыгы уку йортлары]] [[Төркем:Омск университетлары]] [[Төркем:Омск дәүләт аграр университеты]] ntttzyt8f89dwthlv440y1w6t0ojhzf 0 391905 6037727 4416400 2026-09-21T16:28:50Z ~2026-50845-73 62644 6037727 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Шаһиев Рәфкать Шириаздан улы''' — язучы, әдәбият белгече, укытучы. Филология фәннәре кандидаты (2001), доцент (2006), [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе|Р. Төхфәтуллин]], [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова, И.Юзеев исемендәге әдәби премияләре]] лауреаты, [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы, [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге|Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге]] җитәкчесе (2014—2024). == Тәрҗемәи хәле == 1968 елның 2 октябрендә Татарстанның Әлмәт районы Кичучат авылында туа. Туган авылында сигезьеллык мәктәпне тәмамлый, 1984—1988 елларда Лениногорск педагогия училищесының рәсем сәнгате бүлегендә белем ала. Хезмәт юлын Әлмәт районы Яңа Нәдер урта мәктәбендә рәсем һәм сызым укытучысы буларак башлый. Укытучылык эшен, тәрбия эшләре буенча директор урынбасары буларак, районның Яңа Кәшер урта мәктәбендә дәвам итә. 1991 елда  Казан дәүләт университетының татар филологиясе, тарихы һәм Көнчыгыш телләре факультетына читтән торып укырга керә. 1992 елда Р. Шаһиевны Кичучат авылына  мәктәп директоры итеп билгелиләр. Анда татар әдәбиятыннан дәресләр алып бара. 2001 елда профессор Г. Ф. Саттаров җитәкчелегендә "Татарстанның көньяк-көнчыгыш Кама аръягы микротопонимиясе дигән темага кандидатлык диссертациясе яклый. 2002 елда Рәфкать Шаһиев Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институтының татар филология факультетына мөдир итеп билгеләнә. 2006 елдан доцент, 2009 елдан укыту эшләре буенча проректор. 2014 елдан — [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы. Язучылар берлегенең [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге|Әлмәт бүлеге]] җитәкчесе (2014—2024)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-yazucylar-berlegenen-almat-bulege-itakcese-itep-ravil-sabyr-bilgelande-5896349 Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе итеп Равил Сабыр билгеләнде.] [[Татар-информ]], 16.11.2024</ref>. 2020 нче елдан «[[Әлмәт таңнары]]» газетасының баш мөхәррире. == Бүләкләре == * 2002 — Мәгариф өлкәсендәге хезмәтләре өчен Р.Шаһиевка "Россия федерациясе гомуми белем мәктәбенең мактаулы хезмәткәре"дигән исем бирелә. * 2003 — Әлмәт муниципаль районының Р.Төхфәтуллин исемендәге әдәби премиясе лауреаты. * 2017 — «Сагыну исе» китабы өчен  елда С. Сөләйманова исемендәге әдәби премиягә лаек була. * 2026 - "Мәйдан" журналында басылган "Сынау, яки Үлгәннәнн соң яздым" бәяны өчен И.Юзеев исемендәге әдәби премиягә лаек була. == Китаплары == * Сагыну исе: хикәяләр, парчалар, моңсу хатирәләр (2017) * Атамалар-тарих ачкычы(2004) * Кечкенә генә кояш буласым килә…Т. Миңнебаев ядкаре(2005) * Ризаэтдин Фәхреддин. Тормышы. Иҗади мирасы. Дәреслек хрестоматия(2005) * Татар ономастикасы атасы Гомәр Фәез улы Саттаров(2008) * Нефть төбәге микротопонимнары сүзлеге(2008) * Хатларда кеше язмышлары… Р. Фәхреддиннең кызы Әсма һәм оныгы Арслан Шәрәф хатлары(2008) * Риза Фәхреддин эзләреннән. Галимнең мемориаль музее һәм иҗатын фәнни өйрәнү лабораториясе(2014) * Нур Әхмәдиевнең иҗади дөньясы(2017) * Элеккечә түгел без генә (2022) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Шаһиев Р. Ш. Сагыну исе: хикәяләр, парчалар, моңсу хатирәләр.- Казан: Рухият, 2017.-160б. {{MyTatarstan2020}} == Сылтамалар == * https://intertat.tatar/news/tatar_world/01-10-2020/r-fkat-sha-iev-b-gen-professional-yazuchy-bulyp-gonorar-hisabyna-yash-g-n-keshe-yuk-5774995 * https://almet-history.tatneft.ru/personalii/u-ya/sh/shag-shaki/shageev-rafkat-shiriazdanovich?lang=ru {{Тышкы сылтамалар}} {{start box}} {{succession box|before=[[Илүсә Нәбиуллина]] |after=[[Равил Сабыр]]|years=2014 — 2024|title= [[Әлмәт язучылар оешмасы]] җитәкчесе}} {{end box}} g4bjysyq2c3qyzdaadh8qoyat4kxeii 6037765 6037727 2026-09-21T19:32:44Z Әмир 15082 викиләштерү 6037765 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рәфкать Шаһиев | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рәфкать Шириаздан улы Шаһиев | һөнәр = укытучы, язучы, мөхәррир | туу датасы = 2.10.1968 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Әлмәт районы |Әлмәт районында}}, [[Кичүчат]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак |Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Znak poch obch obr.png|20px|Россия Федерациясенең гомуми белем бирү мәктәбе мактаулы хезмәткәре (2002)]]<br/>[[Саҗидә Сөләйманова премиясе]]<br/>[[Рафаил Төхфәтуллин премиясе]]<br/>[[Илдар Юзеев премиясе]] | сайт = | башка мәгълүмат = }}{{Фш|Шаһиев}} '''Шаһиев Рәфкать Шириаздан улы''' — язучы, әдәбият белгече, укытучы. Филология фәннәре кандидаты (2001), доцент (2006), [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе|Р. Төхфәтуллин]] (2003), [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова]] (2017), [[Илдар Юзеев исемендәге премия|И. Юзеев ]] (2026) исемендәге әдәби премияләр лауреаты, [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы, [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге|Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге]] җитәкчесе (2014—2024). == Тәрҗемәи хәле == 1968 елның 2 октябрендә Татарстан АССРның [[Әлмәт районы]] [[Кичүчат|Кичучат]] авылында туа. Туган авылында сигезьеллык мәктәпне тәмамлый, 1984—1988 елларда [[Лениногорск музыка-сәнгать педагогика көллияте|Лениногорск педагогия училищесының]] рәсем сәнгате бүлегендә белем ала. Хезмәт юлын Әлмәт районы [[Яңа Нәдер]] урта мәктәбендә рәсем һәм сызым укытучысы буларак башлый. Укытучылык эшен, тәрбия эшләре буенча директор урынбасары буларак, районның [[Яңа Кәшер]] урта мәктәбендә дәвам итә. 1991 елда  [[Казан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе, тарихы һәм Көнчыгыш телләре факультетына читтән торып укырга керә. 1992 елда Р. Шаһиевны Кичучат авылы [[Кичүчат урта мәктәбе|мәктәбе]] директоры итеп билгелиләр. Анда татар әдәбиятыннан дәресләр алып бара. 2001 елда профессор [[Гомәр Саттаров|Г. Ф. Саттаров]] җитәкчелегендә «Татарстанның көньяк-көнчыгыш Кама аръягы микротопонимиясе» дигән темага кандидатлык диссертациясе яклый. 2002 елда Рәфкать Шаһиев [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты]]ның татар филология факультетына мөдир итеп билгеләнә. 2006 елдан доцент, 2009 елдан укыту эшләре буенча проректор. 2014 елдан — [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы. Язучылар берлегенең [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге|Әлмәт бүлеге]] җитәкчесе (2014—2024)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-yazucylar-berlegenen-almat-bulege-itakcese-itep-ravil-sabyr-bilgelande-5896349 Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе итеп Равил Сабыр билгеләнде.] [[Татар-информ]], 16.11.2024</ref>. 2020 нче елдан «[[Әлмәт таңнары]]» газетасының баш мөхәррире. == Бүләкләре == * 2002 — Мәгариф өлкәсендәге хезмәтләре өчен Р.Шаһиевка "Россия федерациясе гомуми белем мәктәбенең мактаулы хезмәткәре"дигән исем бирелә. * 2003 — Әлмәт муниципаль районының Р.Төхфәтуллин исемендәге әдәби премиясе лауреаты. * 2017 — «Сагыну исе» китабы өчен  елда С. Сөләйманова исемендәге әдәби премиягә лаек була. * 2026 - "Мәйдан" журналында басылган "Сынау, яки Үлгәннәнн соң яздым" бәяны өчен И.Юзеев исемендәге әдәби премиягә лаек була. == Китаплары == * Сагыну исе: хикәяләр, парчалар, моңсу хатирәләр (2017) * Атамалар-тарих ачкычы(2004) * Кечкенә генә кояш буласым килә…Т. Миңнебаев ядкаре(2005) * Ризаэтдин Фәхреддин. Тормышы. Иҗади мирасы. Дәреслек хрестоматия(2005) * Татар ономастикасы атасы Гомәр Фәез улы Саттаров(2008) * Нефть төбәге микротопонимнары сүзлеге(2008) * Хатларда кеше язмышлары… Р. Фәхреддиннең кызы Әсма һәм оныгы Арслан Шәрәф хатлары(2008) * Риза Фәхреддин эзләреннән. Галимнең мемориаль музее һәм иҗатын фәнни өйрәнү лабораториясе(2014) * Нур Әхмәдиевнең иҗади дөньясы(2017) * Элеккечә түгел без генә (2022) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Шаһиев Р. Ш. Сагыну исе: хикәяләр, парчалар, моңсу хатирәләр.- Казан: Рухият, 2017.-160б. {{MyTatarstan2020}} == Сылтамалар == * https://intertat.tatar/news/tatar_world/01-10-2020/r-fkat-sha-iev-b-gen-professional-yazuchy-bulyp-gonorar-hisabyna-yash-g-n-keshe-yuk-5774995 * https://almet-history.tatneft.ru/personalii/u-ya/sh/shag-shaki/shageev-rafkat-shiriazdanovich?lang=ru {{Тышкы сылтамалар}} {{start box}} {{succession box|before=[[Илүсә Нәбиуллина]] |after=[[Равил Сабыр]]|years=2014 — 2024|title= [[Әлмәт язучылар оешмасы]] җитәкчесе}} {{end box}} {{DEFAULTSORT:Шаһиев, Рифкать}} [[Төркем:Татар язучылары]][[Төркем:Татарстан язучылары]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Укытучылар]][[Төркем:Илдар Юзеев премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары]][[Төркем:РФ гомуми мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре]] 1qu6but1e2x0dv6dfy9d8p8z219g88b 6037767 6037765 2026-09-21T19:33:21Z Әмир 15082 орфография 6037767 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рәфкать Шаһиев | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Рәфкать Шириаздан улы Шаһиев | һөнәр = укытучы, язучы, мөхәррир | туу датасы = 2.10.1968 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Әлмәт районы |Әлмәт районында}}, [[Кичүчат]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак |Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Znak poch obch obr.png|20px|Россия Федерациясенең гомуми белем бирү мәктәбе мактаулы хезмәткәре (2002)]]<br/>[[Саҗидә Сөләйманова премиясе]]<br/>[[Рафаил Төхфәтуллин премиясе]]<br/>[[Илдар Юзеев премиясе]] | сайт = | башка мәгълүмат = }}{{Фш|Шаһиев}} '''Шаһиев Рәфкать Шириаздан улы''' — язучы, әдәбият белгече, укытучы. Филология фәннәре кандидаты (2001), доцент (2006), [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе|Р. Төхфәтуллин]] (2003), [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|С. Сөләйманова]] (2017), [[Илдар Юзеев исемендәге премия|И. Юзеев ]] (2026) исемендәге әдәби премияләр лауреаты, [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы, [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге|Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге]] җитәкчесе (2014—2024). == Тәрҗемәи хәле == 1968 елның 2 октябрендә Татарстан АССРның [[Әлмәт районы]] [[Кичүчат|Кичучат]] авылында туа. Туган авылында сигезьеллык мәктәпне тәмамлый, 1984—1988 елларда [[Лениногорск музыка-сәнгать педагогика көллияте|Лениногорск педагогия училищесының]] рәсем сәнгате бүлегендә белем ала. Хезмәт юлын Әлмәт районы [[Яңа Нәдер]] урта мәктәбендә рәсем һәм сызым укытучысы буларак башлый. Укытучылык эшен, тәрбия эшләре буенча директор урынбасары буларак, районның [[Яңа Кәшер]] урта мәктәбендә дәвам итә. 1991 елда  [[Казан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе, тарихы һәм Көнчыгыш телләре факультетына читтән торып укырга керә. 1992 елда Р. Шаһиевны Кичучат авылы [[Кичүчат урта мәктәбе|мәктәбе]] директоры итеп билгелиләр. Анда татар әдәбиятыннан дәресләр алып бара. 2001 елда профессор [[Гомәр Саттаров|Г. Ф. Саттаров]] җитәкчелегендә «Татарстанның көньяк-көнчыгыш Кама аръягы микротопонимиясе» дигән темага кандидатлык диссертациясе яклый. 2002 елда Рәфкать Шаһиев [[Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты]]ның татар филология факультетына мөдир итеп билгеләнә. 2006 елдан доцент, 2009 елдан укыту эшләре буенча проректор. 2014 елдан — [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы. Язучылар берлегенең [[Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге|Әлмәт бүлеге]] җитәкчесе (2014—2024)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-yazucylar-berlegenen-almat-bulege-itakcese-itep-ravil-sabyr-bilgelande-5896349 Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе итеп Равил Сабыр билгеләнде.] [[Татар-информ]], 16.11.2024</ref>. 2020 нче елдан «[[Әлмәт таңнары]]» газетасының баш мөхәррире. == Бүләкләре == * 2002 — Мәгариф өлкәсендәге хезмәтләре өчен Р.Шаһиевка "Россия федерациясе гомуми белем мәктәбенең мактаулы хезмәткәре"дигән исем бирелә. * 2003 — Әлмәт муниципаль районының Р.Төхфәтуллин исемендәге әдәби премиясе лауреаты. * 2017 — «Сагыну исе» китабы өчен  елда С. Сөләйманова исемендәге әдәби премиягә лаек була. * 2026 - "Мәйдан" журналында басылган "Сынау, яки Үлгәннәнн соң яздым" бәяны өчен И.Юзеев исемендәге әдәби премиягә лаек була. == Китаплары == * Сагыну исе: хикәяләр, парчалар, моңсу хатирәләр (2017) * Атамалар-тарих ачкычы(2004) * Кечкенә генә кояш буласым килә…Т. Миңнебаев ядкаре(2005) * Ризаэтдин Фәхреддин. Тормышы. Иҗади мирасы. Дәреслек хрестоматия(2005) * Татар ономастикасы атасы Гомәр Фәез улы Саттаров(2008) * Нефть төбәге микротопонимнары сүзлеге(2008) * Хатларда кеше язмышлары… Р. Фәхреддиннең кызы Әсма һәм оныгы Арслан Шәрәф хатлары(2008) * Риза Фәхреддин эзләреннән. Галимнең мемориаль музее һәм иҗатын фәнни өйрәнү лабораториясе(2014) * Нур Әхмәдиевнең иҗади дөньясы(2017) * Элеккечә түгел без генә (2022) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Шаһиев Р. Ш. Сагыну исе: хикәяләр, парчалар, моңсу хатирәләр.- Казан: Рухият, 2017.-160б. {{MyTatarstan2020}} == Сылтамалар == * https://intertat.tatar/news/tatar_world/01-10-2020/r-fkat-sha-iev-b-gen-professional-yazuchy-bulyp-gonorar-hisabyna-yash-g-n-keshe-yuk-5774995 * https://almet-history.tatneft.ru/personalii/u-ya/sh/shag-shaki/shageev-rafkat-shiriazdanovich?lang=ru {{Тышкы сылтамалар}} {{start box}} {{succession box|before=[[Илүсә Нәбиуллина]] |after=[[Равил Сабыр]]|years=2014 — 2024|title= [[Әлмәт язучылар оешмасы]] җитәкчесе}} {{end box}} {{DEFAULTSORT:Шаһиев, Рәфкать}} [[Төркем:Татар язучылары]][[Төркем:Татарстан язучылары]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Укытучылар]][[Төркем:Илдар Юзеев премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары]][[Төркем:РФ гомуми мәгарифенең мактаулы хезмәткәрләре]] ezug8ro6vpr50l8pwhc1n86kjngngll 0 393029 6038013 4453645 2026-09-22T08:45:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6038013 wikitext text/x-wiki {{УК}}{{Фш|Ильясов}} '''Радик Сабит улы Ильясов''' ([[1951 ел]]ның [[27 май|27 мае]], Түбән Арбаш авылы, [[Кукмара районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — «Нижнекамскшина» ААҖ генераль директоры (1997 елдан 2011 елга кадәр), дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. VI чакырылыш [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасы]] депутаты, «[[Бердәм Россия]]» фракциясе әгъзасы, Дәүләт Думасының транспорт комитеты әгъзасы. == Биография == Радик Ильясов 1951 елның 27 маенда Кукмара районының Түбән Арбаш авылында туа. [[Казан милли тикшеренү технология университеты|С. М. Киров исемендәге Казан химия-технология институтында]] белем ала. 1973 елда югары белем турында диплом ала һәм белегечлеге буенча инженер-технолог була. Техник фәннәр кандидаты. Шул ук елны «Нижнекамскшина» берләшмәсендә җиһазлар бүлегенең өлкән инженеры вазыйфасына эшкә урнаша<ref>{{Cite web|url=http://xn--80aafwdnd3cj8a.xn--p1ai/ppage/37813/biografiya.html|title=Ильясов Радик Сабитович: Биография|publisher=|accessdate=2019-03-17|archivedate=2019-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190308162943/http://xn--80aafwdnd3cj8a.xn--p1ai/ppage/37813/biografiya.html}}</ref>. 1975 елда һәм ун ел дәвамында йөк шиналарын вулканизацияләү цехының җитәкчелек составында эшли. 1985 елда партком секретаре, иҗтимагый оешмалар һәм массакүләм мәгълүмат чаралары белән элемтә бүлеге башлыгы итеп билгеләнә. 1996 елда «Нижнекамскшина» ААҖдә урынбасар була, ә бер елдан соң генераль директоры итеп билгеләнә, бу вазифада 2011 елга кадәр эшли<ref>{{Cite web|url=http://www.lobbying.ru/content/persons/id_5581.html|title=Lobbying.ru {{!}} Ильясов Радик Сабитович|publisher=www.lobbying.ru|accessdate=2019-03-17}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2000 елдан 2011 елга кадәр «[[Бердәм Россия]]» партиясеннән икенче, өченче һәм дүртенче чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] депутаты була. 2011 елның декабрендә «Бердәм Россия» исемлекләре буенча Дәүләт Думасына сайланган, мандатларны бүлү нәтиҗәсендә РФ Дәүләт Думасының VI чакырылыш депутаты итеп сайланган. Вәкаләтләр вакыты 2016 елның 1 декабрендә тәмамлана. Дәүләт Думасының транспорт комитеты составына керә<ref>{{Cite web|url=http://runetbook.ru/catalog/ilyasov-radik-sabitovich|title=Ильясов Радик Сабитович - актуальная биография|publisher=runetbook.ru|accessdate=2019-03-17|archivedate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204145644/http://runetbook.ru/catalog/ilyasov-radik-sabitovich}}</ref>. 2020 елның 16 декабрендә Үзәк сайлау комиссиясе аңа 7 нче чакырылыш Дәүләт Советына депутат мандатын тапшыра, мандат [[Ирек Зиннуров]] [[Бакы|Бакуда]] Россия хезмәттәшлеге Россия мәгълүмати-мәдәни үзәге җитәкчесе булып эшләү өчен депутат вәкаләтләрен вакытыннан алда азат иткәннән соң бушый<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/politika/10270821|title=ЦИК передал мандат от "Единой России" экс-депутату Госдумы Радику Ильясову|accessdate=2020-12-17}}</ref>. [[Минтимер Шәймиев]]нең [[Мәдәния Ильясова|сеңлесе]] буенча кияве. Өйләнгән, өч бала тәрбияләп үстергән. Хоббилары арасында ау һәм балык тоту. Инглиз, төрек, үзбәк, казакъ телләрен белә<ref>{{Cite web|url=https://nailtimler.com/people_page/people_09i/ilyasov_radik_sabitovich.html|title=Ильясов Радик Сабитович|publisher=nailtimler.com|accessdate=2019-03-17|archivedate=2022-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220513205134/https://nailtimler.com/people_page/people_09i/ilyasov_radik_sabitovich.html}}</ref>. == Бүләкләр == Радик Ильясовның эше мактаулы исемнәр белән билгеләп үтелгән: * РФ Мактаулы химигы. * РФ Атказанган химигы. 2 нче дәрәҗә «Хезмәттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе белән бүләкләнгән. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (2004-2013)}} {{Федераль Мәҗлестә Татарстан вәкилләре}} {{Портал|Шәхесләр|}} {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары]] [[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]] [[Төркем:Россиянең атказанган химиклары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1951 елда туганнар]] [[Төркем:27 май көнне туганнар]] ky9sgvqts1w884q629ah9nfmlo9ngu0 0 404257 6037735 4755170 2026-09-21T17:11:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037735 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Җалаңаш (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 195837100 }} '''Җалаңаш''' ({{lang-kk|Жалаңаш}}) — [[Казакъстан]]ның [[Алматы өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13646742. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1926" | 1926-01-12 | ''[[:d:Q12579012|Ärypbaj Ałybajew]]'' | ''[[:d:Q4208096|Kazakh National Agrarian Research University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008 | [[Алматы]] |- | data-sort-value="1942" | 1942-02-12 | ''[[:d:Q12527847|Akeşay Zhaylaubekov]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951-05-08 | ''[[:d:Q28494861|Серик Абдрахманович Абдрахманов]]'' | ''[[:d:Q4451485|Dulaty University]]'' | | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958-10-03 | ''[[:d:Q4076608|Zagipa Baliyeva]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q16431155|Жанарбек Әшімжан]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | [[язучы]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Алматы өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 193w4y6bk6i3o3st1a7wqbaynl6eei6 0 404319 6038042 4755092 2026-09-22T10:58:26Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038042 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Җамбыл (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 635435100 }} '''Җамбыл''' ({{lang-kk|Жамбыл}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 288 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,61 %, башка халыклар — 1,39 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4177995. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} big9jwusqa2euu0x1u665mqfj4itke0 0 405063 6038044 4676766 2026-09-22T11:16:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038044 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 515637100 }} '''Каракор''' ({{lang-kk|Қарақұр}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16661655. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} cn0kvuzvzn07jk1jf4tfpnqgk4a8sx2 0 405369 6037741 4683560 2026-09-21T17:43:13Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037741 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 635463200 }} '''Кеше Нарым''' ({{lang-kk|Кіші Нарым}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 583 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 73,76 %, [[урыслар]] — 20,41 %, башка халыклар — 5,83 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18401683. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1929" | 1929-09-02 | ''[[:d:Q16699805|Veniamin Konstantinovitsj Sotnikov]]'' | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994-02-26 | [[Санкт-Петербург]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 6b96s0qq849yqvhz3u9x2ibh8f171y2 0 405561 6037931 4683214 2026-09-22T05:24:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037931 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 593647100 }} '''Конюхово''' ({{lang-kk|Конюхово}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 309 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 76,38 %, [[казакълар]] — 14,89 %, башка халыклар — 8,74 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13648648. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} er38is5p14j95tpr46jxdya3f4l94t3 0 405575 6038009 4683001 2026-09-22T08:30:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038009 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 314245200 }} '''Коңыртүбе''' ({{lang-kk|Қоңыртөбе}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 666 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 75,53 %, [[чеченнар]] — 14,26 %, башка халыклар — 10,21 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13664024. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} gsj1ee66o9he9u3xm39iqcbrksj23vk 0 405588 6037991 4683194 2026-09-22T07:41:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037991 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 156441200 }} '''Копасор''' ({{lang-kk|Қопасор}}) — [[Казакъстан]]ның [[Актүбә өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 108 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,07 %, башка халыклар — 0,93 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13643520. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1866" | 1866 | ''[[:d:Q12561209|Saryşolaq Boranbaiūly]]'' | | ''[[:d:Q1370540|акын]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920s | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Актүбә өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 2e3xah2bul4hupa744t5uxo7ry8lflr 0 405630 6037934 4683146 2026-09-22T05:30:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037934 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 395255300 }} '''Корниловка''' ({{lang-kk|Корниловка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 136 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 46,32 %, [[урыслар]] — 27,21 %, [[украиннар]] — 11,03 %, [[алманнар]] — 6,62 %, [[белоруслар]] — 6,62 %, башка халыклар — 2,21 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16665894. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 5c74phxqufjpr3pfr3gsyxm6gw2vsi8 0 405634 6037782 4683141 2026-09-21T20:32:18Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037782 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 274243300 }} '''Корсай''' ({{lang-kk|Құрсай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 76 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,68 %, башка халыклар — 1,32 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13652072. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} eq3tacf9h7wd9vbjq1f8ee3i1c935no 0 405672 6037955 4683085 2026-09-22T06:11:02Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037955 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 634635400 }} '''Коскора''' ({{lang-kk|Қосқора}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 41 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 100 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q17562734. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 81f2r5ltczm9knyzlbkthamu5hraw3w 0 405780 6037779 4682979 2026-09-21T20:27:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037779 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 113447200 }} '''Красное Озеро''' ({{lang-kk|Красное Озеро}}) — [[Казакъстан]]ның [[Акмола өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 115 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 25,22 %, [[әзербайҗаннар]] — 23,48 %, [[казакълар]] — 20,87 %, [[украиннар]] — 8,70 %, [[алманнар]] — 6,96 %, [[татарлар]] — 6,96 %, башка халыклар — 7,83 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13640671. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Акмола өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} n0phrsdz78hj5zjpwcw5zbhcrjm4w40 0 406024 6037789 4684936 2026-09-21T20:58:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037789 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 193247100 }} '''Күшкентал''' ({{lang-kk|Көшкентал}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җидесу өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 828 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,79 %, башка халыклар — 1,21 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13643819. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Җидесу өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 90kzmpjpqwkcz3s0zkfz4l8ubjpt1uc 0 406041 6037866 4684888 2026-09-22T01:22:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037866 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 193265100 }} '''Кызылагач''' ({{lang-kk|Қызылағаш}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җидесу өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 2468 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 94,94 %, башка халыклар — 5,06 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4505944. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Җидесу өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} bs5gs8ewfxbqe45wuw2p98ah1zi5ijd 0 406166 6038043 4682827 2026-09-22T11:00:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038043 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 113241100 }} '''Кына''' ({{lang-kk|Қына}}) — [[Казакъстан]]ның [[Акмола өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 591 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 63,11 %, [[урыслар]] — 23,52 %, башка халыклар — 13,37 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13640618. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Акмола өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 2rdi2oh7buupnaiyb0v5ryo88seqgba 0 406304 6037784 4678036 2026-09-21T20:46:28Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037784 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 514471780 }} '''Макталы''' ({{lang-kk|Мақталы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15617547. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} r72uu400dch91peydzblvwyu0q17lzm 0 406344 6037818 4682526 2026-09-21T22:20:25Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037818 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 635257100 }} '''Маралды''' ({{lang-kk|Маралды}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 470 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,30 %, башка халыклар — 1,70 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18401831. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 4nttek1o3trwtht94abplc7ltyewj4p 0 406670 6037864 4682254 2026-09-22T01:19:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037864 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 635049300 }} '''Новостройка''' ({{lang-kk|Новостройка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 62 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 56,45 %, [[урыслар]] — 43,55 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18406297. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 4dx2plxruz7d1f8p01qiu82yhjtc25w 0 406805 6037877 4682141 2026-09-22T02:28:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037877 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 595653300 }} '''Ольгинка''' ({{lang-kk|Ольгинка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 266 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 59,02 %, [[украиннар]] — 17,67 %, [[казакълар]] — 16,92 %, башка халыклар — 6,39 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4334105. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1947" | 1947-03-29 | ''[[:d:Q221615|Aleksandr Viktorenko]]'' | ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-08-10 | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} ceavkgyg7ibeskdj1ctgx3hdqkp2vm3 0 406935 6038004 4682038 2026-09-22T08:08:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038004 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 596663300 }} '''Пески''' ({{lang-kk|Пески}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 605 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 31,57 %, [[казакълар]] — 24,79 %, [[украиннар]] — 22,64 %, [[алманнар]] — 6,78 %, башка халыклар — 14,21 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16685965. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} q1yr12yjwm2gx8ugfpia1a1gvmqbtce 0 407176 6037916 4681830 2026-09-22T05:01:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037916 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 355675100 }} '''Садовое''' ({{lang-kk|Садовое}}) — [[Казакъстан]]ның [[Караганды өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 686 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 40,67 %, [[казакълар]] — 23,62 %, [[украиннар]] — 10,64 %, [[алманнар]] — 8,60 %, [[татарлар]] — 5,98 %, башка халыклар — 10,50 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16334597. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Караганды өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} iiayjppwq9oknc013r0anjpxlbxkegv 0 407217 6037858 4676064 2026-09-22T01:03:02Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037858 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 515477800 }} '''Саңырау''' ({{lang-kk|Саңырау}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16694533. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} rg5gi2gox21xfcqc0jfzbnxvrxkg5em 0 407238 6037844 4684972 2026-09-22T00:10:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037844 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 356049100 }} '''Сарлык''' ({{lang-kk|Сарлық}}) — [[Казакъстан]]ның [[Олытау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 352 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 97,73 %, башка халыклар — 2,27 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q12561080. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1933" | 1933-05-01 | ''[[:d:Q131305988|Асатов, Садык Касымович]]'' | | | | data-sort-value="1988" | 1988-12-22 | [[Җәйрем]] |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Олытау өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} lniue9opj95aqz6zbkd3v7prtergvu1 0 407443 6037754 4675893 2026-09-21T18:52:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037754 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 396637100 }} '''Сокол''' ({{lang-kk|Сокол}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16699224. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} iaw6drfh6c3klxjpjr5uuo0xc3pzc8y 0 408303 6038025 4679634 2026-09-22T09:24:03Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038025 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Аҗар (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 434445200 }} '''Аҗар''' ({{lang-kk|Ажар}}) — [[Казакъстан]]ның [[Кызылорда өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 85 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 98,82 %, башка халыклар — 1,18 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16272130. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Кызылорда өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} opdh0ha1e20131zn77k2i707ipsvemi 0 408360 6037898 5526038 2026-09-22T04:33:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037898 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 314033100 }} '''Айша бибе авылы''' ({{lang-kk|Айша бибі ауылы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 4984 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 87,86 %, [[төрекләр]] — 7,04 %, башка халыклар — 5,10 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q12527716. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1929" | 1929-05-09 | ''[[:d:Q12563987|Сәбденов Рахым]]'' | | | | data-sort-value="2000" | 2000-04-28 | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} fml7s24awlsa4uc5b3v9nzzl9dp6wu4 0 408490 6038002 4678870 2026-09-22T08:07:18Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038002 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Аккодык (мәгънәләр)}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 275839200 }} '''Аккодык''' ({{lang-kk|Аққұдық}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 300 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,33 %, башка халыклар — 0,67 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13416165. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} c3koavo1yi3nxignt3kae7igxn5uauj 0 408504 6037861 4672570 2026-09-22T01:08:14Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037861 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Акком (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 514033200 }} '''Акком''' ({{lang-kk|Аққұм}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16272503. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 2iznf66qpfsasj2dookezfasgpqr87q 0 408556 6037993 5526595 2026-09-22T07:43:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037993 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 553633100 }} '''Аксан''' ({{lang-kk|Ақсан}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 331 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 96,68 %, башка халыклар — 3,32 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16272549. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} e4uht52nany86g27vrj4yz9di14jl4w 0 408839 6037835 4679359 2026-09-21T23:40:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037835 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Алтынды (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 154847300 }} '''Алтынды''' ({{lang-kk|Алтынды}}) — [[Казакъстан]]ның [[Актүбә өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 516 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 89,34 %, [[урыслар]] — 5,62 %, башка халыклар — 5,04 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7504824. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Актүбә өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 0hu4f7fcc0cyfr2z9m6fldu53pfmapr 0 408862 6037945 4679412 2026-09-22T05:48:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037945 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Амангелде (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 316259500 }} '''Амангелде''' ({{lang-kk|Амангелді}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]] {{АДБ}} составына керә торган авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 479 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,37 %, башка халыклар — 0,63 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16273000. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1953" | 1953-10-20 | [[Сабрия Сеутова]] | | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-02-08 | [[Акмәсҗит]] |} {{Wikidata list end}} == Шәхесләр == * [[Сабрия Сеутова]], кырымтатар язучысы, активисты. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} sn3y7f2hmi2ef12jb5pnlmanpno0u4r 0 409508 6037764 4680330 2026-09-21T19:31:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037764 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Болан (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 275837100 }} '''Болан''' ({{lang-kk|Бұлан}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 515 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 100 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13414815. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 35xsihyx4q0zgrdjq10lx7s5hqfgcgg 0 409582 6037867 4759615 2026-09-22T01:24:20Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037867 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Буревестник (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 395833100 }} '''Буревестник''' ({{lang-kk|Буревестник}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 876 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 40,64 %, [[украиннар]] — 21 %, [[казакълар]] — 9,93 %, [[әзербайҗаннар]] — 9,36 %, [[белоруслар]] — 5,82 %, башка халыклар — 13,24 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15111737. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 8x9r84b1ajgfj5mkpdnvedaig5jfvb3 0 409632 6037927 4674828 2026-09-22T05:15:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037927 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 395045100 }} '''Веренка''' ({{lang-kk|Веренка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16629786. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} m76p0lo60bxmnlfknbvhsivzlags91w 0 409644 6037848 4683187 2026-09-22T00:18:41Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037848 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 634067300 }} '''Винное''' ({{lang-kk|Винное}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1422 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 71,24 %, [[казакълар]] — 24,96 %, башка халыклар — 3,80 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18402012. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} jg142aymxvtpxxdk1sfskrwnoadnjz7 0 410031 6037992 4683722 2026-09-22T07:42:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037992 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 231045100 }} '''Еркенкала''' ({{lang-kk|Еркінқала}}) — [[Казакъстан]]ның [[Атырау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 10939 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,23 %, башка халыклар — 0,77 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13651884. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Атырау өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} owzl5lnnu20kaysdjuyqefzuf9p1uw0 0 410067 6037834 4683778 2026-09-21T23:32:22Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037834 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 473641100 }} '''Есет''' ({{lang-kk|Есет}}) — [[Казакъстан]]ның [[Маңгыстау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 771 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,48 %, башка халыклар — 0,52 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13645898. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Маңгыстау өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} ovu9aihnyaqox4numvli6f3ni503vn1 0 410295 6037952 4680874 2026-09-22T06:04:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037952 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 276273100 }} '''Шагатай''' ({{lang-kk|Шағатай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1109 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 93,24 %, [[урыслар]] — 5,59 %, башка халыклар — 1,17 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q12570001. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1963" | 1963-05-13 | ''[[:d:Q16436597|Eraly Togjanov]]'' | ''[[:d:Q920456|Е. А. Букетов исемендәге Караганда дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-04-22 | ''[[:d:Q132775605|Serik Egizbaev]]'' | ''[[:d:Q4186452|West Kazakhstan Agro-Technical University]]''<br/>''[[:d:Q117849130|Вышэйшая камсамольская школа пры ЦК УЛКСМ]]''<br/>''[[:d:Q12553646|Academy of Public Administration (Kazakhstan)]]''<br/>''[[:d:Q4208090|Maqsut Narikbayev University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} hfwh88syclqerkxu7b4h77gvzs0flbr 0 410316 6037935 4680842 2026-09-22T05:35:26Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037935 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 274447100 }} '''Шалгай''' ({{lang-kk|Шалғай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 689 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 43,40 %, [[казакълар]] — 41,36 %, [[украиннар]] — 6,97 %, башка халыклар — 8,27 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13652409. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 3b1ux7h6ws3khkahls38mrhu5x8x7cy 0 410432 6037944 4674202 2026-09-22T05:46:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037944 wikitext text/x-wiki {{ТП-Казакъстан | АТОК = 395469100 }} '''Шишкинское''' ({{lang-kk|Шишкинское}}) — [[Казакъстан]]ның [[Костанай өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16720433. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Костанай өлкәсе торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} lusosy2kspo08d5mcdv0ttekoncbtfy 0 410618 6037895 4761892 2026-09-22T04:30:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037895 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Яблоновка (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 114539600 }} '''Яблоновка''' ({{lang-kk|Яблоновка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Акмола өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 128 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 33,59 %, [[казакълар]] — 25,78 %, [[белоруслар]] — 23,44 %, [[алманнар]] — 10,94 %, башка халыклар — 6,25 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13640827. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Акмола өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 7y8uj4l2emm8a47tp8jidcnji77fg98 0 410781 6037810 4755336 2026-09-21T21:53:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037810 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Яңаюл (мәгънәләр)}} {{ТП-Казакъстан | АТОК = 274845100 }} '''Яңаюл''' ({{lang-kk|Жаңажол}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.<ref>{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}</ref> == Климаты == Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.<ref>Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.</ref> == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} 2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 951 кеше яши<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]</ref>, шул исәптән: [[казакълар]] — 99,47 %, башка халыклар — 0,53 %<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]</ref>. == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13652536. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9. == Әдәбият == * Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с. * Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3. [[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]] {{Kazakhstan-geo-stub}} 07ljkpqb6rg3r8zy8l1gav5ysysb02t 0 460668 6038045 4119674 2026-09-22T11:23:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6038045 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Хаҗиев}} '''Рауф Солтан улы Хаҗиев''' ({{lang-az|Rauf Soltan oğlu Hacıyev}}; [[1922 ел]]ның [[15 май|15 мае]], [[Бакы]] — [[1995 ел]]ның [[19 сентябрь|19 сентябре]], [[Бакы]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]], [[азәрбайҗан]] [[композитор]]ы, сәясәт эшлеклесе. [[ССРБның Халык артисты]] (1978). == Тормыш юлы == [[Файл:Rauf Hacıyevin barelyefi.JPG|сулда|мини|213x213пкс|Бакыда Рауф Хажиев яшәгән йорт диварында мемориаль такта]] Рауф Хаҗиев 1922 елның 15 маенда [[Бакы]]да туган. 18 яшендә үзенең беренче әсәрен — «Студентлар шаяруы» опереттасын яза. 1948—1949 елларда [[Мәскәү дәүләт консерваториясе|Мәскәү консерваториясендә]] инструментлау классы буенча Николай Раковта укый, 1953 елда композиция классы буенча Азәрбайҗан консерваториясен тәмамлый (Кара Караев чыгарылышы)<ref name="БСЭ">{{cite news|title=Гаджиев Рауф Солтан оглы|publisher=БСЭ|url=http://bse.sci-lib.com/article007867.html|lang=ru}}</ref>. 1955 елда Азәрбайҗанның Дәүләт эстрада оркестрын оештыра, 1964 елга кадәр аның сәнгать җитәкчесе була<ref>{{cite news|title=Гаджиев Рауф Солтан-оглы|publisher=Biografija.ru|url=http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=20995|lang=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406150315/http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=20995 |date=2012-04-06 }}</ref>. 1964 елда Бакы филармониясе директоры була, ә бер елдан соң [[Азәрбайҗан Совет Социалистик Республикасы|Азәрбайҗан ССР]] мәдәният министры вазыйфасын башкара, шул вазыйфада 1971 елга кадәр эшли. Совет җитәкчелеге инициативасы буенча Африка кыйтгасында сәнгать мәсьәләләре буенча генераль киңәшче сыйфатында [[Әлҗәзаир]]га җибәрелә, анда 8 ел эшли. Әлҗәзаирда музыка, бию һәм театр академияләрен булдыруда катнаша<ref>{{cite news|title=Гаджиев Рауф Солтан оглы|publisher=kino-teatr.ru|url=http://www.kino-teatr.ru/kino/composer/sov/48112/bio/|lang=ru}}</ref>. Үз музыкасына башкарылган өч бертактлы балеттан торган программаны куюда катнаша, ул [[Париж]]дагы гастрольләрдә күрсәтелә. Туган ягына кайткач, Азәрбайҗан ССР Композиторлар берлеге рәисе була, бу вазыйфаны вафатына кадәр биләгән. Азәрбайҗан ССР кинематографистлар берлеге әгъзасы<ref>{{Citation |title=Гаджиев, Рауф Солтан оглы — RuData.ru |url=http://www.rudata.ru/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%2C_%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%84_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%8B |access-date=2021-07-20 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720141641/http://www.rudata.ru/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2,_%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%84_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%8B |dead-url=yes }}</ref>. 1958 елдан [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|СБКФ]] әгъзасы<ref name="БСЭ" />. 1995 елның 19 сентябрендә Бакыда вафат була. Шәрәфле каберләр аллеясында җирләнгән. == Бүләкләр == * Азәрбайҗан ССРның мактаулы сәнгать эшлеклесе (1960); * Азәрбайҗан ССРның халык артисты (1964); * [[ССРБның Халык артисты]] (1978); * [[Ленин ордены]] (1982); * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] (1959); * [[Хөрмәт Билгесе ордены]]; * Медальләр. == Иҗат == [[Файл:Stamp_of_Azerbaijan_620.jpg|уңда|мини|200x200пкс|Азәрбайҗанның почта маркасы, 2002 ел]] ; Симфоник әсәрләр * 1950 — «Яз» кантатасы ([[Сәмәд Вургун|Сәмәд]] [[Сәмәд Вургун|Вургун]] һәм Рза Расул сүзләре) * 1952 — скрипка һәм оркестр өчен концерт * 1953 — «Яшьләр симфониясе» * 1954 — «Бию рәсемнәре» сюитасы * 1962 — «Хореографик сюита» * 1972 — «Әлҗәзаир Суиты» * 1976 — [[Сәмәд Вургун]]га багышланган кантата * 1982 — «Шәех Санан» симфоник поэмасы * 1983 — «Сабухи» симфоник поэмасы * 1984 — «Хази Асланов» симфоник поэмасы ; Ораторийләр * 1957 — «Азатлык турында повесть» * 1964 — «Мәңгегә бергә» * 1966 — «Азәрбайҗан букеты» ; Камера оркестры өчен сочинениеләр * 1965 — поэма-экспромт * 1969 — [[Җәфәр Җаббарлы]] истәлегенә поэма * 1982 — симфония ; Балетлар * 1969 — «Лезгинка» (балет миниатюрасы) * 1969 — «Яллы» (балет миниатюрасы) * 1972 — «Азәрбайҗан сюитасы» (балет миниатюрасы) * 1974 — «Өч революция» * 1975 — «Ут» * 1978 — «Урия» ; Оперетталар * 1940 — «Студентлар шаяруы» * 1959 — «Күршеләр» (1960 — «Ромео, минем күршем» дип аталган яңа басма) * 1963 — «Куба — минем мәхәббәтем!» * 1969 — «Елмаюыңны яшермә» («Кавказ туганнан туган») * 1971 — «Дүртенче умыртка» * 1975 — «Әни, мин өйләнәм» * 1980 — «Юл чаты» * Валерий Брумель либреттосына «Алтын каравелла» * [[Гозәир Хаҗибәков]]ның 100 еллыгына багышланган «Монда һәм анда». ; Башкалар Эстрада оркестры өчен пьесалар, фортепиано өчен «Тарантелла», «Лезгинка», «Дагстан» (1940) миниатюралары, тынлы уен кораллары өчен секстет (1967), балет циклы — «Әлҗәзаир миниатюралары» (1972), спектакльләргә музыка (шул исәптән Исмаиловның «Ике гаилә» спектакленә (1955) һәм фильмнарга). 100гә якын җыр авторы, алар арасында «Минем Азәрбайҗаным», «Бахар гәлир» («Яз килә»), «Сәвгилим» («Яратканым»), «Бакы», «Ләйлә». === Фильмография === * 1941 — «Низами» * 1956 — «Кара кыялар» * 1957 — «Бәхет һәм хезмәт җырлары» * 1958 — «"Казбек" тартмасы» (кыска метражлы) * 1958 — «Күләгәләр шуыша» * 1958 — «Аның 150 елы» * 1959 — «Ныгытма сере» * 1959 — «Азәрбайҗан мәдәнияте язы» * 1962 — «Мин бииячәкмен» * 1963 — «Әхмәд кайда?» * 1963 — «Ромео, минем күршем» * 1966 — «Чернушка» * 1967 — «Җир, диңгез, ут, күк» * 1970 — «Апшерон ритмнары» (кулланыла торган музыка) * 1976 — «Азәрбайҗан халкы» * 1977 — «Коммунистлар турында поэма» * 1982 — «Композитор Рауф Хажиев» * 1987 — «Монда һәм анда». == Искәрмәләр == <references group="" responsive="1"></references> == Сылтамалар == * [http://www.azeriart.net/musiqi/rauf.htm Rauf Hacıyev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302224537/http://www.azeriart.net/musiqi/rauf.htm |date=2017-03-02 }} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Оркестр җитәкчеләре]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:Бакы дәүләт консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Азәрбайҗан ССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Азәрбайҗан ССР халык артистлары]] [[Төркем:ССРБ халык артистлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Әлифба буенча композиторлар]] [[Төркем:Әлифба буенча музыкантлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:XX гасыр композиторлары]] [[Төркем:Азәрбайҗан композиторлары]] [[Төркем:Азәрбайҗан опера композиторлары]] [[Төркем:Азәрбайҗан балет композиторлары]] [[Төркем:ССРБ композиторлары]] [[Төркем:Бакыда вафатлар]] [[Төркем:1995 елда вафатлар]] [[Төркем:19 сентябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:Бакыда туганнар]] [[Төркем:1922 елда туганнар]] [[Төркем:15 май көнне туганнар]] bhappr2oc38us83hhksa9p0k1pq1h1k 0 482470 6037799 4077819 2026-09-21T21:26:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037799 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Мусхелишвили}} '''Николай Мусхелишвили''' ([[8 март]] [[1945 ел]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] һәм [[Россия]] [[Психология|психологы]], [[Биология|биолог]] һәм теолог. Биология фәннәре кандидаты, психология фәннәре докторы, профессор. Россия Федерациясенең Мәгариф һәм фән министрлыгы каршындагы теология<ref>Приказ Министерства образования и науки России № 927 от 1 августа 2016 года [http://vak.ed.gov.ru/documents/10179/0/%25d0%259f%25d1%2580%25d0%25b8%25d0%25ba%25d0%25b0%25d0%25b7%2520%25d0%25be%25d1%2582%252001.08.2016%2520%25e2%2584%2596%2520927.pdf/a9e99790-dcb7-4655-9454-0efac5ccd943 «Об утверждении состава экспертного совета Высшей аттестационной комиссии при Министерстве образования и науки Российской Федерации по теологии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815145401/http://vak.ed.gov.ru/documents/10179/0/%25d0%259f%25d1%2580%25d0%25b8%25d0%25ba%25d0%25b0%25d0%25b7%2520%25d0%25be%25d1%2582%252001.08.2016%2520%25e2%2584%2596%2520927.pdf/a9e99790-dcb7-4655-9454-0efac5ccd943|date=2016-08-15}}</ref> буенча Югары аттестация комиссиясенең эксперт киңәшмәсе әгъзасы. == Биографиясе == Николай Львович Мусхелишвили [[1945 ел]]ның [[8 март]]ында Грузин ССРның [[Tbilisi|Тбилиси]] шәһәрендә туа. Мусхелишвили грузин дворяннар ыруы вәкиле. Тбилиси дәүләт университетының «биофизик» һөнәре буенча физика факультетын тәмамлаган ([[1967 ел|1967]]), биология фәннәре кандидаты, психология фәннәре докторы. Россия Фәннәр академиясенең мәгълүмат тапшыру проблемалары институтында лаборатория мөдире, Изге Апостол Андрей Библия-дини тәгълиматы институты профессоры [[1996 ел]]дан. РГГУ-да<ref>{{Cite web|url=http://religion.rsuh.ru/section.html?id=1637|title=архив күчермәсе|accessdate=2021-10-01|archivedate=2011-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110209024654/http://religion.rsuh.ru/section.html?id=1637}}</ref> укыта. Изге Фома Аквинский фәлсәфә, теология, тарих институтының ректоры була. Халыкара дин психологлары ассоциясе керә. Психология буенча Халыкара журналның мөхәрририят әгъзасы, «Символ» журналының баш мөхәрире. Фәнни-теоретик «Религиоведение» журналының редакция коллегиясе әгъзасы. 2007 елдан [[Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы|ЮНЕСКО]]<ref>[http://isir.ras.ru/news/shownews.aspx?id=9105d65c-f21b-4a1b-8cb2-e5b565b617e2&_Language=ru&print=1 Российская академия наук/Российские учёные получили дипломы ЮНЕСКО.]</ref> кафедрасының мактаулы профессоры. 85 эш, 3 монография, 3 дәреслек һәм уку әсбаплары<ref>{{Citation |title=Религиоведение. Научно-теоретический журнал / Мусхелишвили Николай Львович |url=http://www.amursu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=396:2009-11-27-13-48-45&catid=197:2009-11-27-13-41-40&Itemid=379&lang=ru |access-date=2021-10-01 |archive-date=2020-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102125747/https://www.amursu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=396:2009-11-27-13-48-45&catid=197:2009-11-27-13-41-40&Itemid=379&lang=ru |dead-url=yes }}</ref> авторы. == Гыйльми тикшеренү өлкәсе == Дини тәҗрибә, аңның мистик һәм үзгәргән хәләтен, гыйбадәт практикасын өйрәнү. Төп хезмәтләре читләтелгән парадокс коммуникацияләргә, чынбарлыкты үзләштерүдә хыялның роле һәм дога текстлары семиотикасына багышлана. == Гыйльми хезмәтләре == === Монографияләр === * «Психология и этика. Опыт построения дискуссии». М., 1999 й. === Мәкаләләре === ** {{книга|автор=Мусхелишвили Н. Л., [[Шабуров, Николай Витальевич|Шабуров Н. В.]], [[Шрейдер, Юлий Анатольевич|Шрейдер Ю. А.]]|издательство=|оригинал=|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=М.|заглавие=Символ и поступок|том=|год=1987|страницы=|столбцы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}} ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Постижение versus понимание // Семиотика: [[:ru:Труды по знаковым системам|Труды по знаковым системам]]. Вып. 23. Тарту, 1989. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Иов-ситуация: искушение абсурдом. // Философская и социологическая мысль. 1991. № 8. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шабуров Н. В., Шрейдер Ю. А.'' О символичности проповеди // [[:ru:Человек (журнал)|Человек]]. 1991. № 4. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.''Семантика и ритм молитвы // [[:ru:Вопросы языкознания|Вопросы языкознания]]. 1993. № 1. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Иов-ситуация Иозефа К. // [[:ru:Вопросы философии|Вопросы философии]]. 1993. № 7. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Металлургические проблемы непрямой коммуникации. // Когнитивная эволюция и творчество, М.,1995 ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Значение и образ // Тезисы Международной конф. «Культурно-исторический подход: развитие гуманитарных наук и образования». М., 1996. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Значение текста как внутренний образ. // [[:ru:Вопросы психологии|Вопросы психологии]]. 1997, № 3. ** ''Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Понимаю, ибо абсурдно. К эвристик абсурда. // Человек, 1998, № 6 ** ''Кузнецов Н. А., Мусхелишвили Н. Л., Шрейдер Ю. А.'' Информационное взаимодействие как объект научного исследования. // Вопросы философии. — 1999. — № 1. ** ''Мусхелишвили Н. Л.'' В поисках общего значения. Сравнительный анализ восточных и западных молитв. Страницы: богословие, культура, образование. Вып. 4 ** ''Киселев А. П., Коваль А. Н., Мусхелишвили Н. Л.'' Традиция lectio divina и когнитивная психология // Системные исследования. Ежегодник, 2003. ** ''Коваль А. Н., Мусхелишвили Н. Л., [[:ru:Сергеев, Виктор Михайлович|Сергеев В. М.]], [[:ru:Спивак, Дмитрий Леонидович|Сnивак Д. Л.]]'' От проблемы истолкования в психоанализе к проблеме истолкования религиозного текста. // [[:ru:Религиоведение (журнал)|Религиоведение]], 2004, № 2. ** ''Мусхелишвили Н. Л.'', ''Базлев М. М.'' [https://religio.amursu.ru/index.php/ru/new-archive/1-articles/389-2019-02-20-04-32-01 О видениях в «Духовном Дневнике» Игнатия Лойолы // Религиоведение, 2018, № 3. С. 128—139.] ** ''Мусхелишвили Н. Л.'', ''Базлев М. М.'' Внутренняя речь и дар говора (loqüela) // [[:ru:Вопросы психологии|Вопросы психологии.]] 2019, № 2. С. 59 — 68 == Искәрмәләр == {{Reflist|2}} == Сылтамалар == * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=92333 Сайтындагы биографиясе biografija.ru]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://synergia-isa.ru/?page_id=563 Иса сайтындагы биографиясе] [[Төркем:8 март көнне туганнар]] [[Төркем:1945 елда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] [[Төркем:Биология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Психология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] 6o5k6fie780z6aas2etxiur0myv62o0 0 485092 6037794 4074518 2026-09-21T21:11:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037794 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Шәхес}} {{фш|Дернов}} '''Николай Андреевич Дернов''' ([[1891 ел|1891 елның]] [[10 апрель|10 апреле]], [[Караванное (Киров өлкәсе)|Караванное]], Котельничский өязе, [[Нократ губернасы]] — [[1938 ел|1938 елның]] [[20 июнь|20 июне]]) — Россия, совет математигы, Нократ педагогика институты (1921—1926 еллар) һәм Ростов дәүләт университеты (1934—1937) ректоры. == Тормыш юлы == Николай Андреевич Дернов 1891 елның 10 апрелендә Нократ губернасы Котельничский өязе [[Караванное (Киров өлкәсе)|Караванное]] авылында рухани гаиләсендә туа. Яран рухани училищесында, аннары Нократ дини семинариясендә укый. 1908 елда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Петербург университетының]] физика-математика факультетының математика бүлегенә укырга керә<ref>[https://ru.openlist.wiki/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1891) Дернов Николай Андреевич (1891) — Открытый список]</ref>. 1912 елның 14 апрелендә Лена алтын сәнәгате ширкәте эзләнүләрендә фаҗигале Лена атуларына каршы студентлар протестында катнашкан өчен кулга алына. [[Сарытау губернасы|Саратов губернасының]] Кузнецк шәһәренә җибәрелгән. 1913 елның гыйнварында яңадан торгызыла, аннан соң физика төркеменә күчә. Укуны 1914 елда тәмамлый, шуннан соң [[Бийск]] шәһәренең I нче ир-атлар гимназиясендә математика һәм физика укытучысы булып эшли. 1917 елда армиягә ирекле рәвештә китә, иңгә яралана һәм Нократ шәһәренә дәваланырга җибәрелә. Биредә ул 10 елга якын Нократ педагогия институтында эшли, хезмәт тәрбиясе предметын укыта. 1921 елдан 1926 елга кадәр институтның ректоры була. Шул ук елларда Н. К. Крупская белән таныша. 1927 елда Воронеж университетына эшкә күчә, анда педагогия факультеты деканы була. 1927 елның июленнән 1930 елның июненә кадәр Эшче университет ректоры һәм профессоры була. 1934 елның мартында Ростов университеты директоры итеп билгеләнә (ул вакытта Төньяк-Кавказ университеты дип аталган). Бу вазыйфада 1934 елдан 1937 елга кадәр эшли. 1936 елда университетта педагогика кафедрасын җитәкли, дифференциаль тигезләмәләр, математика тарихы буенча лекцияләр укый, студентларның диплом эшләре белән җитәкчелек итә. 1937 елда Николай Дернов халык дошманы дип игълан ителә һәм эштән азат ителә. Аңа советка каршы террорчылык оешмасында эш һәм [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|СБКФ]] җитәкчеләренә карата терактлар әзерләүдә гаеп белдерелгән. 1938 елның 20 июнендә Хәрби коллегия карары буенча атып үтерелә<ref>{{Cite web |url=https://sfedu.ru/www/gallery.photo_show?p_pht_id=51053 |title=Дернов Николай Андреевич |accessdate=2021-11-25 |archivedate=2021-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211125211502/https://sfedu.ru/www/gallery.photo_show?p_pht_id=51053 }}</ref>. 1958 елның сентябрендә Дернов эше җинаять составы булмау сәбәпле туктатыла. Үлгәннән соң аклана, 1988 елда партиядә яңадан торгызыла. == Хәзмәтләр == * Работа Ростовского государственного университета в свете решений ЦИК СССР о высшей школе от 19 сентября 1932 г. // ХХ лет Ростовского-на-Дону государственного университета. Ученые записки. Юбилейный выпуск. — Ростов-н/Д, 1935. — С. 10-35. * Ростовский государственный университет за 20 лет 1915—1935 // Там же. — С. 36-39 (совместно с В. Н. Вершковским). * Задачи и структура РГУ им. В. М. Молотова // За науку и культуру. — 1936. — 5 июня. * Задачи исследовательской работы в области истории науки и техники // Ученые записки Научно-исследовательского института математики и физики при Ростовском университете. — 1937. — Т. 1. — С. 53-57. == Искәрмәләр == <references /> == Әдәбият == * ''Левин К.'' Пионеры социалистической школы (о работе Вятского Института народного образования) // Народное просвещение. — 1920. — № 18-19-20. — С. 70-74. * ''Алыпов С.'' В гостях — М. И. Калинин // Вятская правда. — 1921. — 22 июня (Перепечатана в газете КГПИ им. В. И. Ленина «По ленинскому пути» — 1968. — 26 февраля). * ''Желваков Н. А.'' Вятский Педагогический Институт имени Ленина (очерк возникновения и развития) // Вятская жизнь. — 1923. — № 1. — С. 62-74. * М. О. Конкурс на лучшего учителя. Николай Андреевич Дернов (ректор Вятского педагогического института имени В. И. Ленина) // Вятская правда. — 1923. * ''Налбандян М. Б., Налбандян Ю. С.'' Из истории Ростовского университета. Николай Андреевич Дернов (1891—1938). Дополнительный материал к лекционному курсу «Математика в истории общества». — Ростов-н/Д, 1991. — 34 с. == Сылтамалар == * ''Налбандян М. Б., Налбандян Ю. С.'' [https://web.archive.org/web/20170505201132/http://www.math.rsu.ru/mexmat/ma/nalb/PDF/dernov.pdf Николай Андреевич Дернов (1891—1938). К 100-летию со дня рождения]. — Ростовский гос. ун-т, 1991. [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1938 елда вафатлар]] [[Төркем:20 июнь көнне вафатлар]] [[Төркем:1891 елда туганнар]] [[Төркем:10 апрель көнне туганнар]] [[Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Математиклар]] 7t8dgscplnkxkkr8ms4mmy0kis0le7l 0 485462 6037796 3249192 2026-09-21T21:14:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037796 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{Шәхес}} '''Николай Иванович Зятьков''' ([[1950 ел|1950 елның]] [[17 июнь|17 июне]], [[Духовщина]], [[Смоленск өлкәсе]]) — журналист, «Наша версия» нәшрият йорты хуҗасы һәм президенты. Мәскәү журналистлар берлеге әгъзасы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://ujmos.ru/rukovodyashhie-organyi-sjm/|title=Руководящие органы СЖМ {{!}} Союз журналистов Москвы|access-date=2021-07-20}}</ref>. 2006 һәм 2015 елларда массакүләм мәгълүмат чаралары өлкәсендә [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] премиясе лауреаты. «Аргументы и факты» атналык газетасының баш мөхәррире (2002—2016)<ref name="лру">{{cite web|url=http://www.aif.ru/society/media/nikolay_zyatkov_pokinul_post_glavnogo_redaktora_argumentov_i_faktov|title=Николай Зятьков покинул пост главного редактора "Аргументов и фактов"|author=AiF.ru|website=AiF.ru|date=2017-01-09|publisher=Аргументы и факты|accessdate=2017-01-09}}</ref>, «Аргументы и факты» ЯАҖ президенты. == Тормыш юлы == Николай Иванович Зятьков 1950 елның 17 июнендә [[Смоленск өлкәсе|Смоленск өлкәсенең]] [[Духовщина]] шәһәрендә туа. 1967—1972 елларда [[Рига]] политехника институтында «инженер-төзүче» белгечлеге буенча югары белем ала<ref>{{Cite web|url=https://www.biografija.ru/biography/zyatkov-nikolaj-ivanovich.htm|title=Зятьков Николай Иванович - Биография|website=www.biografija.ru|access-date=2021-07-20|accessdate=2021-11-29|archivedate=2021-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210720141457/https://www.biografija.ru/biography/zyatkov-nikolaj-ivanovich.htm}}</ref>. Рига политехника институтының төзелеш факультетында укыткан. 1975—1978 елларда Рига һәм [[Мәскәү|Мәскәүнең]] проект һәм төзелеш оешмаларында эшли. ССРБ Гостелерадиосының штаттан тыш хәбәрчесе була. 1978—1980 елларда — «За передовую технику» (Мәскәү) газетасы корреспонденты. 1980 елда [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү дәүләт университетының]] журналистика факультетын тәмамлый. 1980 елдан 1981 елга кадәр — «Строительная газета»ның халыкара бүлеге корреспонденты. Н. И. Зятьковның бөтен хезмәт биографиясе алга таба «Аргументы и факты» атналык газетасы белән бәйле: 1981 елда ул чакта «Аргументы и факты» бюллетененең өлкән фәнни редакторы, 1989—2001 елларда — «Аргументы и факты» атналык газетасының баш мөхәрриренең беренче урынбасары. 1998—2005 елларда — «Аргументы и факты» ЯАҖ генераль директоры. 2002 елдан башлап 2016 елның 30 декабренә кадәр — «АиФ» баш мөхәррире. 2017 елның гыйнварында яклар килешүе буенча «Аргументы и факты» баш мөхәррире һәм президенты вазыйфасыннан китә<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/3928155|title=Главред "АиФ" Николай Зятьков ушел по соглашению сторон|website=ТАСС|access-date=2021-07-20}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sostav.ru/publication/nikolaj-zyatkov-ushel-iz-ezhenedelnika-argumenty-i-fakty-25171.html|title=Николай Зятьков ушел из еженедельника «Аргументы и факты»|website=www.sostav.ru|access-date=2021-07-20}}</ref>. 2017 елның гыйнварыннан берничә газета, шул исәптән «Наша Версия» газетасын нәшер итүче «Версия» нәшрият йорты президенты һәм баш мөхәррире була. Вероника Боровик-Хильчевскаядан басманы сатып алып, 2008 елдан бирле хуҗа була<ref>[https://lenizdat.ru/articles/1146056/ Николай Зятьков станет президентом ИД "Наша Версия"] "Лениздат", 16.01.2017</ref>. === Җәмәгать эшчәнлеге === 2008—2010 елларда Николай Зятьков РФ Иҗтимагый палатасында коммуникацияләр, мәгълүмат сәясәте һәм сүз иреге буенча комиссия рәисе вазыйфасын башкара. 2009 елдан башлап Рус география җәмгыятенең медиасоветы әгъзасы булып тора. 2012 елда [[Россия Федерациясе Президенты]] [[Владимир Путин|Владимир Путинның]] ышанычлы заты була<ref>{{Cite news|title=ЦИК России зарегистрировал список из 499 доверенных Путина|url=https://ria.ru/20120206/558570661.html|website=РИА Новости|date=2012-02-06}}</ref>. [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасының]] мәгълүмат сәясәте, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә комитеты эксперт советы әгъзасы. == Гаилә == Өйләнгән. Ике баласы бар. Улы Константин — «Версия» нәшрият йорты гендиректоры<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-51933406 У "Ведомостей" - новый владелец. Это сын экс-главреда "Аргументов и фактов"] - BBC News Русская служба</ref>. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [https://news.rambler.ru/business/10546771-nikolay-zyatkov-glavnyy-redaktor-gazety-argumenty-i-fakty/ Интервью Николая Зятькова . Июль 2011 г.] * [http://echo.msk.ru/programs/korzun/859261-echo/ Эхо Москвы. „Без дураков“. Гость студии Николай Зятьков. Февраль 2012 г.] {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:РФ хөкүмәте премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Русия журналистлары]] [[Төркем:ССРБ журналистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1950 елда туганнар]] [[Төркем:17 июнь көнне туганнар]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]] m8d6inmg71ucaiagwpes0mjlnj4vdjd 0 486089 6038034 5997604 2026-09-22T10:07:27Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6038034 wikitext text/x-wiki {{УК}}[[Шаманизм]] дөнья буенча күп илләрдә төрле төбәк формаларда бар. Бу [[дин]]и ышанулары буенча [[транс]] вакытында [[рух]]лар белән аралашырга һәм сырхауларны дәваларга сәләтле кеше [[шаман]] дип атала. [[File:Map of Shamanism across the world.svg|thumb|upright=3|Дөнья буенча шаманизм картасы.]] == Азия == === Хмонг шаманизмы === [[Хмонг халкы]] Кытайның 5000 ел борынгылыклы халык [[Уа Нээб]] буларак мәгълүм шаманизм формасын тәэмин итә һәм практикалый. Хмонгларда шаман булу һөнәр булып тора; аларның төп шөгыле гадәттә транс аша ритуаллар башкарып шәхес, аларның гаиләсе һәм аларның җәмәгатькә гармония алып китерү.<br/> [[Корбан чалу]] 5000 ел буена хмонг шаманик практикасының өлеше булып торган. Күп Көнбатыш кешеләренең ышануларына каршы рәвештә хмонгларның шаманик практикада хайваннарны кулланулары бөек ихтирам белән башкарыла. Вьетнам сугышыннан соң 200 000-нән артык хмонг Америка Кушма Штатларына күченгән һәм шаманизм һаман да хмонг мәдәниятенең өлеше булып тора.<br/> Хмонглар Җирдә барлык әйберләрнең җаны (яки берничә җаны) бар дип ышанган һәм шул җаннар тигез булып каралганнар һәм үзара алмашынучан булып танылган. Кеше җаны югалганга күрә яки кыргый рух тарафыннан җаны урланса авырып китсә, шул хайваннан, булсын ул чеби, дуңгыз, кәҗә яки нинди булса да башка хайваннан 12 ай буена авырган шәхеснең җаны белән алышынып була микән дип сорарга һәм рөхсәт алырга кирәк булган. Шул период ахырында [[Хмонг Яңа Елы]] вакытында шаман шул хайванның җанын тышкы дөньяга җибәрер өчен махсус ритуал башкара. Кешелеккә хезмәт өлеше буларак хайван җаны югарырак хайван формасына яки хайван тормышыннан азат булып хәтта зиннәтле тормыш яшәргә Илаһлар гаиләсе әгъзасы булырга (уа Фуаб Таис Нтуҗ тус туб, тус нтксаис) реинкарнацияләргә туа. Шулай итеп вазифасын башкарырга (Көнбатышта "хайван чалу" буларак мәгълүм) хайванга кешелеккә хезмәт итәр өчен иң бөек ихтирамнарның берсе. Рухи үлчәменә өстәп хмонг шаманы күп физик авыруларны изге сүзләр текстын (хавв кооб) кулланып дәваларга тырыша.<br/> === Япония === Шаманизм асаба айну диненең һәм япон [[Щинто]] диненең өлеше, гәрчә Щинто дине авыл хуҗалыгыннан шаманизм булганнан аерылып тора. Иртә урта гасырлардан бирле Щинтога Буддачылык һәм кыйтга Көнчыгыш Азия мәдәниятенең башка элементлары йогынты ясаган һәм синкрет булган. Персиваль Ловеллның “Оккульт Япония: Щинто, Шаманизм һәм Илаһлар Юлы” китабы япон шаманизмы яки Щинто өйрәнүне дәвам иттерә.<br/> <ref>Percival Lowell, Occult Japan: Shinto, Shamanism and the Way of the Gods, Inner Traditions International (April 1990), Rochester Vt</ref> ''Japan Through the Looking Glass: Shaman to Shinto'' китабында япон ышануларының экстраординар аспектлары өйрәнелә.<ref>Alan Mcfarlane, ''Japan Through the Looking Glass: Shaman to Shinto'', Profile Books Ltd, Aug 2007, London England</ref><ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fb20071007a1.html|title=The Japan Times – News on Japan, Business News, Opinion, Sports, Entertainment and More|work=The Japan Times|access-date=6 June 2015}}</ref> === Корея === Шаманизм [[Төньяк Корея]]да һәм [[Көньяк Корея]]да һаман практикалана. Көньякта шаман хатын-кызлар ''муданг'' буларак мәгълүм, шул ук вакытта ир-ат шаманнарны ''баксу муданглар'' дип атыйлар. Шәхес мирас титулы яки табигый сәләт аша була ала. Шаманнардан хәзерге җәмгыятьтә финанс һәм өйләнү чишелешләре өчен киңәш сорыйлар.<ref>{{cite book |last=Kim |first=Tae-kon |title=Korean Shamanism—Muism |publisher=Jimoondang Publishing Company |year=1998 |isbn=898809509X}}</ref><ref>{{cite book |last=Lee |first=Jung Young |title=Korean Shamanistic Rituals |url=https://archive.org/details/koreanshamanisti0000leej_m0a5 |publisher=Mouton De Gruyter |year=1981 |isbn=9027933782}}</ref> === Малайзия === [[File:Bobohizans.jpeg|thumb|right|[[Сабаһ]]ның ''[[бобоһизан]]ы'', якынча 1921.]] Шаманизм шулай ук [[Малайя ярымутравы]]нда малайя җәмәгате арасында һәм [[Сабаһ]]та һәм [[Саравак]]та асаба халык арасында практикалана. Илдә шаманизм практикалаган ярымутрауда кешеләр гадәттә ''бомоһ'' яки ''паванг'' дип атала.<ref>{{cite book|author1=Graham Harvey|author2=Robert J. Wallis|title=Historical Dictionary of Shamanism|url=https://books.google.com/books?id=GQOyAAAAQBAJ&pg=PA129|date=5 February 2007|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6459-7|pages=129–}}</ref><ref>{{cite book|author=Montague Summers|title=The Vampire: His Kith and Kin|url=https://books.google.com/books?id=fpaCCyGuMqwC&pg=PA221|year=1928|publisher=University Books|isbn=978-1-60506-566-3|pages=221–}}</ref> Сабаһта [[бобоһизан]] [[кадазан-дусун]] асаба җәмәгате арасында төп шаман булып тора.<ref>{{cite news|url=http://www.themalaymailonline.com/features/article/bobohizans-the-shamans-of-sabah-teeter-between-old-and-new-worlds|title=Bobohizans: The shamans of Sabah teeter between old and new worlds|author=Julia Chan|newspaper=The Malay Mail|date=8 June 2016|access-date=11 November 2016}}</ref> === Монголия === [[File:Mongol Darkhad Shaman just starting Shamanic ritual.jpg|alt=Mongolian Shaman performing fire rituals, 3rd March 2019. At Khovsogol lake worship|thumb|upright|Ритуалларны башкаручы ''[[Монголия шаманизмы|монгол шаманы]]'', 2019 елның 3 марты. Ховсогол күлендә Монголиядә "Зәңгәр Энҗе" чарасы вакытында.]] Монгол классикасында, мәсәлән, ''[[Монголларның Серле Тарихы]]''нда экзорцистлар, яңгыр ясаучылар, онейромантлар, юатучылар һәм рәсмиләр буларак хезмәт итүче ир-ат һәм хатын-кыз шаманнар турында детальләр тәэмин ителә. Шаманик практикалар хәзерге көн Монголия мәдәниятендә дәвам итә.<ref>{{cite web|url=http://website.leidenuniv.nl/~haarbjter/shamanism.htm|title=Universiteit Leiden, Hanno E. Lecher|access-date=6 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321213135/http://website.leidenuniv.nl/~haarbjter/shamanism.htm|archive-date=21 March 2012|accessdate=2021-12-19|archivedate=2012-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321213135/http://website.leidenuniv.nl/~haarbjter/shamanism.htm}}</ref><ref>{{cite web |url=http://people.cohums.ohio-state.edu/bender4/eall131/EAHReadings/module03/local_beliefs.html |title=Archived copy |access-date=2013-12-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106035207/http://people.cohums.ohio-state.edu/bender4/eall131/EAHReadings/module03/local_beliefs.html |archive-date=2012-11-06 |accessdate=2021-12-19 |archivedate=2012-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106035207/http://people.cohums.ohio-state.edu/bender4/eall131/EAHReadings/module03/local_beliefs.html }}</ref><ref>{{cite web|url=http://chinaperspectives.revues.org/5288|title=Aurélie Névot, Comme le sel, je suis le cours de l'eau: le chamanisme à écriture des Yi du Yunnan (Chine) (Like salt, I follow the current: The literate Shamanism of the Yi of Yunnan)|author=Gros, Stéphane|access-date=6 June 2015|date=2010-05-31}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/seacrn/asia_members.htm|title=ACLS: Collaborative Research Network|access-date=6 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921092319/http://www.yale.edu/seacrn/asia_members.htm|archive-date=21 September 2011|accessdate=2021-12-19|archivedate=2011-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110921092319/http://www.yale.edu/seacrn/asia_members.htm}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Hangartner|first1=judith|title=The resurgence of Darhad shamanism: Legitimisation Strategies of Rural Practitioners in mongolia|journal=Tsantsa|date=May 2006|volume=11|pages=111–14|url=http://www.tsantsa.ch/en/previous-issues/tsantsa/2015-10-20-15-49-38/content-11-2006/205-recherches/466-the-resurgence-of-darhad-shamanism.html}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кланнарга нигезләнгән монгол җәмгыятендә рухи иерархия катлаулы булган. Иң югары төркем башкалардан кала 99 ''[[тнгри]]''дан торган (шуларның 55-се алкышлы яки "ак" һәм 44-се куркыныч яки "кара"), 77 ''натигай'' яки "җир аналары". ''Тнгри''ларны бары тик җитәкче һәм бөек шаманнар чакырган һәм алар барлык кланнар өчен уртак булган. Шулардан соң өч төркем баба рухлары доминацияләгән. "Хуҗа-рухлар" клан җитәкчеләрнең җаннары булган, аларга кланның теләсә-нинди әгъзасы физик яки рухи ярдәм өчен мөрәҗәгать итә алган. "Яклаучы-рухлар"га бөек ир-ат шаманнар (''ĵigari'') һәм хатын-кыз шаманнар (''abĵiya'') кергән. "Сакчы-рухлар" кечерәк шаманнар (''böge'') һәм хатын-кыз шаманнардан (''idugan'') торган һәм клан териториясендә махсус урын белән (тауларны, елгаларны, һ.б. кертеп) ассоциацияләнгән булган.<ref>{{cite journal|last=Hesse|first=Klaus|year=1987|title=On the History of Mongolian Shamanism in Anthropological Perspective|url=https://archive.org/details/sim_anthropos_1987_82_4-6/page/403|journal=Anthropos|volume=82|issue=4–6|pages=403–13|jstor=40463470}}</ref> 1990-ынчы елларда монгол яңа Шаманизмының формасы барлыкка китерелгән булган, ул Шаманизмга күбрәк хәзерге ысул биргән. Монголиядә һәм Россиядә яшәүче бурят монголлар арасында шаманнарның таралуы бурятларның тарихи һәм генетик тамырларын коруның зуррак көрәшенең төп аспекты, бу киң итеп Япониянең Щига Префектурасы Университетының антропологы [[Иппей Щимамура]] сан тарафыннан киң документланган булган.<ref>{{cite book|last1=Shimamura|first1=Ippei|title=The Roots seekers: Shamanism and Ethnicity Among the Mongol Buryats|date=2014|location=Kanagawa, Japan|isbn=978-4-86110-397-1}}</ref> Кайбер Монгол шаманнары хәзер хәтта һөнәрләреннән бизнес ясыйлар һәм аларның зуррак шәһәрчекләрдә офислары бар. Бу бизнесларда шаман гадәттә оешманың җитәкчесе була һәм дәвалау, язмышны сөйләү һәм бөтен төр проблемаларны чишү кебек хезмәтләрне башкара.<ref>Balogh, Matyas. "Contemporary Shamanisms in Mongolia." ''Asian Ethnicity'' 11.2 (2010): 229–38.</ref> Гәрчә пост-коммунист/пост-1990 еллар эрасында монгол шаманизмының башлангыч яңаруы кызыксынган барлык килүчеләргә ачыклыкка китерсә дә, практикаларының асыл этник яки милли нигезен якларга омтылучы Монголлар арасында хәл үзгәргән. Соңгы елларда күп Монгол шаманнарның ассоциацияләре Көнбатыш "асыл" яки "нeo" яки "Яңа Гасыр" шаманнар турында белгәннәр һәм килүне бары тик монголлар һәм Көнбатыш галимнәр өчен чикләгәннәр.<ref>{{cite web|last1=Noll|first1=Richard|title=Mongol shamans summer solstice fire ritual 21 June 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=5g1XTL8XbhY|website=You Tube|access-date=4 July 2017}}</ref> === Филиппин === [[File:An Itneg shaman renewing an offering to the spirit shield (1922, Philippines).jpg|thumb|1922: [[Итнег халкы]]ның шаманы сугышчы ''[[каласаг]]'' калканының (''[[анито]]'') рухына тәкъдим итүне яңарта.]] [[File:Babaylan Festival in Bago City.jpg|thumb|[[Баго, Негрос Оксиденталь]]дә күптән түгел булган Бабайлан Фестивалендә шаманны сурәтләүче башкаручы.]] [[Бабайлан]]нар (шулай ук башка асаба исемнәр арасында байлан яки каталонан) колонизация чорына кадәр [[Филиппиннар]] тарихында төрле [[Филиппиннар халыклары|этник төркемнәр]]дән [[шаман]]нар булган. Бу шаманнар табигатьнең чикләнмәгән куәтләрен куллануда махсуслашканнар<ref name=esquiremag>{{Cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-fall-of-the-babaylan-a2017-20190318|title = The Fall of the Babaylan}}</ref> һәм барлык диярлек очракларда хатын-кызлар яки [[Бакла|хатынлашкан ирләр]] (''асог'' яки ''байок'') булган. Алар [[рух гид]]ларга ия дип ышанылган,алар аша шаманнар рухлар һәм Илаһлар (''[[анито]]'' яки ''[[Анито|дивата]]''лар) һәм [[рухи дөнья]] белән контактка кергән. Аларның беренчел роле булып ''паг-анито'' [[сеанс]]ы ритуаллары аша медиум булу булган. Шулай ук [[традицион медицина]]да һәм [[гомеопатия]]дә, [[Илаһилаштыру]]да һәм [[сихер]]дә махсуслашкан төрләре булган.<ref name="scott1992">{{cite book|author=William Henry Scott|title =Looking For The Prehispanic Filipino and Other Essays in Philippine History|publisher =New Day Publishers|year =1992|pages=124&ndash;127|isbn =978-9711005245|url =https://archive.org/stream/LookingForThePrehispanicFilipino/Looking%20for%20the%20Prehispanic%20Filipino#page/n67/mode/2up/search/babaylan|author-link=William Henry Scott (historian)}}</ref> ''Бабайлан'' җәмәгатьне бик ихтирамлы әгъзалары булган, колониягә чор [[аксөяк сыйныфы]] белән бертигез итеп.<ref name="Scott1994">{{cite book|author=William Henry Scott | author-link = William Henry Scott (historian) | url = https://archive.org/details/BarangaySixteenthCenturyPhilippineCultureAndSociety | title = Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society | publisher = Ateneo de Manila University Press | date = 1994 | location=Quezon City | isbn = 978-971-550-135-4 }}</ref><ref name="mallari">{{cite news |url=http://www.manilatimes.net/the-complementary-roles-of-the-mandirigma-and-the-babaylan/53493/|title=The complementary roles of the Mandirigma and the Babaylan |author=Perry Gil S. Mallari|date=16 November 2013 |newspaper=The Manila Times |access-date=5 July 2018}}</ref><ref name="mccoy">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=jVFiDwAAQBAJ&q=shaman+axis+mundi&pg=PT37 |title=Shaman-the Dawn's People |last=McCoy |first=V. R. |date=2018 |publisher=BookBaby |isbn=9781732187405 |language=en }}{{Deadlink|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дату (биләмә башы) булмаганда, бабайлан биләмәнең вакытлы җитәкчесе ролен ала.<ref name=esquiremag/> Алар куәтле ритуал белгечләре булган, һава торышына йогынты ясау сәләте белән табигатьтә төрле рухларны тыңлаганнар. Бабайланнар шундый югары ихтирам дәрәҗә белән хәтта явыз дату яки рухның кара сихерен кире кагарга һәм авыруларны яки җәрәхәт алганнарны сәләткә ия булганга тотылган. Бабайланнарның куәтләре арасында авыруларны дәвалау, сәламәт йөкле булу һәм бала табуны ышанычлы итү һәм төрле Илаһлар ритуалларны алып бару булган. Бабайланнар үлән белемен яхшы белгәннәр һәм төрле тамырлардан һәм орлыклардан дарулар, агулануга каршы матдәләр һәм эчемлекләр барлыкка китерә алганнар. Алар боларны авыруны дәвалау өчен яки шурадаш датуга дошманнарны җиңәр өчен кулланганнар, шулай итеп бабайланнар шулай ук медицина һәм илаһи көрәшләрендә махсуслашулары өчен мәгълүм булганнар. <ref name=esquiremag/> Аларның йогынтысы Филиппиннарның этник төркемнәрнең күпчелеге әкренләп [[Ислам]]га һәм [[Католик Чиркәве|Католицизм]]га кабул иткәннән соң беткән. [[Испания Империясе]] астында, ''бабайлан''нар еш яла ягылган [[убырлы]]лар һәм "шәйтан каһиннәре" дип дөрес түгел итеп гаепләнгән һәм Испания руханилары тарафыннан эзәрлекләнгән булган. <ref name=esquiremag/> Хәзерге Филиппин җәмгыятендә аларның роле еш халык дәвалаучылары тарафыннан алынган булган, алар күбесенчә ир-ат кешеләр, шул ук вакытта кайберәүләр 'убырлы' дип дөрес түгел итеп гаепләнгән булган, бу Испания колониализмы калдыклары булган.<ref name="blair1">{{cite book |editor=Emma Helen Blair |editor2=James Alexander Robertson |editor3=Edward Gaylord Bourne|title =The Philippine Islands, 1493-1803|volume =Volume 38 (1674&ndash;1683)|publisher =The Arthur H. Clark Company|year =1904|pages=114, 218|url =https://archive.org/stream/philippineisland38blai#page/n5/mode/2up/search/babaylan}}</ref><ref name="philcensus1903">{{cite book|author =United States Philippine Commission, 1900-1916|title =Census of the Philippine Islands, Taken Under the Director of the Philippine Commission in the Year 1903|volume =Volume I: Geography, History, and Population|publisher =United States Bureau of the Census|year =1905|page=328|url =https://books.google.com/books?id=POAXAAAAYAAJ}}</ref><ref name="liturgy">{{cite book|author=Agnes M. Brazal |author-link1=Agnes M. Brazal |editor =Jozef Lamberts|title =Liturgy and Inculturation: Introduction|chapter =Inculturation: An Interpretative Model|publisher =Peeters|series =Studies in Liturgy|volume=77|year =1996|isbn =9789068318371|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Chp1Jlqv1GQC}}</ref> Кешеләр Исламга яки Христианлыкка әверелдерелмәгән даирәләрдә, аеруча асаба халыкның баба биләмәләрендә, шаманнар һәм аларның мәдәни алымнары аларның җәмәгатьләре белән булуын дәвам иткән.<ref name=esquiremag/> === Себер һәм Төньяк Азия === [[File:Шаман Ташоол Бууевич Кунга - обряд приношения жертвы духам.jpg|thumb|Көньяк [[Себер]]дә шаман, 2014]] [[File:Chuonnasuan, the last shaman of the Oroqen, in July 1994 (Photo by Richard Noll).jpg|thumb|upright|[[Орочен халкы|Орочен]] шаманы, төньяк [[Кытай]].]] [[Себер]] шаманизмның ''[[locus classicus]]''-ы дип карала.<ref name=locclass>Hoppál 2005: 13</ref> Даирәдә күп төрле этник төркемнәр яши һәм халыкларының күбесе хәзерге вакытта да шаманистик практикаларны башкара. Себер халыклары арасында күп классик этнографик чыганаклар язып куелган булган. [[Маньчжурлар|Маньчжур]] Шаманизмы хәзерге чорда рәсми статуска ия бик аз Шаманист традицияләрнең берсе, ул ([[Буддачылык]], [[Даоизм]] һәм традицион [[Күккә табыну]] белән беррәттән) [[Цинь династиясе]]нең империя культларының берсе булып киткән. [[Пекин]]да [[Тыелган Шәһәр]]нең төп залларының берсе [[Җир Тынычлыгының Сарае]] өлешчә Шаманистик ритуалларга багышланган булган. Ритуалны оештыру хәзерге көндә ''in situ'' һаман саклана.<ref>{{citation|last=Rawski|first=Evelyn S.|year=1998|title=The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions|place=Berkeley, Los Angeles, and London|publisher=University of California Press|url=https://books.google.com/books?id=5iN5J9G76h0C|isbn=0-520-22837-5 |pages=30, 238, 460}}</ref> Себер [[Чукчалар|чукча]] халкы арасында шаман рух аңа ия булган берәү буларак интерпретацияләнә, ул халкы өчен шаманик рольне ала. Бурятлар арасында ''шанар'' буларак мәгълүм ритуал бар, <ref>{{cite web|url=http://texts.00.gs/Shanar.htm|title=S^anar [Buryat]|access-date=6 June 2015}}</ref> биредә шаман башка инде вазифасын башкарган шаман тарафыннан изгеләштерелә. Берничә [[самоед халыклары]] арасында шаманизм шулай ук хәзерге вакытларда да яшәүче традиция булып тора, бигрәк тә изоляциядә яшәүче төркемнәрдә, соңгы вакытларга кадәр ([[Нганасан халкы|нганасаннар]]да).<ref name=ngan>Hoppál 2005: 92–93</ref> Соңгы билгеле нганасан шаманының сеанслары фильмда 1970-енче елларда язылган булган.<ref name="Hoppal">{{cite book |last=Hoppál |first=Mihály |title=Sámánok, lelkek és jelképek |publisher=Helikon Kiadó |location= Budapest |year=1994 |isbn=978-963-208-298-1 |language=hu |page=62}}</ref><ref name=ngan/> Мәшһүр нганасан (яки ня халкы) шаманы булып Нгамтусо ыруыннан Дюменмэ торган.<br/> 1949 елда Кытай Халык Республика формалашкан булганда һәм Россия Себере чиге рәсми рәвештә мөһер куелганнан соң, шаманизмны практикалаган күп күчмә Тунгус төркемнәре (Эвенкларны кертеп) Маньчжуриягә һәм Эчке Монголиягә чикләнгән булган. <ref>{{cite journal|last1=Noll|first1=Richard|title=The Last Shaman of the Orqen of Northeast China|url=https://www.academia.edu/8520174|journal=Shaman: Journal of the International Society for Shamanistic Research}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219163044/https://www.academia.edu/8520174 |date=2021-12-19 }}</ref><br/> Башка очракларда шаманизм хәттә 20-енче гасыр башында [[Чегәннәр|рома]] халкы арасында шаманизм 20-енче гасыр башында күзәтелгән.<ref name="Hoppal_a">{{cite book |last=Hoppál |first=Mihály |title=Sámánok Eurázsiában |publisher=Akadémiai Kiadó |location=Budapest |year=2005 |isbn=978-963-05-8295-7 |language=hu |page=94}}</ref> Башка диннәр тәэсир итсә дә, Себер татарларында, Тувалыларда һәм Тофаларда Шаманизм традицияләре сакланып калган. === Үзәк Азия === ==== Үзәк Азия шаманизмына географик йогынтылар ==== Географик факторлар Үзәк Азиянең дине, мифлары, ритуаллары һәм эпослары характеры һәм үсешенә зур йогынты ясаган. Дөньяның башка өлешләрендә дини ритуаллар беренче чиратта авыл хуҗалыгы муллыгын арттырыр өчен кулланылса, биредә алар аулау һәм йорт хайваннары көтүен тәэмин итү өчен кулланыла. Хайваннар [[Үзәк Азия]]дә [[асаба дине]]нең иң әһәмиятле элементларның берсе, чөнки далаларда күчмә цивилизацияләрнең яшәп калуында роленә күрә һәм шулай ук авыл хуҗалыгы өчен уңайлы булмаган җирләрдә утрак халыкларда. Шаманнар хайван тиреләре һәм каурыйлары кигән һәм рухи сәяхәтләр вакытында хайваннарга күчешләр кичергән. Шуңа өстәп хайваннар кеше гидлары, коткаручылар, бабалар, тотемнар һәм корбаннар буларак хезмәт иткән.<ref>Julian Baldick, ''Animal and Shaman: Ancient Religions of Central Asia'' (New York: University Press, 2000), 3–35</ref> Табигать дине буларак Үзәк Азия буйлап шаманизмда күк, җир һәм су арасында мөнәсәбәтләргә махсус ихтирам бирелгән һәм агачлар һәм тауларның мистик әһәмиятенә ышаныла. Үзәк Азиядә шаманизм җәй һәм кыш арасында капма-каршы хасиятләренә зур игътибар бирә, бу төбәктә температурада зур аермаларга бәйле. ==== Уртак практикалар һәм ышанулар ==== Үзәк Азия шаманнары кеше дөньясы һәм рухи дөнья арасында изге уртак кешеләре буларак хезмәт иткән. Бу рольдә алар дәвалау, илаһилаштыру, бабаларга мөрәҗәгать итү, элементлар белән манипуляцияләү, югалган җаннарны алып бару һәм җәмәгать дини ритуалларын башкару биремнәрен башкарган. Шаманик ритуал шаманның рухи дөнья сәяхәтенең җәмәгать күрсәтүе буларак хезмәт иткән һәм гадәттә аңа физик көч һәм җәмәгать катнашуы кергән. Бу сеансларның максаты авыру пациентның югалган җанын дәвалаудан һәм киләчәкне илаһилаштырудан һава торышын контрольдә тотуга һәм югалган кешене яки әйберне табуга кадәр диапазонда булган. Кул җитезлеген, карын сөйләшүен һәм гипнозны куллану бу ритуалларда еш булган, әмма шаманнар тарафыннан башкарылган эффектлырак һәм дөресрәк дәвалауларны аңлатмаган.<ref>Nora K. Chadwick, "Shamanism among the Tatars of Central Asia," ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', Vol. 66, (Jan–Jun 1936): 97–99</ref> Шаманнар ихтияр көче тарафыннан этәрелгән юри "экстаз халәте"ндә башкаралар. Зур акыл аңының үзгәртелгән халәтенә ирешү бөек акыл көчәнешен, концентрациясен һәм кырыс үз дисциплинасын таләп иткән. Акыл һәм физик әзерләнүгә озак период тыныч медитация, ашаудан тыелу һәм тарту кергән. Бу халәттә маһир шаманнар кеше организмы гади халәттә башкара алмаган сәләтләрне җиккәннәр. Экстазда шаманнар гадәти булмаган физик көч, экстремаль температураларны чыдау, кадауны һәм кисүне авыртусыз тоту һәм сизем органнарының күтәрелгән сиземлеген күрсәткәннәр. Шаманнар агулаучы матдәләр һәм галлюциногеннар кулланганнар. <ref>Balzer, ''Shamanism'', 12–21</ref> Ут тарафыннан чистару шаманик традициянең кимендә алтынчы гасырдан килә торган әһәмиятле элементы булып тора. Үлгән белән бәйле кешеләр һәм әйберләр утлар арасында узу ярдәмендә чистартылырга тиеш булган. Бу чистартылулар катлаулы экзорцизмнар (җен куулар) булган, шул ук вакытта башкалар гади рәвештә шаман тарафыннан алкыш алып ике ут арасында туры мәгънәдә узуны керткән. Әдәбиятта һәм практикада шаманнар шулай ук һава торышы белән манипуляцияләү өчен махсус ташлар кулланган. Бу ташлар белән яңгырны җәлеп итү яки карны, салкынны яки җилне кире кагу өчен ритуаллар башкарылган булган. Бу "яңгыр ташы" корылыкны бетерүне кертеп һәм шулай ук сугыш чарасы буларак бозлы яңгырлар чыгару кебек күп чараларда кулланылган булган.<br/> Шаманнарның төрле төрләре һәм махсус традицияләре арасында аермаларга карамастан, төбәк буйлап шәхси ышануларга, максатларга, ритуалларга, символларга һәм шаманнарның кыяфәтендә чагылган бердәм форма бар. ==== Сәнгать тамашасы буларак шаманик ритуаллары ==== Шаманик церемония дини церемония дә, сәнгать тамашасы да. Театр тамашалары игътибар җәлеп итәр өчен яки манзара барлыкка китерү түгел өчен түгел, ә кабиләдә изге дини процессын алып бару өчен. Тамаша дүрт элементтан тора: бию, музыка, шигърият һәм театр яки охшап күрсәтү гамәле. Бу элементларны куллану кабиләнең калган өлешенә табигать һәм рухлар белән мистик бәйләнешен тышкы чагылдыру максатына хезмәт итә. Чын шаман теләсә нинди вакытта һәм урында рухи дөньяга сәяхәт итә ала, әмма шаманик церемонияләр кабиләнең калган кешеләренә бу дини тәҗрибәне уртаклашырга ысул тәэмин итә. <br/> Шаман төрле шәхесләрне, Илаһларны һәм хайваннарны чагылдырыр өчен тавышын охшатып алыштыра, шул ук вакытта тамашада музыка һәм бию үзгәрүе рухи дөньяда прогрессны һәм аның төрле рухи үзара бәйләнешен күрсәтә. Күп шаманнар [[карын сөйләшүе]]н куллана һәм тамашаны сәяхәт атмосферасы белән тәэмин итәр өчен төгәл рәвештә хайван, табигать, кеше һәм башка тавышларны имитацияләргә сәләтләрен кулланалар. Детальле биюләр һәм җыр һәм шигърият җырлаулары тамашасы өчен шаманның рухи сәяхәтен чынбарлыкка ашыру өчен кулланыла. <ref>Chadwick, ''Shamanism among the Tatars of Central Asia'': 93–101</ref> ==== Киемнәр һәм аксессуарлар ==== Шаманның аксессуарлары төбәкләр буйлап аерылып тора, әмма төп аксессуарлар булып пальто, баш киеме һәм тамбурин яки барабан булып тора. Хайванга әверелү рухи дөньяга сәяхәтнең әһәмиятле аспекты булып тора, ул шаманик ритуаллар вакытында кулланыла һәм пальто еш кош каурыйлары һәм хайван сурәтләре, буялган яулыклар, чаңнар һәм металлик бизәнү әйберләре белән бизәлә.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BRyCAgAAQBAJ&q=Costume+and+accessories+of+central+asian+shamanism&pg=PA43|title=The Archaeology of Shamanism|last=Price|first=Neil|date=2003-12-16|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-52769-4|language=en}}</ref> Барабан яки тамбурин рухлар белән сөйләшүнең төп ысулы булып тора һәм шаманга сәяхәтендә үзгәртелгән аң халәтләренә ирешергә мөмкинчелек бирә. Галәмнең чагылышы булган барабан еш җирне һәм аскы дөньяларны күрсәтер өчен ике яртыга бүленә. Барабанга табигый көчләрне һәм күк җисемнәрен чагылдыру өчен символлар һәм табигый объектлар еш өстәлә.<ref>Chadwick, ''Shamanism among the Tatars of Central Asia'': 85–87</ref> ==== Патша һәм Совет Россиясе ==== Совет Үзәк Азиясендә Совет хөкүмәте шаманнарны эзәрлекләгән һәм яңа фән һәм логика чорында искергән дини ышанулар кертүче алдакчы медицина практикалаучылар дип гаепләгән. Октябрь Социалист Инкыйлабыннан соң радикаль үзгәрешләр шаманнар гамәлендә кискен кимүгә китергән. Шаманнар Үзәк Азиялеләр традицион мәдәниятендә әһәмиятле компонент чагылдырган һәм аларның җәмгыятендә әһәмиятле роленә күрә Совет оешмалары һәм кампанияләр асаба халыкларның тормышларында традицион йогынтыларны бетереп карауларында шаманнар максат булып торган. === Вьетнам === [[File:Lien2.jpeg|thumb|upright|[[Вьетнам]]да пагодада ''[[Лен донг]]''. ''[[Лен донг]]'' сессиясендә унике мәртәбә ''cô đồng'' (шаман) кием алыштыруы була, ягъни ул 12 мәртәбә эчтә персонажны үзгәртә.]] Вьетнамда шаманнар халыкның күпчелеге һәм азчылыгы белән кушылган дини традицияләрдә ритуаллар башкаралар. Ритуаллар, музыка, бию, махсус кием һәм тәкъдимнәр рух сәяхәтен әйләндерүче тамашаның өлеше булып тора.<ref>{{cite web|url=http://www.amnh.org/exhibitions/vietnam/07_other/|title=Journeys to Other Worlds: The Rites of Shamans|publisher=[[American Museum of Natural History]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602010747/http://www.amnh.org/exhibitions/vietnam/07_other/|archive-date=2008-06-02}}</ref> Шаманизм [[Тин нгуонг тһо Мау]] (Ана Алиһәләргә табыну)ның [[Вьетнам асаба дине]]нең өлеше булып тора. Вьетнамда, бу ритуаль практика [[лен донг]] дип атала яки шулай ук ''һау бонг'' яки ''һау донг'' буларак мәгълүм, сессияләргә музыка, җыр, бию һәм киемнәр кулланылышы кебек сәнгать элементлары керә.<ref>{{cite book |title=Vietnam: journeys of body, mind, and spirit |author=Ngo Duc Thinh |editor1=Nguyen Van Huy |editor2=Laurel Kendall |chapter=Chapter 13: Len Dong: Spirits' Journeys |isbn=0-520-23871-0 |year=2003 |publisher= University of California Press |url=https://books.google.com/books?id=BrjQ3sqf0foC}}</ref> Төньяк Вьетнамның традицион [[асаба сәнгать|асаба сәнгате]] булган [[Хат чау ван]], [[тин нгуонг тһо Мау]] шаманизмга бәйле. Жанр ритуалларда һәм Илаһлар белән медиумлыкта кулланылышы өчен мәшһүр. Чау ван ике максатка хезмәт итә: медиумга Илаһларны сиземләү өчен гипнозлаштырырга ярдәм итәргә һәм тиешле музыка белән медиум гамәлләренә аккомпанемент булырга. ===Һиндстан һәм Непал=== [[Тһеййям]] яки [[малаялам теле]]ндә "тһейям" - көньяк Һиндстан теле - тугъры [[Һинд дине]] Илаһын яки Алиһәсен тәнен башка тугърыларның сорауларын каналлаштыру яки җавап бирү өчен кулланылырга чакыра торган процесс.<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/videos/news/news-in-videos/devakoothu-the-lone-woman-theyyam-in-north-malabar-1.3468731|title='Devakoothu'; the lone woman Theyyam in North Malabar|website=Mathrubhumi|accessdate=2021-12-19|archivedate=2021-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210606105354/https://english.mathrubhumi.com/videos/news/news-in-videos/devakoothu-the-lone-woman-theyyam-in-north-malabar-1.3468731}}</ref> Шул ук нәрсә көньяк Һиндстан теле [[тамил теле]]ндә "арулваакку" яки "арулваак" дип атала - [[Адһипарасактһи Сиддһар Питам]] [[Тамилнад|Тамил Наду]]да арулвакку өчен мәшһүр.<ref>{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=YBs9DgAAQBAJ|title=Women's Authority and Leadership in a Hindu Goddess Tradition|author=Nanette R. Spina (2017)|date=28 February 2017|page=135|publisher=Springer|isbn=978-1-1375-8909-5}}</ref> [[Карнатака]]да [[Мангалор]]да һәм аның тирәли кешеләр шул ук нәрсәне [[Бута Кола]] дип атыйлар, "паатһри" яки "даршин"; Карнатаканың башка өлешләрендә, ул төрле атамалар астында мәгълүм, мәсәлән, "прашнаавали", "ваагдаана", "асеи", "ааширвачана" һәм башкалар.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Brückner|first=Heidrun|year=1987|title=Bhuta Worship in Coastal Karnataka: An Oral Tulu Myth and Festival Ritual of Jumadi|journal=Studien zur Indologie und Iranistik |volume=13/14|pages=17–37}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal|last=Brückner|first=Heidrun|year=1992|title=Dhumavati-Bhuta" An Oral Tulu-Text Collected in the 19th Century. Edition, Translation, and Analysis.|journal=Studien zur Indologie und Iranistik |volume=13/14|pages=13–63}}</ref><ref name=":7">{{Cite book|title=Fürstliche Fest: Text und Rituale der Tuḷu-Volksreligion an der Westküste Südindiens.|last=Brückner|first=Heidrun|publisher=Harrassowitz|year=1995|location=Wiesbaden|pages=199–201}}</ref><ref name=":8">{{Cite book|title=On an Auspicious Day, at Dawn … Studies in Tulu Culture and Oral Literature|last=Brückner|first=Heidrun|publisher=Harrassowitz|year=2009a|location=Wiesbaden}}</ref><ref name=":9">{{Cite book|title="Der Gesang von der Büffelgottheit" in Wenn Masken Tanzen – Rituelles Theater und Bronzekunst aus Südindien edited by Johannes Beltz|last=Brückner|first=Heidrun|publisher=Rietberg Museum|year=2009b|location=Zürich|pages=57–64}}</ref> [[Непал]]да ул "дһаамии" яки "[[җһакри]]" буларак мәгълүм, ул [[Сикким]]да (Һиндстан) һәм Непалда шаманнар өчен киң кулланыла торган атама. Алар [[лимбу халкы]]нда, [[сунувар]]ларда, [[раи]]ларда, [[шерпа]]ларда, [[ками]]ларда, [[таманг]]ларда, [[гурунг]]ларда, [[магарлар]]да һәм [[лепча]] җәмәгатьләрендә бар. Аларга [[Һинд дине]], Тибет Буддачылыгы, [[Мун]] дине һәм Бон ритуаллары йогынты ясый.<ref>{{cite book |first=Kuldip Singh |last=Gulia |year=2005 |title=Human Ecology of Sikkim – A Case Study of Upper Rangit Basin |publisher=Kalpaz Publications |place=Delhi, India |isbn=978-81-7835-325-8 |url=https://books.google.com/books?id=J4aDVQ1KVZYC |pages=153–154, 168}}</ref> Инглиз телендә болар өчен иң якын тәрҗемә "[[oracle]]" (оракул) булып тора. Төньяк Һиндстанда качкынчлыкта китеп яшәүче [[Далай Лама]] әле дә ''[[Нечун Оракул]]'' буларак мәгълүм оракул белән киңәшләшә, ул [[Тибет]] хөкүмәтенең рәсми дәүләт оракулы булып таныла. Далай Лама [[Лосар]] Яңа Ел бәйрәмнәре дәвамында йөз еллык традиция буенча Нечунг Оракул белән киңәшләшкән.<ref>Gyatso, Tenzin (1988). ''Freedom in Exile: the Autobiography of the Dalai Lama of Tibet.'' Fully revised and updated. Lancaster Place, London, UK: Abacus Books (A Division of Little, Brown and Company UK). ISBN 0-349-11111-1. p.233</ref> === Башка Азия традицияләре === Шаманизм әле дә [[Рюкю Утраулары]]нда ([[Окинава]], Япония) һаман да киң практикалана, биредә шаманнар 'Норо' (бөтенесе хатыннар) һәм 'Юта' буларак мәгълүм. 'Норо'лар гадәттә җәмәгать церемонияләре белән идарә итәләр, шул ук вакытта 'Юта' граждан һәм шәхси эшләрен игътибар үзәгендә тоталар. Шаманизм шулай ук Япониянең берничә авыл даирәләрендә практикалана. [[Щинто]] дине шаманистик традициянең дингә әверелүе нәтиҗәсе дип киң ышаныла. Берничә Рюкю утравында практика формалары берникадәр аерылып тора, мәсәлән, аерым ''Мияко'' шаманизмы. Шаманист практикалары [[Тайвань]] аборигеннарының католик дини традицияләрендә сакланып калган булуга охшаш.<ref>O. Lardenois, [http://www.erenlai.com/media/downloads/TheologicalShamanismLardenois.pdf Shamanism and Catholic Indigenous Communities in Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219163045/http://www.erenlai.com/media/downloads/TheologicalShamanismLardenois.pdf |date=2021-12-19 }}</ref> == Европа == [[File:Sami shamanic drum.JPG|thumb|upright|Финляндиядә, [[Рованиэми]]да [[Арктикум Фән Музее]]нда [[Ноайди|Сами шаманик барабаны]].]] Кайчандыр Себердә һәм Үзәк һәм Көнчыгыш Азиянең башка өлешләрендә яшәгән тарихка кадәр чор кешеләре таралган һәм үзләре белән мәдәниятләре аспектларын алып килеп башка төбәкләргә миграцияләгән. Мәсәлән, күп Ураллы халыклар хәзер Себердән тыш яшиләр; шулай да [[Прото-Урал|прото-Урал]] халыклары (һәм аларның таралышы)ның баштагы урнашуы турында бәхәс алып барыла. Кушылган [[Фитогеография|фитогеографик]] һәм лингвистик фаразлар (төрле агач төрләренең таралышы һәм Урал телләрендә аларның исемнәре булуы) бу даирәнең Үзәк [[Урал]] Таулар һәм [[Обь]] елгасының аскы һәм урта өлешләре булу икәнен фараз итәргә мөмкинчелек бирә.<ref name=ancloc>Hajdú 1975: 35</ref> Яңа өйрәнүләр [[Төньяк-көнчыгыш Азия]]дә килеп чыгуны фараз итәләр.<ref>Shi H, Qi X, Zhong H, Peng Y, Zhang X, et al. (2013) Genetic Evidence of an East Asian Origin and Paleolithic Northward Migration of Y-chromosome Haplogroup N. PLoS ONE 8(6): e66102. {{doi|10.1371/journal.pone.0066102}}</ref> Прото-Уралик Кытай [[Лиао цивилизациясе]]нә бәйле дип фараз ителә.<ref>{{Cite journal|last=Napolskikh |first=Vladimir |title=Earth-Diver Myth ( А 812) in northern Eurasia and North America |url=https://www.academia.edu/4918926 |language=en}}</ref> [[Венгрлар]]ның яки мадьярларның бабалары яшәгән прото-Уралик даирәдән [[Паннония Бассеины]]на күчкәннәр. Шаманизм төрки-монгол мифологиясендә әһәмиятле роль уйнаган: [[Тәңречелек]] — [[сионгну]], монгол һәм [[төркиләр]], [[мадьярлар]] арасында төп борынгы ышану булган — шаманизм элементларын кертә. Урта Гасырлар ахыры һәм иртә хәзерге чорның кайбер тарихчылары шаманистик традицияләр бу периодның популяр асаба ышануында күренергә мөмкин дип раслаган. Болар арасында иң әһәмиятлесе итальян [[Карло Гинцбург]] булган ул 16-ынчы гасыр Италия ''[[бенанданти]]'' йоласында шаманистик элементлар булуын раслаган. <ref>[[#Gin83|Ginzburg 1983 [1966]]].</ref> шулай ук Венгрия ''[[талтос]]'' традицияләрендә аларны идентификацияләгән Венгр [[Эва Покс]]<ref>[[#Poc99|Pócs 1999]].</ref> һәм Француз [[Клод Лекуте]], ул җан турында Урта Гасыр традицияләр иртәрәк шаманик фикерләрдә нигезләнгән дип бәхәсләшкән. == Котып яны шаманизмы == === Инуит һәм юпик мәдәниятләре === [[File:Yupik shaman Nushagak.jpg|thumb|upright|[[Юпик]] шаманы авыру малайдан явыз рухларны куа ([[экзорцизм]], [[Нушагак, Аляска]], 1890-ынчы еллар<ref>Fienup-Riordan, Ann. 1994: 206</ref>]] [[Эскимос]] төркемнәре көнчыгыш [[Себер]]дән Аляска һәм Төньяк Канада аша ([[Лабрадор ярымутравы]]н кертеп) Гренландиягә кадәр гаять зур мәйданда тора. Шаман практикасы һәм ышанулары кыйтга чикләреннән уза торган гаять зур даирәдә язылган булган.<ref name=Mer-BecHalfHid>Merkur 1985</ref><ref name=Gab-KarEszk>Gabus, Jean: A karibu eszkimók. Gondolat Kiadó, Budapest, 1970. (Hungarian translation of the original: Vie et coutumes des Esquimaux Caribous, Libraire Payot Lausanne, 1944.)</ref> Төрле эскимос төркемнәрендә "шаманизм" турында сөйләшкәндә, без (өстә искә алынганча) “шаманизм” “төрле” мәдәниятләрнең хасиятләрен каплый ала икәнен истә тотарга тиеш.<ref name="cogmap">Hoppál 2005: 15</ref> Медитация еш шаманизмның гомумән әһәмиятле аспекты дип санала.<ref name=med>Hoppál 2005: 45–50</ref> Шулай ук күп эскимос төркемнәрендә уртакчы роле яхшы билгеле:<ref name=menmed>Menovščikov 1996: 442</ref> аны башкаручы шәхес чынлыкта ышану системасында яшәүче мәхлукатлар белән контактка керә дип ышаныла. "Шаман" төшенчәсе берничә инглиз телле басмаларда эскимосларга бәйле мөнәсәбәттә кулланыла.<ref name="Mer-BecHalfHid"/><ref name=KleiSon-Esk>Kleivan & Sonne 1985</ref><ref>Vitebsky 1996</ref><ref>Freuchen 1961: 32</ref> Шулай ук Азия эскимосларының ''алигналгһи'' (IPA:aˈliɣnalʁi) рус теленә һәм инглизчә әдәбиятта "шаман" дип тәрҗемә ителә<ref>Рубцова 1954: 203, 209</ref><ref name=menmed/>. Ышану системасы хәзер яши торган кешеләр, ауланган хайваннарның җаннары һәм үлгән кешеләрнең җаннары арасында махсус бәйләнешләрне фараз итә. Кешенең үлеме һәм уңышлы ауланган хайван кисү, тегү һ.б. табу астында булуны таләп итә, күренми торган җан җәнлекне куркыта торган ялсыз рух “тупилак”ка әверелмәсен өчен. Табу бозылса, мәсәлән тудыру табусы, үлем табусы җәнлек аучыдан качкан. Берничә төркемнең җан концепцияләре [[рух дуализмы]]ның махсус мисаллары (төрле мәдәниятләрдә детальләрдә төрлелекне күрсәтә). Шаманнарның күпчелегеннән аермалы буларак күпчелек эскимос шаманнарының ''көч'' мотивациясе җитеп бетми: шаман булып китү гадәттә юри караш буларак күренә, ә рухлар мәҗбүр итеп булган ихтыяҗ түгел.<ref name="failed-shaman">{{cite book |last=Kleivan |first=Inge |author2=B. Sonne |title=Eskimos: Greenland and Canada |year=1985 |publisher=Institute of Religious Iconography • State University Groningen. E.J. Brill |location=Leiden, The Netherlands |series=Iconography of religions, section VIII, "Arctic Peoples", fascicle 2 |isbn=978-90-04-07160-5 |page=24}}</ref> === Төрлелек === Эскимос төркемнәре мәдәниятләрендә охшашлыклар булып, <ref>Kleivan 1985: 8</ref><ref>Rasmussen 1965: 366 (ch. XXIII)</ref><ref>Rasmussen 1965: 166 (ch. XIII)</ref><ref name=padlgreen>Rasmussen 1965: 110 (ch. VIII)</ref><ref name=Mau-Mor>Mauss 1979</ref> шул ук вакытта төрлелек бар, гомогенлыктан ерак.<ref>Kleivan 1985: 26</ref> [[Себер юпик]] һәм [[сиреник эскимос телләре]] эксперты, рус тел белгече Меновщиков ул күргән Себер юпик һәм сиреники төркемнәренең шаманистик сеанслары [[Фритьоф Нансен]] тасвирлаган Гренландия инуит төркемнәрнекенә охшаш дип искә ала<ref>Menovščikov 1996 [1968]: 433</ref> <ref>Menovščikov 1996 [1968]: 442</ref> гәрчә Себер һәм Гренландия арасында ара гаять зур булса да. Азия төркемнәрендә Төньяк Американыкылар белән билгеле охшашлыклар булырга мөмкин.<ref>Vitebsky 1996: 42 (ch. ''North America'')</ref> Шулай ук берничә эскимос төркемнәрендә махсус шаман теле куллануы документланган, ул күбесенчә рухлар белән сөйләшү өчен кулланылган.<ref>Merkur 1985:7</ref><ref>Kleivan & Sonne 1985: 14</ref> Шулай ук унгазигһмиит ([[Себер Юпик]]ларына карый) кайбер гыйбарәләрнең [[Аллегория|аллегорик]] кулланылышы бар.<ref>Rubcova 1954: 128</ref> Асаба мәдәниятләр зур төрлелеккә ия. Шаман роленә караган мифларның берничә юрамасы бар һәм шулай ук төп каһарманнарның исеме мәдәнияттән мәдәнияткә үзгәргән. Мәсәлән, [[Седна]] тупланма атамасы астында мәгълүм мифологик фигураның фактик рәвештә күп асаба исемнәре бар: котып инуитлары арасында Нерввик, [[нетсилингмиутлар]] арасында Нулиаюк, Баффин Җире инуитлары арасында Седна.<ref>Kleivan & Sonne 1985: 27</ref> Шулай ук җан концепцияләре, мәсәлән, [[җан дуализмы]] детальләре зур төрлелекне күрсәткән, ул сакчы булудан [[реинкарнация]] төренә кадәр диапазонда. Рухлар яки башка мәхлукатлар концепцияләрнең шулай ук күп юрамалары булган.<ref>Kleivan & Sonne 1985: 30–31</ref> == Америка == === Төньяк Америка === [[File:White indian conjuror.jpg|thumb|1590 ел колониаль чор гравюрада [[асаба Америкалылар]]ның "сихерче"се.]] [[Асаба америкалылар]] һәм [[беренче Милләтләр]] мәдәниятләрендә төрле дини ышанулар бар һәм кайчан булса да барлык милләтләр арасында уртак булган бер универсаль "асаба Америка дине" яки рухи система булмаган, һәм хәзер дә юк. Америка Кушма Штатларында 570 сакланып калган [[асаба Америка]] [[кабилә]]се бар һәм [[Канада]]да 634-тән артык Беренче Милләтләр җәмәгатьләре бар. Гәрчә күп асаба Америка мәдәниятләрендә традицион дәвалаучылар, җырчылар, [[Мистицизм|мистиклар]], белем саклаучылар һәм [[медик]]лар бар, аларның берсе дә кайчан булса да дини җитәкчеләрне тасвирлау өчен "шаман" төшенчәсен кулланмаган. Шуның урыны, дөньяның башка [[Асаба халыклар|асаба]] мәдәниятләре кебек, аларның рухи функционерлары үз телләрендәге сүзләр белән тасвирлана. Бу асаба диннәрнең күбесе читтән килгән күзәтүчеләр һәм антропологлар тарафыннан әз тасвирланган булган, хәтта мәдәният һәм диннәр тарафдарларыннан сораудан антропологик игъланнар оригинальрәк булуга кадәр. Еш бу игъланнар "[[аксөяк вәхши]]" тибыннан һәм расизмнан интегә. Кайберәүләр асаба мәдәниятләр һәм диннәр бары тик үткәндә булган һәм асаба җәмәгатьләрнең каршылыгына карамастан бирелгән мәгълүматлардан гына алынырга мөмкин дигән ялгышка кертем ясыйлар.<ref>Jones, Peter N. 2008 Shamans and Shamanism: A Comprehensive Bibliography of the Terms Use in North America. Boulder, Colorado: Bauu Press.</ref> Барлык асаба җәмәгатьләрнең дә җәмәгать өчен рухи дөнья белән медитацияләгән махсус шәхесләр өчен рольләре юк. Мондый дини структурасы, рухи ысуллары һәм ышанулары булганнар арасында ниндидер уртаклыклар булырга мөмкин, гәрчә бу уртаклыкларның күбесе милләтләр якын бәйләнештә булганга һәм бер төбәктән булганга күрә, яки элек бәйсез булган милләтләрне резервацияләрдә кушылуга китерүче пост-колониаль хөкүмәт сәясәтенә күрә. Бу кайвакыт борынгы заманга караганда ышану системаларында охшашлык күбрәк булуга этәрә. Европа яшәүчеләре һәм колониаль хөкүмәт килү белән, асаба халыклар арасында Христианлык дәгъва ителгән булган.<ref>{{cite web|title=Beneath the Underdog: Race, Religion, and the Trail of Tears|url=http://www.us-data.org/us/minges/underdog.html|quote=The missionaries, and especially those of the American Board, established a basic position of neutrality "between two fires" and as the Bible did not explicitly condemn slavery, they accepted "all to our communion who give evidence that they love the Lord Jesus Christ."}}</ref> Колониаль чордан алып 1978 елда [[Америка Индеецлар Дини Азатлык Акты]] узуына кадәр асаба кешеләр өчен традицион дин һәм изге церемонияләрне практикаларга законсыз булган. Күпчелек җәмәгатьләрдә традицияләр тулысынча бетерелмәгән булган, әмма җир астына төшкән һәм тыючы законнар бетерелгәнгә кадәр серле рәвештә практикаланган булган.<ref>{{cite book|title=Resistance and Renewal: Surviving the Indian Residential School|page=104|author=Celia Haig-Brown|quote=we were all talking Shuswap.&nbsp;... She said to us, 'You're never to get caught talking your language&nbsp;... You'll get whipped;you'll really get punished'&nbsp;... So we were careful after that not to be caught speaking.&nbsp;... When we were way out there, we'd talk together in our language.}}</ref> Соңгы йөз ел дәверендә меңнәрчә асаба Америкалы һәм [[Беренче милләтләр]] балалары [[Канада Индеец Интернат Мәктәп Системасы]]на һәм [[Индеец Интернатлары]]на җибәрелеп кабилә телләре, мәдәниятләре һәм ышануларын бетереп караганнар. Америка Кушма Штатларында [[Яшьләр Эзе]] асаба Америкалыларны традицион йортларыннан күченергә мәҗбүр иткән. 1982 елда гамәлгә кертелгән Канада законнары шуннан соң бетүче асаба мәдәниятне бетереп карауның нәтиҗәләрен киметер өчен эшләнгән булган.<ref>{{cite web|title=Christian Aboriginal Infrastructure Developments|url=http://caid.ca/assimilation_policy.html}}</ref> === Мезоамерика === [[File:Mayan priest performing healing.jpg|thumb|upright|[[Майя халкы]] каһине [[Тикаль]]дә дәвалау ритуалын башкара.]] ==== Майя халкы ==== ==== Ацтеклар ==== === Көньяк Америка === [[File:Body of Maroon child brought before medicine man, 1955.jpg|thumb|upright|Ндьюка Марун халкында авыру бала тәнен [[медик]] янына алып килгәннәр, [[Суринам]] елгасы, [[Суринам]], Көньяк Америка]] * [[Амазонка]] төбәгенең [[Перу]] өлешендә [[урарина]] кабиләсендә [[айяһуаска]]ны ритуаль кабул итүдә фараз ителгән тәфсилле Галәм системасы бар, ул аларның җәмгыятенең төп хасияте булып тора.<ref name="upf.com">[http://www.upf.com/book.asp?id=DEANXS07 Dean, Bartholomew 2009 ''Urarina Society, Cosmology, and History in Peruvian Amazonia'', Gainesville: University Press of Florida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717170729/http://www.upf.com/book.asp?id=DEANXS07 |date=2011-07-17 }} ISBN 978-0-8130-3378-5</ref> * [[Санто Даиме]] һәм [[Униаң до Вегетал]] ([[UDV]]га кадәр кыскартыла) рух патшалыгы белән бәйләнергә һәм илаһи идарәне кабул итеп карауда аяһуаска дип аталган [[энтеоген]] куллана торган синкретик диннәр.<ref name="Peru">{{cite web |url=http://www.kirasalak.com/Peru.html |title=Hell and Back |last=Salak |first=Kira |publisher=National Geographic Adventure }}</ref> ==== Амазонка төбәге ==== [[File:Chaman Amazonie 5 06.jpg|thumb|left|upright|Эквадор [[Амазонка урманы]]нда [[шуара]] халкы шаманы, 2006]] [[File:Urarina shaman B Dean.jpg|thumb|left|upright|[[Урарина]] шаманы, 1988]] Перу [[Амазонка бассеины]] өлешендә һәм илнең төньяк яр буе төбәкләрендә дәвалаучылар [[курандеро]] буларак мәгълүм. ''Айяһуаскеролар'' [[айяһуаска]] кулланылышында махсуслашкан Перулылар.<ref name="upf.com"/> ''Айяһуаскеролар'' Көнбатыш рухи эзләүчеләр арасында популяр булып киткәннәр, алар ''айяуаскеролар'' һәм аларның айяһуаска эчемлекләре аларны депрессиядән бәйле булуга һәм кысла авыруына кадәр дәвалаган дип раслаган.<ref name="Peru" /> ''Курандеролар''ның айяһуаска кулланылышы һәм аларның илаһилаштыру һәм сихри диагноз өчен [[мескалин]] булган Сан Педро кактусларын (''[[Echinopsis pachanoi]]'') куллануга өстәп, төньяк яр буе шаманнары месас (өстәлләр) дип аталган детальле катлаулы һәм символик рәвештә тыгыз дәвалаучы алтарьлары өчен мәшһүр. [[Дуглас Шэрон]] (1993) месас төньяк яр буе шаманизмының практикасын һәм тәҗрибәсе аша дуалистик идеологиясен символлаштыра.<ref>Joralemen, D. and [[Douglas Sharon|D. Sharon]] 1993 Sorcery and Shamanism: Curanderos and Clients in Northern Peru. Salt Lake City: University of Utah Press.</ref> Шэрон өчен месас "алкышлы һәм явыз энергияләрнең табигатьтән өстен каршылыгының физик чагылышы".<ref>Dean, Bartholomew 1998 "Review of Sorcery and Shamanism: Curanderos and Clients in Northern Peru" American Ethnologist. 25(1): 61–62.</ref> [[Амазонка джунглилары]]нда яшәүче берничә кабиләдә рухи җитәкчеләр шулай ук аз экологик ресурсларның идарә итүчеләре буларак гамәл кылалар<ref name=eco>Reichel-Dolmatoff 1997</ref><ref name=ecopia>Boglár 2001: 26</ref><ref name=coop>[[Gerardo Reichel-Dolmatoff]]: [https://web.archive.org/web/20041027152526/http://www.theecologist.info/page9.html A View from the Headwaters]. The Ecologist, Vol. 29 No. 4, July 1999.</ref> [[Тукано халкы]] мәдәниятендә бай символизм [[басу эшләре]]ндә <ref name="eco"/><ref name=Hug-FrMilkRiv>Christine Hugh-Jones 1980</ref><ref name=Hug-PalmPlei>Stephen Hugh-Jones 1980</ref> хәтта 20-енче гасырның соңгы унъеллыкларында документланган.<br/> [[Ваи-Ваи халкы]]ның “яскомо”лары [[җан сәяхәте]]н башкарырга сәләтле дип ышанылган. Җан сәяхәте берничә функциягә хезмәт итә ала: * дәвалау<br/> * яңа туган балага исем табу өен Галәм мәхлукатлары белән (Ай яки Айның иртуганы белән) киңәшләшер өчен күккә очу<br/> * ''пекари таулары'' мәгарәсенә ''пекарилар атасы''ннан ау җәнлекләре муллылыгын сорау өчен очу<br/> * елгага тирән башка мәхлукатларның ярдәменә ирешер өчен очу. Шулай итеп яскомо күккә, җиргә һәм суга ирешә ала дип ышаныла.<ref name="yaskomo soul flight">Fock 1963: 16</ref> ==== Мапуче ==== Чилиның [[мапуче]] халкы арасында ''[[мачи]]'' (шаман) булып гадәттә җәмәгатькә авыруларны дәвалау, явызлыкны кире кагу, һава торышына һәм уңышка йогынты ясау һәм гомеопатия (үләннәр белеме) кебек башка формаларны практикалап хезмәт итә. ==== Аймара ==== Көньяк Американың [[аймара халкы]] арасында [[ятири]] ул тәнне һәм җанны дәвалаучы, алар җәмәгатькә хезмәт итәләр һәм [[Пачамама]] өчен ритуаллар башкаралар. Шаманик практикаларга караган дәвалау куәтенең өлеше терапевтик сессияләр дәвамында үсемлек алкалоидлары кулланылышына бәйле.<ref>"Trance and Shamanic Cure on the South American Continent: Psychopharmalogical and Neurobiological Interpretations", ''Anthropology of Consciousness'', Vol. 21, Issue 1, pp. 83-105, {{ISSN|1053-4202}}, 2010)</ref> ==== Ут Җире халкы (Фуэголылар) ==== Гәрчә [[Фуэголылар]] ([[Тиерра дель Фуэго]]ның асаба халыклары) бөтенесе [[сунарчы-җыючылар]] булса да<ref>Gusinde 1966, pp. 6–7</ref> аларның уртак мәдәниятләре булмаган. Материаль мәдәният бертөрле булмаган, яисә: зур утрау һәм архипелаг ике төрле адаптацияне мөмкин иткән. Кайбер мәдәниятләр яр буенда яшәгән, башкалары коры җиргә юнәлешле булган.<ref name=Ser-Hun>Service, Elman: The Hunter. Prentice-Hall, 1966.</ref><ref name=ExtAnc>{{cite web|url=http://www.trivia-library.com/c/extinct-ancient-societies-tierra-del-fuegians.htm|title=Extinct Ancient Societies Tierra del Fuegians}}</ref> [[Селькнам халкы]]ның да, [[ямана]]ларның да шаман-сыман рольләрне үтәгән шәхесләре булган. Селькнамнар ышануы буенча аларның хоннары табигатьтән өстен сәләтләргә ия, мәсәлән, һава торышы белән идарә итә алган дип ышанганнар.<ref>Gusinde 1966: 175</ref><ref>{{cite web|url=http://www.victory-cruises.com/ona_indian.html|title=Patagonia, Tierra Del Fuego, cruising; The Yagan and Ona Indians|access-date=6 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614050250/http://www.victory-cruises.com/ona_indian.html|archive-date=14 June 2015|accessdate=2021-12-19|archivedate=2015-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614050250/http://www.victory-cruises.com/ona_indian.html}}</ref> Хон фигурасы шулай ук мифларда булган.<ref>Gusinde 1966: 15</ref> Яманаларның (IPA:/jekamuʃ/) атамасы <ref>Gusinde 1966: 156</ref> селькнамнарның хоннарына бәйле атама.<ref>Gusinde 1966: 186</ref> == Океания == [[Папуа - Яңа Гвинея]] утравында асаба халыклар ышануы буенча авыру һәм бәла-казаларны караңгы рухлар, яки “масалаи” китереп чыгарган, алар кешенең тәненә беркетелгән һәм аларны [[агу]]лаган. Шаманнар шәхестән бөрбөтен булмаган рухларны чистарту өчен чакырылган булган.<ref name=FourCorners_Amazon_entry>{{cite book|title=Amazon.com listing for the "Four Corners: A Journey into the Heart of Papua New Guinea" |url=https://archive.org/details/fourcornersjourn0000sala |isbn = 978-0-7922-7417-9|last1 = Salak|first1 = Kira|year = 2004}}</ref><ref name=FourCornersWeb>{{cite web |url=http://www.kirasalak.com/FourCorners.html |title=Kira Salak's official webpage on "Four Corners" |last=Salak |first=Kira }}</ref> Шаманнар шулай ук [[яңгыр чакыру]] церемонияләрен башкара һәм аучының җәнлекләрне тоту сәләтен камилләштерә ала дип фараз ителә.<ref name=MakingRain>{{cite web |url=http://www.kirasalak.com/MakingRain.html |title=Making Rain – from Four Corners |last=Salak |first=Kira }}</ref> Австралиядә төрле абориген төркемнәре шаманнарын "акыллы ир-атлар" һәм "акыллы хатын-кызлар" һәм шулай ук ''кадҗи'' дип атыйлар. Бу абориген шаманнар ''[[мабан]]'' яки ''мабаин''ны кулланалар, бу материал аларга сихри көчне бирә ала дип ышаныла. Дәвалаудан, рухи мәхлукатлар белән контакттан, инициациядә катнашудан һәм башка изге церемонияләрдән тыш алар шулай ук кабилә законнарын эшкә кертә, махсус белемне саклый һәм бары тик “акыллы кеше”ләргә мәгълүм булган җырны җырлап иҗтимагый табуны бозган берәүне үлемгә "[[Каргыш|каргый]]" ала.<br/> == Африка == [[File:Sangoma performing a Baptism.jpg|thumb|upright|[[Traditional Healers of South Africa|Сангома/Иньянга]] бәби өстеннән бәби рухын саклау өчен традицион чукындыру башкара, Йоһаннесбург, Көньяк Африка.]] [[Мали]]да, [[догон халкы]] сихерчеләре (ир-атлар да, хатын-кызлар да) Амма дигән рух белән аралашалар, ул аларга дәвалау һәм илаһлилаштыру практикаларын киңәш итә. Шаманның классик мәгънәсе ул акыл авыруын (яки акылдан язуны) дәвалаудан соң иҗтимагый танылган дини практик вазифасын ала, моның мисалы (төньяк Алтын Ярның) [[сисала]] халкы арасында: “Феялар аны тоткынлыкка алган һәм берничә айга мәҗнүн иткәннәр. Ахыр чиктә ул аларның көчен контрольдә тотарга өйрәнгән, һәм хәзер аны илаһи итеп куллана."<ref>Eugene L. Mendonsa : ''The Politics of Divination : a Processual View of Reactions to Illness and Deviance among the Sisala''. University of California Press, Berkeley, 1982. p. 112</ref> [[Зулу теле]]ндә һәм тугандаш телләрдә кулланылган ''[[сангома]]'' төшенәсе шаманга эффектив рәвештә эквивалент. Сангомаларны җәмгыятьләрендә югары ихтирам итәләр, биредә авыру явыз [[сихерчелек]],<ref>David M Cumes "Africa in my bones" p. 14</ref> пычрату (чиста булмаган объектлар яки вакыйгалар белән контакт), явыз рухлар яки бабалар үзләре тарафыннан,<ref>Susan Schuster Campbell "Called to Heal" p. 38</ref> я явыз ният белән, яки алар ихтирам ителмәсә санга сукмау нәтиҗәсендә яки шәхескә сангома (''тһваса'') булырга чакыру буларак күрсәтү өчен.<ref>Susan Schuster Campbell "Called to Heal" p. 79</ref> <ref>David M Cumes "Africa in my bones" p. 10</ref> [[Нгуни]] мәдәниятләре кулланган ''[[иньянга]]'' төшенчәсе зулу халкы кулланган 'үлән белгечләре'нә һәм [[каранга]]лар кулланган юрамаларга эквивалент,<ref>{{cite web|url=http://texts.00.gs/Karanga_shamanism.htm|title=Karanga mythology [Zimbabwe]}}</ref> алар арасында авырулар өчен дарулар (биредә [[мути]] буларак мәгълүм) иньянга тарафыннан йокысында әйтелеп табыла, дәва итә алган үлән турында һәм шулай ук табылырга тиеш үлән кайда булганы турында. Үлән белеме нигезенең күпчелеге бер ''иньянга''дан икенчесенә күчә, еш бер авылның махсус гаилә түгәрәгендә.<br/> Шаманизм Суданның Кордофанның нубалары арасында мәгълүм.<ref>{{cite journal | last1 = Nadel | first1 = S.F. | year = 1941 | title = A Shaman Cult in the Nuba Mountains | journal = Sudan Notes and Records | volume = 24 | issue = 1| pages = 85–112 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Nadel | first1 = S.F. | year = 1946 | title = A Study of Shamanism in the Nuba Mountains | journal = Journal of the Royal Anthropological Institute | volume = 76 | issue = 1| pages = 25–37 | doi=10.2307/2844307| jstor = 2844307 }}</ref> == Хәзерге заман Көнбатыш шаманизмы == Кайбер хәзерге [[оккультизм|оккульт]] һәм [[эзотеризм|эзотерик]] түгәрәкләрдә хәзерге формада шаманизмны уйлап чыгарырга омтылыш бар, еш [[төп шаманизм]]дан алына — [[Майкл Һарнер]] синтезлаган ышанулар һәм практикалар тупланмасы — алар игътибар үзәгендә ритуаль барабан кагуны һәм биюне һәм Һарнерның төрле асаба диннәрнең интерпретацияләрен тота. Һарнер мәдәни контекстларыннан төрле дин өлешләрен алган һәм универсаль шаманик техникалар синтезлаган өчен тәнкыйтькә очраган. Кайбер неошаманнар [[энтеогеннар]] ритуаль кулланылышын игътибар үзәгендә тота,<ref>{{Citation | last = Hanegraaff | first = Wouter J. | chapter = Entheogenic Esotericism | editor-last1 = Asprem | editor-first1 = Egil | editor-last2 = Granholm | editor-first2 = Kennet | title = Contemporary Esotericism | publisher = Routledge | place = London | date = 2014 | isbn = 978-1-908049-32-2 | quote = ...what is now known as neoshamanism emerged during the 1960s as a movement dominatedby enthusiasm for natural psychoactives...}}</ref> һәм шулай ук [[хаос сихере]] фәлсәфәләрен кертә, шаманизмның үз формаларын барлыкка китергәннәр.<br/> Европа нигезле неошаманистик традицияләр борынгы Европаның өйрәнелгән яки фараз ителгән традицияләрен игътибар үзәгендә тота. Кайбер практикалаучылар үз баба традицияләрендә нигезләнгән системаны практикаларга теләкне чагылдыра.<br/> Күп рухи эзләүчеләр Перуга ''айяһуаскеролар'' – айяһуаска ритуаль кулланылышында катнашкан шаманнар белән эшләү өчен барганнар. Айяһуаска кабул иткәндә, катнашучылар еш рухларны очратуы һәм илаһи ачылулар кабул итү турында игълан итәләр.<ref name="Peru" /> Шаманистик техникалар шулай ук Яңа Гасыр терапияләрендә кулланылган булган, алар кертү буларак манзара һәм башка чынлыклар белән ассоциацияне куллана.<ref>[http://www.ull.es/congresos/conmirel/YORK.html ULL – Universidad de La Laguna] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120013711/http://www.ull.es/congresos/conmirel/YORK.html |date=2012-01-20 }} </ref><ref>{{cite web|url=http://nlpuniversitypress.com/html/CaCom08.html|title=Ca-Com|access-date=6 June 2015}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Шаманизм]] {{Сайланган мәкалә}} dayv3wh6rhifpwnb3suvxzxhy3ybn31 0 506174 6037781 4857550 2026-09-21T20:29:19Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037781 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Акгүней (мәгънәләр)}} '''Акгүней''' ({{lang-tr|Akgüney}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Испир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Акгүней Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 680 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1000 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6950569. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Испир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 5r9i1y1lrdemcxywo7176y7lvyryamv 0 506349 6038028 4857794 2026-09-22T09:40:25Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038028 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Акпынар (мәгънәләр)}} '''Акпынар''' ({{lang-tr|Akpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Адана иле Аладаг илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Акпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 347 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 675 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q31189688. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Аладаг илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 9d2hov51bdls6i4dwqkvnzp7w6x4x45 0 506377 6038021 4689712 2026-09-22T09:13:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038021 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аксарай (мәгънәләр)}} '''Аксарай''' ({{lang-tr|Aksaray}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384357. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Антакья илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} k0vnznnyq5hrj4iryx5qkgxa8fygiv8 0 506391 6037876 4857927 2026-09-22T02:05:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037876 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аксу (мәгънәләр)}} '''Аксу''' ({{lang-tr|Aksu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Сакарья иле Тараклы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аксу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 210 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 142 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6945131. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Тараклы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0ntqnl2fy4aws07wzdpmreu3fnlbk03 0 507070 6038024 4859210 2026-09-22T09:20:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038024 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Анач}} '''Анач''' ({{lang-tr|Anaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Першембе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Анач Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 430 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 733 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10733532. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Першембе илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} k1q8ubad74etfulhbf5sfp4rw2au16j 0 507114 6037981 4860581 2026-09-22T07:19:44Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037981 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аһимеһмет}} '''Аһимеһмет''' ({{lang-tr|Ahimehmet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Текирдаг иле Эргене илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аһимеһмет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 464 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 114 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731099. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Эргене илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} dxyh4i3rl3wgtp2l81qwyjcdwkdg41t 0 507304 6037914 4859559 2026-09-22T04:57:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037914 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Арсланташ (мәгънәләр)}} '''Арсланташ''' ({{lang-tr|Arslantaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Кайсери иле Томарза илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Арсланташ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 332 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 679 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6910790. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Томарза илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 7esnkjmdfawgw5ktkmamgddu6tzwo1n 0 507473 6037801 4859818 2026-09-21T21:28:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037801 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ататүрк (мәгънәләр)}} '''Ататүрк''' ({{lang-tr|Atatürk}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Истмала иле Арнавуткөй илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ататүрк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 373 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 27 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q26237911. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Арнавуткөй илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0rmzisaf3ury695fdrn5k00gmu0ky1v 0 507627 6037975 4860167 2026-09-22T06:53:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037975 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ашагыйорганлы}} '''Ашагыйорганлы''' ({{lang-tr|Aşağıyorganlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Ван иле Өзалп илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ашагыйорганлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 970 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1307 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10736825. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Өзалп илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} b12xcxm1p8o6znnxjd11i9zrqf59a5c 0 507656 6037783 4860219 2026-09-21T20:42:50Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037783 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ашагыкозпынар}} '''Ашагыкозпынар''' ({{lang-tr|Aşağıkozpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Корган илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ашагыкозпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 389 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 701 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6883745. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Корган илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 34msqxpb8d57892f51ef8eyxtcr0wl2 0 507826 6038016 4697020 2026-09-22T08:48:36Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038016 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Багарасы (мәгънәләр)}} '''Багарасы''' ({{lang-tr|Bağarası}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Айдын иле Сөке илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4875278. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Сөке илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} gvxvesw7pgwtgzqv9821wkucibh2pf6 0 508116 6037847 4697535 2026-09-22T00:18:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037847 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Баллы (мәгънәләр)}} '''Баллы''' ({{lang-tr|Ballı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10737630. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Вакфыкебир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} d9njnvbvwrxy1ww93vu4ygjdjbvwnz1 0 508262 6038041 4698580 2026-09-22T10:44:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038041 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Баһчели Күркчү}} '''Баһчели Күркчү''' ({{lang-tr|Bahçeli Kürkçü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Акдениз илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109394390. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Акдениз илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} bykclhmjxicm0p8746n5fliu4k5qvl5 0 508365 6038040 4697783 2026-09-22T10:39:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038040 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бардас}} '''Бардас''' ({{lang-tr|Bardas}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Конья]] иле Гүнейсыныр илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731772. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Гүнейсыныр илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 0e0lfk4cza54v8tpnz5a1g8rcfbtejk 0 508427 6037891 4697994 2026-09-22T03:56:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037891 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Башак (мәгънәләр)}} '''Башак''' ({{lang-tr|Başak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Истмала иле Башакшеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6038129. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Башакшеһир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} mkc4vkudf0rq194msodpv3j6pgioq8o 0 508433 6037966 4698018 2026-09-22T06:35:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037966 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Башакшеһир}} '''Башакшеһир''' ({{lang-tr|Başakşehir}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Истмала иле Башакшеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6076039. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Башакшеһир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} nksa3l5h0tpn8aosmlvwd2mbx02g6rk 0 508833 6037909 4699714 2026-09-22T04:52:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037909 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бешаслан}} '''Бешаслан''' ({{lang-tr|Beşaslan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Һатай иле Рейһанлы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10739580. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Рейһанлы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 2ffbk60iacgf7hu7skr8bxokatqawo5 0 509107 6037941 4700784 2026-09-22T05:41:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037941 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Болай}} '''Болай''' ({{lang-tr|Bolay}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Ташкент илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10740534. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ташкент илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} amfl9nox5qzm0l70w8aythdhdqiaekv 0 509156 6037852 4700944 2026-09-22T00:26:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037852 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бояҗы Али}} '''Бояҗы Али''' ({{lang-tr|Boyacı Ali}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384611. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Эрегли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} dywqfe1zbbavqqnuhzcdnluui0haufp 0 509833 6037803 4863384 2026-09-21T21:33:05Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037803 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөдекли (мәгънәләр)}} '''Гөдекли''' ({{lang-tr|Gödekli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөдекли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 317 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 612 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6076587. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Җаник илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} mo3xtj130dfa2ka85spt4q6zsiy1azm 0 509924 6037893 4863544 2026-09-22T04:18:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037893 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөкдере (мәгънәләр)}} '''Гөкдере''' ({{lang-tr|Gökdere}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Һатай иле Ерзин илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөкдере Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 437 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 767 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6724038. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q109941883|Mehmet Baltacı]]'' | | ''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-12-04 | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ерзин илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} t44cjs02xjtfdrdii6kf0wv9ppf6mh8 0 509967 6037988 4863616 2026-09-22T07:36:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037988 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөксүнҗүк}} '''Гөксүнҗүк''' ({{lang-tr|Göksüncük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Шеһиткамил илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөксүнҗүк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 496 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 838 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10761204. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Шеһиткамил илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} ahm44tkxuqpkqr80l8q3g48sy4y2ff8 0 510163 6037921 4864038 2026-09-22T05:03:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037921 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөлөрен (мәгънәләр)}} '''Гөлөрен''' ({{lang-tr|Gölören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөлөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 680 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1008 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6711330. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ашкале илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 596doy5kr1jp2hc5h7pr6dp4vaxdhh3 0 510228 6037974 4864115 2026-09-22T06:53:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037974 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөчер (мәгънәләр)}} '''Гөчер''' ({{lang-tr|Göçer}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Каһраманмараш иле Пазарҗык илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөчер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 475 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 821 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6707267. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Пазарҗык илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} b7h2u4eivx4niekfp73t1hupegetdq0 0 510240 6037971 4864137 2026-09-22T06:43:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037971 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөчүк (мәгънәләр)}} '''Гөчүк''' ({{lang-tr|Göçük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөчүк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 362 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 670 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10763831. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Тарсус илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} hiyh9lfea4v47jdz866kb7mlujnndf0 0 510501 6037979 4862671 2026-09-22T07:01:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037979 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүлтепе (мәгънәләр)}} '''Гүлтепе''' ({{lang-tr|Gültepe}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Гүргентепе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүлтепе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 416 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 727 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10763911. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Гүргентепе илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 6vwtevde2stx1dhajj6lh6jbqfiep8k 0 511026 6037820 4864240 2026-09-21T22:26:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037820 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Данишмент (мәгънәләр)}} '''Данишмент''' ({{lang-tr|Danişment}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Данишмент Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 131 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 219 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q5219919. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Наллыһан илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} ifr7fvs7uvrhrcgbkg82u2q1qs45kmp 0 511145 6037926 4864464 2026-09-22T05:11:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037926 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дегыйрменлидере}} '''Дегыйрменлидере''' ({{lang-tr|Değirmenlidere}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дегыйрменлидере Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 824 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1139 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3676442. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Шенкая илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} j3agjuw2asu7x18n7kqrfid63dxvui6 0 511151 6037747 4864482 2026-09-21T18:23:05Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037747 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дегыйрменөнү (мәгънәләр)}} '''Дегыйрменөнү''' ({{lang-tr|Değirmenönü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дегыйрменөнү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 53 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 309 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q5268639. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Кызылҗаһамам илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} eg350dygeww28tyaozt76edn7beuhrt 0 511295 6038047 4864640 2026-09-22T11:25:08Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038047 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Демирконак (мәгънәләр)}} '''Демирконак''' ({{lang-tr|Demirkonak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Демирконак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 544 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 883 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q65405678. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Огузэли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} izevbzkclcxr53hh1pli1zw89dev4rt 0 511309 6037917 4864667 2026-09-22T05:02:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037917 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Демирли (мәгънәләр)}} '''Демирли''' ({{lang-tr|Demirli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Демирли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 361 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 649 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6795859. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Чаршамба илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} lqtrl7k78nwh9vrects21l5ynaj16wb 0 511392 6037857 4864868 2026-09-22T01:01:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037857 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дербенттекке}} '''Дербенттекке''' ({{lang-tr|Derbenttekke}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Дербент илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дербенттекке Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 235 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 429 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10754461. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Дербент илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} c2tybsewahxflbfr9ib4r5wqrrhj8x2 0 511643 6037890 4865360 2026-09-22T03:56:13Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037890 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Диндарлы}} '''Диндарлы''' ({{lang-tr|Dindarlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Маниса иле Сарыгөл илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Диндарлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 409 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 317 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6781687. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Сарыгөл илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0lwe4tz7obwiy4mdy636xq2jkjw8gn6 0 512028 6037871 4865957 2026-09-22T01:39:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037871 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дуруһан}} '''Дуруһан''' ({{lang-tr|Duruhan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Айдынҗык илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дуруһан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 413 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 650 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4819673. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Айдынҗык илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 61mwv8pnw4ftobbim58zn1pqlkzk2ef 0 512133 6038039 4866184 2026-09-22T10:28:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038039 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дүлүк}} '''Дүлүк''' ({{lang-tr|Dülük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Шеһиткамил илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дүлүк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 498 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 840 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1271696. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Шеһиткамил илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} qgnc0q2zsvdzxkhhz8jb33owxb55rpm 0 512232 6037732 5391489 2026-09-21T17:06:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037732 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Екинҗи (мәгънәләр)}} '''Екинҗи''' ({{lang-tr|Ekinci}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Екинҗи Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 500 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 816 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6762802. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Антакья илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 7qiuixqotw7xchp7crx0dl1dyda8y8p 0 512283 6037790 4866457 2026-09-21T21:00:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037790 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Елванлы}} '''Елванлы''' ({{lang-tr|Elvanlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Ердемли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Елванлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 383 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 669 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4822064. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ердемли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 452ezpa1h55ap2azx4dma08xw6ebgk5 0 512358 6037740 5392106 2026-09-21T17:41:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037740 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Елкыран (мәгънәләр)}} '''Елкыран''' ({{lang-tr|Yelkıran}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Елкыран Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 811 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1128 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3667859. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Шенкая илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} gb0k5hyowmgk68yypoqfm4yk0tkgptz 0 512363 6037947 4866565 2026-09-22T05:49:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037947 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Еллибурун}} '''Еллибурун''' ({{lang-tr|Yelliburun}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Ислаһие илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Еллибурун Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 466 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 802 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10837250. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ислаһие илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 6h2rbcb28cfwu9bdj3xiu6y53yw5kov 0 512465 6038020 5392854 2026-09-22T09:08:46Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038020 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ени (мәгънәләр)}} '''Ени''' ({{lang-tr|Yeni}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Айдын иле Куйуҗак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109392123. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Куйуҗак илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 1qggk0rpqo2zel4cran2j3ibj4hbw2g 0 512562 6037851 5393960 2026-09-22T00:22:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037851 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ениҗами (мәгънәләр)}} '''Ениҗами''' ({{lang-tr|Yenicami}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Самсун иле Ладик илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ениҗами Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 279 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 581 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109394774. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Ладик илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 24ftswjbaqkorp2zzmxkcnjrj96qxns 0 512798 6037987 5393615 2026-09-22T07:35:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037987 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Енимаһалле (мәгънәләр)}} '''Енимаһалле''' ({{lang-tr|Yenimahalle}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Деребуҗак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109393403. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Деребуҗак илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} b62uptanpb9cq137auv29jkep0hqo0l 0 513326 6037922 4850505 2026-09-22T05:10:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037922 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Җанымана}} '''Җанымана''' ({{lang-tr|Canımana}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Кулу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Җанымана Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 77 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 384 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10744195. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кулу илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] blx3lbvgdgwdmc52l1bxlv7pmm45agt 0 513708 6037999 4867991 2026-09-22T07:51:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037999 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Зиярет}} '''Зиярет''' ({{lang-tr|Ziyaret}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Зиярет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 738 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1087 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3678182. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Кызылтепе илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} bxf89xegtl5eujyi6ovou2djw4i5gwz 0 513801 6037958 4869044 2026-09-22T06:16:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037958 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Иҗлалие}} '''Иҗлалие''' ({{lang-tr|İclaliye}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Иҗлалие Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 288 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 121 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6455098. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Инегөл илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} l1mc83stplkv4m5m6fn7z5l1htrart4 0 514245 6037749 4868882 2026-09-21T18:36:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037749 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Искеле}} '''Искеле''' ({{lang-tr|İskele}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Искеле Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 510 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 243 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109386283. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Бурһание илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0m0vhdccwuqi62tsnpvsqidmetvrtqf 0 514685 6038037 4869917 2026-09-22T10:19:54Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038037 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кайнарҗа}} '''Кайнарҗа''' ({{lang-tr|Kaynarca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Изник илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кайнарҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 263 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 97 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6623566. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Изник илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} l1l8bv6q982go3zs1a96kx9szkxvune 0 514756 6037918 4870039 2026-09-22T05:02:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037918 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Каледиби}} '''Каледиби''' ({{lang-tr|Kaledibi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Үнье илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Каледиби Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 401 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 705 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6648637. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Үнье илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} sje9wdrfsdo60xar07chl336ofjzyiw 0 514783 6037865 4870050 2026-09-22T01:20:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037865 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Калекөй}} '''Калекөй''' ({{lang-tr|Kaleköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Малатья иле Кале илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Калекөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 535 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 884 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16384339. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Кале илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 0i0z8oag1peo25fhxpg6hqj8dtmvqg5 0 515223 6038035 4871052 2026-09-22T10:11:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038035 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Караҗаоба}} '''Караҗаоба''' ({{lang-tr|Karacaoba}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Нилүфер илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Караҗаоба Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 353 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 91 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6640619. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Нилүфер илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} cc1u7kvixk54a5wbuw5b0tmouu2puwh 0 515927 6037729 4871688 2026-09-21T16:47:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037729 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Каябүкү}} '''Каябүкү''' ({{lang-tr|Kayabükü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Каябүкү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 528 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 411 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10778276. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Милас илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} mz17rmkymogzp7jv00nid8oh3xn859f 0 516774 6037879 4875469 2026-09-22T02:50:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037879 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Көклүҗе}} '''Көклүҗе''' ({{lang-tr|Köklüce}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Тузлукчу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Көклүҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 199 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 376 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10783096. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Тузлукчу илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} r0009ayvhy9v26ud84jdxo3o0jsqj1n 0 517422 6037997 4875096 2026-09-22T07:49:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037997 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Күплүҗе}} '''Күплүҗе''' ({{lang-tr|Küplüce}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Һадим илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Күплүҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 326 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 550 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10783246. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Һадим илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} gxcadbq1b3qpedf3oikxa1rgmponah6 0 517533 6038001 4875272 2026-09-22T07:59:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038001 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Күчүккызылһисар}} '''Күчүккызылһисар''' ({{lang-tr|Küçükkızılhisar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Күчүккызылһисар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 506 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 846 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109386809. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Шаһинбей илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 1huz49acwzj9f5x39syebn073gwxkx7 0 517577 6037807 4875368 2026-09-21T21:38:36Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037807 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Күчүкъениҗе}} '''Күчүкъениҗе''' ({{lang-tr|Küçükyenice}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Муданья илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Күчүкъениҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 345 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 81 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6590975. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Муданья илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 9gny0xupfjcj2old2t4804cj093kec3 0 517670 6037731 4874400 2026-09-21T17:03:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037731 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кызылҗа}} '''Кызылҗа''' ({{lang-tr|Kızılca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Маниса иле Демирҗи илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кызылҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 384 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 245 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6089578. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Демирҗи илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} obiok6k9ts8hqu0u1mf7f63pusjz5r1 0 517880 6037925 4874720 2026-09-22T05:11:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037925 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кыратлы}} '''Кыратлы''' ({{lang-tr|Kıratlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Низип илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кыратлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 530 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 873 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10783445. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Низип илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} mbjzm3he331da8vuecozbw6rs6bbnbp 0 517926 6038048 4874790 2026-09-22T11:38:18Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038048 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=октябрь 2024}} {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кыркпынар}} '''Кыркпынар''' ({{lang-tr|Kırkpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анталья иле Коркутэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кыркпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 403 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 437 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6454727. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Коркутэли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} jwc6g2dumxtyiakwg48v5xs2vbazeac 0 518173 6037786 4764640 2026-09-21T20:52:08Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037786 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Маһдумлар}} '''Маһдумлар''' ({{lang-tr|Mahdumlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Сакарья иле Тараклы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Маһдумлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 203 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 148 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6586863. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Тараклы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 0rqvgn797ajvpaj2txehxd904peylwu 0 518927 6037795 4790695 2026-09-21T21:11:20Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037795 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Нефсишарлы}} '''Нефсишарлы''' ({{lang-tr|Nefsişarlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Трабзон иле Бешикдүзү илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Нефсишарлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 552 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 858 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387014. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Бешикдүзү илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 0jaebnko5uufadb3yh849dish2ysein 0 519005 6037742 4801030 2026-09-21T17:43:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037742 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Овабейли}} '''Овабейли''' ({{lang-tr|Ovabeyli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Овабейли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 618 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 965 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10803497. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Ейьюбие илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] iovwt017kr03kqhgve2kh5x9mc5tmzy 0 519094 6037811 4801817 2026-09-21T21:54:41Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037811 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Озанлы}} '''Озанлы''' ({{lang-tr|Ozanlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Озанлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 498 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 836 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10803575. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Шаһинбей илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] n12crdeh8l73ec6dk2xxneqoazc4rwh 0 519904 6037901 4815549 2026-09-22T04:38:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037901 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Пирибейли}} '''Пирибейли''' ({{lang-tr|Piribeyli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Юнак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Пирибейли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 155 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 325 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1892397. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Юнак илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 0w54gbjhoe5xzudlvqtns9lo6xys2pi 0 520050 6037870 4829159 2026-09-22T01:34:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037870 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Расатһане}} '''Расатһане''' ({{lang-tr|Rasathane}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Самсун иле Илкадым илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Расатһане Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 329 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 616 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109394745. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Илкадым илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] lrim4ng7auhg0mr12cagsgl41x78yn1 0 520053 6037910 4829844 2026-09-22T04:53:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037910 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Реҗеп}} '''Реҗеп''' ({{lang-tr|Recep}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Диярбакыр иле Чермик илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Реҗеп Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 613 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 963 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q988358. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Чермик илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 7r592plo4r4l4xy4vl22kco7a7ucs1j 0 520188 6037745 4830104 2026-09-21T18:21:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037745 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сазҗылар}} '''Сазҗылар''' ({{lang-tr|Sazcılar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Фатса илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сазҗылар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 407 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 710 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6578491. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Фатса илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] rx0jxv2rshb9ky2iywhdp5uefdalrer 0 520243 6037838 4742457 2026-09-21T23:48:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037838 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сакарья}} '''Сакарья''' ({{lang-tr|Sakarya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Фатса илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384919. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Фатса илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] en98o4jo9xuu2v09yzj1w1hp1zfkzov 0 520490 6037768 4830557 2026-09-21T19:33:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037768 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарныч}} '''Сарныч''' ({{lang-tr|Sarnıç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Балыкесир иле Һавран илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарныч Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 486 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 218 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10818334. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Һавран илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] d8n7vdlgcwfx2kdxuwiqxdh4zrfn36b 0 520754 6037833 4831075 2026-09-21T23:27:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037833 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Севиндикли}} '''Севиндикли''' ({{lang-tr|Sevindikli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Севиндикли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 449 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 350 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4824181. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Назилли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] aads2l6shf70z1hkyhteotmtjpf2895 0 521031 6037878 4831473 2026-09-22T02:33:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037878 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Синанһоҗа}} '''Синанһоҗа''' ({{lang-tr|Sinanhoca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Синанһоҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 346 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 503 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7521779. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Аксеки илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 4xvqc340j63l3zof329016hw2ikxv1y 0 521248 6037932 4739304 2026-09-22T05:24:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037932 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Субашы}} '''Субашы''' ({{lang-tr|Subaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Орду иле Аккуш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109392252. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Аккуш илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 48g4jxz5vattfjub1e8guu1rh9s4kug 0 521445 6037819 4832208 2026-09-21T22:23:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037819 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сүргүч}} '''Сүргүч''' ({{lang-tr|Sürgüç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Чумра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сүргүч Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 262 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 520 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10823190. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Чумра илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 8d6q6w6e0jg2jgdm2r8l7l0hsb2bu3f 0 521630 6038018 4833052 2026-09-22T08:52:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038018 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Таһылпазары}} '''Таһылпазары''' ({{lang-tr|Tahılpazarı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анталья иле Муратпаша илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Таһылпазары Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 387 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 481 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384047. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Муратпаша илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 8xxzy7kx6uix94m6712xft0k5rimsk7 0 521865 6037980 4833072 2026-09-22T07:06:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037980 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Тезлик}} '''Тезлик''' ({{lang-tr|Tezlik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Балыкесир иле Дурсунбей илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Тезлик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 341 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 157 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6556236. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Дурсунбей илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] bkahaizmco7j3n35bnow76zcpfm6q8t 0 521968 6037777 4833440 2026-09-21T20:19:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037777 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Тепеалты}} '''Тепеалты''' ({{lang-tr|Tepealtı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Самсун иле Айваҗык илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Тепеалты Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 337 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 640 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109392506. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Айваҗык илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 5izakxgsaaqibd2esleyuddgkur7011 0 522379 6037792 4840504 2026-09-21T21:01:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037792 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Турнагөл}} '''Турнагөл''' ({{lang-tr|Turnagöl}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Текман илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Турнагөл Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 712 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1046 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6551543. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Текман илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] f7p90gpzz3jrq9vdt8s08z5437r24y1 0 522580 6038008 4841525 2026-09-22T08:30:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038008 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Узункаш}} '''Узункаш''' ({{lang-tr|Uzunkaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мерсин иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Узункаш Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 368 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 660 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6544963. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Енишеһир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 6t96o026m1aihu68k7auptwr5vyvwbj 0 522802 6037892 4850887 2026-09-22T04:06:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037892 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Үзүмбагы}} '''Үзүмбагы''' ({{lang-tr|Üzümbağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Эрзурум иле Испир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Үзүмбагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 724 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1039 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6457706. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Испир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 3efophumlqttwcgjyltdhbbbpxyqmj1 0 522912 6038010 4851167 2026-09-22T08:37:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038010 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Үчһүюк}} '''Үчһүюк''' ({{lang-tr|Üçhüyük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Акшеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Үчһүюк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 216 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 373 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10839963. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Акшеһир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] kr808ph1w8l5dna0kn0edxpmgvyl7al 0 523101 6037908 4842098 2026-09-22T04:48:32Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037908 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Фелаһие}} '''Фелаһие''' ({{lang-tr|Felahiye}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Кайсери иле Фелаһие илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Фелаһие Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 250 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 600 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2674038. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Фелаһие илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 4yyc2puq4u690nkvlo4h8iaesejsqnc 0 523110 6037982 4842106 2026-09-22T07:21:25Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037982 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Фераһфаки}} '''Фераһфаки''' ({{lang-tr|Ferahfaki}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анкара иле Аяш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Фераһфаки Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 47 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 303 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q31190063. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Аяш илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] mcqlx761rsedy6jfd8928ee4qnvgk72 0 523537 6037978 4842468 2026-09-22T07:00:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037978 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Халкаавлу}} '''Халкаавлу''' ({{lang-tr|Halkaavlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Маниса иле Кыркагач илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Халкаавлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 434 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 215 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6087263. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кыркагач илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] hvt1uqgnjyweciozfmxb18767ujahjg 0 523587 6037733 4842572 2026-09-21T17:06:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037733 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хамзалы (мәгънәләр)}} '''Хамзалы''' ({{lang-tr|Hamzalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Адана иле Юмурталык илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хамзалы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 428 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 751 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1574062. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Юмурталык илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 8rtwrnqtdvmjbkzcusf3w16xl6v52hy 0 523698 6037746 4842769 2026-09-21T18:22:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037746 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Харманҗык (мәгънәләр)}} '''Харманҗык''' ({{lang-tr|Harmancık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Харманҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 84 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 267 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q5659050. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Бейпазары илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] e4bwm52tnpxy0crr32oeuz7tbf5kf1s 0 523801 6037845 4817979 2026-09-22T00:10:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037845 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хатип (мәгънәләр)}} '''Хатип''' ({{lang-tr|Hatip}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Сарайөнү илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109388688. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Сарайөнү илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] ofaxhohg5go5k9lgy4txaho4bmcp4h9 0 525116 6037889 4845382 2026-09-22T03:53:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037889 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чименлик (мәгънәләр)}} '''Чименлик''' ({{lang-tr|Çimenlik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Малатья иле Хекимһан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чименлик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 451 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 798 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q12812788. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Хекимһан илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] j1s0ph4hh0nmmglv480zda18ax2sxqj 0 525231 6038015 4845626 2026-09-22T08:48:13Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038015 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чобанлар (мәгънәләр)}} '''Чобанлар''' ({{lang-tr|Çobanlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Маниса иле Кыркагач илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чобанлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 433 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 217 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6471166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кыркагач илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] oyyeutrqylxa0isnvjuuzopulaeoamb 0 525347 6037787 4800140 2026-09-21T20:52:50Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037787 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чукур (мәгънәләр)}} '''Чукур''' ({{lang-tr|Çukur}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Бурса иле Келес илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387125. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Келес илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] abc1cbh3r66wbnxww5fr760xblo2yg2 0 525420 6037990 4845948 2026-09-22T07:37:08Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037990 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чуллуушагы}} '''Чуллуушагы''' ({{lang-tr|Çulluuşağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Адана иле Козан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чуллуушагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 362 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 699 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q272961. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Козан илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] aunl84rd3hgkgjpfzravqxy0ie4xsrz 0 525471 6037766 4799330 2026-09-21T19:32:54Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037766 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чынарлы (мәгънәләр)}} '''Чынарлы''' ({{lang-tr|Çınarlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109392558. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Сүлейманпаша илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] awq6tnv2pq0gphybes1fcnzv57j9k9f 0 525590 6037973 4846420 2026-09-22T06:53:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037973 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Шаһмелик (мәгънәләр)}} '''Шаһмелик''' ({{lang-tr|Şahmelik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Кайсери иле Девэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Шаһмелик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 302 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 646 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6445211. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Девэли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] hahxvv8f1b41acpwau2k3nqjdl4zl15 0 525954 6037713 4846984 2026-09-21T14:51:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037713 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ышыклар (мәгънәләр)}} '''Ышыклар''' ({{lang-tr|Işıklar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ышыклар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 441 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 332 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4823175. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Назилли илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] pm0gunkmgms1cjfao6v2j0fmuxecrv4 0 526196 6037884 4847606 2026-09-22T03:20:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037884 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Эрдоган (мәгънәләр)}} '''Эрдоган''' ({{lang-tr|Erdoğan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Конья иле Аһырлы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Эрдоган Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 304 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 497 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10758712. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Аһырлы илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] p577drxod2derexd46q7mn1mllm5kcq 0 526933 6037905 4848945 2026-09-22T04:42:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037905 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юнусоглу Җумһуриет}} '''Юнусоглу Җумһуриет''' ({{lang-tr|Yunusoğlu Cumhuriyet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Адана иле Юрегир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юнусоглу Җумһуриет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 406 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 717 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8061410. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} [[Төркем:Юрегир илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] {{Turkey-geo-stub}} 6pw5dx4j0t1ob2v8milaxibb1txy0d7 0 527011 6037881 4849126 2026-09-22T02:53:31Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037881 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Явуз Султан}} '''Явуз Султан''' ({{lang-tr|Yavuz Sultan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Коҗаэли иле Деринҗе илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Явуз Султан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 274 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 75 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97223313. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Деринҗе илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] q6lhk9ni3vg6fpv8d0n76nyp48lxq1i 0 527012 6037874 4849129 2026-09-22T02:04:03Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037874 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Явуз Султан Селим (мәгънәләр)}} '''Явуз Султан Селим''' ({{lang-tr|Yavuz Sultan Selim}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Адана иле Сарычам илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Явуз Султан Селим Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 391 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 710 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109385964. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Сарычам илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] tnfgsdxihhp0ui06w4s8f43f4xgey39 0 527050 6038019 4849279 2026-09-22T09:07:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038019 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ягҗылар (мәгънәләр)}} '''Ягҗылар''' ({{lang-tr|Yağcılar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Маниса иле Юнусемре илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ягҗылар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 499 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 297 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10837184. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Юнусемре илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] shgqiptpwzaz42g9dawhco5z8ntp2iw 0 527146 6037815 4760594 2026-09-21T22:11:37Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037815 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Языҗык (мәгънәләр)}} '''Языҗык''' ({{lang-tr|Yazıcık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109393480. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Шаһинбей илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 54je1xgifj5zq3ofbt1n7gbzxm55mxh 0 527382 6037885 4849845 2026-09-22T03:20:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037885 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ялым (мәгънәләр)}} '''Ялым''' ({{lang-tr|Yalım}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ялым Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 743 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1092 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10836874. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Артуклу илчесе мәхәлләләре]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия мәхәлләләре]] 7gu8c4cqv9eufe7o9j7zgz6my7jmr8a 0 527681 6037915 4856848 2026-09-22T04:58:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037915 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Агавер}} '''Агавер''' ({{lang-tr|Ağaver}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ыгдыр]] иле Ыгдыр илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Агавер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 950 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1274 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6484931. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Ыгдыр илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} ri0oflxs2bgipkrfkm75t4b3gsvbjdh 0 527715 6037716 4856897 2026-09-21T15:15:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037716 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Агачлы (мәгънәләр)}} '''Агачлы''' ({{lang-tr|Ağaçlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Синоп]] иле аянҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Агачлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 272 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 490 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6892408. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Аянҗык илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} g0urcsbenz6b153q2odqugwcbz1838v 0 528127 6038027 4857713 2026-09-22T09:32:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038027 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аккузулу (мәгънәләр)}} '''Аккузулу''' ({{lang-tr|Akkuzulu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Сивас илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аккузулу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 321 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 663 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731328. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Сивас илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 1acy7df50xtvyvw75i52og2392wpemw 0 528315 6037791 4858048 2026-09-21T21:00:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037791 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Акчаагач}} '''Акчаагач''' ({{lang-tr|Akçaağaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Битлис]] иле Мутки илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Акчаагач Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 770 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1114 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q28222131. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Мутки илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 1gogayreh165gqjuswdz6eob17e74qa 0 528516 6037903 4858486 2026-09-22T04:42:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037903 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Алабалык (мәгънәләр)}} '''Алабалык''' ({{lang-tr|Alabalık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ардахан]] иле Пософ илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Алабалык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 839 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1141 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4705153. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Пософ илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} p9ik6x69vt5kz4qsxinln3tq7d3gs2z 0 528594 6037728 4858600 2026-09-21T16:39:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037728 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Аланъюрт (мәгънәләр)}} '''Аланъюрт''' ({{lang-tr|Alanyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Хафик илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Аланъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 386 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 718 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731768. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Хафик илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} hpdl0t00tqno9so6bjkld8a2bjz2kc6 0 528677 6038038 4858838 2026-09-22T10:28:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038038 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Алиобасы}} '''Алиобасы''' ({{lang-tr|Aliobası}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Бартын]] иле Амасра илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Алиобасы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 206 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 307 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4726790. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Амасра илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} m6738il4d0q5zqx53uct39r6ch0bzur 0 528691 6037924 4858866 2026-09-22T05:10:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037924 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Алишанагылы}} '''Алишанагылы''' ({{lang-tr|Alişanağılı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Зара илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Алишанагылы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 424 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 762 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10732066. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Зара илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 0recu16nmxxe1jx40r8wt2kiy68eagy 0 528989 6037942 4859507 2026-09-22T05:41:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037942 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Арпашен}} '''Арпашен''' ({{lang-tr|Arpaşen}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ардахан]] иле Гөле илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Арпашен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 846 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1158 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4795735. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Гөле илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} gl8wr9ow9bidb9mojdtjldc1wvp1xgx 0 528990 6037998 4859510 2026-09-22T07:50:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037998 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Арпаязы (мәгънәләр)}} '''Арпаязы''' ({{lang-tr|Arpayazı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Эрзинҗан]] иле Рефахие илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Арпаязы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 501 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 835 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6911968. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Рефахие илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} fjrz7s7d25il6ztf1ayye7sz4hagib9 0 529020 6037913 4859582 2026-09-22T04:57:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037913 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Артыранлар}} '''Артыранлар''' ({{lang-tr|Artıranlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Күтахья]] иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Артыранлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 310 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 150 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10735463. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Тавшанлы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} tp8t4ofb3t1t4vtsulqtg7jnirrvry0 0 529851 6037849 4697785 2026-09-22T00:19:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037849 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Барла}} '''Барла''' ({{lang-tr|Barla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ыспарта]] иле Эгирдир илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10738082. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Эгирдир илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} m3h48npx025dyqpw7ibtkxuikvavnd5 0 530144 6037839 4698769 2026-09-21T23:51:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037839 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бедирли (мәгънәләр)}} '''Бедирли''' ({{lang-tr|Bedirli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Сивас илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6852683. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Сивас илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} l49iho1x0um9x1hnsvms1pcs26af67d 0 530523 6037875 4700372 2026-09-22T02:05:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037875 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Боганак}} '''Боганак''' ({{lang-tr|Boğanak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Имранлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6832471. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Имранлы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} minxsehv6ja3vtm6ssrfwc208irxscz 0 530661 6037880 4751798 2026-09-22T02:51:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037880 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бостанҗык (мәгънәләр)}} '''Бостанҗык''' ({{lang-tr|Bostancık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Сушеһри илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10740880. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Сушеһри илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} e0pulyd8hay8qm44og728zizr6gl5x0 0 530762 6038000 4756889 2026-09-22T07:51:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038000 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Бугай (мәгънәләр)}} '''Бугай''' ({{lang-tr|Buğay}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанкыры]] иле Япраклы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == {{Бүлекне тулыландырырга}} == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2538591. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Япраклы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} j67vmi0df0k6u85vhltq6c8ai131u6k 0 531180 6037853 4862248 2026-09-22T00:36:26Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037853 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гэлиҗек}} '''Гэлиҗек''' ({{lang-tr|Gelicek}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Карабүк]] иле Эфлани илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гэлиҗек Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 163 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 338 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6730044. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Эфлани илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 9h6yyk8l1wrqg50cu3h53ddwtaf5rdi 0 531343 6037972 4863495 2026-09-22T06:45:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037972 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гөйнүклер}} '''Гөйнүклер''' ({{lang-tr|Göynükler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Абана илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гөйнүклер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 247 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 437 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6709862. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Абана илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} tuk0fozxc2kpmw1nzu44i4zqlmcgsc0 0 531703 6037957 4862285 2026-09-22T06:12:31Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037957 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүвенли (мәгънәләр)}} '''Гүвенли''' ({{lang-tr|Güvenli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Агры]] иле Агры илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүвенли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 866 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1193 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10764177. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Агры илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} gzsvongxx6vblaukp3vx7ui8kgtebcz 0 531720 6037856 4862333 2026-09-22T00:56:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037856 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүвечли (мәгънәләр)}} '''Гүвечли''' ({{lang-tr|Güveçli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Токат]] иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүвечли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 336 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 649 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6685293. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Эрбаа илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 34jc1x22ozggqbhd3s4mpecg960x0qv 0 531929 6037937 4862763 2026-09-22T05:36:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037937 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүмүшкавак (мәгънәләр)}} '''Гүмүшкавак''' ({{lang-tr|Gümüşkavak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Йозгат]] иле Соргун илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүмүшкавак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 208 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 554 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6092229. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Соргун илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} lpjwe1lpo4sq3xp949rn9nrwe9xso1u 0 532001 6037920 4862898 2026-09-22T05:03:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037920 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүнгөрен (мәгънәләр)}} '''Гүнгөрен''' ({{lang-tr|Güngören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Карабүк]] иле Эфлани илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүнгөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 168 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 328 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6693009. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Эфлани илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} jccie6pgtj6whxxu51lo8ye1edchr6v 0 532030 6037873 4862960 2026-09-22T01:50:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037873 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүндоламасы}} '''Гүндоламасы''' ({{lang-tr|Gündolaması}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Дүзҗе]] иле Дүзҗе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүндоламасы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 172 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 189 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6697852. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Дүзҗе илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} i43b2tmcvxwm0a2nlonb0xfhojq4qzy 0 532104 6037734 4863099 2026-09-21T17:11:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037734 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Гүнеш (мәгънәләр)}} '''Гүнеш''' ({{lang-tr|Güneş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Дивриги илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Гүнеш Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 434 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 777 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6694104. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Дивриги илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} r9adwju1odoihxsl7yo4b9t0vjkb6bw 0 532378 6037977 4864183 2026-09-22T06:58:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037977 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дамласу (мәгънәләр)}} '''Дамласу''' ({{lang-tr|Damlasu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ардахан]] иле Гөле илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дамласу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 836 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1146 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4825736. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Гөле илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} f9pqssaq7xeuvz2rgfhoxp70pnaolqu 0 532897 6037956 4865172 2026-09-22T06:11:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037956 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дернек (мәгънәләр)}} '''Дернек''' ({{lang-tr|Dernek}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ризе]] иле Пазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дернек Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 697 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1003 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10754584. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Пазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} amgzralhnvbjw4rkww8k0n19jrejmh5 0 533188 6037863 4865768 2026-09-22T01:18:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037863 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Доруклу (мәгънәләр)}} '''Доруклу''' ({{lang-tr|Doruklu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Шырнак]] иле Силопи илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Доруклу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 874 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1223 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6778196. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Силопи илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} if1pdxxcrulkjyz0k05bheutw1x8iq8 0 533282 6037772 4865924 2026-09-21T19:52:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037772 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Дуругөзе}} '''Дуругөзе''' ({{lang-tr|Durugöze}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Муш]] иле Муш илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Дуругөзе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 769 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1111 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3676036. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Муш илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 346wdcj0wm4m27f6tgohcv7dqo9ju7u 0 533496 6037832 4847279 2026-09-21T23:23:18Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037832 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Экинҗилер (мәгънәләр)}} '''Экинҗилер''' ({{lang-tr|Ekinciler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Доганшар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Экинҗилер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 401 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 727 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6762578. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Доганшар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 4tep25o0uileg1x4rshtfpt6p2vte44 0 533847 6037943 4850673 2026-09-22T05:42:05Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037943 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Җеюплер}} '''Җеюплер''' ({{lang-tr|Ceyüpler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Бартын]] иле Улус илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Җеюплер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 172 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 302 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q5065829. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Улус илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] gok9008t9l81pvew3zsv2xad1fs5bvd 0 534412 6037967 4850022 2026-09-22T06:39:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037967 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Япракхисар}} '''Япракхисар''' ({{lang-tr|Yaprakhisar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Аксарай]] иле Гүзелъюрт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Япракхисар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 219 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 544 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4824830. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Гүзелъюрт илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 9yjsbobzyhpcicegfsymopge8jib2xa 0 534587 6037817 5391194 2026-09-21T22:20:22Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037817 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Едигөз (мәгънәләр)}} '''Едигөз''' ({{lang-tr|Yedigöz}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Меҗитөзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Едигөз Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 228 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 546 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6529815. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Меҗитөзү илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 7lfrwv0u18s5bf8gym67wpqo2tbhpe8 0 534871 6037841 4867097 2026-09-21T23:57:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037841 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Енисөгүт}} '''Енисөгүт''' ({{lang-tr|Yenisöğüt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Карабүк]] иле Оваҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Енисөгүт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 561 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 902 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2485166. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Оваҗык илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 3snnzgxyco09zfqpm7nmjlo04qn4nmg 0 534906 6037940 5393896 2026-09-22T05:40:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037940 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ениязы (мәгънәләр)}} '''Ениязы''' ({{lang-tr|Yeniyazı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Бингөл]] иле Генч илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ениязы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 679 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1023 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6523379. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Генч илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} odzcr06zaw9ibmf3pzmw60yire2wurf 0 534999 6037994 5395257 2026-09-22T07:45:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037994 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ешилкөй (мәгънәләр)}} '''Ешилкөй''' ({{lang-tr|Yeşilköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ризе]] иле Калкандере илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ешилкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 655 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 967 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6520245. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Калкандере илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 5pp6ua5sobftcktpsl32shcjv6enczv 0 535020 6037906 5395477 2026-09-22T04:43:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037906 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ешилова (мәгънәләр)}} '''Ешилова''' ({{lang-tr|Yeşilova}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Агры]] иле Элешкирт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ешилова Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 851 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1180 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3670185. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Элешкирт илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 9x1qjlx1rh3yzenelqicfwybt9278vb 0 535029 6037953 5395464 2026-09-22T06:08:19Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037953 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Ешилова (мәгънәләр)}} '''Ешилова''' ({{lang-tr|Yeşilova}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Сунгурлу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ешилова Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 119 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 449 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6519146. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Сунгурлу илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} sdywy8vd9i9oxk1ctj1upn1sj4zt7qa 0 535565 6037949 4848442 2026-09-22T05:52:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037949 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юкарыайваҗык}} '''Юкарыайваҗык''' ({{lang-tr|Yukarıayvacık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Битлис]] иле Хизан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юкарыайваҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 868 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1212 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16386709. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Хизан илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] t35sbxvk1r066z3fgb880u3mbqckodb 0 535709 6037911 4848685 2026-09-22T04:57:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037911 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юкарыпынарлы}} '''Юкарыпынарлы''' ({{lang-tr|Yukarıpınarlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Байбурт]] иле Демирөзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юкарыпынарлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 606 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 932 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1156595. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Демирөзү илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] jeghecorz9630l8i5ld8uace8qwap81 0 535726 6037986 4848720 2026-09-22T07:31:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037986 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юкарытепеҗик (мәгънәләр)}} '''Юкарытепеҗик''' ({{lang-tr|Yukarıtepecik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Гөлова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юкарытепеҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 485 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 816 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6507793. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Гөлова илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] t03f0p215eov5074j8css9cs8q8544x 0 535733 6037785 4848821 2026-09-21T20:46:40Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037785 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юкарыүчдам}} '''Юкарыүчдам''' ({{lang-tr|Yukarıüçdam}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Муш]] иле Хаскөй илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юкарыүчдам Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 784 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1126 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6506828. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Хаскөй илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] eutgyczduudlu4dfyptlr7ue5ltqcj3 0 535754 6037814 4848763 2026-09-21T22:08:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037814 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Юкарычандыр}} '''Юкарычандыр''' ({{lang-tr|Yukarıçandır}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Токат]] иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Юкарычандыр Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 320 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 633 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6507275. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Эрбаа илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] lr2l97315jt5fsqws90owfvv6vyhn84 0 536064 6037816 4869487 2026-09-21T22:11:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037816 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Каваклы}} '''Каваклы''' ({{lang-tr|Kavaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Эдирне]] иле Лалапаша илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Каваклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 554 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 205 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6628001. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Лалапаша илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 0i5m2222oo8apbycqz5p9pgq3rea433 0 536227 6037744 4869914 2026-09-21T17:51:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037744 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кайнарҗа}} '''Кайнарҗа''' ({{lang-tr|Kaynarca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Муш]] иле Варто илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кайнарҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 724 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1063 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6916017. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Варто илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} t3szrx48l6jaq16idup4f9p6h25vlmx 0 536291 6037806 4870106 2026-09-21T21:37:19Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037806 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Калеҗик}} '''Калеҗик''' ({{lang-tr|Kalecik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Османие]] иле Хасанбейли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Калеҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 439 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 774 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10775487. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Хасанбейли илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} qfsupng1yovjlb213n0f5xeqzsae63k 0 536475 6037730 4870409 2026-09-21T16:49:15Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037730 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Караагач}} '''Караагач''' ({{lang-tr|Karaağaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Эдирне]] иле Ипсала илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Караагач Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 550 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 205 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q14956181. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Ипсала илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} hzofs708p5eolh2m5v64mkh2ptaw2ce 0 536888 6038051 4870624 2026-09-22T11:55:03Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038051 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Караолук}} '''Караолук''' ({{lang-tr|Karaoluk}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Малатья]] иле Ешилъюрт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Караолук Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 299 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 635 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6634077. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Ешилъюрт илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} ex3kp97f2118k8s5jwd715bmmpaxsn6 0 537380 6037964 4871780 2026-09-22T06:24:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037964 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Каялы}} '''Каялы''' ({{lang-tr|Kayalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Османие]] иле Османие илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Каялы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 435 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 769 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10778340. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1890" | 1890 | ''[[:d:Q30611126|Tayyar Rahmiye]]'' | | ''[[:d:Q1454940|military volunteer]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-08-05 | ''[[:d:Q281206|Госмание иле]]'' |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Османие илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} lol21gej34bumps7sdathjl1kyy4mck 0 537537 6037808 4872168 2026-09-21T21:38:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037808 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кесер}} '''Кесер''' ({{lang-tr|Keser}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Йозгат]] иле Соргун илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кесер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 227 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 569 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6619085. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Соргун илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 6b6tnxzuu3ldsbeavcm22o5lqi6kxyu 0 537754 6037850 4872647 2026-09-22T00:21:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037850 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Козлубаг}} '''Козлубаг''' ({{lang-tr|Kozlubağ}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Килис]] иле Мусабейли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Козлубаг Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 490 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 827 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6059414. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Мусабейли илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} s2iy7fv1ewhxka46nlr4zz720tsy7x4 0 537871 6037883 4872914 2026-09-22T03:10:08Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037883 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Копарушагы}} '''Копарушагы''' ({{lang-tr|Koparuşağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Элазыг]] иле Элазыг илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Копарушагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 551 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 899 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6609354. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Элазыг илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} qad1p7l95e2drbwbh0vkr3ue3vtqre3 0 538170 6037773 4875724 2026-09-21T19:55:13Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037773 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Көсрэли}} '''Көсрэли''' ({{lang-tr|Kösreli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Шырнак]] иле Силопи илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Көсрэли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 879 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1227 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6595290. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Силопи илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} n69kgbn3lcqbnkr1e7btiobg2jgf0x1 0 538216 6037775 4873382 2026-09-21T20:12:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037775 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Куздере}} '''Куздере''' ({{lang-tr|Kuzdere}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Сушеһри илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Куздере Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 441 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 767 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6599947. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Сушеһри илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} aawl1l6p4wh04to258eh8g7jb5ruy98 0 538527 6037830 4874105 2026-09-21T23:21:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037830 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Куюҗак}} '''Куюҗак''' ({{lang-tr|Kuyucak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ыспарта]] иле Ялвач илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Куюҗак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 236 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 364 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10782836. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Ялвач илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} d8q5rdqwwmfdmicchd2pqasly406zof 0 538666 6037843 4875220 2026-09-22T00:04:18Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037843 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Күчүкдоганҗа}} '''Күчүкдоганҗа''' ({{lang-tr|Küçükdoğanca}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Эдирне]] иле Кешан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Күчүкдоганҗа Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 532 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 190 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6592705. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Кешан илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 7jxcl79p02vwckhimmh94rbylj1t6h3 0 538871 6037760 4874305 2026-09-21T19:22:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037760 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кызылкесе}} '''Кызылкесе''' ({{lang-tr|Kızılkese}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Кастамону илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кызылкесе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 179 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 414 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830410. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Кастамону илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} r7hmc58cg1om4iykijawzp36cpbl9jc 0 539022 6037946 4874687 2026-09-22T05:48:54Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037946 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кыран}} '''Кыран''' ({{lang-tr|Kıran}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Зонгулдак]] иле Алаплы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кыран Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 185 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 201 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6588833. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Алаплы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} 4gwz33i9d3g28x6wcldbd46qvp6ow6h 0 539079 6037751 4874805 2026-09-21T18:43:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037751 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=октябрь 2024}} {{УК}} {{мәгънәләр|Кыркхарман}} '''Кыркхарман''' ({{lang-tr|Kırkharman}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Дүзҗе]] иле Чилимли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Кыркхарман Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 193 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 170 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6588553. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &#91;в 35 т.&#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} [[Төркем:Чилимли илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] {{Turkey-geo-stub}} lpq6cmlz74d6gwghatxtsyaz1szj4we 0 539399 6037743 4767364 2026-09-21T17:46:56Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037743 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Мехметбейобасы}} '''Мехметбейобасы''' ({{lang-tr|Mehmetbeyobası}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кырыккале]] иле Балышейх илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Мехметбейобасы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 81 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 429 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6586199. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Балышейх илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] a965vkimukd421h4uoh9ra9c85j9jeh 0 539434 6037869 4771284 2026-09-22T01:28:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037869 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Мисвак}} '''Мисвак''' ({{lang-tr|Misvak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанаккале]] иле Айваҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Мисвак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 547 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 260 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6585152. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Айваҗык илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 8lp7n4qwasgarw1qsj1rtyxdsi0xtci 0 539477 6037736 4778638 2026-09-21T17:16:51Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037736 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Мурат}} '''Мурат''' ({{lang-tr|Murat}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Агры]] иле Агры илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Мурат Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 887 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1217 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3670826. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Агры илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 7fk57x4t5ih69mnedw4zjhivr1rtwh4 0 539481 6037759 4778664 2026-09-21T19:21:39Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037759 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Муратбей}} '''Муратбей''' ({{lang-tr|Muratbey}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Дүзҗе]] иле Кайнашлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Муратбей Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 157 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 201 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6584914. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кайнашлы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] oq2x4dovogbuflfjxbtbjs38vpsej3z 0 540334 6037761 4715032 2026-09-21T19:23:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037761 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Өреньяка}} '''Өреньяка''' ({{lang-tr|Örenyaka}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Элазыг]] иле Кебан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Өреньяка Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 525 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 872 чакрым ераклыкта урнашкан. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3674504. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кебан илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] drpkfhn42vysjfcfped8hhgtpi7ipyy 0 540382 6037827 4809309 2026-09-21T22:57:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037827 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Паламут}} '''Паламут''' ({{lang-tr|Palamut}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Батман]] иле Хасанкейф илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Паламут Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 803 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1151 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6061059. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Хасанкейф илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 6ci79kt53ryq1vo6pt38cn3e76xjz2g 0 540565 6037963 4822842 2026-09-22T06:24:19Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037963 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Пынарлар}} '''Пынарлар''' ({{lang-tr|Pınarlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Тунҗэли]] иле Пертек илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Пынарлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 581 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 925 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989311. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Пертек илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] c4jr41qmxjogr6j4ykq6lban5ushemc 0 540708 6037970 4830063 2026-09-22T06:42:54Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037970 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сазак}} '''Сазак''' ({{lang-tr|Sazak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Чорум илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сазак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 196 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 519 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6578497. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Чорум илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 3gc2n9a1uvimjyaw1h8y2ebx1ap83np 0 540801 6037862 4830253 2026-09-22T01:13:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037862 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Саллар}} '''Саллар''' ({{lang-tr|Sallar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Карабүк]] иле Эскипазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Саллар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 114 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 317 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6580163. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Эскипазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] i7jffjybmuhcor9r6u5svpjc34dt2uu 0 540891 6037842 4830504 2026-09-21T23:59:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037842 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарайҗык}} '''Сарайҗык''' ({{lang-tr|Saraycık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанкыры]] иле Черкеш илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарайҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 91 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 320 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2515375. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Черкеш илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 2npng4a3i7u8bm93ricn4e91yns4qrj 0 540908 6037846 4830485 2026-09-22T00:14:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037846 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарайҗык}} '''Сарайҗык''' ({{lang-tr|Saraycık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Зонгулдак]] иле Зонгулдак илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарайҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 175 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 241 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6579778. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Зонгулдак илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] nlulpkbgwb4kv4ijwd6lvm6djgnxfsl 0 540917 6038023 4830458 2026-09-22T09:17:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038023 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарайкөй}} '''Сарайкөй''' ({{lang-tr|Sarayköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанкыры]] иле Элдиван илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарайкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 85 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 383 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2272551. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q19613771|İsmail Coşar]]'' | ''[[:d:Q38216496|Ankara University Faculty of Divinity]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Элдиван илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] sy9sg1968uviotytm3rf0fovrd5ndyc 0 541117 6037758 4830842 2026-09-21T19:21:01Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037758 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарысүлейман}} '''Сарысүлейман''' ({{lang-tr|Sarısüleyman}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Алаҗа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарысүлейман Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 192 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 522 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10818606. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Алаҗа илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] akssrw626a25sx10h4dff27e09ff445 0 541154 6037888 4830900 2026-09-22T03:44:27Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037888 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сарычичек}} '''Сарычичек''' ({{lang-tr|Sarıçiçek}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сарычичек Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 310 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 658 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6578655. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Шаркышла илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] qygvaj4oexb1fxufinslpw9evs6ufy2 0 541273 6038036 4831192 2026-09-22T10:15:20Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038036 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сексенушагы}} '''Сексенушагы''' ({{lang-tr|Seksenuşağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Аксарай]] иле Ортакөй илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сексенушагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 168 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 499 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4824906. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Ортакөй илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] fis3bwd4j0rogwirsnn0mdp8jr5m1sy 0 541512 6038006 4831698 2026-09-22T08:16:08Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038006 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Софулар}} '''Софулар''' ({{lang-tr|Sofular}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Аксарай]] иле Агачөрен илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Софулар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 155 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 484 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7554419. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Агачөрен илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 1hrrkrn7k6d0vglbarz2up3s7pt2lnc 0 541654 6037985 4831840 2026-09-22T07:30:26Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037985 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Султан}} '''Султан''' ({{lang-tr|Sultan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Эдирне]] иле Ипсала илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Султан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 555 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 212 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7636578. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Ипсала илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] i4p8ze2hjsg5a7s40tkqrknnw3belxa 0 541788 6038011 4832237 2026-09-22T08:39:37Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038011 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Сүтлач}} '''Сүтлач''' ({{lang-tr|Sütlaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Афйонкарахисар]] иле Динар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Сүтлач Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 319 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 332 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4826251. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Динар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 574bi82kjj19chnw9301jyi26xoet2i 0 541928 6038012 4832558 2026-09-22T08:44:11Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038012 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Таракчы}} '''Таракчы''' ({{lang-tr|Tarakçı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Болу]] иле Болу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Таракчы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 131 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 237 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1396320. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Болу илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] nelxkvtjq526j32iev3j0kozt62q9ck 0 542124 6037828 4832972 2026-09-21T23:14:33Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037828 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ташхүюк}} '''Ташхүюк''' ({{lang-tr|Taşhüyük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Шырнак]] иле Җизре илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ташхүюк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 854 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1203 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6563493. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Җизре илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 6x39fmwptoeshd3xxh6xddvp40bw5v0 0 542137 6037822 4832994 2026-09-21T22:37:50Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037822 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ташьязы}} '''Ташьязы''' ({{lang-tr|Taşyazı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кырыккале]] иле Дэлиҗе илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ташьязы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 91 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 433 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6560946. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Дэлиҗе илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 5jh8c2bttyy587tjrkgglufw93m978i 0 542422 6037739 4836984 2026-09-21T17:38:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037739 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Топташ}} '''Топташ''' ({{lang-tr|Toptaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Имранлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Топташ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 458 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 794 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6553890. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Имранлы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] m0kafl6j8zcpe56l0urgs6m2gx9ypll 0 542713 6037961 4841660 2026-09-22T06:22:00Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037961 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Улугбей}} '''Улугбей''' ({{lang-tr|Uluğbey}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ыспарта]] иле Сениркент илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Улугбей Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 283 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 346 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10832067. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Сениркент илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] ewoav9d8j3apqm7ch7b6eusknxnrykq 0 542825 6037872 4850905 2026-09-22T01:44:38Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037872 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Үзүмлү (мәгънәләр)}} '''Үзүмлү''' ({{lang-tr|Üzümlü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Хаккари]] иле Чукурҗа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Үзүмлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 973 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1321 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3669109. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Чукурҗа илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] othp4270xwojmk8g4p19jlyfgexo1fc 0 542860 6037939 4850977 2026-09-22T05:38:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037939 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Үркүтлү (мәгънәләр)}} '''Үркүтлү''' ({{lang-tr|Ürkütlü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Йозгат]] иле Сарыкая илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Үркүтлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 231 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 577 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6458537. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Сарыкая илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 4zmkynexv23pku30vrapw7qnxt529kv 0 542895 6037737 4851060 2026-09-21T17:17:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037737 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Үчдере}} '''Үчдере''' ({{lang-tr|Üçdere}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Муш]] иле Муш илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Үчдере Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 759 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1101 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3667790. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Муш илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 4ilr2fvm53qdj0i386k8vobk6zbnewb 0 543190 6037928 4843270 2026-09-22T05:19:06Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037928 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хаҗыхалил (мәгънәләр)}} '''Хаҗыхалил''' ({{lang-tr|Hacıhalil}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Искилип илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хаҗыхалил Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 164 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 450 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6678333. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Искилип илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 8jg05auac0yq4nyy600d0f7wmgjbohd 0 543199 6037837 4843277 2026-09-21T23:43:41Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037837 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хаҗыхасан (мәгънәләр)}} '''Хаҗыхасан''' ({{lang-tr|Hacıhasan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Зонгулдак]] иле Алаплы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хаҗыхасан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 179 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 205 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10764478. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Алаплы илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] nkrw712bi3e7l2rqrehr5u4w842atsy 0 543273 6037894 4842464 2026-09-22T04:28:48Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037894 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Халифекуюҗагы}} '''Халифекуюҗагы''' ({{lang-tr|Halifekuyucağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Кастамону илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Халифекуюҗагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 188 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 402 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830116. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кастамону илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 9uto710hhfwgq7ek7p10izem45xg7y8 0 543476 6037929 4842868 2026-09-22T05:19:21Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037929 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хасанчавуш (мәгънәләр)}} '''Хасанчавуш''' ({{lang-tr|Hasançavuş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Дүзҗе]] иле Акчакоҗа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хасанчавуш Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 200 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 170 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10765952. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Акчакоҗа илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 5kyh6d99bttqw3z8y94amtltapunfca 0 543565 6037912 4843422 2026-09-22T04:57:02Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037912 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Хисаркавак}} '''Хисаркавак''' ({{lang-tr|Hisarkavak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Меҗитөзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Хисаркавак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 219 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 538 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6663564. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Меҗитөзү илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] ahk7scqodlj4328zcd4v7fvyb9c2uzn 0 543749 6037793 4843900 2026-09-21T21:02:57Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037793 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чаглыҗаөрен}} '''Чаглыҗаөрен''' ({{lang-tr|Çağlıcaören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Кангал илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чаглыҗаөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 412 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 756 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6479991. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кангал илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] dv0zhoo1bg1m9d573cp93xz4i8m3v8t 0 543807 6037887 4844110 2026-09-22T03:29:30Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037887 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чайкөй (мәгънәләр)}} '''Чайкөй''' ({{lang-tr|Çayköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Ризе]] иле Пазар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чайкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 280 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 609 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6482741. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Пазар илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] b0ejiydsmxjpli9bi2p3vn4tzfzth35 0 543843 6037752 4844144 2026-09-21T18:46:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037752 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чайпынар (мәгънәләр)}} '''Чайпынар''' ({{lang-tr|Çaypınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Йозгат]] иле Акдагмадени илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чайпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 243 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 585 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6482177. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Акдагмадени илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] jamqvc4cghqobsgxrna452l0kz50icv 0 544077 6037798 4844630 2026-09-21T21:23:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037798 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чамлыбел (мәгънәләр)}} '''Чамлыбел''' ({{lang-tr|Çamlıbel}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Кастамону]] иле Дадай илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чамлыбел Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 167 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 363 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6491950. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Дадай илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 95yikp50mbm5ksoegeqlmh7s1m7js0g 0 544241 6038033 4844791 2026-09-22T10:06:03Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038033 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чатак (мәгънәләр)}} '''Чатак''' ({{lang-tr|Çatak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чорум]] иле Алаҗа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чатак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 185 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 516 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6487597. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Алаҗа илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 8wcrgm754hul156qsmenimkqi9mrhl1 0 544360 6037968 4843972 2026-09-22T06:40:58Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037968 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чаеркөй (мәгънәләр)}} '''Чаеркөй''' ({{lang-tr|Çayırköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Амасья]] иле Мерзифон илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чаеркөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 251 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 553 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8077620. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Мерзифон илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] gq376dluv5y2ksn8befxq11o7n8pumi 0 544438 6037763 4845067 2026-09-21T19:25:55Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037763 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чегел}} '''Чегел''' ({{lang-tr|Çeğel}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Гиресун]] иле Тиреболу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чегел Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 513 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 822 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6475989. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Тиреболу илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 89i53ap6a9nutw0a0hcyqx7egchpqkg 0 544519 6038003 4845242 2026-09-22T08:07:18Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6038003 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Четенли (мәгънәләр)}} '''Четенли''' ({{lang-tr|Çetenli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Агры]] иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Четенли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 956 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1287 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6476937. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Догубаязыт илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] eb9nvahhgs6s82x89sct6gqu2twp9mt 0 544594 6037984 4845406 2026-09-22T07:29:49Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037984 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чипил}} '''Чипил''' ({{lang-tr|Çipil}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Сивас]] иле Кангал илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чипил Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 375 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 723 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6473595. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Кангал илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] q9wlxgoeq2dapgbmzb5veygztl3vfvo 0 544649 6037904 4845526 2026-09-22T04:42:19Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037904 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чифтхисар}} '''Чифтхисар''' ({{lang-tr|Çifthisar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Адыяман]] иле Гергер илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чифтхисар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 567 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 916 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830723. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Гергер илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] b7plebzhy6mel6pzz1wrlm8dkak5mhv 0 544769 6037809 4846160 2026-09-21T21:44:49Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037809 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чөгүрлү (мәгънәләр)}} '''Чөгүрлү''' ({{lang-tr|Çöğürlü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Муш]] иле Муш илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Чөгүрлү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 757 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1099 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q272966. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Муш илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 85j0cmm94jzf8kpr94d5gss6j6qgmz1 0 544993 6037897 4846306 2026-09-22T04:31:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037897 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Шапкөй (мәгънәләр)}} '''Шапкөй''' ({{lang-tr|Şapköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанаккале]] иле Эзине илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Шапкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 558 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 267 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6444504. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Эзине илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] haspvdnm21yfkoob3ll0bobz0os1san 0 545058 6037802 4846449 2026-09-21T21:32:42Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037802 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Шейхлер (мәгънәләр)}} '''Шейхлер''' ({{lang-tr|Şeyhler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Күтахья]] иле Хисарҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Шейхлер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 314 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 205 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6441771. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Хисарҗык илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] ct44fa6ixvz5iohrg4po87vwmvarsey 0 545069 6037965 4846457 2026-09-22T06:29:25Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037965 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Шейхоглу (мәгънәләр)}} '''Шейхоглу''' ({{lang-tr|Şeyhoğlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Денизли]] иле Бозкурт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Шейхоглу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 228 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 426 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6441705. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Бозкурт илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] hw50h8qx45snpeemvbcwq0qcapkswa9 0 545142 6037950 4846646 2026-09-22T05:58:02Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037950 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Шехитлер (мәгънәләр)}} '''Шехитлер''' ({{lang-tr|Şehitler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Эдирне]] иле Энез илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Шехитлер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 563 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 229 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6443994. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Энез илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] cbjfq8ea75g0bjbyons8wxalo7piqma 0 545153 6037780 4846696 2026-09-21T20:29:10Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037780 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Шимширпынар}} '''Шимширпынар''' ({{lang-tr|Şimşirpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Бингөл]] иле Солхан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Шимширпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 712 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1053 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6441549. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Солхан илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] 4dpnr7sn7ze1khnnuxecr02h0gfpsdg 0 545229 6037969 4847024 2026-09-22T06:42:24Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037969 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Ышыкэли (мәгънәләр)}} '''Ышыкэли''' ({{lang-tr|Işıkeli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Чанаккале]] иле Байрамич илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Ышыкэли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 531 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 233 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6657262. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Байрамич илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] bt3fqudx7ytkh61s8s1otsre5hv3ob4 0 545408 6037902 4847764 2026-09-22T04:38:29Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037902 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Эрмекоглу}} '''Эрмекоглу''' ({{lang-tr|Ermekoğlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]<ref>[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}</ref> [[Зонгулдак]] иле Деврек илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).<ref>{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}</ref> == Географиясе == Эрмекоглу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 166 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 247 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халык саны == {{ХСВМ||Таблица}} == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6751788. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }} * {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }} * [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }} * [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=198 |date=4 Mart 2016 }} * {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&P5=H&page1=90&page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }} {{Turkey-geo-stub}} [[Төркем:Деврек илчесе авыллары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Төркия торак пунктлары]] [[Төркем:Төркия авыллары]] bb9801txe7n4cmapd2v0u3pnblobqu5 0 583727 6037710 6026398 2026-09-21T13:46:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037710 wikitext text/x-wiki {{Tatar4.0-2022}} {{Шәхес | исем = Минзәлия Закирова | рәсем = Закирова.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Закирова Минзәлия Заһри кызы | һөнәр = | туу датасы = 04.07.1965 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]↓<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} [[Файл:Med ord merit tatarstan rib.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2026)]]<br/>Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте (2020),<br/> «Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе (2009); | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Закирова }} '''Минзәлия Закирова''' ― [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министры]] урынбасары (2020 елдан). == Биографиясе == Закирова Минзәлия Заһри кызы [[1965 ел|1965]] елның 4 июлендә туа. [[1987 ел|1987]] елда «биология һәм химия укытучысы " белгечлеге буенча Казан дәүләт педагогика институтының табигый-география факультетын тәмамлый». [[2010 ел|2010]] елда Педагогика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә ия була. [[2017 ел|2017]] елда «Нәтиҗәле идарәче» («Эффективный управленец») программасы буенча Казан (Идел буе) федераль университетында квалификациясен күтәрә. == Хезмәт эшчәнлеге == * [[1981 ел|1981]]-[[1982 ел|1982]] елларда-[[Балык Бистәсе районы]] [[Югары Тегермәнлек]] урта мәктәбе интернат тәрбиячесе; * [[1987 ел|1987]]-[[1988 ел|1988]] елларда - [[Балык Бистәсе районы]] Трой-Урай мәктәбенең химия һәм биология укытучысы; * [[1992 ел|1992]]-[[1998 ел|1998]] елларда - [[Казан]] шәһәре [[Вахитов районы]]ның 27 нче татар мәктәп-гимназиясе укытучысы, укыту-тәрбия эшләре буенча директор урынбасары; * [[1998 ел|1998]]-[[2007 ел|2007]] елларда - [[Казан шәһәре]] [[Вахитов районы]] мәгариф идарәсенең әйдәп баручы белгече, мәгариф бүлеге башлыгы урынбасары; * [[2007 ел|2007]]-[[2011 ел|2011]] елларда - [[Вахитов районы]] буенча мәгариф бүлеге, "[[Казан|Казан шәһәре]] Башкарма комитетының мәгариф идарәсе" МКУ; * [[2011 ел|2011]]-[[2020 ел|2020]] елларда - "[[Казан]] шәһәре муниципаль берәмлеге Башкарма комитетының мәгариф идарәсе" МКУнең Вахитов һәм [[Казанның Идел буе районы|Идел буе район]]нары буенча мәгариф бүлеге башлыгы; * [[2020 ел|2020]] елның 2 ноябреннән - [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] Мәгариф һәм фән министры урынбасары. == Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре == * [["Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medal|"Казанның 1000 еллыгы истәлегенә"]] медале(2005); * "[[Татарстан Республикасының Атказанган укытучысы|Татарстан Республикасының атказанган укытучысы]]" (2015); * [[Татарстан Республикасы Президенты]] Рәхмәте (2020); * "[[Татарстан Республикасы]] Мәгариф һәм фән министрлыгының Мәгарифтәге казанышлары өчен" күкрәк билгесе(2009); * Дәүләт статистикасы федераль хезмәтенең ведомство Аерымлык билгесе (2012); * [[Россия Федерациясе]] Мәгариф һәм фән министрлыгының Мактау грамотасы (2012); * «[[Казан]] шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы " истәлекле медале (2015); * Татарстан Республикасы Профсоюз федерациясенең Мактау грамотасы(2015); * "[[Казан]] шәһәре файдасына башкарган мактауга лаеклы хезмәте өчен" Аерым хөрмәтләү билгесе(2020). * [[2026 ел|2026]] — [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]] — ''мәгариф системасын үстерүгә аерым өлеш керткән һәм күпьеллык нәтиҗәле эше өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_609581.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 674 от 19.08.2026]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://tatcenter.ru/person/zakirova-minzaliya-zagrievna/ Закирова Минзалия Загриевна — Татцентр.ру] * [https://mon.tatarstan.ru/structure.htm?person_id=49308&department_id=84236/ Закирова Минзалия Загриевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302091125/https://mon.tatarstan.ru/structure.htm?person_id=49308&department_id=84236/ |date=2022-03-02 }} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:«Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр]] ny3ugoux0jhzlojqj9zxqm7ie813qqp 0 585137 6037762 3553358 2026-09-21T19:23:36Z InternetArchiveBot 35870 1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037762 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Математик константа''' яки '''математик даими сан ''' — кыйммәте үзгәрми торган зурлык; шуның белән ул [[Переменная величина|үзгәрүчәнгә]] капма-каршы. [[Фундаментальные физические постоянные|Физик константадан]] аермалы рәвештә, математик константа нинди дә булса физик үлчәмнәргә бәйсез рәвештә билгеләнә. == Кайсыбер сайланма константалар == Кулланылган кыскартулар: ''И'' — [[иррациональ сан]], ''А'' — [[алгебраик сан]], ''Т'' — [[трансцендент сан]], ? — билгесез; ''мат'' — [[Математика|гадәти математика]], ''ТЧ'' — [[саннар теориясе]], ''ТХ'' — [[хаос теориясе]], ''комб'' — [[комбинаторика]], ''АИТ'' — [[мәгълүматның алгоритмик теориясе]]. {| class="standard" |- ! Символ ! Якынча кыйммәте ! Исеме ! Өлкәсе ! Кыйммәте ! Беренче тапкыр сурәтләнгән ! Билгеле тамгалары саны |- | align="center" | <math>\pi</math> | {{nobr|≈ 3,141 592 653 589 793 238 462 643 383 279 502 88}} | [[Пи саны|пи]], [[Архимед]] константасы | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[трансцендент сан|Т]] | align="center" | ? | align="right" | {{nobr|10 000 000 000 000}}<ref>{{Citation |title=π өчен унарлы таркатманың 10 триллион цифры |url=http://iscience.ru/2011/10/20/opredeleno-10-trillionov-cifr-desyatichnogo-razlozheniya-dlya-%cf%80/ |access-date=2022-04-18 |archive-date=2018-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725122041/http://iscience.ru/2011/10/20/opredeleno-10-trillionov-cifr-desyatichnogo-razlozheniya-dlya-%CF%80/ |dead-url=yes }}</ref> |- | align="center" | <math>\tau</math> | {{nobr|≈ 6,283185}} | [[тау (2π)]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[трансцендент сан|Т]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''e''''' | {{nobr|≈ 2,718 281 828 459 045 235 360 287 471 352 662 50}} | [[e (сан)|Непер константасы]], [[Эйлер, Леонард|Эйлер]] саны, [[логарифм|натураль логарифм]] нигезе | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[трансцендент сан|Т]] | align="center" | | align="right" | {{nobr|12 884 901 000}} |- | align="center" | <math>\sqrt{2}</math> | {{nobr|≈ 1,414 213 562 373 095 048 801 688 724 209 698 08}} | [[Пифагор]] константасы , 2-дән [[квадрат тамыр]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[алгебраик сан|А]], [[иррациональ сан|И]] | align="center" | | align="right" | {{nobr|137 438 953 444}} |- | align="center" | <math>\sqrt{3}</math> | {{nobr|≈ 1,732 050 807 568 877 293 527 446 341 505 872 37}} | [[Феодор Киренский|Феодор]] константасы, 3-тән [[квадрат тамыр]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[алгебраик сан|А]], [[иррациональ сан|И]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''γ''''' | {{nobr|≈ 0,577 215 664 901 532 860 606 512 090 082 402 43}} | [[Эйлер — Маскерони константасы]] | align="center" | [[математика|мат]], [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | ? | align="center" | | align="right" | {{nobr|108 000 000}} |- | align="center" | '''''φ''''' | {{nobr|≈ 1,618 033 988 749 894 848 204 586 834 365 638 12}} | [[алтын киселеш]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | [[алгебраик сан|А]], [[иррациональ сан|И]] | align="center" | | align="right" | {{nobr|3 141 000 000}} |- | align="center" | '''''β^*''''' | {{nobr|≈ 0,702 58}} | [[Эмбри — Трефтен константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''δ''''' | {{nobr|≈ 4,669 201 609 102 990 671 853 203 820 466 201 61}} | [[Фейгенбаума|Фейгенбаум константасы]] | align="center" | [[хаос теориясе|ТХ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''α''''' | {{nobr|≈ 2,502 907 875 095 892 822 283 902 873 218 215 78}} | [[Фейгенбаум константасы]] | align="center" | [[хаос теориясе|ТХ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''C₂''''' | {{nobr|≈ 0,643 410 546 29}} | [[Каэн константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | [[трансцендент сан|Т]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''C₂''''' | {{nobr|≈ 0,660 161 815 846 869 573 927 812 110 014 555 77}} | [[простые числа-близнецы|гади игезәкләр константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | {{nobr|5 020}} |- | align="center" | '''''M₁''''' | {{nobr|≈ 0,261 497 212 847 642 783 755 426 838 608 695 85}} | [[Мейссель — Мертенс константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1866]]; [[1874]] | align="right" | 8010 |- | align="center" | '''''B₂''''' | {{nobr|≈ 1,902 160 583 104}}<ref>{{OEIS|A065421}}</ref> | [[простые числа-близнецы|ябай игезәкләр]] өчен [[Бруно константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1919]] | align="right" | 10 |- | align="center" | '''''B₄''''' | {{nobr|≈ 0,870 588 380 0}} | [[простые четвёрки|гади дүртәү]] өчен [[Бруно константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | | {{nobr|≈ 0,662 743 419 349 181 580 974 742 097 109 252 90}} | [[Лаплас чиге]] | align="center" | [[математика|мат]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''G''''' | {{nobr|≈ 0,915 965 594 177 219 015 054 603 514 932 384 11}} | [[Каталан константасы]] | align="center" | [[комбинаторика|комб]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | {{nts|31 026 000 000}} |- | align="center" | '''''Λ''''' | -1,1 · 10⁻¹¹ < ''Λ'' < 0.5<ref>{{cite journal | last1 = Saouter | first1 = Yannick | last2 = Gourdon | first2 = Xavier | last3 = Demichel | first3 = Patrick | doi = 10.1090/S0025-5718-2011-02472-5 | issue = 276 | journal = Mathematics of Computation | mr = 2813360 | pages = 2281–2287 | title = An improved lower bound for the de Bruijn-Newman constant | url = https://archive.org/details/mathematics-of-computation_2011-10_80_276/page/2281 | volume = 80 | year = 2011}}</ref> | align="center" |де Брюйн — Ньюман константасы | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1950]], [[1976]] | align="right" | 0 |- | align="center" | '''''K''''' | {{nobr|≈ 0,764 223 653 589 220 66}} | [[Ландау—Рамануджан константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | [[иррациональ сан|И]] (?) | align="center" | | align="right" | {{nobr|30 010}} |- | align="center" | '''''K''''' | {{nobr|≈ 1,131 988 24}} | [[Висванат константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | 8 |- | align="center" | '''''K₀''''' | {{nobr|≈ 2,685 452 001 065}} | [[Хинчин константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1934]] | align="right" | |- | align="center" | '''''J''''' | {{nobr|≈ 3,058 198 247 456 354 132 564 564 787 888 767...}} | [[константа Поля-Гаусса|Поль — Гаусс константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | 10343 |- | align="center" | '''''B´_L''''' | {{nobr| 1 (баштагы гипотеза 1,08366<ref>{{MathWorld|LegendresConstant|Legendre's Constant}}</ref>}}) | align="center" | Лежандр константасы | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | [[целое сан|Ц]] | align="center" | [[1808]] | align="right" | точное значение |- | align="center" | '''''λ''''' | {{nobr|≈ 0,624 329 988 543 550 870 992 936}} | [[Голомб — Дикман константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''μ''''' | {{nobr|≈ 1,451 369 234 883 381 050 283 968 485 892 027}} | [[Рамануджан — Солднер константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | {{nobr|75 500}} |- | align="center" | '''''E'_B''''' | {{nobr|≈ 1,606 695 152 415 291 763}} | [[Эрдёш — Борвейн константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | [[иррациональ сан|И]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''Ω''''' | {{nobr|≈ 0,007 874 996 997 812 384 4}} | [[Хайтин константасы]] | align="center" | [[Алгоритмик мәгълүмат теориясе|АИТ]] | align="center" | [[трансцендент сан|Т]] | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''ζ(3)''''' | {{nobr|≈ 1,202 056 903 159 594 285 399 738 161 511 449 99}} | [[Апери константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | [[иррациональ сан|И]] | align="center" | [[1735]] | align="right" | {{nts|100,000,001,000}} |- | align="center" | '''''ɯ''''' | {{nobr|≈ 0,739 085 133 215 160 641 655 312 087 673 873 40}} | Дотти саны<ref>{{OEIS|A003957}}</ref>, cos(''x'') функциясенең тартучы [[хәрәкәтсез ноктасы]] | align="center" | [[хаос теориясе|ТХ]] | align="center" | | align="center" | | align="right" | |- | align="center" | '''''A''''' | {{nobr|≈ 1,282 427 129 100 622 636 875 342 568 869 791 73}} | [[Глейшер — Кинкелин константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1860]] | align="right" | |- | align="center" | '''''θ, A''''' | {{nobr|≈ 1,306 377 883 863 080 690 468 614 492 6}} | [[Миллс константасы]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | | align="center" | [[1947]] | align="right" | 6850 |- | align="center" | '''''θ, A''''' | {{nobr|≈ 1,324 717 957 244 746 025 960 908 854 478}} | [[Пластик сан]] | align="center" | [[саннар теориясе|ТЧ]] | align="center" | [[алгебраик сан|А]] | align="center" | [[1928]] | align="right" | |} == Әдәбият == * Steven R. Finch, Mathematical Constants. Cambridge, 2003 (ISBN 0-521-81805-2) == Шулай ук карагыз == * [[Постоянная]] == Искәрмәләр == {{примечания}} == Сылтамалар == * [http://pauillac.inria.fr/algo/bsolve/constant/constant.html Mathematical Constants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031204213209/http://pauillac.inria.fr/algo/bsolve/constant/constant.html |date=2003-12-04 }} — страница Стивена Финча [[Төркем:Математика]] [[Төркем:Математик константалар]] gudiuzinnqwrzysntudcr26g8bs6z9o 0 585478 6037860 4080305 2026-09-22T01:07:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037860 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Ольга Дмитриевна Дробот''' ([[1962 ел|1962 елның]] [[3 июль|3 июле]], [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия тәрҗемәчесе, скандинавия әдәбияты буенча белгеч. == Тормыш юлы == Ольга Дробот 1962 елның 3 июлендә [[Мәскәү|Мәскәүдә]] туган. Нәсел зыялылар гаиләсендә туа. Әбисе — язучы Галина Васильевна Дробот (1917—2009). Әтисе — Дмитрий Васильевич Дробот (1938 елда туган), галим-химик, Мәскәү технология университетының Сирәк һәм таркалган элементлар химиясе һәм технологиясе кафедрасы мөдире. 1984 елда [[Мәскәү дәүләт университеты|Мәскәү дәүләт университетының]] филология факультетын тәмамлаган. Филология фәннәре кандидаты (1990, диссертация Норвегия язучысы Аксель Сандемус иҗатына багышлана). Ибсенның «Ibsen in Translation» яңа тәрҗемәләр халыкара проектында катнашучы<ref>[http://www.hf.uio.no/is/english/research/projects/ibsen-in-translation/ Ibsen in Translation]</ref>. Берничә ел дәвамында «Иностранная литература» журналының баш мөхәррире урынбасары булып эшли. «Әдәби тәрҗемә осталары» Гильдиясе идарәсе әгъзасы<ref>[http://www.lit-perevod.ru/index.php?page=5 Официальный сайт Гильдии «Мастера Литературного Перевода»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110403011213/http://www.lit-perevod.ru/index.php?page=5 |date=2011-04-03 }}</ref>. Халыкара Тәрҗемәчеләр Федерациясенеж Сәнгать әдәбиятын тәрҗемәчеләр комитетының ({{lang-en|Literary Translation Committee}}) даими әгъзасы булып тора<ref>{{Citation |title=International Federation of Translators |url=http://www.fit-ift.org/en/committ-literary.php |access-date=2022-04-29 |archive-date=2010-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100814133630/http://www.fit-ift.org/en/committ-literary.php |dead-url=yes }}</ref>. Россия ПЕН-клубы әгъзасы. Мәскәү Язучылар берлеге әгъзасы. Норвегия әдәбиятын тәрҗемә итүгә керткән өлеше өчен НОРЛА халыкара тәрҗемә премиясе лауреаты (2007)<ref>{{Cite web|url=http://www.norla.no/en/information/norla_award|title=Официальный сайт премии NORLA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424005028/http://www.norla.no/en/information/norla_award|archivedate=2011-04-24|deadlink=yes}}</ref><ref>[http://vlavochke.ru/people/translators/10322/ Ольга Дробот на сайте издательства «Лавочка детских книг»]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014 ел өчен Мастер тәрҗемәчелек премиясе лауреаты<ref>[http://www.colta.ru/news/5844 Премия Мастер]</ref>. Ольга Дроботның рус теленә тәрҗемәсендә [[Һанс Христиан Андерсен]], [[Һенрик Ибсен]], Анне-Катарина Вестли, Эрленд Лу, Пер Петтерсон, Мария Парр, Рун Белсвик, Хьелль Аскильдсен, Рой Якобсен, Эушен Шульгин, Ханне Эрставик, Ларс Соби Кристенсен, Стиан Холе, Гру Дале һәм башкалар китаплары басыла. [[Файл:Ольга_Дробот_и_Мария_Парр.jpg|мини|268x268пкс|Ольга Дробот һәм язучы Мария Парр 21 нче Халыкара интеллектуаль әдәбият ярминкәсендә.]] == Гаилә == * Әбисе — Галина Васильевна Дробот (1917—2009), язучы, [[Бөек Ватан сугышы|Бөек Ватан сугышында]] катнашучы. * Бабасы — Исаак Савельевич Зарубин (1913—1944), шагыйрь. Бөек Ватан сугышы вакытында һәлак була (яралардан вафат була). * Әнисе — Наталия Фёдоровна Дробот, химик (1938 елда туган). * Әтисе — Дмитрий Васильевич Дробот (1938 елда туган), галим-химик, Мәскәү технология университетының Сирәк һәм таркалган элементлар химиясе һәм технологиясе кафедрасы мөдире, Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (2000). * Ире — Алексей Владимирович Брухтий (1961 елда туган), эшмәкәр, Мәскәү вәкиллеге башлыгы (2012 елда аерылышалар). * Кызы — Анна Алексеевна Брухтий (1987 елда туган). * Улы — Василий Алексеевич Брухтий (1996 елда туган). == Басмалар == * «Сочувствующий вам, мизантроп Аскильдсен» : Послесловие к сборнику произведений Х. Аскильдсена «Всё хорошо, пока хорошо». * Детский мир Софии (о Юстейне Гордере). — «Семья и школа», 1999, № 4 * Убийство лишь заканчивает цепь событий — в книге Аксель Сандемусе. Оборотень — Прогресс-Традиция, 2004 * [https://web.archive.org/web/20150223070423/http://magazines.russ.ru/inostran/2005/11/ Норвежский номер журнала «Иностранная литература» 2005 № 11] * Ibsen in Translation, или Опыт синхронизации переводческого процесса // Иностранная литература. — 2010. — № 12. * [http://lib.1september.ru/?year=2011&num=16 Объяснение в любви. Мария Парр и её книги.] Размышления переводчика — журнал «Библиотека в школе», 2011 * [http://www.bookind.ru/categories/cultureofpublishing/2445/ Перевод — это искусство.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122013453/https://www.bookind.ru/categories/cultureofpublishing/2445/ |date=2022-01-22 }} — Книжная индустрия, 01.12.2014 == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.norge.ru/drobot_izved/ Ольга Дробот: «Переводчик в некоторых случаях даже выигрывает»] — Norge.ru порталына интервью * [http://www.echo.msk.ru/guests/12574/ Ольга Дробот в гостях у радиостанции «Эхо Москвы»] * [http://archive.svoboda.org/programs/ogi/2005/ogi.121805.asp Трудности перевода.] — Радио Свобода 16.01.2006 * [http://echo.msk.ru/programs/children/44522/ Неправильные детские книжки или что читают норвежские дети?] — «Детская площадка» «Эха Москвы» 01.06.2006 * [https://www.youtube.com/watch?v=xq2SVPAatBU Ольга Дробот читает «Простодурсена» Руне Белсвика] [[Төркем:ССРБ тәрҗемәчеләре]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1962 елда туганнар]] [[Төркем:3 июль көнне туганнар]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаучылар]] 2bs5yjg5c1gg7hdcwzwqnf0dle1uawk 0 587603 6037778 3566677 2026-09-21T20:25:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037778 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2022}} {{УК}} '''Немрут-Дагта археологик табылмалар''' — [[әрмәннәр|әрмән]] Ервандидлар династиясеннән Коммагена патшасы Антиох I Коммагеналы тарафыннан хәзерге [[Төркия]] территориясендә [[Адыяман иле]]ндә [[Тавр таулары]]нда [[Немрут тавы]] башында үзенә дип карап төзелгән төрбә. [[Диңгез]] дәрәҗәсеннән 2150 метр биеклегендә урнаша.<br/> ==Эчтәлек== Немрут тавында комплекс 8—9 метр биеклектәге сыннар белән уратылган изге урын булып тора. Төрбәнең үзәге биеклеге 49,8 метр һәм нигезендә киңлеге 150 метр булган тау өстендә вак ташлардан курган. Курган астында Антиох I Коммагеналы табуты урнашкан. Төрбә урнашкан таш кыялы түбәнең кырыйлары өч урыннан зур террасаларга әверелгән.<br/> ==Тарих== [[1882 ел|1882]] һәм [[1883 ел]]ларда төрбә алман археологлары [[Отто Пухштейн]] һәм [[Карл Хуман]] тарафыннан өйрәнелгән булган. [[1987 ел]]да тау өстендә һәйкәлләр [[ЮНЕСКО]] [[Бөтендөнья мирасы]] исемлегенә кертелгән булган. Немрут-Даг һәйкәлләре Самсара (2011) фильмының эпизодларының берсендә күрсәтелә.<br/> == Фотосурәтләр == <gallery widths="190" heights="190" class="center"> Файл:Mount Nemrut.jpg| Немрут тавы өсте янында сыннарның кайберләре. Файл:Nemrut national park (63).jpg Файл:Mount Nemrut 1.jpg Файл:Animals Nemrut dag temple.jpg|Бөркет һәм арслан сыннары. Файл:NemrudDagi.East.Zeus-Oromasdes.jpg|[[Зевс]] - [[Арамазд]] яки [[Ахурамазда|Орма́зд]] Файл:Mithra&Antiochus.jpg Файл:Stone structure Nemrut dag temple.jpg Файл:Turkey nemrut dagi 1.jpg Файл:Nemrut Mountain Peak .JPG| Немрут тавының өсте - Антиох төрбәсенең фараз ителгән урнашуы. Файл:Mount Nemrut 2134m From Northeast.JPG| Немрут тавына төньяк-көнчыгыштан манзара. </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият== * Humann, Puchstein, «Reisen in Kleinasien und Nordsyrien» (Berlin, 1890). * Friedrich Karl Dörner: ''Der Thron der Götter auf dem Nemrud Dag. Kommagene — das große archäologische Abenteuer in der östlichen Türkei''. 3. Auflage. Lübbe, Bergisch Gladbach 1987, ISBN 3-7857-0277-9. * ''Nemrud Dağ. Neue Methoden der Archäologie'' (Begleitheft zur Sonderausstellung «Nemrud Dağ — Neue Methoden der Archäologie» des Westfälischen Museums für Archäologie und des Westfälischen Museumsamtes, Münster). Westfälisches Museum für Archäologie Münster 1991, ISBN 3-927204-09-9. * Donald H. Sanders (Hrsg.): ''Nemrud Daği. The hierothesion of Antiochus I of Commagene. Results of the American excavations dir. by Theresa B. Goell''. Eisenbrauns, Winona Lake, Ind. 1996, ISBN 1-57506-015-9. * Helmut Waldmann: ''Aufsätze zu Religionsgeschichte und Theologie.'' Kapitel XIV ''[http://w210.ub.uni-tuebingen.de/volltexte/2002/505/pdf/Rel_complete.pdf Der Nemrud Dağ, seine Terrassen und das indische Somaopfer]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2017 |bot=InternetArchiveBot }}.'' Verlag der Tübinger Gesellschaft, Tübingen 1996, S. 142—163 * {{книга|автор=Malike Özsoy|часть=Mt. Nemrud (Nemrut) Kommagene (Commagene)|заглавие=Natural Heritage from East to West|издательство=Springer Berlin Heidelberg|год=2010|pages=339—351|isbn=978-3-642-01576-2 | doi=10.1007/978-3-642-01577-9_39 |ref=Özsoy}} * {{книга|автор=Donald Langmead, Christine Garnaut|часть=Nemrud Dagi |заглавие=Encyclopedia of Architectural and Engineering Feats|ссылка=https://archive.org/details/encyclopediaofar0000lang|издательство=ABC-CLIO |год=2001|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofar0000lang/page/221 221]—222|isbn=157607112X, ISBN 9781576071120 | ссылка часть = https://books.google.com/books?id=T5J6GKvGbmMC&lpg=PA221&pg=PA221 |ref=Langmead, Garnaut}} == Сылтамалар == ;Оешмалар * [http://www.nemrud.nl/ İnternational Nemrud Foundation] * [http://www.nemrut.org.tr/ Commagene Nemrud Conservation Development Pragramme ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102103641/http://www.nemrut.org.tr/ |date=2012-11-02 }} ;Фото һәм видеоматериаллар * [http://www.galenfrysinger.com/mount_nemrut.htm Гора Немрут. Гробница Антиоха I Теоса из Коммагены. Фотографии.] [[Төркем:Бөтендөнья мирасы]] klhkvt5iy3qyg0xbthpjqczf5gckmbm 0 588718 6037923 4875402 2026-09-22T05:10:17Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037923 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki|ел=2022}} {{ ТПВМ-Татарстан | халәт = авыл | татар исеме = Кәкре Елга МТСы {{Defunct}} |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Азнакай районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423320 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Какре-Елгинская МТС |add3n = |add3 = }} '''Кәкре Елга МТСы бистәсе''' ({{lang-ru|поселение Какре-Елгинской МТС}}) ― МТС янында бистә ({{lang-ru|поселение при МТС}}), [[Татарстан Республикасы]] [[Азнакай районы]]нда бетерелгән торак пункт, 1934-1958 елларда Кәкре Елга авыл советына караган. Белешмә басмаларында 1958 елдан соң телгә алынмый. 1945-1950 елларда Кәкре-Елга МТСы директоры булып [[Советлар Берлеге Каһарманы]] [[Александр Казаков|Александр Афанасий улы Казаков]] (1917―1950) эшләгән. == География == Кәкре Елга МТСы Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 260 чакрым, ә район үзәге Азнакайдан төньяк-көнбатышка таба 13 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. Кәкре Елга МТСы [[Кәкре Елга]] авылыннан бер км ераклыкта биек урында урнаша. Ике ягыннан [[урман]] белән капланган. Янәшәдә Шәрә тау һәм Шалкан тавы урнашкан. == Административ бүленеш == 1934―1958 елларда – [[Азнакай районы]]ның [[Кәкре Елга авыл советы]] составында. == Халык саны == Халык саны – ~50 кеше (1950 ел, күпчелек [[татарлар]], азчылык [[руслар]]). МТС бистәсендә Дульскийлар, Шакировлар, Казаковлар, Гатауллиннар, Зиннәтуллиннар, Йосыповлар, Идиятовлар, Зыятдиновлар, Баһаветдиновлар, Дәүләтгәрәевлар, Петушковлар, Черезовлар, Закатовлар, Ханнановлар, Зиннуровлар, Кашаповлар, Латыйфуллиннар, Сираҗиевлар, Фазлыевлар, Кац гаиләсе һ. б. яшәгән. == Тарих == [[Файл:А.Казаков.jpg|200px|thumb|right|[[Советлар Берлеге Каһарманы]] [[Александр Казаков]] (1917―1950), Кәкре Елга МТСының 1945-1950 еллардагы директоры]] Район колхозларына техник ярдәм күрсәтү өчен {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Машина-трактор станциясе|машина-трактор станцияләре|ru|Машинно-тракторная станция}} булдырыла. * 1930 елда СССР Хезмәт һәм Оборона советы карары белән [[Тымытык]] МТСы төзелә. Ул [[Тымытык районы]]ның 12 [[күмәк хуҗалык|күмәк хуҗалыгын]] хезмәтләндерә. * 1934 елда Татарстан АССР Җир эшләре халык комиссариаты карары белән Кәкре Елга МТСы төзелә (Тымытык МТСыннан аерылып чыга, аның беренче директоры - Кәбир Гафуров, баш механик – Хәмидуллин, механик - Кашапов, Шакиров, агрономнар - Соловьев, Афанасьев, Тимербулатов булган). 1934 елда биредә «Интернационал-16» маркалы 16, 1935 елда 24 трактор була<ref name=":0">{{Citation |title=85-летие Азнакаевского района, управлению «Азнакаевскнефть» и поселку Актюбинский – 60 лет. |url=https://aznakayevo.tatarstan.ru/250-letie-so-dnya-osnovaniya-i-25-letie-goroda.htm |access-date=2022-08-29 |archive-date=2022-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829142221/https://aznakayevo.tatarstan.ru/250-letie-so-dnya-osnovaniya-i-25-letie-goroda.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaevskij-rajon/kakre-elga Какре-Елга.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>. [[Азнакай районы]]ның 7 күмәк хуҗалыгын хезмәтләндерә. Ул, килешү төзеп, [[күмәк хуҗалык]]ларда механика таләп ителгән эшләр башкарырга, [[авыл хуҗалыгы]] культураларының уңышын күтәрү һәм гомуми [[терлекчелек]]нең продуктлылыгы буенча дәүләт планнарын үтәүне тәэмин итәргә, шулай ук күмәк хуҗалыкларга [[агрономия]], [[зоотехника]] һәм [[ветеринария]] буенча хезмәт күрсәтергә тиеш булган. 1935 елның декабрендә ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты Президиумы карары белән тракторларны файдалану, техниканы, комбайннарны үзләштерү һәм МТС кадрларын әзерләү буенча үрнәк эш алып барган өчен, Кәкре Елга МТСы премиягә лаек була. 1937 елда шартлы 15 тракторга исәпләнгән зур механик-ремонт остаханәсе төзелә. * [[Бөек Ватан сугышы]]на МТС эшчеләре дә алынган, сугышка алынганнарның күпчелеге һәлак булган (мәсәлән, Ильяс Авзалов). * Сугыш елларында МТС бистәсенең һәр йортында диярлек эвакуация белән күчеп килгән гаиләләр урнаштырыла. * 1945 елда ТАССР Җир эшләре халык комиссариаты карары белән Азнакай МТСы төзелә. Ул 9 күмәк хуҗалыкка хезмәт күрсәтә. * 1953 елдан Кәкре Елга МТСы – 20, Азнакайныкы 15 күмәк хуҗалыкка хезмәт күрсәтә<ref name=":0"/> . * 1958 елда Азнакай МТСы Азнакай {{comment|РТСы|ремонт-техника станциясе}} итеп үзгәртелә, калган МТСлар: [[Тымытык]], [[Кәкре Елга]], [[Чалпы]] МТСлары Азнакай РТСына аның филиаллары буларак кушыла. Тымытык филиалы 1986 елга кадәр гамәлдә була, калган икесе 1958-1959 елларда «Марс» һәм «Коммунизмга» күмәк хуҗалыклары белән берләшә. * 1961 елда Азнакай РТСы ТАССР «Сельхозтехника» республика берләшмәсе буенча фәрман белән Азнакай «Сельхозтехника» район берләшмәсе итеп үзгәртелә. == МТС һәм бистә == [[Файл:Stamp of USSR 1940.jpg|200px|thumb|right|Совет МТСы 1956 елда чыккан [[СССР]] почта маркасында]] Периметры буенча МТС һәм бистә койма белән уратып алынган булган. МТС территориясендә торак йортлар, барак тибындагы йортлар, социаль-мәдәни көнкүреш объектлары – кибет, клуб, курсант-механизаторлар өчен тулай торак, балалар бакчасы урнашкан булган. Спорт мәйданчыгы төзелгән (МТС директоры [[Александр Казаков|А. А. Казаков]] биредә җирләнгәннән соң, спорт мәйданчыгы «Казаков паркы» дип атап йөртелгән). Соңгы елларда [[алма]] бакчасы утыртыла, МТСта эшләүчесе булган һәр гаиләгә бакчадан участок бүленеп бирелә. Шулай ук һәр гаиләгә яшелчә ([[бәрәңге]], [[суган]], [[кишер]], [[чөгендер]]) утырту өчен җир кишәрлеге бирелә. Күп гаиләләр терлек һәм йорт кошы: [[сыер]], [[сарык]], [[дуңгыз]], [[каз]], [[тавык]] тоткан, шулай үзләрен сөт, ак май, ит, сало, йомырка белән тәэмин иткән. Сыер һәм сарыкларны Кәкре Елга авылы көтүенә куа торган булганнар. МТСта эшләүчеләрнең балалары [[Кәкре Елга мәктәбе]]нең рус классларына укырга йөргән. 1961 елда бистәдә янгын чыгып, ике йорт янган. Торак комплекстан бераз читтәрәк авыл хуҗалыгы производство биналары: механика остаханәләре, склад биналары, алачык, буасы булган нефтебаза, ток генераторы (дизельле движок), авыл хуҗалыгы техникасы өчен гаражлар һ. б. биналар төзелгән. МТС матди-техник яктан яхшы тәэмин ителгән. Кичке якта МТС бистәсе йортларына берничә сәгатькә [[электр]] тогы бирелгән, шулай итеп, бистәгә [[электр тогы]] янәшә авыллардан алдарак бирелә. МТСта комбайнчылар һәм тракторчылар өчен даими эшләүче механизаторлар курслары эшләгән (укытучы Александр Степанович Дульский (1912―1975), ТАССР атказанган механизаторы). == Таралу == 1958 елның мартында ил буенча МТСлар ябыла, техника [[күмәк хуҗалык]]ларга сатыла. 1958 елда Азнакай МТСы Азнакай РТСы, аннары район «Сельхозтехника» берләшмәсе итеп үзгәртелгәч, Кәкре Елга МТСы тарала башлый. Биредә яшәүчеләр [[Кәкре Елга]] авылына, [[Актүбә (Азнакай районы)|Актүбә]] бистәсенә, район үзәге [[Азнакай]]га күченә. Соңгы гаиләләрнең берсе булып, Дульскийлар гаиләсе Азнакайга күченә. Кәкре Елга МТСының 1940-1957 еллардагы еллык хисаплары, җитештерү-финанс планнары Азнакай районы башкарма комитетының архив бүлегендә 52нче сан астында саклана<ref>[https://alertino.com/ru/657474 Какре-Елгинская машино- тракторная станция. Фонд № 52]</ref>. == Директорлар == 1934 елдан беренче директор Кәбир Гафуров (репрессияләнә һәм атып үтерелә), 1936 елда директор булып Гәрәев, 1937-1943 елларда ― Ислаев, 1943-1945 елларда ― Сәлахетдинов, 1946-1950 елларда – [[Советлар Союзы Герое]] [[Александр Казаков]] эшли. 1950-1958 елларда МТСны Касыйм Гатауллин җитәкли. Бу чорда станция территориясе киңәя. Биредә 2 катлы контора һәм кинотеатр бинасы, аерым кибет, ашханә, тулай торак, МТС хезмәткәрләре өчен 21 фатир төзелә. Бу торак зонасы МТС бистәсе дип аталып йөртелә<ref name=":0" />. == Александр Казаков == {{Төп мәкалә|Александр Казаков}} 1946―1950 елларда МТС директоры булып [[Советлар Союзы Герое]] [[Александр Казаков]] эшли. 1950 елның 11 июлендә, 33 яшендә юл фаҗигасендә (автомобиль һәлакәтендә) вафат булгач, МТС конторасы каршында җирләнгән. Һәр елны кыз туганнары килеп, каберен зиярат кылганнар. МТС таралгач, кабер ялан кырда кала. 1975 елда җәсәде туган ягы – [[Сарман районы]] [[Александровка (Сарман районы)|Александровка]] авылына күчерелеп, яңадан җирләнгән <ref>Бөек Ватан сугышы чоры // Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. К.: АО ИД «Казанская Недвижимость», 2020, 217нче бит. ISBN 978-5-6044058-7-1</ref>. == Искәрмәләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q113815485. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Галина Дульская''. Наша ЭМ-ТЭ-Эсовская жизнь // Азнакай. Хәтер түрендәге авыллар (җыентык; авторлар коллективы, төзүче [[Марсель Гарипов|М. М. Гарипов]]). К.: Идел-Пресс, 2016, 138-147нче бит. == Сылтамалар == * [https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaevskij-rajon/kakre-elga Какре-Елга.] Tatarica Онлайн-энциклопедиясе == Моны да карагыз == * [[Үрнәк (Азнакай районы)|Үрнәк]] * [[Шкаповка]] {{Азнакай районы}} [[Төркем:Азнакай районының торак пунктлары]] [[Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары]] [[Төркем:Машина-трактор станцияләре (СССР)]] nk6erf8q4ciuiy0y9qy7r5j12gwkhgi 0 813086 6037774 5752927 2026-09-21T19:58:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037774 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Шәхес|occupation=|years_active=|children=|awards=|исем=Наталья Толстая}} '''Наталья Владимировна Толстая''' ({{Lang-ru|Наталья Владимировна Толстая}}, 1972 елның 9 февралендә туган, Синегорский, [[Ростов өлкәсе]], [[Россия|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]) — психотерапевт, уңай психолог, [[язучы]]<ref>{{Cite web|url=https://mega-stars.ru/writers/tolstaya_natalya_vladimirovna.php|title=Толстая Наталья Владимировна - биография|language=ru|work=Mega-Stars.ru|accessdate=2023-05-16|archivedate=2023-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429013327/https://mega-stars.ru/writers/tolstaya_natalya_vladimirovna.php}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moypolk.ru/soldier/seryh-grigoriy-afanasevich|title=Бессмертный полк. Москва. Серых Григорий Афанасьевич|language=ru|work=www.moypolk.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref>. == Беренче еллар == Наталья 1972 елның 9 февралендә [[Ростов өлкәсе]]нең Синегорский авылында табиблар гаиләсендә туган. Атасы —Владимир Александрович Толстой, хирург. Анасы — Ирина Григорьевна Толстая (Серих), акушер-гинеколог<ref>{{Cite web|url=https://www.life-line.ru/o-fonde/zvezdy/|title=Официальный сайт благотворительного фонда помощи больным детям России "Линия жизни"|language=ru|work=www.life-line.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref>. Ана бабасы, Григорий Афанасьевич Серих Гвардия өлкән лейтенанты, [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Советлар Союзы]] Герое<ref>{{Cite web|url=https://muzh-zhena.ru/blog/natalja_tolstaja_muzh/2014-3-1-126|title=Муж Натальи Толстой, фото|author=Калинина|first=Оксана|date=2014-02-28|language=ru-RU|work=Мужское и женское|accessdate=2023-05-16}}</ref>. Наталья Ростов дәүләт медицина университетын 1996 елда педиатрия белгечлеге белән тәмамлаган<ref>{{Cite web|url=https://www.msk.kp.ru/daily/26209/3094400/|title=Татьяна Толстая: внучка лейтенанта Шмидта|author=ЗАПЕСОЦКИЙ|first=Александр|date=2014-03-21|language=ru|work=msk.kp.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.krsk.kp.ru/daily/27372/4565729/|title="Она ответила, что вся власть у мужчин": что сказала воспитателям Полина Дворкина, собиравшаяся убить мальчиков в детском саду в Красноярске|author=НИКИТИН|first=Юлия КОВАЛЬ {{!}} Антон|date=2022-03-30|language=ru|work=krsk.kp.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref>. Аннары 1998-нче елда ул "Көз микрохирургиясе" белгечлегендә резиденцияне тәмамлады<ref>{{Cite web|url=https://thelib.ru/books/tolstaya_natalya/ya_hochu_byt_s_toboy_uchebnik_schastlivoy_zheny-read.html/|title=Толстая Наталья. Я хочу быть с тобой! Учебник счастливой жены|work=thelib.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.samara.kp.ru/daily/25758/2744395/|title=Психолог Наталья Толстая в Самаре: Если ваш принцип - "хоть мертвый, но мой" - это не любовь!|date=2011-09-23|language=ru|work=samara.kp.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref>. 2000 елда ул Россия Сәламәтлек саклау министрлыгының КМКсында алдынгы курсларны тәмамлады<ref>{{Cite web|url=https://rus.team/people/tolstaya-natalya-vladimirovna|title=Толстая Наталья Владимировна - Российская Писательница - Биография|language=ru-ru|work=rus.team|accessdate=2023-05-22}}</ref>. 2006 елда ул Росцдравның Россия медицина академиясендә, психотерапия, медицина [[психология]]се һәм сексология бүлегендә квалификациясен күтәрде<ref>{{Cite web|url=https://radiokp.ru/podcast/dzen-v-bolshom-gorode/578355|title=Где сейчас искать позитив|author=Правда|first=Радио Комсомольская|date=2022-03-12|language=ru|work=radiokp.ru|accessdate=2023-05-16|archivedate=2023-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429074348/https://radiokp.ru/podcast/dzen-v-bolshom-gorode/578355}}</ref>. Анна исемле кызы бар, 1997 елда туган, Гривин Игорь Анатолевичка өйләнгән<ref>{{Cite web|url=http://www.rulit.org//|title=Rulit.org|work=www.rulit.org|accessdate=2023-05-16|archivedate=2023-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230424141351/http://www.rulit.org//}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ok-magazine.ru/stars/chronicle/147611-vecherinka-vzroslye-tancy|title=Дина Немцова, Екатерина Одинцова, Алина Буре и другие на вечеринке "Взрослые танцы"|language=ru-RU|work=Журнал OK!|accessdate=2023-05-16}}</ref>. == Язу эшчәнлеге == 20 фантастик китап язган (фантастик булмаган). Төп мотив - ир белән хатын арасындагы мөнәсәбәтләр өлкәсендәге психологик аспектлар<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/23836/62029/|title=Почему муж изменяет и как жить дальше?|date=2007-01-11|language=ru|work=kp.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref>. Россия Язучылар берлеге, Халыкара рус телендә сөйләшүчеләр язучылары федерациясе һәм Россия Язучылар берлеге әгъзасы. Күп массакүләм мәгълүмат чаралары белән хезмәттәшлек итә<ref>{{Cite web|url=https://lectory.m24.ru/lecture/index/766|title=Психолог Наталья Толстая – о том, как сохранить любовь на всю жизнь|language=ru-RU|work=lectory.m24.ru|accessdate=2023-05-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/person/2995381|title=Толстая Наталья {{!}} биография и последние новости|language=ru-RU|work=ФедералПресс|accessdate=2023-05-16|archivedate=2023-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230516034257/https://fedpress.ru/person/2995381}}</ref>. Ел саен Мәскәүдә, сентябрьдә Бөтенроссия күргәзмәләр үзәгендә узучы Мәскәү халыкара китап ярминкәсендә даими катнашучы<ref>{{Cite web|url=https://biographe.ru/znamenitosti/natalya-tolstaya/|title=Наталья Толстая - биография и карьера психолога|language=ru-RU|work=Биограф.ру|accessdate=2023-05-16|archivedate=2023-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230516034257/https://biographe.ru/znamenitosti/natalya-tolstaya/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://magazines.gorky.media/authors/t/nataliya-tolstaya|title=Наталия Толстая — Журнальный зал|work=magazines.gorky.media|accessdate=2023-05-16|archivedate=2023-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230516034257/https://magazines.gorky.media/authors/t/nataliya-tolstaya}}</ref>. == Әдәбият == * Толстая, Наталья. Ир-атларга хыянәт. Сугыш һәм тынычлык. Ирләр һәм хатын-кызлар өчен практик кулланма. - М.: Эксмо, 2006. - 320 б. - ISBN 978-5-699-22375-6 . * Толстая, Наталья. Яраткан яки хуҗабикә. Кальварга юл. - М.: АСТ: Астрель: Урак, 2006. - 352 б. - 20,000 данә. - ISBN 978-5-17-044102-0 . ISBN 978-5-271-16939-7, ISBN 978-985-16-1088-0 * Толстая, Наталья. Changeзгәрешләр белән дуэль. - М.: АСТ, 2007. - 320 б. - 30,000 данә. - ISBN 978-5-17-047350-2 . * Толстая, Наталья. Секс һәм мәхәббәт арасында [8]. - М.: АСТ: Астрель, 2008. - 352 б. - 20,000 данә. - ISBN 978-5-17-052094-7 . * Толстая, Наталья. Ир-атлар бәхетсезлеге: Мин аның күз яшьләре белән елыйм. - М.: АСТ, 2009. - 317 б. - ISBN 978-5-170-62110-1 . * Толстая, Наталья. Хатын, сөйгән, яраткан. - М.: АСТ, 2010. - 480 б. - (Психология, NLP). - 10,000 данә. - ISBN 978-5-17-067711-5 . * Толстая, Наталья. Мәхәббәт: кичтән таңга кадәр. Хисләрнең терелүе. - М.: АСТ, 2011. - 300 б. - (Психология, NLP). - ISBN 978-5-17-073071-1 . * Толстая, Наталья. Мин синең белән булырга телим. Бәхетле хатынның кулланмасы [9]. - Ростов n / D .: Феникс, 2011. - 96 б. - (Психология). - 5000 данә. - ISBN 978-5-222-18411-0 . * Толстая, Наталья. Хатын: ничек яратырга һәм уникаль булырга? Хуҗа: ничек теләгән һәм бәхетле булып калырга? Флип китап. - М.: АСТ, 2011. - 640 б. - (Популяр психология). - 8000 данә. - ISBN 978-5-170-74291-2 . * Толстая, Наталья. Бу зәгыйфь көчле секс. - М.: Астрель, 2011. - 608 б. - (Популяр психология). - 4000 данә. - ISBN 978-5-271-36324-5 . * Толстая, Наталья. Ир-атлар серләре + Бәхетле бергә яшәгәнче белергә тиеш хатын-кыз серләре. - М.: АСТ, 2011. - (Автор җыентыгы). - ISBN 978-5-17-076630-. * Толстая, Наталья. Мәхәббәтне ташлагыз! Коеның кәҗәгә әйләнмәсен. - М.: Астрель, 2012. - 318 б. - (Мәхәббәт психологиясе). - ISBN 978-5-271-44478-4 . * Толстая, Наталья. Яшерен бәхет коды яки Кадерле, кирәк булганны эшлә! . - М.: Астрель, 2013. - (Психология, NLP). - ISBN 978-5-17-082008-5 . * Толстая, Наталья. Бәхетле гаилә тормышының алтын ачкычы. - М.: АСТ, 2014. - 250 б. - (Психология). - ISBN 978-5-17-086959-6 . * Толстая, Наталья. Караватта нәрсә эндәшми. - Ростов n / D .: Феникс, 2014. - 254 б. - (Мәхәббәт һәм секс). - 3000 данә. - ISBN 978-5-222-21836-5 . * Толстая, Наталья. Коткару хезмәтен яратыгыз яки принцыгыз кәҗәгә әйләнмәсен! . - М.: Премьер-ЭВРОЗНАК, 2014. - 287 б. - (Укыту йолдызы). - 3000 данә. - ISBN 978-5-17-087021-9 . * Толстая, Наталья. Тартышулардан һәм хыянәтләрдән саклаучы китап. Чын хатын-кызның җиңү стратегиясе. - М.: АСТ, 2015. - 288 б. - (Укыту йолдызы). - ISBN 978-5-17-090522-5 . * Толстая, Наталья. Дүрт мәхәббәт сезоны. Язгы елмаюдан кышкы салкынга кадәр. - Ростов n / D .: Феникс, 2015. - 238 б. - 3000 данә. - ISBN 978-5-222-25012-9 . * Толстая, Наталья. Yetәм шулай да, нигә алар кайберләренә өйләнәләр, һәм башкаларны узып китәләр - М .: AST, 2016. - 317 б. - (# Бәхетле һәм яраткан! ). ISBN 978-5-17-094763-8 * Толстая, Наталья. Мәңгелеккә бергә! Veryәм бик бәхетле. Мәңгелек мәхәббәтнең өч сере - М .: АСТ, 2016. - 379 б. - (# Бәхетле һәм яраткан! ). ISBN 978-5-17-094027-1 * Толстая, Наталья. SOS, яисә мөнәсәбәтләрне ашыгыч рәвештә саклагыз. Ир-атларга хыянәт - Мәскәү: AST нәшрияты, 2016. - 317 б. - (# Бәхетле һәм яраткан! ). ISBN 978-5-17-099210-2 * Толстая, Наталья. Яратабыз дисәләр, нәрсә эшләргә, ләкин өйләнмиләр. Киңәшләр, киңәшләр, техника - Мәскәү: AST нәшрияты, 2017. - 332 б. - (# Бәхетле һәм яраткан! ). ISBN 978-5-17-101649-4 * Самарадагы китапны тәкъдим итүдә Наталья Толстая * Наталья Толстая - Тынычлык илчесе (2021) * Психология турында китаплар сериясе өчен Наталья Толстаяга бүләкләнде. Алтын каләм RUSI премиясе == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Commonscat|Natalya Tolstaya}} * [http://www.mega-stars.ru/writers/tolstaya_natalya_vladimirovna.php Биография]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://music.yandex.ru/album/20523267?dir=desc Яндекс музыкасы] * [https://nastroenie.tv/episode/201710 Телевизордан кәефне кабызыгыз] * [https://lady.mail.ru/author/371-natalja-tolstaja/ Lady.mail сайтында автор мәкаләләре] * [https://radiokp.ru/podcast/dzen-v-bolshom-gorode/578355?ysclid=l26it159kz Комсомольская Правда, ничек гармония табарга һәм Зенны табарга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230424141352/https://radiokp.ru/podcast/dzen-v-bolshom-gorode/578355?ysclid=l26it159kz |date=2023-04-24 }} * [https://woman.rambler.ru/children/38911688-psiholog-natalya-tolstaya-o-tom-kak-sohranit-balans-mezhdu-semey-i-kareroy/ Психолог Наталья Толстая гаилә һәм карьера арасында тигезлекне ничек сакларга икәнлеге турында. "] [https://woman.rambler.ru/children/38911688-psiholog-natalya-tolstaya-o-tom-kak-sohranit-balans-mezhdu-semey-i-kareroy/ Рамблер "] * [https://ast.ru/authors/tolstaya-natalya-vladimirovna-000015145/? AST нәшрияты сайтында автор бите] * [https://www.youtube.com/user/NataliTolstaya// Наталья Толстая каналы youtube] * [http://russia.ru/hero/tolstaja/ Russia.ru сайтында автор программасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217043448/http://www.russia.ru/hero/tolstaja/ |date=2020-02-17 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=v9xVGyVkd9E/ "Ир-ат" телеканалына интервью] * [http://vz.ru/society/2011/7/12/506686.html Взгляд газетасында интервью] * [http://www.rosbalt.ru/main/2007/01/26/283814.html/ РОСБАЛТ интервью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220708202807/https://www.rosbalt.ru/main/2007/01/26/283814.html |date=2022-07-08 }} * [http://hectordela.valuehost.ru/1,YX1daZleZlE/juegos/Why-love-leaves?-Natalya-Tolstaya.-Part-2.-Psychology// Нигә-мәхәббәт яфраклары. видео]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=YAqQKlObeIU// "Көндәшләр".] [https://www.youtube.com/watch?v=YAqQKlObeIU// 5 канал] * [http://echo.msk.ru/guests/809783-echo// Эхо Москви радиосында Наталья Толстая] * [http://www.myjane.ru/articles/text/?id=7876/ Myjane.ru сайтында интервью] * [http://kudryats.journalisti.ru/?p=19983/ "Флирт - ике кешенең телдән булмаган теле!"]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20111219224041/http://starland.ru/natalya-tolstaya-byt-neschastnymi-prestuplenie/ Starland.ru сайтында интервью] * [http://kudryats.journalisti.ru/?p=18328// Сез кем: Золушка яки Мальвина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304075036/http://kudryats.journalisti.ru/?p=18328// |date=2016-03-04 }} * [http://medportal.ru/budzdorova/pregnancy/1075/ Medportal.ru сайтында интервью] * [http://www.km.ru/stil/2013/12/11/psikhologiya-i-voprosy-samoanaliza/727460-natalya-tolstaya-esli-chelovek-khochet-uit// Km.ru сайтында интервью] * [http://www.aif.ru/society/9319// Сорауларга җаваплар.] [http://www.aif.ru/society/9319// "Аргументлар һәм фактлар"] * [https://web.archive.org/web/20150626014138/http://life-line.ru/about/partners/stars Тормыш линиясе хәйрия фонды] * [http://nata-tolstaya.livejournal.com/ LiveJournal of Natalia Tolstaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514101209/https://nata-tolstaya.livejournal.com/ |date=2023-05-14 }} * [http://www.d-cult.ru/index.php/afisha/316-zhit-v-vesne-otnoshenij Мәдәният диалогындагы мәкалә] * [https://web.archive.org/web/20150713232452/http://www.festival-9.ru/video/ Тугызынчы ай фестиваленең рәсми сайтыннан видеолар] * [http://pressmia.ru/pressclub/20110907/427663238.html III Халыкара Гаилә Династиясе Фестиваленә багышланган матбугат конференциясе “Иман.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713230629/http://pressmia.ru/pressclub/20110907/427663238.html |date=2015-07-13 }} [http://pressmia.ru/pressclub/20110907/427663238.html Өмет.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713230629/http://pressmia.ru/pressclub/20110907/427663238.html |date=2015-07-13 }} [http://pressmia.ru/pressclub/20110907/427663238.html Мәхәббәт "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713230629/http://pressmia.ru/pressclub/20110907/427663238.html |date=2015-07-13 }} [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1972 елда туганнар]] s5kojn4g43ndhiubux5kelaa41vs0ks 0 816484 6037748 4119189 2026-09-21T18:26:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037748 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Мөнир Хәйруллин | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Мөнир Галимулла улы Хәйруллин | һөнәр = архитектор | туу датасы = 24.09.1936 | туу җире = | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = Татарстан АССР атказанган архитекторы (1986) | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Хәйруллин}} '''Мөнир Хәйруллин''', Мөнир Галимулла улы Хәйруллин ({{Lang-ru|Хайруллин Мунир Галимуллович}}) — корымчы (архитектор). Татарстан АССР атказанган архитекторы (1986). 1936 елның 24 сентябрендә туган. 1965 елда [[Свердлау|Свердлауда]] Урал политехника институтын бетерә.<ref>''Постоногов Ю.И.'' [http://pubsrv.uraic.ru/ECD2/DX/18/0007617.pdf 50 лет архитектурному образованию на Урале. Тюмень: «Вектор Бук», 2003, стр.161] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240103112033/http://pubsrv.uraic.ru/ECD2/DX/18/0007617.pdf |date=2024-01-03 }}</ref> [[Казан циркы]] бинасы эскизы авторы.<ref>[https://100tatarstan.ru/structure/profile/mechti-iz-stekla-i-betona-40792771?ysclid=lqxx0t276j940348230 Мечты из стекла и бетона.] [[Татарстан (журнал)|«Татарстан»]], 2019</ref> Хәйруллин проектлары нигезендә [[Актер йорты (Казан)|Актер йорты]] (1967―1968, В. А. Петров, [[Алексей Спориус]] белән берлектә), [[«Татарстан» кунакханәсе]] бинасы (1970, [[Мөнир Агишев]] белән берлектә), [[Казан яшьләр үзәге]] бинасы (1971―1977) төзелә.<ref>''Динара Валеева.'' [https://inde.io/article/15685-arhitekturnyy-likbez-19-kazanskih-zdaniy-epohi-sovetskogo-modernizma Казанская архитектура эпохи советского модернизма: гостиница Татарстан, МЦ Ак Барс, Новинка, корпуса КФУ, цирк, театр Камала, ЦУМ.] Инде, 17.09.2018</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казан архитекторлары]][[Төркем:Татарстанның атказанган архитекторлары]][[Төркем:Урал техник университетын тәмамлаучылар]] l1rjymwhhf628k22q55xhoyg6jscz6l 0 818379 6037938 5903698 2026-09-22T05:37:30Z InternetArchiveBot 35870 2 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 6037938 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Хара (мәгънәләр)}} {{taxobox}} '''''Хара''''' ''(лат. Chara)'' - Characeae семьялыгына керүче яшел суүсемнәр [[Ыруг (биология)|ыругы.]] Алар күп күзәнәкле һәм җир үсемлекләренә бераз охшаш. Тукымаларга ия булмаган типик суүсемнәрдән аермалы буларак, тамыр һәм яфракка охшаган структуралары бар. Алар чиста суларда, аеруча төньяк зонасында известьташлы туфрак суларында очрый. Алар ләмле су төбенә берегеп, су астына үсәләр. Алар бик үк кислородлы булмаган һәм каты суны өстен күрә, черки личинкалары булган суларда очрамый.<ref>{{Cite journal|last=Barber|first=M. A.|date=1924|title=The Effect of Chara Robbinsii on Mosquito Larvæ|url=https://archive.org/details/sim_public-health-reports_1924-03-28_39_13/page/611|journal=Public Health Reports|volume=39|issue=13|pages=611–615|doi=10.2307/4577099|issn=0094-6214}}</ref> Тәннәрендә кальций карбонаты (CaCO ₃ ) туплыйлар. Суүсемнәрнең өслегендә эпифит булып цианобактрияләр яши, алар туклану өчен мөһим булган [[азот]]ны үзләштерүдә катнашырга мөмкин.<ref>{{Cite journal|last=Sims|first=G. K.|date=1984|title=Diurnal and seasonal variations in nitrogenase activity (C2H2 reduction) of rice roots|url=https://archive.org/details/sim_soil-biology-biochemistry_1984_16/page/15|journal=Soil Biology and Biochemistry|volume=16|pages=15–18|doi=10.1016/0038-0717(84)90118-4}}</ref> [[Файл:Cyanobacteria_growing_as_epiphytes_on_Chara_species.jpg|мини|АКШның Луизиана штатындагы дөге басуында ''Хара'' төрләре өстендә эпифит булып үскән билгесез цианобактерия һәм башка организмнарының күренеше.]] == Төзелеше == ''Хара'' төрләренең тармаклану системасы катлаулы.<ref name="Round 66">Round, F.E. 1965.''The Biology of the algae.'' Ernest Arnold.</ref> Төп сабаклары ''[[Наратбаш]]ка'' (споралы үсемлек) охшаган тармаклар үстерәләр.<ref>Bryant, J. 2007. The Stoneworts (Chlorophyta. Charales) ''in'' Guiry, M.D., John, D.M., Rindi, F. and McCarthy, T.K. 2007. ''New Survey of Clare Island. Volume 6: The Freshwater and Terrestrial Algae.'' Royal Irish Academy</ref> Алар, гадәттә, җир асты ризоидлары ярдәмендә яр буйларына берегәләр. Х''ара'' үсемлекләре күзәнәк тышчасына [[кальций]] тозлары туплый. Бу метаболик процесслар аркасында Х''ара'' үсемлекләреннән үзенчәлекле һәм күңелсез [[Күкертле су тудыргыч|водород сульфиды]] исе килә.<ref name="Round 66" /> == Морфология == Үсемлекнең тәне - гаметофит . Ул (төеннәргә һәм төен араларына бүленгән төп сабактан, ике төрле ботаклардан (чикләнмәгән үсешле озын тармаклар һәм чикләнгән үсешле кыска ботаклар), ризоидлардан (септаланган, күп күзәнәкле) һәм яфракчыклардан (икенчел тармаклардан үскән энә формасындагы структуралар) тора. == Үрчү == [[File:Chara_gametangia_WM.jpg|alt=Light micrograph of a whole-mount slide of an oogonium and antheridium of ''Chara''|уңда|мини| [[Oogonium|Оогонийның]] (яки нукуланың) һәм ''Чараның'' [[Antheridium|антеридиумының]] (яки глобуласының) тулы монтаж слайдының җиңел микрографы.]] ''Хара'' вегетатив һәм җенси юл белән үрчи. Вегетатив үрчү бүлбеләр, амилум йолдызлары һәм икенчел протонематалар белән тормышка ашырыла. Җенес әгъзалары - күп күзәнәкле һәм тышчалы шарчык яки антеридиум (ир-ат җенесе) һәм нукула яки архегоний (хатын-кыз җенесе). Антеридий һәм архегоний аерым үсемлекләрдә, бер үк үсемлектә бергә яки бер үсемлектә аерым-аерым урнашырга мөмкин.<ref>{{Cite journal|year=1966|title=Attempted Hybridization between Monoecious and Dioecious Clones of ''Chara''|journal=American Journal of Botany|volume=53|issue=9|pages=937–940|doi=10.2307/2439818}}</ref> Хараларның үрчү әгъзалары бик югары яраклашу дәрәҗәсен күрсәтәләр. Огоний дип аталган хатын-кыз әгъзасы - зур овал структура, ул спираль рәвешендә яшел җепләр белән уратылган. Ир-ат әгъзасы шулай ук зур, ачык сары яки кызыл төстә, сферик формада, антеридиум дип атала, кайбер галимнәр аны бер әгъза гына түгел, ә күпсанлы структура дип саныйлар. Җенси әгъзалар параллель рәвештә төп ботакларның өске төеннәрендәге күзәнәкләрдән парлы рәвештә үсә, антеридиум өстендә оогоний барлыкка килә. Алар күз белән җиңел күренерлек дәрәҗәдә зур, аеруча кызыл антеридиум. Бүтәннәрдә ике төрле җенес органнары ботакларның төрле нокталарыннан барлыкка килә. Аталанган зиготадан тыш, Хараларның барлык күзәнәкләре гаплоид. Зигота - оогонийның эчке өлешендәге зур бер күзәнәк. Ул әгъзанең калын тышчасы эченә берегеп, үсү өчен уңайлы шартлар көткән ооспора формалаштыра. Үсү дәверендә диплоид ооспора мейоз кичерә, дүрт гаплоид төш барлыкка китерә. Ооспора бүленә, аннан төп протонема һәм ризоидаль башлангыч барлыкка килә. Болардан суүсем үсешен дәвам итә.<ref>{{Cite web|url=http://www.biologydiscussion.com/algae/life-cycle-algae/chara-occurrence-structure-and-reproduction-algae/21135|title=Chara: Occurrence, Structure and Reproduction|author=Dinesh Sharma|date=2016-02-04}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Төрләр == {{Columns-list|* ''[[Chara braunii]]'' ({{ITIS|id=9434}}) * ''[[Chara canescens]]'' ({{ITIS|id=9454}}) * ''[[Chara contraria]]'' ({{ITIS|id=9455}}) opposite stonewort * ''[[Chara corallina]]'' ({{ITIS|id=9442}}) * ''[[Chara elegans]]'' ({{ITIS|id=9459}}) * ''[[Chara excelsa]]'' ({{ITIS|id=9460}}) * ''[[Chara fibrosa]]'' ({{ITIS|id=9429}}) * ''[[Chara formosa]]'' ({{ITIS|id=9461}}) * ''[[Chara fragilis]]'' ({{ITIS|id=9456}}) * ''[[Chara globularis]]'' ({{ITIS|id=9449}}) * ''[[Chara hispida]]'' ({{ITIS|id=9464}}) * ''[[Chara hornemannii]]'' ({{ITIS|id=9458}}) * ''[[Chara intermedia]]'' ({{ITIS|id=9457}}) * ''[[Chara nataklys]]'' * ''[[Chara sejuncta]]'' ({{ITIS|id=9462}}) * ''[[Chara virgata]]'' ({{ITIS|id=9463}}) * ''[[Chara vulgaris]]'' ({{ITIS|id=9446}}) * ''[[Chara zeylanica]]'' ({{ITIS|id=9422}}) * ''[[Chara connivens]]'' (convergent stonewort) * ''[[Chara wallichii]]''}} == Таралуы == Космополит. Төче һәм тозлы суларда үсүче 100 дән артык төре билгеле. [[Татарстан]] территориясендә гади хара (C. vulgaris) һәм сасы исле хара (C. foetida) очрый. Чиста сулык төпләрендә үсә, аларның таралуы суның үтә күренмәлелегенә бәйле. Ләмле грунтта киң әрәмәлекләр хасил итә. «Сабагы» кабыклы, 50 см га кадәр биеклектә. «Яфраклары» озын, буынлы, боҗралы. Хара вегетатив (вегетатив үрчү тамырчалар барлыкка килүне хәтерләтә) һәм җенси ысул белән үрчи. Су кошлары өчен азык. Гади хара [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы|ТРның Кызыл китабына]] кертелгән.<ref>=<nowiki>https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/hara</nowiki> Онлайн - энциклопедия Tatarica</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Ботаника]] [[Төркем:Суүсемнәр]] [[Төркем:Кызыл китап]] [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] l7glz3dl2r3l65xzlnj48gp78eeymgp 0 819622 6038050 5838316 2026-09-22T11:45:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6038050 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Рахман Шәфигуллин | рәсем = Р.Г.Шәфигуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хабрахман Галимулла улы Шәфигуллин | һөнәр = журналист, язучы | туу датасы =2.06.1949 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Балык Бистәсе районы|Балык Бистәсе районында}}, [[Югары Тегермәнлек]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Галимулла Шәфигулла улы | әни = Сәхәрбану | ир = | хатын = Наҗия | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган мәдәният хезмәткәре - 1999]] [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале - 2014]] | сайт = [https://vk.com/id403049272 Рахман Шафигуллин] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Шәфигуллин}} '''Рахман Шәфигуллин''', Рахман (''Хабрахман, Хәбибрахман'') Галим (''Галимулла'') улы Шәфигуллин (''[[1949 ел]]ның [[2 июнь|2 июне]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Балык Бистәсе районы]], [[Югары Тегермәнлек]]'') ― матбугат, радио-телевидение ветераны, язучы-прозаик, журналист, публицист, [[Чаллы-ТВ|«Чаллы-ТВ»]] телекомпаниясен нигезләүче һәм 1992―1995, 2001―2010 елларда җитәкчесе. Татарстанның [[Татарстан Язучылар берлеге|Язучылар]] (2014) һәм [[Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге |Журналистлар]] берлеге президиумы әгъзасы. Чаллы шәһәренең Мактаулы гражданины (2000). [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре |Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1999). == Тәрҗемәи хәле == 1949 елның 2 июнендә [[Балык Бистәсе районы]] [[Югары Тегермәнлек]] авылында дүрт балалы гаиләдә төпчек бала булып туган. Гаиләдә 3 абыйсы, 1 апасы үскән. Бабасы Шәфигулла 1917 елда 27 яшендә [[Беларусия]]дә немец пулясыннан һәлак булган. Әтисе Галимулла Шәфигулла улы (1910―1970), Ленинград фронтында көрәшкән рядовой кызылармияче, 2нче группа сугыш инвалиды. Хабрахман (''Хәбибрахман'') 7нче сыйныфта ук район газетасына мәкаләләр яза башлаган. 15 яшендә шахтер абыйсы янына [[Воркута]]га килә, тау-техник, кичке урта мәктәпләрен бетерә, шахта электр слесаре һөнәрен үзләштерә, 1965―1969 елларда «Воркутауголь» комбинатында эшли. Классик көрәш ([[Грек-рим көрәше]]) белән шөгыльләнгән, шәһәр, аннары Коми республикасы чемпионы булган, беренче разряд алган. КПСС сафына кандидат итеп алынган (партиягә армиядә кергән). [[Сыктывкар]]да «Молодежь Севера» газетасы<ref>[https://vk.com/club1579551?ysclid=lz3s2drg6r883414125 Газета «Молодежь Севера» ВКонтакте]</ref> каршындагы яшь журналистларның читтән торып уку мәктәбен тәмамлаган. 1969 елның көзендә Совет Армиясе сафларына чакырыла. [[Ерак Көнчыгыш]]та 1113нче аерым саперлар батальонында мина куючы, соңрак 192нче мотоукчылар дивизиясенең «Во славу Родины» газетасында хәрби корреспондент була. Армиядән соң, 1971―1973 елларда [[Балык Бистәсе]]нең «Октябрь юлы» (хәзер «Авыл офыклары») газетасында хәбәрче булып эшли. Читтән торып, [[Казан дәүләт университеты]]ның журналистика бүлегенә укырга керә, 1977 елда Ленинград югары партия мәктәбенең (1995 елдан [[Төньяк-Көнбатыш идарә институты |академия]]) матбугат, радио һәм телевидение бүлеген тәмамлаган<ref>[https://nailtimler.com/people_page/people_24sh/shafigullin_habrahman_galimullovich.html Шафигуллин Хабрахман Галимуллович.]{{Deadlink|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Татары без границ</ref>. «Хезмәт дисциплинасын ныгытуда Ленинград өлкәсе матбугатының роле» дип аталган диплом эше язган (фәнни җитәкчесе Александр Моисеевич Синицкий). {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Леннаучфильм|«Леннаучфильм»|d|Q4258535}} киностудиясендә өч ел электрик булып эшли, анда фильмнар төшерергә өйрәнә, монтаж серләренә төшенә. Укуын тәмамлагач, гаиләсе белән [[Яр Чаллы]]га кайта. == Яр Чаллыда == 1977―1984 елларда [[Тукай районы]]ның «Якты юл» газетасында мөхәррир урынбасары булып эшләгән. 1984 елда Телевидение һәм радиотапшырулар буенча ТАССР дәүләт комитетының үз хәбәрчесе, Яр Чаллыдагы корпункт җитәкчесе итеп билгеләнә. Корпунктның максаты ― җирле яңалыкларны ([[КАМАЗ]]дан тыш, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Түбәнкамашина|«Түбәнкамашина»|d|Q4318866}}, «[[Түбәнкаманефтехим]]», [[Татар АЭСы]], [[Кама трактор заводы]] хәлләрен) республика матбугатында тиз арада һәм тиешенчә яктырту була. Алты ел эчендә 100 телевизион программа һәм йөзләгән сюжет әзерләгән. Чаллыда муниципаль телерадиокомпания оештыру белән актив шөгыльләнә башлый, әмма баштарак шәһәр җитәкчелегендә кызыксыну сизелми. [[Файл:Челны-ТВ-лого.jpg|200px|thumb|right|[[Чаллы-ТВ]]ның 2021 елга кадәрге логотибы]] {{Төп мәкалә|Чаллы-ТВ}} 1991―1995 елларда [[Чаллы-ТВ|«Чаллы-ТВ»]] телекомпаниясенең баш мөхәррире. 1990 елның мартында халык депутатларының шәһәр Советы депутаты итеп сайлана, Президиум әгъзасы, матбугат һәм хәбәрдарлык буенча даими комиссия рәисе була. 1990 елның 30 августында 7 мең тираж белән [[«Шәһри Чаллы» газетасы|«Шәһри Чаллы»]] газетасы чыга башлый. 1990 елда шәһәр советы президиумы утырышында «Чаллы төбәк эфир телевидениесен оештыру турында», 1992 елның 15 апрелендә шәһәр советы сессиясендә «Яр Чаллы шәһәр советы һәм хакимиятенең телевидение һәм радио редакциясен оештыру турында» карарлар кабул ителә (илдә беренче муниципаль телерадиокомпания). Чаллы телерадиокомпаниясенең эше үткәргечле радиодан башлана. Чаллы радиосы шәһәрдәге 160 мең фатирда сөйләп торган. 1992 елның августында [[Чаллы-ТВ]]ның беренче тапшырулары өчен студия (мэрия бинасындагы элекке китапханә бүлмәсе) булдырылган. Беренче эфир 1992 елның 29 декабрендә [[Россия-1|«Россия»]] каналы буенча (кичке 8-9 арасында) була. Эфирга федераль канал аша чыгу өчен, Радиотелевидение тапшырулары үзәге ([[Татарстан Республикасының РТРС радиотелеүзәге|РТПЦ]]) белән җирле телерадиокомпания арасында килешү төзелә, Чаллыга 51нче канал тәкъдим ителә. 1995 елның маенда [[Мәскәү]]дә ешлыклар бирә торган конкурс комиссиясе утырышында Чаллы радиосына 67,79мГц, Чаллы телевидениесенә 51ТВК ешлыгы бирелә. Беренче тапшырулары: «Итоги. Йомгак», «Ачыктан-ачык сөйләшү. Откровееный разговор», «Энҗе бөртекләре (Жемчужины)». Шәһәр мэры (1990―1999 елларда) [[Рәфгать Алтынбаев]] тәкъдиме белән эшеннән китеп, 1996―2000 елларда [[Менделеевск]] шәһәренә күчеп эшли, «Менделеевские новости» («Менделлевск яңалыклары») газетасының баш мөхәррире була. 2001 елдан 2010 елга кадәр [[Чаллы-ТВ|«Чаллы-ТВ»]] телекомпаниясе җитәкчесе (2008―2010 елларда [[Татмедиа|«Татмедиа»]] филиалы җитәкчесе<ref>[https://www.list-org.com/company/1905265 Филиал АО ТАТМЕДИА Телерадиокомпания ЧАЛЛЫ-ТВ]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>)<ref>''Сергей Афанасьев''. [https://kam.business-gazeta.ru/article/32679 Чаллы-ТВ: дважды в одну реку.] Бизнес-Онлайн, 6.12.2010{{ref-ru}}</ref>. Яңа проектлар, тапшырулар пәйда була. Чаллыдан Мәскәү һәм Казан белән туры эфирлар оештырыла. «Ты не один» ток-шоуы компаниянең визит карточкасына әверелә. Чаллы мэры (2003―2010 елларда) [[Илдар Халиков]] искергән аппаратураны яңартырга булыша. 2004 елда Чаллыга Татарстан Президенты (1991―2010 елларда) [[Минтимер Шәймиев]] килеп, [[Чаллы-ТВ|«Чаллы-ТВ»]] телекомпаниясе эшен Казан телеканаллары җитәкчеләренә үрнәк итеп күрсәтә. 1992 елда [[Күңел радиосы]] эшли башлый, ул тәүлек буе эшли, [[Интернет]] аша бөтен дөнья татарлары тыңлый ала торганга әверелә. Рахман Шәфигуллин үзе дә «Инзер буйларында» фильмын, «Төрекләр илендә», «Латвиядә татарлар тормышы» һ.б. фильм-тапшыруларны төшергән. «Без тарихта эзлебез», «Яшь йөрәкләр», «Нам, молодым», «Талир тәңкә», «Гөлбакча», «Мәдәни сәхифә», «Тормыш мизгелләре», «Откровенный диалог», «Оперативная сводка» тапшырулары ул елларда иң уңышлы тапшырулар исәбенә кергән. 15 ел [[Татарстан Журналистлар берлеге]]нең Яр Чаллы бүлеген җитәкләгән. 2010―2014 елларда ― [[Татмедиа]] ААҖ филиалы – [[«Шәһри Чаллы» газетасы]]ның директоры-баш мөхәррире. 2017 елдан бирле [[Казан]]да яши. == Иҗаты == Әсәрләре шәһәр һәм республика матбугатында әледән-әле дөнья күрә. 2012 нче елда [[Татарстан китап нәшрияты]]нда беренче «Йозак», 2015 елда «Сүз» нәшриятында «Капкын» дип исемләнгән повестьлар, хикәяләр җыентыгы басылып чыккан. «Әфәт» повестенда Актаныш райкомының экс-беренче секретаре Мәхмүт Сәмигуллинның фаҗигале язмышы сурәтләнә. «Асылбикә күз яшьләре» (Чаллының рухи үзәге) китабында Чаллы телевидениесе тарихы яктыртыла<ref>[https://sptatar.com/sh-figullin-rahman/ Шәфигуллин Рахман.] Татарстан Язучылар берлеге</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1982 ― «КамАЗ төзелеше ударнигы» мактау билгесе * 1999 ― [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре |Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] * 2000 ― «Чаллы шәһәренең Мактаулы гражданины» * 2005 ― [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] * 2014 ― Татарстан Республикасының [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ― ''массакүләм мәгълүмат чараларын үстерүгә зур өлеш кертүе, күпьеллык нәтиҗәле эше өчен''<ref>[https://sj-rt.ru/pozdravlyaem-4/ Поздравляем!]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Союз журналистов Республики Татарстан, 15.07.2014</ref> == Шәхси тормышы == Өйләнгән. Хатыны Наҗия, ике баласы, оныклары. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Татьяна Челышева''. [https://vk.com/id403049272?z=photo403049272_457240978%2Fwall403049272_1404 Тәүге шеф: беренче эшкә урнашу хакында инде онытыла язган тарих.] [[Татарстан (журнал) |«Татарстан»]], 2024 ел, № 6, 52-55нче бит. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * ''Рустем Шакиров''. [https://dzen.ru/a/ZlrFQ1KDfmFGa4Pj Рахман Шафигуллин: «Не скрываю, что я «кремлевский соловей»».] [[Татар-информ]], 2.06.2024 * [https://sptatar.com/sh-figullin-rahman/ Шәфигуллин Рахман.] Татарстан Язучылар берлеге * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] [https://www.youtube.com/watch?v=LJM9srIWJt4 Дело его жизни. 24.06.2016.] [[YouTube]] видео, 23:38 * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px]] ''Ольга Снежинкина''. [https://www.youtube.com/watch?v=EHXifOV-PS8 Программа «ПоГОВОРИм» с Рахманом Шафигуллиным. Телерадиокомпания «Челны-ТВ» («Чаллы-ТВ»), 2024.] YouTube видео, 16:29 {{DEFAULTSORT:Шәфигуллин, Рахман}} [[Төркем:Татарстан журналистлары]] [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татарстан язучылары]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Төньяк-Көнбатыш идарә институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Яр Чаллының шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] h3e4syuq0lpk1mm0u53d3o9xgkvw311 0 860817 6037757 4402728 2026-09-21T19:13:21Z JackyM59 58754 Photograph updated 6037757 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Пьер-Александр Вилль (Вилле)''' (француз телендә: Pierre-Alexandre Wille; [[1748]], [[Париж]] — [[1821]] елдан соң үлгән, [[Париж]]) — немец килеп чыгышлы [[Франция|француз]] [[рәссам]]ы. == Тормышы һәм иҗаты == Пьер-Александр Вилль рәссам һәм график [[Иоганн Георг Вилле]]ның улы булган. 1761—1763 елларда [[Грёз, Жан-Батист|Жан-Батист Грёз]] остаханәсендә рәсем ясауны өйрәнгән, соңыннан [[Вьен, Жозеф Мари|Жозеф-Мари Вьеннан]] өйрәнгән. 1774 елда П.-А. Вилль [[Живопись һәм сынчылык Академиясе|Король академиясе]] әгъзасы була. Француз короле [[Людовик XVI]]-ның сарай яны рәссамы булган. [[Жанр живописе|жанр живописе]] әсәрләрен барлыкка китергән; шулай ук сәяси эчтәлекле рәт картинаның авторы булган, алар буенча әтисе бакыр буенча гравюралар эшләгән. [[Бөек француз инкыйлабы]]ннан соң П.-А. Вилль әкренләп художество иҗатыннан китә. П.-А. Вилльнең картиналарын төрле француз музейларында (шул исәптән [[Лувр]]да), Санкт-Петербург музейларында ([[Эрмитаж]]да), [[Кёльн]] музейларында һ. б. күрергә була. == Галерея == <gallery> Файл:Pierre-Alexandre Wille, Die verlorene Tugend.jpg|''Югалтылган яхшылык'' Файл:Pierre-Alexandre Wille - Le bouton de rose.jpg|''Роза бәпчеге'' Файл:Pierre-Alexandre Wille Porträt eines Knaben.PNG|''Малай портреты'' Файл:Johann Gotthard Müller Joueuse.PNG|П.-А. Вилльнең бер картинасы буенча Иоганн Готхард Мюллер гравюрасы Файл:Les Derniers moments d'une épouse chérie de Pierre-Alexandre Wille.jpg|''Сөекле хатын белән соңгы мизгелләр'' </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Навигация}} [[Төркем:Рәссамнар]] muveu8mh2xio3izi8vwm5imz65mpo24 0 862189 6037804 5914710 2026-09-21T21:35:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037804 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Николай Туганов | рәсем = Н.П.Туганов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Николай Петрович Туганов | һөнәр = укытучы, фотожурналист | туу датасы = 16.03.1950 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Тәтеш районы|Тәтеш районында}}, [[Кече Шәмәк]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Петр Платонович | әни = Елизавета Моисеевна | ир = | хатын = Любовь Петровна | балалар = улы Петр (1980) | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] | сайт = [https://vk.com/id797825199?ysclid=m8kgt0uml6166966822 Николай Туганов] | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Туганов}} '''Николай Туганов''', Николай Петр улы Туганов (''Николай Петрович Туганов; [[1950 ел]]ның [[16 март]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Тәтеш районы]], [[Кече Шәмәк]]'') ― фотожурналист, [[Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре]], [[Россия Федерациясе]]нең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Федерациясенең Фоторәссамнар берлеге|Фоторәссамнар берлеге|d|Q48945168}} һәм [[Татарстан Республикасы]]ның [[Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге|Журналистлар берлеге]] әгъзасы. [[Яр Чаллы]] шәһәренең һәм [[КамАЗ]] заводының фото елъязмачысы. == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://vk.com/id797825199?ysclid=m8kgt0uml6166966822 Фотосурәтләре «Вконтакте»дагы шәхси битендә]}} 1950 елның 16 мартында<ref>[https://sj-rt.ru/category/muzej/ Поздравляем коллег, отмечающих юбилей в марте!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323172035/https://sj-rt.ru/category/muzej/ |date=2025-03-23 }} sj-rt.ru{{ref-ru}}</ref> Татарстан АССР [[Тәтеш районы]] [[Кече Шәмәк]] исемле [[чуашлар|чуаш]] авылында<ref>[https://web.archive.org/web/20220114131854/https://tetushi.tatarstan.ru/o-poselenii-338385.htm МО «Большешемякинское СП». О поселении]</ref> [[укытучы]]лар гаиләсендә туган. Әтисе [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] ветераны Петр Платонович һәм әнисе Елизавета Моисеевна [[Тәтеш педагогия училищесы|Тәтеш педагогика училищесын]] тәмамлап, гомерләре буе укытучы булып эшләгәннәр (Николайга 9 яшь булганда, әти-әнисе аерылышканнар). Энесе ― Владимир Петрович ([[Красноярск]]ида яши). Бишенче сыйныфтан укуны [[Апас районы]] [[Марьино]] авылында дәвам иткән. Сигезенче сыйныфтан соң, «башлангыч сыйныфлар укытучысы» белгечлеге буенча [[Тәтеш педагогика укуханәсе|Тәтеш педагогика училищесын]] (2015 елдан [[Тәтеш гражданнарны яклау көллияте|көллият]]) тәмамлаган. Педучилищедан соң юллама буенча [[Спас районы]] мәктәпләрендә уртанчы классларда [[физика]] һәм [[математика]] фәннәрен укыткан. [[Армия|Хәрби хезмәт]] үтәп кайткан. Армиядән соң [[Сарман районы]] [[Җәлил]] бистәсендәге 1нче мәктәптә военрук булып эшләгән (әнисе Елизавета Моисеевна шул мәктәптә эшләгән булган). Җәлилдә эшләгәндә, җәйге ялларында [[Әлмәт районы]] «Знамя труда» / «Хезмәт байрагы» газетасына фотокорреспондент булып урнашкан. [[Казан дәүләт университеты]]ның тарих-филология факультетында журналистика бүлегендә читтән торып укыган ([[1976 ел]]да тәмамлаган)<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/10-fotoistorii-puti-dorogi-nikolaya-tuganova-5916319?ysclid=m8kk4y7c79544614487 10 фотоисторий: «Пути-дороги» Николая Туганова.] [[Татар-информ]], 20.08.2023</ref>. Диплом эше: «Камадагы батырлык» ({{lang-ru|«Подвиг на Каме»}}; укытучысы [[Җәвит Акчурин|Җәвид Галим улы Акчурин]])<ref>''Диана Федорова''. [https://www.business-gazeta.ru/article/411798?ysclid=m8kj0zc45b247918410 Николай Туганов: «Сейчас фото превратилось в ширпотреб».] Бизнес-Онлайн, 1.02.2019{{ref-ru}}</ref>. 1976 елга кадәр [[Әлмәт]]тә «Татнефтестрой» оешмасында техник мәгълүмат бүлегендә өлкән инженер булып хезмәт иткән<ref>''Евгений Коблев''. [https://www.республика21век.рф/2020/05/24/николай-туганов-с-объективом-по-жизни/?ysclid=m8kklmxswk143804951 Николай ТУГАНОВ: с объективом по жизни.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} республика21век.рф, 24.05.2020{{ref-ru}}</ref>. 1976 елдан [[Яр Чаллы]]да яшәп, иҗат итә. 1976―1991 елларда Яр Чаллының «Знамя коммунизма» (хәзер [[Челнинские известия (газета)|«Челнинские известия»]]) газетасында фотокорреспондент булып эшләгән, «Челны» фотоһәвәскәрләр клубын җитәкләгән. Фотолар белән үзе эшләгән басманы гына түгел, республика газета-журналларын да тәэмин иткән. 1991 елдан башлап, унике ел буе [[Вести КАМАЗа (газета)|«Вести КАМАЗа»]] газетасында фотокорреспондент. [[«Мәйдан» журналы|«Мәйдан»]] журналында ― биш ел, [[Элита Татарстана (журнал)|«Элита Татарстана»]] журналында ― ике ел эшләгән. Сәүдә-сәнәгать палатасынннан [[пенсия]]гә чыккан. Лаеклы ялда чакта, «Камгэсэнергострой»ның [[Камские зори (газета)|«Камские зори»]] ― [[Таң йолдызы (газета, Чаллы)|«Таң йолдызы»]] газеталарының берләштерелгән редакциясендә фотокорреспондент булып, әлеге газеталар ябылганчы эшләгән. [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Казан федераль университетының Чаллы институты|Чаллы филиалында|d|Q4211745}} студентларга фотодело фәнен укыткан. Фотоаппарат белән мәктәптә укыганда түгәрәккә йөреп танышкан булган. Николай Тугановның исеме республика матбугатында беренче мәртәбә 1968 елда күренә: [[Молодежь Татарстана (гәҗит)|«Косомолец Татарии»]] газетасында «Кар десанты» дигән фоторәсеме басылып чыга. Яр Чаллының «Батыр» кинотеатрында беренче фотокүргәзмәсе уза. Яр Чаллының [[«Энергетик» мәдәният сарае (Яр Чаллы)|«Энергетик» мәдәният сараенда]] ел саен шәһәр тарихы белән бәйле күргәзмәләр оештырыла: 2025 елның гыйнвар аенда КПССның Яр Чаллы шәһәр комитетының беренче секретаре (1969―1984) [[Рәис Беляев]]ның (1935―1996) тууына 90 ел, февраль аенда Яр Чаллы шәһәр башкарма комитеты рәисе урынбасары булган [[Гөлсабира Хәкимова]]ның тууына 100 ел тулуга багышлап оештырылганнар, апрель аенда [[Җиңү көне (Бөек Ватан сугышы)|Бөек Җиңүнең]] 80 еллыгына багышланганы ачыла (күргәзмәләр оештыруны ТР атказанган мәдәният хезмәткәре [[Гөлзада Рзаева]] башлап йөри)<ref>''Татьяна Белоножкина''. [https://vestikamaza.ru/posts/v_obektive_istoriya_goroda_v_chelnah_otkrylas_vystavka_fotografa_nikolaya_tuganova/?ysclid=m8kkxmjxsa425692340 «В объективе история города»: в Челнах открылась выставка фотографа Николая Туганова.] [[Вести КАМАЗа (газета)|«Вести КАМАЗа»]], 20.05.2022{{ref-ru}}</ref>. Николай Тугановның фотосурәтләре әлеге тарихи күргәзмәләрдә зур урынны алып тора. Шулай ук фотографның эшләрен шәһәрнең даими эшләп торучы күргәзмәләрендә ― [[Сидоровка (бистә, Яр Чаллы)|Сидоровканы]] [[Түбән Кама ГЭСы|ГЭС]] бистәсе белән тоташтыручы җир асты кичүендә, [[Комсомол районы (Яр Чаллы)|Комсомол]] паркында да күрергә мөмкин. == Факт == 1993 елның 14 апрелендә [[КамАЗ]]ның двигательләр заводында чыккан {{Тәрҗемә ителмәгән 5| КамАЗ двигательләр заводында чыккан янгын|янгынны|d|Q125415149}} төшереп алган фотосурәтләрен бастыруны [[КГБ]] тыйган <ref>[http://chelny.info/news/ya-ne-paparacci_41851.html?ysclid=m8kl525dpz560645676 Я не папарацци.] Новости Набережных Челнов, 05.04.2006{{ref-ru}}</ref> (фаҗига урыныннан бердәнбер фотосы Мәскәүдә «Авто» газетасының беренче полосасында чыккан)<ref>''Ляля Гайфутдинова''. [https://web.archive.org/web/20220514122654/https://chelny-izvest.ru/news/city/pozhar-na-zavode-dvigateley-kgb-zasekretilo-vsyu-informatsiyu Пожар на заводе двигателей: КГБ засекретило всю информацию.] «Челнинские известия», 6.04.2016{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1978 елда «ТАССРның иң яхшы фотохәбәрчесе» дип танылган. * [[Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре]] * «Яр Чаллы шәһәре каршындагы казанышлары өчен» мадале * 2025 ― [[Илдар Юзеев исемендәге премия]] ― ''«Мәйдан» әдәби-иҗтимагый журналы белән актив хезмәттәшлек иткәне өчен''<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/callyda-ildar-yuzeev-premiyase-tapsyryldy-5903038 Чаллыда Илдар Юзеев премиясе тапшырылды.] Татар-информ, 11.04.2025</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Ризидә Камалова''. Фото остасы. [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2025 ел, № 3 (март), 143―150нче бит. == Сылтамалар == * [https://vk.com/nabchelny_history Набережные Челны. История. Фото и Кинохроника] {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Туганеов, Николай}} [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Фотографлар]] [[Төркем:Татарстан журналистлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Тәтеш педагогика укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:КамАЗ]] [[Төркем:Илдар Юзеев премиясе лауреатлары]] kmh6hbrw7tnegsif58iyowvapyzfjo7 0 863046 6037829 6035605 2026-09-21T23:15:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037829 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Икътисади төшенчә''' ({{lang-ar|{{Label|Q29028649|lang=ar}}}}, {{lang-en|{{Label|Q29028649|lang=en}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q29028649|lang=zh}}}}, {{lang-ru|{{Label|Q29028649|lang=ru}}}}) — икътисади вәзгыять һәм процессларны аңлату ысулы. == Исемлек == {{seealso|Төркем:Икътисади төшенчәләр|en:Category:Economic concepts|ru:Категория:Экономические концепции}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q29028649} |section= |sort=label |columns=label:исем,description:тасвир,p279,p2578}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвир ! нәрсәнең ассыйныфы ! өйрәнелгән тармак |- | ''[[:d:Q2124210|abandonnement]]'' | | ''[[:d:Q7313594|кире кагу]]'' | |- | ''[[:d:Q120499787|access regulation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q864368|accounting equation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q860349|accounting obligations]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114641235|accounting valuation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q358844|administered price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q58895902|administrative control]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58682755|advertising planning]]'' | | ''[[:d:Q309100|планлаштыру]]'' | |- | ''[[:d:Q2072670|aftermarket]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q393902|agio]]'' | | | |- | ''[[:d:Q135937208|agrarian question]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16486332|Agricultura patronal]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56395994|agricultural administration]]'' | | ''[[:d:Q3754526|дәүләт белән җитәкчелек итүче администрация]]'' | |- | ''[[:d:Q4693964|agricultural extension]]'' | | ''[[:d:Q1436061|agricultural club]]'' | |- | ''[[:d:Q56299225|agricultural price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q56395492|agricultural real estate]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12271173|agricultural self-sufficiency]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299127|agricultural service]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q29346438|agricultural soil]]'' | | [[туфрак]] | |- | ''[[:d:Q56299357|agricultural statistics]]'' | | ''[[:d:Q396340|авыл хуҗалыгы икътисады]]''<br/>''[[:d:Q1047361|икътисади статистика]]'' | |- | ''[[:d:Q56395998|agricultural tariff]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299227|agronomics]]'' | | | ''[[:d:Q56299221|авыл хуҗалыгы базары]]'' |- | ''[[:d:Q105349517|aid financed trade]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]'' | |- | ''[[:d:Q57610367|airfare]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1363768|amalgamation]]'' | | ''[[:d:Q17853087|берләшү]]''<br/>''[[:d:Q106201455|хакимият концентрациясе]]''<br/>''[[:d:Q2245405|төп вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q851587|бизнес-процесс]]'' | |- | ''[[:d:Q59263364|apprentices]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59263467|apprenticeship training]]'' | | ''[[:d:Q918385|тренинг]]'' | |- | ''[[:d:Q59263341|apprenticeship training market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107166476|aquatic product]]'' | | ''[[:d:Q25403900|азык ингредиенты]]''<br/>''[[:d:Q951964|туклану продукты]]'' | |- | ''[[:d:Q273088|arbitrage]]'' | | ''[[:d:Q742609|кеше табигате]]''<br/>''[[:d:Q1574928|сәүдә итү стратегиясе]]'' | |- | ''[[:d:Q2828281|area of influence]]'' | | [[Регион|географик төбәк]] | |- | ''[[:d:Q109363256|asset finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21094121|assets and liabilities]]'' | | | |- | ''[[:d:Q309070|autarky]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56598431|automobile workers]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57261084|automotive services industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q105349627|average earnings]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57610536|aviation employee]]'' | | ''[[:d:Q703534|хезмәткәр]]'' | |- | ''[[:d:Q1566674|Balanced budget]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114641394|balancing accounts]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57775948|bank accounting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57775654|bank charge]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57776468|bank lending]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7240021|bank liquidity]]'' | | [[ликвидлык]] | |- | ''[[:d:Q57775902|bank management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q10326598|bank marketing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57775965|bank risk]]'' | | ''[[:d:Q1337875|финанс рискы]]'' | |- | ''[[:d:Q57776668|banking reform]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57774908|banking statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114633705|behavioral accounting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4897048|Best practicable environmental option]]'' | | | |- | ''[[:d:Q65496063|betting]]'' | | ''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q173799|күңел ачу]]'' | |- | ''[[:d:Q57262059|beverage trading]]'' | | ''[[:d:Q2865305|сәүдә компаниясе]]''<br/>[[кибет]] | |- | ''[[:d:Q851642|Beveridge curve]]'' | | ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]'' | |- | ''[[:d:Q858300|biflation]]'' | | ''[[:d:Q3539169|икътисади проблема]]'' | |- | ''[[:d:Q58686349|big event]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59280731|biological data]]'' | | [[бирелмәләр]] | |- | [[birja]] | | ''[[:d:Q43229|оешма]]''<br/>''[[:d:Q37654|базар]]''<br/>''[[:d:Q43371537|сәүдә итү урыны]]'' | |- | ''[[:d:Q59280725|blood transfusion center]]'' | | [[хезмәт]]<br/>''[[:d:Q43229|оешма]]'' | |- | ''[[:d:Q814385|bounded rationality]]'' | | ''[[:d:Q177571|карарлар кабул итү теориясе]]''<br/>''[[:d:Q44455|уен теориясе]]'' | |- | ''[[:d:Q5687161|branch of agriculture]]'' | | ''[[:d:Q268592|икътисад тармагы]]''<br/>''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | ''[[:d:Q58302574|broadcasting finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58302677|broadcasting law]]'' | | [[хокук]] | |- | ''[[:d:Q58302611|broadcasting market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58302629|broadcasting policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116803506|buffer stock demand for money]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56604585|building ceramic industry]]'' | | ''[[:d:Q268592|икътисад тармагы]]''<br/>''[[:d:Q12144907|төзелеш материаллары сәнәгате]]'' | |- | ''[[:d:Q57260671|building maintenance]]'' | | ''[[:d:Q1043452|maintenance]]''<br/>''[[:d:Q41176|бина]]'' | |- | ''[[:d:Q5001850|business as usual]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120402383|business interaction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113469813|business research]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25351891|business service]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q119151706|buyer power]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110029379|Capital (marixian)]]'' | | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q1728567|capital account]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124760064|capital buffers]]'' | | | |- | ''[[:d:Q302208|capital expenditure]]'' | | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | |- | ''[[:d:Q56573293|capital goods industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q117259080|capital imports]]'' | | | |- | ''[[:d:Q10543442|capital income tax]]'' | | [[салым]] | |- | ''[[:d:Q114662076|capital maintenance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114795566|capital procurement]]'' | | ''[[:d:Q829492|сатып алулар]]'' | |- | ''[[:d:Q132076|capital stock]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114795142|capital structure theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5046829|carrying cost]]'' | | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]''<br/>''[[:d:Q5174783|cost of carry]]'' | |- | ''[[:d:Q140830|cash and cash equivalents]]'' | | ''[[:d:Q2823610|финанс активы]]'' | |- | ''[[:d:Q116809669|cash balance approach]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1047513|cash flow]]'' | | ''[[:d:Q1148747|түләү]]'' | |- | ''[[:d:Q120499780|cash-flow tax]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299215|cattle price]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113625057|centralized organization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6728508|child care institution]]'' | | ''[[:d:Q178706|җәмгыять институты]]'' | |- | ''[[:d:Q113673166|choice of organizational form]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56882487|cigarette industry]]'' | | ''[[:d:Q907703|тәмәке сәнәгате]]'' | |- | ''[[:d:Q25446769|Circuito]]'' | | | |- | ''[[:d:Q205884|Circulating capital]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5121688|circulation]]'' | | [[вакыйга]]<br/>''[[:d:Q693464|кулдагы акча]]'' | |- | ''[[:d:Q58891897|civil service law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58891768|civil service pension]]'' | | [[пенсия]] | |- | ''[[:d:Q135272898|classified funds]]'' | | ''[[:d:Q7257739|дәүләт чыгымнары]]'' | |- | ''[[:d:Q5137484|co-operative studies]]'' | | ''[[:d:Q5001951|бизнес тикшеренүләре]]''<br/>''[[:d:Q908604|социаль тарих]]'' | |- | ''[[:d:Q56557441|coal policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q111759017|collateral]]'' | | [[Залог (хокук)|залог]] | |- | ''[[:d:Q1378498|commercial broadcasting]]'' | | ''[[:d:Q116978902|private broadcasting]]''<br/>''[[:d:Q116978967|commercial media]]'' | |- | ''[[:d:Q1643501|commitment device]]'' | | ''[[:d:Q185451|strategy]]'' | |- | ''[[:d:Q1341287|commodities market]]'' | | [[финанс базары]]<br/>''[[:d:Q220695|күпләп сәүдә итү]]'' | |- | ''[[:d:Q317088|commodity]]'' | | [[Икътисади байлыклар|мал]] | |- | ''[[:d:Q9303750|commodity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57332557|commodity derivative]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557323|commodity price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q57334335|commodity speculation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56570514|commodity statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q108941984|commodity trade]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]'' | |- | ''[[:d:Q5153184|commodity value]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57496950|communal catering]]'' | | ''[[:d:Q18632371|Verpflegung]]'' | |- | ''[[:d:Q59308965|communication media]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114708193|compensation system]]'' | | ''[[:d:Q194489|salary]]'' | |- | ''[[:d:Q155953|competitiveness]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1049496|complementary good]]'' | | [[Икътисади байлыклар|мал]] | |- | ''[[:d:Q58083604|computer leasing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110787830|computer-aided logistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q964942|conjuncture]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5163412|conspicuous leisure]]'' | | ''[[:d:Q1360134|демонстратив файдалану]]''<br/>''[[:d:Q180910|буш вакыт]]''<br/>''[[:d:Q24383561|ostentation]]'' | |- | ''[[:d:Q130337879|constant and variable capital]]'' | | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q1329506|constant capital]]'' | | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q56574802|construction machinery industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59242971|consumer advice]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114436684|consumer attitudes]]'' | | | |- | ''[[:d:Q301468|consumer behavior]]'' | | [[тотыш]] | |- | ''[[:d:Q58084049|consumer leasing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12042827|Consumer optimum]]'' | | ''[[:d:Q22855|кулланучы]]'' | |- | ''[[:d:Q59261887|consumer policy]]'' | | ''[[:d:Q1156854|policy]]'' | |- | ''[[:d:Q5164719|consumer service]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499776|consumption-based taxation]]'' | | [[салым салу]]<br/>''[[:d:Q3445707|дәүләтнең салым сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q56573721|container construction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57499112|container shipping]]'' | | ''[[:d:Q3253150|shipping]]'' | |- | ''[[:d:Q57614064|container transport]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1758553|contraband]]'' | | [[Икътисади байлыклар|мал]]<br/>''[[:d:Q499094|шәхси милек]]'' | |- | ''[[:d:Q56574818|conveyor industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59242651|cooperative legislation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59242641|cooperative management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59242682|cooperative union]]'' | | ''[[:d:Q15911314|ассоциация]]'' | |- | ''[[:d:Q1201929|core competency]]'' | | ''[[:d:Q5034466|гамәлләр кылу мөмкинлеге]]''<br/>''[[:d:Q527091|компетенция]]''<br/>''[[:d:Q113465652|күрсәткеч]]'' | |- | ''[[:d:Q113810249|corporate documentation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58078828|corporate insurance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q111828508|corporate portfolio strategy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25450963|cost competitiveness]]'' | | ''[[:d:Q155953|competitiveness]]'' | |- | ''[[:d:Q5174783|cost of carry]]'' | | [[икътисади чыгымнар]]<br/>''[[:d:Q432449|carry]]''<br/>''[[:d:Q4178024|негатив керем]]'' | |- | ''[[:d:Q114877911|cost pass-through]]'' | | | |- | ''[[:d:Q115010027|cost structure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137627713|coto redondo]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12080079|cotton industry]]'' | | ''[[:d:Q607081|текстиль сәнәгате]]'' | |- | ''[[:d:Q584594|countercyclical economic policy]]'' | | ''[[:d:Q1781726|стабилизация сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q136175147|Couples and Families Only]]'' | | | |- | ''[[:d:Q136175105|Couples Only]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57616098|courier service]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q57774676|credit card company]]'' | | ''[[:d:Q1416636|non-banking financial company]]'' | |- | ''[[:d:Q259856|crippleware]]'' | | [[Икътисади байлыклар|мал]] | |- | ''[[:d:Q113801503|cross-cultural marketing]]'' | | [[маркетинг]] | |- | ''[[:d:Q2069559|cumulative causation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57974624|currency derivative]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57938628|currency option]]'' | | | |- | ''[[:d:Q746687|current account]]'' | | ''[[:d:Q1365641|balance]]'' | |- | ''[[:d:Q55608701|Current Expected Credit Losses]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114790265|customer acquisition]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57492575|customer analysis]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114790487|customer recovery]]'' | | | |- | ''[[:d:Q100157294|cut-price]]'' | | | |- | ''[[:d:Q133444512|cymunedoli]]'' | | ''[[:d:Q4539|кооператив]]'' | |- | ''[[:d:Q108841541|dark matter]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12821090|Dastmoya]]'' | | ''[[:d:Q823288|әйләнештәге капитал]]'' | |- | ''[[:d:Q136673467|data acquisition]]'' | | ''[[:d:Q3604747|acquisition]]'' | |- | ''[[:d:Q136387129|debt capacity]]'' | | ''[[:d:Q3196867|бурыч]]'' | |- | ''[[:d:Q18391705|debt limit]]'' | | ''[[:d:Q49371|канунчылык]]'' | |- | ''[[:d:Q104176044|Debt monetization]]'' | | ''[[:d:Q289845|monetization]]'' | |- | ''[[:d:Q113621495|decentralized organization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q937312|defense spending]]'' | | [[дәүләт бюджеты]]<br/>''[[:d:Q294324|public household]]''<br/>''[[:d:Q7257739|дәүләт чыгымнары]]'' | |- | ''[[:d:Q105349844|deficit financing]]'' | | ''[[:d:Q6055890|финанслау]]'' | |- | ''[[:d:Q11693211|deficit pubblico]]'' | | ''[[:d:Q444600|бюджет дефициты]]'' | |- | ''[[:d:Q5253658|Deleveraging]]'' | | | |- | ''[[:d:Q10388620|demand in microeconomics]]'' | | ''[[:d:Q121770251|individual behaviour]]'' | |- | ''[[:d:Q2350762|demand-pull inflation]]'' | | [[инфляция]] | |- | ''[[:d:Q3044431|demographic economics]]'' | | [[демография]] | |- | ''[[:d:Q2296265|demurrage]]'' | | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | |- | ''[[:d:Q106492567|dental products]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57776347|deposit banking]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57733303|destination management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56604583|detergent industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120207900|development finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q130254268|development trap]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5277376|diminished value]]'' | | ''[[:d:Q6706758|икътисади зыян]]'' | |- | ''[[:d:Q5281188|disability benefits]]'' | | ''[[:d:Q12002092|welfare spending]]'' | |- | ''[[:d:Q114640464|disabled worker]]'' | | ''[[:d:Q327055|эшче]]''<br/>''[[:d:Q10857933|person with disabilities]]'' | |- | ''[[:d:Q116787541|disaster capitalism]]'' | | [[капитализм]] | |- | ''[[:d:Q1228335|discount points]]'' | | ''[[:d:Q29896155|аерма]]'' | |- | ''[[:d:Q117019120|disequilibrium econometric model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499774|distortionary taxation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q989018|distribution]]'' | | ''[[:d:Q287260|ресурсларның оптималь кулланышы]]'' | |- | ''[[:d:Q1415386|distribution of wealth]]'' | | ''[[:d:Q989018|distribution]]'' | |- | ''[[:d:Q57261878|distributive trade statistics]]'' | | ''[[:d:Q99905219|сәүдә статистикалары]]'' | |- | ''[[:d:Q2895218|Distro]]'' | | ''[[:d:Q108039701|physical distribution]]'' | |- | ''[[:d:Q135451391|divergence indicator]]'' | | [[Икътисади күрсәткечләр|икътисади күрсәткеч]] | |- | ''[[:d:Q133827556|dominant employer]]'' | | [[бизнес]] | |- | ''[[:d:Q107285261|drinks packaging]]'' | | ''[[:d:Q207822|product packaging]]'' | |- | ''[[:d:Q12027565|driving time]]'' | | ''[[:d:Q2199864|озаклык]]'' | |- | ''[[:d:Q59243176|drop-outs]]'' | | [[шәхес]]<br/>''[[:d:Q119831800|out of school youth]]'' | |- | ''[[:d:Q57500291|dry bulk shipping]]'' | | ''[[:d:Q651658|йөк ташу]]''<br/>''[[:d:Q11015617|Bulk material handling]]'' | |- | ''[[:d:Q97649115|dry goods store]]'' | | [[кибет]] | |- | ''[[:d:Q22907981|Durapolist]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1344841|earnings replacement benefit]]'' | | [[керем]]<br/>''[[:d:Q11588306|социаль хезмәтләр]]'' | |- | ''[[:d:Q59679780|eco-industries]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5333094|eco-investing]]'' | | ''[[:d:Q4290|инвестиция]]''<br/>''[[:d:Q2294553|финанс икътисады]]'' | |- | ''[[:d:Q107132545|Ecologically unequal exchange]]'' | | ''[[:d:Q7884230|тигез булмаган алмашу]]'' | |- | ''[[:d:Q58327847|economic research]]'' | | [[фәнни тикшеренү]] | |- | ''[[:d:Q874884|economic stagnation]]'' | | ''[[:d:Q16294794|стагнация]]'' | |- | ''[[:d:Q120499766|economic theory of democracy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59284995|economics of leisure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5970087|economies of scale]]'' | | [[чыгыштырма өстенлек]]<br/>''[[:d:Q20191897|scale effect]]'' | |- | ''[[:d:Q135094803|education by algorithm]]'' | | [[мәгариф]]<br/>''[[:d:Q61788126|белем бирү эшчәнлеге]]''<br/>''[[:d:Q61515|outsourcing]]'' | |- | ''[[:d:Q59243220|education statistics]]'' | | [[статистика]] | |- | ''[[:d:Q1193835|efficiency wage]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16966861|efficient frontier]]'' | | | |- | ''[[:d:Q724931|efficient-market hypothesis]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1308073|Einkaufserlebnis]]'' | | ''[[:d:Q164359|тәҗрибә]]'' | |- | ''[[:d:Q107388855|electrical components]]'' | | ''[[:d:Q11878012|seznam značek pro schémata zapojení]]'' | |- | ''[[:d:Q57262233|electrical goods trade]]'' | | [[ваклап сату]] | |- | ''[[:d:Q107389004|electrical product]]'' | | [[продукт]] | |- | ''[[:d:Q57260527|electrician trade]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56510475|electricity policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q778043|electronic trading platform]]'' | | ''[[:d:Q166142|кушымта]]''<br/>''[[:d:Q994895|техник систем]]'' | |- | ''[[:d:Q131141678|eliminación de las economías locales]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116248660|employer fraud]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59243137|employer-employee relationship]]'' | | ''[[:d:Q223642|шәхесара мөнәсәбәтләр]]'' | |- | ''[[:d:Q59263470|employer-provided training]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119397564|employment effect]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119150478|employment system]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1340706|endogeneity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3725134|endogenous money]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56397239|energy infrastructure]]'' | | ''[[:d:Q121359|инфраструктура]]'' | |- | ''[[:d:Q1341244|energy poverty]]'' | | [[ярлылык]] | |- | ''[[:d:Q1277561|Energy Slave]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5380545|entitlement]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5380761|entrepreneurship education]]'' | | [[мәгариф]]<br/>[[белем алу]] | |- | ''[[:d:Q59679766|environmental cost]]'' | | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | |- | ''[[:d:Q6065746|environmental liability]]'' | | ''[[:d:Q2144359|environmental issue]]''<br/>''[[:d:Q59679766|environmental cost]]'' | |- | ''[[:d:Q59678020|environmental services]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119153231|environmental valuation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58083635|equipment leasing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2346517|equity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116250189|eU antitrust law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57933842|eU bank law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116234442|eU economic law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59284943|eU social legislation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6006664|euromarket]]'' | | | |- | ''[[:d:Q115647513|european corporate taxation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58036919|european insurance law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q779983|excludability]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1383544|Exclusif]]'' | | ''[[:d:Q2005733|куллану хокукы]]'' | |- | ''[[:d:Q113673925|executive turnover]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1384111|exogeneity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109316168|exogenous money]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119840411|exploration–exploitation dilemma]]'' | | ''[[:d:Q638123|trade-off]]'' | |- | ''[[:d:Q114849567|export credit]]'' | | | |- | ''[[:d:Q55643863|Export–Import Bank]]'' | | ''[[:d:Q1553482|махсуслаштырылган банк]]''<br/>''[[:d:Q2470676|экспортны кредитлау агентлыгы]]'' | |- | ''[[:d:Q12378995|external cost]]'' | | ''[[:d:Q275372|externality]]'' | |- | ''[[:d:Q20825923|Fachhandel]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1392696|Fahrtdauer]]'' | | ''[[:d:Q2199864|озаклык]]'' | |- | ''[[:d:Q59284677|faith-based social services]]'' | | | |- | ''[[:d:Q136175123|Families Only]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59679097|family care]]'' | | ''[[:d:Q2421951|care]]'' | |- | ''[[:d:Q120499775|family taxation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57610854|fare]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5435555|farm income]]'' | | ''[[:d:Q850210|revenue]]'' | |- | ''[[:d:Q56395513|farming system]]'' | | ''[[:d:Q96116695|система тибы]]'' | |- | ''[[:d:Q56881360|feed industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299132|feed market]]'' | | ''[[:d:Q56299221|авыл хуҗалыгы базары]]'' | |- | ''[[:d:Q279637|feed-in tariff]]'' | | ''[[:d:Q21127747|компенсация]]''<br/>''[[:d:Q56510941|яңартыла торган энергия чыганаклары сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q56604454|fertilizer market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q58303109|fiber-optic communication]]'' | | ''[[:d:Q1469765|оптик элемтә]]'' | |- | ''[[:d:Q58297170|film policy]]'' | | ''[[:d:Q1711347|мәдәни сәясәт]]'' | |- | ''[[:d:Q58297130|film promotion]]'' | | [[маркетинг]] | |- | ''[[:d:Q114759389|financial management theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1166072|financial transaction]]'' | | ''[[:d:Q61788139|финанс активлыгы]]''<br/>''[[:d:Q125506646|transfer]]'' | |- | ''[[:d:Q59285178|financing culture]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114795273|financing decision]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59263337|financing of vocational education]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124759686|firm age]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113727761|firm location choice]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114437072|firm-level production function]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499768|fiscal administration]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499761|fiscal history]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499767|fiscal reform]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12297666|fiscal reserves]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56396386|fisheries conservation]]'' | | ''[[:d:Q628403|саклап калу]]'' | |- | ''[[:d:Q56396314|fisheries policy]]'' | | ''[[:d:Q1156854|policy]]'' | |- | ''[[:d:Q56396348|fishery resources]]'' | | ''[[:d:Q188460|табигый ресурслар]]'' | |- | ''[[:d:Q1077369|fixed price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q119585759|fleece weight]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114659079|flexible retirement]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1429072|floating charge]]'' | | [[ипотека]] | |- | ''[[:d:Q594063|floating exchange rate]]'' | | [[валюта курсы]] | |- | ''[[:d:Q2779817|flow of goods]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299201|flower industry]]'' | | [[бизнес]]<br/>[[үсемлекчелек]] | |- | ''[[:d:Q12175207|fondos propios]]'' | | ''[[:d:Q546972|liabilities plus owner's equity]]'' | |- | ''[[:d:Q57262078|food consumption]]'' | | ''[[:d:Q192270|куллану]]'' | |- | ''[[:d:Q56881433|food market]]'' | | [[кибет]] | |- | ''[[:d:Q100064347|food poverty]]'' | | [[ярлылык]] | |- | ''[[:d:Q24886253|food price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q56604686|footwear market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113662234|forecasting model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114889589|foreign currency translation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57493174|foreign economic policy]]'' | | ''[[:d:Q582577|икътисади сәясәт]]'' | |- | ''[[:d:Q57495592|foreign exchange management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113727727|foreign subsidiary company]]'' | | ''[[:d:Q5468373|foreign company]]''<br/>''[[:d:Q658255|subsidiary company]]'' | |- | ''[[:d:Q57493142|foreign trade institution]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57494623|foreign trade law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57416899|foreign trade price]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57416905|foreign trade risk]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57416922|foreign trade sector]]'' | | | |- | ''[[:d:Q789791|foreign trade statistics]]'' | | ''[[:d:Q99905219|сәүдә статистикалары]]'' | |- | ''[[:d:Q1438896|Fortbildung]]'' | | ''[[:d:Q828812|һөнәри белем бирү]]'' | |- | ''[[:d:Q141138320|fossil fuel demand]]'' | | [[таләп (икътисад)]] | |- | ''[[:d:Q111954636|Fractional Pareto efficiency]]'' | | ''[[:d:Q615445|икътисади нәтиҗәлелек]]'' | |- | ''[[:d:Q1408276|fragmentation]]'' | | ''[[:d:Q110877496|фрагментация]]'' | |- | ''[[:d:Q17993109|free competition]]'' | | [[Конкуренция (икътисад)|икътисади конкуренция]] | |- | ''[[:d:Q46607|free market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q3408811|Fuel poverty]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1474273|fungibility]]'' | | ''[[:d:Q26161438|approximate equality]]'' | |- | ''[[:d:Q57262267|furniture retailing]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]''<br/>[[ваклап сату]] | |- | ''[[:d:Q5511939|G-Zero world]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56448845|gas price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q107167191|gases]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57330320|gasoline price]]'' | | ''[[:d:Q3569702|gasoline and diesel usage and pricing]]'' | |- | ''[[:d:Q2729502|geldgroei]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106601212|genetically modified product]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109974876|global arrogance]]'' | | ''[[:d:Q126193147|istikbar]]'' | |- | ''[[:d:Q17154120|global value chain]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557529|gold market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q59094970|government procurement law]]'' | | [[хокук]] | |- | ''[[:d:Q59262168|graduate business education]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59263282|graduate economics education]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56396055|grain policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299165|grain price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q57262019|grain trade]]'' | | | |- | ''[[:d:Q127809423|green industries]]'' | | [[икътисад]]<br/>''[[:d:Q188847|әйләнә-тирә мохитне саклау]]'' | |- | ''[[:d:Q539880|green job]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110546366|group taxation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q61563784|growth imperative]]'' | | | |- | ''[[:d:Q50430027|hair care product]]'' | | ''[[:d:Q131207|косметика]]''<br/>''[[:d:Q10528974|шәхси гигиена предметы]]'' | |- | ''[[:d:Q811530|hardware store]]'' | | [[кибет]] | |- | ''[[:d:Q1034308|haszon]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59283414|health care costs]]'' | | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | |- | ''[[:d:Q59208402|health care financing]]'' | | ''[[:d:Q6055890|финанслау]]'' | |- | ''[[:d:Q59283400|health personnel]]'' | | ''[[:d:Q70477383|сәламәтлекне саклау ресурслары]]''<br/>''[[:d:Q327055|эшче]]'' | |- | ''[[:d:Q59283915|health statistics]]'' | | [[статистика]]<br/>''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]'' | |- | [[Heclaw]] | | ''[[:d:Q3399648|позиция]]'' | |- | ''[[:d:Q1969951|hedging strategy]]'' | | ''[[:d:Q2670999|инвестицион стратегия]]'' | |- | ''[[:d:Q1609678|herd behavior]]'' | | ''[[:d:Q2548752|collective behavior]]'' | |- | ''[[:d:Q106471300|high income]]'' | | [[керем]] | |- | ''[[:d:Q59262999|higher education financing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59263166|higher education management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59263180|higher education policy]]'' | | ''[[:d:Q452348|education policy]]'' | |- | ''[[:d:Q59263229|higher education statistics]]'' | | [[статистика]] | |- | ''[[:d:Q114641088|highly skilled workers]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3137831|history of trade]]'' | | ''[[:d:Q47398|икътисад тарихы]]''<br/>[[тарих]] | |- | ''[[:d:Q57772731|holiday behaviour]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124371483|home furnishings]]'' | | ''[[:d:Q11631761|fittings]]'' | |- | ''[[:d:Q58082737|homeownership promotion]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1164073|Homo economicus]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1626175|Homo sociologicus]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16386530|horizontal cooperation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q62522462|hospital costs]]'' | | ''[[:d:Q59283414|health care costs]]'' | |- | ''[[:d:Q107285104|household ceramics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59679273|household equipment]]'' | | ''[[:d:Q10273457|equipment]]'' | |- | ''[[:d:Q59095998|household production]]'' | | ''[[:d:Q739302|җитештерү]]'' | |- | ''[[:d:Q59679357|household survey]]'' | | ''[[:d:Q25393089|survey]]'' | |- | ''[[:d:Q1247867|housing]]'' | | [[Икътисади байлыклар|мал]]<br/>''[[:d:Q64576680|accommodation]]'' | |- | ''[[:d:Q58083039|housing costs]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58083347|housing statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q165687|human capital]]'' | | [[капитал]]<br/>''[[:d:Q5467169|human resources]]'' | |- | ''[[:d:Q109363254|hybrid finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58084068|ICT policy]]'' | | ''[[:d:Q7692619|технологик сәясәт]]'' | |- | ''[[:d:Q105348196|illegal income]]'' | | ''[[:d:Q1742093|remuneration]]'' | |- | ''[[:d:Q57262007|illicit trade]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]''<br/>''[[:d:Q1456832|хокук бозу]]''<br/>[[җинаять]] | |- | ''[[:d:Q57495385|import sector]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6011588|in kind]]'' | | ''[[:d:Q315364|transfer]]'' | |- | ''[[:d:Q1414816|incentive]]'' | | ''[[:d:Q1321905|reinforcement]]'' | |- | ''[[:d:Q3915542|income distribution]]'' | | ''[[:d:Q989018|distribution]]'' | |- | ''[[:d:Q110545497|income shifting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116590125|incumbent paralysis]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57974006|index derivative]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59681653|index futures]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95641153|industrial complex]]'' | | ''[[:d:Q679989|комплекс]]'' | |- | ''[[:d:Q57262014|industrial distributors]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21550680|industrial location]]'' | | ''[[:d:Q2221906|географик урынлашу]]'' | |- | ''[[:d:Q59677943|industrial waste management]]'' | | ''[[:d:Q180388|waste management]]'' | |- | ''[[:d:Q109046113|inflation trap]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57774254|informal finance]]'' | | [[финанслар]] | |- | ''[[:d:Q59677089|information provision]]'' | | ''[[:d:Q136673476|provision]]'' | |- | ''[[:d:Q58326331|information service provider]]'' | | ''[[:d:Q2169973|сервис-провайдер]]'' | |- | ''[[:d:Q58286088|information technology law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113642680|informational efficiency]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59208293|infrastructure financing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499784|infrastructure provision]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2025063|inlijving]]'' | | ''[[:d:Q851587|бизнес-процесс]]''<br/>''[[:d:Q2245405|төп вакыйга]]'' | |- | ''[[:d:Q114566584|innovation adoption]]'' | | ''[[:d:Q4115079|җәмгыять һәм технологияләр]]'' | |- | ''[[:d:Q21088122|input]]'' | | ''[[:d:Q107231997|input]]''<br/>[[Икътисади байлыклар|мал]] | |- | ''[[:d:Q757382|insolvency]]'' | | ''[[:d:Q3505845|торыш]]''<br/>''[[:d:Q1337875|финанс рискы]]''<br/>''[[:d:Q22087155|тәмамлану сәбәбе]]'' | |- | ''[[:d:Q4201897|institutional change]]'' | | ''[[:d:Q1150070|үзгәреш]]'' | |- | ''[[:d:Q123167699|institutional competition]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499785|institutional infrastructure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58037486|insurance benefits]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58037855|insurance coverage]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58037454|insurance employees]]'' | | [[һөнәр]] | |- | ''[[:d:Q58037976|insurance intermediation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12181995|insurance management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58037513|insurance marketing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2181018|insurance tax]]'' | | [[салым]] | |- | ''[[:d:Q58037612|insured loss]]'' | | ''[[:d:Q6706758|икътисади зыян]]'' | |- | ''[[:d:Q113861265|integrated information system]]'' | | ''[[:d:Q121182|мәгълүмат системасы]]'' | |- | ''[[:d:Q113429291|integration]]'' | | [[салым]] | |- | ''[[:d:Q58327811|interdisciplinary research]]'' | | [[фәнни тикшеренү]] | |- | ''[[:d:Q113577369|interface management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1445414|intermediation]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q57729142|intermodal competition]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114759858|internal capital market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113621719|internal services]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1527233|internalisation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299220|international agricultural trade]]'' | | ''[[:d:Q1802960|авыл хуҗалыгы товарлары сәүдәсе]]''<br/>[[халыкара сәүдә]] | |- | ''[[:d:Q116234628|international antitrust law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113801539|international business research]]'' | | ''[[:d:Q2043282|административ бизнес]]''<br/>''[[:d:Q24208053|business economics]]'' | |- | ''[[:d:Q56557711|international commodity policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116234658|international competition law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113804935|international corporate finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113805647|international corporate law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116234596|international financial markets law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57614462|international freight transport]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113805973|international human resource management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58036926|international insurance law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116234562|international investment law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116249962|international jurisdiction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113804615|international market segmentation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113804355|international marketing research]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57613952|international passenger traffic]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116234636|international patent law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113804732|international production]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557185|international water policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113805462|international works council]]'' | | | |- | ''[[:d:Q117019383|intertemporal allocation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124760530|interzonal trade]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113800100|intra-firm trade]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114662636|inventory accounting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114638347|inventory model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114854660|investment under uncertainty]]'' | | | |- | ''[[:d:Q389582|irrational exuberance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1337949|issuer]]'' | | ''[[:d:Q3778211|хокук субъекты]]''<br/>[[предприятие]]<br/>''[[:d:Q30602223|securities market participant]]'' | |- | ''[[:d:Q11637531|job change]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6206719|job embeddedness]]'' | | ''[[:d:Q1939410|employee retention]]'' | |- | ''[[:d:Q12366954|Kiirlaen]]'' | | ''[[:d:Q182076|кредит]]'' | |- | ''[[:d:Q1941813|koekdenken]]'' | | | |- | ''[[:d:Q722218|label]]'' | | ''[[:d:Q49848|документ]]''<br/>''[[:d:Q1836700|manufactured good]]''<br/>''[[:d:Q122853586|физик компонент]]''<br/>''[[:d:Q8205328|ясалма физик объект]]'' | |- | ''[[:d:Q116248258|labour court decision]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119397327|labour market segmentation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18456945|lag]]'' | | ''[[:d:Q21075709|delay]]'' | |- | ''[[:d:Q12777736|land market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56395482|land-use intensity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q111079878|leadership personality]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57774694|leasing industry]]'' | | ''[[:d:Q57774188|финанс секторы]]'' | |- | ''[[:d:Q58083756|leasing law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57262261|leather goods trade]]'' | | [[ваклап сату]] | |- | ''[[:d:Q59284991|leisure activity]]'' | | [[тотыш]]<br/>''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]'' | |- | ''[[:d:Q120499765|leviathan model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q27973286|Liberales Bürgergeld]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58325960|library profession]]'' | | [[һөнәр]] | |- | ''[[:d:Q59309634|library service]]'' | | [[хезмәт]]<br/>''[[:d:Q161837|дәүләт хезмәте]]'' | |- | ''[[:d:Q897674|line of business]]'' | | [[продукт]] | |- | ''[[:d:Q111506450|liquidation]]'' | | ''[[:d:Q194189|сатулар]]''<br/>''[[:d:Q1166072|financial transaction]]'' | |- | ''[[:d:Q116809724|liquidity effect]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57262047|livestock trade]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499794|local authority charges]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56448943|local energy services]]'' | | ''[[:d:Q2151621|энергетика]]'' | |- | ''[[:d:Q120499795|local fiscal equalization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499769|local fiscal policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499792|local government expenditure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499793|local government revenue]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499762|local public goods]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57614499|logistics jobs]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2196139|loonruimte]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59679511|low income]]'' | | [[керем]] | |- | ''[[:d:Q114566593|low-cost strategy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12301128|low-income housing]]'' | | ''[[:d:Q385378|төзелеш]]''<br/>''[[:d:Q4689034|affordable housing]]'' | |- | ''[[:d:Q100257358|lucre]]'' | | ''[[:d:Q2995644|нәтиҗә]]'' | |- | ''[[:d:Q56574633|machinery market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116617538|macroeconometrics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q124727760|magasin de matériaux de construction]]'' | | [[кибет]] | |- | ''[[:d:Q135647757|maintenance cost]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299182|maize market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56299183|maize price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q56573615|manufacturing SMEs]]'' | | | |- | ''[[:d:Q133257757|Mar-a-Lago Accord]]'' | | | |- | ''[[:d:Q397832|margin]]'' | | ''[[:d:Q1401304|икътисад теориясе]]'' | |- | ''[[:d:Q115707300|marginal cost pricing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1879079|marginal propensity to consume]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1113178|marginal rate of technical substitution]]'' | | | |- | ''[[:d:Q136805408|Marital surplus]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57504905|maritime safety]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2559581|market concentration]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1361092|market dominance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3491300|market environment]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5477708|market fragmentation]]'' | | ''[[:d:Q110877496|фрагментация]]'' | |- | ''[[:d:Q1241055|market impact]]'' | | ''[[:d:Q926230|эффект]]''<br/>''[[:d:Q2956685|disruption]]'' | |- | ''[[:d:Q6770812|market impact cost]]'' | | ''[[:d:Q877496|transaction cost]]'' | |- | ''[[:d:Q358798|market saturation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6770837|market sector]]'' | | | |- | ''[[:d:Q828814|market share]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114877053|marketing control]]'' | | ''[[:d:Q899279|management control system]]'' | |- | ''[[:d:Q20611050|marketing theory]]'' | | [[маркетинг]] | |- | ''[[:d:Q2855136|marktgedrag]]'' | | ''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]'' | |- | ''[[:d:Q27884|markup]]'' | | | |- | ''[[:d:Q468066|Material input per service unit]]'' | | | |- | ''[[:d:Q260747|means of production]]'' | | [[җитештерү факторлары]]<br/>''[[:d:Q12774177|means]]'' | |- | ''[[:d:Q56880957|meat processing industry]]'' | | ''[[:d:Q540912|food industry]]'' | |- | ''[[:d:Q59309358|media competition]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119022|media economics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59309195|media market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114566590|media mix]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58635633|media profession]]'' | | [[һөнәр]] | |- | ''[[:d:Q105047583|members' interests]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107391101|men's cosmetics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106697391|metal hardware]]'' | | ''[[:d:Q106706384|metal product]]'' | |- | ''[[:d:Q56557589|metal market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106706434|metal packaging]]'' | | ''[[:d:Q106697391|metal hardware]]'' | |- | ''[[:d:Q106706384|metal product]]'' | | [[продукт]] | |- | ''[[:d:Q57330527|metal trade]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]'' | |- | ''[[:d:Q1925615|Metier]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106470198|middle income]]'' | | [[керем]] | |- | ''[[:d:Q116770850|migrant entrepreneurship]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499788|military contract]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299218|milk market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56396063|milk policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299210|milk price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q105047631|millennium compliance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557392|mineral policy]]'' | | ''[[:d:Q56557713|resource policy]]'' | |- | ''[[:d:Q832012|Minimum efficient scale]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59308348|minimum pension]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107285099|mining commodities]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557395|mining statistics]]'' | | [[статистика]]<br/>''[[:d:Q44497|тау эше]]'' | |- | ''[[:d:Q15879439|missing middle]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1548084|mode of production]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12911161|moderate inflation]]'' | | [[инфляция]] | |- | ''[[:d:Q113621887|modularity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137654165|Monetarist paradox]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4157896|money circulation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q23807859|money pump]]'' | | ''[[:d:Q14402006|reductio ad absurdum]]'' | |- | ''[[:d:Q1806850|moneyness]]'' | | ''[[:d:Q813912|шарт]]'' | |- | ''[[:d:Q1435857|monopolistic capitalism]]'' | | [[капитализм]] | |- | ''[[:d:Q56395506|mountain farming]]'' | | ''[[:d:Q24886094|farming]]''<br/>[[авыл хуҗалыгы]]<br/>''[[:d:Q4657754|күчмә көтүлекле терлекчелек]]'' | |- | ''[[:d:Q113717419|multinational SME]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114567577|multiproduct production]]'' | | | |- | ''[[:d:Q123167263|multisectoral model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114567589|multistage production]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499796|municipal accounting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59680263|municipal waste management]]'' | | ''[[:d:Q180388|waste management]]'' | |- | ''[[:d:Q990458|Musharika]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6979674|national savings]]'' | | ''[[:d:Q319622|saving]]'' | |- | ''[[:d:Q6979834|Nationally significant infrastructure projects]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58038110|natural disaster insurance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56448644|natural gas market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56557690|natural gas policy]]'' | | ''[[:d:Q56557713|resource policy]]'' | |- | ''[[:d:Q56557627|natural gas resources]]'' | | ''[[:d:Q118177970|fuel resource]]'' | |- | ''[[:d:Q6980759|natural progress of opulence]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3299701|natural resource economics]]'' | | [[Икътисад (фән)|икътисад]]<br/>''[[:d:Q245857|resource based economy]]'' | |- | ''[[:d:Q56396193|natural rubber production]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113644093|negotiation technique]]'' | | ''[[:d:Q2695280|техника]]''<br/>''[[:d:Q202875|negotiation]]''<br/>''[[:d:Q2000344|тактика]]'' | |- | ''[[:d:Q120499786|network infrastructure]]'' | | ''[[:d:Q121359|инфраструктура]]'' | |- | ''[[:d:Q116446181|new open economy macroeconomics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q23005333|nominal value]]'' | | ''[[:d:Q868257|кыйммәт]]''<br/>''[[:d:Q111014860|номиналь кыйммәт]]'' | |- | ''[[:d:Q56574140|non-ferrous metals industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119151780|non-market valuation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q936791|non-renewable resource]]'' | | ''[[:d:Q188460|табигый ресурслар]]'' | |- | ''[[:d:Q59093906|nonprofit management control]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59093964|nonprofit marketing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114659830|number of staff]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3879357|numerary]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56396012|nutrition policy]]'' | | ''[[:d:Q582577|икътисади сәясәт]]''<br/>''[[:d:Q5465509|food policy]]'' | |- | ''[[:d:Q1361123|nutrition profession]]'' | | ''[[:d:Q56570713|сәнәгать өлкәсе һөнәрләре]]'' | |- | ''[[:d:Q65241515|nykyarvo]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119479813|occupational statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7079328|office of profit]]'' | | ''[[:d:Q22087155|тәмамлану сәбәбе]]'' | |- | ''[[:d:Q58378004|office services]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106707749|office technology]]'' | | ''[[:d:Q831812|Betriebs- und Geschäftsausstattung]]'' | |- | ''[[:d:Q56510361|offshore industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557642|oil and gas lease]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7081384|Oil burden]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57330347|oil consumption]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557666|oil market]]'' | | ''[[:d:Q1239166|энергия базары]]'' | |- | ''[[:d:Q56557703|oil policy]]'' | | ''[[:d:Q1805337|энергетика сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q56557649|oil production technology]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59308673|old-age policy]]'' | | ''[[:d:Q1156854|policy]]'' | |- | ''[[:d:Q7086845|oligopolistic reaction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59679018|one-person household]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57496985|online booking system]]'' | | ''[[:d:Q1668024|интернет-сервис]]'' | |- | ''[[:d:Q831940|operating cost]]'' | | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | |- | ''[[:d:Q3880991|Ophelimity]]'' | | ''[[:d:Q868257|кыйммәт]]'' | |- | ''[[:d:Q185715|opportunity cost]]'' | | ''[[:d:Q868257|кыйммәт]]'' | |- | ''[[:d:Q107377414|optical product]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120757054|optimal tariff]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57974023|option trading]]'' | | ''[[:d:Q1166072|financial transaction]]'' | |- | ''[[:d:Q1312350|Original sin]]'' | | | |- | ''[[:d:Q17148708|output]]'' | | ''[[:d:Q1150771|output]]'' | |- | ''[[:d:Q631916|output gap]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3174091|overconsumption]]'' | | ''[[:d:Q2144359|environmental issue]]'' | |- | ''[[:d:Q104866852|overcreditering]]'' | | ''[[:d:Q4026292|гамәл]]'' | |- | ''[[:d:Q7113986|overstock]]'' | | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q114829385|ownership structure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q926780|package tour]]'' | | ''[[:d:Q61509|сәяхәт]]'' | |- | ''[[:d:Q59678990|packaging recycling]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107420994|paper packaging]]'' | | ''[[:d:Q207822|product packaging]]''<br/>[[кәгазь]] | |- | ''[[:d:Q124760078|parallel market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56395521|part-time farming]]'' | | | |- | ''[[:d:Q29584728|passenger shipping]]'' | | ''[[:d:Q155930|су транспорты]]''<br/>''[[:d:Q2072431|пассажирлар ташу]]'' | |- | ''[[:d:Q6673240|Paying what is ordered on the servants in time]]'' | | ''[[:d:Q1148747|түләү]]'' | |- | ''[[:d:Q59208405|pension finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59308509|pension policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q53074110|perfect complement]]'' | | ''[[:d:Q1049496|complementary good]]'' | |- | ''[[:d:Q53074474|perfect substitute]]'' | | ''[[:d:Q312588|субститут]]'' | |- | ''[[:d:Q59093984|performance budgeting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q141489782|performance economy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114700814|performance incentive]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2071069|Peripherisierung]]'' | | [[төшенчә]] | |- | ''[[:d:Q56570524|petroleum resources]]'' | | ''[[:d:Q13218212|нефть запаслары]]'' | |- | ''[[:d:Q56604477|petroleum trading]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]'' | |- | ''[[:d:Q56604379|pharmaceutical market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q57262241|photographic shop]]'' | | [[кибет]] | |- | ''[[:d:Q108039701|physical distribution]]'' | | ''[[:d:Q867147|product distribution]]'' | |- | ''[[:d:Q56299217|pig price]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7194895|pinch point]]'' | | | |- | ''[[:d:Q105304757|Planning blight]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107421010|plastic product]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7202108|plastics industry]]'' | | ''[[:d:Q207652|химия сәнәгате]]'' | |- | ''[[:d:Q50867887|platform economy]]'' | | ''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | ''[[:d:Q57260707|plumbing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q94362959|Point of happiness]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3150770|political influencing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57504601|port development]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114853595|portfolio diversification]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57504653|ports policy]]'' | | ''[[:d:Q2516371|транспорт сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q2020658|post-capitalism]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57616148|postal market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57616196|postal tariff]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3007307|potato farming]]'' | | ''[[:d:Q952624|olericulture]]'' | |- | ''[[:d:Q1452339|potential output]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1824165|poverty reduction]]'' | | ''[[:d:Q11497309|economic support]]''<br/>[[сәясәт]] | |- | ''[[:d:Q56598406|power plant construction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56573752|precious metal industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57264984|press distribution]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58286152|press market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7242621|price mechanism]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7242628|Price premium]]'' | | | |- | ''[[:d:Q131141892|primarización de la economía]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59263634|primary health care]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1053211|principal–agent problem]]'' | | ''[[:d:Q254128|dilemma]]''<br/>''[[:d:Q621184|problem]]''<br/>''[[:d:Q944806|операцион риск]]'' | |- | ''[[:d:Q124760101|private assets]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58038367|private retirement provision]]'' | | | |- | ''[[:d:Q111363111|process innovation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59283297|producer cooperative]]'' | | ''[[:d:Q4539|кооператив]]'' | |- | ''[[:d:Q124759526|producer price]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12600733|producer service]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q63981612|product category]]'' | | ''[[:d:Q16887380|төркем]]''<br/>''[[:d:Q96251598|объект тибы]]'' | |- | ''[[:d:Q114566750|product information]]'' | | ''[[:d:Q37866906|мәгълүмат ресурсы]]'' | |- | ''[[:d:Q114566600|product quality]]'' | | ''[[:d:Q1207505|сыйфат]]'' | |- | ''[[:d:Q59678977|product recovery]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114566604|product safety]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2111778|production structure]]'' | | ''[[:d:Q1668335|икътисади структура]]'' | |- | ''[[:d:Q6129866|production system]]'' | | ''[[:d:Q1639361|sociotechnical system]]'' | |- | ''[[:d:Q7247853|productive and unproductive labour]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114888644|profit appropriation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114888545|profit determination]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2901880|profit dilution]]'' | | ''[[:d:Q483247|феномен]]'' | |- | ''[[:d:Q182590|project finance]]'' | | ''[[:d:Q6055890|финанслау]]'' | |- | ''[[:d:Q2868302|property insurance]]'' | | ''[[:d:Q43183|иминиятләштерү]]'' | |- | ''[[:d:Q57078671|public construction contract]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114853174|public credit programme]]'' | | | |- | ''[[:d:Q115291340|public expenditure ceiling]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59095065|public investment]]'' | | ''[[:d:Q7257739|дәүләт чыгымнары]]''<br/>''[[:d:Q4290|инвестиция]]'' | |- | ''[[:d:Q58377785|public research]]'' | | [[фәнни тикшеренү]] | |- | ''[[:d:Q7257587|Public Sector Net Cash Requirement]]'' | | | |- | ''[[:d:Q829986|public sector pay]]'' | | [[керем]] | |- | ''[[:d:Q59284977|public social expenditure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57656143|public transport policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125576708|radical uncertainty]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57497837|railway law]]'' | | ''[[:d:Q1996243|транспорт хокукы]]'' | |- | ''[[:d:Q57497572|railway occupation]]'' | | [[һөнәр]]<br/>''[[:d:Q91143339|transportation worker]]'' | |- | ''[[:d:Q57497812|railway policy]]'' | | [[сәясәт]]<br/>''[[:d:Q2516371|транспорт сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q57498347|railway tariff]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3944823|rate of surplus value]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557721|raw material supply]]'' | | | |- | ''[[:d:Q512599|real estate appraisal]]'' | | ''[[:d:Q4008379|valuation]]''<br/>''[[:d:Q2563442|Wertermittlung]]'' | |- | ''[[:d:Q58079861|real estate leasing]]'' | | ''[[:d:Q716894|иҗарә]]'' | |- | ''[[:d:Q58081477|real estate management]]'' | | ''[[:d:Q1618728|property management]]''<br/>''[[:d:Q1660132|real estate industry]]'' | |- | ''[[:d:Q58081362|real estate price]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7301165|Real prices and ideal prices]]'' | | | |- | ''[[:d:Q281077|Recommerce]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57610661|regional air transport]]'' | | ''[[:d:Q1757562|һава транспорты]]'' | |- | ''[[:d:Q58302538|regional broadcast]]'' | | | |- | ''[[:d:Q66711808|regional development potential]]'' | | | |- | ''[[:d:Q118852558|regional disparity]]'' | | ''[[:d:Q10862449|аерма]]'' | |- | ''[[:d:Q57774854|regional financial sector]]'' | | ''[[:d:Q57774188|финанс секторы]]'' | |- | ''[[:d:Q116770987|regional labour mobility]]'' | | ''[[:d:Q282773|labor mobility]]'' | |- | ''[[:d:Q59679760|regional revitalization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119152505|regional wage structure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q760125|reimbursement]]'' | | ''[[:d:Q21127747|компенсация]]'' | |- | ''[[:d:Q3424444|Relocalisation économique]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58081872|rent policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4315279|rental housing]]'' | | ''[[:d:Q699405|торак]]''<br/>''[[:d:Q10896665|rental building]]'' | |- | ''[[:d:Q57261421|repair service]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q2563563|repurchase transaction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58327793|research and development statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25383591|research expenditure]]'' | | ''[[:d:Q1077518|cost accounting]]'' | |- | ''[[:d:Q474606|reservation price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q58083114|residential choice]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58083078|residential location]]'' | | ''[[:d:Q17334923|урын]]'' | |- | ''[[:d:Q58083397|residential mobility]]'' | | | |- | ''[[:d:Q17651890|residuo]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557715|resource tax]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57261798|retail and wholesale occupations]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1548025|retail banking]]'' | | ''[[:d:Q806718|банкчылык]]''<br/>[[ваклап сату]] | |- | ''[[:d:Q57416364|retail management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57334497|retail outlet]]'' | | [[кибет]] | |- | ''[[:d:Q57416355|retail research]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59284889|retirement provision]]'' | | ''[[:d:Q2874419|provisioning]]'' | |- | ''[[:d:Q56396068|rice policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58036992|risk model]]'' | | ''[[:d:Q486902|математик модель]]'' | |- | ''[[:d:Q2901966|rivalry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57499077|road financing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56574664|robot industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125171431|Rubber heel, rubber sole]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56396276|rubber market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107420891|rubber product]]'' | | [[продукт]] | |- | ''[[:d:Q59283278|rural education]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57774843|rural financial sector]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119152926|rural-urban relations]]'' | | ''[[:d:Q113625073|үзәк-периферия мөнәсәбәтләре]]'' | |- | ''[[:d:Q138768782|réseau de franchise]]'' | | ''[[:d:Q431289|бренд]]'' | |- | ''[[:d:Q2036127|sales area]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q57416624|sales behaviour]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114566577|sales information system]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7408833|Samaritan's dilemma]]'' | | ''[[:d:Q44454|әхлакый риск]]'' | |- | ''[[:d:Q59282504|sanitary ware]]'' | | ''[[:d:Q56557288|wastewater sector]]''<br/>[[гигиена]] | |- | ''[[:d:Q7419375|Santa Claus rally]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7430334|scarcity]]'' | | ''[[:d:Q647525|мөгамәләи икътисад фәне]]'' | |- | ''[[:d:Q59710393|scheduled air transport]]'' | | ''[[:d:Q12121663|scheduled transport]]''<br/>''[[:d:Q1757562|һава транспорты]]'' | |- | ''[[:d:Q59262000|school attendance]]'' | | ''[[:d:Q659779|attendance]]'' | |- | ''[[:d:Q59261986|school choice]]'' | | ''[[:d:Q546113|дәүләт сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q59262079|school finance]]'' | | ''[[:d:Q2251330|school management]]''<br/>''[[:d:Q59243211|мәгариф тармагы финанслануы]]'' | |- | ''[[:d:Q59262085|school policy]]'' | | ''[[:d:Q452348|education policy]]'' | |- | ''[[:d:Q59262152|school statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57330418|second-hand market]]'' | | ''[[:d:Q1901234|базар сегменты]]'' | |- | ''[[:d:Q243752|second-round effect]]'' | | ''[[:d:Q2995644|нәтиҗә]]'' | |- | ''[[:d:Q56259048|sector crisis]]'' | | ''[[:d:Q290178|икътисади кризис]]'' | |- | ''[[:d:Q59708406|securities trading]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]'' | |- | ''[[:d:Q1341794|self-sufficiency]]'' | | ''[[:d:Q309070|autarky]]'' | |- | ''[[:d:Q57261274|service innovation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q689042|service management]]'' | | [[менеджмент]] | |- | ''[[:d:Q130303173|service type]]'' | | ''[[:d:Q21146257|тип]]'' | |- | ''[[:d:Q57261260|service workers]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57261409|services statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2274240|Servicewüste]]'' | | | |- | ''[[:d:Q330601|share capital]]'' | | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q57500606|ship finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57500350|shipping policy]]'' | | ''[[:d:Q2516371|транспорт сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q16425|signal price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q114453377|single product manufacturing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119531880|size of enterprise]]'' | | ''[[:d:Q322481|зурлык]]'' | |- | ''[[:d:Q49101688|Skattemässigt värde]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57260833|skilled trades support]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107391148|skincare product]]'' | | ''[[:d:Q131207|косметика]]''<br/>''[[:d:Q1294114|skin care]]'' | |- | ''[[:d:Q113717104|sME management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113714811|SME marketing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113716973|sME research]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1332697|snake in the tunnel]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59307863|social administration]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59308824|social legislation]]'' | | [[хокук]] | |- | ''[[:d:Q12336277|social research]]'' | | [[фәнни тикшеренү]] | |- | ''[[:d:Q59284985|social security benefits]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59208314|social security financing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59284857|social statistics]]'' | | [[статистика]] | |- | ''[[:d:Q922854|Social VAT]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1754086|social welfare function]]'' | | [[Функция (математика)|функция]] | |- | ''[[:d:Q56395953|socialist agriculture]]'' | | [[авыл хуҗалыгы]] | |- | ''[[:d:Q56882638|soft drink industry]]'' | | ''[[:d:Q4899370|эчемлекләр җитештерү]]'' | |- | ''[[:d:Q119152609|spatial effect]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106708928|specialized vessel]]'' | | ''[[:d:Q1229765|watercraft]]'' | |- | ''[[:d:Q1374250|specialty shop]]'' | | [[кибет]]<br/>[[бизнес]] | |- | ''[[:d:Q3493758|spoofing]]'' | | ''[[:d:Q139445|algorithmic trading]]''<br/>''[[:d:Q400707|market manipulation]]'' | |- | ''[[:d:Q59677618|sport policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59677349|sports financing]]'' | | ''[[:d:Q6055890|финанслау]]'' | |- | ''[[:d:Q134281252|spot electricity price]]'' | | ''[[:d:Q870344|электр энергиясе бәясе]]''<br/>''[[:d:Q56557323|commodity price]]''<br/>''[[:d:Q134281279|энергия базары механизмы]]'' | |- | ''[[:d:Q1542622|spread]]'' | | ''[[:d:Q29896155|аерма]]'' | |- | ''[[:d:Q12642652|Stancija]]'' | | ''[[:d:Q3563237|икътисади берәмлек]]'' | |- | ''[[:d:Q175850|standard of living]]'' | | ''[[:d:Q13100823|тормыш сыйфаты]]'' | |- | ''[[:d:Q114795314|start-up financing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499783|state government debt]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499789|state government expense]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499791|state government finance]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499790|state government revenue]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57495546|state trading]]'' | | | |- | ''[[:d:Q134775|steady-state economy]]'' | | [[икътисад]] | |- | ''[[:d:Q56574537|steel market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56574550|steel policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107333941|steel product]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57330568|steel trading]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2714114|stock and flow]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57974815|stock market history]]'' | | ''[[:d:Q47398|икътисад тарихы]]''<br/>[[birja]] | |- | ''[[:d:Q28949265|store design]]'' | | | |- | ''[[:d:Q372251|substitution effect]]'' | | | |- | ''[[:d:Q46499669|sugar farming]]'' | | [[авыл хуҗалыгы]] | |- | ''[[:d:Q56299197|sugar market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56396115|sugar policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q268617|surplus]]'' | | ''[[:d:Q868257|кыйммәт]]'' | |- | ''[[:d:Q1451360|surplus labour]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3718732|sustainable economy]]'' | | [[икътисад]]<br/>''[[:d:Q188847|әйләнә-тирә мохитне саклау]]'' | |- | ''[[:d:Q7649747|Susu]]'' | | | |- | ''[[:d:Q489757|switching barriers]]'' | | ''[[:d:Q131363127|cost]]'' | |- | ''[[:d:Q140041786|symbolic price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q113678199|synergy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56604436|synthetic fibre industry]]'' | | ''[[:d:Q207652|химия сәнәгате]]'' | |- | ''[[:d:Q113673784|takeover financing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113679717|takeover law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57503863|tanker shipping]]'' | | | |- | ''[[:d:Q115009545|target-performance comparison]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2346452|tax amount]]'' | | | |- | ''[[:d:Q139807351|tax burden]]'' | | | |- | ''[[:d:Q116235213|tax court decision]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110515891|tax effects]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120757908|tax fairness]]'' | | ''[[:d:Q6316865|гаделлек]]'' | |- | ''[[:d:Q2165871|tax incidence]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499778|tax introduction]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499772|tax revenue forecasting]]'' | | ''[[:d:Q3409313|economic forecasting]]'' | |- | ''[[:d:Q120499779|tax simplification]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499773|tax statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110544062|tax valuation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q110439220|taxation procedure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57499096|taxi industry]]'' | | ''[[:d:Q268592|икътисад тармагы]]'' | |- | ''[[:d:Q56882443|tea industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57262093|tea trade]]'' | | [[ваклап сату]] | |- | ''[[:d:Q1605334|technical progress]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58634798|technological services]]'' | | [[хезмәт]] | |- | ''[[:d:Q119151874|technology competition]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11826893|telecommunications law]]'' | | ''[[:d:Q5702359|communications law]]'' | |- | ''[[:d:Q58325931|telecommunications policy]]'' | | [[Телекоммуникация|электр элемтәсе]]<br/>''[[:d:Q546113|дәүләт сәясәте]]''<br/>''[[:d:Q7692619|технологик сәясәт]]'' | |- | ''[[:d:Q58325938|telecommunications price]]'' | | [[Тариф]] | |- | ''[[:d:Q3467747|telecommunications service]]'' | | ''[[:d:Q1273271|e-service]]'' | |- | ''[[:d:Q2354216|telephone network]]'' | | ''[[:d:Q1068715|телекоммуникацион челтәр]]'' | |- | ''[[:d:Q58299030|television usage]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58081925|tenancy law]]'' | | [[хокук]] | |- | ''[[:d:Q58081826|tenure choice]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56604704|textiles market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q113625093|theory of bureaucracy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6146529|tiempo histórico]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56396182|timber market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56451293|timber trade]]'' | | ''[[:d:Q108941984|commodity trade]]''<br/>''[[:d:Q1625796|wood economy]]'' | |- | ''[[:d:Q677066|too big to fail]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119684591|tornaconto]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7828093|Total addressable market]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1200957|tourist destination]]'' | | ''[[:d:Q960648|POI]]''<br/>[[Регион|географик төбәк]]<br/>''[[:d:Q17334923|урын]]'' | |- | ''[[:d:Q58890870|trade fair marketing]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58888871|trade fair participation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59243171|trade union law]]'' | | [[хокук]] | |- | ''[[:d:Q59243173|trade union theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q49780|trade unionism]]'' | | ''[[:d:Q208701|labor movement]]''<br/>''[[:d:Q2447690|trade unionism]]'' | |- | ''[[:d:Q877496|transaction cost]]'' | | ''[[:d:Q131363127|cost]]'' | |- | ''[[:d:Q57726720|transport capacity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57727399|transport demand]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57727206|transport management]]'' | | | |- | ''[[:d:Q133170314|transport poverty]]'' | | [[ярлылык]] | |- | ''[[:d:Q56148021|transportation occupation]]'' | | ''[[:d:Q99576475|транспорт һәм логистика өлкәсе һөнәре]]'' | |- | ''[[:d:Q57726655|travel behaviour]]'' | | [[тотыш]] | |- | ''[[:d:Q844144|tropical fruit]]'' | | [[Җиләк-җимеш|җимеш]]<br/>''[[:d:Q27480917|Perennial crops (CPA 2008)]]'' | |- | ''[[:d:Q56598439|truck industry]]'' | | ''[[:d:Q17132031|vehicle industry]]'' | |- | ''[[:d:Q115867167|uncertainty effect]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2497802|undercapitalization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q975137|underconsumption]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2526531|underproduction]]'' | | [[Товар кытлыгы]] | |- | ''[[:d:Q57776376|underwriting business]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59243170|union behaviour]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59243167|union membership]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16897780|unit cost]]'' | | [[бәя]]<br/>''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | |- | ''[[:d:Q58327834|university research]]'' | | [[фәнни тикшеренү]] | |- | ''[[:d:Q57655937|urban transport policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119153353|use of marine resources]]'' | | | |- | ''[[:d:Q466707|utility]]'' | | ''[[:d:Q878143|кыйммәтлек]]'' | |- | ''[[:d:Q3274096|utility maximization problem]]'' | | ''[[:d:Q4335500|оптималь чишелеш]]''<br/>''[[:d:Q984063|оптимизация мәсьәләсе]]'' | |- | ''[[:d:Q65311735|valorisation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q117812774|valorisation of space]]'' | | | |- | ''[[:d:Q646107|value chain]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106909305|value for money]]'' | | | |- | ''[[:d:Q140466961|vaping industry]]'' | | ''[[:d:Q56573357|consumer goods industry]]''<br/>''[[:d:Q10861389|manufacturing industry]]'' | |- | ''[[:d:Q1759266|variable capital]]'' | | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q1068361|vehicle insurance]]'' | | ''[[:d:Q43183|иминиятләштерү]]''<br/>''[[:d:Q3813256|casualty insurance]]'' | |- | ''[[:d:Q56574755|vending machine industry]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1503227|vendor lock-in]]'' | | ''[[:d:Q6665195|lock-in]]'' | |- | ''[[:d:Q136175169|video game marketing]]'' | | [[маркетинг]] | |- | ''[[:d:Q107630585|visible hand]]'' | | | |- | ''[[:d:Q778041|vocational training law]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59208417|voluntary work]]'' | | ''[[:d:Q268378|хезмәт]]'' | |- | ''[[:d:Q120499763|voting rule]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59308089|voucher programme]]'' | | | |- | ''[[:d:Q949973|wage labor]]'' | | ''[[:d:Q853725|иҗтимагый мөнәсәбәтләр]]''<br/>''[[:d:Q268378|хезмәт]]'' | |- | ''[[:d:Q119437631|wage level]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11886510|wage rigidity]]'' | | | |- | ''[[:d:Q114707482|wage setting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119437720|wage statistics]]'' | | | |- | ''[[:d:Q119478287|wage structure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q194181|war reparations]]'' | | ''[[:d:Q7313909|репарацияләр]]'' | |- | ''[[:d:Q2518023|waste of resources]]'' | | [[тотыш]]<br/>''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q192270|куллану]]''<br/>''[[:d:Q110458569|discarding]]'' | |- | ''[[:d:Q59677900|waste policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57264990|waste trade]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557288|wastewater sector]]'' | | ''[[:d:Q474883|water collection, treatment and supply]]'' | |- | ''[[:d:Q20127660|wastewater treatment]]'' | | ''[[:d:Q1058719|water treatment]]''<br/>''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]''<br/>''[[:d:Q10843872|процесс]]''<br/>''[[:d:Q3306798|sanitary engineering]]''<br/>''[[:d:Q180388|waste management]]'' | |- | ''[[:d:Q56557230|water market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56557451|water price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q58327688|web-based service]]'' | | ''[[:d:Q1668024|интернет-сервис]]'' | |- | ''[[:d:Q114659458|weekend working]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59308743|welfare recipients]]'' | | ''[[:d:Q16334295|кешеләр төркеме]]'' | |- | ''[[:d:Q56299194|wheat market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56396108|wheat policy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299196|wheat price]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q56299193|wheat production]]'' | | [[Игенчелек|бөртекле ашлык җитештерү]] | |- | ''[[:d:Q7997582|wholesale banking]]'' | | ''[[:d:Q806718|банкчылык]]'' | |- | ''[[:d:Q2467478|widget]]'' | | [[әйбер]]<br/>''[[:d:Q8205328|ясалма физик объект]]''<br/>[[продукт]] | |- | ''[[:d:Q8021980|willingness to accept]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299192|wine market]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q59679122|women's earnings]]'' | | | |- | ''[[:d:Q9380081|wood product]]'' | | ''[[:d:Q5469189|урманчылык продукты]]'' | |- | ''[[:d:Q56604560|wood working profession]]'' | | [[һөнәр]] | |- | ''[[:d:Q15977971|woodworker]]'' | | ''[[:d:Q1294787|һөнәрче]]'' | |- | ''[[:d:Q627012|work]]'' | | ''[[:d:Q268378|хезмәт]]'' | |- | ''[[:d:Q13440398|workforce]]'' | | ''[[:d:Q16334295|кешеләр төркеме]]'' | |- | ''[[:d:Q120373310|world economic order]]'' | | | |- | ''[[:d:Q8036562|world energy resources]]'' | | ''[[:d:Q188460|табигый ресурслар]]''<br/>''[[:d:Q1522115|энергия чыганагы]]'' | |- | ''[[:d:Q8053548|yield spread]]'' | | ''[[:d:Q10862449|аерма]]'' | |- | [[çığarılma finans qoralı]] | | ''[[:d:Q247506|финанс коралы]]''<br/>''[[:d:Q15809678|финанс продукты]]''<br/>[[Qimmätle käğäz|кыйммәтле кәгазь]] | |- | ''[[:d:Q3589066|Épargne solidaire]]'' | | | |- | [[абсолют өстенлек]] | | | |- | ''[[:d:Q106708186|автомобиль кузгалткычы]]'' | | [[Yörtkeç|кузгалткыч]] | |- | ''[[:d:Q56299221|авыл хуҗалыгы базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q57775246|авыл хуҗалыгы банкы]]'' | | ''[[:d:Q1553482|махсуслаштырылган банк]]'' | |- | ''[[:d:Q56299222|авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерү]]'' | | ''[[:d:Q739302|җитештерү]]'' | |- | ''[[:d:Q57078817|аэропортлар төзелеше]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557581|бакыр базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q132174927|балигъ булганнары өчен генә]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57774874|банк хезмәткәре]]'' | | ''[[:d:Q703534|хезмәткәр]]'' | |- | ''[[:d:Q57776712|банкчылык хокукы]]'' | | [[хокук]] | |- | ''[[:d:Q113800152|бизнес мәдәнияте]]'' | | | |- | [[бәя]] | | ''[[:d:Q1499548|акчалата кыйммәте]]''<br/>''[[:d:Q30242023|money amount]]''<br/>''[[:d:Q39875001|measure]]'' | |- | [[Игенчелек|бөртекле ашлык җитештерү]] | | [[үсемлекчелек]]<br/>''[[:d:Q1283714|crop production]]'' | |- | ''[[:d:Q21659170|готовый бизнес]]'' | | [[бизнес]] | |- | ''[[:d:Q648404|Грешем кануны]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18351085|дематериализация]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1360134|демонстратив файдалану]]'' | | ''[[:d:Q192270|куллану]]''<br/>''[[:d:Q5164762|файдалану]]''<br/>''[[:d:Q24383561|ostentation]]'' | |- | ''[[:d:Q731453|диверсификация]]'' | | ''[[:d:Q462748|asset allocation]]''<br/>''[[:d:Q6881760|mitigation]]'' | |- | [[дәүләт бурычы]] | | [[Әҗәт|карыз]] | |- | ''[[:d:Q7257739|дәүләт чыгымнары]]'' | | ''[[:d:Q362347|output]]'' | |- | ''[[:d:Q56299187|дөге базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56299190|дөге бәясе]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q113661404|Европа Берлеге оешмаларының хокуки төрләре]]'' | | ''[[:d:Q10541491|хокуки форма]]'' | |- | ''[[:d:Q3394593|Европа Берлеге транспорт өлкәсе тәртибе]]'' | | ''[[:d:Q2516371|транспорт сәясәте]]''<br/>''[[:d:Q115161049|Европа Берлеге тәртибе]]'' | |- | ''[[:d:Q114638274|Европа Берлегенең исәп-хисап өлкәсе тәртибе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q75924734|Европа Берлегенең күрше илләре]]'' | Европа Берлегенең күрше илләре белән партнёрлыклары | | |- | ''[[:d:Q58327747|Европа Берлегенең фәнни тикшеренүләр өлкәсе тәртибе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57504942|Европа Берлегенең һава транспорты өлкәсендәге тәртибе]]'' | | ''[[:d:Q3394593|Европа Берлеге транспорт өлкәсе тәртибе]]'' | |- | ''[[:d:Q151190|Евросклероз]]'' | | | |- | [[ефәкчелек]] | | [[терлекчелек]]<br/>''[[:d:Q1351959|бөҗәкләр үрчетү]]'' | |- | ''[[:d:Q12543582|Жарна]]'' | | ''[[:d:Q868257|кыйммәт]]'' | |- | ''[[:d:Q3958441|икътисад секторы]]'' | | ''[[:d:Q3622126|conceptual system]]'' | |- | ''[[:d:Q268592|икътисад тармагы]]'' | | ''[[:d:Q16887380|төркем]]'' | |- | ''[[:d:Q6706758|икътисади зыян]]'' | | ''[[:d:Q2995644|нәтиҗә]]''<br/>''[[:d:Q20888800|югалту]]'' | |- | [[Конкуренция (икътисад)|икътисади конкуренция]] | шактый күп сандагы ирекле сатып алучылар һәм сатучылар арасында актив ярышуның үзара мөнәсәбәтләре, доходларның артуы һәм куллану эффекты өчен, базарга ирекле керү һәм аннан чыгу мөмкинлекләре өчен көрәш | ''[[:d:Q476300|көндәшлек]]'' | |- | [[Икътисади күрсәткечләр|икътисади күрсәткеч]] | | ''[[:d:Q1738991|index number]]''<br/>''[[:d:Q18208034|indicator]]''<br/>''[[:d:Q25472932|index]]'' | |- | ''[[:d:Q134281306|икътисади механизм]]'' | | ''[[:d:Q30593205|incentive system]]''<br/>''[[:d:Q273005|икътисади система]]'' | |- | ''[[:d:Q134282646|икътисади механизм]]'' | | ''[[:d:Q287260|ресурсларның оптималь кулланышы]]''<br/>''[[:d:Q273005|икътисади система]]''<br/>''[[:d:Q517596|механизм]]'' | |- | ''[[:d:Q113644121|икътисади мәгълүмат]]'' | | ''[[:d:Q119425886|social science information]]'' | |- | ''[[:d:Q104952813|икътисади нәтиҗәлелек]]'' | чыгымнар китергән кыйммәтне тасвирлаучы икътисади төшенчә | | |- | ''[[:d:Q55639|икътисадның икенчел секторы]]'' | | ''[[:d:Q3958441|икътисад секторы]]'' | |- | ''[[:d:Q55638|икътисадның өченчел секторы]]'' | | ''[[:d:Q3958441|икътисад секторы]]'' | |- | ''[[:d:Q9837144|илэче сәүдә]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]'' | |- | ''[[:d:Q58038005|иминиятләштерү тармагы икътисады]]'' | | | |- | ''[[:d:Q58037997|иминиятләштерү теориясе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4290|инвестиция]]'' | | ''[[:d:Q1369832|сатып алу]]''<br/>''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | ''[[:d:Q116214918|инвестицияләр хокукы]]'' | | | |- | [[инфляция]] | акча массасының икътисадтагы гомуми бәяләр дәрәҗәсенең гомуми үсүе белән бергә бара торган чиктән тыш үсүе | ''[[:d:Q139454452|macroeconomic phenomenon]]'' | |- | ''[[:d:Q716894|иҗарә]]'' | вакытлы файдалану өчен хак түләп алу, вакытлы файдалану | [[шартнамә]] | |- | ''[[:d:Q56299205|какао базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q18466312|какао борчагын үстерү]]'' | | ''[[:d:Q1458465|fruticulture]]'' | |- | [[капитал]] | | ''[[:d:Q3736009|instrumental value]]''<br/>''[[:d:Q1554231|ресурс]]'' | |- | ''[[:d:Q3656849|капитал качышы]]'' | юридик һәм шәхси затларның үз акчаларын илдән чыгарулары | ''[[:d:Q1412759|капиталны чит илгә чыгару]]'' | |- | ''[[:d:Q1412759|капиталны чит илгә чыгару]]'' | капиталны башка илләргә чыгару | | |- | ''[[:d:Q111079495|корпоратив репутация]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56299171|кофе базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q56299172|кофе бәясе]]'' | | [[бәя]] | |- | ''[[:d:Q57262061|кофе сәүдәсе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2933018|кофе үстерү]]'' | | [[авыл хуҗалыгы]]<br/>''[[:d:Q3578694|plantation economy]]'' | |- | ''[[:d:Q182076|кредит]]'' | | [[Әҗәт|карыз]]<br/>''[[:d:Q3196867|бурыч]]'' | |- | ''[[:d:Q157165|кредитор]]'' | | [[юридик зат]]<br/>''[[:d:Q106559804|шәхес яки оешма]]'' | |- | ''[[:d:Q868257|кыйммәт]]'' | | ''[[:d:Q878143|кыйммәтлек]]'' | |- | ''[[:d:Q56604569|кәгазь базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | [[кәсеп]] | | ''[[:d:Q627436|эшчәнлек өлкәсе]]'' | |- | [[Икътисади байлыклар|мал]] | кешеләрнең таләпләрен канәгать итүче, файда китерүче матди һәм матди булмаган әйбер | [[объект]] | |- | ''[[:d:Q910816|маржинализм]]'' | | ''[[:d:Q3048444|икътисади фикер мәктәбе]]'' | |- | ''[[:d:Q116770928|миграция икътисады]]'' | | | |- | [[Монополия]] | | ''[[:d:Q877707|базар структурасы]]'' | |- | ''[[:d:Q1053266|мультипликатор]]'' | | | |- | ''[[:d:Q120499782|муниципалитет бурычы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q59243211|мәгариф тармагы финанслануы]]'' | | [[финанслар]] | |- | ''[[:d:Q58687420|мәдәни чара]]'' | | ''[[:d:Q1656682|вакыйга]]'' | |- | ''[[:d:Q1548830|Найт билгесезлеге]]'' | | ''[[:d:Q13649246|билгесезлек]]'' | |- | ''[[:d:Q1319035|олыларга белем бирү]]'' | | [[мәгариф]]<br/>''[[:d:Q61788126|белем бирү эшчәнлеге]]''<br/>''[[:d:Q118152030|extension education]]'' | |- | ''[[:d:Q1021645|офис бинасы]]'' | | ''[[:d:Q41176|бина]]'' | |- | ''[[:d:Q25523999|пайдаланылатын жануар]]'' | | [[хайваннар]] | |- | ''[[:d:Q36829|Парето нәтиҗәлелеге]]'' | ресурсларны башкача куллану бар якларга тигән файданың кимендә шул ук дәрәҗәдә булуы мөмкин булмаган коллектив оптимум хәлне тасвирлаучы икътисади төшенчә | ''[[:d:Q615445|икътисади нәтиҗәлелек]]'' | |- | [[продукт]] | базарда тәкъдим ителгән хезмәт нәтиҗәләре | [[объект]] | |- | ''[[:d:Q2897903|продукция]]'' | | [[продукт]] | |- | [[Чикләнгәнлек|ресурс чикләнгәнлеге]] | бар төр матди ресурс һәм болар күрсәткән хезмәтләр күләменең чиклелеге, кешеләрнең чиксез теләк-ихтыяҗларын тәэмин итүгә бәйле төп икътисади проблема | ''[[:d:Q3539169|икътисади проблема]]''<br/>''[[:d:Q2184645|deficiency]]''<br/>''[[:d:Q944806|операцион риск]]'' | |- | ''[[:d:Q194189|сатулар]]'' | | ''[[:d:Q601401|сәүдә]]''<br/>''[[:d:Q815823|бизнес моделе]]'' | |- | ''[[:d:Q312588|субститут]]'' | берәр мал яки хезмәтне алыштыра алган башка мал яки хезмәт, икътисади төшенчә | [[Икътисади байлыклар|мал]] | |- | ''[[:d:Q56570713|сәнәгать өлкәсе һөнәрләре]]'' | сәнәгать тармагы эш урыннары | ''[[:d:Q268378|хезмәт]]'' | |- | ''[[:d:Q57079475|сәнәгый төзелеш]]'' | | ''[[:d:Q41176|бина]]'' | |- | ''[[:d:Q99905219|сәүдә статистикалары]]'' | | [[статистика]] | |- | [[Икътисади табыш|табыш]] | | ''[[:d:Q21189091|earnings]]''<br/>''[[:d:Q2995644|нәтиҗә]]''<br/>''[[:d:Q29896155|аерма]]'' | |- | [[табыш]] | | ''[[:d:Q2995644|нәтиҗә]]'' | |- | [[таләп (икътисад)]] | бәяләрнең билгеле бер периодында кулланучылар сатып алырга мөмкин булган товарлар күләме | ''[[:d:Q3515335|effective need]]'' | |- | ''[[:d:Q12161689|тауарлар номенклатурасы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56557437|ташкүмер базары]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q7884230|тигез булмаган алмашу]]'' | | [[birja]]<br/>''[[:d:Q119269474|тигезсезлек]]'' | |- | [[товар артыклыгы]] | | ''[[:d:Q5419538|тәкъдим күләме артыклыгы]]'' | |- | ''[[:d:Q57738934|туризм икътисады]]'' | | ''[[:d:Q3296256|гамәли икътисад]]'' | |- | ''[[:d:Q976962|туризм өйрәнүләре]]'' | | ''[[:d:Q9347372|studies]]'' | [[Туризм|туристлык]] |- | ''[[:d:Q57734813|туризм өлкәсе хезмәткәрләре]]'' | | | |- | [[Тәкъдим (икътисад)|тәкъдим]] | икътисади термин | ''[[:d:Q31464082|чыганак]]''<br/>''[[:d:Q309314|микъдар]]'' | |- | ''[[:d:Q57078208|төзелеш тармагы статистикасы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q12335817|урманчы]]'' | | ''[[:d:Q327055|эшче]]''<br/>''[[:d:Q108289052|agricultural, forestry and fishery labourers]]'' | |- | ''[[:d:Q56396170|урманчылык икътисады]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56396150|урманчылык тармагы статистикасы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4493461|файдалылык функциясе]]'' | | [[Функция (математика)|функция]]<br/>''[[:d:Q4503723|максат функциясе]]'' | |- | ''[[:d:Q57495410|халыкара базар]]'' | | ''[[:d:Q37654|базар]]'' | |- | ''[[:d:Q57775028|халыкара банк]]'' | | [[банк]]<br/>''[[:d:Q161726|транснациональ компания]]'' | |- | ''[[:d:Q113805109|халыкара бизнес хезмәттәшлеге]]'' | | | |- | ''[[:d:Q57497161|халыкара транспорт]]'' | | ''[[:d:Q4174178|haulage]]''<br/>''[[:d:Q12162227|транспортлау]]'' | |- | ''[[:d:Q4288584|халыкара туризм]]'' | | [[Туризм|туристлык]] | |- | ''[[:d:Q268378|хезмәт]]'' | | ''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | [[хезмәт]] | | ''[[:d:Q2897903|продукция]]''<br/>[[продукт]]<br/>''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | ''[[:d:Q119397006|хезмәт базары теориясе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2663010|хуҗалык исәбе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q497743|циркуляр икътисад]]'' | әйберләрне һәм хезмәтләрне тотрыклы килеш булдыруга юнәлгән икътисади модель, максаты чүп һәм башка төр югалтуларны азайту яки юк итүне | [[икътисад]]<br/>''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | ''[[:d:Q1508685|чиста операцион активлар]]'' | | | |- | ''[[:d:Q13516686|чыгым]]'' | | ''[[:d:Q131363127|cost]]'' | |- | ''[[:d:Q240673|чыгымнар]]'' | | ''[[:d:Q1499548|акчалата кыйммәте]]''<br/>''[[:d:Q131363127|cost]]'' | |- | [[чыгыштырма өстенлек]] | икътисади төшенчә һәм бәйле теориясе | ''[[:d:Q1720648|чагыштыру]]'' | |- | ''[[:d:Q59679655|шәхси сектор бурычы]]'' | аерым шәхесләр, банклар һәм бизнесларның тулаем бурычлары күләме (дәүләт-хөкүмәт структураларыннан аермалы буларак) | ''[[:d:Q3196867|бурыч]]'' | |- | ''[[:d:Q10854954|шәхси хуҗалык]]'' | икътисади берәмлек | ''[[:d:Q3563237|икътисади берәмлек]]''<br/>''[[:d:Q1415187|икътисади агент]]''<br/>[[йорт хуҗалыгы]] | |- | ''[[:d:Q295865|экосистема хезмәтләре]]'' | кешеләр әйләнә-тирә мохиттән һәм тиешлечә эшләүче экосистемалардан бушлай алган файда | [[хезмәт]]<br/>[[продукт]]<br/>''[[:d:Q113114755|ecological applications]]'' | |- | ''[[:d:Q57494645|экспорт тармагы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q676081|электр базары]]'' | | ''[[:d:Q1239166|энергия базары]]'' | |- | ''[[:d:Q56604287|электроника базары]]'' | | | |- | ''[[:d:Q56397488|энергия бәясе]]'' | | [[бәя]]<br/>''[[:d:Q71550118|individual quantity]]'' | |- | ''[[:d:Q1047494|эчке базар]]'' | | | |- | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | тиҗарәт яки бизнес эшләре белән шөгыльләнүче хосусый милекче (яки яллы хезмәткәр) | ''[[:d:Q327055|эшче]]'' | |- | [[Эшмәкәрлек]] | | ''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | |- | [[Эшче көчләр]] | | | |- | ''[[:d:Q7485681|яшел сертификатлары системасы]]'' | | ''[[:d:Q196756|сертификат]]''<br/>''[[:d:Q56510941|яңартыла торган энергия чыганаклары сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q953137|Яңа икътисади механизм]]'' | икътисади реформнар исеме (1968 Маҗарстан, 1986 Лаос) | ''[[:d:Q582577|икътисади сәясәт]]'' | |- | ''[[:d:Q56510941|яңартыла торган энергия чыганаклары сәясәте]]'' | | ''[[:d:Q1805337|энергетика сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q116258415|җинаятьчелек икътисады]]'' | җинаятьчелекнең икътисади теориясе | | |- | ''[[:d:Q56573680|җитештерү статистикасы]]'' | | ''[[:d:Q1047361|икътисади статистика]]'' | |- | ''[[:d:Q113625073|үзәк-периферия мөнәсәбәтләре]]'' | | ''[[:d:Q1328737|regional economics]]'' | |- | ''[[:d:Q4698967|һава аланы белән идарә итү]]'' | | ''[[:d:Q7835189|transit district]]''<br/>''[[:d:Q188628|board of directors]]''<br/>''[[:d:Q20977775|һава транспорты инфраструктурасы]]'' | |- | ''[[:d:Q57610559|һава транспорты сәясәте]]'' | | ''[[:d:Q2516371|транспорт сәясәте]]'' | |- | ''[[:d:Q823288|әйләнештәге капитал]]'' | финанс-икътисади күрсәткеч | [[капитал]] | |- | ''[[:d:Q44454|әхлакый риск]]'' | | ''[[:d:Q2169419|perverse incentive]]''<br/>''[[:d:Q1135789|unintended consequences]]'' | |- | ''[[:d:Q137379816|תפקיד (כלכלה)]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11574995|産業の米]]'' | | | |- | ''[[:d:Q13581278|영업]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == [[Төркем:Икътисад фәне]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] 1x01ga00tk0hjg6zz5b10l5qx4s72xv 0 864168 6038022 5892459 2026-09-22T09:16:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6038022 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Раил Сәлахетдинов | рәсем = Р.Р.Сәхабетдинов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Раил Ринат улы Сәлахетдинов | һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] [[көрәш]]че | туу датасы = 30.07.1999 | туу җире = [[РФ]], {{туу җире|Чиләбе|Чиләбедә}} | гражданлык = {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Ринат | әни = Эльвира | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = Дөнья чемпионы<br/> РФ чемпионы <br/> ТР чемпионы<br/> [[Файл:Знак мс России.jpg|20px|Россиянең спорт мастеры (2021)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Сәлахетдинов}} '''Раил Сәлахетдинов''', Раил Ринат улы Сәлахетдинов (''Раиль Ринатович Салахутдинов; [[1999 ел]]ның [[30 июль|30 июле]], [[РФ]], [[Чиләбе өлкәсе]], [[Чиләбе]]'') ― спортчы ([[милли көрәш|көрәшче]]), көрәш буенча ике тапкыр дөнья чесмпионы (2022, 2023), ике тапкыр Татарстан, Россия чемпионы, дүрт мәртәбә Муса Җәлил турниры җиңүчесе. Россиянең спорт мастеры (2021). == Тәрҗемәи хәле == 1999 елның 30 июлендә [[Чиләбе]]дә туган. [[Киров өлкәсе]]нең [[Нократ Аланы]] шәһәрендә үскән. Әтисе Ринат заводта сакчы, әнисе Эльвира балалар бакчасында эшли. Ике сеңлесе бар<ref name=":0">''Лилия Йосыпова''. [https://shahrikazan.ru/news/sport/rail-salaxetdinov-korasta-el-saen-nindider-kagyidalar-cyga-iaraklasabyz-inde Раил Сәлахетдинов: Көрәштә ел саен ниндидер кагыйдәләр чыга. Яраклашабыз инде.] [[Шәһри Казан]], 04.04.2025</ref> Нократ Аланының 5нче урта гомуми белем бирү мәктәбендә укыган. [[Казан дәүләт аграр университеты]]ның Агробиотехнологияләр һәм җирдән файдалану институтына укырга кергән, магистратураның II курсына күчкән ([[2025 ел|2025]])<ref>[https://t.me/iabtagro/683 Институт агробиотехнологий и землепользования]</ref>. == Спорт == [[Милли көрәш|Көрәш]] белән 13 яшьтән мавыга. Башта келәмгә үзе дә көрәшче, күп тапкырлар төрле ярышларда чемпион һәм Сабан туйларында батыр калган әтисе алып кергән. Даими рәвештә Нократ Аланыннан [[Кукмара районы]]ның [[Олыяз (Кукмара районы)|Олыяз]] авылына хәтле тренировкага йөрткән. Якын тирәдә оештырылган [[Сабан туе|Сабан туйларының]] берсеннән дә калмый<ref name=":0" />. Беренче тренеры ― Кукмара районы тренеры Илсур Туфан улы Нәҗмиев ([[Олыяз (Кукмара районы)|Олыяз]] авылыннан). Бүгенге остазы ― Казанның Идел буе районы буенча баш тренер Россиянең спорт мастеры Җәүдәт Габделхак улы Хөсәенов<ref>[https://edu.tatar.ru/priv/org5711/page3398294.htm Хусаинов Джаудат Габдулхакович]</ref>. Тренировкага дүшәмбедән җомгага хәтле көн саен йөри. Җитди җәрәхәт алу сәбәпле, аягына операция ясатып, бер ел тәнәфес ясарга туры килгән<ref name=":0" />. Идел буе-Вахитов районы, [[Лаеш районы]] командалары өчен көрәшә. 85, 90 кг үлчәү авырлыгында көрәшкән. 2025 елда 100 кг үлчәү авырлыгында көрәшә. == Уңышлары == * 2017 ― Көрәш буенча Россия чемпионаты ― 3нче урын ([[Пермь]])<ref>[https://vp43.ru/news/33951 Борец из Вятских Полян занял призовое место.]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vp43.ru, 13.12.2017</ref> * 2018 ― Көрәш буенча Татарстан чемпионаты ― 2нче урын * 2019 ― спорт мастерлыгына кандидат * 2019 ― Көрәш буенча Казан Кубогы ― 90 кг үлчәү авырлыгында шәхси беренчелектә җиңүче (Казан, [[Бокс һәм өстәл теннисы үзәге (Казан)|Бокс һәм өстәл теннисы үзәге]])<ref>[https://kzn.ru/meriya/administratsii-rayonov/kirovskiy-i-moskovskiy/novosti/v-stolitse-rt-opredelili-pobediteley-lichno-komandnogo-chempionata-po-borbe-kuresh-na-kubok-kazani/?ysclid=mdafkprtga552532523 В столице РТ определили победителей лично-командного чемпионата по борьбе куреш на Кубок Казани.]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Официальный портал Казани, 15.04.2019</ref> * 2021 ― Герой-шагыйрь [[Муса Җәлил]] истәлегенә 58нче көрәш бәйгесе ― 85 кг үлчәү авырлыгында җиңүче <ref>[https://kazgau.ru/news/student-kazanskogo-gau-stal-pobeditelem-v-respublikanskom-sorevnovanii-po-borbe-koresh/ Студент Казанского ГАУ стал победителем в Республиканском соревновании по борьбе Корэш.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251012135236/https://kazgau.ru/news/student-kazanskogo-gau-stal-pobeditelem-v-respublikanskom-sorevnovanii-po-borbe-koresh/ |date=2025-10-12 }} {{comment|КГАУ|Казанский государственный аграрный университет}}, 2021</ref> * 2021 ― көрәш буенча спорт мастеры квалификациясен үтәгән * 2021 ― [[Кукмара районы]] Сабан туеның баш батыры * 2022 ― көрәш буенча Дөнья Кубогы ― 90 кг үлчәү авырлыгында 3нче урын<ref>[https://laishevo.tatarstan.ru/index.htm/news/2137739.htm Лаишевские спортсмены достойно представили страну на Кубке мира-2022.]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Лаишевский муниципальный район, 7.11.2022</ref> * 2022 ― ир-атлар арасында Муса Җәлил истәлегенә көрәш буенча 59нчы Бөтенроссия ярышлары ― 90 кг авырлыкта җиңүче<ref>''Шәмсия Хәлимова''. [https://vk.com/wall-179290223_3319 Раил – чемпион!] «Дуслык» Киров өлкәсе атналык газеты Вконтакте, 3.04.2022</ref> * 2022 ― [[Файл:Gold medal icon.svg|20px]] Көрәш буенча дөнья чемпионаты ― 85 кг үлчәү авырлыгында җиңүче («Саба Арена» спорт комплексы, [[Миңгәр]] Сабан туе) <ref>Шәһри Казан, 26.06.2022</ref> * 2023 ― Көрәш буенча Россия чемпионаты ― 90 кг үлчәү авырлыгында җиңүче ([[«Ак Барс» көрәш сарае]], Казан)<ref>[https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/2193082.htm Определились победители и призеры чемпионата России по поясной борьбе корэш.] Министерство спорта Республики Татарстан, 30.04.2023</ref> * 2023 ― [[Файл:Gold medal icon.svg|20px]] Көрәш буенча дөнья чемпионаты ― 90 кг үлчәү авырлыгында җиңүче <ref>''Шәмсия Хәлимова''. [https://vk.com/wall-179290223_5237 Раиль, чемпион, Раиль, чемпион!] «Дуслык» Киров өлкәсе атналык газеты Вконтакте, 29.06.2023</ref> <ref>[https://vk.com/wall-45706908_374287 Наш спортсмен стал чемпионом мира по борьбе корэш во второй раз!] В городе Кирове Вконтакте, 3.07.2023</ref> * 2024 ― ''көрәштән китеп җәрәхәтләрен төзәткән'' * 2025 ― [[Данил Галиев]] истәлегенә Көрәш буенча XXXI республика турниры ([[Түбән Кама]], «Шинник» спорт комплексы) ― 100 кг үлчәү авырлыгында 2нче урын<ref>[https://shahrikazan.ru/news/kyskaca-ianalyklar/zilant-almat-idel-bue-vaxitov-raionnary-danil-galiev-turnirynyn-inucelare-bilgele Зилант, Әлмәт, Идел буе-Вахитов районнары: Данил Галиев турнирының җиңүчеләре билгеле.] Шәһри Казан, 13.04.2025</ref> * 2025 ― Муса Җәлил истәлегенә көрәш буенча 62нче турнир ([[«Ак Барс» көрәш сарае]], Казан) ― 100 кг авырлыкта шәхси беренчелектә җиңүче<ref>[https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/2386541.htm?ysclid=mdaf1m47rm83671549 В Казани завершился 62-й турнир по борьбе корэш памяти Мусы Джалиля.] Министерство спорта Республики Татарстан, 16.02.2025</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2021 ― Көрәш буенча {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россиянең спорт мастеры|Россиянең спорт мастеры|d|Q9317276}} <ref>''Лилия Нургалиева.'' [https://kukmor-rt.ru/news/sportrus/dvoe-sportsmenov-iz-kukmorskogo-rayona-stali-masterami-sporta-rossii Двое спортсменов из Кукморского района стали мастерами спорта России.] «Трудовая слава», 22.02.2021</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Лилия Йосыпова''. [https://shahrikazan.ru/news/sport/rail-salaxetdinov-korasta-el-saen-nindider-kagyidalar-cyga-iaraklasabyz-inde Раил Сәлахетдинов: Көрәштә ел саен ниндидер кагыйдәләр чыга. Яраклашабыз инде.] [[Шәһри Казан]], 04.04.2025 {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Сәлахетдинов, Раил}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Казан дәүләт аграр университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Көрәш буенча Татарстан чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча Россия чемпионнары]] [[Төркем:Көрәш буенча дөнья чемпионнары]] [[Төркем:Россиянең спорт мастерлары]] 6ysgsid6z4dep4rq8qyifjlow2anulk 0 864566 6037882 6035733 2026-09-22T02:57:45Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6037882 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''{{CHN}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. == Сайлау == Болар Кытай дәүләтенең җирле комитеты тәкъдиме буенча {{UNESCO}}нең махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары экспертлары тарафыннан кабул ителгән һәм халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты|Бөтөндөнья мирас комитетының|ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Рәсми исемлектә == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q148. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p527,p2614:критерий}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! нәрсәдән тора ! критерий |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1100" | 11st century | ''[[:d:Q1069411|Көнбатыш Си Ся императорлары төрбәләре]]'' | [[Файл:XiXia Tomb 3 F.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q211243|Yinchuan]]'' | [[:commons:Category:Western Xia tombs|Western Xia tombs]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1488" | 1488 | ''[[:d:Q2149114|A-Ma Temple]]'' | [[Файл:Templo de A-Má.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:A-Ma Temple|A-Ma Temple]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1560" | 1560 | ''[[:d:Q3271236|St Lawrence's Church]]'' | [[Файл:Exterior of Igreja de São Lourenço (Macau), 2023 (03).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Igreja de São Lourenço (Macau)|Igreja de São Lourenço (Macau)]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1560" | 1560 | ''[[:d:Q6730196|St. Anthony's Church]]'' | [[Файл:Exterior of Igreja de Santo António (Macau), 2023 (02).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Igreja de Santo António (Macau)|Igreja de Santo António (Macau)]] | | |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1586" | 1586 | ''[[:d:Q4587786|St. Augustine's Church]]'' | [[Файл:Igreja de Santo Agostinho, Macau.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Igreja de Santo Agostinho (Macau)|Igreja de Santo Agostinho (Macau)]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1587" | 1587 | ''[[:d:Q4130614|St. Dominic's Church]]'' | [[Файл:StDominicsMacau.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Igreja de São Domingos (Macau)|Igreja de São Domingos (Macau)]] | | |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1617" | 1617 | ''[[:d:Q838085|Fortaleza do Monte]]'' | [[Файл:I bastioni della Fortaleza do Monte a Macao.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Fortaleza do Monte|Fortaleza do Monte]] | | |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1728" | 1728 | ''[[:d:Q4579079|St. Joseph's Seminary and Church]]'' | [[Файл:Exterior of Igreja e Seminário de São José (Macau), 2023 (02).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Igreja e Seminário de São José (Macau)|Igreja e Seminário de São José (Macau)]] | | |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1792" | 1792 | ''[[:d:Q2200748|Sam Kai Vui Kun]]'' | [[Файл:20260711 Templo de Kuan Tai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Sam Kai Vui Kun|Sam Kai Vui Kun]] | | |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1835" | 1835 | ''[[:d:Q1551411|Ruins of St. Paul's]]'' | [[Файл:Cathedral of Saint Paul in Macau, 2023 (04).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Ruins of Saint Paul's|Ruins of Saint Paul's]] | ''[[:d:Q15555842|Church of the Mother of God]]''<br/>''[[:d:Q594953|St. Paul's College]]'' | |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1844" | 1844 | ''[[:d:Q1106554|Igreja da Sé]]'' | [[Файл:Catedral de la Natividad de Nuestra Señora, Macao, 2013-08-08, DD 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Cathedral of the Nativity of Our Lady of Macau|Cathedral of the Nativity of Our Lady of Macau]] | | |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1865" | 1865 | ''[[:d:Q3313058|Guia Lighthouse]]'' | [[Файл:Macau - Fortaleza de Guia (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Guia Lighthouse (Macau)|Guia Lighthouse (Macau)]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q3320500|Sir Robert Ho Tung Library]]'' | [[Файл:Sir Robert Ho Tung Library, Macau - 20050716-02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Sir Robert Ho Tung Library|Sir Robert Ho Tung Library]] | | |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q4111|Jiuzhaigou Valley]]'' | [[Файл:1 nuorilang jiuzhaigou 2023.jpg|center|128px]] | [[Сычуань]] | [[:commons:Category:Jiuzhaigou Valley|Jiuzhaigou Valley]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="2008" | 2008 | ''[[:d:Q873358|Mount Sanqing]]'' | [[Файл:19190-SanQingShan (45434925915).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57052|Jiangxi]]'' | [[:commons:Category:Mount Sanqing|Mount Sanqing]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q4047|Lushan Quaternary Glaciation National Geopark]]'' | [[Файл:Mount Lushan - fog.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q57052|Jiangxi]]'' | [[:commons:Category:Lushan Geopark|Lushan Geopark]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q4107|Huanglong]]'' | [[Файл:Water-of-Five-colored-Pond Huanglong Sichuan China.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1012450|Ngawa Tibetan and Qiang Autonomous Prefecture]]'' | [[:commons:Category:Huanglong|Huanglong]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q4132|Summer Palace]]'' | [[Файл:Longevity Hill of the Summer Palace.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q393454|Haidian District]]'' | [[:commons:Category:Summer Palace, Beijing|Summer Palace, Beijing]] | ''[[:d:Q35136521|Deheyuan]]''<br/>''[[:d:Q3378518|Long Corridor]]''<br/>''[[:d:Q2636083|Marble Boat]]''<br/>''[[:d:Q3397261|Jade Belt Bridge]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q4187|Wulingyuan]]'' | [[Файл:1 zhangjiajie huangshizhai wulingyuan panorama 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q45761|Hunan]]''<br/>''[[:d:Q197379|Zhangjiajie]]''<br/>''[[:d:Q1199477|Wulingyuan District]]'' | [[:commons:Category:Wulingyuan|Wulingyuan]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q31347|Бөек канал]]'' | [[Файл:大運河.png|center|128px]] | | [[:commons:Category:Grand Canal of China|Grand Canal of China]] | ''[[:d:Q21042913|Beijing-Hangzhou Grand Canal]]''<br/>''[[:d:Q15909875|Sui Tang Grand Canal]]''<br/>''[[:d:Q15896630|Eastern Zhejiang Canal]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q36034|Huangshan]]'' | [[Файл:Huangshan fengjing.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q40956|Anhui]]'' | [[:commons:Category:Huangshan|Huangshan]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q43286|Могао мәгарәләре]]'' | [[Файл:Dunhuang Mogao Ku 2013.12.31 12-30-18.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1201947|Guazhou]]''<br/>''[[:d:Q319114|Dunhuang]]'' | [[:commons:Category:Mogao Caves|Mogao Caves]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q46074|Macau Protestant Chapel]]'' | [[Файл:Macau Protestant Chapel - 20060127.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Macau Protestant Chapel|Macau Protestant Chapel]] | | |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q120314|Утай тавы]]'' | [[Файл:Wutai 2009 431.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q73119|Xinzhou]]'' | [[:commons:Category:Mount Wutai|Mount Wutai]] | ''[[:d:Q10914521|Taihuai]]''<br/>''[[:d:Q44615|Foguang Temple]]''<br/>''[[:d:Q65966790|Taishi Que Gates, Zhongue Temple]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q125445|Temple of Heaven]]'' | [[Файл:Temple of Heaven 20160323 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10939263|Tiantan Subdistrict]]'' | [[:commons:Category:Temple of Heaven|Temple of Heaven]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q134873|Capital Cities and Tombs of the Ancient Koguryo Kingdom]]'' | [[Файл:Tomb of the General 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q45208|Jilin]]'' | [[:commons:Category:Capital Cities and Tombs of the Ancient Koguryo Kingdom|Capital Cities and Tombs of the Ancient Koguryo Kingdom]] | ''[[:d:Q3322194|Wunü Mountain]]''<br/>''[[:d:Q711386|Gungnae]]''<br/>''[[:d:Q5371879|Hwando]]''<br/>''[[:d:Q65966770|Ranmou Tomb and Huanwen Tomb]]''<br/>''[[:d:Q65966771|Changchuan Tomb No. 1, 2, 4]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q207692|Wuyi Mountains]]'' | [[Файл:Wuyi Mountains Sea of clouds 4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41705|Фуҗиян]]'' | [[:commons:Category:Wuyi Mountains|Wuyi Mountains]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q216059|Тай тавы]]'' | [[Файл:泰山 南天门.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43407|Shandong]]'' | [[:commons:Category:Mount Tai|Mount Tai]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q273834|Longmen Grottoes]]'' | [[Файл:Longmen Grottoes 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1198624|Luolong District]]'' | [[:commons:Category:Longmen Grottoes|Longmen Grottoes]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q308805|Yungang Grottoes]]'' | [[Файл:Yungang11 2010.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1070000|Pingcheng District]]'' | [[:commons:Category:Yungang Grottoes|Yungang Grottoes]] | ''[[:d:Q133312708|吴官屯石窟]]''<br/>''[[:d:Q133312716|鲁班窑石窟]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q464904|Yinxu]]'' | [[Файл:26120-Anyang (49086436522).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q324293|Anyang]]'' | [[:commons:Category:Yinxu|Yinxu]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q471765|Xanadu]]'' | [[Файл:Xanadu (54565367991).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1266442|Duolun County]]'' | [[:commons:Category:Site of Xanadu|Site of Xanadu]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q499552|Zhoukoudian site]]'' | [[Файл:Zhoukoudian Entrance.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q393462|Fangshan District]]'' | [[:commons:Category:Zhoukoudian Peking Man Site|Zhoukoudian Peking Man Site]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q575035|Three Parallel Rivers National Park]]'' | [[Файл:Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas map01.png|center|128px]] | | [[:commons:Category:Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas|Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q629902|Sichuan Giant Panda Sanctuaries]]'' | [[Файл:Chengdu-pandas-d10.jpg|center|128px]] | [[Сычуань]] | [[:commons:Category:Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding|Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding]] | | ''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q651278|Dazu Rock Carvings]]'' | [[Файл:大足石刻.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:Dazu Rock Carvings|Dazu Rock Carvings]] | ''[[:d:Q10902846|Beishan Cliffside Carvings]]''<br/>''[[:d:Q10949515|Mount Baoding Buddhist Sculptures]]''<br/>''[[:d:Q21017318|Nanshan Cliffside Carvings]]''<br/>''[[:d:Q21017991|Shizhuanshan Cliffside Carvings]]''<br/>''[[:d:Q21017997|Shimenshan Cliffside Carvings]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q718001|Fujian Tulou sites]]'' | [[Файл:Hakka china.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1198018|Hua'an County]]''<br/>''[[:d:Q1375022|Pinghe County]]''<br/>''[[:d:Q1338324|Nanjing County]]''<br/>''[[:d:Q1335184|Yongding District]]'' | [[:commons:Category:Fujian Tulou|Fujian Tulou]] | ''[[:d:Q8071250|Chuxi Tulou Cluster]]''<br/>''[[:d:Q15935866|Hongkeng Tulou Cluster]]''<br/>''[[:d:Q17001462|Gaobei Tulou cluster]]''<br/>''[[:d:Q17061201|Yanxiang Lou]]''<br/>''[[:d:Q11077815|Zhenfu Lou]]''<br/>''[[:d:Q7800231|Tianluokeng Tulou Cluster]]''<br/>''[[:d:Q11141966|Hekeng village tulou cluster]]''<br/>''[[:d:Q19852577|Huaiyuan Lou]]''<br/>''[[:d:Q65965547|Hegui Lou]]''<br/>''[[:d:Q65965548|Dadi Tulou Cluster]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q817164|Imperial Tombs of the Ming and Qing Dynasties]]'' | [[Файл:Noel 2005 Pékin tombeaux Ming voie des âmes.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Mausoleums in China|Mausoleums in China]] | ''[[:d:Q28769|Ming Xiaoling]]''<br/>''[[:d:Q306978|Eastern Qing tombs]]''<br/>''[[:d:Q1683260|Western Qing Tombs]]''<br/>''[[:d:Q41135|Ming tombs]]''<br/>''[[:d:Q17498501|Tomb of Chang Yuchun]]''<br/>''[[:d:Q65965345|Tomb of Qiu Cheng]]''<br/>''[[:d:Q65965346|Tomb of Wu Liang]]''<br/>''[[:d:Q18110177|Tomb of Wu Zhen]]''<br/>''[[:d:Q11070959|Tomb of Xu Da]]''<br/>''[[:d:Q11096692|Tomb of Li Wenzhong]]''<br/>''[[:d:Q11681626|Yongling Mausoleum (Qing dynasty)]]''<br/>''[[:d:Q1473630|Fuling Tomb]]''<br/>''[[:d:Q8189796|Zhao Mausoleum]]''<br/>''[[:d:Q11087935|Xianling Tomb of the Ming Dynasty (Hubei)]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q837935|Senado Square]]'' | [[Файл:Centre of Makau.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Largo do Senado|Largo do Senado]] | | |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q853364|South China Karst]]'' | [[Файл:石林正门.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:South China Karst|South China Karst]] | ''[[:d:Q65966781|Guilin Karst - Putao Fenling Karst Section]]''<br/>''[[:d:Q65966782|Guilin Karst - Lijiang Fengcong Karst Section]]''<br/>''[[:d:Q21985481|Shibing Karst]]''<br/>''[[:d:Q3321893|Mount Jinfo]]''<br/>''[[:d:Q65966784|Huanjiang Karst]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q877609|Dengfeng]]'' | [[Файл:Song shanm.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30340|Zhengzhou]]'' | [[:commons:Category:Dengfeng|Dengfeng]] | | |- | style='text-align:right'| 42 | | ''[[:d:Q910180|Mausoleum of the First Qin Emperor]]'' | [[Файл:秦始皇帝陵·秦始皇陵·西安臨潼·（封土正北側）.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q194635|Lintong District]]'' | [[:commons:Category:Mausoleum of the First Qin Emperor|Mausoleum of the First Qin Emperor]] | [[Терракота гаскәре]] | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | | ''[[:d:Q939033|Badain Jaran Desert]]'' | [[Файл:Small Dunes of Badain Jaran Desert.JPG|center|128px]] | [[Гәнсу]]<br/>[[Кытай]] | [[:commons:Category:Badain Jaran Desert|Badain Jaran Desert]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q1025339|Gulangyu]]'' | [[Файл:鼓浪屿 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5617248|Gulangyu Subdistrict]]'' | [[:commons:Category:Gulangyu|Gulangyu]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 45 | | ''[[:d:Q1038473|Temple and Cemetery of Confucius and the Kong Family Mansion in Qufu]]'' | [[Файл:Confuciustempleapricotplatform.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q210287|Qufu]]'' | [[:commons:Category:Temple and Cemetery of Confucius and the Kong Family Mansion in Qufu|Temple and Cemetery of Confucius and the Kong Family Mansion in Qufu]] | ''[[:d:Q339822|Temple of Confucius, Qufu]]''<br/>''[[:d:Q5922554|Kong Family Mansion]]''<br/>''[[:d:Q619258|Конфуций зираты]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q1046818|Chengde Mountain Resort and its outlying temples]]'' | [[Файл:Chengde Mountain Resort 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58675|Chengde]]'' | [[:commons:Category:Chengde Mountain Resort|Chengde Mountain Resort]] | ''[[:d:Q11642673|Chengde Mountain Resort]]''<br/>''[[:d:Q3228921|Eight Outer Temples]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q1076650|Humble Administrator's Garden]]'' | [[Файл:Suzhou Zhuozheng Yuan 2015.04.23 08-13-49.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42622|Suzhou]]'' | [[:commons:Category:Humble Administrator's Garden|Humble Administrator's Garden]] | | |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q1144337|Classical Gardens of Suzhou]]'' | [[Файл:20090905 Suzhou Lion Grove Garden 4520.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42622|Suzhou]]'' | [[:commons:Category:Classical Gardens of Suzhou|Classical Gardens of Suzhou]] | ''[[:d:Q1076650|Humble Administrator's Garden]]''<br/>''[[:d:Q6553852|Lingering Garden]]''<br/>''[[:d:Q1193715|Master of the Nets Garden]]''<br/>''[[:d:Q6925405|Mountain Villa with Embracing Beauty]]''<br/>''[[:d:Q5600169|Canglang Pavilion]]''<br/>''[[:d:Q6555424|Lion Grove Garden]]''<br/>''[[:d:Q5522381|Garden of Cultivation]]''<br/>''[[:d:Q3372384|Couple's Retreat Garden]]''<br/>''[[:d:Q2459376|Retreat & Reflection Garden]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q1286650|China Danxia]]'' | [[Файл:Danxia 0816.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:Danxia landform|Danxia landform]] | ''[[:d:Q65967121|Chishui - West Section]]''<br/>''[[:d:Q65967122|Chishui - East Section]]''<br/>''[[:d:Q65967123|Taining - North Section]]''<br/>''[[:d:Q65967124|Taining -South Section]]''<br/>''[[:d:Q11052488|Mount Langshan]]''<br/>''[[:d:Q1165197|Mount Danxia]]''<br/>''[[:d:Q65967125|Longhushan: Longhushan Section]]''<br/>''[[:d:Q65967126|Longhushan: Guifeng Section]]''<br/>''[[:d:Q6112670|Mount Jianglang]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q1632877|Rock Paintings of Hua Mountain]]'' | [[Файл:Rock painting hua mountain 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59927|Ningming County]]'' | [[:commons:Category:Rock Paintings of Hua Mountain|Rock Paintings of Hua Mountain]] | ''[[:d:Q65981310|Ningming and Longzhou County rock art]]''<br/>''[[:d:Q65981313|Longhzou County rock art]]''<br/>''[[:d:Q65981316|Jiangzhou District rock art]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q1790760|Hoh Xil]]'' | [[Файл:Hoh Xil.jpg|center|128px]] | [[Чиңхәй]] | | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q2601433|Historic Centre of Macau]]'' | [[Файл:Ruinas de Sao Paulo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Historic Centre of Macau|Historic Centre of Macau]] | ''[[:d:Q65965421|Historic Centre of Macao - Zone 1 (Between Mount Hill and Barra Hill)]]''<br/>''[[:d:Q65965423|Historic Centre of Macao - Zone 2 (Guia Hill)]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | | ''[[:d:Q3181816|Leal Senado Building]]'' | [[Файл:Macao Edificio do Leal Senado.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Leal Senado|Leal Senado]] | | |- | style='text-align:right'| 54 | | ''[[:d:Q3182054|Dom Pedro V Theatre]]'' | [[Файл:Teatro Don Pedro V, Macao, 2013-08-08, DD 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Dom Pedro V Theatre|Dom Pedro V Theatre]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | | ''[[:d:Q3457361|Hubei Shennongjia]]'' | [[Файл:Shennongjia, Hubei, China - panoramio (19).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1359055|Shennongjia]]'' | [[:commons:Category:Shennongjia|Shennongjia]] | | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | | ''[[:d:Q3485434|Chengjiang Fossil Site]]'' | [[Файл:Maotianshania-cylindrica.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1028262|Chengjiang]]'' | [[:commons:Category:Chengjiang Fossil Site|Chengjiang Fossil Site]] | | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | | ''[[:d:Q3504601|Old Protestant Cemetery]]'' | [[Файл:Macao Protestant Cemetery.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Old Protestant Cemetery in Macau|Old Protestant Cemetery in Macau]] | | |- | style='text-align:right'| 58 | | ''[[:d:Q4310094|Santa Casa da Misericórdia]]'' | [[Файл:La Santa Casa da Misericordia, in Largo do Senado, Macao.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Holy House of Mercy of Macau|Holy House of Mercy of Macau]] | | |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q4570262|Casa Garden]]'' | [[Файл:Casa Garden, 2023 (03).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Casa Garden|Casa Garden]] | | |- | style='text-align:right'| 60 | | ''[[:d:Q4920250|Imperial Palaces of the Ming and Qing Dynasties in Beijing and Shenyang]]'' | [[Файл:Forbidden city 07.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q80290|Forbidden City]]''<br/>''[[:d:Q852429|Mukden Palace]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 61 | | ''[[:d:Q5934942|Historic Monuments of Dengfeng in “The Centre of Heaven and Earth”]]'' | [[Файл:Shaolinsi.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q43684|Хенань]]'' | [[:commons:Category:Historic Monuments of Dengfeng in “The Centre of Heaven and Earth”|Historic Monuments of Dengfeng in “The Centre of Heaven and Earth”]] | ''[[:d:Q11036331|Shaoshi Que]]''<br/>''[[:d:Q10918558|Qimu Que]]''<br/>''[[:d:Q2046262|Songyue Pagoda]]''<br/>[[Шаолинь]]<br/>''[[:d:Q11091804|Huishan Temple]]''<br/>''[[:d:Q11054608|Songyang Academy]]''<br/>''[[:d:Q675482|Gaocheng Astronomical Observatory]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 62 | | ''[[:d:Q6112171|Central Axis of Beijing]]'' | [[Файл:Central Axis of Beijing from Yongdingmenwai (20240812145818).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q394681|Dongcheng District]]''<br/>''[[:d:Q30138|Xicheng District]]''<br/>''[[:d:Q393831|Fengtai District]]'' | [[:commons:Category:North-South Central Axis of Beijing City|North-South Central Axis of Beijing City]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | | ''[[:d:Q6478726|World Heritage Sites in Tibet]]'' | [[Файл:布达拉宫.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1026100|Lhasa District]]'' | [[:commons:Category:Historic ensemble of the Potala Palace|Historic ensemble of the Potala Palace]] | [[Потала сарае]]<br/>''[[:d:Q867537|Norbulingka]]''<br/>''[[:d:Q735914|Jokhang]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 64 | | ''[[:d:Q6730067|Capela de Nossa Senhora da Guia]]'' | [[Файл:Igreja de Nossa Senhorada Guia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | [[:commons:Category:Capela de Nossa Senhora da Guia|Capela de Nossa Senhora da Guia]] | | |- | style='text-align:right'| 65 | | ''[[:d:Q9696155|Old Protestant Chapel and Cemetery (Macau)]]'' | [[Файл:Macao Protestant Cemetery.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 66 | | ''[[:d:Q11124244|Ancient Building Complex in the Wudang Mountains]]'' | | ''[[:d:Q1164197|Danjiangkou]]'' | [[:commons:Category:Wudang Mountains|Wudang Mountains]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | | ''[[:d:Q11605230|Honghe Hani Rice Terraces]]'' | [[Файл:Terrace field yunnan china denoised.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q999102|Honghe Hani and Yi Autonomous Prefecture]]'' | [[:commons:Category:Hani Terraces|Hani Terraces]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q14230458|Qingchengshan-Dujiangyan National Park]]'' | [[Файл:青城山.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q824157|Dujiangyan]]''<br/>''[[:d:Q905536|Mount Qingcheng]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 69 | | ''[[:d:Q15224718|Ancient Villages in Southern Anhui - Xidi and Hongcun]]'' | [[Файл:Ancient Villages in Southern Anhui – Xidi and Hongcun-114147.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q4010|Xidi]]''<br/>''[[:d:Q4008|Hongcun]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 70 | | ''[[:d:Q15660376|West Lake Cultural Landscape of Hangzhou]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 71 | | ''[[:d:Q15904183|Liangzhu site]]'' | [[Файл:Liangzhu Ancient City Site, 2016-06-18 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1191987|Deqing County]]''<br/>''[[:d:Q1361598|Yuhang District]]'' | [[:commons:Category:Liangzhu Site|Liangzhu Site]] | ''[[:d:Q66051672|Yaoshan]]''<br/>''[[:d:Q66051676|Liangzhu High Dam]]''<br/>''[[:d:Q66051680|Liangzhu Low Dam]]''<br/>''[[:d:Q66051686|Liangzhu City Site]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 72 | | ''[[:d:Q16303641|Kaiping Diaolou and Villages]]'' | [[Файл:Zili Village Yunhuan Lou 0005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q599514|Kaiping]]'' | [[:commons:Category:Kaiping Diaolou|Kaiping Diaolou]] | ''[[:d:Q65965430|Yinglong Lou]]''<br/>''[[:d:Q65965432|Zili Village Cluster]]''<br/>''[[:d:Q65965433|Majianglong Village Cluster]]''<br/>''[[:d:Q65965434|Jingjiangli Village Cluster]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 73 | | ''[[:d:Q16914686|Mount Emei Scenic Area, including Leshan Giant Buddha Scenic Area]]'' | [[Файл:Leshan Buddha Statue View.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q426868|Leshan]]'' | | ''[[:d:Q205131|Leshan Giant Buddha]]''<br/>''[[:d:Q134927|Mount Emei]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 74 | | ''[[:d:Q17277933|Ефәк юлы: Чанган-Тянь-Шань коридоры юллар чылбыры]]'' | [[Файл:Yumenguan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41705|Фуҗиян]]''<br/>[[Гәнсу]]<br/>''[[:d:Q43684|Хенань]]''<br/>[[Ниңчә-Хуэй мөхтәри районы|Ниңчә-Хуэй автономияле районы]]<br/>[[Чиңхәй]]<br/>''[[:d:Q47974|Шэньси провинциясе]]''<br/>[[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]]<br/>''[[:d:Q16967|Чжэцзян провинциясе]]''<br/>[[Алматы өлкәсе]]<br/>[[Чуй өлкәсе]] | [[:commons:Category:Silk Roads (World Heritage)|Silk Roads (World Heritage)]] | ''[[:d:Q3051521|Вэйяң сарае]]''<br/>''[[:d:Q11133430|Хань һәм Вэй чоры Лоян иске каласы]]''<br/>''[[:d:Q1158530|Дамиң сарае]]''<br/>''[[:d:Q10948766|Диңдиң капкасы]]''<br/>''[[:d:Q16078256|Кочо шәһәрчеге хәрәбәләре]]''<br/>''[[:d:Q1330939|Җаохэ шәһәрчеге хәрәбәләре]]''<br/>''[[:d:Q18381004|Башбалык шәһәрчеге аланы]]''<br/>[[Суяб]]<br/>''[[:d:Q1764282|Баласагын]]''<br/>''[[:d:Q12555944|Невакет]]''<br/>[[Антоновка шәһәрлеге]]<br/>''[[:d:Q28669223|Тальхир шәһәрчеге]]''<br/>''[[:d:Q16433796|Актүбә шәһәрчеге археологик аланы]]''<br/>[[Колан (Җамбыл өлкәсе)|Колан]]<br/>''[[:d:Q12579697|Үрнәк шәһәрчеге аланы]]''<br/>''[[:d:Q4060347|Акырташ археологик аланы]]''<br/>''[[:d:Q65980114|Kostobe]]''<br/>''[[:d:Q848793|Hangu Pass]]''<br/>''[[:d:Q65980157|Shihao Section of Xiaohan Ancient Route]]''<br/>''[[:d:Q17029168|Suoyang City]]''<br/>''[[:d:Q2598504|Xuanquanzhi]]''<br/>''[[:d:Q1324562|Yumen Pass]]''<br/>''[[:d:Q10890897|Kizilgaha Beacon Tower]]''<br/>''[[:d:Q65980283|Karamergen]]''<br/>[[Кызыл Мең Өй мәгарәләре]]<br/>[[Субашы гыйбадәтханәсе]]<br/>''[[:d:Q259336|Bingling Temple]]''<br/>''[[:d:Q1885375|Maijishan Grottoes]]''<br/>''[[:d:Q1157141|Dafosi Grottoes]]''<br/>''[[:d:Q1047061|Giant Wild Goose Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q1194818|Small Wild Goose Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q133453160|Xingjiao Temple Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q65980441|Tomb of Zhang Qian]]''<br/>''[[:d:Q852032|Burana Tower]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | | ''[[:d:Q17993813|Шеңҗандагы Тянь-Шань таулары]]'' | [[Файл:Central Tian Shan mountains.jpg|center|128px]] | [[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]] | [[:commons:Category:Xinjiang Tianshan|Xinjiang Tianshan]] | ''[[:d:Q2441226|Tomur]]''<br/>''[[:d:Q65967162|Kalajun-Kuerdening]]''<br/>''[[:d:Q30028107|Bayinbuluke National Natural Reserve]]''<br/>''[[:d:Q65967165|Bogda]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q19852428|Tusi Sites]]'' | [[Файл:Piaoqijiangjun Shiyu Longyantun Yanjinbei.png|center|128px]] | | [[:commons:Category:Tusi Sites|Tusi Sites]] | ''[[:d:Q20687839|Laosicheng]]''<br/>''[[:d:Q20655875|Tangya Tusi City]]''<br/>''[[:d:Q11151508|Hailongtun Castle]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | | ''[[:d:Q24434043|Fanjingshan]]'' | [[Файл:Fanjingshan-new.jpg|center|128px]] | | | | ''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | | ''[[:d:Q47001746|Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China]]'' | [[Файл:Quanzhou Confucian Temple Dacheng Hall 2019 (4).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q68695|Quanzhou]]'' | [[:commons:Category:Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China|Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China]] | ''[[:d:Q107892669|Old City of Quanzhou]]''<br/>''[[:d:Q107892716|Shunji Bridge]]''<br/>''[[:d:Q11143662|Fashi Zhenwu Temple]]''<br/>''[[:d:Q108028118|Quanzhou Estuary Docks]]''<br/>''[[:d:Q108028119|Shihu Dock]]''<br/>''[[:d:Q10893414|Liusheng Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q10864998|Wanshou Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q568461|Anping Bridge]]''<br/>''[[:d:Q108028129|statue of Mani in Cao'an Temple]]''<br/>''[[:d:Q1877576|Luoyang Bridge]]''<br/>''[[:d:Q15916405|Lingshan Islamic Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q108028141|statue of Laozi at Qingyuanshan]]''<br/>''[[:d:Q10878885|Jiuri Shan]]''<br/>''[[:d:Q108028145|Cizao kilns]]''<br/>''[[:d:Q108028146|Weilin-Neiban kilns]]''<br/>''[[:d:Q108028147|Qudougong kiln]]''<br/>''[[:d:Q108028151|Xiacaopu iron production site of Qingyang Village in Anxi]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 79 | | ''[[:d:Q48928978|Пуэрдагы Цзинмай тавы борынгы чәй урманнарының мәдәни ландшафты]]'' | [[Файл:Old Tea Forest of the Jingmai Mountain.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1200512|Ланьцан-Лаху автоном өязе]]'' | [[:commons:Category:Jingmai Mountain|Jingmai Mountain]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | | ''[[:d:Q65961372|The Great Wall]]'' | [[Файл:20090529 Great Wall 8185.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q798826|Badaling]]''<br/>''[[:d:Q1048381|Shanhai Pass]]''<br/>''[[:d:Q1193122|Jiayuguan]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | | ''[[:d:Q65964838|Old Town of Lijiang]]'' | [[Файл:Lijiang Yunnan Heritage-shops-in-old-town-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1152610|Yulong Naxi Autonomous County]]''<br/>''[[:d:Q1200542|Gucheng District]]'' | | ''[[:d:Q618394|Old Town of Lijiang]]''<br/>''[[:d:Q4920688|Black Dragon Pool]]''<br/>''[[:d:Q28844272|Baisha Town]]''<br/>''[[:d:Q65965238|Shuhe]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 82 | | ''[[:d:Q65965285|Ancient City of Ping Yao]]'' | [[Файл:Ping Yao - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q618687|Pingyao County]]'' | | ''[[:d:Q500061|Pingyao]]''<br/>''[[:d:Q839048|Zhenguo Temple]]''<br/>''[[:d:Q837991|Shuanglin Temple]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | | ''[[:d:Q66057620|Migratory Bird Sanctuaries along the Coast of Yellow Sea-Bohai Gulf of China (Phase I)]]'' | | | | ''[[:d:Q66057622|Jiangsu Dafeng National Nature Reserve, and the Southern Section and Dongsha Experimental Zone of Jiangsu Yancheng National Nature Reserve]]''<br/>''[[:d:Q66057625|Middle Section of Jiangsu Yancheng National Nature Reserve]]'' | ''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | | ''[[:d:Q107091537|Mojiaoshan Site]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 85 | | ''[[:d:Q135427248|Zhengzhou Section of Tongji Canal]]'' | [[Файл:20250727 Zhengzhou Section of Tongji Canal 07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1360072|Huiji District]]'' | [[:commons:Category:Zhengzhou Section of Tongji Canal|Zhengzhou Section of Tongji Canal]] | | |- | style='text-align:right'| 86 | | ''[[:d:Q137838681|각저총]]'' | [[Файл:Goguryeo-Gakjeochong-Ssireumdo-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q363262|Ji'an]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 87 | | ''[[:d:Q140693109|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites]]'' | | | [[:commons:Category:Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |} {{Wikidata list end}} == Намзәтләр == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q148. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p527,p2614:критерий}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! нәрсәдән тора ! критерий |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1100" | 11st century | ''[[:d:Q1069411|Көнбатыш Си Ся императорлары төрбәләре]]'' | [[Файл:XiXia Tomb 3 F.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q211243|Yinchuan]]'' | [[:commons:Category:Western Xia tombs|Western Xia tombs]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q5296078|Dongzhai Port Nature Reserve]]'' | [[Файл:Dongzhai Harbour Mangrove Forest.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14581560|Yanfeng]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="2011" | 2011-11 | ''[[:d:Q17638329|Zhangye Danxia National Geological Park]]'' | [[Файл:Zhangye Danxia.JPG|center|128px]] | [[Гәнсу]] | [[:commons:Category:Zhangye National Geopark|Zhangye National Geopark]] | | |- | style='text-align:right'| 4 | | ''[[:d:Q38432|Huangguoshu Waterfall]]'' | [[Файл:黄果树瀑布 2026-07-31 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11177653|Huangguoshu]]'' | [[:commons:Category:Huangguoshu Waterfall|Huangguoshu Waterfall]] | | ''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q107635|Baekdu Mountain]]'' | [[Файл:Baitou Mountain Tianchi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q700618|Samjiyon]]''<br/>''[[:d:Q1361258|Fusong County]]''<br/>''[[:d:Q609980|Antu County]]''<br/>[[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | [[:commons:Category:Mount Changbai / Paektu|Mount Changbai / Paektu]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q112568|Mount Hua]]'' | [[Файл:Hua Shan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47974|Шэньси провинциясе]]'' | [[:commons:Category:Mount Hua|Mount Hua]] | | |- | style='text-align:right'| 7 | | [[Такла-Макан]] | [[Файл:Taklamakan-d43.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Taklamakan|Taklamakan]] | ''[[:d:Q319114|Dunhuang]]''<br/>''[[:d:Q1057551|Loulan Kingdom]]''<br/>[[Турфан (шәһәр)|Турфан]]<br/>''[[:d:Q235389|Hotan]]'' | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Кукунор]] | [[Файл:青海湖航拍.jpg|center|128px]] | [[Чиңхәй]] | [[:commons:Category:Qinghai Lake|Qinghai Lake]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | | [[Поянху]] | [[Файл:Satelites image of Lake Poyang.png|center|128px]] | ''[[:d:Q57052|Jiangxi]]'' | [[:commons:Category:Poyang Lake|Poyang Lake]] | | |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q284226|Taihang Mountains]]'' | [[Файл:太行山鳥瞰 (河南輝縣).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q46913|Shanxi]]''<br/>''[[:d:Q43684|Хенань]]''<br/>''[[:d:Q21208|Hebei]]'' | [[:commons:Category:Taihang Mountains|Taihang Mountains]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q571033|Hulunbuir]]'' | [[Файл:Manzhouli view.jpg|center|128px]] | [[Эчке Монголия]] | [[:commons:Category:Hulunbuir|Hulunbuir]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q664864|Fenghuang County]]'' | [[Файл:凤凰 - panoramio (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q763069|Xiangxi Tujia and Miao Autonomous Prefecture]]'' | [[:commons:Category:Fenghuang County|Fenghuang County]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q673287|Three Gorges]]'' | [[Файл:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Three Gorges|Three Gorges]] | ''[[:d:Q3267717|Qutang Gorge]]''<br/>''[[:d:Q8038910|Wu Gorge]]''<br/>''[[:d:Q6133415|Xiling Gorge]]'' | |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q803748|Baiheliang]]'' | [[Файл:Baiheliang Underwater Museum.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q553934|Fuling District]]'' | [[:commons:Category:Baiheliang|Baiheliang]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q837965|Mount Tianzhu]]'' | [[Файл:Tianzhu Peak (20170116142019).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1375307|Qianshan]]'' | [[:commons:Category:Tianzhushan|Tianzhushan]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q852896|Турфан су системасы]]'' | [[Файл:Turpan-karez-maqueta-d01.jpg|center|128px]] | [[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]]<br/>''[[:d:Q192564|Gaochang District]]'' | [[:commons:Category:Turpan karez system|Turpan karez system]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q939033|Badain Jaran Desert]]'' | [[Файл:Small Dunes of Badain Jaran Desert.JPG|center|128px]] | [[Гәнсу]]<br/>[[Кытай]] | [[:commons:Category:Badain Jaran Desert|Badain Jaran Desert]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q966140|Lingqu]]'' | [[Файл:Lingqu Canal.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1355534|Xing'an County]]'' | [[:commons:Category:Lingqu Canal|Lingqu Canal]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q1062231|Sacred Mountains of China]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q1326780|Jinggang Mountains]]'' | [[Файл:Wuzhi Peak, Jinggangshan (20250124122509).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1376419|Jinggangshan City]]'' | [[:commons:Category:Jinggang Mountains|Jinggang Mountains]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q1569595|Pingtan Island]]'' | [[Файл:小庠岛（20200819）.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41705|Фуҗиян]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q1723644|Kanas Lake]]'' | [[Файл:喀納斯湖11.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1016896|Burqin County]]'' | [[:commons:Category:Lake Kanas|Lake Kanas]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q2397735|Taxkorgan Reserve]]'' | [[Файл:Tashkurgan Nature Reserve signage.jpg|center|128px]] | | | | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q2658740|Tsaparang]]'' | [[Файл:Guge Ruins 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q146601|Zanda County]]'' | [[:commons:Category:Tsaparang|Tsaparang]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q3215751|Slender West Lake]]'' | [[Файл:Thin West Lake south entrance.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q678531|Hanjiang District]]'' | [[:commons:Category:Slender West Lake|Slender West Lake]] | ''[[:d:Q21051876|Xu Garden]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q3244259|Yarlung Tsangpo River]]'' | [[Файл:Yarlung Tsangpo - Tibet - 02.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Yarlung Tsangpo|Yarlung Tsangpo]] | | |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q3321893|Mount Jinfo]]'' | [[Файл:Mount. Jinfo 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q714170|Nanchuan District]]'' | | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q3335815|Nanxi Jiang]]'' | | | [[:commons:Category:Nanxi River|Nanxi River]] | | |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q6112171|Central Axis of Beijing]]'' | [[Файл:Central Axis of Beijing from Yongdingmenwai (20240812145818).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q394681|Dongcheng District]]''<br/>''[[:d:Q30138|Xicheng District]]''<br/>''[[:d:Q393831|Fengtai District]]'' | [[:commons:Category:North-South Central Axis of Beijing City|North-South Central Axis of Beijing City]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q6859970|Sanfang Qixiang]]'' | [[Файл:东百中心A馆10楼瞭望台西三坊七巷.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41705|Фуҗиян]]'' | [[:commons:Category:Three Lanes and Seven Alleys|Three Lanes and Seven Alleys]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q10514513|Shu Roads]]'' | [[Файл:古蜀道01.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Shu Roads|Shu Roads]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q10881671|Wudalianchi Geological Park]]'' | [[Файл:Hornito in Wudalianchi 1, Aug 2019.jpg|center|128px]] | [[Хейлуңҗаң]] | [[:commons:Category:Wudalianchi UNESCO Global Geopark|Wudalianchi UNESCO Global Geopark]] | | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q10939259|Xiaozhai Tiankeng]]'' | [[Файл:Xiaozhaitiankeng.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Xiaozhai Tiankeng|Xiaozhai Tiankeng]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q11079378|Dunhuang Yardang National Geopark]]'' | [[Файл:Dunhuang Yardang National Geopark 2.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:Dunhuang Yardang National Geopark|Dunhuang Yardang National Geopark]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q15904183|Liangzhu site]]'' | [[Файл:Liangzhu Ancient City Site, 2016-06-18 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1191987|Deqing County]]''<br/>''[[:d:Q1361598|Yuhang District]]'' | [[:commons:Category:Liangzhu Site|Liangzhu Site]] | ''[[:d:Q66051672|Yaoshan]]''<br/>''[[:d:Q66051676|Liangzhu High Dam]]''<br/>''[[:d:Q66051680|Liangzhu Low Dam]]''<br/>''[[:d:Q66051686|Liangzhu City Site]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q17033385|Mausoleum of the Prince Jian of Lu]]'' | [[Файл:20240803 Mausoleum of the Prince Jian of Lu 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q404362|Xinxiang]]'' | [[:commons:Category:Mausoleum of the Prince Jian of Lu|Mausoleum of the Prince Jian of Lu]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q21283576|Yandang Mountains]]'' | [[Файл:China2011 Zhejiang YandangShan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42635|Wenzhou]]'' | [[:commons:Category:Mount Yandang|Mount Yandang]] | | |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q30019055|Anhuiyangzie National Natural Reserve]]'' | | ''[[:d:Q1197942|Xuanzhou District]]''<br/>''[[:d:Q1198015|Langxi County]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q39045351|Shuanghedong Cave Network]]'' | | ''[[:d:Q1200262|Suiyang County]]'' | | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q47001746|Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China]]'' | [[Файл:Quanzhou Confucian Temple Dacheng Hall 2019 (4).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q68695|Quanzhou]]'' | [[:commons:Category:Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China|Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China]] | ''[[:d:Q107892669|Old City of Quanzhou]]''<br/>''[[:d:Q107892716|Shunji Bridge]]''<br/>''[[:d:Q11143662|Fashi Zhenwu Temple]]''<br/>''[[:d:Q108028118|Quanzhou Estuary Docks]]''<br/>''[[:d:Q108028119|Shihu Dock]]''<br/>''[[:d:Q10893414|Liusheng Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q10864998|Wanshou Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q568461|Anping Bridge]]''<br/>''[[:d:Q108028129|statue of Mani in Cao'an Temple]]''<br/>''[[:d:Q1877576|Luoyang Bridge]]''<br/>''[[:d:Q15916405|Lingshan Islamic Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q108028141|statue of Laozi at Qingyuanshan]]''<br/>''[[:d:Q10878885|Jiuri Shan]]''<br/>''[[:d:Q108028145|Cizao kilns]]''<br/>''[[:d:Q108028146|Weilin-Neiban kilns]]''<br/>''[[:d:Q108028147|Qudougong kiln]]''<br/>''[[:d:Q108028151|Xiacaopu iron production site of Qingyang Village in Anxi]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q65981997|Guilin and Lijiang River National Park]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 42 | | ''[[:d:Q65982096|Dali Chanshan Mountain and Erhai Lake Scenic Spot]]'' | | | | ''[[:d:Q844493|Cangshan]]''<br/>''[[:d:Q83628|Erhai Lake]]'' | |- | style='text-align:right'| 43 | | ''[[:d:Q65982615|Sites for Liquor Making in China]]'' | | | | ''[[:d:Q58584|Baoding]]''<br/>''[[:d:Q171943|Nanchang]]''<br/>[[Чыңду]]<br/>''[[:d:Q425492|Luzhou]]''<br/>''[[:d:Q425996|Deyang]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q65982829|Ancient Residences in Shanxi and Shaanxi Provinces]]'' | | | | ''[[:d:Q5278181|Dingcun]]''<br/>''[[:d:Q10891162|Dangjia village]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 45 | | ''[[:d:Q65983581|City Walls of the Ming and Qing Dynasties]]'' | | | | ''[[:d:Q15902061|Ancient City of Xingcheng]]''<br/>''[[:d:Q927701|City Wall of Nanjing]]''<br/>''[[:d:Q10914513|Linhai Ancient City Wall]]''<br/>''[[:d:Q10956907|Ancient City Wall of Shou County]]''<br/>''[[:d:Q11087687|Ming Central Capital]]''<br/>''[[:d:Q15917437|City wall of Jingzhou]]''<br/>''[[:d:Q15920362|City Wall of Xiangyang]]''<br/>''[[:d:Q1334336|Fortifications of Xi'an]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q65983595|The Ancient Waterfront Towns in the South of Yangtze River]]'' | | | | ''[[:d:Q42773|Kunshan]]''<br/>''[[:d:Q5977238|Luzhi]]''<br/>''[[:d:Q1371343|Wuzhen]]''<br/>''[[:d:Q781255|Xitang]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q65983661|Chinese Section of the Silk Road]]'' | | | | ''[[:d:Q187136|Luoyang]]''<br/>''[[:d:Q1264618|White Horse Temple]]''<br/>''[[:d:Q848793|Hangu Pass]]''<br/>''[[:d:Q6501000|Chang'an]]''<br/>''[[:d:Q31762|tomb of Huo Qubing]]''<br/>''[[:d:Q65980441|Tomb of Zhang Qian]]''<br/>''[[:d:Q1538662|Xingjiao Temple]]''<br/>''[[:d:Q614916|Famen Temple]]''<br/>''[[:d:Q596605|Daqin Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q197502|Zhao Mausoleum]]''<br/>''[[:d:Q1892008|Maoling]]''<br/>''[[:d:Q950653|Qianling Mausoleum]]''<br/>[[Сиань мәчете]]<br/>''[[:d:Q604625|Guyuan]]''<br/>''[[:d:Q1716800|Xumishan grottoes]]''<br/>''[[:d:Q1885375|Maijishan Grottoes]]''<br/>''[[:d:Q259336|Bingling Temple]]''<br/>''[[:d:Q17029168|Suoyang City]]''<br/>''[[:d:Q1563554|Dafo Temple]]''<br/>''[[:d:Q751622|Yulin Caves]]''<br/>''[[:d:Q2598504|Xuanquanzhi]]''<br/>''[[:d:Q877381|Gaochang]]''<br/>''[[:d:Q65053162|Remains of Taizang Pagoda]]''<br/>[[Субашы гыйбадәтханәсе]]<br/>''[[:d:Q1329268|Niya]]''<br/>[[Кызыл Мең Өй мәгарәләре]]<br/>[[Комтура мәгарәләре]]<br/>[[Безеклик Мең Будда Мәгарәләре]]<br/>''[[:d:Q42780|Ningbo]]''<br/>''[[:d:Q68695|Quanzhou]]''<br/>''[[:d:Q7315387|Qukoi Township]]''<br/>''[[:d:Q17164268|Xihai Jun]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q65988237|Site of Southern Yue State]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q65988255|Miao Nationality Villages in Southeast Guizhou Province: The villages of Miao Nationality at the Foot of Leigong Mountain in Miao Ling Mountains]]'' | | | | ''[[:d:Q475521|Leishan County]]''<br/>''[[:d:Q687262|Taijiang County]]''<br/>''[[:d:Q1152634|Jianhe County]]''<br/>''[[:d:Q1125741|Congjiang County]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | | ''[[:d:Q65988384|Wooden Structures of Liao Dynasty—Wooden Pagoda of Yingxian County，Main Hall of Fengguo Monastery of Yixian County]]'' | | | | ''[[:d:Q117697|Pagoda of Fogong Temple]]''<br/>''[[:d:Q830297|Fengguo Temple]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q65988387|Sites of Hongshan Culture: The Niuheliang Archaeological Site, the Hongshanhou Archaeological Site, and Weijiawopu Archaeological Site]]'' | | | | ''[[:d:Q7041693|Niuheliang]]''<br/>''[[:d:Q65987544|Hongshanhou]]''<br/>''[[:d:Q18383738|Weijiawopu Site]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q65988408|Ancient Porcelain Kiln Site in China]]'' | | | | ''[[:d:Q8060249|Yue Kiln Sites]]''<br/>''[[:d:Q17163580|Longquan Kiln Sites at Dayao]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | | ''[[:d:Q65989438|Dong Villages]]'' | | | | ''[[:d:Q65989610|Q65989610]]''<br/>''[[:d:Q65989611|Gaoqian Village]]''<br/>''[[:d:Q65989618|Gaoshang Village]]''<br/>''[[:d:Q65989622|Gaosheng Village]]''<br/>''[[:d:Q65989628|Gaoxiu Village]]''<br/>''[[:d:Q65989634|Gaoyou Village]]''<br/>''[[:d:Q65989639|Hengling Village]]''<br/>''[[:d:Q65989642|Kezhong Village]]''<br/>''[[:d:Q65989646|Ma'antun, Pingyan Village]]''<br/>''[[:d:Q65989650|Pingtan Village]]''<br/>''[[:d:Q65989652|Ma'an Village]]''<br/>''[[:d:Q65989657|Shangbao Village]]''<br/>''[[:d:Q65989661|Shudong Village]]''<br/>''[[:d:Q65989665|Tang'an Village]]''<br/>''[[:d:Q65989668|Chaoli Village]]''<br/>''[[:d:Q65989671|Xiage Village]]''<br/>''[[:d:Q65989674|Yanglan Village]]''<br/>''[[:d:Q65989678|Yanzhai, Pingyan Village]]''<br/>''[[:d:Q65989683|Yutou Village]]''<br/>''[[:d:Q65989688|Zadang Village]]''<br/>''[[:d:Q65989695|Zengchong Village]]''<br/>''[[:d:Q65989698|Zhanli Village]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 54 | | ''[[:d:Q65992096|Diaolou Buildings and Villages for Tibetan and Qiang Ethnic Groups]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | | ''[[:d:Q65992098|Archaeological Sites of the Ancient Shu State]]'' | | | | ''[[:d:Q217618|Jinsha site]]''<br/>''[[:d:Q17025263|Joint tombs of boat-shaped coffins]]''<br/>''[[:d:Q929072|Sanxingdui]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | | ''[[:d:Q65992101|Xinjiang Yardang]]'' | | | | ''[[:d:Q10864998|Wanshou Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q10893414|Liusheng Pagoda]]''<br/>''[[:d:Q11143662|Fashi Zhenwu Temple]]''<br/>''[[:d:Q5034282|Cao'an]]''<br/>''[[:d:Q1877576|Luoyang Bridge]]''<br/>''[[:d:Q2121628|Qingjing Mosque]]''<br/>''[[:d:Q15916405|Lingshan Islamic Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q15904563|Rock Sculptures in Qingyuanshan]]''<br/>[[Кайюан гыйбадәтханәсе (Сюаньчжоу)|Кайюан Гыйбадәтханәсе (Сюаньчжоу)]]<br/>''[[:d:Q11143136|Quanzhou Tian Hou Gong]]''<br/>''[[:d:Q11071754|Remains of Deji Gate]]''<br/>''[[:d:Q15938251|Quanzhou Confucian Temple]]''<br/>''[[:d:Q10878885|Jiuri Shan]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | | ''[[:d:Q65992343|Guancen Mountain -- Luya Mountain]]'' | | | | ''[[:d:Q28798527|Guancen Mountains]]''<br/>''[[:d:Q48927783|芦芽山风景名胜区]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 58 | | ''[[:d:Q65992405|Scenic and historic area of Sacred Mountains and Lakes]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q65992499|Guizhou Triassic Fossil Sites]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | | ''[[:d:Q140475707|Jehol Biota Fossil Sites in Chaoyang]]'' | | | | | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәдәният}} * [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Кытай мәдәнияте]][[Төркем:Кытайның истәлекле урыннары]] rsha7e1o9dln8oi4rs9ku0m70mhgcgz 1 1046746 6037989 5030994 2026-09-22T07:37:06Z ~2026-50900-71 62656 /* топоним */ яңа бүлек 6037989 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} == топоним == онанист [https://vk.ru/id3274105 Славик Моргунов] говорит это озеро Вологодской, спросил где на карте- разозлился [[Махсус:Кертемнәр/~2026-50900-71|~2026-50900-71]] ([[Кулланучы бәхәсе:~2026-50900-71|фикер алышу]]) 22 сен 2026, 07:37 (UTC) 46ztl6xocfzvywsqw7mp78yubi1oamn 6038029 6037989 2026-09-22T09:40:43Z Blackisnewyellow 44652 [[Special:Contributions/~2026-50900-71|~2026-50900-71]] үзгәртүе ([[User talk:~2026-50900-71|бәхәс]]) [[User:Tegebot|Tegebot]] юрамасына кадәр кире кайтарылды 5030994 wikitext text/x-wiki {{География проекты мәкаләсе | дәрәҗә = IV | әһәмиятлелек = түбән}} a43jtd56ft4e5vc24iukucni6tw1wr1 0 1492831 6037708 6037556 2026-09-21T12:06:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037708 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=Мафия II|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[2К (ширкәт)|2К]]|Продюсер=Лукас Кюре<br/> Денби Грейс|Бизәүче=Павел Брзак<br/> Йозеф Вашек<br/> Йирҗи Матоуш<br/> Йирҗи Рҗезач<br/> [[Даниэль Вавра]]|Сценарист=Даниэль Вавра<br/> Йак Сцалици|Программист=Лоран Горга<br/> Михал Яначек<br/> Дан Долежел|Композитор=Матуш Широкий<br/> Адам Куруц|Рәссам=Роман Һладик|Платформа=[[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[MacOS|МакОС Икс]]<br/> [[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[Иксбокс Ван]]|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Рәсем=Мафия II тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}} '''Мафия II''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II'') — ''[[2К Чех]]'' булдырган һәм ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' чыгарган 2010 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен 2010 елның 24 августында ''ПлейСтейшн 3'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''Иксбокс 360'' өчен чыккан.<ref name="release3">{{Cite web|url=http://mafia2game.com/community/us/home.php|title=''Announcing Mafia II's Release Date''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605153655/http://mafia2game.com/community/us/home.php|archivedate=5 June 2009|publisher=2K Games|accessdate=25 March 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://2kgames.com/index.php?p=news&ID=232|title=2K Games Announces Mafia 2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930160245/http://www.2kgames.com/index.php?p=news&ID=232|archivedate=30 September 2007|date=21 August 2008|publisher=2K Games|accessdate=27 September 2008}}</ref> Уен 2002 елгы ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафия’нең]]'' мөстәкыйль дәвамы<ref>{{Cite web|url=http://ign.com/articles/2008/01/08/take-two-takes-mafia-dev|title=Take-Two Takes Mafia Dev|author=Robinson|first=Martin|date=8 January 2008|publisher=[[IGN]]|accessdate=27 September 2008}}</ref> һәм [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясенең]] икенче төп уены. 1945 һәм 1951 еллар арасында баручы хикәя Эмпайр-Бэй (инглиз. ''Empire Bay'') исемле уйлап табылган шәһәрдә уза һәм яшь Сицилия-Америка гангстеры һәм ветеран Вито Скалетта турында сөйли. Үз атасының бурычларын түләргә һәм яхшырак тормыш алырга тырышып, Вито мафия гаиләләренең йогынты өчен көрәшенә тартыла. Уен өченче зат күренеше белән уйнала, ә аның дөньясы буйлап я җәяү я автомобильдә хәрәкәт итәргә мөмкин. Төп каһарманның җинаятьләре хокукларны саклау органнарының җавабын тудыра ала; җавап агрессиясе исә “эзләнгән” (инглиз. ''wanted'') системасы буенча үлчәнә. Уйлап табу процессы беренче ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафия]]'' чыкканнан соң ук 2003 елда башланган. Чыгарылгач, ''Мафия II'' үз хикәясе, каһарманнары һәм уен барышы өчен уңай бәяләмәләр алган. Әмма дөньяның чикләнгән дизайны һәм башка комлык уеннарында ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''sandbox games'') булган механикаларның юклыгы тәнкыйтьләнгән. Элек чыккан барлык йөкләнә торган контентны үз эченә алган '''Мафия II: Режиссёр юрамасы''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Director’s Cut'') ''Feral Interactive'' тарафыннан 2011 елның декабрендә чыгарылган.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.feralinteractive.com/en/?section=news&article=303|title=Feral Interactive {{!}} Home of Mac, Linux, Switch & Mobile Games}}</ref> ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' тарафыннан булдырылган ''[[Мафия III]]'' исемле дәвам 2016 елның октябрендә чыккан. ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' '''[[Мафия II#Соңгы басма|Мафия II: Соңгы басма’ны]]''' (''d3t'' һәм ''Ангар 13'' бу басманы бергәләп камилләштергән) беренче уенның ремейгы чыгу уңаеннан 2020 елның 19 маенда чыгарган, һәм басма катнаш күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=pc|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> Бу ''Соңгы басма'' соңрак 2020 елның 25 сентябрендә чыгарылган '''Мафия: Өчлек’кә''' (инглиз. ''Mafia: Trilogy'') кергән. == Уен барышы == [[Файл:Мафия II'дәге атыш.jpg|сулда|мини|Вито полиция хезмәткәрләре белән атыша. Полиция хәбәрдарлыгы системасы әүвәлге уенда кебек эшли, әмма хәзер уенчы офицерлар сатып ала ала.]] ''Мафия II'' өченче зат күренеше белән уйналучы ачык дөньялы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен күбесенчә [[Нью-Йорк|Нью-Йоркка]], [[Чикаго|Чикагога]], [[Сан-Франциско|Сан-Францискога]], [[Лос-Анджелес|Лос-Анджелеска]], [[Бостон|Бостонга]] һәм [[Детройт|Детройтка]] нигезләнгән һәм уйлап табылган Эмпайр-Бэй шәһәрендә уза; хикәя [[1940-еллар|1940-елларның]] уртасы һәм [[1950-еллар]] башы арасында бара.<ref>{{Cite web|url=http://computerandvideogames.com/article.php?id=199532|title=News: First Mafia 2 details roll in - ComputerAndVideoGames.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamereactor.de/video/5423/GC09+Mafia+II+interview/|title=GC09: Mafia II interview|date=2009-08-25|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://computerandvideogames.com/article.php?id=199532|title=News: First Mafia 2 details roll in - ComputerAndVideoGames.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamereactor.de/video/5423/GC09+Mafia+II+interview/|title=GC09: Mafia II interview|date=2009-08-25|language=de}}</ref> Төп уен барышы атуга һәм йөртүгә игътибар итә; шулай ук тәкъдим ителгән чикләнгән кул сугышу системасы үз эченә сугулар һәм тайпылышлар ала. Уенда 50 чорга туры килгән транспорт чарасы һәм лицензияләнгән музыка бар.<ref>{{Cite web|url=http://www.gamingunion.net/news/mafia-ii-gamescom-2009-preview--384.html|title=Mafia II GamesCom 2009 Preview|last=Union|first=Gaming|language=en|accessdate=2026-09-04|archivedate=2013-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214212156/http://www.gamingunion.net/news/mafia-ii-gamescom-2009-preview--384.html}}</ref> Транспорт чараларын йөртү һава торышына бәйле. Мәсәлән, уен башындагы кышкы бүлекләрдә машиналар юлда ныграк шуыша. Томпсон автоматы, Кольт 1911 һәм мылтык кебек күп корал әүвәлге уеннан кайта. '''МГ 42''' ([[Алман теле|алман]]. ''MG 42'') һәм '''Беретта МАБ 38''' ([[Итальян теле|итальян]]. ''Beretta MAB 38'') сыман [[Икенче бөтендөнья сугышы]] чорының утлы кораллары шулай ук очрый. Тирә-юньдәге объектлар белән үзара бәйләнеш ике төймә аша гамәлгә ашырыла: контекстка бәйле очракларда кулланылган стандарт гамәл һәм көч куллану; мәсәлән, автомобиль урлап, уенчы я йозакны ачарга я тәрәзәне ватарга сайлый ала. Харита уенда төп нөсхә ''Мафия'' уенында кебек үк бар, ләкин контроль нокталары системасы тулысынча үзгәртелгән. Яңа идарә утыруның ирекле торышын һәм дошманнарга ату урынына объектлар артында яшеренергә һәм алар артыннан атарга ирек бирүче ышык системасын ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''cover system'') үз эченә ала. Бу функция дошманнарга каршы тактик ярдәм бирә, һәм бөтен төрдә әһәмиятле механика булды. Уенның катсценалары уен двигателе тарафыннан реаль заманда ясала. Мәсәлән, әгәр уенчы машина йөрткәндә катсцена башланса, уенчы шул ук машинаны шул ук торышта (зыян күргән яки исән) йөртәчәк һәм шул ук киемне киеп йөриячәк.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2009/01/14/mafia-ii-holiday-confessions|title=Mafia II Holiday Confessions|last=Ocampo|first=Jason|date=2009-01-14|language=en}}</ref> Моңа да карамастан, кереш катсценалары һәм унынчы бүлектәге катсцена сыман чыгарылмалар бар – алар алдан рендерланган видеолар. Уенның лицензияләнгән музыка, яңалыклар һәм рекламалар тәкъдим итүче өч радиостанция бар: '''Эмпайр Централ Рэдио''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Empire Central Radio''), '''Эмпайр Клэссик Рэдио''' (''Empire Classic Radio'') һәм '''Дэльта Рэдио''' (''Delta Radio''). Радиостанцияләрдә төрле жанрлардагы музыка очрый, шул исәптән “рок-эн-ролл”, “биг бэнд”, “ритм-эн-блюз” һәм “ду-воп”. Башкаручылар һәм төркемнәр исемлегенә исә бу җырчылар һәм композиторлар карыйлар: ''Chuck Berry'', ''The Everly Brothers'', ''Dean Martin'', ''Little Richard'', ''Muddy Waters'', ''Buddy Holly & The Crickets'', ''[[Бинг Кросби]]'', ''Bill Haley & His Comets'', ''The Chordettes'', ''Ritchie Valens'', ''Bo Diddley'', ''Ricky Nelson'', ''Eddie Cochran'', ''The Champs'', ''The Drifters'', ''The Fleetwoods'', ''Screamin' Jay Hawkins'', ''Nat King Cole'', ''The Chords'' һәм ''The Andrews Sisters''. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Файл:Мафия II'нең уен барышы.jpg|мини|270x270пкс|Вито Шуберт Фригатны (''Shubert Frigate'') Эмпайр-Бэй урамнарында йөртә. Мини-харита янында урнашкан спидометр әүвәлге уенда кебек үк уенчының хәзерге тизлеген белдерә. Полиция уенчыны игътибарсыз калдырыр өчен, ул тизлек чикләмәсен үтәргә тиеш.]] Беренче уеннан соң якынча унъеллык узгач, ''Мафия II'' вакыйгалары ике төрле чор – 1945 һәм 1951 еллар – арасында уйлап табылган Эмпайр-Бэй шәһәрендә (АКШ) уза; беренче бүлек Сан-Челесте ([[Итальян теле|итальян]]. ''San Celeste'') исемле уйлап табылган [[Сицилия]] каласында уза, ә алтынчы бүлек вакыйгалары Эмпайр-Бэй читендә урнашкан төрмәдә җәелә. Шәһәр Америка Кушма Штатларының көнчыгыш ярында урнашкан, елга тарафыннан бүленгән һәм берничә төбәктән тора, шул исәптән имин бистә, трущобалар, ирландлар, африка-америкалылар, кытайлар һәм [[итальяннар]] сыман төрле этник төркемнәр өчен күпфатирлы блоклар һәм эре сәнәгать комплексы; ә зур порт, тимер юл станциясе, шәһәр читендәге төрмә, берничә парк һәм күпсанлы сәүдә үзәге һәм супермаркет шәһәрнең икътисади нигезен тәэмин итә. Уенның төп хикәясе берничә җинаятьчел төркем арасында бүленгән шәһәрне күрсәтә, шул исәптән өч мафия гаиләсе — Фальконе, Винчи һәм Клементе гаиләләре — Кытай “Триада” төркеме, ирланд мафиясе һәм берничә урам бандасы. Шәһәр дизайны, шул исәптән архитектура стильләре, мәдәниятләр, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар тиешле чордагы чын төрле АКШ шәһәрләргә нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]], [[Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Бостон]] һәм [[Детройт]]. Уенның ике ЙТК пакетының — '''Джиммига хыянәт''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Betrayal of Jimmy'') һәм '''Джимминың вендеттасы''' (''Jimmy’s Vendetta'') — вакыйгалары төп уеннан аерым канон эчендә узса да, алар шулай ук иртә 1950-елларда бара, ә '''Джоның маҗаралары''' (''Joe’s Adventures'') исемле өченче өстәмәнең вакыйгалары төп хикәянең вакытында уза һәм ике вакыт аралыгын берләштерә. === Хикәя === 1943 елда полиция талау вакытында тоткан Сицилия иммигранты Вито Скалетта төрмәгә бармау өчен АКШ Армиясенә кушыла һәм 504 парашют-десант полкына эләгә. Сицилия операциясе ялгыш барганда һәм Дон Кало Патша Италия Армиясе солдатларына коралларын ташларга кушканда, Вито беренче тапкыр мафиянең чын көчен күрә. 1945 елның февралендә Вито ял өчен өйгә Эмпайр-Бэйга кайта һәм аның юклыгында Дон Альберто Клементе җинаятьчел гаиләсенә кушылган аның балачак дусты һәм җинаять буенча партнёры Джо Барбаро белән очраша. Джо Витога ялган эштән азат итү кәгазьләрен алырга булыша һәм аны эш бирүче берничә контакт белән таныштыра. Үз мәрхүм атасының гаиләсен акча бурычы белән калдырганын белгәч, Вито үз атасының элеккеге эш бирүчесе булган һәм мафиягә бәйле булган Дерек Паппалардога эш алу өчен мөрәҗәгать итә. Соңыннан Джо Витоны Клементеның багышланган кешесе булган Генри Томасино белән таныштыра. Джо һәм Генри белән берничә эш башкаргач, Вито атасының бурычын түләү өчен җитәрлек акча эшли. Әмма бу юлы ул полиция тарафыннан урлау һәм азык-төлек талоннары сату өчен тотыла һәм ун елга төрмәгә озатыла. Төрмә срогы вакытында Вито Дон Фрэнк Винчиның консильерие Лео Галанте белән дуслаша. Аның апасы Франческа аның белән аралашу өчен аңа килгәндә, аларның анасы үлә һәм Витоның соңгы акчасы аның җирләвенә сарыф ителә. 1951 елның апрелендә Вито Лео ярдәмендә иртә иреккә чыга. Джо белән яңадан берләшкәч, Вито Дон Карло Фальконе һәм аның уң кулы Эдди Скарпа идарә итә торган Фальконе гаиләсе белән очраша. Тиздән Вито һәм Джо Фальконеның оешмасының багышланган катнашучыларына әвереләләр һәм шулай итеп яхшырак яши башлыйлар. Клементеның Комиссиянең гадәтләренә каршы наркотиклар белән шөгыльләнүен белгәч, Карло парга аны үтерергә куша. Үтерүдән соң Генри Вито аша Эддидан яңа эш сорый, һәм Эдди аңа үзен күрсәтү өчен Леоны үтерергә куша. Вито Леоны кисәтергә һәм аңа шәһәрдән качарга булышырга өлгерсә дә, Эдди барыбер Генрины Фальконеның оешмасына кабул итә. Франческа Витоның җинаятьчел тормыш рәвеше аркасында аның белән аралашып бетергәч, каһарманның тормышы тулысынча хаоска әверелә һәм ирланд мафиясе аның йортын яндыра. Вито үз байлыгын торгызу өчен Джога һәм Генрига шәһәр триадалыларыннан сатып алынган героинны сату өчен кушыла. Әмма Комиссиянең аркасы артында шулай ук наркотиклар белән эшләүче Карло моны белә һәм үз өлешен сорый. Вито һәм Джо үз вәзгыятен ачыклау өчен Генрига баралар, ләкин триадалыларның аны халык алдында үтерүен һәм аларның акчасы белән качуын күрәләр. Алар җавап буларак җирле Триада ресторанында атыш башлыйлар, әмма акчасын кайтармыйлар. Героин өчен акча биргән процентчы Бруно Левинның бурычлылары калган Вито һәм Джо акча эшләү өчен күптөрле биремнәр башкаралар, шул исәптән элеккеге гангстер [[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Томас Анджелоны]] үтерү. Вито Дерекка эш өчен килә, әмма Дерекның аның атасының үлеменә заказ биргәнен белә һәм аңа үч алып аны үтерә һәм акчасын ала. Шул ук вакытта Винчи гаиләсе Джоны урлый һәм Вито аны яклаганчы аны җәзалый. Брунога бурыч түләгәч, Вито үз атасының шул ук кешедән акча алганын белә, һәм соңыннан Лео аны аның һәм Джоның гамәлләре өчен орыша, чөнки алар мафия һәм Триада арасында сугыш башлады. Лео шулай ук Генриның мәгълүматны җиткерүче булганын белдерә һәм Карлоның Витоны аның Генри өчен гарант булып торганы өчен үтерергә теләве турында сөйли. Әмма Вито Леоны яклаганлыктан, Лео аңа Комиссия һәм Триада тарафыннан гафуны килештерә, әгәр протагонист аларның уртак дошманы булып торган Карлоны үтерсә. Карло Джога капореджиме урынын бирергә вәгъдә итә, әгәр ул Витоны үтерсә, ләкин йомгакта алар Карлоны бергә үтерәләр. Лео парны очрата һәм Витоны бәйрәм итү өчен үзенең машинасына утырта, Джо исә икенче машинада башка якка китә. Вито кая Джоны алып китәләр дип сорый. Лео Джоның аларның килешүенең өлеше булмаганын белдерә, ә Вито үз дустының билгесез юнәлештә китүен карый. == Җитештерү == ''Мафия II’не'' башлангыч булдыру 2004 елда башланган; 2003 елда сценарийны ясый башлаганнар. Тәүге план буенча ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыгарга тиешле булган уен уен двигателенең булдыручыларына бәйле мәсьәләләр аркасында ''[[ПлейСтейшн 3|ПлейСтейшн 3’кә]]'' һәм ''[[Иксбокс 360|Иксбокс 360’ка]]'' 2005 елда күченде. Ул 2007 елның августында '''Лейпциг уеннар күргәзмә'''&nbsp;([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Leipzig Games Convention'') рәсми рәвештә игълан ителгән. Уенның эшли торган прототибы 2007 яки 2008 елда ирешелгән.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-troubled-story-behind-mafia-ii-1447716549|title=The Troubled Story Behind Mafia II|last=Superannuation|date=2013-10-18|language=en-US}}</ref> ''Мафия II’не'' 2009 елда көткәннәр, әмма йомгакта аның чыгу көне 2010 елның августына кадәр күченгән. [[2К Чех]] уен өчен '''Иллюжн Энджин''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Illusion Engine'') яңа двигателен ясаган.<ref>{{Cite web|url=https://www.pcguru.hu/hirek/lecsereli-eddigi-grafikus-motorjat-a-hangar-13-a-mafia-the-old-country-ban-fusion-engine-unreal-engine-5-dudu/90099|title=Lecseréli eddigi grafikus motorját a Hangar 13 a Mafia: The Old Country-ban|language=hu}}</ref> Яңа двигатель беренче ''Мафия'' кулланган [[2К Чех|ИС’ның]] ЛС3Д двигателенең варисы иде. 2007 елның августында уенның реклама трейлеры чыккан. Икенче трейлер [[Спайкның Видео уеннары бүләкләре|Спайкның Видео уеннары бүләкләрендә]] 2008 елның 14 декабрендә чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://www.1up.com/news/spike-shows-mafia-2-trailer|title=Spike Shows Off Mafia 2 Trailer: News from 1UP.com|accessdate=2026-09-15|archivedate=2016-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704205807/http://www.1up.com/news/spike-shows-mafia-2-trailer}}</ref> 30 секундлы кисеп алынган катсценаларны үз эченә алган киңәйтелгән трейлер 2009 елның 14 гыйнварында чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/videos/mafia-ii-pc-games-trailer-sinner-trailer|title=Mafia II PC Games Trailer - Sinner Trailer - IGN|date=2009-01-14|language=en}}</ref> Уен барышын күрсәтә торган видео Денби Грейс (продюсер) катнашкан интервьюнең өлеше буларак 17 апрельдә ''GameSpot’та'' күрсәтелгән.<ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/ps3/action/mafia2/news.html?sid=6208079|title=Mafia II Impressions - Exclusive First Preview - PlayStation 3 Previews at GameSpot}}</ref> Видео йөртү һәм атыш үзенчәлекләреннән тыш физика двигателен күрсәтә. Өченче трейлер 2009 елның 28 маенда сайтка йөкләнгән. 1 июньнән башлап дүрт кыска видео ''Мафия II'' сайтына чыккан. “Ышандыру сәнгате” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Art of Persuasion'') дип аталган аларның беренчесе Варетта Диллард (''Varetta Dillard'') башкарган '''Кызганыгыз, Пёрси әфәнде''' (''Mercy, Mr. Percy'') җырын куллана. Тагын бер видео '''Әйләнә торган пычкы''' (инглиз. ''The Buzzsaw'') бүлеген күрсәткән. Видео әүвәлге трейлерларда күренгән '''Юан ирнең''' язмышын сөйләгән. 2010 елның 27 мартында чыгарылган трейлер уен кулланган һәм [[ФизИкс|ФизИкска]] нигезләнгән киемне һәм физика системасын күрсәткән.<ref>{{Cite web|url=http://physxinfo.com/news/2514/mafia-ii-first-physx-trailer/|title=Mafia II: first PhysX Trailer {{!}} PhysXInfo.com - PhysX News|language=en-US}}</ref> 2010 елның 3 августында 2010 елгы '''Плейбой Свим’ның''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Playboy Swim'') йөзе булган Шеридин Фишер ''Мафия II’нең'' рәсми амбассадоры булган. Шеридинның ''Мафия II'' проектында катнашуы '''[[2К (ширкәт)|2К Геймз]]''' һәм '''Плейбой''' арасындагы килешүне раслый; килешү буенча '''2К’га''' журналның 50 тышлыгын һәм үзәк битен ''Мафия II’нең'' эчендәге коллекцион әйберләре буларак кулланырга мөмкин.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/wikis/mafia-ii-collectors-edition/Mafia_II_Playboy_Magazines|title=Mafia II Playboy Magazines - Mafia 2 Guide|last=Burton|first=Jason|date=2012-03-27|language=en}}</ref> Демоюрама 2010 елның августында ''[[Стим (мәйданчык)|Стимга]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв Маркетплэйска]]'' һәм ''[[ПлейСтейшн Нетворк|ПлейСтейшн Нетворкка]]'' чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/demo/|title=Mafia II Demo|accessdate=2026-09-15|archivedate=2010-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100806063154/http://www.mafia2game.com/demo/}}</ref> == Чыгыш == ''Мафия II'' 2010 елның 24 августында Төньяк Америкада, 26 августында Австралиядә һәм 27 августында бөтен дөньяда чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/10/2k-games-releases-mafia-ii-playable-demo-available-now|title=2K Games Releases Mafia II Playable Demo, Available Now|last=Staff|first=I. G. N.|date=2010-08-10|language=en}}</ref> 2015 елның 22 августында ''Мафия II’нең'' сатулары шәхси санаклар өчен [[Стим (мәйданчык)|Стимда]] һәм башка цифрлы мәйданчыкларда аңлатылмаган сәбәпләр аркасында туктатылган. Уен 2016 елның 1 июнендә Стимга кире кайткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/mafia-2-re-releases-on-steam-today-and-its-80-off-until-june-8|title=Mafia 2 re-releases on Steam today and it's 80% off until June 8|last=Editor|first=Stephany Nunneley-Jackson Former News|date=2016-06-01|language=en}}</ref> === Алдан заказ бирү бонуслары === 2010 елның 26 маенда дүрт контент пакеты беренчел заказ бонуслары буларак Америка һәм [[Европа|Ауропа]] илләрендә аерым сатучылар аша тәкъдим ителгән. Үз эченә ике өстәмә машинаны һәм костюмны алган '''Вегас пакеты''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Vegas Pack'') һәм ике хәрби машинаны һәм костюмны тәкъдим иткән '''Сугыш герое пакеты''' (''War Hero Pack'') ''GameStop’та'' һәм ''EB Games’да'' ачык иде. ''Amazon'' үз эченә ике спорт машинасын һәм ике куртканы алган '''Хыянәтче пакетын''' (''Renegade Pack'') саткан, ике хот-родны һәм ике костюмны тәкъдим иткән '''Гризер пакеты''' (''Greaser Pack'') исә ''Best Buy’ның'' клиентларына ачык иде.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/preorder/|title=Mafia II Pre-order|accessdate=2026-09-15|archivedate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527225544/http://www.mafia2game.com/preorder/}}</ref> Бу беренчел заказ пакетларын өстәмәләр буларак ''[[ПлейСтейшн Нетворк]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв]]'' һәм ''[[Стим (мәйданчык)|Стим]]'' кибетләрендә сатып алырга мөмкин. 2010 елның 26 маенда ''Мафия II’нең'' коллекцион басмасы анонс ителгән.<ref>{{Cite web|url=http://www.2kgames.com:80/mafia2/community/us/features_collectors.php|title=Mafia II - Official Community}}</ref> === ПлейСтейшн 3 өчен юрама === [[2К (ширкәт)|2К’ның]] интерактив маркетингы буенча менеджеры Элизабет Тоби [[Microsoft Windows|Виндоус]] һәм [[Иксбокс 360]] җайланмаларындагы юрамаларда булачак билгеле график детальләрнең [[ПлейСтейшн 3|ПлейСтейшн 3’тә]] булмаячагын игълан иткәч (''шул исәптән өч үлчәмле (3Д) үлән, үле тәннәр астында барлыкка килә торган кан күлдәвекләре һәм реалистик кием физикасы''), ''Мафия II’гә'' багышланган 2К’ның форумнарында ''ПлейСтейшн 3'' өчен юрама бәхәсләр тудырган. Бу детальләрнең уенның беренчел юрамаларында барлыгы билгеле иде, әмма аларны кадрлар ешлыгын арттыру өчен кисеп алырга кирәк иде. Уен чыккач, ''ПлейСтейшн 3’тәге'' басма ''Иксбокс 360’тагы'' юрама белән чагыштырганда өстәмә контент сәбәпле югарырак яки шул ук бәяләр '''Деструктоид''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Destructoid'') һәм '''Наугеймер''' (''Nowgamer'') сайтларында алган; күзәтүчеләр гадәттә бердәнбер платформадагы юраманы күзәтсәләр дә, шул сайтлар уенны берничә платформада күзәтә.<ref>{{Cite web|url=https://www.destructoid.com/review-mafia-ii/|title=Review: Mafia II|last=Chester|first=Nick|date=2010-08-23|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ps3.nowgamer.com/reviews/ps3/9347/mafia-ii|title=Mafia II (PS3) review {{!}} NowGamer|language=en-GB}}</ref> === Йөкләнә торган контент === Уен өч йөкләнә торган контент (ЙТК) пакетын алган: '''Джиммига хыянәт''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Betrayal of Jimmy'') — ''[[Сони Интерактив Энтертэйнмент|Сони]]'' 15 июньдә 2010 елгы '''Е3’тә''' (''E3'') анонс иткән беренче ЙТК пакеты.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/sony-ties-up-dlc-pack-in-exclusives|title=Sony ties up DLC/pack-in exclusives|last=Editor-in-Chief|first=Tom Bramwell Former|date=2010-06-15|language=en}}</ref> Ул соңрак башка платформаларга портланганчы башта ''ПС3'' өчен эксклюзив рәвештә бушлай өстәмә буларак чыгарылган. Төп уеннан аерым канонда уза торган хикәя берничә җинаятьчел төркем өчен көндәшләрен йомшартучы Джимми исемле ялланучы үтерүче турында сөйли; әмма аның яллаучылары Джиммины йомгакта тозакка китерәләр һәм каһарман төрмәгә китә. Сызыксыз рәвештә (''Grand Theft Auto'' сериясендә кебек) җыенган биремнәр үз эченә уенчылар билгеле гамәлләр өчен очколар эшләүче системаны ала; бу механикалар икенче һәм өченче ЙТК пакетларында шулай ук бар. Бу ЙТК’да эксклюзив Вэйбар Хот-Род (инглиз. ''Waybar Hot Rod'') машинасы бар. '''Джимминың вендеттасы''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Jimmy's Vendetta'') — уенның икенче ЙТК пакеты. Ул ''[[ПлейСтейшн Нетворк]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв Маркетплэйс]]'' һәм ''[[Стим (мәйданчык)|Стим]]'' системаларында 2010 елның 7 сентябрендә чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://kotaku.com/5626249/mafia-ii-upcoming-dlc-packs-a-vendetta/gallery/|title=Mafia II Upcoming DLC Packs A Vendetta}}</ref> Өстәмәнең вакыйгалары ''Джиммига хыянәт'' сюжетыннан соң уза: Джимми төрмәдән кача һәм аңа хыянәт иткән кешеләрдән үч ала. Бу ЙТК’ның шулай ук эксклюзив полиция автобусы бар. '''Джоның маҗаралары''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Joe's Adventures'') — 2010 елның 23 ноябрендә чыгарылган ''Мафия II’нең'' өченче һәм соңгы ЙТК пакеты. Хикәя төп уенның сюжетының ике чоры арасында уза һәм Джо Барбароны Витоның төрмә срогы вакытында төп каһарман буларак тәкъдим итә. ЙТК’ның хикәясе Джоның 1950 елда Эмпайр-Бэйга кайтуын күрсәтә; ул 5 ел дәвамында яшеренергә мәҗбүр иде, чөнки Клементе гаиләсе аның үлеменә заказ биргән иде. Ул Фальконе гаиләсенең аңа булышачагына ышанып аларның иерархиясе аша күтәрелә, ләкин тиздән Дон Фальконены бәреп төшерергә ниятләгән заговорны фаш итә һәм аны өзәргә тиеш. ЙТК очко җыю системасы булган ачык дөньялы биремнәр һәм гадәти биремнәр берләштерә. Ул сигез сәгатькә исәпләнгән. ЙТК шулай ук эксклюзив Делициа Грандеамерика (''Delizia Grandeamerika'') исемле транспорт чарасын үз эченә ала. === Альтернатив басмалар === '''Мафия II: Коллекцион басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Collector's Edition'') — үз эченә 9 әйберне алган стилбук (инглиз. ''steelbook''): ике люкс машинасын һәм ике “багышланган кеше”нең костюмын (шул исәптән винтаж смокингын) тәкъдим иткән '''Багышланган кеше пакеты''' (''Made Man Pack''), Рәсем китабы (уенны булдыру барышы турында альбом), Прагадагы '''ФИЛМҺармоник Оркестра''' ([[Чех теле|чех]]. ''FILMHarmonic Orchestra'') ясаган оркестр саундтрегы белән компакт диск (инглиз. ''compact disc'') һәм Эмпайр-Бэйның харитасы. '''Мафия II: Цифрлы люкс басмасы''' (инглиз. ''Mafia II: Digital Deluxe Edition'') асылда үз эченә ''Багышланган кеше пакетын'' алган шул ук физик басма, әмма саундтрек, рәсем китабы һәм харита цифрланган.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/preorder/digital.html|title=Mafia II Pre-order|accessdate=2026-09-16|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304073407/http://www.mafia2game.com/preorder/digital.html}}</ref> '''Мафия II: Киңәйтелгән махсус басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Special Extended Edition'') — [[1С|1С Ширкәте]] Рәсәй базарына чыгарган җыелма. Ул үз эченә төп уенны, өч ЙТК пакетын (''Джиммига хыянәт'', ''Джимминың вендеттасы'' һәм ''Джоның маҗаралары'') һәм дүрт стиль пакетын (''Вегас пакеты'', ''Хыянәтче пакеты'', ''Гризер пакеты'' һәм ''Сугыш герое пакеты'') ала. Ул 2010 елның 3 декабрендә ''Виндоус'' өчен чыгарылган. Шул ук җыелма 2011 елның 1 декабрендә көнбатыш базарларында '''Мафия II: Режиссёр юрамасы''' (''Mafia II: Director’s Cut'') буларак ''Виндоус'', ''[[MacOS|Мак ОС]]''<ref name=":1" /> һәм аларның тиешле бюджет консольләре өчен чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/category/gaming/|title=Gaming|language=en-US}}</ref> 2015 елның июлендә бу тулы басма ''Стимда'' көнбатыш илләрендә сатудан алынган.<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/|title=Steam Community :: Discussions|language=en}}</ref> Әмма баштан ''Коллекцион басмада'' гына ачык булган ''Багышланган кеше пакетын'' соңыннан гади ЙТК буларак ''Иксбокс Лайвта'' сатып алу мөмкинлеге барлыкка килгән. === Мобиль юрама === '''Твистбокс Геймз''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Twistbox Games'') һәм '''Оазис Мобайл''' (''Oasys Mobile'') ''Мафия II’нең'' мобиль юрамасын булдырган, ә '''Коннект2Медиа''' (''Connect2Media'') аны чыгарган.<ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.com/mafia-ii-mobile/review/|title=Mafia II Mobile Review|last=Andrew|first=Keith|date=2010-09-23|language=en}}</ref> Уен ''Мафия II’нең'' туры адаптациясе булу урынына сериянең беренче һәм икенче уеннары арасында күпер булып тора һәм аның вакыйгалары нигездә 1938 елда уза. Хикәя Сальери гаиләсенә караган солдато ([[Итальян теле|итальян]]. ''soldato'') һәм гаиләнең корал мастеры булып торган Винченцоның туганнан туганы булып торган Марко Руссотто (Marco Russotto) турында сөйли; ул гаиләгә хыянәт өчен Томас Анджелоны (''Мафия’нең'' протагонисты) үтерү өчен Эмпайр-Бэйга килә. Генри Томасино, Дон Фальконе һәм Дон Винчи кебек ''Мафия II’нең'' каһарманнары хикәягә керәләр, әмма аларның рольләре аерыла. Уенның ике төрле ахыры бар. === ''Соңгы басма'' === '''Мафия II: Соңгы басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Definitive Edition'') исемле ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасы яңартылган графика белән ''[[ПлейСтейшн 4]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен 2020 елның 19 маенда чыгарылган. Төп нөсхә уенын ''Стимда'' сатып алган кулланучылар ''Соңгы басмага'' бушлай яңару мөмкинлеген алганнар.<ref>{{Cite web|url=https://mafiagame.com/news/mafia-ii-definitive-edition-out-now/|title=Mafia II: Definitive Edition out now|last=2K|language=en}}</ref> Үз эченә барлык сюжет һәм стиль пакетларын алган ''Соңгы басма'' [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] һәм '''Д3Т''' (''D3T'') тарафыннан уйлап табылган. ''Соңгы басма'' соңрак үз эченә беренче уенның ''Соңгы басмасын'' һәм барлык хикәя пакетлары белән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган һәм 2020 елның 25 сентябрендә чыккан '''Мафия: Өчлек''' (инглиз. ''Mafia: Trilogy'') җыелмасына кушылган. == Кабул итү == === Тәнкыйтьчеләрнең күзәтүләре === ''Metacritic’ка'' караганда, ''Мафия II'' Виндоус һәм ПС3 юрамалары өчен “гомумән мактый торган күзәтүләр” алган, Иксбокс 360 юрамасы һәм ''Соңгы басма'' исә “катнаш яки урта күзәтүләр” алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=pc|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=playstation-3|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=xbox-360|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii-definitive-edition/critic-reviews/?platform=playstation-4|title=Mafia II: Definitive Edition critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii-definitive-edition/critic-reviews/?platform=xbox-one|title=Mafia II: Definitive Edition critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> Грэг Миллер (инглиз. ''Greg Miller'') ''IGN’да'' уенга 7/10 балл биргән һәм “бу сезгә яхшы вакыт бүләк итәчәк әйбәт бәләкәй уен – бары тик гаҗәеп могҗиза көтмәгез” дип әйткән.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}</ref> Кевин ВанОрд (''Kevin VanOrd'') ''GameSpot’та'' уенга 8,5 балл биргән һәм моны әйткән: “''Мафия II’нең'' мавыктыргыч сугышы һәм каты гангстер хикәясе аны тәэсирле һәм кырыс маҗарага әверелдерә."<ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pc/action/mafia2/review.html?om_act=convert&om_clk=gssummary&tag=summary;read-review|title=Mafia II Review for PC - GameSpot|language=en|accessdate=2026-09-20|archivedate=2010-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100905055234/http://uk.gamespot.com/pc/action/mafia2/review.html?om_act=convert&om_clk=gssummary&tag=summary;read-review}}</ref> Матт Бертз (''Matt Bertz'') ''Game Informer’да'' уенга 9,0/10 балл биргән һәм моны язган: “санак уеннары хикәяләү өчен кинематографиядән акрынлап баш тартканда, ''Мафия II'' гаилә, дуслык, тугрылык, хыянәт һәм прагматизм турында мавыктыргыч драманы эшләп бай бандит фильмнары тарихыннан илһам ала."<ref>{{Cite web|url=https://gameinformer.com/games/mafia_ii/b/xbox360/archive/2010/08/20/mafia-ii-review-jump-into-this-thing-of-ours|title=Mafia II Review: Jump Into This Thing Of Ours|last=Bertz|first=Matt|date=2010-08-24|language=en}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:1С уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:2010 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Иксбокс өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Цензуралы санак уеннары]] [[Төркем:Ферал Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Өйдә көч куллану турында матур әдәбият]] [[Төркем:Геймз фор Виндоус хезмәтен кулланган уеннар]] [[Төркем:Луа телен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:МакОС өчен уеннар]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:Санак уеннарындагы әдәпсезлеккә бәйле җәнҗаллар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 3 өчен уеннар]] [[Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар]] [[Төркем:ПлейСтейшн 4 Про өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:Санак уеннарының дәвамнары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Триада турында санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1943 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1945 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:1951 елда урнашкан санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Нью-Йорк штатында узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары төрмәдә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Сицилиядә узган санак уеннары]] [[Төркем:ФизИкс технологиясен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы турында санак уеннары]] [[Төркем:Иксбокс 360 өчен уеннар]] [[Төркем:Xbox One өчен уеннар]] [[Төркем:Иксбокс Ван Икс өчен камилләштерелгән уеннар]] ju3jg4r30kgeagtk53kdqkpp3l6axjq 0 1493089 6037711 6034922 2026-09-21T14:07:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 6037711 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Nevrev_b_005.jpeg|мини|268x268пкс|Н. В. Неврев «Гаилә хисаплары (Мирасс буенча бүлү)», 1888 ел, 1888 ел.]] Мирас алу — үлгән затның хокуклары һәм бурычлары хокук нормалары нигезендә аның варисларына күчү ул. Мирас — үлгән кеше (мирасчының) [[милек]], [[Хокук|хокуклары]] һәм алар белән бәйле бурычлары башка кешеләргә ('''мирасчыларга''') күчерелә. Мирас милекләре, мирас милекләренең, ''мирас массасы'', мирас дип атала. Үлгән кешенең мирасы варисларга универсаль хокук мирасы тәртибендә, ягъни бербөтен буларак һәм бер үк вакытта үзгәрешсез рәвештә күчә.<ref>[https://www.hist.msu.ru/ER/Etext/DEKRET/18-04-27.htmДекрет об отмене наследования]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-nasledstvennogo-prava-v-pervyh-dekretah-sovetskoy-vlasti-1918-1922-gg |title=Проблемы наследственного права в первых декретах советской власти (1918—1922 гг.) |archive-date=2024-07-08 |access-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184501/https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-nasledstvennogo-prava-v-pervyh-dekretah-sovetskoy-vlasti-1918-1922-gg |url-status=live }}</ref> Сүз күбесенчә мөлкәти хокукларны мирас итеп алу турында бара, бу аңлашыла да. Әмма шәхси мөлкәти булмаган хокукларны да тапшырырга була икән. Әйтик, күренекле язучының үлеменнән соң варислары аның архивында бастырырга әзерләнгән кулъязма таптылар һәм нәшриятка тапшырдылар ди. Алар нинди хокукларны тормышка ашыра? Мөлкәти генә түгел: башка хокуклар арасында алар әсәрне бастыру хокукын да тормышка ашыра, ә бу хокук мөлкәти булмаганнар санына керә.<ref>{{Cite web |url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_34154/b893c4afcd52c1d6ae960ff4fb38a0c10a167521/ |title=ГК РФ Статья 1175. Ответственность наследников по долгам наследодателя / КонсультантПлюс |access-date=2017-12-02 |archive-date=2017-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102834/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_34154/b893c4afcd52c1d6ae960ff4fb38a0c10a167521/ |url-status=live }}</ref> Мирас калдыручы — һәрвакыт берәү генә, ә варислар берничә булырга мөмкин. Алар граждан да, оешма (юридик зат) да, дәүләт тә була ала. Варислар мирас калдыручының үлү көненнән 6 ай дәвамында мирасны алырга яисә аңардан баш тартырга тиеш.<ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/nasledstvennoe-pravopreemstvo-po-zaveschaniyu-v-period-stanovleniya-sovetskogo-gosudarstva-dekrety-vtsik-1918-1922-gg |title=Наследственное правопреемство по завещанию в период становления советского государства (декреты ВЦИК 1918—1922 гг.) |archive-date=2024-07-08 |access-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184537/https://cyberleninka.ru/article/n/nasledstvennoe-pravopreemstvo-po-zaveschaniyu-v-period-stanovleniya-sovetskogo-gosudarstva-dekrety-vtsik-1918-1922-gg |url-status=live }}</ref> Гражданлык хокукында мирас алуның ике төре бар: закон буенча һәм васыять буенча. Закон буенча мирас алу ул юкка чыгарылмаган һәм васыятьнамә белән үзгәртелмәгән очракта хәрәкәт итә. Гамәлдәге законнарда закон буенча берничә чират варислар билгеләнгән. Үзеннән-үзе аңлашыла, беренче чират варисларына балалар (шул исәптән уллыкка-кызлыкка алынган), ире яки хатыны һәм ата-анасы (шул исәптән уллыкка-кызлыкка алучы) керә. Мирас калдыручының баласы хәтта ул үлгәннән соң туса да, шулай ук беренче чират варис була. Әгәр үлүченең мондый якын кешеләре булмаса, мирас алуга икенче чират варислар (мирас калдыручының бертуган ир һәм кыз туганнары, аның бабасы һәм әбисе) һәм аннан соңгы чираттагы варислар чакырыла. Мираска бер үк чиратның берничә варисы дәгъва белдергән очракта, махсус шартлар булмаса, алар мирасны тигез өлешләрдә бүлеп ала. Бәхәс килеп чыкканда, аларга суд органнары ярдәм итә.<ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vozmozhnye-nasledniki-po-pravu-predstavleniya |title=Возможные наследники по праву представления |access-date=2017-07-03 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011609/https://cyberleninka.ru/article/n/vozmozhnye-nasledniki-po-pravu-predstavleniya |url-status=live }}</ref> Васыять (гражданның үлем очрагында) аныкы булган мөлкәт йә матди һәм матди булмаган башка мал белән эш йөртү акты булып тора. Уртак кагыйдә буенча, васыятьнамә мирас калдыручы тарафыннан имзаланырга һәм нотариус тарафыннан таныкланырга тиеш. Әмма васыять һәрвакытта да гамәлдә булмый. Мираста мәжбүри өлешкә хокук та бар. Бу хокук буенча балигъ булмаган яисә хезмәткә сәләтсез беренче чират варислары (кем турында сүз барганын исегезгә төшерегез) үлүченең ихтыярына карамастан, аларга закон буенча мирас калганда тиешле булган өлешнең 2/3 сен мирас итеп алалар.<ref>[http://download.nchti.ru/libr/books/Right/ClassicOfRussianCivilistic/Elib/1614.html Шершеневич Г. Ф. Учебник русского гражданского права. Т.2]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{ВТ-ЭСБЕ|Право наследственное|В.&nbsp;М.&nbsp;Нечаев}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Выморочное имущество}} [[Төркем:Мирас]] [[Төркем:Хокук]] df4kuh1kp9adf7hmzb9tp6cn4esky0m 0 1493173 6037755 6037515 2026-09-21T19:05:20Z Әмир 15082 /* Нәтиҗәләр */ өстәмә 6037755 wikitext text/x-wiki {{Көтелгән вакыйгалар}} {{Сайлаулар карточкасы | название = Россия Федерациясе <br/> Дәүләт Думасына сайлаулар |подпись названия = | дата = [[2026 ел]]ның<br/> [[18 сентябрь|18]] ― [[20 сентябрь| 20 сентябре]] | предыдущие = Дәүләт Думасына сайлаулар (2021) | год предыдущих = 2021 | следующие = Дәүләт Думасына сайлаулар (2031) | год следующих = 2031 |территория = Россия |вариант флага = |изображение флага = Flag of Russia.svg |ширина флага = 25px |явка избирателей = | портрет1 = [[Файл:Dmitry Medvedev (2026-02-06-2).jpg |125px]] | цвет1 = #2E4EA4 | кандидат1 = '''[[Дмитрий Медведев]]''' | партия1 = [[Бердәм Россия|«Бердәм Россия»]] |прошлый результат1 = '''49,82 %''' |прошлое число мест1 = '''324''' | доля голосов1 = | число голосов во втором туре1 = | доля голосов во втором туре1 = | портрет2 = [[Файл:Gennady Zyuganov 2022-09-20 (cropped).jpg|125px]] | цвет2 = #CC1111 | кандидат2 = [[Геннадий Зюганов]] | партия2 = [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|КПРФ]] |прошлый результат2 = 18,93 % |прошлое число мест2 = 57 | доля голосов2 = | портрет3 = [[Файл:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|125px ]] | цвет3 = #4488CC | кандидат3 = [[Леонид Слуцкий]] | партия3 = [[ЛДПР]] | прошлый результат3 = |прошлый результат3 = 7,55 % |прошлое число мест3 = 21 | число голосов во втором туре3 = | доля голосов во втором туре3 = | портрет4 = [[Файл:Миронов Сергей Михайлович 2025 год (cropped).jpg |125px]] | кандидат4 = [[Сергей Миронов]] | цвет4 = #FF9933 | партия4 = [[Гадел Россия]] |прошлый результат4 = 7,46 % |прошлое число мест4 = 27 | доля голосов4 = | число голосов во втором туре4 = | доля голосов во втором туре4 = | портрет5 = [[Файл:Alexey Nechayev (2026-02-25).jpg|125px]] | цвет5 = #47c2c0 | кандидат5 = [[Алексей Нечаев]] | партия5 = [[Яңа кешеләр (партия)|Яңа кешеләр]] |прошлый результат5 = 5,32 % |прошлое число мест5 = 13 | доля голосов5 = | портрет6 = [[Файл:Erik Prazdnikov (cropped).jpg||125px]] | цвет6 = #6991D0 | кандидат6 = [[Эрик Праздников]] | партия6 = [[Социаль гаделлек өчен Россия Пенсионерлар партиясе|Пенсионерлар партиясе]] |прошлый результат6 = 2,45 % |прошлое число мест6 = 0 | доля голосов6 = <!-- прочие кандидаты или партии --> |прочие кандидаты = <!-- данные социологических опросов --> |опрос1 дата = |опрос1 ссылка = |опрос1 за1 = |опрос1 за2 = |опрос1 за3 = |опрос1 за4 = |опрос1 за5 = |опрос1 за6 = <!-- опрос2…5 --> |карта = 2026 Russian legislative election map by constituencies.svg |ширина карты = 300px |альт. текст карты = |подпись карты = |карта2 = |ширина карты2 = |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = |результат = }} '''Россия Федерациясенең IX чакырылыш Дәүләт Думасына сайлаулар''' ({{lang-ru|Выборы в Государственную Думу Российской Федерации IX созыва}}) [[2026 ел]]ның [[18 сентябрь|18 сентябреннән]] [[20 сентябрь|20 сентябренә]] кадәр Бердәм тавыш бирү көннәрендә уза. Әлеге сайлауларда катнаш сайлау {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Катнаш сайлау системасы| системасы| d| Q133}} буенча 450 депутат: шулардан 225 депутат бермандатлы округлар буенча, ә калган 225 депутат партия исемлекләре буенча сайлана<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2026/02/13/vybory-deputatov-gosdumy-v-2026-godu/|title=Выборы в Госдуму в 2026 году: когда и как пройдут, кто будет участвовать|lang=ru|website=[[Lenta.RU]]|access-date=2026-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260216080756/https://lenta.ru/articles/2026/02/13/vybory-deputatov-gosdumy-v-2026-godu/|archive-date=2026-02-16}}</ref>. == Сәяси вәзгыять == [[Файл:Logo of the 2026 Russian State Duma election campaign.svg|200px|thumb|right|2026 елгы Россия Дәүләт Думасына сайлау кампаниясе логотибы]] VIII чакырылыш Дәүләт Думасына алдагы сайлаулар [[2021 ел]]ның 17-19 сентябрендә узган. Аларның нәтиҗәләре буенча «[[Бердәм Россия]]» парламентта кабат конституцион күпчелекне алган, бердәм округ буенча 14 мандатны һәм бер мандатлы округлар буенча 5 мандатны югалткан. 2003 елгы сайлаулардан соң беренче тапкыр пропорциональ система буенча процент киртәсен дүрттән артык партия уза алган: сайлаучыларның тавышларын бүлгәләүгә «Яңа кешеләр» уң либераль партиясе кушылган. [[Гадел Россия| «Гадел Россия — дөреслек өчен»]] партиясе күрсәткечләре «Гадел Россия»нең {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Россия патриотлары (партия)|«Россия патриотлары»| d| Q584643}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Захар Прилепин |Прилепинның| d |Q1530559}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Дөреслек өчен (партия)|«Дөреслек өчен» |d |Q85860365}} партиясе белән кушылуы нәтиҗәсендә яхшырган, шул ук вакытта {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Россия либераль-демократик партиясе|ЛДПР|d|Q212115}} асылда мандатларның яртысын югалткан. Әмма кайбер тикшеренүчеләр һәм массакүләм мәгълүмат чаралары тарафыннан 2021 елгы сайлаулар системалы хокук бозулар һәм бәйсез кандидатларны һәм партияләрне кертмәү аркасында «фальсификацияләнгән» һәм «гаделсез» дип санала<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/society/440545-centrizbirkom-podvel-itogi-vyborov|title=Центризбирком подвел итоги выборов|lang=ru|website=[[Forbes.ru]]|date=2021-09-20|access-date=2024-06-04|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921173701/https://www.forbes.ru/society/440545-centrizbirkom-podvel-itogi-vyborov|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tvrain.tv/teleshow/notes/neumnoe_golosovanie_kak_proshli_vybory_v_rossii-538157/|title=Неумное голосование: как прошли выборы в России|first=|last=|website=tvrain.tv|date=2021-09-19|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201023033/https://tvrain.tv/teleshow/notes/neumnoe_golosovanie_kak_proshli_vybory_v_rossii-538157/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/shpiljkin-bez-faljsifikatsiy-edinaya-rossiya-poluchila-by-33/31472302.html|title=Без фальсификаций "Единая Россия" получила бы 33% - аналитик Шпилькин|lang=ru|website=www.svoboda.org|access-date=2026-08-13}}</ref>. 2024 елның 15-17 мартында узган [[Россиядә президент сайлаулар (2024)| президент сайлауларында]] сайлаучыларның 77,49% рекордлы килүе белән гамәлдәге президент [[Владимир Путин]] яңадан сайланган, ул рекордлы нәтиҗәләр күрсәткән (87,28 %)<ref>{{Cite web|url=https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|title=Прошедшие «выборы» президента — самые сфальсифицированные в истории России|lang=ru|website=istories.media|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320213301/https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|title=Исследование «Новой-Европа»: около половины голосов за Владимира Путина на президентских выборах были вброшены|website=Новая газета Европа|date=1994-05-17|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318134823/https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|url-status=live}}</ref>. 2026 елда Дәүләт Думасына сайлауларның сайлау кампаниясе илдә ягулык белән проблемалар, Россия шәһәрләренә Украина һөҗүмнәре һәм даими Интернетны сүндерүләр фонында уза. == Тарих == 2026 елның 16 июнендә Россия Президенты [[Владимир Путин]] сайлауларны 2026 елның 20 сентябренә билгеләү турындагы указга кул куйган<ref>{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/news/63722/|title=Президент России подписал Указ о назначении выборов в Государственную Думу|lang=ru|website=Государственная Дума|date=2026-06-16|access-date=2026-08-05}}</ref>. 2026 елның 17 июнендә Россия Үзәк сайлау комиссиясе Россия Дәүләт Думасына сайлауларны әзерләү һәм уздыру буенча чараларның календарь планын бастырган<ref>[http://cikrf.ru/analog/ediny-den-golosovaniya-2026/kategorii-viborov/vybory-deputatov-gosudarstvennoy-dumy-federalnogo-sobraniya-rossiyskoy-federatsii-devyatogo-sozyva/kalendarnyy-plan-meropriyatiy-po-podgotovke-i-provedeniyu-vyborov-deputatov-gosudarstvennoy-dumy-fed/ Календарный план мероприятий по подготовке и проведению выборов депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации девятого созыва]</ref>. РФ Үзәк сайлау комиссиясе үз эшчәнлеген гамәлгә ашыру өчен 28 миллиард сумга якын акча алган, шуның 23 миллиард сумнан артыгы парламентка сайлауларны оештыру өчен юнәлдерелә<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/12/13/tsentrizbirkom-raskryl-stoimost-vyborov-v-gosdumu-v-2026-godu/|title=Центризбирком раскрыл стоимость выборов в Госдуму в 2026 году: Госэкономика: Экономика: Lenta.ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318161543/https://lenta.ru/news/2023/12/13/tsentrizbirkom-raskryl-stoimost-vyborov-v-gosdumu-v-2026-godu/|archive-date=2024-03-18|access-date=2024-03-18|url-status=live}}</ref>. IX чакырылыш Дума сайлауларында имза җыюдан азат ителгән партияләр исемлеге: Бердәм Россия, Россия Федерациясе коммунистик фиркасе, ЛДПР, Гадел Россия, Яңа кешеләр, Пенсионерлар партиясе, Россия коммунистлары, Родина, Яшелләр, Туры демократия партиясе, Яблоко<ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/activity/docs/postanovleniya/55711/|title=О списке political партий, на которые распространяется действие части 2 статьи 44 Федерального закона «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации»|lang=ru|website=РФ Үзәк сайлау комиссиясе|date=2024-06-19}}{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2026 елның 29 июлендә Үзәк сайлау комиссиясе башлыгы Памфилова белдергәнчә, алдагы сайлауларга федераль исемлекләрдә 3133 кандидат һәм бер мандатлы округлар буенча 1667 кандидат теркәлгән. 225 бер мандатлы округ буенча 1723 кандидат күрсәтелгән. 11 партиядән 766 кандидат теркәлгән. 2026 елның 10 августында Россия Федерациясе Югары суды «[[Яблоко]]» партиясе кандидатларының федераль исемлеген сайлаулардан алган<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2026/8/10/russia-bars-only-party-opposing-war-in-ukraine-from-parliamentary-vote Russia bars only party opposing war in Ukraine from parliamentary vote]</ref>. == Сайлау системасы == Гамәлдәге сайлау законнары нигезендә Дәүләт Думасы катнаш сайлау системасы буенча биш елга сайлана. Урыннарның яртысы (225) 5 %лы сайлау бусагасы белән партия исемлекләре буенча, ә икенче яртысы бер мандатлы 225 округ буенча бер турда сайлана. Шул ук вакытта партия исемлекләре буенча урыннар бер мандатлы округларда сайланган депутатларны исәпкә алмый һәм сайлауларның йомгаклау нәтиҗәләрендә үтә әһәмиятле диспропорцияләр тудырып, компенсация системаларын кулланмый. Сайлаучыларның рөхсәт ителә торган минималь саны турындагы таләп (килү чиге) юк. == Сайлау кампаниясе == {| class="wikitable" |+ Имза җыюдан азат ителгән партияләр<ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/activity/docs/postanovleniya/55711/|title=О списке политических партий, на которые распространяется действие части 2 статьи 44 Федерального закона «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации»|lang=ru|website=ЦИК РФ|date=2024-06-19}}{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Газета.Ру">[https://www.gazeta.ru/social/2025/09/16/21708806.shtml Единый день голосования-2025: как изменится власть и общественная повестка? — Газета.Ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ! colspan="2" |Партия !Думадагы урыннар !Төбәк парламентларындагы урыннар ! 2021 елда Дәүләт Думасына сайлаулар нәтиҗәләре |- | style="background:#2E4EA4" | |[[Бердәм Россия]] |324 |3165 |49,82 % |- | style="background:#CC1111" | |[[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|КПРФ]] |57 |411 |18,93 % |- | style="background:#4488CC" | |[[ЛДПР]] |21 |187 |7,55 % |- | style="background:#FF9933" | |[[Гадел Россия]] |27 |191 |7,46 % |- | style="background:#47c2c0" | |[[Яңа кешеләр (партия)|Яңа кешеләр]] |14 |74 |5,84 % |- | style="background:#6991D0" | |[[Пенсионерлар партиясе]] | |28 |2,45 % |- | style="background:#009933" | |[[Яшелләр (сәяси партия, Россия)|Яшелләр]] | |4 |1,55 % |- | style="background:#00A23D" | |[[Яблоко]] | |5 |1,34 % |- | style="background:#FF3322" | |[[Россия коммунистлары]] | |11 |1,27 % |- | style="background:#E61B23" | |[[Родина (партия, Россия)|Родина]] |1 |9 |0,80 % |- | style="background:#08457e" | |[[Туры демократия партиясе]] | |1 |''катнашмаган'' |} == Нәтиҗәләр == 2026 елда 18 сентябрьдән 20 сентябрьгә кадәр Россиядә IX чакырылыш [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасына]] депутатлар сайлау һәм илнең 89 төбәгендә алар белән берләштерелгән башка сайлау кампанияләре узган. Тавыш бирү [[Калининград өлкәсе]]ндәге участоклар ябылганнан соң якшәмбе кичендә тәмамланган. Беренче тапкыр сайлауларда Россиянең яңа төбәкләре ([[Донецк Халык Республикасы|ДХР]], [[Луганск Халык Республикасы|ЛХР]], [[Запорожье өлкәсе|Запорожье]] һәм [[Херсон өлкәсе|Херсон]] өлкәләре) халкы катнашкан. 21 сентябрьдә РФ {{comment|ҮСК|Үзәк Сайлау комиссиясе}} рәисе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Элла Памфилова|Э. Памфилова|d|Q458100}} хәбәр иткәнчә, Дәүләт Думасына сайлауларда килү 59,32% ([[2016 ел]]да – 47%, [[2021 ел]]да — 51%) тәшкил иткән <ref>[https://www.gazeta.ru/social/news/2026/09/21/29359129.shtml Явка на выборы в Госдуму превысила 59%.] Газета.Ru, 21.09.2026{{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Россиядә сайлаулар]] [[Төркем:2026 ел]] kovx3g2ivqzp9rohq18k79xt8swondy 6037756 6037755 2026-09-21T19:07:08Z Әмир 15082 актуаль булмаган калыпны алып кую 6037756 wikitext text/x-wiki {{Сайлаулар карточкасы | название = Россия Федерациясе <br/> Дәүләт Думасына сайлаулар |подпись названия = | дата = [[2026 ел]]ның<br/> [[18 сентябрь|18]] ― [[20 сентябрь| 20 сентябре]] | предыдущие = Дәүләт Думасына сайлаулар (2021) | год предыдущих = 2021 | следующие = Дәүләт Думасына сайлаулар (2031) | год следующих = 2031 |территория = Россия |вариант флага = |изображение флага = Flag of Russia.svg |ширина флага = 25px |явка избирателей = | портрет1 = [[Файл:Dmitry Medvedev (2026-02-06-2).jpg |125px]] | цвет1 = #2E4EA4 | кандидат1 = '''[[Дмитрий Медведев]]''' | партия1 = [[Бердәм Россия|«Бердәм Россия»]] |прошлый результат1 = '''49,82 %''' |прошлое число мест1 = '''324''' | доля голосов1 = | число голосов во втором туре1 = | доля голосов во втором туре1 = | портрет2 = [[Файл:Gennady Zyuganov 2022-09-20 (cropped).jpg|125px]] | цвет2 = #CC1111 | кандидат2 = [[Геннадий Зюганов]] | партия2 = [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|КПРФ]] |прошлый результат2 = 18,93 % |прошлое число мест2 = 57 | доля голосов2 = | портрет3 = [[Файл:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|125px ]] | цвет3 = #4488CC | кандидат3 = [[Леонид Слуцкий]] | партия3 = [[ЛДПР]] | прошлый результат3 = |прошлый результат3 = 7,55 % |прошлое число мест3 = 21 | число голосов во втором туре3 = | доля голосов во втором туре3 = | портрет4 = [[Файл:Миронов Сергей Михайлович 2025 год (cropped).jpg |125px]] | кандидат4 = [[Сергей Миронов]] | цвет4 = #FF9933 | партия4 = [[Гадел Россия]] |прошлый результат4 = 7,46 % |прошлое число мест4 = 27 | доля голосов4 = | число голосов во втором туре4 = | доля голосов во втором туре4 = | портрет5 = [[Файл:Alexey Nechayev (2026-02-25).jpg|125px]] | цвет5 = #47c2c0 | кандидат5 = [[Алексей Нечаев]] | партия5 = [[Яңа кешеләр (партия)|Яңа кешеләр]] |прошлый результат5 = 5,32 % |прошлое число мест5 = 13 | доля голосов5 = | портрет6 = [[Файл:Erik Prazdnikov (cropped).jpg||125px]] | цвет6 = #6991D0 | кандидат6 = [[Эрик Праздников]] | партия6 = [[Социаль гаделлек өчен Россия Пенсионерлар партиясе|Пенсионерлар партиясе]] |прошлый результат6 = 2,45 % |прошлое число мест6 = 0 | доля голосов6 = <!-- прочие кандидаты или партии --> |прочие кандидаты = <!-- данные социологических опросов --> |опрос1 дата = |опрос1 ссылка = |опрос1 за1 = |опрос1 за2 = |опрос1 за3 = |опрос1 за4 = |опрос1 за5 = |опрос1 за6 = <!-- опрос2…5 --> |карта = 2026 Russian legislative election map by constituencies.svg |ширина карты = 300px |альт. текст карты = |подпись карты = |карта2 = |ширина карты2 = |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = |результат = }} '''Россия Федерациясенең IX чакырылыш Дәүләт Думасына сайлаулар''' ({{lang-ru|Выборы в Государственную Думу Российской Федерации IX созыва}}) [[2026 ел]]ның [[18 сентябрь|18 сентябреннән]] [[20 сентябрь|20 сентябренә]] кадәр Бердәм тавыш бирү көннәрендә уза. Әлеге сайлауларда катнаш сайлау {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Катнаш сайлау системасы| системасы| d| Q133}} буенча 450 депутат: шулардан 225 депутат бермандатлы округлар буенча, ә калган 225 депутат партия исемлекләре буенча сайлана<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2026/02/13/vybory-deputatov-gosdumy-v-2026-godu/|title=Выборы в Госдуму в 2026 году: когда и как пройдут, кто будет участвовать|lang=ru|website=[[Lenta.RU]]|access-date=2026-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260216080756/https://lenta.ru/articles/2026/02/13/vybory-deputatov-gosdumy-v-2026-godu/|archive-date=2026-02-16}}</ref>. == Сәяси вәзгыять == [[Файл:Logo of the 2026 Russian State Duma election campaign.svg|200px|thumb|right|2026 елгы Россия Дәүләт Думасына сайлау кампаниясе логотибы]] VIII чакырылыш Дәүләт Думасына алдагы сайлаулар [[2021 ел]]ның 17-19 сентябрендә узган. Аларның нәтиҗәләре буенча «[[Бердәм Россия]]» парламентта кабат конституцион күпчелекне алган, бердәм округ буенча 14 мандатны һәм бер мандатлы округлар буенча 5 мандатны югалткан. 2003 елгы сайлаулардан соң беренче тапкыр пропорциональ система буенча процент киртәсен дүрттән артык партия уза алган: сайлаучыларның тавышларын бүлгәләүгә «Яңа кешеләр» уң либераль партиясе кушылган. [[Гадел Россия| «Гадел Россия — дөреслек өчен»]] партиясе күрсәткечләре «Гадел Россия»нең {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Россия патриотлары (партия)|«Россия патриотлары»| d| Q584643}} һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Захар Прилепин |Прилепинның| d |Q1530559}} {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Дөреслек өчен (партия)|«Дөреслек өчен» |d |Q85860365}} партиясе белән кушылуы нәтиҗәсендә яхшырган, шул ук вакытта {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Россия либераль-демократик партиясе|ЛДПР|d|Q212115}} асылда мандатларның яртысын югалткан. Әмма кайбер тикшеренүчеләр һәм массакүләм мәгълүмат чаралары тарафыннан 2021 елгы сайлаулар системалы хокук бозулар һәм бәйсез кандидатларны һәм партияләрне кертмәү аркасында «фальсификацияләнгән» һәм «гаделсез» дип санала<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/society/440545-centrizbirkom-podvel-itogi-vyborov|title=Центризбирком подвел итоги выборов|lang=ru|website=[[Forbes.ru]]|date=2021-09-20|access-date=2024-06-04|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921173701/https://www.forbes.ru/society/440545-centrizbirkom-podvel-itogi-vyborov|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tvrain.tv/teleshow/notes/neumnoe_golosovanie_kak_proshli_vybory_v_rossii-538157/|title=Неумное голосование: как прошли выборы в России|first=|last=|website=tvrain.tv|date=2021-09-19|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201023033/https://tvrain.tv/teleshow/notes/neumnoe_golosovanie_kak_proshli_vybory_v_rossii-538157/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/shpiljkin-bez-faljsifikatsiy-edinaya-rossiya-poluchila-by-33/31472302.html|title=Без фальсификаций "Единая Россия" получила бы 33% - аналитик Шпилькин|lang=ru|website=www.svoboda.org|access-date=2026-08-13}}</ref>. 2024 елның 15-17 мартында узган [[Россиядә президент сайлаулар (2024)| президент сайлауларында]] сайлаучыларның 77,49% рекордлы килүе белән гамәлдәге президент [[Владимир Путин]] яңадан сайланган, ул рекордлы нәтиҗәләр күрсәткән (87,28 %)<ref>{{Cite web|url=https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|title=Прошедшие «выборы» президента — самые сфальсифицированные в истории России|lang=ru|website=istories.media|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320213301/https://istories.media/stories/2024/03/20/proshedshie-vibori-prezidenta-samie-sfalsifitsirovannie-v-istorii-rossii/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|title=Исследование «Новой-Европа»: около половины голосов за Владимира Путина на президентских выборах были вброшены|website=Новая газета Европа|date=1994-05-17|access-date=2024-06-04|archive-date=2024-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318134823/https://novayagazeta.eu/articles/2024/03/18/novaia-evropa-okolo-poloviny-golosov-za-vladimira-putina-na-prezidentskikh-vyborakh-byli-vbrosheny-news|url-status=live}}</ref>. 2026 елда Дәүләт Думасына сайлауларның сайлау кампаниясе илдә ягулык белән проблемалар, Россия шәһәрләренә Украина һөҗүмнәре һәм даими Интернетны сүндерүләр фонында уза. == Тарих == 2026 елның 16 июнендә Россия Президенты [[Владимир Путин]] сайлауларны 2026 елның 20 сентябренә билгеләү турындагы указга кул куйган<ref>{{Cite web|url=http://duma.gov.ru/news/63722/|title=Президент России подписал Указ о назначении выборов в Государственную Думу|lang=ru|website=Государственная Дума|date=2026-06-16|access-date=2026-08-05}}</ref>. 2026 елның 17 июнендә Россия Үзәк сайлау комиссиясе Россия Дәүләт Думасына сайлауларны әзерләү һәм уздыру буенча чараларның календарь планын бастырган<ref>[http://cikrf.ru/analog/ediny-den-golosovaniya-2026/kategorii-viborov/vybory-deputatov-gosudarstvennoy-dumy-federalnogo-sobraniya-rossiyskoy-federatsii-devyatogo-sozyva/kalendarnyy-plan-meropriyatiy-po-podgotovke-i-provedeniyu-vyborov-deputatov-gosudarstvennoy-dumy-fed/ Календарный план мероприятий по подготовке и проведению выборов депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации девятого созыва]</ref>. РФ Үзәк сайлау комиссиясе үз эшчәнлеген гамәлгә ашыру өчен 28 миллиард сумга якын акча алган, шуның 23 миллиард сумнан артыгы парламентка сайлауларны оештыру өчен юнәлдерелә<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/12/13/tsentrizbirkom-raskryl-stoimost-vyborov-v-gosdumu-v-2026-godu/|title=Центризбирком раскрыл стоимость выборов в Госдуму в 2026 году: Госэкономика: Экономика: Lenta.ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318161543/https://lenta.ru/news/2023/12/13/tsentrizbirkom-raskryl-stoimost-vyborov-v-gosdumu-v-2026-godu/|archive-date=2024-03-18|access-date=2024-03-18|url-status=live}}</ref>. IX чакырылыш Дума сайлауларында имза җыюдан азат ителгән партияләр исемлеге: Бердәм Россия, Россия Федерациясе коммунистик фиркасе, ЛДПР, Гадел Россия, Яңа кешеләр, Пенсионерлар партиясе, Россия коммунистлары, Родина, Яшелләр, Туры демократия партиясе, Яблоко<ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/activity/docs/postanovleniya/55711/|title=О списке political партий, на которые распространяется действие части 2 статьи 44 Федерального закона «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации»|lang=ru|website=РФ Үзәк сайлау комиссиясе|date=2024-06-19}}{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2026 елның 29 июлендә Үзәк сайлау комиссиясе башлыгы Памфилова белдергәнчә, алдагы сайлауларга федераль исемлекләрдә 3133 кандидат һәм бер мандатлы округлар буенча 1667 кандидат теркәлгән. 225 бер мандатлы округ буенча 1723 кандидат күрсәтелгән. 11 партиядән 766 кандидат теркәлгән. 2026 елның 10 августында Россия Федерациясе Югары суды «[[Яблоко]]» партиясе кандидатларының федераль исемлеген сайлаулардан алган<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2026/8/10/russia-bars-only-party-opposing-war-in-ukraine-from-parliamentary-vote Russia bars only party opposing war in Ukraine from parliamentary vote]</ref>. == Сайлау системасы == Гамәлдәге сайлау законнары нигезендә Дәүләт Думасы катнаш сайлау системасы буенча биш елга сайлана. Урыннарның яртысы (225) 5 %лы сайлау бусагасы белән партия исемлекләре буенча, ә икенче яртысы бер мандатлы 225 округ буенча бер турда сайлана. Шул ук вакытта партия исемлекләре буенча урыннар бер мандатлы округларда сайланган депутатларны исәпкә алмый һәм сайлауларның йомгаклау нәтиҗәләрендә үтә әһәмиятле диспропорцияләр тудырып, компенсация системаларын кулланмый. Сайлаучыларның рөхсәт ителә торган минималь саны турындагы таләп (килү чиге) юк. == Сайлау кампаниясе == {| class="wikitable" |+ Имза җыюдан азат ителгән партияләр<ref>{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/activity/docs/postanovleniya/55711/|title=О списке политических партий, на которые распространяется действие части 2 статьи 44 Федерального закона «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации»|lang=ru|website=ЦИК РФ|date=2024-06-19}}{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Газета.Ру">[https://www.gazeta.ru/social/2025/09/16/21708806.shtml Единый день голосования-2025: как изменится власть и общественная повестка? — Газета.Ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ! colspan="2" |Партия !Думадагы урыннар !Төбәк парламентларындагы урыннар ! 2021 елда Дәүләт Думасына сайлаулар нәтиҗәләре |- | style="background:#2E4EA4" | |[[Бердәм Россия]] |324 |3165 |49,82 % |- | style="background:#CC1111" | |[[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|КПРФ]] |57 |411 |18,93 % |- | style="background:#4488CC" | |[[ЛДПР]] |21 |187 |7,55 % |- | style="background:#FF9933" | |[[Гадел Россия]] |27 |191 |7,46 % |- | style="background:#47c2c0" | |[[Яңа кешеләр (партия)|Яңа кешеләр]] |14 |74 |5,84 % |- | style="background:#6991D0" | |[[Пенсионерлар партиясе]] | |28 |2,45 % |- | style="background:#009933" | |[[Яшелләр (сәяси партия, Россия)|Яшелләр]] | |4 |1,55 % |- | style="background:#00A23D" | |[[Яблоко]] | |5 |1,34 % |- | style="background:#FF3322" | |[[Россия коммунистлары]] | |11 |1,27 % |- | style="background:#E61B23" | |[[Родина (партия, Россия)|Родина]] |1 |9 |0,80 % |- | style="background:#08457e" | |[[Туры демократия партиясе]] | |1 |''катнашмаган'' |} == Нәтиҗәләр == 2026 елда 18 сентябрьдән 20 сентябрьгә кадәр Россиядә IX чакырылыш [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасына]] депутатлар сайлау һәм илнең 89 төбәгендә алар белән берләштерелгән башка сайлау кампанияләре узган. Тавыш бирү [[Калининград өлкәсе]]ндәге участоклар ябылганнан соң якшәмбе кичендә тәмамланган. Беренче тапкыр сайлауларда Россиянең яңа төбәкләре ([[Донецк Халык Республикасы|ДХР]], [[Луганск Халык Республикасы|ЛХР]], [[Запорожье өлкәсе|Запорожье]] һәм [[Херсон өлкәсе|Херсон]] өлкәләре) халкы катнашкан. 21 сентябрьдә РФ {{comment|ҮСК|Үзәк Сайлау комиссиясе}} рәисе {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Элла Памфилова|Э. Памфилова|d|Q458100}} хәбәр иткәнчә, Дәүләт Думасына сайлауларда килү 59,32% ([[2016 ел]]да – 47%, [[2021 ел]]да — 51%) тәшкил иткән <ref>[https://www.gazeta.ru/social/news/2026/09/21/29359129.shtml Явка на выборы в Госдуму превысила 59%.] Газета.Ru, 21.09.2026{{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Россиядә сайлаулар]] [[Төркем:2026 ел]] q34oe5bsv0cttwzlvv45m8hvo8yld4l 0 1493198 6037712 6037683 2026-09-21T14:51:16Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6037712 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 Г. ] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] jlx8ry3jiimw4kqwhid5hb9v0wuo66f 6037714 6037712 2026-09-21T14:52:53Z Баныу 35185 6037714 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 Г. ] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] 6p7huid2m3uun7ym77f25f1oywstmkc 6037715 6037714 2026-09-21T14:53:17Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6037715 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] pc4czxn0rwu9vuddxbzax39h9pgnbaz 6037717 6037715 2026-09-21T15:52:32Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6037717 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] * [https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf ] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] bhq8hy0okllx7wjl0sqzg5pujjudz5n 6037718 6037717 2026-09-21T15:54:50Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6037718 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] * [https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР НЫҢ татар рәссамнары» ] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] lhy037q9fqjgzsla8ry4rr08utc069p 6037719 6037718 2026-09-21T15:55:41Z Баныу 35185 /* Сылтамалар */ 6037719 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] * [https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР НЫҢ татар рәссамнары» 69 нчы бит] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] r3dawelmpvzco3y3q8ccjt0rxt64cwg 6037720 6037719 2026-09-21T15:56:23Z Баныу 35185 /* Иҗади эшчәнлеге */ 6037720 wikitext text/x-wiki {{язам|Баныу|20 сентябрь 2026 ел}} {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref><ref>[https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР НЫҢ татар рәссамнары» 69 нчы бит]</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] * [https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР НЫҢ татар рәссамнары» 69 нчы бит] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] psqgr1gjrb3idtc8l8cv78ck9n0j669 6037721 6037720 2026-09-21T15:57:26Z Баныу 35185 6037721 wikitext text/x-wiki {{фш|Арсланов}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref><ref>[https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР ның татар рәссамнары» 69 нчы бит]</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] * [https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР ның татар рәссамнары» 69 нчы бит] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] bli1qabr4u9nsb8yonyya85ez3e99yt 6037725 6037721 2026-09-21T16:13:20Z Баныу 35185 6037725 wikitext text/x-wiki {{фш|Арсланов}} {{УК}} '''Госман Арсланов''' (''Арсланов Госман Вәли улы''; [[1897 ел]], [[Казан губернасы]] — [[1941 ел]]) — татар мәдәнияте эшлеклесе, графика, театр рәссамы. Иҗади гомерен татар милли сәнгатен үстерүгә багышлый. Графика өлкәсендә актив эшли, китап бизәлеше, плакатлар ясау һәм нәкыш белән шөгыльләнә. Аның хезмәтләрендә татар халкының гореф-гадәтләре, милли орнаментлары һәм көнкүреш күренешләре чагылыш таба. == Тәрҗемәи хәле == Госман Вәли улы Арсланов 1897 елда Казанда туган. 1922 елда [[Пермь]] сәнгать остаханәләрен (хәзерге Урал сынлы сәнгать һәм гамәли архитектура институты нигезендә) тәмамлаган. 1920—1922 елларда Пермь драма театрында бизәлеш рәссамы ярдәмчесе булып эшли, ә 1922 елдан Казанда яши<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/arslanov-gosman-vli-uly|title=Госман Арсланов|accessdate=2026-09-20|author=Шаһиева Р. Г.|publisher= Онлайн - энциклопедия Tatarica}}</ref>. === Иҗади эшчәнлеге === Ул 1920—1930 еллардагы татар совет сынлы сәнгатен формалаштыруда катнаша. Татар театры өчен К.Гоцциның «Принцесса Турандот» әсәре буенча куелган спектакльгә декорация эскизлары ясый; татар китап нәшриятында бизәүче рәссам булып эшли, дистәләгән дәреслекләрне, әдәби әсәрләрне һәм балалар китапларын бизи. Аның стилистикасына конструктивизм алымнары һәм традицион Шәрык бизәкләрен заманча интерпретацияләү хас. «[[Чаян (журнал)|Чаян]]» журналында әйдәп баручы рәссамнарның берсе була. Ике-өч төс белән башкарылган гротесклы рәсемнәре журналның тышлыкларында басыла һәм сәяси мәкаләләрне бизи: «Беренче кар» (1929), «Исламның яшел байрагы астында» (1930) исемле тышлыклар, [[Нәҗми Кави]]нең «Туран парламенты» мәкаләсенә рәсем (1930) һәм башкалар. «[[Азат хатын]]», «Октябрь яшьләре», «[[Кызыл Татарстан]]» басмалары белән хезмәттәшлек итә. 1923—1925 елларда актуаль көнкүреш һәм сәясәт темаларына 100 гә якын плакат иҗат итә. [[Габдулла Тукай|Г. Тукай]] әсәрләре җыентыгына рәсемнәр ясый (1926). [[1927 ел]]да Габдулла Тукайның «[[Шүрәле (поэма)|Шүрәле]]», «[[Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш]]», «Мияубикә» поэмалары шул ук иллюстрацияләр белән аерым басма булып дөнья күрә<ref name=":1" />. «Безнең матбугат» китабының тышлыгы — рәссамнең иҗади уңышы. Ул декоратив рәвештә, ак һәм кызыл вертикаль сызыкларның катгый ритмы белән гарәп язуындагы исемнең чуар сызыклары кушылмасында чишелгән. Исем ак фонда ачык күренеп тора, ә ак фон үзе кызыл сызыкларның өзелүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән фигуралы кырны тәшкил итә<ref>{{Китап|ел=2021|автор=Альменова И. Б.|сылтама бүлек=|исеме=Книжная графика Татарстана (1940-1970)|сылтама=https://tatcultresurs.ru/system/files?file=doc/1/649904589.pdf&ysclid=mua2zg836596254538|шәһәр=Казан|битләр=72|бит=26}}</ref><ref>[https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР ның татар рәссамнары» 69 нчы бит]</ref>. Әсәрләре ТР Дәүләт сынлы сәнгать музеенда һәм ТР Милли музеенда саклана. Госман Арсланов 1941 елда вафат була. == Күргәзмәләре == «Безнең матбугат» җыентыгының тышлыгы [[Париж]]дагы Халыкара бизәлеш сәнгате күргәзмәсенә (1925), сатирик рәсемнәре 1930 еллардагы республика күргәзмәләренә куела. == Әдәбият == Дульский П. М. Оформление татарской книги за революционный период. Казань, 1930. Дульский П. М. Актуальная графика. Казань, 1935. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnaya-politicheskaya-satira-na-stranitsah-zhurnala-chayan-v-1920-1930-e-gody Газизова М. Р «Международная политическая сатира на страницах журнала „Чаян“ в 1920—1930-е годы» Ж."Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики" (№ 1, страницы 83-86) 2017 г. ] * [https://ft.antat.ru/uploads/747385f0de35d8e5ac-ФТ-2020-2-66-79.pdf О.Л. Улемнова «1920–1930 елларда ТАССР ның татар рәссамнары» 69 нчы бит] {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Шәхесләр}} [[Төркем:Россия рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] aor9hcxbdbp81dkyxivudosz8h7lw0h 1 1493210 6037722 6037674 2026-09-21T16:00:53Z Iluzyash 59849 6037722 wikitext text/x-wiki {{"Минем Татарстан" айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район= Яр Чаллы шәһәренең Комсомол районы |кулланучы= Iluzyash}} rwirq8yrdyh6vohdyjpoppqpj0urq17 6037723 6037722 2026-09-21T16:01:20Z Iluzyash 59849 6037723 wikitext text/x-wiki {{"Минем Татарстан" айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район= Комсомол районы |кулланучы= Iluzyash}} 963rey2j09czz3jd6mo35rzrocbt7rs 6037724 6037723 2026-09-21T16:01:42Z Iluzyash 59849 6037724 wikitext text/x-wiki {{"Минем Татарстан" айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район= Яр Чаллы шәһәренең Комсомол районы |кулланучы= Iluzyash}} rwirq8yrdyh6vohdyjpoppqpj0urq17 0 1493212 6037750 2026-09-21T18:38:56Z Әмир 15082 яңа бит ясау 6037750 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Антон Грунис | рәсем = Anton Felixovich Grunis (2026-08-28).jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Антон Феликсович Грунис | һөнәр = хәрби (комбриг) | туу датасы = 5.10.1979 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан |Казанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак |Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = 13.09.2026 | үлем җире = {{үлем җире|Донецк өлкәсе| Донецк өлкәсендә}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Краматорск районы|Краматорск районы|d|Q97495623}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кондратовка (Донецк өлкәсе)|Кондратовка|d|Q4230565}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Hero of the Russian Federation medal.png|20px|Россия Федерациясе Каһарманының Алтын йолдыз медале]][[Файл:Hero of the Donetsk People's Republic Medal.svg|20px|Донецк Халык Республикасы Каһарманының Алтын йолдыз медале]] [[Файл:Герой Чеченской Республики.png|20px|Чечня Республикасы Каһарманы]]<br/> [[Файл:RUS Order of Courage ribbon.svg|40px|Батырлык ордены]] [[Файл:RUS Medal of the Order For Merit to the Fatherland 1st class ribbon.svg|40px|I дәрәҗә Ватан алдындагы казанышлары өчен ордены медале]] {{II дәрәҗә «Ватан алдында хезмәтләр өчен» орденының медале}} [[Файл:Медаль За отвагу Тип 2.png|25px|«Батырлык өчен» медале (Россия)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Антон Грунис''', Антон Феликс улы Грунис ({{lang-ru|Антон Феликсович Грунис}}, ''[[1979 ел]]ның [[5 октябрь|5 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]] ― [[2026 ел]]ның [[13 сентябрь|13 сентябре]], [[Донецк өлкәсе]], Краматорск районы, Кондратовка'') ― россияле хәрби башлык, гвардия генерал-майоры (2024)<ref name=grun2>[http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202405020007?index=1 Указ Президента Российской Федерации от 02.05.2024 № 299 «О присвоении воинских званий высших офицеров военнослужащим Вооружённых Сил Российской Федерации»]. // Сайт Президента России.</ref>. Россиянең [[Сүриядәге Рәсәйнең хәрби чаралары |Сириядәге хәрби чараларында]] һәм [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|Украинадагы махсус хәрби операциясендә]] катнашучы. [[Россия Федерациясе Каһарманы]] (2026). == Тәрҗемәи хәле == 1979 елның 5 октябрендә [[Казан]]да туган. [[Казан Суворов хәрби училищесы]]н тәмамлаган, аннары Мәскәү югары гомуми гаскәр команда {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Мәскәү югары хәрби команда училищесы|училищесына|d|Q4304386}} укырга кергән. Бөтен гомерен [[Россия Федерациясе Кораллы Көчләре|Россия Кораллы Көчләрендә]] хезмәт итүгә багышлаган<ref>[https://dzen.ru/a/aqm17h3cWgqrK5_N Трагедия для Казани. Погиб Герой России генерал Антон Грунис: что известно.] АиФ – Казань, 16.09.2026{{ref-ru}}</ref>. Хәрби биографиясе асылда Россиянең соңгы утыз елдагы барлык эре конфликтларын колачлый. Аның хәрби хезмәт исемлегендә ― [[Икенче чечен сугышы|Чечня сугышында]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Грузиядә сугыш (2008)|Көньяк Осетия|d|Q620735}} һәм [[Сүриядәге Рәсәйнең хәрби чаралары|Сириядәге]] хәрби хәрәкәтләрдә катнашу. 2021 елда запаска чыккан, әмма [[Россиянең Украинадагы махсус хәрби операциясе (2022)|махсус хәрби операция]] башланганнан соң армия сафына кире кайткан. 2023 елның маенда, комбриг полковник Вячеслав Владимирович Макаров (позывное – «Барнаул») һәм идарә офицерлары һәлак булганнан соң<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=34216 Герой Российской Федерации Макаров Вячеслав Владимирович.] Герои страны{{ref-ru}}</ref>, 4нче аерым мотоукчылар бригадасы (4-я ОМСБр) командиры итеп билгеләнгән (позывное ― «Грозный»). Россия Президентының 2024 елның 2 маендагы Указы белән полковник Груниска «генерал-майор» хәрби дәрәҗәсе бирелгән<ref name="grun2" />. 2026 елның июлендә Грунис видеоэлемтә аша Президент [[Владимир Путин]]га [[Костянтынивка|Константиновканы]] азат итү турында хәбәр иткән, 28 августта оборона министры [[Андрей Белоусов]] шәхсән аңа Россия Героеның [[«Алтын Йолдыз» медале (РФ)|«Алтын Йолдыз» медален]] тапшырган<ref>[https://ria.ru/20260828/nagrada-2113748128.html Доложивший Путину об освобождении Константиновки генерал стал Героем России]. // «РИА Новости». 28.08.2926. </ref><ref name=grun20>[https://rg.ru/2026/08/28/urozhenec-kazani-anton-grunis-nagrazhden-zolotoj-zvezdoj-geroia-rossii-1.html Генерал Антон Грунис, доложивший Путину об освобождении Константиновки, удостоен звания Героя России]</ref>. 2026 елның 13 сентябрендә һәлак булган<ref name=apnews>{{cite news |title=Russian general killed in Ukrainian drone strike |url=https://apnews.com/article/6c85022eda557416995d0c26a55fdda0 |work=Associated Press |date=2026-09-16 |access-date=2026-09-16 }}</ref>. {{цитата|автор={{Тәрҗемә ителмәгән 5|Андрей Пинчук|Андрей Пинчук|d|Q39383275}}, ДХР МГБсының 2014-2015 еллардагы башлыгы|Грунис авыру дәрәҗәсендә принципиаль кеше иде һәм бернинди сантиментларсыз шәхси регалияләр һәм карьера үсеше өчен реаль югалтуларны «уңышлы операцияләргә» әверелдереп, хәрби докладларны бизәүчеләр, чираттагы званиеләр өчен югарыга солдат каны белән түләнгән ялган җиңү сводкаларын җибәреп ятучы карьеристлар белән каты көрәш алып барды<ref>''Анна Смирнова''.[https://ournevz.ru/proisshestviya/smertelnyy-udar-po-kp-komu-meshal-legendarnyy-groznyy_12105?utm_source=smi2&utm_campaign=exchange&utm_medium=rec&utm_content=16877545&utm_term=154&t=teasers#bt Смертельный удар по КП: кому мешал легендарный «Грозный».] Наши Новости, 17.09.2026{{ref-ru}}</ref>}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Анастасия Кашеварова''. [https://dzen.ru/a/aqplELnCu226lsgN Памяти Антона Груниса, погибшего Маршала Победы. Он всегда говорил правду.] dzen.ru{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Грунис, Антон}} [[Төркем:РФ генерал-майорлары]] [[Төркем:РФ Каһарманнары]] [[Төркем:Донецк Халык Республикасы Каһарманнары]] [[Төркем:Чечня Республикасы Каһарманнары]] [[Төркем:Батырлык ордены кавалерлары]] [[Төркем:I дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:«Махсус хәрби операциядә катнашучыга» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Сүриядә Русиянең хәрби чараларында катнашучылар]] [[Төркем:Казан Суворов укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мәскәү югары хәрби команда училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Икенче чечен сугышында катнашучылар]] [[Төркем:2022 елгы Украина бәрелешләрендә үтерелгән Россия хәрбиләре]] 4ex63a7udd14jzic5gqmrfiq9zuq2tq 10 1493213 6037797 2026-09-21T21:21:52Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg» 6037797 wikitext text/x-wiki Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg 4a6kzd1zy00tbdo286z88xfs3y5ym36 10 1493214 6037800 2026-09-21T21:26:33Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Drosera glanduligera catapulting tentacles capturing fruit flies.ogv» 6037800 wikitext text/x-wiki Drosera glanduligera catapulting tentacles capturing fruit flies.ogv 8fd92gqfm4fl8ohaudsda2rzvls2tjo