Чарльз Чаплин

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ttwiki</dbname>
    <base>https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Бәхәс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кулланучы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кулланучы бәхәсе</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия бәхәсе</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл бәхәсе</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики бәхәсе</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калып бәхәсе</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ярдәм</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ярдәм бәхәсе</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Төркем</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Төркем бәхәсе</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал бәхәсе</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Чарльз Чаплин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13642</id>
    <revision>
      <id>6038622</id>
      <parentid>5997556</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22383" sha1="f0krk6anb5nhhdgbxyj4y933t1io7r4" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Чарли Чаплин
| рәсем = 
| рәсем_зурлыгы =
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы =Чарли Чаплин &quot;Сукбай&quot; образында
| тулы исем = Charles Spencer Chaplin
| һөнәр = [[актёр]], [[режиссёр]], [[сценарист]], [[продюсер]], [[композитор]]
| туу датасы = 16.04.1889
| туу җире = [[Лондон]], [[Бөекбритания]]
| гражданлык = 
| милләт = инглиз
| үлем датасы = 25.12.1977
| үлем җире = [[Веве]], [[Швейцария]]
| әти = Чарльз Спенсер Чаплин-олы
| әни = Ханна Чаплин
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = [[Оскар (премия)|«Оскар»]] ([[1929 ел|1929]], [[1973 ел|1973]])
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}

'''Сэр Чарльз Спенсер «Чарли» Чаплин''' ({{lang-en|Charles Spencer &quot;Charlie&quot; Chaplin}}; [[16 апрель]] [[1889 ел|1889]] — [[25 декабрь]] [[1977 ел|1977]]) — британия һәм америка актеры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/chaplin-charli-a59ac8|title=Чаплин Чарли|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|access-date=2023-09-19|archive-date=2023-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408041552/https://bigenc.ru/c/chaplin-charli-a59ac8|url-status=live|accessdate=2024-06-17|archivedate=2023-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408041552/https://bigenc.ru/c/chaplin-charli-a59ac8}}&lt;/ref&gt;, кинорежиссер, сценарист, композитор, продюсер һәм монтажлаучы. Универсаль кинематограф остасы, дөнья киносының иң танылган образларының берсен — «Кистоун» киностудиясендә 1910 елларда агымга куелган кыска метражлы комедияләрдә барлыкка килгән «бродяга Чарли» образын тудыручы&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=The 1910s |ссылка=https://archive.org/details/1910s0000blan |издание=illustrated |серия=American popular culture through history |год=2002 |издательство=[[Greenwood Publishing Group]] |место=Westport, CT |isbn=0313312516 |страницы=[https://archive.org/details/1910s0000blan/page/226 226] |автор=Blanke, David}}&lt;/ref&gt;. Чаплин пантомима һәм буффонада алымнарын актив куллана, әмма 1920-нче еллардан башлап аның иҗатында кыска метражлы киноның беренче чорына караганда күпкә җитдирәк социаль темалар уза башлый. 1914 елның апреленнән башлап Чаплин үз катнашындагы күпчелек фильмнарның режиссеры һәм сценарий авторы буларак чыгыш ясый башлый, 1916 елдан ул шулай ук фильмнар продюсеры, ә 1918 елдан музыка яза.

Мэри Пикфорд, Дуглас Фэрбенкс һәм Дэвид Гриффит белән бергә Чарльз Чаплин 1919 елдаitited Artists киностудиясенә нигез сала&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=The Entertainment Industry |ссылка=https://archive.org/details/entertainmentind0000haup |год=2006 |издательство=[[Greenwood Publishing Group]] |место=Westport, CT |isbn=0313321736 |страницы=[https://archive.org/details/entertainmentind0000haup/page/242 242] |автор=Haupert, Michael}}&lt;/ref&gt;.

1973 елда фильмга иң яхшы музыка өчен Америка киноакадемиясе премиясе лауреаты һәм 1929 һәм 1972 елларда ике тапкыр мактаулы «Оскар» иясе&lt;ref name=chrono1&gt;[http://www.history.com/this-day-in-history/charlie-chaplin-prepares-for-return-to-united-states-after-two-decades Charlie Chaplin prepares for return to United States after two decades] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311113905/http://www.history.com/this-day-in-history/charlie-chaplin-prepares-for-return-to-united-states-after-two-decades |date=2014-03-11 }} {{v|18|7|2010}}&lt;/ref&gt;. Мактаулы &quot;Оскар&quot;ның беренче лауреаты. Актер [[Сидни Чаплин]]ның кече абыйсы.

Чарли Чаплин телсез кино чорында иң иҗади һәм йогынтылы кешеләрнең берсе булган. Аның иҗатына француз комигы һәм киноактеры [[Макс Линдер]] зур йогынты ясый, аңа ул үзенең бер фильмын багышлый&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{книга |заглавие=Aviators in Early Hollywood |издание=illustrated |год=2008 |издательство=[[Arcadia Publishing]] |место=Mount Pleasant, SC |isbn=0738559024 |страницы=16 |автор=Kelly, Shawna}}&lt;/ref&gt;.

Аның карьерасы викториан чорда ук башлана, кечкенә Чарли Бөекбританиядә беренче тапкыр мюзик-холл сәхнәсенә чыга һәм, 75 ел, артистның 88 яшендә үлеменә кадәр дәвам итә. Голливудта шау-шулы уңышлардан соң, зур скандаллар, шәхси тормышы турында җентеклекләр һәм 1950 еллар башында маккартизм чорында коммунизм идеяләренә теләктәшлек итүдә гаепләүләр басымы астында Чаплин АКШны ташлап китәргә мәҗбүр була.

1999 елда Америка кино сәнгате институты Чарли чаплинны ир-атлар арасында 100 ел эчендә 100 иң бөек кино йолдызы исемлегендә 10-нчы урынга куя&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. 2008 елда Мартин Сифф «Чаплин: Тормыш» китабына рецензиядә: &quot;Чаплин зур кеше генә түгел, ул гигант иде. 1915 елда ул дөньяга үзенең комедия, көлү һәм ярдәм сәләте белән өрәк кебек бәреп керә, шул вакытта барысы да Беренче бөтендөнья сугышында өзелә, һәм киләсе 25 ел дәвамында Бөек депрессия вакытында да, Адольф Гитлерны күтәргәндә дә иҗат итүен дәвам итә. Джордж Бернард Шоу Чаплинны «Кино индустриясеннән чыккан бердәнбер гений» дип атаган.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-big-question-does-charlie-chaplin-merit-a-museum-in-his-honour-and-what-is-his-legacy-1826871.html |title=The Big Question: Does Charlie Chaplin merit a museum in his honour, and what is his legacy? – News, People |publisher=The Independent |date=2009-11-25 |accessdate=2010-04-21 |location=London |first=John |last=Walsh |archive-date=2010-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418074456/http://www.independent.co.uk/news/people/news/the-big-question-does-charlie-chaplin-merit-a-museum-in-his-honour-and-what-is-his-legacy-1826871.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Blanke|first=David|title=The 1910s|url=https://archive.org/details/1910s0000blan|accessdate=June 21, 2010|edition=illustrated|series=American popular culture through history|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport, CT|isbn=0313312516|page=[https://archive.org/details/1910s0000blan/page/226 226]}}&lt;/ref&gt;.

== Тәрҗемәи хәле ==

=== Тәүге еллары (1889—1913) ===
Чарли Чаплин 1889 нчы елның 16 апрелендә мюзик-холл артистлары гаиләсендә туа. Аның әти-әнисе — Чарльз Спенсер Чаплин һәм Һанна Чаплин (сәхнәдә Лили Герл) эстрада артислары була. Әтисе [[җыр]], [[бию]] белән төрле [[театр]]ларда, билгеле Джильберта һәм Салливена оперетталары композиторларының антрепризында (шәхси театрында) чыгыш ясый. Әтисе йомшак баритон тавышы белән [[Лондон]] мюзик-холында билгеле кеше була. Ул Нью-Йоркта чыгыш ясый, [[Аурупа]] буйлап гострольләрдә йөри. Чарльз Спенсер Чаплинның сәхнә карьерасы фаҗигале тәмамлана: ул тавышын югалта; ангажементтан (артистларны эшкә чакырудан) мәхрүм була; эчә башлый һәм 1901 нче елның 9 нчы маенда 37 яшендә Лондон госпиталендә вафат була.

Хана Чаплин ире үлгәч чирли башлый. 1896 нчы елда акылын югалта һәм психиатрик клиникага эләгә. Агалы-энеле Сид һәм Чарли ятимнәр һәм ярлылар мәктәбенә бирелә. Яшәү өчен үзләре эшләп табарга мәҗбүр булалар.

Чарли [[1894]] нче елда, 5 яшьлек чагында, сәхнәдә әтисе урынына чыгыш ясый. 1898 нче елда балалар бию төркемендә катнаша. Чарли мәктәпкә сирәк йөри; гәҗит сатучы, табиб ярдәмчесе булып һәм типографиядә эшли, кечкенә булганга озак эшли алмый.

14 яшьлек чагында Чарли [[театр]]га даими эшкә алына һәм аңа «Шерлок Холмс» пьесасында йомышчы Билл ролен бирәләр. Чарли ул вакытта укый-яза белми, текстны кычкырып укырга кушарлар дип хәвефләнә. Рольне ятларга кардәше Сид ярдәм итә. Берничә ел Чарли варьетеда уйный. 16 яшеннән театр дирижёрыннан һәм танышларыннан скрипкада уйнау дәресләре ала. 1910 нчы елдан 1912 нче елга кадәр Чарли Карно театры белән [[АКШ]]-та гастрольләрдә була. 1912 нче елда биш айга Англиягә кайта, һәм [[1912]] нче елның [[2 октябрь|2 октябрендә]] яшь Чарли Корно төркеме белән АКШ-ка китә һәм бу илдә кала. Тамаша вакытында Чарлины кинопродюсер Мак Сенат күреп кала. Аңа Чарлиның уйнаганы ошый, ул аны «Кистоун Филм» (Keystone Film) киностудиясенә чакыра.

=== Беренче фильмнары (1914—1917) ===
[[1913]] нче елның 23 нче сентябрендә Чарли 150$ эш хакы алып, киностудиядә эшли башлый. Баштарак Чарли тупас комедияләрдә катнаша. Соңрак җылылык, лиризм белән тулы сукбай роле аның өчен уңышлы икәнен аңлый. Чарли актёр эше белән генә канәгатьләнми. Үзенә фильмнар куярга рөхсәт сорый. Актёр эше аның иҗаты мөмкинлекләрен чикли, ул &quot;Кистоун Филм&quot;нан китә. 1914 нчы елда Чаплин үзенең беренче «Яңгырда калган» фильмын төшерә. Фильмда ул актёр, режиссер һәм сценарист була. Чаплинның эш хакы бик тиз үсә. 1914 нче елда &quot;Кистоун&quot;да ул атнасына 150$-га эшли, 1915 нче елда «Эссеней Филм» (Essanay Film) киностудиясендә атнасына 1250$ һәм 10 000$ бонус ала. &quot;Мьючуэл Филм&quot;да (Mutual Film) — атнасына 10 000$ һәм 150 000$ контракт өчен. 1917 нче елда «Фёрст Нэшнл» (First National Pictures) студиясе белән 1 млн долларга контракт төзи һәм ул заманның иң кыйммәт актёры була. 1919 нчы елда ирекле иҗат өчен үзенең «Юнайтед Артистс» студиясен ача. Чаплинга танылуны «телсез кино» китерә. Тавышлы кино 1927 нче елда ук барлыкка килсә дә, ул иске кинотехникага тагын дистә ел тугъры кала. Чаплинның тәүге тавышлы киносы 1940 нчы елда төшерелә. [[Адольф Һитлер|Гитлерга]] каршы төшерелгән фильм «Бөек диктатор» дип атала.

=== Үлеме ===
Артист [[1978 ел|1978]] нче елның [[25 декабрь|25 декабрендә]] үз йортында, Швейцариянең Вефе шәһәрендә, вафат була. Аның истәлегенә Женева күле ярында һәйкәл куела.

1978 нче елның 1 мартында Чаплинның мәетен казып алып йолым алу өчен урлыйлар.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2605000/2605339.stm 25 лет назад скончался Чарли Чаплин&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://gazeta.aif.ru/online/superstar/18/17_01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404193844/http://gazeta.aif.ru/online/superstar/18/17_01 |date=2013-04-04 }} Чарли Чаплин: Большая любовь маленького человека&lt;/ref&gt; Җинәятчеләрне полиция кулга ала. Мондый хәл башка кабатланмасын дип, актёр 6 фут (1,8 м) бетон астына җирләнә. Чаплин дүрт мәртәбә өйләнә, аның 12 баласы кала. Кайберләре үзләрен актёр һөнәрендә сынап карый, мәсәлән, Джеральдина Чаплин билгеле актриса була.

== Кызыклы фактлар ==

* Чаплин «Бөек диктатор» фильмында үзе пародияләгән Адольф Гитлердан 4 көнгә олырак була.
* Чаплинны күзләре зәңгәр була.
* Чаплин сулагай була, хәтта скрипкада да сул кулы белән уйный.
* Беренче автомобиле [[Locomobile]] компаниясе җитештергән 4900 долларлык Locomobile автомобиле була.
* [[Бокс]]ны бөтен спорт төрләреннән өстен күрә.
* Яраткан [[бию]]е — [[танго]].
* Чаплин, [[Бөек депрессия]] алдыннан эшсезлек турында мәгълүматка нигезләнеп, 1928 елда бөтен акцияләрен сата.
* Чаплин бер вакыт ялган исем белән, үзенең образы, Сукбайга охшаш кешеләр конкурсында катнаша. Ул бу конкурста финалга да үтә алмый.&lt;ref&gt;Milton, Joyce. Tramp: The Life of Charlie Chaplin. New York: HarperCollins, 1996. ISBN 0-06-017052-2 (pp. 92-93)&lt;/ref&gt;
* Чаплинның яраткан комигы Бенни Хилл була.
* 20 нче елларда Чаплин персонажы Аурупада «Шарло» исеме белән билгеле.
* Инкыйлабка кадәр Чаплин Русиядә уңышка ирешә алмый. Аның турында «Проектор» журналы болай дип яза: &quot;&lt;…&gt; Чаплин комик актёрлардан бик ерак тора. Ул үзен мәсхәрә итә торган клоун гына. &lt;…&gt; Ул Россиядә билгеле була алмый: ул тупас, беркатлы, күркәм түгел. &lt;…&gt; Макс Линдер, Пренс, Паташон, хәтта Андре Дид кебек комиклар безгә якынрак та аңлаешлы да&lt;ref&gt;О. Б. «Из сказок жизни. Карьера Чарли Чаплина». — «Проектор», 1916, № 10, с. 10.&lt;/ref&gt;.

== Хәтер ==
Чарли Чаплин хөрмәтенә бер астероид [[(3623) Чаплин]] дип атала, ул 1981 елда совет астрономы Л. Г. Карачкина тарафыннан ачыла.

Хореограф Морис Бежар Чарли Чаплинга Mr. C. балетын багышлый. Аның премьерасы 1993 елда Ла фениче театрында (Венеция) Чаплинның кызы Анна-Эмилия катнашында була.

== Чаплин турында фильмнар ==
1992 — «[[Чаплин (фильм)|Чаплин]]», режиссер Ричард Аттенбороның нәфис фильмы, Чарльз Чаплин ролендә Роберт Дауни — кече, аның әнисе Ханна ролендә аның оныгы, Чарльз Джеральдин Чаплинның кызы уйный.

1983 — «Билгесез Чаплин» (Unknown Chaplin), Британиянең өч серияле документаль фильмы, анда Чаплин фильмнарының сакланып калган эш материаллары, аның сирәк өй һәм документаль төшерелүләре һәм аның фильмнарын монтажлауның соңгы версияләренә кермәгән фрагментлар кергән.

2003 — «Чарли: Чарли Чаплинның тормышы һәм сәнгате» (Charlie: The Life and Art of Charles Chaplin), Ричард Шикельнең Чаплинның биографиясенә һәм иҗатына багышланган документаль фильмы.

2011 — «Чаплин һәм компания» (Chaplin &amp; Co), хәзерге мегаполиста бродяга Чарли маҗаралары турында сөйләүче комедияле CGI-мультсериал.

== Искәрмәләр ==

{{Искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* Стефен Вейсман. Чарли Чаплин: История великого комика немого кино = Chaplin: A Life. — М.: ЭКСМО, 2010. — С. 352. — ISBN 978-5-699-40883-2 {{Ref-ru}}
* Лита Грей Чаплин. Моя жизнь с Чаплином: Интимные воспоминания = My Life With Chaplin. — М.: «Альпина Нон-фикшн», 2009. — С. 411. — ISBN 978-5-91671-037-3 {{Ref-ru}}
* Чаплин Ч. С. Моя биография. Пер. с англ. З. Гинзбург. — М.: «Вагриус», 2000. — 520 с. ISBN 5-264-00127-8. {{Ref-ru}}
* Кукаркин А. В. Чарли Чаплин. 2-е изд., дораб. и доп. — М.: «Искусство», 1988. — 287 с. {{Ref-ru}}
* Садуль Ж. Чарли Чаплин. Пер. с франц. — М.: «Искусство», 1981. — 209 с. {{Ref-ru}}

== Тышкы сылтамалар ==

* [http://chaplin.rudyyoungblood.ru/ О Чарли Чаплине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001101202/http://chaplin.rudyyoungblood.ru/ |date=2008-10-01 }} {{Ref-ru}}
* [http://chaplin.webteka.com Чарли Чаплин: русская страница] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422093112/http://chaplin.webteka.com/ |date=2012-04-22 }} {{Ref-ru}}
* [http://www.kinomag.ru/author-auz1686.html Биография, фильмография режиссёра — Чарлз Спенсер Чаплин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051031080435/http://www.kinomag.ru/author-auz1686.html |date=2005-10-31 }} {{Ref-ru}}
* [http://contr.info/content/view/2294/44/lang, ru/ «Чарли Чаплин: гражданин Мира»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ref-ru}}
* [http://sahajayogalive.wordpress.com/2009/08/04/charlie-chaplin/ «Когда я полюбил себя…», речь Чарли Чаплина на своём 70-летии] {{Ref-ru}}
* {{imdb name|id=0000122|name=Чарлз Чаплин}}
* [http://www.c-cafe.ru/days/bio/19/chaplin.php «Чарли Чаплин: гражданин Мира»] {{Ref-ru}}
* [http://zmier.iatp.by/books/chaplin-biografi.htm Чаплин Ч. С. Моя биография (Перевод с англ. З. Гинзбург)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140920082003/http://zmier.iatp.by/books/chaplin-biografi.htm |date=2014-09-20 }} {{Ref-ru}}
* [http://www.kino-tv-forum.ru/blog/pamjatniki_kinozvezdam_i_kinogerojam/2010-08-04-5 Памятник Чарли Чаплину в Лондоне] {{Ref-ru}}
* [http://old-picture.ru/news/charli_chaplin/2012-11-09-296 Чарли Чаплин на фотографиях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731215524/http://old-picture.ru/news/charli_chaplin/2012-11-09-296 |date=2019-07-31 }} {{Ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Чаплин, Чарли}}
[[Төркем:Бөекбритания актерлары]]</text>
      <sha1>f0krk6anb5nhhdgbxyj4y933t1io7r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алмания</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16060</id>
    <revision>
      <id>6038532</id>
      <parentid>6027426</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152491" sha1="a17qulh7zff48alvwfxobby503tq2wt" xml:space="preserve">{{ДәүләтВМ}}

'''Германия'''({{lang-de|Deutschland}}), рәсми исеме белән Германия '''Федератив Җөмһүрияте''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}, {{Audio|De-Bundesrepublik Deutschland.ogg|тыңлау}}&lt;ref&gt;{{cite book |editor=Mangold, Max |title=Duden, Aussprachewörterbuch |edition=6th |year=1995 |publisher=Dudenverlag |language=German |isbn= 978-3-411-20916-3 |pages=271, 53f}}&lt;/ref&gt;)&amp;nbsp;— [[Үзәк Европа|Үзәк]] һәм [[Көнбатыш Европа]]да урнашкан мөстәкыйль дәүләт. Төньякта [[Төньяк диңгез]], [[Балтыйк диңгезе]] һәм [[Дания]] белән, көнчыгышта [[Польша]] һәм [[Чехия]] [[республика]]лары белән, көньяк-көнчыгышта [[Австрия]] һәм көньякта [[Швейцария]] белән, көнбатышта [[Франция]], [[Люксембург]] белән, төньяк-көнбатышта [[Бельгия]] һәм [[Нидерланд]] белән чиктәш. Җирнең [[уртача климат]]лы өлкәсендә урнашкан.

Германия&amp;nbsp;— федератив парламент [[җөмһүрият]]е, 16 автономияле илдән (өлкәдән) тора. Мәйданы&amp;nbsp;— {{сан|357386|км}}²&lt;ref name=&quot;Fläche&quot;&gt;{{cite web |title=Fläche und Bevölkerung |url=https://www.statistikportal.de/de/bevoelkerung/flaeche-und-bevoelkerung |website=www.statistikportal.de |language=de}}&lt;/ref&gt;, су өлеше&amp;nbsp;— {{сан|2.42|%}}. Якынча 82 миллион халкы белән [[Европа берлеге]]ндә халык саны буенча беренче урында. Башкаласы һәм иң эре шәһәре&amp;nbsp;— [[Берлин]]. Иң эре [[конурбация]]се исә (берничә үзәкле шәһәр [[агломерация]]се)&amp;nbsp;— мәркәзләре [[Дортмунд]] һәм [[Эссен]] шәһәрләре булган [[Рур өлкәсе]]. Башка зур шәһәрләре түбәндәгеләр: [[Һамбург]], [[Мюнхен|Мүнхен]], [[Кёльн|Көлн]], [[Майндагы Франкфурт]], [[Штутгарт]], [[Дүссельдорф|Дүсселдорф]], [[Лейпциг]], [[Бремен]], [[Дрезден]], [[Һанновер]] һәм [[Нүрнберг]].

Хәзерге Германиянең төньяк өлешенә туры килүче җирләрдә классик антик дәвердән, ягъни [[Борынгы Греция|Борынгы Грек]] һәм [[Борынгы Рим]] дәүләтләре чорыннан башлап төрле алман (герман) кабиләләре яшәгәнлеге билгеле. ''Германия'' ({{lang-lat|Germania}}) исемле өлкә б. э. к.&amp;nbsp;100 нче гасырдан әүвәл язылган чыганакта телгә алына. [[Халыкларның Бөек күченеше]] вакытында алман кабиләләре көньякка таба «киңәя». [[X гасыр]]дан башлап, алман җирләре [[Изге Рим империясе]]нең үзәк өлешен тәшкил итә&lt;ref&gt;Империянең латин телендәге исеме&amp;nbsp;— ''Sacrum Imperium'' (`Изге империя') чыганакларда [[1157 ел]]да ук телгә алына. ''Sacrum Romanum Imperium'' (`Изге Рим империясе') атамасы [[1254 ел]]гы чыганакта теркәлгән. Дәүләтнең тулы исеме булган «Алман милләтенең Изге Рим империясе» ({{lang-de|Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation}}) 15 нче йөзьеллыкта кулланыла башлый.&lt;br /&gt;{{cite book | last = Zippelius| first = Reinhold| title = Kleine deutsche Verfassungsgeschichte: vom frühen Mittelalter bis zur Gegenwart| trans-title = Brief German Constitutional History: from the Early Middle Ages to the Present| edition = 7th| origyear = 1994| year = 2006| publisher =Beck| language = German| isbn = 978-3-406-47638-9| page = 25}}&lt;/ref&gt;. [[XVI гасыр]]да төньяк алман өлкәләре [[протестант реформациясе]]нең мәркәзе була. Изге Рим империясе таркалганнан соң, [[1815 ел]]да [[Алман конфедерация]]се оеша. [[1848—1849 елгы Алман инкыйлабы]] нәтиҗәсендә, ирекле тавыш бирү аша, бөтен алман өлкәләре өчен дә уртак булган Франкфурт парламенты сайлана. Әлеге парламент халыкка төп демократик хокуклар бирүче кануннар кабул итүгә ирешә.

[[1871 ел]]да алман дәүләтләренең күпчелеге, [[Пруссия]] җитәкчелеге астында, бер милли дәүләткә&amp;nbsp;— [[Алман империясе]]нә берләшә. [[Беренче бөтендөнья сугышы]] һәм [[1918 ел|1918]]—[[1919 ел]]ларда булып узган [[1918—1919 елгы алман инкыйлабы|инкыйлабтан]] соң империя парламентлы [[Веймар җөмһүрияте]] белән алышына. [[1933 ел]]да [[нацистларның хакимияткә килүе]] Алманиядә [[Өченче рейх|диктаторлык]] урнашуга, [[һолокост]]ка һәм [[Икенче бөтендөнья сугышы]] башлануга китерә. Европада икенче дөнья сугышы тәмамлангач, Алманияне нацистлардан азат иткән илләр Алманияне дүрт оккупация зонасына бүлә. Моңардан соң [[АКШ]], [[Британия]] һәм [[Франция]] оккупацияләгән җирләрдә [[Көнбатыш Алмания]], ә [[Советлар Берлеге]] контролендә булган өлкәләрдә [[Көнчыгыш Алмания]] исемле ике дәүләт төзелә. Үзәк һәм Көнчыгыш Европада [[1989 ел]]да булып узган антикоммунистик инкыйлаблардан соң, [[1990 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] Алмания янәдән берләшә&lt;ref name=&quot;SLyE6YJEn0C page 52&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ySLyE6YJEn0C&amp;pg=PA52|title=The Lost German East|isbn=9781107020733|author1=Demshuk|first1=Andrew|date=30 April 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201215323/https://books.google.com/books?id=ySLyE6YJEn0C&amp;pg=PA52|archivedate=1 December 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

[[XXI гасыр]]да Алмания&amp;nbsp;— көчле икътисадка ия кодрәтле дәүләт ({{lang-en|great power}}). [[Тулаем милли продукт]]ларның номиналына карасак, Алманиянең икътисады дөньяда дүртенче, сатып алу мөмкинлеге паритеты белән исәпләнгән милли продуктларга карасак, дөньядә бишенче урында тора. Алмания берничә сәнәгый һәм технологик секторда дөньякүләм лидер булып тора, һәм башка илләр белән актив сәүдә итә&amp;nbsp;— тауарларны [[Экспорт күләме буенча илләр исемлеге|экспортлау]] буенча да, [[Импорт күләме буенча илләр исемлеге|импортлау]] буенча да Алмания дөньяда өченче урында. [[Илләрнең КПҮИ күрсәткечләре буенча исемлеге|Бик югары яшәү стандартына]] ия алга киткән ил; социаль иминиятләштерү, мәҗбүри иминиятләштерүле сәләмәтлек саклау, тирәлекне саклау һәм барча кешеләр өчен дә (шул исәптән чит ил гражданнары өчен дә) бушлай югары белем системаларын тота&lt;ref&gt;{{cite web|title=How US students get a university degree for free in Germany|url=http://www.bbc.com/news/magazine-32821678|publisher=BBC|date=3 June 2015|accessdate=13 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151113140841/http://www.bbc.com/news/magazine-32821678|archivedate=2015-11-13}}&lt;/ref&gt;.

Алмания Федератив Җөмһүрияте [[1957 ел]]да [[Европа Икътисадый Берлеге]]нә, [[1993 ел]]да [[Европа Берлеге]]нә һәм [[1999 ел]]да [[еврозона]]га нигез салучы илләрнең берсе. [[Шенген зонасы]]на керә. [[БМО]], [[Европа берлеге]], [[НАТО]], [[G7]], [[G20]] һәм [[ИХҮО]] әгъзасы. Бай тарихлы мәдәнияткә ия Алманиядә бер-бер артлы дөньяда танылу алган һәм тирән эз калдырган рәссамнар, фәлсәфәчеләр, музыкантлар, спортчылар, эшмәкәрләр, галимнәр, {{comment|мөһәндисләр|инженерлар}} һәм уйлап табучылар туган.

== Исеменең этимологиясе ==
''Алман'' атамасы бүгенге Алманиянең көньягына һәм Швейцариянең төньягына туры килүче җирләрдә яшәгән [[алеманнар|алеман (аламан) кабиләсе]] исеменә барып тоташа{{чыганак юк}}. ''Алмания'' дип, я шуңа охшаш рәвештә, ил француз (''Allemagne''), испан (''Alemania''), төрек (''Almanya''), гарәп (''ألمانيا'') һәм башка телләрдә атала.

''Германия'' сүзе латин телендәге, [[Юлий Цезарь]] [[Рейн]]нан көнчыгыштарак яшәгән халыкларны шулай атаганнан соң кулланылышка кереп киткән ''[[Germania]]'' сүзеннән килә&lt;ref&gt;{{cite book |last= Schulze |first=Hagen |authorlink=Hagen Schulze |title=Germany: A New History |url= https://archive.org/details/germany00hage |publisher= Harvard University Press |page=[https://archive.org/details/germany00hage/page/4 4] |year=1998 |isbn= 0-674-80688-3}}&lt;/ref&gt;.

Алман телендә ил ''Deutschland'' дип атала. ''Deutsch'' сүзе (чагыштырыгыз: Нидерланд халкының инглиз телендәге атамасы ''dutch'' белән) иске югары алман телендәге ''diutisc'' «халык», «халыкныкы», «халыкка хас» сүзенә барып тоташа («халык» сүзе иске югары алман телендә ''diot'' я ''diota'' була). Элегрәк әлеге сүз гади халык кулланган алман телен [[латин теле]]ннән һәм аның дәвамы булган [[роман телләре]]ннән аеру өчен кулланыла торган була. ''Diutisc'' сүзенең тулы этимологик чылбыры исә менә болай: [[прото-алман теле]] сүзе [[:en:wikt:Appendix:Proto-Germanic/þiudiskaz|*''þiudiskaz'']] (латин телендә ''[[Theodiscus]]'''ка әйләнгән) — прото-алман теле сүзе [[:en:wikt:Appendix:Proto-Germanic/þeudō|*''þeudō'']] — [[прото-һинд-аурупа теле]] сүзе [[:en:wikt:Appendix:Proto-Indo-European/tewtéh₂|*''tewtéh₂-'']] («халык» дигән сүз. ''[[Тевтоннар]]'' сүзе дә бу сүздән килеп чыккан; [[татар теле]]ндә «халык, масса; өем» мәгънәсендә йөргән ''түдә''&lt;ref&gt;http://garap-farsy.narod.ru/taah.htm&lt;/ref&gt; ''(''{{Lang-fa|توده}}'')''  сүзе дә шул ук тамырдан булырга охшый&lt;ref&gt;https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/tewtéh₂&lt;/ref&gt;)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lloyd|first=Albert L.|title=Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II|year=1998|publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht|isbn=3-525-20768-9|pages=699–704|url=https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&amp;pg=PA523|author2=Lühr, Rosemarie |author3=Springer, Otto |language=German}} (''diutisc'' сүзе өчен)
{{cite book|last=Lloyd|first=Albert L.|title=Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen, Band II|year=1998|publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht|isbn=3-525-20768-9|pages=685–686|url=https://books.google.com/books?id=iKfYGNwwNVIC&amp;pg=PA516|author2=Lühr, Rosemarie |author3=Springer, Otto |language=German}} (''diot'' сүзе өчен)&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==

{{төп мәкалә|Алмания тарихы}}

=== Борынгы тарих ===

[[File:1600 Himmelsscheibe von Nebra sky disk anagoria.jpg|thumb|150px|[[Небра]] шәһәре янында табылган, күк йөзен сүрәтләүче бронза [[Небра дискы|диск]], б.э.к. якынча 1700 ел]]

Кеше ({{lang-lat|homo}}) ыругының Алманиядә табылган иң борынгы калдыгы — табылу җире буенча Мауэр 1 дип аталып йөртелүче яңак сөяге. Аңа 609 000 ± 40,000 ел&lt;ref name=&quot;Wagner2010&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.pnas.org/content/107/46/19726.full|title=Radiometric dating of the type-site for Homo heidelbergensis at Mauer, Germany|work=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]]|date=27 August 2010|accessdate=27 August 2010|archivedate=1 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101005057/http://www.pnas.org/content/107/46/19726.full|doi=10.1073/pnas.1012722107|volume=107|issue=46|pages=19726–19730|last1=Wagner|first1=G. A|last2=Krbetschek|first2=M|last3=Degering|first3=D|last4=Bahain|first4=J.-J|last5=Shao|first5=Q|last6=Falgueres|first6=C|last7=Voinchet|first7=P|last8=Dolo|first8=J.-M|last9=Garcia|first9=T|last10=Rightmire|first10=G. P|bibcode=2010PNAS..10719726W}}&lt;/ref&gt;. Бу факт кимендә 569 000 ел элек хәзерге Алмания җирендә борынгы кешеләр булганлыгы хакында сөйли. [[Шёнинген]] дигән җирдә урнашкан күмер шахталарында 380 000 еллык өч кыска агач сөңге казып чыгарыла. Әлеге өч сөңге — дөньяда табылган иң борынгы, бөтен өлешләре дә булган ау кораллары.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.archaeology.org/9705/newsbriefs/spears.html|title=World's Oldest Spears|work=archive.archaeology.org|publisher= |date=3 May 1997|accessdate=27 August 2010}}&lt;/ref&gt;. Тәүге тапкыр homo sapiens булмаган кеше сөякләре исә [[Неандер иңкүлеге]]ндә ({{lang-de|Neandertal}}) табыла. Кешенең яңа ачылган бу төренә [[неандерталь кешесе]] дип исем бирелә. Неандерталь 1 казылмаларына 40 000 ел икәнлеге мәгълүм.

Шваб альбы исемле тау эчендә, [[Ульм]] шәһәре янында урнашкан мәгарәләрдә шул ук чордагы хәзерге заман кешесе (''[[homo sapiens]]'') эзләре дә табылды. Табылдыклар арасында түбәндәге гаҗәеп әйберләр бар:
* Җир йөзендә табылган иң борынгы музыка коралы — 42-43 мең еллык, кош сөягеннән һәм мамонт тешеннән эшләнгән ике сыбызгы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349|title=Earliest music instruments found|publisher=BBC|date=25 May 2012|accessdate=25 May 2012}}&lt;/ref&gt;;
* Җир йөзендә табылган иң борынгы сын — мамонт тешеннән эшләнгән [[арыслан-кеше]] сыны&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215162121/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595|archivedate=15 February 2015|title=Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture|work=[[The Art Newspaper]]|date=31 January 2013|accessdate=31 January 2013}}&lt;/ref&gt; һәм
* Җир йөзендә табылган иң борынгы кеше сыны — 35 мең еллык Холе Фельс Венерасы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://donsmaps.com/hohlefelsvenus.html|title=The Venus of Hohle Fels|work=donsmaps.com|publisher= |date=14 May 2009|accessdate=14 May 2009}}&lt;/ref&gt;.
Моннан тыш, Саксония-Анһальт җирендә урнашкан [[Небра]] шәһәре янында [[бронза гасырында]] эшләнгән, күк йөзен сүрәтләүче бронза диск табылган. Әлеге артифакт [[ЮНЕСКО]]ның [[Дөнья хәтере программасы|«Дөнья хәтере» программасына]] кертелгән&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/register/full-list-of-registered-heritage/registered-heritage-page-6/nebra-sky-disc/ | work=Unesco memory of the World  | title=Nebra Sky Disc | date=2013}}&lt;/ref&gt;.

=== Алман кабиләләре һәм Франк империясе ===

[[File:Invasions of the Roman Empire 1.png|thumb|left|Европада халыклар күченеше (100–500 еллар)]]

Б. э. к. 1-меңъеллык азагында Алманиядә урнашкан алман кабиләләре Рим дәүләте белән бәрелешә башлыйлар. [[Халыкларның Бөек күченеше]] дәвереннән соң Алманиядә алеманнар, баварлар, көнчыгыш франклар, сакслар, тюринглар һәм фризлар калган.

Алман кабиләләре Скандинавия бронза дәверендә һәм Рим империясенә кадәрге тимер дәверендә формалашкан дип санала. Б. э. к. 1 гасырдан башлап, көньяк Скандинавия һәм төньяк Алманиядән алар көньякка, көнчыгышка һәм көнбатышка таба киңәеп, [[Галлия]]дә яшәүче [[кельтләр|кельт]] кабиләләре, һәм [[Үзәк Европа|Үзәк]] һәм [[Көнчыгыш Европа]]да яшәүче [[иран халыклары|иран]], [[балтлар|балтыйк]] һәм [[славян халыклары|славян]] кабиләләре белән бәйләнешкә керәләр&lt;ref&gt;{{cite book |first =Jill N. |last = Claster |title =Medieval Experience: 300–1400 |url =https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9 |publisher =New York University Press |year =1982 |page =[https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35 35] |isbn=0-8147-1381-5}}&lt;/ref&gt;. Император [[Октавиан Август]] хакимлек иткән чорда, [[Рим империясе]] Германияне (римлылар якынча [[Рейн]] елгасы белән [[Урал тавы]] арасында урнашкан өлкәләрне шулай атый) яулап алу эшенә керешә. Әмма безнең эраның 9 нчы елында, [[Публий Квинктилий Вар]] җитәкләгән өч [[Рим легионы]], Тевтобург урманында урын алган [[Тевтобург урманындагы бәрелеш|бәрелештә]] [[херусклар кабиләсе]] башлыгы [[Арминий]] җитәкләгән гаскәргә җиңелә. Безнең эраның 100 нче елына алман кабиләләре хәзерге Алманиянең зур өлешендә — Рейн һәм [[Дунай]] елгалары арасындагы өлкәдә — төпләнгән була инде. Бу вакытта язылган мөһим тарихи әсәрләрдән [[Публий Корнелий Тацит]]нең ''[[Германия (Тацит)|Германия]]'' әсәрен атамыйча булмый. Рейннан сулдарак, һәм Дунайдан көньяктарак урнашкан җирләр исә — шул исәптән хәзерге [[Австрия]], [[Баден-Вюрттемберг]], көньяк [[Бавария]], көньяк [[Һессен]] һәм көнбатыш [[Рейнландия]] — Рим империясе составында булалар, төгәлрәк әйткәндә, [[Норик]], [[Реция]], [[Югары Германия]] һәм [[Түбән Германия]] провинцияләре составында. Алман кабиләләре һәм Рим империясе арасында гасырлар буе дәвам иткән сугыш [[Рим-Алман сугышлары]] я, гадичә, [[Алман сугышлары]] исеме астында билгеле&lt;ref name=&quot;9-13&quot;&gt;Fulbrook, Mary (1991). ''A Concise History of Germany.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-36836-0}}, pp. 9–13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Fichtner |first1=Paula S. |title= Historical Dictionary of Austria |url= https://books.google.com/books?id=ilyK1_1f0zYC |edition= 2nd |volume=Volume 70 |publisher= [[Scarecrow Press]] |date=2009 |isbn= 978-0810863101 |ref={{sfnref|Fichtner|2009}} |p=xlviii |postscript=: &quot;When the Romans began to appear in the region, shortly before the beginning of the Christian era, they turned Noricum into an administrative province, which encompassed much of what today is Austria.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Modi|first=J. J.|title=The Ancient Germans: Their History, Constitution, Religion, Manners and Customs |url=https://archive.org/stream/TheJournalOfTheAnthropologicalSocietyOfBombay/The-Journal-of-the-Anthropological-society-of-Bombay#page/n651/mode/2up |journal= The Journal of the Anthropological Society of Bombay |date=1916 |volume=10|issue=7 |p=647 |quote=Raetia (modern Bavaria and the adjoining country)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rüger |first=C. |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan K. |editor2-last=Champlin |editor2-first= Edward |editor3-last=Lintott |editor3-first= Andrew |chapter= Germany |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JZLW4-wba7UC&amp;pg=PA528 |title= The Cambridge Ancient History: X, The Augustan Empire, 43 B.C. — A.D. 69 |volume= Volume 10 |edition=2nd |isbn=0-521-26430-8 |publisher= Cambridge University Press |origyear= 1996 |year=2004 |ref={{sfnref|Rüger|2004}} |pp=527–28}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Franks expansion.gif|thumb|230px|Франк корольлеге һәм аның киңәюе. 843 нче елда корольлек өч өлешкә бүленә. [[Көнбатыш Франкия]] (зәңгәр төстә) һәм [[Көнчыгыш Франкия]] (кызыл төстә) — [[Франция]] һәм Алманиядән элгәре дәүләтләр.]]

Безнең эраның өченче гасырына берничә зур алман кабиләсе формалаша: [[алеманнар]], [[франклар]], [[хаттлар]], [[саксоннар]], [[фризлар]], [[сикамбрилар]], [[тюринглар]]. 260 нчы ел тирәсе алман халыклары Рим империясе хакимлегендә булган җирләргә үтеп керә&lt;ref&gt;{{cite book |series= The Cambridge Ancient History |title =The crisis of empire, A.D. 193–337 |volume =12 |page =442 |isbn=0-521-30199-8 |first =Alan K. |last =Bowman |first2 =Peter |last2 =Garnsey |first3 =Averil |last3 =Cameron |publisher =Cambridge University Press |year = 2005}}&lt;/ref&gt;. 375 нче елда вакыйг булган [[һуннар]] явыннан соң, һәм 395 нче елдан алып Рим империясе әкренләп таркала башлагач, алман кабиләләре көньяк-көнбатышка ары таба хәрәкәт итә. Шул ук вакытта хәзерге Алмания җирендә берничә зур кабилә оешып, кечерәк кабиләләрне «йота» я алыштыра. [[Меровинглар]] династиясе вакытыннан бирле билгеле [[Аустразия]], [[Нойстрия]] һәм [[Аквитания]] исемле зур өлкәләрне [[франклар]] кабиләсе яулап алып, ул җирләрдә [[Франк корольлеге]]н оештыра. Соңрак Франк корольлеге көнчыгыштарак урнашкан [[Саксония]] белән [[Баварияне]] дә үз эченә ала. Ул заманнарда хәзерге Алманиянең көнчыгыш өлешенә туры килгән җирләрдә [[сорблар|сорб]], [[вәләтләр|вәләт]] һәм [[абодритләр|абодрит]] исемле [[көнбатыш славяннар|көнбатыш славян]] кабиләләре яши торган була&lt;ref name=&quot;9-13&quot; /&gt;.

=== Урта гасырлар. Көнчыгыш Франкия һәм Изге Рим империясе ===

{{төп мәкалә|Көнчыгыш Франкия|Изге Рим империясе}}

6 нчы — 8 нче гасырларда бүген Алманиягә караучы җирләрнең зур өлешендә [[франклар]] хакимлек итә. 800 нче елда Ватиканда франклар патшасы [[Карл I]]'гә император таҗы киертелә һәм шуның белән [[Каролинг империясе]]нә нигез салына. Каролинг империясе үз эченә хәзерге Франция, Алмания һәм төньяк Италия җирләрен ала. Бераз соңрак Карл I'нең нәсел дәвамчылары арасында хакимият өчен сугыш башлана. Бу сугыш 843 нче елда [[Верден килешүе]] белән тәмамлана. Әлеге килешү буенча Карл империясе аның оныклары арасында өч өлешкә бүленә&lt;ref name=&quot;f11&quot;&gt;Fulbrook 1991, p. 11.&lt;/ref&gt;.

Каролинг империясе таркалгач, аның көнчыгыш өлешендә [[Изге Рим империясе]] исемле икенче бер дәүләт барлыкка килә. 9 гасыр буена Алмания тарихы Изге Рим империясе тарихы белән бергә үрелеп бара&lt;ref&gt;The lumping of Germanic people into the generic term 'Germans' has its roots in the [[Investiture Controversy]] according to historian Herwig Wolfram, who claimed it was a defensive move made by the papacy to delineate them as outsiders, partly due to the papacy's insecurity and so as to justify counterattacks upon them. See: {{cite book|author=Wolfram, Herwig|title=The Roman Empire and its Germanic Peoples|url=https://archive.org/details/romanempireitsge0000wolf|publisher=California University Press|year=1997|pages=[https://archive.org/details/romanempireitsge0000wolf/page/11 11]–13}}&lt;/ref&gt;. Башта [[Көнчыгыш Франкия]] исеме астында билгеле булган территория көнбатышта Рейннан алып, көнчыгышта [[Эльба]] елгасына кадәр, һәм төньякта [[Төньяк диңгездән]] алып, көньякта [[Альп таулары]]на кадәр җәелгән була. 919-1024 нче елларда идарә иткән Отто династиясе патшалары (Саксон династиясе дип тә аталалар) берничә зур герцоглыкны бер дәүләткә берләштерә. Әлеге династиягә исем биргән [[Отто I]] 962'дә әлеге җирләрнең [[Изге Рим императоры]] дип игълан ителә. 996 нчы елда [[Отто III]] тарихта беренче тапкыр алман кешесен — ике туганы [[Папа Григорий V|Григорий V]]'не [[Рим папасы]] итә. Күп тә үтми, яңа билгеләнгән папа Отто III'гә Изге Рим империясе императоры таҗын киертә. [[Сали династиясе]] патшалары хакимлек иткән чорда (1024—1125 нче еллар), Изге Рим Империясе төньяк Италия һәм [[Бургундия (тарихи өлкә)|Бургундияне]] дә үз составына кертүгә ирешә. Әмма соңрак, тарихта «инвеститура өчен көрәш» исеме астында билгеле чиркәү һәм дәүләт башлыклары арасындагы тарткалашулар нәтиҗәсендә, Изге Рим империясе императорлары хакимияттән колак кага&lt;ref&gt;{{cite book|author=McBrien, Richard|title=Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI|url=https://archive.org/details/livesofpopespont0000mcbr_b1x3|publisher=HarperCollins|year=2000|page=[https://archive.org/details/livesofpopespont0000mcbr_b1x3/page/138 138]}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Lucas Cranach d.Ä. — Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|thumb|upright=0.7|[[Мартин Лютер]] (1483–1546) [[Протестант реформациясе]]н башлап җибәрә ([[Лукас Кранах (өлкән)|Лукас Кранах]] язган потрет).|ссылка=Special:FilePath/Lucas_Cranach_d.Ä._—_Martin_Luther,_1528_(Veste_Coburg).jpg]]

[[Штауфеннар]] нәселе дәверендә (Алманиядә 1138'дән алып 1254'кә кадәр хакимлек итәләр) Алмания территориясе шактый киңәя. Алман ханзадәләре [[славян]] халыклары яшәгән көньяктарак һәм көнчыгыштырак урнашкан җирләрдә үз йогынтыларын көчәйтәләр һәм алман кешеләрен бу җирләрдә төпләнергә өндиләр. Бу процесс тарихта алманча «''[[Ostsiedlung]]''» — «көнчыгышта урнашу», «көнчыгышны үзләштерү» хәрәкәте буларак билгеле. Аерым алман кенәзлекләре, аеруча Саксония кенәзлеге, «[[тәре яулары]]» нәтиҗәсендә Эльба һәм Балтыйк буе халыкларының җирләрен басып ала{{чыганак юк}}. Башлыча төньяк Алмания шәһәрләре төзегән [[Һанза берләшмәсе]] әгъзалары сәүдә эшен җәелдерәләр һәм өч гасыр буенча Балтыйк һәм Төньяк диңгез буйларында урнашкан шәһәрләрдә төп сәүдәгәр булалар&lt;ref&gt;Fulbrook 1991, pp. 13–24.&lt;/ref&gt;. Көньяктагы Зур Равенсбург Сәүдә Җәмгыяте (''Große Ravensburger Handelsgesellschaft'') охшаш функция үти.

Император [[Карл IV (Изге Рим Императоры)|Карл IV]]'нең 1356'да игълан ителгән «[[Алтын булла (1356)|Алтын булла]]» дип аталучы фәрманы империянең конституциясе функциясен үти һәм император сайлау тәртибен билгели. Әлеге фәрманга күрә, императорны кайбер иң мөһим өлкәләрнең һәм архиепископлыкларның башында торучы җиде [[курфүрст]] сайлый&lt;ref&gt;Fulbrook 1991, p. 27.&lt;/ref&gt;.

14 нче гасырның беренче яртысында — башта 1315-1317 нче елларда булып узган [[1315-1317 нче еллардагы Зур ачлык|Зур ачлык]], аннан 1348-1350 нче еллардагы, тарихка «[[Кара үлем]]» дип кереп калган [[чума]] чире аркасында — Алманиядә халык саны кими&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |title=The Great Famine (1315–1317) and the Black Death (1346–1351) |first=Lynn Harry |last=Nelson |publisher=University of Kansas |accessdate=19 March 2011 |=http://www.vlib.us/medieval/lectures/Black_death.html }}&lt;/ref&gt;. Бу бәла-казаларга карамастан, алман рәссамнары, инженерлары һәм галимнәре — [[Венеция җөмһүрияте|Венеция]], [[Флоренция җөмүрияте|Флоренция]] һәм [[Генуя җөмһүрияте|Генуя]] кебек сәүдәгәр [[Итальян шәһәр-дәүләтләре|шәһәр-дәүләтләрендәге]] алманнарга замандаш итальян рәссамнары һәм һөнәрчеләре кебек — зур осталыкка ирешәләр һәм алдынгы җитештерү ысулларына ия булалар. Төрле Алман кенәзлекләре буйлап сибелгән мәдәни үзәкләрдә [[Олы Һанс Һольбайн|аталы]]-[[Кече Һанс Һольбайн|уллы]] Һольбайннар ({{lang-de|Holbein}}, {{lang-ru|Гольбейн}}) һәм [[Альбрехт Дюрер]] кебек рәссамнар туа. [[Иоһан Гутенберг|Йоһаннес Гутенберг]] күчереп йөртеп була торган металл хәрефләр ярдәмендә китап басу ысулын уйлып таба. Бу ачыш гади халыкка да мәгърифәткә юл ача&lt;ref&gt;Eisenstein, Elizabeth. (1980). ''The printing press as an agent of change.'' Cambridge University Press, pp. 3–43.&lt;/ref&gt;.

[[File:HRR 1648.png|thumb|left|1648 нче елда [[Утыз еллык сугыш]]ка нокта куйган [[Вестфалия солыхы]]ннан соңгы [[Изге Рим империясе]]]]

15 гасыр ахыры — 16 гасыр башында крәстиәннәр һәм шәһәрлеләрнең җәбер-золымга каршы күтәрелешләре була. Аеруча, халыкта төрле сылтау белән яңа [[салым]]нарны салган католик чиркәүгә каршы катгый ризасызлык туа.

1517'дә [[Виттенберг]] шәһәре рухание [[Мартин Лютер]], [[Рим католик чиркәве]]н тәнкыйтьләп, 95 маддәлек [[95 тезис|мәкалә]] язып чыга. Бу вакыйгадан католик чиркәүгә каршы хәрәкәт — [[протестант реформациясе]] башлана. Реформация дәверендәге массакүләм хәрәкәтнең иң югары ноктасы 1524—1526 еллардагы крәстияннәр сугышы була{{чыганак юк}}. 1555 нче елда имзаланган [[Аугсбург солыхы]] [[лютерчылык]]ны (лютеранизм, лютеранлык) католицизм белән тигез хокуклы дин дип таный, әмма бер җирдә идарә итүче кенәзнең дине ул җирдә яшәүче халык дине белән бер үк булырга тиеш дип тә карар итә. Бу принцип тарихта латин телендәге «[[Cuius regio, eius religio]]», ягъни «кемнең иле — шуның дине» гыйбарәсе белән аталган принцип буларак билгеле. Аугсбург килешүе башка дини тәгълиматларны исәпкә алмый: мисал өчен, [[кальвинчылык]] бидгать (ересь) булып санала бирә. 1583 нче елда [[Көльн курфүрстлыгы]]ндагы вакыйгадагы кебек рухани җитәкче бер диннән икенче дингә күчсә нишләргә икәнлеге дә аңлатылмый. 1583—1588 нче елларда барган [[Көльн сугышы]]ннан алып, [[Утыз еллык сугыш]] (1618—1648) тәмамланганчыга кадәр аралыкта дини низаглар нәтиҗәсендә Алмания зур югалтулар кичерә&lt;ref name=Philpott&gt;{{cite journal|last=Philpott|first=Daniel|title=The Religious Roots of Modern International Relations|url=https://archive.org/details/sim_world-politics_2000-01_52_2/page/206|journal=World Politics|date=January 2000|volume=52|issue=2|pages=206–245|doi=10.1017/S0043887100002604}}&lt;/ref&gt;. Утыз еллык сугыш Алмания кенәзлекләрендәге халык санын якынча 30 процентка, ә кайбер өлкәләрдә 80 процентка кадәр киметә&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap |url=https://archive.org/details/savagewarsofpeac0000macf |first=Alan |last=Macfarlane |publisher=Blackwell |year=1997 |page=[https://archive.org/details/savagewarsofpeac0000macf/page/51 51] |isbn=978-0-631-18117-0}}&lt;/ref&gt;. Әлеге сугыш [[1648 ел|1648 нче елгы]] Вестфалия солых шартнамәсе белән тәмам була&lt;ref name=Philpott /&gt;. 1648'дән соң Алман хакимнәре үз рәсми диннәре итеп католицизм, лютеранизм я кальвенизмны сайлый ала&lt;ref&gt;Реформациянең Изге Рим империясенә йогынтысы хакында күбрәк мәгълүмат өчен, түбәндәге китапны карагыз: [[Hajo Holborn]], ''A History of Modern Germany, The Reformation'', Princeton N.J., Princeton University Press, 1959, chapters 6–9 (pp. 123–248).&lt;/ref&gt;.

18 нче гасырда Изге Рим империясе 1800 тирәсе [[Изге Рим империясе дәүләтләре|өлкәдән (дәүләттән)]] тора&lt;ref&gt;{{cite book|author=Gagliardo, G|title=Reich and Nation, The Holy Roman Empire as Idea and Reality, 1763–1806|url=https://archive.org/details/reichnationholyr0000gagl|publisher=Indiana University Press|year=1980|pages=[https://archive.org/details/reichnationholyr0000gagl/page/12 12]–13}}&lt;/ref&gt;. Якынча 1450—1555 нче елларда барган империаль реформа кысаларында катлаулы кануннар системасы төзелә. Әлеге кануннар кабул ителү нәтиҗәсендә, [[Рейхстаг (Изге Рим империясе)|рейхстагта]] тавыш бирү хокукына һәм үз өлкәләрендә шактый киң автономиягә ия, бу өлкәләрнең рухани я дөньяви җитәкчелеген гәүдәләндерүче [[Империя тәбәкалары|яңа тәбәка]] (сословие) барлыкка килә. 1438 нче елдан алып 1740 нчы елга — император [[Карл VI (Изге Рим императоры)|Карл VI]] вафатына чаклы — Изге Рим империясе императоры таҗы (башка шактый Европа дәүләтләрендәге кебек) [[Габсбурглар|Һабсбурглар]]да була. Карл VI'ның да, аның абыйсының да ир балалары булмый. Бу Һабсбурглар хакимияте өчен җитди проблема була, чөнки ул вакыттагы тәртипләргә күрә, бер династия җирләре нәселдән нәселгә ир балалар аша гына күчеп килә. Моңа карамастан, Карл VI курфюрстларны (император сайлау хокукына ия кенәзләрне) Һабсбургларга караучы җирләрне үзенең кызына мирас итүне рөхсәт итәргә һәм, гомумән, империя белән идарә итүне Карл VI'ның кызы [[Мариа Тереза]] аша Һабсбурглар кулында калдыруга риза булырга күндерә һәм бу карарны кәгазьгә төшереп, 1713 нче елда тарихка «[[Прагматик санкция]]» дип кереп калган фәрман чыгара. Изге Рим империясенең башка дәүләтләре һәм күрше империяләр башта бу карар белән килешсәләр дә, бераздан алар арасында империядә җитәкчелек итү хокукы өчен һәм, гомумән, Һабсбурглар биләмәләре өчен көрәш башлана. Изге Рим империясе эчендә төп көндәшлек Һабсбурглар династиясенең төп йорты саналган [[Австрия]] белән [[Пруссия]] арасында була. 1740 нчы елдан алып Алмания тарихы беренче чиратта менә шул ике дәүләтнең көрәше белән бәйле. Әйтелгәнчә, бу катлаулы вазгыятькә Изге Рим империясенә күрше булган дәүләтләрнең мәнфәгатьләре дә килеп кушыла. Моның нәтиҗәсе — 1740 нчы елдан алып 1748 нче елга кадәр бик күп дәүләтләр арасында барган, хәзер «[[Австрия мирасы өчен сугыш]]» дип аталучы сугыш. Әлеге сугыш [[Аахен солыхы]] белән тәмамлана.

Башта 1772 нче, аннан янәдән 1793 нче һәм 1795 нче елларда ике иң көчле алман дәүләте — Пруссия һәм Австрия, [[Россия империясе]] белән бергә, [[Польшаны бүлгәләү]]дә катнаша һәм [[Реч Посполита]]ның җирләрен үзләренә куша. Бу бүлгәләүләр нәтиҗәсендә, миллионнарча поляк кешеләре ике алман монархиясенең табигъларына әйләнә. Моңа карамастан, аннексияләнгән җирләр Пруссия корольлеге һәм Һабcбург патшалыгына керсәләр дә, де-юре алар Изге Рим империясе өлеше дип саналмыйлар&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Robert |last1=Bideleux |first2=Ian |last2=Jeffries |title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change |url=https://archive.org/details/historyofeastern0000bide |publisher=Routledge |year=1998 |page=[https://archive.org/details/historyofeastern0000bide/page/156 156]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Judy |last1=Batt |first2=Kataryna |last2=Wolczuk |title=Region, State and Identity in Central and Eastern Europe |publisher=Routledge |year=2002 |page=153}}&lt;/ref&gt;. [[Бөек француз инкыйлабы|Француз инкыйлаб сугышлары]] чорында һәм [[Наполеон]] хакимлек иткән елларда дөньяви азат империя шәһәрләренең күпчелеге билгеле бер нәсел биләмәләренә кертелә; чиркәүгә караган җирләр дә дөньявиләштерелә һәм аннексияләнә. 1803—1804 елларда [[Наполеон]], Алманиянең көнбатышындагы кече дәүләтләрне басып алып, үз протектораты астында [[Рейн берлеге]]н барлыкка китерә. 1806'да ''Империя'' юкка чыга; алман дәүләтләре, аерым алганда [[Рейн конфедерациясе|Рейнланд дәүләтләре]], Франция йогынтысына күчәләр. [[1812 елгы сугыш]] барышында Россия гаскәрләре Алманияне [[Наполеон]] хакимлегеннән азат итә. 1815 нче елга кадәр барган [[Наполеон сугышлары]] барышында Франция, Россия, Пруссия һәм Һабсбурглар алман дәүләтләрендә гегемонлыкка ия булу өчен көрәш алып бара&lt;ref&gt;Fulbrook 1991, p. 97.&lt;/ref&gt;.

=== Пруссиянең көчәюе. Алман конфедерациясе һәм Алман империясе ===

[[File:Deutscher Bund.svg|thumb|39 дәүләттән торучы [[Алман конфедерациясе]]н (1815-1836) күрсәтүче карта.]]

&lt;!--Үзенең мөһим географик урынында урнашканга күрә, Бранденбург-Пруссия курфүрстлыгы (1701 елда [[Пруссия]] корольлыгы) иң эре алман дәүләтләренең берсенә әверелә. 1740-1786 елларда, [[Фридрих II]] дәверендә прус милитаризмы үзенең иң югары ноктасына җитә. Пруссия, Европадагы бөек дәүләткә әверелеп, Алманиядә хакимият урнаштыру өчен Австрия белән көрәшне көчәйтә. 1740 елда, ''Бавар мирасы өчен сугыш'' барышында Пруссия чирүе [[Силезия]]нең күпчелек өлешен басып ала.

[[Бөек француз инкыйлабы|Француз буржуаз инкыйлабыннан]] соң французларга каршы берлектә катнашалар, әмма Алмания гаскәре җиңелә. 1793 елның 18 мартында французлар тарафыннан азат ителгән [[Майнц]] алман җирендә беренче демократик җөмһүрият игълан итә. 1803—1804 елларда [[Наполеон]] Алманиядагы кече дәүләтләрне басып алып, үз протектораты астында [[Рейн берлеге]]н барлыкка китерә. [[1812 елгы сугыш]] барышында Россия гаскәрләре Алманияне [[Наполеон]] хакимлегеннән азат итә. --&gt;
1814—1815 нче елларда узган [[Вена конгрессы]]ның карары буенча, [[Алман конфедерациясе дәүләтләре|39 бәйсез дәүләтне]] берләштерүче [[Алман конфедерациясе]] ({{lang-de|Deutscher Bund}}) төзелә. Конгресс конфедерациянең даими президенты итеп [[Австрия императоры]]н билгели. Бу хәл конгресс Пруссиянең башка алман дәүләтләренә булган йогынтысын танымавын күрсәтә һәм Һоэнцольлерн династиясе белән (Пруссия патшалары) Һабсбург династиясе (Австрия патшалары) арасында күптәннән бирле барган көндәшлекне тагын да кискенәйтә. Вена конгрессыннан соңгы [[Европа концерты|реставрация]] сәясәте [[Алманиядә либерализм|либераль]] хәрәкәтләрнең көчәюенә китерә, моңа җавап булып Австрия дәүләт эшлеклесе [[Меттерних]] чорында яңа репрессив чаралар кертелә.

1834 елда 18 дәүләт арасында{{чыганак юк}} Алмания [[тамгаханә]] берлеге ({{lang-de|Zollverein}}) барлыкка килә. Әлеге берлектә Пруссия җитәкче ролен уйный. Бу берлек сәнәгать һәм сәүдәне үстерүдә зур әһәмияткә ия була һәм алман дәүләтләрен бер-берсенә якынайта төшә&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Henderson |first=W. O. |title=The Zollverein |journal=History |date=January 1934 |volume=19 |issue=73 |pages=1–19 |doi=10.1111/j.1468-229X.1934.tb01791.x}}&lt;/ref&gt;. Аеруча тимер юл төзү эшендә Алмания зур казанышларга ирешә һәм 1850 нче елда тимер юллар озынлыгы буенча Европада икенче урынга чыга{{чыганак юк}}.

[[Француз инкыйлабы]]ның [[милләтчелек]] һәм азатлык идеяләре алманнар арасында да, бигрәк тә яшь буын арасында, киң тарала. Әйтик, 1832 нче елның май аенда булып узган [[Һамбах фестивале]] — [[Алмания мәсьәләсе|Алманиянең бердәмлеген]], хөрриятне һәм демократияне яклау йөзеннән үткәрелгән фестифаль-митинг — ул еллардагы төп вакыйгаларның берсе. 1848 нче елда берничә Европа илендә булып узган [[1848 инкыйлаплары|инкыйлаплар]] дулкыны (аерым алганда, [[1848 елгы француз инкыйлабы|инкыйлап]] нәтиҗәсендә Франция [[җөмһүрият]]кә әйләнә) Алманиягә дә кагыла — зыялылар һәм гади халык [[Алман дәүләтләрендә 1848 елгы инкыйлап]]ны башлап җибәрә. 1849 нчы елда Франфуркттагы [[Франкфурт парламенты|Милли парламент]] Пруссия патшасы [[Вильһельм IV (Пруссия патшасы)|Вильһельм IV]]'гә, конституция аша аның хакимиятен чикләү шарты белән, император титулын тәкъдим итә. Вильһельм IV импператор таҗын да, тәкъдим ителгән конституцияне дә кире кага. Инкыйлап хәрәкәтләре вакытлыча туктала&lt;ref name=&quot;state&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm|title=Germany|publisher=U.S. Department of State|date=10 November 2010|accessdate=26 March 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110324180706/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3997.htm|archivedate=24 March 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Wernerprokla.jpg|thumb| [[Версаль сарае|Версальда]] [[Алман империясе]] корылу, 1871. Үзәктә торучы, ак униформа кигән кеше — [[Отто фон Бисмарк]].]]

Король [[Вильһелм I (Алман императоры)|Вильһелм I]] 1862 нче елда [[Отто фон Бисмарк]]ны Пруссиянең яңа премьер-министры итеп билгели. 1864'тә Бисмарк җитәкчелегендәге Алмания Даниягә каршы булган [[Икенче Шлезвиг сугышы]]нда җиңүгә ирешеп, [[Ютланд]] ярымутравында үз хакимиятен урнаштыра. Моннан соңрак, 1866 нчы елгы [[Австрия-Пруссия сугышы]]нда Пруссиянең бер баш өстен булуы һәм җиңүе әлеге илгә [[Төньяк Алмания берлеге]]н ({{lang-de|Norddeutscher Bund}}) төзергә мөмкин итә. [[Австрия империясе|Австрия]] әлеге федерация эшләрендә катнаша алудан мәхрүм кала. [[Франция-Пруссия сугышы]]нда Францияне дә җиңгәннән соң, алман кенәзләре 1871 нче елда [[Версаль сарае|Версальда]] [[Алман империясе]] төзелүен игълан итә. Әлеге империя Австриядән кала Алманиянең барлык таркау кисәкләрен дә бер дәүләткә берләштерә. Пруссия яңа империянең әйдәп баручы дәүләте була һәм [[Һоэнцольлерн династиясе]]ннән булган Пруссия патшасы бер үк вакытта император да була һәм Берлин империянең башкаласына әйләнә&lt;ref name=&quot;state&quot; /&gt;.

&lt;!-- 1866 елда Пруссия һәм тагы 17 Төньяк Алманиядәге дәүләт Төньяк Алмания берлегенә берләшә. Фактик рәвештә бу бердәм дәүләт булган: аның бер президенты (прус корольы), канцлеры, Рейхстагы һәм бундесраты, бердәм гаскәре, акча берәмлеге, тышкы сәясәте идарәлеге, почта һәм тимер юл идарәлеге була. 1870—1871 еллардагы франк-прусс сугышы дүрт көньяк алман дәүләтенең кушылуына һәм бердәм [[Алман империясе]]нең барлыкка килүенә китерә. --&gt;
[[Алманиянең берләшүе]]ннән соңгы {{lang-de|[[Gründerzeit]]}}, ягъни «нигез салучылар чоры» дип аталучы чорда [[Алмания канцлеры]] булучы Бисмарк, оста тышкы сәясәте ярдәмендә башка дәүләтләр белән килешүләр аша дуслыклар корып һәм дипломатик чаралар аша [[Өченче француз җөмһүрияте|Францияне]] изоляцияләп, сугыштан сакланып, Алманияне көчле дәүләт итеп саклауны мөмкин итә. [[Вилһелм II (алман императоры)|Вилһелм II]] чорында исә Алмания, ул замандагы башка Европа дәүләтләре шикелле үк, [[Яңа империализм|империалистик]] курс тота башлый, бу исә күрше дәүләтләр белән тарткалашуларга китерә. Алмания моңа кадәр төзегән солых килешүләренең күбесе озайтылмый. Нәтиҗәдә Алмания һәм күпмилләтле [[Австро-Венгрия]] империясе килешү төзи, һәм, сугыш башлана калса бер-берсенә ярдәм итәргә сүз куешмасалар да, нейтральлек сакларга вәгъдә итешәләр. Бу берлек «[[Икеле альянс (1879)|Икеле альянс]]» буларак билгеле. Соңрак бу килешүгә Италия дә килеп кушыла һәм [[Өчле альянс (1882)|1882'нең Өчле альянсы]] корыла. Үзәк Европада урнашкан өч күрше ил тарафыннан төзелгән бу альянс әлеге илләрнең Франция һәм/яки Русия белән сугыштан хәвефләнүен чагылдыра. Британия, Франция һәм Россия дә, охшаш сәбәпләр аркасында (әйтик, кайбер өлкәләрдә Франция һәм Алмания мәнфәгатьләре, ә Балкан ярымутравында Русия һәм Австро-Венгрия мәнфәгатьләре бер-берсенә ныкъ каршы килә), килешү төзи&lt;ref&gt;Fulbrook 1991, pp.&amp;nbsp;135, 149.&lt;/ref&gt;.

[[File:Deutsches Reich 1871-1918.png|left|thumb|[[Алман империясе]] (1871–1918). [[Пруссия патшалыгы]] зәңгәр төс белән күрсәтелгән.]]

1884 нче елгы [[Берлин конференциясендә]] Алмания берничә [[Элеккеге алман колонияләре исемлеге|колониягә]], шул исәптән [[Алман Көнчыгыш Африкасы]]на, [[Алман Көньяк-көнбатыш Африкасы]]на, [[Тоголенд]]ка һәм [[Камерун]]га дәгъва белдерә&lt;ref&gt;{{cite book |title=100 maps |year=2005 |publisher=Sterling Publishing |isbn=978-1-4027-2885-3 |editor=Black, John |page=202}}&lt;/ref&gt;. Соңрак Алмания үз [[Алман колониаль империясе|колониаль империясе]] эченә Тын океанда [[Алман Яңа Гвинеясен]], [[Алман Микронезиясен]] һәм [[Алман Самоасын]], ә Кытайда [[Цзяо-Чжоу]] ({{lang-de|Kiatschou}}) ярын кертүгә ирешә. Көньяк-Көнбатыш Африкадагы (хәзер [[Намибия]]) Алман колониаль хөкүмәтенең 1904 белән 1907 еллар арасында, Алман хакимиятенә каршы баш күтәргәннәре өчен җәза бирү йөзеннән, [[Һереро һәм Намака халкын юк итү|Һереро һәм Намака кешеләрен юк итәргә кушучы]] карар чыгаруы билгеле. Бу вакыйгалар «XX гасырның беренче геноцид очрагы» буларак билгеле. [[Концентрацион лагерь]]лардагы авырулардан, җәзалаулардан, талчыгудан, һәм авылларында үзләреннән су һәм ризыклары тартып алыну нәтиҗәсендәге сусызлык һәм ачлыктан якынча 100 000 кеше — [[Һереро халкы]]ның 80%-ы һәм [[Нама(ка) халкы]]ның 50%-ы — вафат була&lt;ref&gt;Olusoga, David and Erichsen, Casper W (2010). The Kaiser's Holocaust. Germany's Forgotten Genocide and the Colonial Roots of Nazism. Faber and Faber. {{ISBN|978-0-571-23141-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/apr/18/pope-francis-armenian-genocide-first-20th-century-namibia |title=Dear Pope Francis, Namibia was the 20th century's first genocide |last=Olusoga |first=David |date=18 April 2015 |website=The Guardian |publisher=The Guardian News and Media Limited |accessdate=11 June 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603191720/http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/apr/18/pope-francis-armenian-genocide-first-20th-century-namibia |archivedate=3 June 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

===Беренче бөтендөнья сугышы ===

1914 елның 28 июнендә [[Сараево]]да [[Австро-Венгрия империясе]] ханзадәсе [[Франц Фердинанд]] атып үтерелүне сылтау итеп, Австрия империясе Сербиягә һөҗүм итә һәм шуның белән [[Беренче Бөтендөнья сугышы]] башланып китә. Дүрт ел дәвам итеп, якынча ике миллион алман солдатының гомерен алган
&lt;ref&gt;{{cite news |url =http://www.spiegel.de/international/germany/aged-107-last-german-world-war-i-veteran-believed-to-have-died-a-530319.html |title =Last German World War I Veteran Believed to Have Died |work =Spiegel Online |date =22 January 2008 |first =David |last =Crossland |accessdate =25 March 2011 |deadurl =no |archiveurl =https://web.archive.org/web/20121008172434/http://www.spiegel.de/international/germany/aged-107-last-german-world-war-i-veteran-believed-to-have-died-a-530319.html |archivedate =8 October 2012 |df =dmy-all }}&lt;/ref&gt; сугыш Алманиянең җиңелүе һәм 1918 елның 11 ноябрендә имзаланган [[Компьен солыхы (1918)|Компьен солыхы]] белән, ниһаять, тәмам була. [[1918–1919 нчы елгы Алман инкыйлабы|Алман инкыйлабы]] барышында (1918-нең ноябре), император Вилһелм II һәм хакимияттә булган барлык кенәзләр дә үз вәкаләтләреннән һәм бурычларыннан [[абдикация|ваз кичәләр]]. Алманиянең яңа сәяси лидерлары 1919 нчы елда [[Версаль килешүе]]нә кул куя. Әлеге килешүдә Алмания, «[[Үзәк дәүләтләр]]» төзегән «[[Дүртле берлек]]» әгъзасы буларак, тарихта булган [[Беренче Бөтендөнья Сугышындагы югалтулар|иң канкойгыч]] сугышларның берсендә [[Антанта]] дәүләтләренә җиңелүен таный. Алманнар әлеге килешүне кимсеткәч һәм гаделсез дип кабул итә. Халыкта шундый хисләрнең булуы [[Адольф Гитлер]]нең популярлашуына һәм хакимияткә килүенә ярдәм иткән дип саный тарихчылар&lt;ref&gt;{{Cite book | first1=Manfred F.| last1=Boemeke | first2= Gerald D.| last2= Feldman | author2-link= Gerald Feldman | first3= Elisabeth | last3= Glaser |series=Publications of the German Historical Institute |chapter=Introduction |pages=[https://archive.org/details/treatyofversaill0000unse_x3u3/page/1 1]–20 |title=Versailles: A Reassessment after 75 Years | url=https://archive.org/details/treatyofversaill0000unse_x3u3|publisher=Cambridge University Press|year=1998 |isbn=978-0-521-62132-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor1-first=Manfred F.|editor1-last=Boemeke |editor1-link= |editor2-first= Gerald D.|editor2-last= Feldman |editor2-link= Gerald Feldman |editor3-first= Elisabeth |editor3-last= Glaser |editor3-link= |series=Publications of the German Historical Institute |first1=Fritz|last1=Klein|author-link1 =Fritz Klein (historian)|chapter=Between Compiègne and Versailles: The Germans on the Way from a Misunderstood Defeat to an Unwanted Peace |pages=[https://archive.org/details/treatyofversaill0000unse_x3u3/page/203 203]–220 |title=Versailles: A Reassessment after 75 Years |url=https://archive.org/details/treatyofversaill0000unse_x3u3|publisher=Cambridge University Press|year=1998 |isbn=978-0-521-62132-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor1-first=Manfred F.|editor1-last=Boemeke |editor1-link= |editor2-first= Gerald D.|editor2-last= Feldman |editor2-link= Gerald Feldman |editor3-first= Elisabeth |editor3-last= Glaser |editor3-link= |series=Publications of the German Historical Institute |first1=William R.|last1=Keylor |chapter=Versailles and International Diplomacy |pages=[https://archive.org/details/treatyofversaill0000unse_x3u3/page/469 469]–505 |title=Versailles: A Reassessment after 75 Years |url=https://archive.org/details/treatyofversaill0000unse_x3u3|publisher=Cambridge University Press|year=1998 |isbn=978-0-521-62132-8}}&lt;/ref&gt;. Беренче Бөтендөнья сугышында җиңелүдән соң Алмания Ауропадагы мәйданының якынча 13%-ыннан һәм Африка белән Тын Океандагы барлык колонияләреннән дә колак кага. Европадагы югалтулар [[Польшадагы 1918-1919 елгы баш күтәрү|Польшадагы 1918—1919 елгы баш күтәрү]], 1918 елда [[Эльзас һәм Лотарингия]]нең Франция кулына күчү һәм 1920 елда, тавыш бирү нәтиҗәсендә, [[Шлезвиг]] өлкәсенең бер өлеше Даниягә кире кайту вакыйгалары белән бәйле. Алманиядән киткән җирләрдә ул вакытта ук башлыча поляк, француз һәм дан халкы яши торган була&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ushmm.org/outreach/en/media_nm.php?MediaId=1620 |title=GERMAN TERRITORIAL LOSSES, TREATY OF VERSAILLES, 1919 |website=United States Holocaust Memorial Museum |publisher=United States Holocaust Memorial Museum, Washington, DC |accessdate=11 June 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704070745/https://www.ushmm.org/outreach/en/media_nm.php?MediaId=1620 |archivedate=4 July 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

Алмания колонияләрне басып алуга соң керешә, шуңа күрә ул аларны яңадан бүлү юлларның табарга тырыша. Ул [[Австро-Венгрия империясе|Австро-Венгрия]] һәм Италия белән «Өчлек берлеге»н төзи. Гаять зур хәрби чыгымнарга күрә (бюджетның яртысына кадәр җитә) 1914 елда Алмания иң яхшы коралланган гаскәргә ия була. [[Англия]] [[Россия империясе|Россияне]] якламас дип уйлаган Алмания [[Беренче бөтендөнья сугышы]]н башлап җибәрә. 1914 елның [[1 август]]ында Алмания Россиягә, [[3 август]]ында [[Франция]]гә сугыш игълан итә, 4 августында исә Англия Алманиягә каршы сугыш игълан итә.

1915 елда Алмания Көнчыгыш фронтта уңыш яулый: Россия гаскәре Польша һәм Литваны бушатырга мәҗбүр була. Көнбатыш фронтта исә алманнар французларны җиңә алмый һәм сугыш йончыткыч позицион сугышка әверелә. Алмания акрынлап көчсезләнә башлый, 1917 елда [[АКШ]]ның сугышка [[Антанта]] ягыннан керүе җиңелүне якынайта, хәтта көнчыгышта төзелгән [[Брест солыхы (1918)|Брест солыхы]] да моңа комачаулый алмый.

1918 елның язында Алмания гаскәре көнбатышта һөҗүмне башлый, әмма ул уңышсызлыкка очрый. 1918 елның 5 октябрендә, солых сорап, [[Антанта]]га мөрәҗәгать итә. 1918 елның 11 ноябрендә Германия делегациясе, Антанта күрсәткән шартларга ризалыгын белдереп, килешүгә кул куя. 9 ноябрьдә [[Берлин]]да күтәрелеш була, монархия {{коммент|төземе|строй}} төшерелә һәм Алманиядә җөмһүрият игълан ителә.

=== Веймар җөмһүрияте һәм Өченче рейх. Икенче бөтендөнья сугышы ===

[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-P011502, Berlin, Reichskanzlei, Philipp Scheidemann.jpg|thumb|upright|[[Филип Шайдеман]] 1918 нче елның 9 нчы ноябрендә [[Рейх канцеляриясе]] тәрәзәсендә басып торган килеш  [[Веймар җөмһүрияте|Алман җөмһүриятен]] игълан итә.]]

1918'нең ноябрендә, [[1918-1919 елгы алман инкыйлабы|Алман инкыйлабы]] башлангач, Алмания [[җөмһүрият]] дип игълан ителә. 1919 нчы елның февралендә [[Веймар]] шәһәрендә чакырылган оештыру мәҗлесендә Веймар җөмһүриятенең конституциясе кабул ителә{{чыганак юк}}. 1919'ның 11 нче августында Алманиянең ул вакыттагы президенты [[Фридрих Эберт]] демократик рухтагы [[Веймар конституциясе]]н имзалый. Моннан соң хакимият өчен барган көрәш барышында Бавариядә хакимияткә [[коммунистлар]] килә, әмма Алманиянең башка өлкәләрендәге консерватив карашлылар аларга нык каршы тора һәм [[Капп путчы]] дип аталучы вакыйгаларда [[Бавария Совет Җөмһүрияте]]н бәреп төшерергә омтыла. Әлеге путч {{lang-de|Reichswehr}} кешеләре, ягъни гаскәриләр, һәм шулай ук төрле консерватив, милләтче һәм монархист төркем тарафдарларында яклау таба. Эре сәнәгый шәһәрләрдәге канкойгыч урам бәрелешләре, [[Рур өлкәсе]]н Бельгия һәм Франция гаскәрләре оккупацияләү, [[гиперинфляция]] белән үзенчәлекле болгавыр дәвер ниһаять 1924 нче елда яңа акча берәмлеге кертелү һәм тарихка [[Алтын егерменче еллар]] дип кереп калган чагыштырмача тыныч, актив мәдәни тормыш чоры белән алышына. Тарихчылар 1924 белән 1929 арасындагы чорны «өлешчә стабильләшү» чоры дип атап йөртә&lt;ref&gt;{{cite book|author=Williamson|year=2005|title=Germany since 1815: A Nation Forged and Renewed|url=https://archive.org/details/germanysince18150000will|publisher=Palgrave Macmillan|pages=[https://archive.org/details/germanysince18150000will/page/186 186]–204}}&lt;/ref&gt;.

1929 елда башланган дөньякүләм икътисади кризис Алмания икътисадына да шактый нык тәэсир итә. [[Алманиядә федераль сайлау, 1930|1930 елгы федераль сайлаудан]] соң, [[Пауль фон Һинденбург|президент Пауль фон Һинденбург]] канцлер [[Һайнрих Брүнинг]] хөкүмәтенә парламент хуплавыннан башка [[48 нче маддә (Веймар конституциясе)|эш итәргә]] рөхсәт бирүче канунны имзалый. Икътисади кризис һәм Брүнинг җитәкләгән хөкүмәт алып барган сәясәт эшсезлекнең артуына китерә — 1932 нче елга эшсезлек якынча 30%-ны тәшкил итә&lt;ref name=&quot;chronicle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.holocaustchronicle.org/StaticPages/50.html|publisher=The Holocaust Chronicle|title=PROLOGUE: Roots of the Holocaust|accessdate=28 September 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101004701/http://www.holocaustchronicle.org/StaticPages/50.html|archivedate=1 January 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Бу шартларда [[Национал-социалистик алман эшче партиясе|нацистлар партиясенең]] (1919 елда төзелә) йогынтысы көчәя башлый. 1932 елның июлендәге федераль сайлауда [[Адольф Гитлер]] җитәкләгән әлеге партия, 13 миллионнан артык тавыш җыеп, җиңүгә ирешә. Илне торгынлыктан алып чыга алмаганлыктан, берничә тапкыр хөкүмәт алышына, һәм, 1933-нең 30 нчы гыйнварында, Һинденбург канцлер урынына Гитлерне билгели&lt;ref&gt;Fulbrook 1991, pp.&amp;nbsp;155–158, 172–177&lt;/ref&gt;. Гитлер канцлер булып бер ай узуга, ут төртелгән [[Рейстаг янгыны]]ннан соң, төп [[гражданлык хаклар]]ын чикләүче [[Халык һәм дәүләтне саклау турында боерык|боерык]] чыга һәм моңардан соң берничә атна узуга Дахау шәһәрендә беренче [[нацистларның концентрацион лагерьлары|концентрацион лагерь]] ачыла. Шул ук елның ноябрь аенда хакимият национал-социалистлар кулына күчә. 1933 елда нацистлар диктатурасы урнаштырыла.

[[File:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|left|upright=0.7|[[Адольф Гитлер|Адолф Гитлер]], «[[Өченче рейх]]» тоталитар дәүләтенең «фюреры» (җитәкчесе) (1933–1945)]]

[[Дефицитлы бюджет]] хисабына, ягъни бурычка кереп, дәүләт юллар һәм башка инфраструктура корылмаларын төзүгә һәм яңартуга күп акча бүлеп бирә башлый. 1934 нче елда ук, эшсез калган алманнарның 1,7 миллионы шундый төзелешләрдә үзенә эш, ә аның белән бергә керем һәм [[социаль яклау]] таба&lt;ref&gt;McNab, p.&amp;nbsp;54&lt;/ref&gt;. Әлеге проектларның иң билгелесе — ул {{lang-de|Reichsautobahn}} исемле, тиз йөрешле асфальт юллар ([[Алмания автобаннары]]) төзүне максат итеп тоткан проект&lt;ref&gt;Evans, Richard J. (2005). ''The Third Reich in Power.'' New York: Penguin. {{ISBN|978-0-14-303790-3}} pp.&amp;nbsp;322–326, 329&lt;/ref&gt;. Башка зур төзелешләрдән [[Рур буасы]] кебек [[гидроэлектростанция]]ләрне, [[Циллирбах сусаклагычы]] кебек сусаклагычларны, [[Цвикау вокзалы]] кебек транспорт төеннәрен төзү проектларын атарга була&lt;ref&gt;Hugo Ehrt, ''Neuer Harzbote.'' Heft 13, Fremdenverkehrsverein Bodfeld/Harz, Elbingerode (Harz),2003, p.565. Schütz and Gruber, Mythos Reichsautobahn: Bau und Inszenierung der &quot;Straßen des Führers&quot; 1933–1941, Berlin: Links, 1996, {{ISBN|9783861531173}}, pp.&amp;nbsp;16–17.&lt;/ref&gt;. Берничә ел эчендә эшсезләр саны нык кимеп, уртача сәгатьлек тә, атналык та хезмәт хаклары арта&lt;ref&gt;McNab, p.&amp;nbsp;56&lt;/ref&gt;.

1935 нче елда нацистлар режимы [[Версаль килешүе]]ннән чыгып, [[яһүдләр]]гә һәм азчылыктагы башка милләтләргә каршы юнәлтелгән [[Нюрнберг кануннары|Нүрнберг кануннары]]н чыгара. Моннан ары Алмания 1935 нче елда [[Саар (Милләтләр лигасы)|Саарны]] кире үз контроленә ала&lt;ref&gt;Fulbrook 1991, pp.&amp;nbsp;188–189.&lt;/ref&gt;, 1936 нчы елда [[Райнландның янәдән хәрбиләштерелүе|Райнландны янәдән хәрбиләштерә]], 1938 нче елда [[Anschluss|Австрияне]], ә [[Мүнхен килешүе]]ннән соң [[Чехословакия]]нең Судетлар өлкәсен [[Судетлар өлкәсе#Судетлар өлкәсе Нацист Алманиясе эчендә|үзенә куша]]. 1939 нчы елда исә Алмания, Мүнхен килешүенең шартларын бозып, [[Алманиянең Чехословакияне басып алуы|Чехословакияне тулысынча басып ала]] һәм шул ук елның март аенда [[Боһемия һәм Моравия протектораты]]н игълан итә.

1938 нче елның 9-10 нчы ноябрендә, тарихка «[[бәллүр төне|бәллүр төн]]» ({{lang-de|Kristallnacht}}), «ватык пыяла төне» дип кереп калган погромнар барышында йөзләрчә [[синагога]], меңнәрчә кибет һәм башка эшмәкәрлек бинасы җимерелә; 30000-гә якын яһүд ир-аты һәм күп яһүд хатын-кызлары нацистлар тарафыннан кулга алына; яһүдләргә каршы коммендант сәгате кертелә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ushmm.org/outreach/en/article.php?ModuleId=10007697|title=The &quot;Night of Broken Glass&quot;|website=www.ushmm.org|language=en|access-date=8 February 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211075203/https://www.ushmm.org/outreach/en/article.php?ModuleId=10007697|archivedate=11 February 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Ике фронтта сугышырга туры килүдән курыккан Гитлер хөкүмәте 1939-ның августында, соңрак үзе үк бозачак [[Молотов-Риббентроп пакты]]н имзалый. Бу пактның төп өлешендә Алмания һәм [[Советлар Берлеге]] бер-берсенә һөҗүм итмәскә вәгъдә итешәләр. Әмма документның яшерен өлеше дә була — ул яшерен өлештә ике ил Көнчыгыш Европаны (шул исәптән Польшаны), «Советлар Берлеге мәнфәгатендәге өлкәгә» һәм «Алмания мәнфәгатендәге өлкәгә» аерып, үзара бүлешәләр. Бу килешүдән соң, 1939-ның 1 нче сентябрендә, Алмания Польшаны басып ала — Европада [[Икенче бөтендөнья сугышы]] башлана&lt;ref name=&quot;Fulbrook 190&quot;&gt;Fulbrook, pp.&amp;nbsp;190–195.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Axelrod, Alan (2007) Encyclopedia of World War II, Volume 1. Infobase Publishing. pp. 659.&lt;/ref&gt;.

[[File:World War II in Europe, 1942.svg|thumb|[[Икенче бөтендөнья сугышы]], [[Алмания оккупациясендәге Европа]], 1942 ел]]

Гитлер гамәлләренә җавап йөзеннән Британия, хәрби хәрәкәтләрне туктатуны таләп итеп, Алманиягә ультиматум куя. Бу ультиматум инкарь ителгәч, ике көннән соң, 3 нче сентябрь көнне, [[Британия]] һәм [[Франция]] Алманиягә каршы сугыш игълан итәләр&lt;ref&gt;Hiden, John; Lane, Thomas (2003). ''The Baltic and the Outbreak of the Second World War.'' Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-53120-7}}, pp.&amp;nbsp;143–144.&lt;/ref&gt;. 
1940 елның апрелендә Алмания [[Дания]] һәм [[Норвегия]]не, май—июньдә исә [[Бельгия]], [[Голландия|Һолландия]], [[Люксембург]] һәм [[Франция]]не басып ала. Шул ук елның июлендә алман һава көчләре Британиягә дә һөҗүм итә, әмма Британия гаскәрләре бу һөҗүмнәрне кире кагуга ирешә.

1941 елның апрелендә Алмания [[Югославия корольлыгы|Югославия]] һәм [[Греция]]ны басып ала. Шул ук елның 22 июнендә исә Алмания [[Бөек Ватан сугышы|Советлар Берлегенә һөҗүм итә]]. Сугыш башындагы уңышларга карамастан, алманнар ахыргы исәптә җиңелә. 1945 елның 2 маенда совет гаскәрләре Берлинны яулап ала. 7 майда [[Реймс]] шәһәрендә алман вәкилләре берсүзсез тәслим (капитуляция) турында актка кул куя. 8 майда совет ягы таләбе буенча, алар кабат тәслим (капитуляция) актын имзалыйлар.

Соңрак «[[холокост|һолокост]]» дип аталачак вакыйгаларда алман хөкүмәте азчылыкларны эзәрлекли һәм, Европаның төрле илләрендә төзелгән [[Нацистларның концентрацион лагерьлары|концентрацион]] һәм [[Нацистларның үлем лагерьлары|үлем]] лагерьларын кулланып, нацистлар уйлавынча «түбән» кешеләргә каршы геноцид оештыра, ягъни аларны юк итү сәясәтен алып бара. Барлыгы 10 миллионнан артык хәрби булмаган кеше үтерелә, шул исәптән 6 миллион [[яһүд]], 220 000—1 500 000 [[Чегәннәр|чегән]] кешесе, 275 000 [[T4 операциясе|гарип кеше]], меңнәрчә [[Йәхвә шаһиты]], меңнәрчә лутый, шулай ук Алмания һәм ул басып алган башка илләрдәге сәяси я дини оппозицион оешмаларның йөз меңнәрчә әгъзасы&lt;ref&gt;{{cite book |last=Niewyk |first=Donald L. |title=The Columbia Guide to the Holocaust |url=https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew |year=2000 |publisher=Columbia University Press |pages=[https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew/page/45 45]–52 |author2=Nicosia, Francis R. |isbn =978-0-231-11200-0}}&lt;/ref&gt;. Алмания тарафыннан басып алынган илләрдә нацистлар алып барган сәясәт нәтиҗәсендә 2,7 миллион [[поляк]]&lt;ref&gt;Institute of National Remembrance (Poland), Polska 1939–1945 Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami. Materski and Szarota. page 9 &quot;Total Polish population losses under German occupation are currently calculated at about 2 770 000&quot;.&lt;/ref&gt;, 1,3 миллион [[украин]], 1 миллион [[Беларуслар|белорус]] кешесе һәлак була&lt;ref name=&quot;Maksudov, S. 1994&quot;&gt;Maksudov, S. (1994). &quot;Soviet Deaths in the Great Patriotic War: A Note&quot;. Europe-Asia Studies 46 (4): 671–680.&lt;/ref&gt;. Моннан тыш, әсирлеккә эләккән совет солдатларының 3,5 миллионы әсирлектә вафат булган дип бәяләнә&lt;ref name=&quot;Maksudov, S. 1994&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;Ian Kershaw.''[https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC#v=onepage Stalinism and Nazism: dictatorships in comparison] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915233529/https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC |date=15 September 2015 }}''. Cambridge University Press, 1997, p.150 {{ISBN|0-521-56521-9}}&lt;/ref&gt;. Нацистлар режимының, Алмания завод-фабрикаларында коллар итеп эшләтү өчен, оккупицияләнгән Европа илләреннән якынча 12 миллион кешене мәҗбүриләп алып китүе билгеле&lt;ref name=&quot;BeyerSchneider&quot;&gt;{{Cite book |author=John C. Beyer |author2=Stephen A. Schneider |title=Forced Labour under Third Reich |publisher=Nathan Associates }} [http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20One.pdf Part1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824092603/http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich,%20Part%20One.pdf |date=24 August 2015 }} and [http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf Part 2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403025028/http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf |date=3 April 2017 }}.&lt;/ref&gt;. 5,3&amp;nbsp;миллион алман солдаты сугышта һәлак булган дип исәпләнә&lt;ref name=&quot;Rüdiger Overmans 2000&quot;&gt;{{cite book|author=Overmans, Rüdiger|title=Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg|publisher=Oldenbourg|year=2000|isbn=978-3-486-56531-7}}&lt;/ref&gt;. Хәрби булмаган Алмания халкыннан сугыш нәтиҗәсендә 900 000 кеше һәлак була; 400 меңе Көнбатыш илләре ягында, 500 меңе Советлар берлеге ягында&lt;ref&gt;{{cite book|first=Ian|last = Kershaw|title = The End; Germany 1944–45|url=https://archive.org/details/enddefiancedestr00kers_0|year=2011|publisher=Allen Lane|pages=[https://archive.org/details/enddefiancedestr00kers_0/page/280 279]}}&lt;/ref&gt;. Сугыш нәтиҗәсендә якынча 12 миллион алман кешесе төрле Көнчыгыш Европа илләреннән куыла, Алмания сугышка кадәрге җирләренең якынча дүрттән бер өлешеннән колак кага&lt;ref name=&quot;SLyE6YJEn0C page 52&quot; /&gt;. Бомбага тоту һәм ил эчендә барган хәрби бәрелешләр нәтиҗәсендә күп шәһәрләр һәм мәдәни мирас объектлары җимерелә.

Советлар Берлеге сугышта барлыгы 27 миллион кешесен югалта&lt;ref name=&quot;MOD Russian Federation&quot;&gt;{{cite web|last1=Министерство обороны Российской Федерации|first1=MOD Russian Federation|title=On Question of war Losses (in Russian)|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|publisher=MOD Russian Federation|accessdate=November 12, 2017|ref=}}&lt;/ref&gt;.

&lt;!--1936—39 елларда Италия белән берлектә Испаниягә каршы интервенция оештыра. 1938 елның мартында Австрияне, шул ук елның октябрендә [[Чехословакия]]нең Судет өлкәсен басып ала. 1939 елның 1 сентябрендә Алмания Польшага һөҗүм ясап, [[икенче бөтендөнья сугышы]]н башлап җибәрә.   1940 елның сентябрендә [[Берлин]]да Алмания, [[Италия]] вә [[Япония]] хәрби берлек төзи.--&gt;

=== Сугыштан соңгы еллар. Көнчыгыш һәм Көнбатыш Алмания ===

[[File:Map-Germany-1945.svg|thumb|[[Алмания 1945-1949 елларда|Алманиядә Америка Кушма Штатлары, Советлар Берлеге, Британия һәм Франция оккупация өлкәләре]], һәм Франция контролендә булган [[Саар протектораты]], 1947 ел. [[Одер-Нейсе сызыгы]]ннан көнчыгыштарак урнашкан җирләр, [[Потсдам конференциясе]]ндә төзелгән килешү нигезендә, Польшага һәм Советлар Берлегенә күчә.]]

Алмания капитуляцияләгәч, Берлин һәм Алманиянең калган җирләре дүрт оккупация зонасына бүленә. 1949 елның 23 маенда инглиз, француз һәм американ оккупация зоналары [[Алман Федератив Җөмһүрияте]]нә ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}) берләштерелә; шул ук елның 7 октябрендә совет оккупация зонасында [[Алман Демократик Җөмһүрияте]] ({{lang-de|Deutsche Demokratische Republik}}) төзелә. Бу ике җөмһүриятне гайре-рәсми рәвештә [[Көнбатыш Алмания]] һәм [[Көнчыгыш Алмания]] дип атап йөртәләр. Көнчыгыш Алмания башкаласы итеп [[Берлин]]ны, Көнбатыш Алмания исә, ике дәүләтле чишелеш ул ясалма һәм вакытлыча гына статус кво дигән карашына басым ясар өчен, вакытлыча башкаласы итеп [[Бонн]]ны сайлый&lt;ref&gt;{{cite book | last = Wise | first = Michael Z. | title = Capital dilemma: Germany's search for a new architecture of democracy| url = https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise | year = 1998| publisher = Princeton Architectural Press | isbn =978-1-56898-134-5 | page = [https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise/page/23 23]}}&lt;/ref&gt;. Мондый вазгыять 1990 елга кадәр саклана. 1990 елда Алмания Федератив Җөмһүрияте (АФҖ) һәм Алмания Демократик Җөмһүрияте (АДҖ) Алманиянең берләшүе турындагы килешүгә кул куя.

Көнбатыш Алмания [[социаль юнәлешле базар икътисады|социаль юнәлешле базар икътисадлы]] федератив парламент җөмһүрияте булып төзелә. 1948 елдан башлап Көнбатыш Алмания, [[Маршал планы]] кысаларында яңадан торгызу эшләре өчен бирелгән акчалата ярдәмнең төп адресатына әйләнә һәм бу акчалардан үзенең сугышта җимерелгән сәнәгатен яңадан коруга файдалана&lt;ref&gt;{{cite book|author=Carlin, Wendy|chapter=West German growth and institutions (1945–90)|editors=Crafts, Nicholas; Toniolo, Gianni|year=1996|title=Economic Growth in Europe Since 1945|publisher=Cambridge University Press|page=464|isbn=0-521-49964-X}}&lt;/ref&gt;. Беренче [[Алмания Федератив Җөмһүриятенең федераль канцлеры|федераль канцлер]] ({{lang-de|Bundeskanzler}}) булып [[Конрад Аденауэр]] сайлана һәм ул бу вазифаны 1963 елга кадәр үти. Аның һәм [[Людвиг Эрһард]]ның җитәкчелеге астында 1950 нче еллар башыннан алып ил, соңрак «[[икътисадый могъҗиза]]» ({{lang-de|Wirtschaftswunder}}) исемен алачак дәвамлы икътисадый үсеш кичерә&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bpb.de/izpb/10131/wirtschaft-in-beiden-deutschen-staaten-teil-1|title=Deutschland in den 50er Jahren: Wirtschaft in beiden deutschen Staaten |trans_title=Economy in both German states|author=Werner Bührer|date=24 December 2002|work=Informationen zur Politischen Bildung|issue=256|publisher=Bundeszentrale für politische Bildung}}&lt;/ref&gt;. Алмания Федератив Җөмһүрияте 1955-тә [[НАТО]]-га керә һәм 1957-дә [[Европа Икътисадый Берләшмәсе]]нә нигез салучыларның берсе була.

[[File:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|left|[[Берлин дивары]] үзенең 1989 елдагы [[Берлин диварының җимерелүе|җимерелүе]] вакытында. Арткы планда — [[Бранденбург капкасы]].]]

Көнчыгыш Алмания, оккупацион көчләр һәм [[Варшава килешүе]] аша ССРБ'ның сәяси һәм хәрби контролендә булган [[Көнчыгыш блок]] дәүләте була. Көнчыгыш Алмания үзен демократия дип санаса да, чын хакимият [[Штази]] исемле, җәмгыятьнең күп өлкәләрен контрольдә тотучы [[яшерен хезмәт]]кә таянган коммунистик [[Алмания Социалистик Бердәмлек партиясе]]нең [[политбюро]]сы кулында гына була&lt;ref name=&quot;spiegel_20080311&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.spiegel.de/international/germany/east-german-spies-new-study-finds-more-stasi-spooks-a-540771.html|title = New Study Finds More Stasi Spooks|author = maw/dpa|date = 11 March 2008|work = [[Der Spiegel]]|accessdate =07 November 2017}}&lt;/ref&gt;.

АДҖ'дә Советлар Берлегендәге икътисадка охшаш [[планлы икътисад]] корыла, соңрак ил [[Үзара икътисадый ярдәмләшү шурасы]] ({{lang-ru|Совет Экономической Взаимопомощи}}, СЭВ) әгъзасына да әверелә&lt;ref name=&quot;loc-cs&quot;&gt;&quot;Germany (East)&quot;, Library of Congress Country Study, [http://memory.loc.gov/frd/cs/germany_east/gx_appnb.html Appendix B: The Council for Mutual Economic Assistance]&lt;/ref&gt;.

Канцлер [[Вилли Брандт]]ның ''көнчыгыш сәясәте'' ({{lang-de|''[[Ostpolitik]]''}}) нәтиҗәсендә, 1970 еллар башында Көнчыгыш һәм Көнбатыш Алмания арасындагы фикер каршылыклары кими төшә. 1989'ның җәендә Маҗарстан, [[тимер чаршау|тимер чаршавын]] бетереп, үзенең чикләрен ачарга карар кыла. Нәтиҗәдә меңләгән [[көнчыгыш алманнар|көнчыгыш алман]] [[Маҗарстан]] аша Көнбатыш Алманиягә күченеп китә. АДҖ'дә [[Көнчыгыш Алманиядә дүшәмбе демонстрацияләре|массакүләм демонстрацияләр]] колач җәя. Көнчыгыш Алмания хакимияте, гражданнарга Көнбатыш Алманиягә сәяхәт итү мөмкинлеге биреп, чикне узу кагыйдәләрен йомшарта. Бу Көнчыгыш Алманияне ил буларак саклап калу ниятеннән эшләнсә дә, чикләрне ачу ''Wende'' дип аталучы реформа процессын асылда тизләтә генә.

=== Берләшкән Алмания һәм Европа Берлеге ===

[[File:Reichstag Berlin Germany.jpg|thumb|270px|Алмания 1990 елның 3 октябрендә [[Алманиянең берләшүе|берләшә]]&lt;ref name=&quot;Einigungsvertrag&quot;&gt;[http://bundesrecht.juris.de/einigvtr/BJNR208890990.html Vertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Deutschen Demokratischen Republik über die Herstellung der Einheit Deutschlands (Einigungsvertrag)] Алмания Федератив Җөмһүрияте һәм Алмания Демократик Җөмһүрияте 1990'ның 31 августында имзалаган ''Берләшү турында килешү'' (рәсми текст, алман телендә).&lt;/ref&gt;. 1999'дан алып, Берлиндагы [[Рейхстаг (бина)|Рейхстаг бинасы]] [[Бундестаг]]ның, Алмания парламентының, утырышлары уза торган урын.]]

Берләшкән Алмания яңа дәүләт булып түгел, ә Алмания Федератив Җөмһүриятенең киңәйгән дәвамчысы булып санала. Көнбатыш Алмания булган барлык оешмаларда яңа, берләшкән Алмания дә әгъза булып кала&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gesetze-im-internet.de/einigvtr/art_11.html |title=Vertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Deutschen Demokratischen Republik über die Herstellung der Einheit Deutschlands (Einigungsvertrag) Art 11 Verträge der Bundesrepublik Deutschland |accessdate=15 May 2015 |publisher=Bundesministerium für Justiz und Verbraucherschutz |language=German |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150225035417/http://www.gesetze-im-internet.de/einigvtr/art_11.html |archivedate=25 February 2015  }}&lt;/ref&gt;. 1994 елда имзаланган [[Берлин/Бонн акты]]на нигезләнеп, Берлин янәдән берләшкән Алманиянең башкаласына әверелә. Боннга исә федераль шәһәр ({{lang-de|Bundesstadt}}) статусы бирелә һәм кайбер федераль министрлыклар да Бонн шәһәрендә кала.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gesetz zur Umsetzung des Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands |trans-title=Law on the Implementation of the Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands |url=https://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/berlin_bonng/gesamt.pdf |publisher=Bundesministerium der Justiz |accessdate=22 June 2016 |language=German |date=26 April 1994 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714155722/https://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/berlin_bonng/gesamt.pdf |archivedate=14 July 2016  }}&lt;/ref&gt; Күченергә тиешле министрлыклар һәм парламент 1999 елда Берлинга күченеп бетә; 6 министрлык исә элеккечә Боннда урнашуын дәвам итә.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brennpunkt: Hauptstadt-Umzug |url=http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |accessdate=19 March 2011 |newspaper=Focus |date=12 April 1999 |language=German |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430043907/http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |archivedate=30 April 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430043907/http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-hauptstadt-umzug_aid_175751.html |date=2011-04-30 }}&lt;/ref&gt;

Элеккеге Көнчыгыш Алмания икътисадын заманчалаштыру һәм интеграцияләү өчен илнең көнбатыш өлкәләре 2019 елга кадәр ел саен тулаем алганда якынча 80 миллиард доллар акча сарыф итеп килә&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/06/19/world/europe/19germany.html |work=The New York Times |title=In East Germany, a Decline as Stark as a Wall |first=Nicholas |last=Kulish |date=19 June 2009 |accessdate=27 March 2011 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403073216/http://www.nytimes.com/2009/06/19/world/europe/19germany.html |archivedate=3 April 2011  }}&lt;/ref&gt;. Шушы максатлар өчен ил гражданнары һәм ширкәтләре керемнәренең 5,5%-ын салым итеп түли.

[[File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|left|Алмания — 1993 елда [[Европа Берлеге]]нә нигез салган илләрнең берсе. 2002 елдан бирле илнең акча берәмлеге — [[евро]]. 2007 елда Алмания [[Лиссабон килешүе]]н имзалый (рәсемдә).]]

Берләшүдән соң Алмания [[Европа Берлеге]]ндә активрак роль уйный башлый. Башка ауропалы партнёрлары белән берлектә Алмания 1992 елда [[Маастрихт килешүе]]нә кул куя, 1999-да [[еврозона]]га нигез сала, һәм 2007-дә [[Лиссабон килешү]]ен имзалый&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ec.europa.eu/avservices/services/showShotlist.do?out=PDF&amp;lg=En&amp;filmRef=i-055938 |title=Lisbon Treaty : The making of |publisher=Council of the European Union |format=PDF |accessdate=14 June 2011 |quote=After signature by all 27 Heads of State and governments, the Treaty will travel back to Brussels, where it will be officially sealed with the seals of the 27 Member States, on the 18th of December. Then, it will be sent to Rome, the Italian government being the depository of the Treaties. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520080610/http://ec.europa.eu/avservices/services/showShotlist.do?out=PDF&amp;lg=En&amp;filmRef=i-055938 |archivedate=20 May 2013 }}&lt;/ref&gt;. [[НАТО]] әгъзасы буларак, Алмания гаскәрләре [[Югославияне бомбага тоту (1999)|Балкан илләрендәге]] һәм [[Әфганстан сугышы (2001-дән алып хәзергәчә)|Әфганстандагы]] сугышларда катнаша&lt;ref&gt;{{cite news | last = Dempsey | first = Judy | url = https://www.nytimes.com/2006/10/31/world/europe/31iht-germany.3343963.html | title = Germany is planning a Bosnia withdrawal | newspaper = International Herald Tribune | date = 31 October 2006 | accessdate = 7 May 2011 | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121111000841/http://www.nytimes.com/2006/10/31/world/europe/31iht-germany.3343963.html | archivedate = 11 November 2012 | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Күп алманияле бу эшне хупламый, моннан тыш Алмания кануннары чит илләргә гаскәр җибәрүне Алманиянең үзен яклау йөзеннән генә рөхсәт итә&lt;ref&gt;{{cite web |last=Merz |first=Sebastian |title=Still on the way to Afghanistan? Germany and its forces in the Hindu Kush |url=http://www.comw.org/warreport/fulltext/0711merz.pdf |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |format=PDF |accessdate=21 February 2017 |pages=2, 3 |date=November 2007 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170403023417/http://www.comw.org/warreport/fulltext/0711merz.pdf |archivedate=3 April 2017  }}&lt;/ref&gt;.

== География ==
[[File:Deutschland topo.jpg|left|thumb]]

Алманиянең территориясе төньяктан көньякка сузылган. Табигый шартлары буенча да, кешеләрнең алардан файдалануы буенча да бертөрле түгел. Көньяккарак киткән саен, урыны калкулана бара.

Төньягында Төньяк Герман түбәнлеге ята. Бу урында кайчандыр [[диңгез]] булган, ул калын утырма катлам калдырган. Мореналы калкулыклар арасында [[бозлыклар]] ясаган кечерәк кенә күлләр ята. Дымлы климат шартларында бик күп [[сазлык]]лар ясалган, хәзер аларның барысын да диярлек киптереп бетергәннәр, анда болыннар һәм сөрү җирләре җәелеп ята. Йомшак диңгез климаты, явым-төшемнең күплеге үсемлекләр өчен бик уңайлы. Бу — бик әһәмиятле терлекчелек районы.

Илнең зур өлешен уртача биеклектәге бик матур урманнар белән капланган [[таулар]] тасмасы алып тора. Болар — борынгы таулар, түбәләре яссы яки гөмбәзгә охшап тора. Уртача биеклектәге таулар грәнит, гнейс, комташ, {{коммент|акшар|избис, известь}} катнашкан тау токымнарыннан ясалган һәм киң үзәннәр белән аерылган. Яссы тау түбәләреннән җәелеп киткән үзәннәр, ялангач кыялар күренә. Сазлыклардан күп санлы инешләр башлана, алар агачлар арасыннан агалар, кайвакыт шома кыядан төшеп, кечкенә шарлавыклар ясыйлар. Таудагы көтүлекләрдә терлек көтәләр, басуларда арыш, солы һәм бәрәңге үстерәләр. Тауларның табигате бик матур, анда күп тыюлыклар һәм җәй көне халык ял итә торган урыннар бар.

Алманиянең көньяк өлешенә [[Альп таулары]]ның төньяк сыртлары һәм аның итәкләре урнашкан. Төньяк Альплар
тәбәнәк, кайбер түбәләренең генә биеклеге 3000 м га җитә. Альп таулары итәгендә кеше кулы тимәгән табигать яхшы сакланган, ул тыюлыклар һәм милли парклар рәвешендә саклана.

Алмания төньякта [[Дания]],  көнчыгышта [[Польша]] һәм [[Чехия]], көньяк һәм көньяк-көнчыгышта [[Австрия]], көньякта [[Швейцария]], көньяк-көнбатышта [[Франция]], көнбатышта [[Люксембург]] һәм [[Бельгия]], төньяк-көнбатышта [[Нидерланд]]лар белән чиктәш. Төньякта [[Төньяк диңгез|Төньяк]] һәм [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк]] диңгезләре суы белән юыла.

Гыйнварның уртача температурасы 1,5&amp;nbsp;°C тан (тигезлекләр) — минус 6&amp;nbsp;°C кача (таулар). Июльнең уртача температурасы 18&amp;nbsp;°C тан 20&amp;nbsp;°C кача. Еллык явым-төшем микъдары 600-800 мм. Биек [[тау]]ларда [[җәй]] салкын, явым-төшем микъдары 1000-2000 мм.

Илнең күп өлешендә күчмә климат: диңгез климатыннан континенталь климатка күчә. Климат шартлары бик күп төрле культуралар игәргә мөмкинлек бирә. [[Рейн]] үзәнендә хәтта [[йөзем]] дә үстерәләр. Һәр җирдә явым-төшем күп була, тауларда 600—800 мм га җитә.

Алманиядә елгалар күп: [[Рейн]], [[Дунай]], [[Эльба]], Везер һәм [[Одер]], алар каналлар белән тоташтырылган, иң мәшһүр канал — [[Киль каналы]], ул [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк]] һәм [[Төньяк диңгез|Төньяк]] диңгезләрне тоташтыра. Эре күлләр: [[Боден күле|Боден]], Мүрис ([[Алман теле|алман]]: ''Müritz'').

Алар күбесенчә көньяктан төньякка таба ага. Иң матур һәм зур елга — ''Рейн''. Бу елга буйлап миллионнарча тонна йөк ташыйлар. Елга тамакларында зур порт шәһәрләре урнашкан. Илнең көньяк-көнбатыш өлешендә Дунайның башланган урыннары ята. Рейн һәм ''Дунай'' бигрәк тә яз һәм җәй көннәре, карлар һәм таулардагы бозлыклар эрегән вакытта күп сулы була.

[[Урман]]нары аз калган. Алар илнең якынча 1/4 мәйданын биләп тора һәм күбесенчә тауларда сакланып калганнар. Кеше кулы белән ясалган [[ландшафт]]лар өстенлек итә. Сәнәгатьнең үсүе, юллар челтәренең куелыгы, авыл һәм шәһәрләрнең күплеге һаваның һәм суның нык пычрануына китерә. Елгалар пычрак һәм агуланган суны [[Төньяк диңгез]]гә илтә. Елгалар һәм күлләр күп булуга карамастан, төче су җитми.

Туфрагы нигездә көлсу, кәсле-көлсу һәм көрән урман туфрагыннан гыйбарәт.

== Халык ==
{{ХСВМ||Таблица}}

Алмания халкының 90% — этник [[алманнар]]. [[Икенче бөтендөнья сугышы]]ннан соң Алманиягә башка илләрдә яшәүче 9 млн га якын немец күченеп кайта. Чит илләрдән килгән эшчеләр күп. 2,5 млн. — [[төрекләр]] (шуларның 1,7 млн. — гражданнар), 930 мең экс-[[Югославия]] халыклары, 200 мең [[Россия|Рәсәй]] халкы, 130 мең — [[Украина]] халкы. 90% — шәһәрләрдә йә шәһәр яны бистәләрендә яши.

Хәзерге вакытта дәүләтнең халык саны елдан-ел кими: [[2008 ел]]га халык кимүе 0,02% булган.

Алманиядә 6 млн. кеше [[урысча]], ә 2,1 млн. — [[төрекчә]] сөйләшә белә.

=== Эре шәһәрләр  ===
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%&quot;
|- 
! rowspan=21 | {{navbar|Алмания шәһәрләре|plain=1}}
[[Рәсем:Cityscape Berlin.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Берлин]]&lt;br /&gt;[[Рәсем:Hamburger Rathaus von St-Petri.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Һамбург]]&lt;br /&gt;[[Рәсем:Stadtbild München.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Мүнхен]]&lt;br /&gt;[[Рәсем:Köln Panorama.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Көлн]]
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Урын
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Шәһәр
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Төбәк
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Халык саны
! rowspan=21 | {{navbar|Largest cities of Russia|plain=1}}
[[Рәсем:Frankfurt Am Main-St Bartholomaeus-Ansicht vom Nextower-20110812.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Майндагы Франкфурт]]&lt;br /&gt;[[Рәсем:Schloß-Rosenstein.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Штутгарт]]&lt;br /&gt;[[Рәсем:Medienhafen Duesseldorf Nacht.jpg|border|115px]]&lt;br /&gt;[[Дүсселдорф]]&lt;br /&gt;[[Рәсем:DK DO Skyline 300ppi CC BY NC SA-20140223-3068.jpg|border|115px|ссылка=Special:FilePath/DK_DO_Skyline_300ppi_CC_BY_NC_SA-20140223-3068.jpg]]&lt;br /&gt;[[Дортмунд]]
|- 
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 1 ||align=left | '''[[Берлин]]''' || [[Берлин]] || 3326002
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 2 ||align=left | '''[[Һамбург]]''' || [[Һамбург]] || 1718187
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 3 ||align=left | '''[[Мүнхен]]''' || [[Бавария]] || 1364920
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 4 ||align=left | '''[[Көлн]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 1013665
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 5 ||align=left | '''[[Майндагы Франкфурт]]''' || [[Һессен]] || 676533
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 6 ||align=left | '''[[Штутгарт]]''' || [[Баден-Вүртемберг]] || 591015
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 7 ||align=left | '''[[Дүсселдорф]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 589649
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 8 ||align=left | '''[[Дортмунд]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 571403
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 9 ||align=left | '''[[Эссен]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 565900
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 10 ||align=left | '''[[Бремен]]''' || [[Бремен]] || 544043
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 11 ||align=left | '''[[Дрезден]]''' || [[Саксония]] || 517765
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 12 ||align=left | '''[[Лейпциг]]''' || [[Саксония]] || 510043

|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 13 ||align=left | '''[[Һанновер]]''' || [[Түбән Саксония]] || 509485
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 14 || align=left | '''[[Нүрнберг]]''' || [[Бавария]] || 490085
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 15 ||align=left | '''[[Дуйсбург]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 487470
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 16 ||align=left | '''[[Бохум]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 362585
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 17 ||align=left | '''[[Вупперталь]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 342570
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 18 ||align=left | '''[[Билефелд]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 327199
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 19 ||align=left | '''[[Бонн]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 307530
|-
| align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 20 ||align=left | '''[[Мүнстер]]''' || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || 293323
|-
| colspan=&quot;11&quot; align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | &lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls;jsessionid=E514CCE99993ECC0A7A8AAACFDDDB0CA.cae2?__blob=publicationFile |access-date=2014-11-01 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309182436/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls;jsessionid=E514CCE99993ECC0A7A8AAACFDDDB0CA.cae2?__blob=publicationFile |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|}
&lt;noinclude&gt;
{{clear}}

== Сәясәт ==
=== Административ бүленеш ===
{| border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; border-color:#f2f2f4; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:100%&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;90%&quot;
|-
! bgcolor=&quot;#ffffff&quot; rowspan=&quot;18&quot;| [[Рәсем:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|250px|center]]
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; width=&quot;3%&quot;|
! align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot; width=&quot;24%&quot;| Федераль җир
! align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot; width=&quot;11%&quot;| Башкала
! align=&quot;right&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot; width=&quot;11%&quot;| Мәйдан (км²)
! align=&quot;right&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot; width=&quot;13%&quot;| Халык саны&lt;ref&gt;https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressekonferenzen/2013/Zensus2011/bevoelkerung_zensus2011.pdf?__blob=publicationFile&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|1 || [[Баден-Вюртемберг|Баден-Вүртемберг]] || [[Штутгарт]] || align=&quot;right&quot;|35.751,65 || align=&quot;right&quot;|10 486 660
|-
|align=&quot;center&quot;|2 || [[Бавария]] || [[Мүнхен]] || align=&quot;right&quot;|70.549,19 || align=&quot;right&quot;|12 397 614
|-
|align=&quot;center&quot;|3 ||[[Берлин]] || &lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; || align=&quot;right&quot;|891,75 || align=&quot;right&quot;|3 292 365
|-
|align=&quot;center&quot;|4 || [[Бранденбург]] || [[Потсдам]] || align=&quot;right&quot;|29.477,16 || align=&quot;right&quot;|2 455 780
|-
|align=&quot;center&quot;|5 || [[Бремен җире|Бремен]] || [[Бремен]] || align=&quot;right&quot;|404,23 || align=&quot;right&quot;|650 863
|-
|align=&quot;center&quot;|6 || [[Һамбург]] || &lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; || align=&quot;right&quot;|755,16 || align=&quot;right&quot;|1 706 696
|-
|align=&quot;center&quot;|7 || [[Һессен]] || [[Висбаден]] || align=&quot;right&quot;|21.114,72 || align=&quot;right&quot;|5 971 816
|-
|align=&quot;center&quot;|8 || [[Мекленбург-Алгы Померания]] || [[Шверин]] || align=&quot;right&quot;|23.174,17 || align=&quot;right&quot;|1 609 982
|-
|align=&quot;center&quot;|11 || [[Рейнланд-Пфальц]] || [[Майнц]] || align=&quot;right&quot;|19.847,39 || align=&quot;right&quot;|3 989 808
|-
|align=&quot;center&quot;|12 || [[Саар]] || [[Саарбрүккен]] || align=&quot;right&quot;|2.568,65 || align=&quot;right&quot;|999 623
|-
|align=&quot;center&quot;|13 || [[Саксония]] || [[Дрезден]] || align=&quot;right&quot;|18.414,82 || align=&quot;right&quot;|4 056 799
|-
|align=&quot;center&quot;|14 || [[Саксония-Анһалт]] || [[Магдебург]] || align=&quot;right&quot;|20.445,26 || align=&quot;right&quot;|2 287 040
|-
|align=&quot;center&quot;|9 || [[Түбәнге Саксония]] || [[Һанновер]] || align=&quot;right&quot;|47.618,24 || align=&quot;right&quot;|7 777 992
|-
|align=&quot;center&quot;|10 || [[Төньяк Рейн-Вестфалия]] || [[Дүсселдорф]] || align=&quot;right&quot;|34.042,52 || align=&quot;right&quot;|17 538 251
|-
|align=&quot;center&quot;|16 || [[Түрингия]] || [[Эрфурт]] || align=&quot;right&quot;|16.172,14 || align=&quot;right&quot;|2 188 589
|-
|align=&quot;center&quot;|15 || [[Шлезвиг-Һольштейн]] || [[Кил (шәһәр)|Кил]] || align=&quot;right&quot;|15.763,18 || align=&quot;right&quot;|2 800 119
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;font-size:smaller&quot; |
|}

=== Дәүләт корылышы ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; float:right; margin-right:9px; margin-left:2px;&quot;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[File:Frank-Walter Steinmeier Feb 2014 (cropped).jpg|center|140px]] || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[File:Angela Merkel June 2017.jpg|center|140px]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Франк-Вальтер Штайнмайер]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2017 нче елдан бирле [[Алмания президенты|президент]]&lt;/small&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Ангела Меркель]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2005 нче елдан бирле [[Алмания канцлеры|канцлер]]&lt;/small&gt;
|}

[[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumb|312x312px|Рейхстаг, алман парламентының резиденциясе]]

АФҖ — федератив җөмһүрият. Гамәлдәге конституциясе [[1949 ел]]ның 23 маенда кабул ителгән, аңа 1954, 1956, 1990, 1993 вә 1994 елларда үзгәртүләр кертелгән.

Дәүләт башлыгы — федераль президент. Ул махсус чакырылган федераль мәҗлес тарафыннан 5 еллык мөддәткә (срокка) сайлана һәм бу вазыйфага тагын фәкать бер тапкыр гына сайланырга мөмкин.

Федераль мәҗлес [[бундестаг]] рәисе тарафыннан чакырыла вә ул бундестаг депутатлары һәм дә ландтаглар (җир парламентлары) тарафыннан сайланган әгъзалардан гыйбарәт. Президент эшкә сәләтлелекне югалтса яки вафат булса, бундесрат рәисе президент вәкаләтләрен башкара. Канун чыгару хакимиятен парламент башкара. Ул ике пулат: бундестаг вә бундесраттан гыйбарәт. Бундестаг халык тарафыннан 4 еллык мөддәткә сайлана. Бундесрат исә җир хакимиятләре үзләре арасыннан 4 еллык мөддәткә билгеләгән вәкилләрдән гыйбарәт. Башкарма хакимият [[Almaniä federal' kanslerı|федераль канцлер]] җитәкчелегендәге федераль хөкүмәт кулында. Федераль канцлер бундестагта президентның тәкъдиме буенча тавыш күпчелеге белән сайлана. Вәзирләр федераль канцлерның тәкъдиме белән президент тарафыннан тәгаенләнәләр. Һәрбер җирнең үз конституциясе, парламент вә хөкүмәте бар.

=== Тышкы сәясәт ===

Алмания төзелүеннән бирле [[Европа Берлеге]]ндә лидер ролен уйный. [[Икенче бөтендөнья сугышы]]ннан бирле ил [[Франция]] белән тыгыз икътисади-сәяси мөнәсәбәттә.
== Дәүләт гимны ==
'''''Einigkeit und Recht und Freiheit'''''
:''Einigkeit und Recht und Freiheit''
:''für das deutsche Vaterland!''
:''Danach lasst uns alle streben''
:''brüderlich mit Herz und Hand!''
:''Einigkeit und Recht und Freiheit''
:''sind des Glückes Unterpfand!''
:''Blüh' im Glanze dieses Glückes,''
:''blühe, deutsches Vaterland!''
:''Blüh' im Glanze dieses Glückes,''
:''blühe, deutsches Vaterland!''

'''гимнның әдәби тәрҗемәсе:'''

'''Бердәмлек, Хокук, Хөррият'''

Бердәмлек, Хокук, Хөррият

Алман җирендә хаким.

Изге туганлык хисләрен

Йөртсен күңелендә һәркем.

Бердәмлек, Хокук, Хөррият —

Безнең бәхет солтаны.

Шул бәхеттә чәчәк атсын

Мәңге Алман Ватаны!

Шул бәхеттә чәчәк атсын

Мәңге Алман Ватаны!

=== гимнның тарихы ===
Алмания Федератив Республикасының хәзерге гимнының музыкасын композитор [[Yozef Haydn|Франc Йозеф Һайдн]] (''Franz Joseph Haydn'' (1732—1809)) язган дип санала. Бу — рәсми караш. Дүрт куплеттан торган сүзләрен 1841 елда Аугуст Һайнрих Һоффманн фон Фаллерслебен (''August Heinrich Hoffmann von Fallersleben'' (1798—1874)) иҗат иткән, монысы төгәл билгеле. Гимнның музыкасы Австриянең иске король гимнына нигезләнеп язылган дигән фикер дә бар, бу гимн беренче тапкыр 1797 елның 12 февралендә башкарылган булган. Хәер, безнең көннәргә кадәр сакланып калган тагын бер чыганак та бар әле — шул ук көйгә җырлана торган көньяк алман халык җыры. Аның беренче сүзләре: “''Wieder klingen deutsche Lieder…''” (Яңадан алман җырлары яңгырый).

Гимн 1922 елда Алман Республикасының беренче президенты Фридрих Эберт (''Friedrich Ebert'') тарафыннан расланган. Хәзерге заманда Фаллерслебен шигыренең өченче куплеты гына рәсми рәвештә башкарыла, гимнның исеме дә шул куплетның беренче сүзләреннән алынган: “''Einigkeit und Recht und Freiheit''” (Бердәмлек, Хокук, Хөррият). Веймар республикасында дүрт куплет та гамәлдә булган. Икенче Бөтендөнья сугышыннан соң „''Deutschland über alles''“ (“Алмания барыннан да өстенрәк” — Фаллерслебен шигыре нәкъ шулай башлана) рухында язылган өч куплетны рәсми кулланыштан төшереп калдырганнар. Шуңа да карамастан, Алманиядә аларны рәсми булмаган шартларда башкаруны тыя торган канун юк.

== Икътисад ==

[[Тулаем эчке продукт]]ы буенча Алмания дөньяда 3 урынны, экспорт буенча 1 урынны, хәрби бюджет буенча 6 урынны биләп тора. Күп кенә [[фән]]ни һәм технологик тармакларда лидерлыкка ия.

=== Сәнәгать ===

Алмания икътисадының төп таянычы. Көрән күмер, ташкүмер, нефть, [[табигый газ]], полиметалл рудалар, калий һәм аш тозы чыгарыла. Энергетика, кара ва төсле металлургия, машиналар төзү, көймәләр төзү, химия һәм нефть химиясе, агач эшкәртү, азык-төлек сәнәгате гаять зур үсеш алган.

Алмания сәнәгате нигездә урта ширкәтләрдә гыйбарәт. Сәнәгатьтә мәшгуль булган барча эшчеләрнең 32 % ыннан күбрәге (2,2 млн. кеше) эре фирмаларда эшли. „Сименс“ концерны, „Фольксваген“, БМВ вә „Даймлер Бенц“ кебек [[автомобил]]ьләр төзеү фирмалары, „Һөхст“, „Байер“ һәм БАСФ кебек химия концерннары, „Рурколе АГ“ күмер казу фирмасы, „ФЕБА“ һәм „РВЕ“ электр техникасы концерны яки „Бош“ концерннары бөтен дөньяга мәшһүр булып, дөньяның һәммә урыннарда филиаллары, ширкәтләре яки тикшеренү йортлары бар.

Алмания [[ташкүмер]]гә һәм [[калий]] тозларына бай. Рур ташкүмер бассейны аеруча танылган. Рур өлкәсе үзенең алга киткән промышленносте белән аерылып тора. Күпчелек чималны, бигрәк тә [[нефть]]не, читтән кертергә туры килә.

=== Транспорт ===
Тимер юллар озынлыгы — 91,4 мең км, [[автомобил]] юллары озынлыгы — 496,6 мең км. Иң эре аэропорт — Майндагы Франкфурт шәһәрендә. Башка эре аэропортлар: Берлин — Тегел, Берлин — Шенефелд, Бремен, Һамбург, Һанновер, Дрезден, Дүсселдорф, Көлн/Бонн, Лейпциг, Мүнхен, Нүрнберг, [[Саарбрүккен]] һәм Штутгарт. Су юллары озынлыгы — 7467 км. Мөһим диңгез портлары: Һамбург, Бремен, Бремерхафен, Вилһелмсхафен, Росток.&lt;ref&gt;{{китап|башлык = Eisenbahnatlas Deutschland|издание = 2007/2008|урын = Кёльн|нәшрият = Verlag Schweers + Wall GmbH|ел = 2007|страниц = 232|isbn = 978-3-89494-136-9}}&lt;/ref&gt;

=== Авыл хуҗалыгы ===
Авыл хуҗалыгында төп шөгыль — [[терлекчелек]], моның өчен табигый шартлар бик уңайлы. Үсемлекчелек терлекләрне азык белән тәэмин итә. Алмания авыл хуҗалыгына яраклы 36 млн. га җир бар. Төп продуктлар: [[бодай]], [[арпа]], [[шикәр чөгендере]], [[бәрәңге]], шулай ук йөзем, җиләк-җимеш, яшелчәләр һ.б. Бодайның берникадәр өлешен чит илләрдән сатып алалар. Илнең җәйләре җылырак булган көнбатыш һәм көньяк-көнчыгышында шикәр чөгендере үстерәләр. Терлекчелектә мал ите, [[Дуңгызчылык|дуңгыз]] ите, [[тавык]] ите һәм [[сөт]] җитештерелә. Сусыл альп болыннарында, илнең башка җирләрендәге кебек үк, сыерларның сөт токымнарын көтәләр. Һәркайда дуңгыз асрыйлар.

Алмания территориясенең якынча өчтән бер өлешен (10,7 млн. га) урманнар биләп тора. Мәмләкәттә һәр ел 30—40 млн. м³ агач хәзерләнә, бу күләм эчке ихтыяҗның өчтән ике өлешен каплап тора. Алмания агач экспортлаучы иң эре дәүләтләрнең берсе. [[Төньяк диңгез|Төньяк]] һәм [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк]] диңгезләрендә, [[Гренландия]] утравы тирәсендә балык тотыла.

== Мәдәният ==

{{төп мәкалә|Алмания мәдәнияте}}

[[File:Frankfurt am Main - Frankfurter Weihnachtsmarkt (2025) 1.jpg|thumb|[[Франкфурт]] шәһәрендәге типик бер {{lang-de|Weihnachtsmarkt}} ([[Раштуа ярминкәсе]])]]

Алмания мәдәнияте үз эченә хәзерге Алмания мәдәниятен дә, хәзерге Алманияне тәшкил итүче дәүләтләр (Пруссия, Саксония һ. б.) мәдәниятен дә ала. «Алман мәдәнияте» төшенчәсенең киңрәк мәгънәсе үз эченә Австрия мәдәниятен дә ала: сәяси рәвештә ул Алманиядән бәйсез булса да, анда шул ук мәдәнияткә караган алманнар яши. Алман мәдәнияте безнең эрага кадәр [[V гасыр (б. э. к.)|5 гасырдан]] мәгълүм.

Алмания тарихта {{lang-de|Das Land der Dichter und Denker}} («шагыйрьләр һәм фәлсәфәчеләр иле»)&lt;ref&gt;{{cite news|author=Wasser, Jeremy|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html|title=Spätzle Westerns|newspaper=Spiegel Online International|date=6 April 2006|accessdate=28 March 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427053606/http://www.spiegel.de/international/0,1518,410135,00.html|archivedate=27 April 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; буларак бигеле, чөнки [[Алман әдәбияты|алман язучылары]] һәм [[Алман фәлсәфәсе|фәлсәфәчеләре]] Көнбатыш дөньясының фикерен үстерүдә һәрвакыт мөһим бер роль уйнаган&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17299607|title=Germany country profile|publisher=BBC|date=25 February 2015|accessdate=17 May 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602194632/http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607|archivedate=2 June 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Алманиянең [[Октоберфест]] кебек халык фестивальләре һәм [[Раштуа]] йолалары бөтен дөньяда билгеле. Соңгыларыннан Раштуага дүрт атна кала чыршы ботакларыннан [[Раштуа такыясы|такыя]] ({{lang-de|Adventskranz}}) үреп, йортны бизәүне; балаларның [[Гайсә пәйгамбәр]] тууына багышланган спектакль ({{lang-de|Krippenspiel}}) күрсәтүләрен; [[Раштуа чыршысы]]н бизәүне; Раштуа табынына «штолен» ({{lang-de|Stollen}}) исемле баллы ипи пешерүне һ.б. санап китәргә була&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-29380144|publisher=BBC|title=The country with one people and 1,200 sausages|author=MacGregor, Neil|date=28 September 2014|accessdate=11 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210062000/http://www.bbc.com/news/magazine-29380144|archivedate=10 December 2014|df=dmy-all|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Christmas Traditions in Austria, Germany, Switzerland|url=http://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/|publisher=German Ways|accessdate=12 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141225193546/http://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/|archivedate=25 December 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Хәзергә Алманиягә мәдәни тормышының төрлелеге һәм аның киң таралганлыгы хас. Мондагы мәдәни тормыш бер яки берничә шәһәрдә тупланмаган, мәдәни үзәкләр бөтен ил буйлап таралганнар — мәшһүр [[Берлин]], [[Мүнхен]], [[Веймар]], [[Дрезден]] яки [[Көлн]] белән беррәттән Ротенбург-об-дер-Таубер, [[Наумбург]], [[Байройт]], [[Целле]], [[Виттенберг]], Шлезвиг кебек мәдәни әһәмияткә ия кече үзәкләр дә бар. 2009 елдагы хәле буенча, Алманиядә 6250 [[музей]] эшли, килүчеләр саны 106 миллион кешегә җитә.&lt;ref&gt;http://www.smb.spk-berlin.de/ifm/dokumente/kurzbericht/kurzbericht2009.pdf{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Шуларның иң мәшһүрләре — Дрезден рәсемнәр галереясе, Алман музее (Мүнхен), Тарихи музей (Берлин), һәм башкалар.

=== Әдәбият һәм фәлсәфә ===

{{Төп мәкалә|Алман әдәбияты|Алман фәлсәфәсе}}

[[File:Grimm.jpg|thumb|upright|left|[[Grimm bertuğannar|Бертуган Гриммнар]] борынгы алман халык [[Гриммнарның тылсымлы әкиятләре|әкиятләрен]] туплап, аларны халыкка таныта.]]

Алман әдәбиятының тамырлары Урта гасырларга, [[Вальтер фон дер Фогелвайде]] ({{lang-de|Walther von der Vogelweide}}) һәм [[Вольфрам фон Эшенбах]] ({{lang-de|Wolfram von Eschenbach}}) кебек язучыларның иҗатына барып тоташа. Дөньякүләм танылу алган язучылардан [[Иоһанн Вольфганг Гөте|Йоһанн Вольфгаң фон Гөте]], Фридрих Шиллер, Готхольт Эфраим Лессинг кебек исемнәрне атап китәргә була.

18 нче гасырда абыйлы-энеле Гримм нәшер иткән әкиятләр җыентыгы Алман халык иҗатын алман укучыларына да, башка халыкларга да таныта.

=== Архитектурасы ===

[[File:St.-Michaelskirche-2284.jpg|left|thumb|178x178px|Изге Михаил чиркәве (Фульда)]]
Алман кабиләләренең борынгы мигъмари ядкарьлекләре (агачтан эшләнгән) сакланмаган. Таштан эшләнгән мигъмари ядкарьлекләре ([[Ахен]]дагы сарай капелласы, 790—805: [[Фульда]]дагы Изге Михаил чиркәве, 822) соңгы антик һәм Византия архитектурасы тәэсирендә пәйда булган. 9—10 гасырларда базилика тибындагы бизәксез чиркәүләр корылган. 11-12 гасырларда роман эслүбендәге (стилендәге) чиркәү вә {{коммент|җәмигъ|собор}}ләр (Мария Лах чиркәве, 1093—1230; [[Майнц]]тагы {{коммент|җәмигъ|собор}}, 1100—1230 һ. б.) барлыкка килгән. 13-14 гасырларда Алманиядә готика стиленә хас биналарны яңа конструкцияләр нигезендә кору үсеш ала. [[Яңарыш дәвере]]ндә дә готика эслүбе үз урынын югалтмый. 17 гасырда архитектура һәм тасвирый сәнгатьтә тантаналы барокко эслүбе киң тарала.

18 гасырның беренче яртысында сарай һәм чиркәүләр төзелеше тагын үсеш ала һәм кайчакта барокко белән рококо өлешчә берләштерелә, икенче яртысында исә классицизм эслүбендә театр, музей һәм уку тәшкиләтләре корыла. 19 гасырда яңа төзелеш материаллары — тимер һәм бетон конструкцияләре пәйда булуы аркасында модерн гадәткә керә. 20 гасырда техник тәрәкъкыять (прогресс) белән конструктивизм һәм функционализм кануннары нигезендә сәнәгать һәм торак урыннары биналары барлыкка килә.

=== Тасвирый сәнгать ===

[[Файл:Dresden-Zwinger-Courtyard.11.JPG|200px|thumb|right|Дрезден галереясе бинасы]]

Алмания территориясендә палеолит һәм неолит, җиз вә тимер гасырлары сәнгате һәйкәлләре табылган. Безнең эра башында алман кабиләләренең примитив сәнгате пәйда була. 8—9 гасырларда Каролинглар сәнгатенә ([[сөяк]] гравюралары, миниатюра) [[Византия империясе|Византия]], борынгы дөнья мәдәнияте тәэсир итә. 11-13 гасырлар сәнгате (Һилдесһайм җәмигының бронза ишекләре, 1015, Рейхенау утравындагы Оберсел чиркәвенең дивар миниатюралары) дини характердагы роман эслүбенә күчү дәвере була. 13—14 гасырларда алман готикасы камилләшеп, сарай-рыцарьлык мәдәнияте элементлары үскән шәһәр мәдәнияте белән кушылып китә.

Яңарыш дәверендә инсанпәрвәрлек (һуманизм) рухы белән сугарылган реалистик сәнгать барлыкка килә. 15 гасырда пәйда булган бу сәнгать (С. Лохнер, Л. Мозер, Һ. Мулчер, М. Шонгауэр) 16 гасырның 30 елларда [[Альбрехт Дюрер|А. Дүрер]], Һ. Һолбейн әсәрләрендә югары ноктасына күтәрелә. Сәнгатьтә 16 гасырның икенче яртысыннан манеризм, 17 гасырда барокко хөкем сөргән, 18 гасыр уртасында классицизм пәйда була (Р. Менгс, А. Кауфман, А. Я. Карстенс һ. б.). 1848—49 еллардагы инкыйлаб дәверендә сугышчан демократик рухтагы картиналар ясала (И. П. Һазенклевер, К. Һүбнер, К. Ф. Лесинг). 19 гасырның эре реалист рәссамы А. Менсел иҗатында алман тормышы үзенең тулы чагылышын таба. 20 гасыр башларында Алмания вак буржуазия агымы — [[экспрессионизм]] ватаны булып китә (һәйкәлче В. Лембрук һ. б.). Нацистлар хакимияткә килгәч, эзәрлекләүләргә карамастан, кайбер рәссамнар (Барлах, Колвиц, О. Нагел) инсанпәрвәрлек идеалларына тугры кала. Сугыштан соң үткән традицияләрне алман тасвирый сәнгате торгызуга керешә һәм Европа һәм Америка сәнгатендәге яңа агымнардан файдалана.

=== Музыка ===

{{Main|Алмания музыкасы}}

[[File:Beethoven.jpg|thumb|left|upright|Композитор [[Лүдвиг ван Бетховен]] (1770–1827) «Тантаналы [[месса]]» ({{lang-lat|Missa solemnis}}) әсәрен иҗат иткәндә. [[Йозеф Карл Штилер]] рәсеме, 1820 нче ел.
Бетховен әсәрләренең иң атаклыларының берсе – [[5 нче симфония (Бетховен)|5. симфония]]. [[File:Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|100px]]]]

Алман [[классик музыка]]сы әсәрләре арасында дөньяда иң мәшһүр композиторларның әсәрләре бар. [[Дитрих Букстехуде]] язган орган көйләре яшьрәк [[Йоһан Себастьян Бах]]ка һәм [[Георг Фридрих Һәндел]]гә дә көчле йогынты ясый; өчесе дә – [[Барокко музыкасы|Барокко чоры]]ның әйдәп баручы композиторлары.

=== Спорт ===

{{Main|Алманиядә спорт}}

[[File:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|thumb|right|[[Алмания милли футбол такымы]], 2014 нче елда үз тарихында дүртенче тапкыр [[2014 FIFA Дөнья чемпиоанаты|дөнья чемпионатын]] җиңгәннән соң. [[Алманиядә футбол|Футбол]] Алманиядә иң популяр спорт төре.]]

Спорт алманнар тормышында әһәмиятле урын алып тора. 27 миллион алман — бер спорт клубы әгъзасы, һәм моннан тыш 12 миллион кеше үзлегеннән спорт белән шөгыльләнә&lt;ref name=&quot;sports&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | title = Germany Info: Culture &amp; Life: Sports | publisher = Germany Embassy in Washington, D.C | accessdate = 28 March 2011 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110430172943/http://www.germany.info/relaunch/culture/life/sports.html | archivedate = 30 April 2011 | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Иң популяр спорт төре — [[Алманиядә футбол|футбол]]. 6,3&amp;nbsp;миллион рәсми әгъзасы белән, [[Алмания Футбол Берлеге]] ({{lang-de|Deutscher Fußball-Bund}}) — үз төрендә дөньяда иң зур оешма. [[Алмания футбол лигасы]] ({{lang-de|Bundesliga}}) тамашачыларның [[Бер ил эчендәге һөнәри спорт лигаларындагы тамашачылар саны исемлеге|уртача саны]] буенча дөньядагы барлык һөнәри спорт лигалары арасында икенче урында тора&lt;ref name=&quot;sports&quot; /&gt;. [[Алмания милли футбол такымы]] 1954, 1974, 1990 һәм 2014-тә [[FIFA Дөнья Чемпионатын]]да; 1972, 1980 һәм 1996-да [[UEFA Европа Чемпионаты]]нда; һәм 2017-дә [[FIFA Конфедерацияләр Кубогы]]нда җиңүче була. [[FIFA Дөнья чемпионаты (1974)|1974 нче елгы]] һәм [[FIFA Дөнья чемпионаты (2006)|2006 нчы елгы]] дөнья чемпионатлары һәм [[UEFA Европа чемпионаты (1988)|1988 нче елгы]] Европа чемпионаты исә Алманиянең үзендә уза.

Тамашачылар арасында популяр башка спорт төрләре арасында — [[Алманиядә спорт#Кышкы спорт (тимераяк &amp; чаңгы|тимераяк һәм чаңгы спорты]], [[Алманиядә спорт#Бокс|бокс]], [[Баскетбол бундеслигасы|баскетбол]], [[Гандбол бундеслигасы|гандбол]], [[Алманиянең милли волейбол такымы (ир-атлар)|волейбол]], [[Алманиядә хоккей|боз хоккее]], [[Алманиянең ачык теннис чемпионатлары|теннис]], [[Equestrianism|атта йөрү]] һәм [[Алманиядә спорт#Гольф|гольф]]. [[Паруслы көймәдә йөзү]], [[академик ишкәк ишү|ишкәк ишү]], [[йөзү]] кебек [[су спортлары]] да Алманиядә популяр&lt;ref name=&quot;sports&quot; /&gt;.

Алмания — [[моторлы спорт төрләре]]ндә алдынгы илләрнең берсе. [[BMW]] һәм [[Mercedes]] кебек җитештерүчеләр бу спорт төрләрендә беренчеләрдән. «[[Le Mans 24 сәгать]]» ({{lang-fr|24 Heures du Mans}}) исемле, бүгенге көндә дә уздырылып килүче иң борынгы чыдамлык автоярышында [[Porsche]] барлыгы 19, һәм [[Audi]] барлыгы 13 тапкыр җиңү яулаган (2017 нче елга күрә). Алман автоузышчысы [[Михаэль Шумахер]] исә — үз карьерасы дәвамында моторлы спортта күп рекордлар куеп, [[Formula-1|Формула 1 дөнья чемпионатында]] җиде тапкыр җиңү яулаган кеше. «Формула 1»дә моның кадәр чемпион калган бүтән кеше юк. Моннан тыш, ул тарихта иң югары хезмәт хакы алган спортчыларның берсе&lt;ref&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/sport/2006/oct/23/formulaone.sport | title = What we will miss about Michael Schumacher | newspaper = The Guardian | date = 23 October 2006 | accessdate = 19 March 2011 | first = David | last = Ornstein | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140108044532/http://www.theguardian.com/sport/2006/oct/23/formulaone.sport | archivedate = 8 January 2014 | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt;. [[Себастьян Феттель]] дә тарихта булган топ биш «Формула 1» узышчысы арасында. [[Нико Росберг]]ның да «Формула 1»дә дөнья чемпионы булганы бар.

Бөтен [[Олимпия уеннары]]нда да отылган медальләр саны буенча Алмания, Көнбатыш һәм Көнчыгыш Алмания нәтиҗәләрен бергә кушып санасаң, өченче урында.
=== Дин ===
{{Main|Алманиядә дин}}
Алмания ватандашларына дин тоту иреге ил Конституциясендә беркетелгән. [[Алманнар]]ның күпчелеге — ил халкының 64 % ын тәшкил иткән [[христианнар]]. Шуның эченнән [[католиклар]] 25 млн 461 мең, [[протестантлар]] 24 млн 832 мең кеше. [[Православие]] дине тарафдарлары 1,3 млн.

[[Йәхвә]] шаһитлары 164 мең кеше.

Башка диннәр: [[Ислам]] дине тарафдарлары 4 млн 750 мең кеше (ил халкының 5, 70  % ы) ([[2020 ел|2020]]). [[Яһүд дине]] тарафдарлары 100 мең.

31 % халык атеистлар ([[Демократик Алмания Җөмһүрияте|АДР]] территориясендә 70 %).
* [[Алманиядә ислам]]

== Искәрмәләр ==
{{reflist|2}}

== Чыганаклар ==
* [http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_265.html Материклар һәм океаннар географиясе. В. А. Коринская, И. В. Душина, В. А Щенев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304132614/http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_265.html |date=2016-03-04 }}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}} 
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Германия |сүз+төзмә= Германия |süz%20tözmä = Germaniya}}

== Моны да карагыз ==
* [[Алман Демократик Республикасы]]
* [[Федератив Алмания Җөмһүрияте (1949-1990)]]
* [[Өченче рейх]]

{{Европа илләре}}
{{Европа берлеге}}
{{НАТО дәүләтләре}}

{{Сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Алмания| ]]
[[Төркем:Әлифба буенча дәүләтләр]]
[[Төркем:НАТО дәүләтләре]]
[[Төркем:Европа берлеге]]
[[Төркем:Европа дәүләтләре]]
[[Төркем:Җөмһүриятләр]]
[[Төркем:Балтыйк илләре]]
[[Төркем:Федератив дәүләтләр]]</text>
      <sha1>a17qulh7zff48alvwfxobby503tq2wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Октябрьски</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17963</id>
    <revision>
      <id>6038610</id>
      <parentid>6030552</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30671" sha1="rr6diu2qnmh9u6ac1vsujksy5j6j0ar" xml:space="preserve">{{ТП
 |халәт = шәһәр
 |татар исеме = Октябрь шәһәре
 |чын исем = Октябрьски
 |ил = Россия
 |герб = Coat of Arms of Oktyabrsky (Bashkortostan).png
 |байрак = Flag of Oktyabrsky (Bashkortostan).png
 |герб киңлеге = 
 |байрак киңлеге = 
  |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 00
  |lon_deg = 53|lon_min = 29|lon_sec = 00
  |CoordAddon =type:city(107700)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&amp;lay=28&amp;id=3152
 |ил харитасы зурлыгы = 
 |төбәк харитасы зурлыгы = 
 |район харитасы зурлыгы = 
 |төбәк төре = Җөмһүрият
 |төбәк = Башкортстан
 |төбәк җәдвәлдә = 
 |район төре = 
 |район = Туймазы районы 
 |район җәдвәлдә = 
 |җәмгыять төре = 
 |җәмгыять = 
 |җәмгыять таблицада = 
 |ил харитасы =
 |төбәк харитасы = 
 |район харитасы =
 |эчке бүленеш = 
 |башлык төре = мэр
 |башлык = Шмелев Алексей&lt;ref&gt;2013 елның ноябреннән.&lt;/ref&gt;
 |нигезләү датасы = 1937
 |беренче телгә алу = 
 |элеккеге исемнәр = 
 |халәт = 1946
 |мәйдан = 99  
 |шәһәр            =1960
 |биеклек төре = 
 |ТП мәркәзе биеклеге = 
 |климат = уртача
 |рәсми тел = 
  |халык саны = {{үсү}} 109 722
  |исәп елы = 2009
  |халык тыгызлыгы = 
  |агломерация = 
  |милли состав = 
  |дини состав = 
  |этнохороним = 
 |сәгать кушагы = 
 |DST = 
 |телефон коды = 34767
 |почта индексы = 
 |почта индекслары = 452600-452616
 |автомобил коды = 
 |Commons-та төркем = Oktyabrsky
 |сайт = http://oktb.bashtel.ru/
}}
'''Октябрьски''' – [[Башкортстан]]ның [[Башкортстан|җөмһүрият]] буйсынуындагы [[шәһәр]]е, 1946 елның апреленә кадәр [[Туймазы районы]]на кергән.&lt;ref&gt;''РСФСР Верховный Советы президиумының 1946 ел, 5 апрель указы''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.oktadm.ru/our-city/detail.php?ELEMENT_ID=310   шәһәр  хакимияте сайты]&lt;/ref&gt;

Халык саны: [[2018 ел]]да ― {{сан|114000|кеше}}. [[2024 ел]]ның 1 гыйнварына ― {{сан|116400|кеше}}&lt;ref&gt;[https://www.bashinform.ru/news/social/2024-05-10/statistiki-podschitali-naselenie-gorodov-i-syol-v-bashkirii-3760989 Статистики подсчитали население городов и сёл в Башкирии.] ИА [[Башинформ|«Башинформ»]], 10.05.2024&lt;/ref&gt;.  
== Географик мәгълүмат ==
Уфадан 180 км ераклыкта, [[Татарстан]] белән [[Башкортстан]] арасында аккан [[Ык]] буенда урнашкан. 
Якындагы тимер юл станцияләре [[Урыссу]] (Татарстан) – 15 кмда һәм [[Туймазы]] (25 кмда). Шәһәр эчендә пассажир хәрәкәте булмаган [[Нарыш (Октябрьски)|Нарыш]] тупик тимер юл станциясе урнашкан.

== Тарихи мәгълүматлар ==
Башкортстанның көнбатышында [[нефть]] ятмалары һәм «[[Туймазы]]нефть» тресты барлыкка килү белән Ыкның уң ярында нефтьчеләрнең бистәсен төзү турында карар кылынган. Дүрт татар авылы: [[Нарыш (Туймазы районы)|Нарыш]], Төрекмән, Мулла һәм Зәет арасындагы кырда “Социалистический городок” төзелеше башланган. Ике ел эчендә саман кирпеченнән 20 бер катлы йорт, клуб, [[ашханә]], почта төзелгән. Эшче куллар җитмәгәч, 1941-1942 елда төзелешкә Идел буе [[алманнар]]ы күчерелә. Алар урман кисә, карьерлардан таш чыгара. Хәзерге автовокзал урынында “25 еллык” лагир булган. Анда 25 елга иректән мәхрүм ителгән [[Сталин репрессияләре|репрессия]] корбаннары тора. 1944 елда Нарыштау астында нефть табылу уңаеннан беренче урамга ''Девон'' исеме кушыла.

1946 елда бистәгә шәһәр статусы бирелә.

== Халык ==
Халык саны 109,7 мең ([[2010]]). Зурлыгы буенча [[Башкортстан]]ның бишенче шәһәре.
{| class='standard' style='text-align: center;' width=65%
|- class='bright'
! [[1959]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[1970]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[1979]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[1989]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[2002]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны]&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref name='башстат'&gt;{{Citation |title=Численность населения по населенным пунктам Республики Башкортостан |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-11-03 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-class='bright'
|64 717
|77 054
|88 030
|104 732
|108 647
|109 474
|}
=== Милли состав ===

{| class=&quot;prettytable&quot;
|-class=&quot;&quot;
!Милләт (2002)
!Өлеш, %
|-
|[[татарлар]]
| align=&quot;right&quot; |37,1
|-
|[[руслар]]
| align=&quot;right&quot; |40,9
|-
|[[башкортлар]]
| align=&quot;right&quot; |13,1
|-
|[[чуашлар]]
| align=&quot;right&quot; |1,94
|-
|[[чирмешләр]]
| align=&quot;right&quot; |1,24
|-
|[[мукшылар]]
| align=&quot;right&quot; |0,98
|-
|[[Арлар|удмуртлар]]
| align=&quot;right&quot; |0,21
|-
|[[украиннар]]
| align=&quot;right&quot; |1,66
|-
|[[әрмәннәр]]
| align=&quot;right&quot; |0,43
|-
|[[белоруслар]]
| align=&quot;right&quot; |0,25
|-
|[[таҗиклар]]
| align=&quot;right&quot; |0,25
|-
|[[үзбәкләр]]
| align=&quot;right&quot; |0,19
|-
|}

== Танылган кешеләр ==
Хәзерге Октябрьскига керүче торак урыннардан билгеле генә шәхесләр чыкканнар:
* [[Исмәгыйль Сәлимшин]] (Нарыш, 1893-18.02.1975) – шагыйрь, Нарыш мәчете мулласы (1950-75).
* [[Хәйретдин Мөҗәй]] (Төрекмән, 1901-1944) – полковник, герой-шагыйрь.
* [[Шакирҗан Гатиятуллин]] (Мулла, 1916-1972) – [[Советлар Берлеге Каһарманы]].
* [[Риф Гайнанов]] (Нарыш, 1958-2009) – [[билбаулы көрәш]]нең халыкара ассоциациясе президенты.
Гомумән, шәһәр үзенең көрәш мәктәбе белән танылган.
----
Октябрьскиның ширкәтләрендә төрле вакытларда [[Мөсәгыйть Хәбибуллин]], [[Ризван Хәмид]] эшләп китәләр, [[Вагыйз Фәтхуллин]], [[Айдар Хәлим]] биредә училище тәмамлый, [[Нәҗип Асанбаев]] [[Кызыл Таң]]ның үз хәбәрчесе булып эшли.
----
* [[Роза Әхмәдиева]] (1979), [[Казан дәүләт мәдәният институты|КДМИ]] ректоры (2020), педагогика фәннәре докторы (2012), профессор (2013). [[Татарстанның атказанган фән эшлеклесе]] (2016).
* [[Марат Баһаветдинов]] (1947), Нефтекама шәһәр Советы рәисе (1988―1992), БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
* [[Рим Вәлиуллин]] (1950), [[Башкорт дәүләт университеты|БДУ]] профессоры.
* [[Фәрит Галиев]] (1947—2013), педагог, баянчы, композитор. [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1992).
* [[Ләйсән Ильясова]] (1982), җырчы, Татарстан Республикасының атказанган артисты (2026).
* [[Марина Карпова]] ([[1989]]), җырчы, М.Е Пятницкий исемендәге дәүләт академия рус халык хоры ([[Мәскәү]]) солисты булган. Октябрьский шәһәре музыка мәктәбенең фольклор төркемен тәмамлаган, «Таусень» ансамблендә катнашкан, [[керәшен]] җырлары белән җырчы карьерасын башлап җибәргән. 2017 елдан [[Казан шәһәр филармониясе]] солист-вокалисты. [[Татарстанның атказанган артисты]].
* [[Владимир Латыйпов-Догадов]] (1962), драма театры артисты. [[БР халык артисты]] (2004).
* [[Марсель Мөсәвиров]] (1987), 2012―2020 елларда Туймазы, 2020 елдан ― Чаллы дәүләт татар драма театрлары актеры.
* [[Гөлнара Нәзиуллина]] (1967), музыкант (альт), педагог.
* [[Васил Хәннанов]] (1956―2024), РФ атказанган, БР атказанган һәм халык рәсамы (''[[Уфа]]'').
* [[Нәзирә Шәрәфетдинова]] (1949), медицина фәннәре докторы (1998), профессор (2000). БР атказанган табибы (2002), атказанган фән эшлеклесе (2014).


{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q176325. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20:үлем урыны}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-26
| [[Хәйретдин Мөҗәй]]
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-04
| ''[[:d:Q151198|Dachau concentration camp]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-21
| ''[[:d:Q4134157|Shakir Gatiatullin]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-21
| Октябрьский
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-08-05
| ''[[:d:Q99979229|Гришенков Анатолий Яковлевич]]''
| ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-24
| [[Марат Баһаветдинов]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-30
| ''[[:d:Q4233840|Yury Korolkov]]''
| ''[[:d:Q4406398|Самар дәүләт архитектура төзелеш университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-02
| [[Нәзирә Шәрәфетдинова]]
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q651566|гигиенист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-08
| ''[[:d:Q56310192|Суренский, Юрий Александрович]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-28
| [[Гомәр Ишморатов]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q4201644|Ufa Institute of Chemistry]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-24
| [[Зәйтүнә Дударева]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-23
| ''[[:d:Q108894961|Павлинич Сергей Петрович]]''
| [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]
| ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''
| [[Уфа моторлар төзү җитештерү берләшмәсе]]&lt;br/&gt;[[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-28
| ''[[:d:Q111916197|Дворкин Владимир Исаакович]]''
| [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-27
| ''[[:d:Q138609883|Кудрина, Евгения Леонидовна]]''
| ''[[:d:Q3761480|Пенза сәнгать училищесы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01-05
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-24
| ''[[:d:Q11778513|Mikhail Starostin]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-11
| [[Земфира Даутова]]
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-06
| [[Рәис Гаетов|Рәис Гаетев]]
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-05-07
| [[Уфа]]
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-09-26
| [[Васил Хәннанов]]
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-02-24
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-03-15
| ''[[:d:Q4491245|Vladislav Flyarkovsky]]''
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-14
| [[Риф Гайнанов]]
| 
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-14
| [[Таиланд]]
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-25
| ''[[:d:Q24642669|Flyur Kalimullin]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-05
| ''[[:d:Q87833917|Igor Revin]]''
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-02
| ''[[:d:Q130385966|Маликов Рөстәм Илкәм улы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-18
| ''[[:d:Q4098631|Serhii Bukovskyi]]''
| ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]''
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''
| ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-24
| ''[[:d:Q4281253|Rafael Mirchatimovitsj Mardansjin]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-24
| ''[[:d:Q38268620|Rinat Khazifov]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-22
| [[Владимир Латыйпов-Догадов]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-06-07
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-24
| ''[[:d:Q28497337|Talgat Galeev]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-12-24
| ''[[:d:Q1991949|Rinat Mardanshin]]''
| 
| ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-19
| Октябрьский
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-24
| [[Лия Идрисова]]
| [[Башкорт дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-28
| [[Гөлнара Нәзиуллина]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]&lt;br/&gt;[[Башкортстан Республикасы дәүләт академия симфоник оркестры]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-17
| ''[[:d:Q115157060|Denis Serikov]]''
| 
| ''[[:d:Q56425414|media manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-22
| ''[[:d:Q16912857|Филюшин, Сергей Александрович]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-13
| [[Роза Әхмәдиева]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]
| 
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1955119|Musikfachschule]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55043|гимназия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q141512174|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Тормыш иминлеге фәнни үзәге]]''&lt;br/&gt;[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-27
| ''[[:d:Q16711074|Ruslan Fazlyev]]''
| [[Сембер дәүләт техник университеты]]
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-15
| ''[[:d:Q29358779|Vasily Glukharev]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13581129|orienteer]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-08
| ''[[:d:Q3788788|Renat Zaytun uly Gafurov]]''
| 
| ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-20
| ''[[:d:Q131305301|Пальчинский, Алексей Евгеньевич]]''
| ''[[:d:Q2177105|Россия дәүләт сәүдә-икътисад университеты]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| [[Ләйсән Ильясова]]
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]
| ''[[:d:Q1062433|җырчы]]''
| [[Казан шәһәр филармониясе]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-11
| ''[[:d:Q550347|Denis Gizatullin]]''
| 
| ''[[:d:Q63243629|speedway rider]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-22
| ''[[:d:Q13366694|Maksim Kalimulin]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-12
| ''[[:d:Q19614419|Гатиятов, Марат Мирхатимович]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-20
| ''[[:d:Q105906444|Radmir Gabdullin]]''
| 
| ''[[:d:Q11607585|катнаш көрәш сугышчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1328323|functionary]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-12
| [[Марсель Мөсәвиров]]
| [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| [[Туймазы дәүләт татар драма театры|Туймазы татар дәүләт драма театры]]&lt;br/&gt;[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-06
| ''[[:d:Q19886243|Artur Zaynullin]]''
| 
| ''[[:d:Q23927336|самбочы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-08
| ''[[:d:Q1819386|Leonid Kostylev]]''
| 
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-04
| [[Марина Карпова]]
| ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-16
| ''[[:d:Q59383953|Uliana Batashova]]''
| 
| ''[[:d:Q15972912|биш төр ярышчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-14
| ''[[:d:Q117022266|Stepan Mikhailovich Belov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-04
| ''[[:d:Q24572663|Ivan Shalonikov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-30
| ''[[:d:Q120278173|Аминева, Азалия Азаматовна]]''
| 
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}== Матбугат ==
[http://tugan-yak.ru/ «Туган як»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012023842/http://tugan-yak.ru/ |date=2011-10-12 }} —- Октябрьски шәһәренең иҗтимагый-сәяси гәзите, 1990 елдан. Атнага 2 тапкыр чыга.

== Икътисад ==
Октябрьски – зур индустриаль үзәк. Сәнәгать җитештерүе структурасына машина төзү ширкәтләренә 43% туры килә; ягулык сәнәгатенә 32%. Шәһәр предпприятителәре 250 исемдәге товар җитештерә. Нефть промыселлары һәм автомобиль транспорты өчен җиһазлар, төзелеш конструкцияләре һәм материаллары, автомобиль приборлары һ.б. &lt;br /&gt;
50гә якын сәнәгать предприятиесенең арасында аерым урынны [[Башнефть]] НГДУ (нефть-газ чыгаручы идарә), «Башнефтегазпром» идарәсе, ААҖ АК «ОЗНА», АҖ&amp;nbsp;АК&amp;nbsp;«АПРИ», ОЗНПО, ҖЧҖ ҖШ (җитештерү ширкәте) «Роснефтемаш», ААҖ&amp;nbsp;«Блокжилкомплект», ҖЧҖ «Металл-комплект».
АҖ&amp;nbsp;АК&amp;nbsp;«АПРИ» Россиянең эшләүче барлык автомобиль, трактор һәм комбайн җитештерүче заводлары өчен приборлар ясый. 
== Транспорт ==
[[Рәсем:Avtovok.jpg|200px|thumb|left|Октябрьски автовокзалы, [[2005 ел]]]]
== Мәгариф ==
=== Югары уку йортлары ===
* [[Уфа нефть институты|Уфа дәүләт нефть техник университеты]]ның Октябрьски филиалы ([http://of.ugntu.ru http://of.ugntu.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606051936/http://www.of.ugntu.ru/ |date=2008-06-06 }})
* [[Самар]] дәүләт архитектура-төзелеш университетының [[Бәләбәй]] филиалы.
* 4 юридик-социогуманитар вуз филиаллары.
=== Урта махсус уку йортлары ===
* Башкорт икътисади-юридик техникумы
* [[Октябрьский]] икътисади техникумы (http://nouoet.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529091231/http://nouoet.com/ |date=2011-05-29 }})
* [[Октябрьски нефть көллияте|С. И. Кувыкин ис. Октябрьский Нефть көллияте]]
* Гуманитар көллият
* Музыкаль училище
* [[Октябрьски коммуналь-төзелеш көллияте|Октябрьский коммуналь-төзелеш көллияте]].
=== Башлангыч һөнәри уку йортлары ===
№ 4, 22, 56,68

== Дини тормыш ==
;Ислам
* [[Заит җәмигъ мәчете (Октябрьск)|Заит җәмигъ мәчете]]
* Төрекмән бистәсе мәчете (''Мәчет урамы, 4'')
* Мәскәү бистәсе  мәчете (''Кооператив ур., 100/1'')
* «Мөхсин» мәчете (Мулла бистәсе, ''Матросов ур., 136'') 
* Октябрьски үзенең мәдрәсәсе белән билгеле. &quot;Нур әл-Ислам&quot; мәдрәсәсе 1990 елдан эшли. [[Тәлгать Таҗетдин]] җитәкләгән [[Үзәк диния нәзарәте|Үзәк Диния нәзараты]]на карый торган мәчетләр имамнары биредә белемен күтәрә.
;Православие
* Смоленск чиркәве (Сретение кафедраль соборы) (''Крестьян ур., 15''), протодиакон Роман (Касыйм улы Ганиев)
* Троица-Сергий чиркәве (''Ленин проспекты, 61Б''), иерей Константин (Абдуллин)
{{Gallery
|title= 
|width=180
|height=180
|lines=2
|File:Mechet'.oktyabrskiy.jpg|[[Заит җәмигъ мәчете (Октябрьск)|Заит җәмигъ мәчете]]
|File:Hram.Oktyabrskiy.jpg|[[Сретение кафедраль соборы (Октябрьск)|Сретение кафедраль соборы]]
}}

== Урамнары ==
*[[Габдулла Тукай урамы (Октябрьски)|Габдулла Тукай урамы]]
* [[Муса Җәлил урамы (Октябрьски)|Муса Җәлил урамы]]
* [[Абдулла Алиш урамы (Октябрьски)|Абдулла Алиш урамы]]

== Сылтамалар ==
* [http://oktadm.ru/ Рәсми сайт].
* [http://www.oktb.ru/history/city/index.shtml Шәһәр шулай башланган {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626153954/http://www.oktb.ru/history/city/index.shtml |date=2010-06-26 }}

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

{{Башкортстан}}
{{Татарлар саны буенча Россия торак пунктлары}}

[[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]]
[[Төркем:Октябрьски]]</text>
      <sha1>rr6diu2qnmh9u6ac1vsujksy5j6j0ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зур Эт VY</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37378</id>
    <revision>
      <id>6038565</id>
      <parentid>2372721</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6655" sha1="0nhdvqgwcqra8wieonmm81c9ei572cw" xml:space="preserve">{{Starbox begin |
 name=Зур Эт VY }}
{{Starbox image
 | image = [[File:VY Canis Majoris, Rutherford Observatory, 07 September 2014.jpeg|280px|center]]
 | caption = 
}}
{{Starbox observe
 | epoch=J2000
 | ra={{RA|07|22|58.32877}}&lt;ref name=hipparcos&gt;{{cite journal|bibcode=2007A&amp;A...474..653V|title=Validation of the new Hipparcos reduction|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=474|issue=2|pages=653|author1=Van Leeuwen|first1=F.|year=2007|doi=10.1051/0004-6361:20078357|arxiv = 0708.1752 }}&lt;/ref&gt;
 | dec={{DEC|-25|46|03.2355}}&lt;ref name=hipparcos/&gt;
 | appmag_v=6.5 to 9.6&lt;ref name=GCVS-VY-CMa&gt;{{cite web |title=GCVS Query=VY CMa |publisher=[[General Catalogue of Variable Stars]] @ [[Centre de données astronomiques de Strasbourg|Sternberg Astronomical Institute, Moscow, Russia]] |url=http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=VY+CMa |accessdate=2010-11-24}}&lt;/ref&gt;
 | constell=[[Зур Эт йолдызлыгы]] }}
{{Starbox character
 | class=(M2.5I&lt;ref name=massey2006/&gt;-)M3-M4.5&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;/&gt;
 | b-v=
 | u-b=
 | variable=Ярымрегуләр&lt;ref name=&quot;Monnier1998&quot;&gt;{{cite journal | doi = 10.1086/305945 | last1 = Monnier | first1 = J. D. | last2 = Geballe | first2 = T. R. | last3 = Danchi | first3 = W. C. | title = Temporal variations of midinfrared spectra in late-type stars | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-08-01_502_2/page/833 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 502 | issue = 2 | pages = 833–846 | publisher = American Astronomical Society | date = 1 August 1998 | bibcode=1998ApJ...502..833M|arxiv = astro-ph/9803027 }}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox astrometry
 | radial_v=41&lt;ref name=ejecta&gt;{{cite journal|doi=10.1086/517609|title=The Three-Dimensional Morphology of VY Canis Majoris. I. The Kinematics of the Ejecta|journal=The Astronomical Journal|volume=133|issue=6|pages=2716|year=2007|last1=Humphreys|first1=Roberta M.|last2=Helton|first2=L. Andrew|last3=Jones|first3=Terry J.|bibcode=2007AJ....133.2716H|arxiv = astro-ph/0702717 }}&lt;/ref&gt;
 | prop_mo_ra=9.84&lt;ref name=hipparcos/&gt;
 | prop_mo_dec=0.75&lt;ref name=hipparcos/&gt;
 | parallax=0.83
 | p_error=0.1
 | parallax_footnote=&lt;ref name=zhang&gt;{{cite journal | title = Distance and Kinematics of the Red Hypergiant VY CMa: VLBA and VLA Astrometry | date = January 2012 | arxiv = 1109.3036 | origyear = 14 Sep 2011 (v1) | last1 = Zhang | first1 = B. | last2 = Reid | first2 = M. J. | last3 = Menten | first3 = K. M. | last4 = Zheng | first4 = X. W. | journal = [[The Astrophysical Journal]] | volume = 744 | issue = 1 | page = 23 | doi = 10.1088/0004-637X/744/1/23 |bibcode = 2012ApJ...744...23Z }}&lt;/ref&gt;
 | dist_ly=~3,840
 | dist_pc=1,170&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;&gt;{{cite journal | doi = 10.1051/0004-6361/201219126 | last1 = Wittkowski | first1 = M. | last2 = Hauschildt | first2 = P.H. | last3 = Arroyo-Torres | first3 = B. | last4 = Marcaide | first4 = J.M. | title = Fundamental properties and atmospheric structure of the red supergiant VY CMa based on VLTI/AMBER spectro-interferometry | journal = Astronomy &amp; Astrophysics | volume = 540 | pages = L12 | date = 5 April 2012 | bibcode=2012A&amp;A...540L..12W|arxiv=1203.5194}}&lt;/ref&gt;
| absmag_v=
}}
{{Starbox detail
| mass=17 ± 8&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;/&gt;
 | radius=1,420 ± 120&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;/&gt;
 | luminosity=~270,000&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;/&gt;
 | temperature=~3,490&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;/&gt;
 | metal=
 | rotation=
 | gravity=-0.6&lt;ref name=&quot;Wittkowski_vlti&quot;/&gt;
 | age=
}}
{{Starbox catalog
 | names= VY&amp;nbsp;CMa, [[Henry Draper Catalogue|HD]]&amp;nbsp;58061, [[Hipparcos Catalogue|HIP]]&amp;nbsp;35793, [[Durchmusterung|CD]]&amp;nbsp;-25&amp;nbsp;4441, [[AAVSO]]&amp;nbsp;0718-25
}}
{{Starbox reference
| Simbad = VY+CMa
}}
{{Starbox end}}[[Файл:Sun and VY Canis Majoris.svg|thumb|right|250px|Зур Эт VY [[Кояш]] белән чагыштырганда]]
[[File:Rho Cassiopeiae Sol VY Canis Majoris - 2019-05-14.svg|thumb|right|250px|Уңдан сулга: Зур Эт VY [[Бителҗәүза]], [[Кассиопея ρ|Кассиопея ''ρ'']], [[Пистолет йолдызы]] һәм [[Кояш]] (күренмәс) белән чагыштырганда. Юпитер һәм Нептун орбиталары шулай ук күрсетелгән]]
'''Зур Эт VY''' (VY Canis Majoris, VY CMa) — [[Зур Эт йолдызлыгы]]ның [[йолдыз]]ы, [[гадәттән тыш зур йолдыз]]. Бәлки, иң зур йолдыз һәм [[иң куәтле йолдызлар исемлеге|иң якты йолдызлардан]] берсе йолдыз булып тора. Бу гаять зур йолдыз 1500 [[парсек]] (5000 [[яктылык елы]]) ераклыкта урнашкан.

[[2005 ел]]да йолдызның радиусыны хисапладылар. Ул 1420 Кояшныкы радиусы колачында ята. Әгәр VY CMa безнең [[Кояш]] урынына куйсак, аның өслеге [[Сатурн (планета)|Сатурн]] орбитасына җәелеп җитә. Йолдызның төп нурланышы [[инфракызыл нурланыш|инфракызыл яктылыкта]] була. Йолдызның өслегенең температурасы бик түбән һәм 3000&amp;nbsp;°C тәшкил итә. Йолдызның тыгызлыгы якынча 0,000005–0,00001 кг/м³ тәшкил итә (чагыштыру өчен, 0&amp;nbsp;°C та [[һава]]ның тыгызлыгы 1,2929 кг/м³ тәшкил итә).[2]

Йолдызның хасиятләре турында капма-каршы фикерләр бар. Берсе караш буенча — бу бик эре кызыл [[гадәттән тыш зур йолдыз]]. Икенчесе — бу бик зур кызыл үтә зур йолдыз һәм аның диаметры Кояшныкыннан 2000 түгел, ә 600 тапкыр зуррак. Бу очракта аның зураюе киләчәктә дәвам итәчәк.

== Моны да кара ==
* [[Иң эре йолдызлар исемлеге]]
* [[Гадәттән тыш зур йолдыз]]
* [[Кызыл үтә зур йолдыз]]
* [[Киль η|Киль ''η'']]
* [[Пистолет йолдызы]]
* [[Мира]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
{{Зур Эт йолдызлары}}

[[Төркем:Йолдызлар әлифба буенча]]
[[Төркем:Зур Эт йолдызлыгы]]
[[Төркем:Гадәттән тыш зур йолдызлар]]
[[Төркем:Кызыл якты зур йолдызлар]]</text>
      <sha1>0nhdvqgwcqra8wieonmm81c9ei572cw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биләр (Алексеевск районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37887</id>
    <revision>
      <id>6038343</id>
      <parentid>6004729</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7078" sha1="545mhak4yyjtfvhnkdx2lip8upyi0nc" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Биләр (мәгънәләр)}}
{{TwinCYR|Bilär awılı}}
{{ТП
|халәт     = село
|татар исеме  = Биләр
|чын исем    = Биләр
|ил       = Россия
|герб      = 
|байрак     = 
|герб киңлеге  = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 54
|lat_min = 58
|lat_sec = 12
|lon_deg = 50
|lon_min = 22
|lon_sec = 12
|CoordAddon   = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale   = 250000
|ЯндексХарита = 
|ил харитасы зурлыгы =300
|төбәк харитасы зурлыгы =300
|район харитасы зурлыгы =250
|төбәк төре   = Республика
|төбәк     = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре   = муниципаль район
|район    = Алексеевск районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять    = 
|җәмгыять таблицада    = 
|ил харитасы    = 
|төбәк харитасы  = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык төре    = 
|башлык    = 
|нигезләү датасы = 1654
|беренче телгә алу = 
|элеккеге исемнәр  = 
|мәйдан     = 
|биеклек төре    = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат     = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел   = 
|халык саны   = 2215
|исәп елы    = 2010
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация   = 
|милли состав   = 
|дини состав   = 
|этнохороним   = 
|сәгать кушагы    = +3
|DST    = 
|телефон коды  = 
|почта индексы = 422920
|почта индекслары    = 
|автомобиль коды    = 16, 116
|Commons-та төркем    = 
|сайт    = 
|сайт теле    = 
|сайт теле2    = 
|сайт теле3    = 
|сайт теле4    = 
|сайт теле5    = 
|add1n     = 
|add1    = 
|add2n    = Русча топонимы
|add2    = Билярск
|add3n    = 
|add3    = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92206000002

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92606405101
}}
'''Биләр''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Алексеевск районы]]ндагы авыл.
 
== Тарих ==
[[1654 ел]]да нигезләнгән.
== Демография ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=60%
| colspan=13 | Халык саны
|- class='shadow'
|[[1859 ел|1859]]
|[[1897 ел|1897]]
|[[1908 ел|1908]]
|[[1920 ел|1920]]
|[[1926 ел|1926]]
|[[1938 ел|1938]]
|[[1949 ел|1949]]
|[[1958 ел|1958]]
|[[1970 ел|1970]]
|[[1979 ел|1979]]
|[[1989 ел|1989]]
|[[2002 ел|2002]]
|[[2010 ел|2010]]
|-
|3524
|6103
|7516
|6768
|5564
|4475
|3019
|3271
|2813
|2402
|2083
|2270
|2215
|}
Төп милләтләр ([[2010 ел]]гы җанисәп буенча): [[руслар]], чуашлар, татарлар.


2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 2186 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 79.60%,
[[татарлар]] — 9.84%,
[[чуашлар]] — 9.19%,
башка халыклар — 0.78%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 0.59%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-10.9|-10.9|-5.8|4.5|13.4|18.5|20.4|17.8|12.1|4.4|-4.8|-10.2|4.0}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.0&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;
== Танылган шәхесләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7303382. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1819&quot; | 1819-06-19
| [[Пётр Билярский]]
| ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]''
| ''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q76466916|Imperial Novorossiia University]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-01-02
| [[Одесса]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-12-05
| [[Николай Беляев (1907)|Николай Беляев]]
| ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-07
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-19
| [[Галина Айдарова]]
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]''
| [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-22
| ''[[:d:Q25686026|Бурдов, Геннадий Николаевич]]''
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}
* [[Рәсим Баксиков]] (1989), өлкән лейтенант, танк ротасы командиры, [[Россия Федерациясе Каһарманы]] (2023). 
* [[Михаил Шляпников]] (1923—2001) — [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры.
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Алексеевск районы}}</text>
      <sha1>545mhak4yyjtfvhnkdx2lip8upyi0nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Надеждино (Кайбыч районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38537</id>
    <revision>
      <id>6038443</id>
      <parentid>6005997</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5730" sha1="lqd6t7t2kajsbys6vofrp2k0f2lipvz" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт         = село
|татар исеме    = Надеждино
|чын исем       = Надеждино
|ил             = Россия
|герб           = 
|байрак         = 
|герб киңлеге   = 
|байрак киңлеге = 
 |lat_deg = 55|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_deg = 48|lon_min = 01|lon_sec = 00
|CoordAddon     = type:city(17800)_region:RU
|CoordScale     = 250000
|ЯндексХарита  = 
|ил харитасы зурлыгы  =250
|төбәк харитасы зурлыгы  =250
|район харитасы зурлыгы  =250
|төбәк төре     = Республика
|төбәк          = Татарстан
|төбәк җәдвәлдә = Татарстан
|район төре      = муниципаль район
|район        = Кайбыч районы
|район җәдвәлдә= 
|җәмгыять төре=
|җәмгыять       = 
|җәмгыять таблицада        = 
|ил харитасы        = 
|төбәк харитасы    = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык төре        = 
|башлык        = 
|нигезләү датасы = 
|беренче телгә алу  = 
|элеккеге исемнәр   = 
|мәйдан         = 
|биеклек төре       = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат         = dfb — дымлы континенталь
|рәсми тел      = 
|халык саны     = 193
|исәп елы       = 2011
|халык тыгызлыгы  = 
|агломерация      = 
|милли состав     = руслар, чуашлар
|дини состав      = 
|этнохороним      = 
|сәгать кушагы        = +4
|DST        = 
|телефон коды   = 
|почта индексы  = 422334
|почта индекслары        = 
|автомобиль коды        = 16, 116
|Commons-та төркем        = 
|сайт        = 
|сайт теле        = 
|сайт теле2       = 
|сайт теле3        = 
|сайт теле4        = 
|сайт теле5        = 
|add1n         = 
|add1        = 
|add2n        = Русча топонимы
|add2       = Надеждино
|add3n        = 
|add3        = 

| add3n = ОКАТО
| add3  = 92229000035

| add4n = ОКТМО
| add4  = 92629435101
}}
'''Надеждино''' (яки ''Яңа Морат'') — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Кайбыч районы]]ндагы авыл. [[Чуашстан]] чиге буенда, [[Гөбенә]] елгасы ярында урнашкан.
== Тарих ==
18 гасырда нигезләнгән.
== Халык саны ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
![[1989]] !![[1997]] !! [[2010]] !! [[2011]]
|-
|| 169 || 182 || 164 || 193
|}
Милли состав (2010): [[руслар]] (92%), [[чуашлар]] (8%).
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 154 кеше яши&lt;ref name=16t&gt;[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 94,16%,
[[чуашлар]] — 4,55%,
башка халыклар — 1,30%&lt;ref name=16t /&gt;.

== Күренекле кешеләре ===
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4311897. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-12
| [[Борис Аполлонов]]
| [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-24
| [[Лоо (елга)|Лоо]]
|}
{{Wikidata list end}}
*[[Василий Платонов]] - Дан ордены тулы кавалеры.
== Климат ==
{{temperatura12-y-cyrillic|-10.5|-10.6|-5.5|4.9|13.5|18.4|20.4|17.9|12.2|4.5|-4.4|-9.7|4.3}}
Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb&lt;ref&gt;[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]&lt;/ref&gt;. Уртача еллык һава температурасы 4.3&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]&lt;/ref&gt;
== Мәгариф ==
* [[Надеждино урта мәктәбе]]
== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}
== Чыганаклар ==
* Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
{{Кайбыч районы авыл җирлекләре}}{{Кайбыч районы}}</text>
      <sha1>lqd6t7t2kajsbys6vofrp2k0f2lipvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шафран (Әлшәй районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42401</id>
    <revision>
      <id>6038315</id>
      <parentid>6017985</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6796" sha1="6gjo32uypgm0a3uojk1bpi69chzxsps" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Шафран (мәгънәләр)}}
{{ТП-Россия
|халәт                   = Авыл
|татар исеме         = Шафран
|чын исем    = Шафраново
|чын исем    = 
|герб                     = 
|байрак                     = 
 |lat_deg = 53 |lat_min = 58 |lat_sec = 55
 |lon_deg = 54 |lon_min = 46 |lon_sec = 30
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы              = 
|төбәк харитасы     = 
|район харитасы      = 
|ил харитасы зурлыгы      = 
|төбәк харитасы зурлыгы      = 
|район харитасы зурлыгы      = 
|төбәк                   = Башкортстан 
|төбәк җәдвәлдә         = Башкортстан 
|район төре               = 
|район                    = Әлшәй районы{{!}}Башкортстанның Әлшәй районы
|район җәдвәлдә          = Әлшәй районы
|җирлек төре            = Авыл җирлеге 
|җирлек                =
|җирлек җәдвәлдә      = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык                    = 
|нигезләнү елы           = 
|беренче язма искә алу        = 
|элекке исемнәр            = 
|бирле                 = 
|мәйдан                  = 
|ТП үзәге биеклеге        = 
|халык саны = 2362
|исәп елы           = 2010
|тыгызлык               = 
|агломерация             = 
|милли состав     = 
|дини состав = 
|этнохороним             = 
|почта индексы          = 452100
|сәгать кушагы          = +6
|почта индекслары         = 
|телефон коды           = 
|санлы идентификатор   = 80202870001
|Commons та төркем      = 
|сайт                     = 
}}
'''Шафран''' — [[Башкортстан]]ның [[Әлшәй районы]]нда урнашкан торак пункт, [[авыл]] (2005 елга кадәр [[штб]], курорт бистәсе).
 
== Демография ==
Халык саны динамикасы:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width:200px;&quot; class=bright; 
|--- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref name='белешмә'&gt;Башкортостан Республикасының муниципаль районнары турындагы бердәм электрон белешмәсе — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls  Excel форматындагы кушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt; !! [[2009]]&lt;ref name='белешмә'/&gt; !! [[2010]]&lt;ref name='башстат'&gt;{{Citation |title=Башкортстан Җөмһүрияте торак нокталары буенча халык саны |url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD.pdf |access-date=2013-03-22 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Rxi3K6iw?url=http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/2f055a804e303140ba45fe3bf8d20d64/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%81 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|--- class='bright'
| 2620 || 2610 || 2362
|}
[[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010 ел җанисәбен алу]] буенча биредә 2362 кешенең яшәве мәгълүм.&lt;ref name=&quot;башстат&quot;/&gt;
== Шафранда туган танылган кешеләр ==
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1050596. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-09
| ''[[:d:Q16683605|Осинцев Михаил Александрович]]''
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| 
| ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-03
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-11
| [[Салават Әскаров]]
| [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]
| ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-12-09
| [[Уфа]]
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-02
| [[Наил Шәймәрдәнов]]
| 
| [[композитор]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}
* [[Салават Әскаров]] - опера җырчысы, РФ халык артисты ([[2011]]), [[Салават Юлаев премиясе|С. Юлаев премиясе]] (1992) лауреаты.
* [[Наил Шәймәрдәнов]] (1958), җырчы һәм композитор. [[БР халык артисты]] (2019).
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы].
{{Әлшәй районы}}{{Башкортстан шәһәр тибындагы бистәләре}}
[[Төркем:Башкортстан авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Әлшәй районы торак пунктлары]]
[[Төркем:Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре]]
{{Bashkir-geo-stub}}</text>
      <sha1>6gjo32uypgm0a3uojk1bpi69chzxsps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җенси якынлык</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48772</id>
    <revision>
      <id>6038502</id>
      <parentid>4073143</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16253" sha1="sfmlbkd1zljr7g0upxbsr4pfeuj43dz" xml:space="preserve">''Бу мәкалә [[кеше]]ләрнең һәм, өлешчә, [[баш мие|баш мийләре]] югары үсеш дәрәҗәдә башка [[имезүчеләр]]нең  җенесара [[җенси мөнәсәбәт|мөнәсәбәтләре]] дәвамында күзәтелгән җенси мәнфәгатьләре турында. Башка [[хайваннар]] өчен [[Йөгерү (зоология)]] һәм [[Җенси үрчү]] мәкаләләрен карагыз.''

[[File:Bonobo sexual behavior 1.jpg|thumb|[[Боноболар]] җәмгыятендә җенси якынлык бар яшь һәм [[җенес]] вәкилләре арасында кылына,&lt;ref&gt;{{Cite journal 
| doi = 10.1159/000155465 
| last1 = Zihlman | first1 = A. L. 
| last2 = Hunter | first2 = W. S. 
| title = A biomechanical interpretation of the pelvis of Australopithecus 
| url = https://archive.org/details/sim_folia-primatologica_1972_18_1-2/page/1
| journal = Folia Primatologica 
| volume = 18 
| issue = 1 
| pages = 1–19 
| year = 1972 
| pmid = 4658666}}&lt;/ref&gt; ~75% — [[җенси үрчү|үрчү]] максатлары өчен түгел, өлешчә бер-берсе арасында туган [[низаг]]ларны чишү өчен дип уйланыла.&lt;ref&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0722_040722_gayanimal_2.html Homosexual Activity Among Animals Stirs Debate], National Geographic (22 July 2004) Retrieved 6 November 2007&lt;/ref&gt;]]
[[File:Book with sexual content 15th century Iran 004 cr.jpg|thumb|&quot;Җайдак&quot; позасы ([[XV гасыр]] җенси якынлык китабы, [[Иран]]): җенси якынлык вакытында [[хатын-кыз]]ның өстендә булуы аның [[клитор]]ының стимуляциясе ихтималын зурайта&lt;ref name=&quot;Roberts&quot;/&gt;]]

'''Җенси якынлык''' яки ''коитус'' ({{lang-la|sexus}} – җенес) — [[җенси теләк]]не канәгәтьләндерүдән ләззәт алу яки, сирәгрәк, [[җенси үрчү]] максатлары өчен [[хатын-кыз]]ның [[аналык җиңсәсе]]сенә [[ир-ат]]ның [[Ирләр җенес әгъзасы|җенси әгъзасы]] кертелүе һәм хәрәкәтләре.&lt;ref name=&quot;Kar&quot;&gt;{{cite book|author=Kar|title=Comprehensive Textbook of Sexual Medicine|publisher=[[:en:Jaypee Brothers|Jaypee Brothers Publishers]]|pages=107–112|isbn=8180614050, 9788180614057|year=2005|accessdate=September 4, 2012|url=http://books.google.com/?id=YxcjMPbGHQIC&amp;pg=PA107&amp;lpg=PA107&amp;dq=Sexual+intercourse+%28coitus,+coition,+copulation,+mating%29+refers+to#v=onepage&amp;q=Sexual%20intercourse%20%28coitus%2C%20coition%2C%20copulation%2C%20mating%29%20refers%20to&amp;f=false}}{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Collins&quot;&gt;{{cite web |title=Sexual intercourse| publisher=''[[:en:Collins Dictionary]]''| accessdate=September 5, 2012|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/sexual-intercourse}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=Sexual intercourse| publisher=''[[:en:Encyclopædia Britannica]]''| accessdate=September 5, 2012|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537163/sexual-intercourse}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;health.discovery.com&quot;&gt;{{cite web | author= | title=Sexual Intercourse | publisher=health.discovery.com | accessdate=2008-01-12 | url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/intercourse.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822040701/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/intercourse.html | archivedate=2008-08-22 }}&lt;/ref&gt;

Кешеләрдә үрчү максаты булмаган [[аналь секс|аналь]], [[ораль секс]] һәм башка охшаш җенси кыланышлары шулай ук җенси якынлык төрләренә кертелә.&lt;ref name=&quot;Kar&quot;/&gt;&lt;ref name=health.discovery.com/&gt;&lt;ref&gt;The Gender of Sexuality: Exploring Sexual Possibilities; Page 76 – Virginia Rutter, [[:en:Pepper Schwartz]] – 2011&lt;/ref&gt;. Биологик сәбәпләр аркасында, соңгылар һәм [[һомосексуальлек|һомосексуаль]] җенси якынлык аркылы [[йөклелек|балага узу]] мөмкин түгел.

[[Кеше]]ләрдән тыш, һомосексуаль җенси якынлык шулай ук [[бонобо]], [[дельфин]] һәм [[шимпанзе]]лар җәмгыятьләрендә күзәтелә.&lt;ref name=&quot;Non-human&quot;&gt;
*{{Cite book|last=Diamond|first=Jared|authorlink = :en:Jared Diamond| title = The Rise and Fall of the Third Chimpanzee| year = 1991 | publisher =  Radius | pages = 360 pages&lt;!-- Various pages in the book discuss all of these matters.--&gt;|isbn = 0091742684|url=https://books.google.com/books?id=PQVFAQAAIAAJ|accessdate=2015-10-21}}
*{{cite news| first = Frans | last = de Waal |title = Bonobo Sex and Society | publisher = ''[[:en:Scientific American]]'' | year = 1995 |pages= 82–86| accessdate = | url =}}
*{{Cite book|last=Bruce|first=Bagemihl|authorlink =:en:Bruce Bagemihl| title = Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity| year = 1999 | publisher = [[:en:Macmillan Publishers|Macmillan]] |pages= 768 pages | isbn = 1466809272|url=https://books.google.com/books?id=tmFJ1LhbVWcC|accessdate=2015-10-21}}
*{{cite journal |vauthors=Bailey NW, Zuk M | title = Same-sex sexual behavior and evolution | journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) | volume = 24 | issue = 8 | pages = 439–46 | date = August 2009 | pmid = 19539396 | doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 }}&lt;/ref&gt; Кешеләрдә җенси якынлыкка керүнең төп сәбәбе ләззәт алу булганы кебек үк,&lt;ref name=&quot;Diamond&quot;&gt;{{Cite book|last=Diamond|first=Jared|authorlink = :en:Jared Diamond| title = The Rise and Fall of the Third Chimpanzee| year = 1991 | publisher =  Radius | pages = 360 pages&lt;!-- Various pages in the book discuss all of these matters.--&gt;|isbn = 0091742684|url=https://books.google.com/books?id=PQVFAQAAIAAJ|accessdate=2015-10-21}}&lt;/ref&gt; югары үсеш дәрәҗәле [[баш мие|баш мийләре]] булган әлеге [[имезүчеләр]]нең кыланышлары да әлегә шулай гына аңлатыла ала,&lt;ref name=&quot;Balcombe&quot;&gt;{{Cite book|last=Balcombe|first=Jonathan|authorlink= :en:Jonathan Balcombe | title = Pleasurable Kingdom: Animals and the Nature of Feeling Good| year = 2006 |publisher = [[:en:Palgrave Macmillan]] |pages= 106–118 | isbn = 0230552277|url=https://books.google.com/books?id=MyKox3YXI1kC&amp;pg=PA106|accessdate=2015-10-21}}&lt;/ref&gt; иҗтимагый мөнәсәбәтләрен ныгытучы фактор булып санала.&lt;ref name=&quot;Diamond&quot;/&gt;

[[Акча]] яки башка матди каршылыкка күрсәтелгән [[хезмәт]] буларак кылынган җенси якынлык ''[[фәхишәлек]]'' дип билгеле.

==Җенси ярсу==
{{seealso|Җенси ярсу}}
Катнашучы затларның барысының [[җенси теләк|теләге]] нигезендәге кылыначак якынлык көтелгәндә яки анын дәвамында [[нерв системасы]] [[күзәнәк]]ләре (нейроннар) актив хәлгә керә, [[йөрәк]] тибеше һәм [[кан]] әйләнеше үсә, [[җенси әгъза]]ларының, аеруча [[гениталия]]ләрнең, [[Биологик тукыма|тукымалары]] торышы үзгәрә: хатын-кызларда [[хатын-кыз күкрәге|күкрәкләре]] һәм [[имчәк]]ләре, ир-атларда исә [[Ирләр җенес әгъзасы]] зурая, катылык дәрәҗәләре үсә.

==Бүгенге көн җәмгыятендә ==
Башка имезүчеләрдән аермалы буларак, [[кеше]]ләр җәмгыятьләрендә, [[җенси мөнәсәбәт]]ләр — [[никах]]лашуга яки җенси якынлыкка, соңгысы исә [[йөклелек]]кә һәм [[бала]] [[туу]]га китермәскә дә мөмкин. Гетеросексуаль җенси якынлыкка керүчеләр бала тудыру [[җаваплылык|җаваплылыгын]] кабул итәргә әзер булмаганда ''([[җенес орлыгы]]ның [[күкәй]] белән [[берләшү]]не туктату максатлы)'' яки [[венерик авырулар]]ны парга тапшырмау / үзенә йоктырмау максаты белән ''(тән сыекчаларының бер-берсесенең җенси системасына керүләренә юл куймау өчен)'' ир кешеләр үз җенси әгъзасына [[презерватив]] кияләр.

== Әдәбиятта ==
[[Балигъ булу яше|Балигъ булган]] кешеләрнең тормышында җенси якынлыкның зур [[биология|биологик]] һәм [[психология|психологик]] әһәмиятлелеге, кешеләр [[җәмгыять|җәмгыятендәге]] хәленә тәэсире аркасында, тарих буенча бу мәсьәләләргә бар [[мәдәният]]ләрдә дә игътибар зур булган, бәйле [[белем]] һәм тәҗрибә буыннан буынга тапшырылган.

* Бүгенге көнгә кадәр сакланган иң борынгы ''якынлык кылу кулланмасы'' &lt;small&gt;''([[:en:Sex manual|en]])''&lt;/small&gt; буларак [[Борынгы Греция]] чорында ''Оцименес кызы Филенис'' &lt;small&gt;''([[:en:Philaenis|en]])''&lt;/small&gt; исеменнән язылган — галимнәр авторлыгын [[V гасыр (б. э. к.)|б.э.к. V]]-[[IV гасыр (б. э. к.)|IV гасырларда]] яшәгән [[афина]]лы софист ''Поликрат''ка &lt;small&gt;''([[:en:Polycrates (sophist)|en]])''&lt;/small&gt; бәйли. 
* [[Һиндстан]] мәдәниятендә охшаш мәсьәләләр кимендә [[VII гасыр (б. э. к.)|б.э.к. VII гасырдан]] бирле туплана һәм сөйләм һәм язу юлы белән тапшырыла торган ''Камашастра''  &lt;small&gt;''([[:en:Kamashastra|en]])''&lt;/small&gt; тәгълиматы һәм практик киңәшләре ''Кама Сутра'' &lt;small&gt;''([[:en:Kama Sutra|en]])''&lt;/small&gt; исемле әсәр аркылы безгә ирешә. 
* [[Кытайлар]] мәдәният нигезе булган [[Даочылык]]та үз [[сперма]]сын югалтмыйча җенси якынлык кыла алган олы ир, [[җенси ярсу]] хәлендә үзен [[эякуляция]]дән тота алмаган яшь ир-аттан өстен дип билгеләнә. 
* [[Гарәп теле]]ндә язылган иң танылган җенси якынлык кулланмасы һәм эротик әсәре буларак Мөхәммәд ибн Мөхәммәд әл-Нәфзавиның ''[[:en:The Perfumed Garden|Тойгылар шатлыгының хуш исле бакчасы]]'' ([[XV гасыр]]) булып тора.

== Галерея ==
{{Gallery
|title= Тарихи рәсемнәр
|width=180
|height=180
|lines=2
|File:Scena di accoppiamento - Foppe R 6 - Nadro (Foto Luca Giarelli).jpg|Җенси якынлык ([[мезолит]]/[[неолит]]), [[Италия]]нең ''[[:it:Riserva naturale Incisioni rupestri di Ceto, Cimbergo e Paspardo|Чето, Чимберго һәм Паспардо тарихи рәсемнәр тыюлыгы]]''.
|File:Vitlycke. 5. dalle principale, quart haut gauche (les jeunes mariés).jpg|Җенси якынлык ([[бронза гасыр]], [[Швеция]]дәге ''[[:sv:Hällristningsområdet i Tanum|Танум җирлеге таш рәсемнәре]]'' {{UNESCO}} [[Бөтендөнья мирасы]] объекты.
|File:Erotic scenes Louvre G13 n4.jpg|Эротик сәхнәләр белән сурәтләнгән табак, [[Борынгы Греция]], як. [[510 ел (б. э. к.)]].
|File:Pompeii-wall painting.jpg|&quot;Җайдак&quot; позасы, Ветти йорты дивар рәсеме, Помпеи ([[Борынгы Рим]]), [[62 ел (б. э. к.)|62]]–[[79 ел (б. э. к.)]]
|File:KamaSutra11.jpg|[[Һинд дине|Һиндлыларның]] борынгы «Кама сутра» әсәрендәге җенси якынлык [[сурәт]]е.
||Гарәп язмаларыннан сурәт, [[XIV гасыр]]
|File:Shunga lesbiennes - doble harikata.jpg|[[Лесбиан]] шунгасы, [[Кацусика Хокусай]] әсәре, [[Япония]]
|File:Catlin - Dance to the berdache.jpg|[[Оклахома]]ның ([[АКШ]]) җирле халыкларының берсе булган [[:en:Sac and Fox Nation|Сак-Фокс милләтенең]] ике-җанлы кешеләр [[һомосексуальлек|һомосексуаль]] җенси якынлык [[мөрәсим]]-[[бию]]е рәсеме, Джордж Катлин, [[XIX гасыр]], Смитсониан музее, [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]].
|File:Paul Avril - Les Sonnetts Luxurieux (1892) de Pietro Aretino, 2.jpg|Иң еш кулланылган &quot;миссионер&quot; позасы,&lt;ref name=&quot;Roberts&quot;&gt;{{cite book|title=Sex|publisher=Lotus Press|year=2006|page=145|isbn = 8189093592|accessdate=August 17, 2012|url=https://books.google.com/?id=zDS9kC03x2IC&amp;pg=PA145&amp;lpg=PA145|author=Keath Roberts}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weiten, 2008&quot;&gt;{{cite book|title=Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st Century|isbn = 0495553395|publisher=[[:en:Cengage Learning]]|year=2008|pages=422–423|accessdate=January 5, 2012|url=https://books.google.com/books?id=Y6QRJb40C84C&amp;pg=PA422&amp;lpg=PA422|author1=Wayne Weiten |author2=Margaret A. Lloyd |author3=Dana S. Dunn |author4=Elizabeth Yost Hammer |quote=Vaginal intercourse, known more technically as coitus, involves inserting the penis into the vagina and (typically) pelvic thrusting. ... The man-above, or &quot;missionary,&quot; position is the most common [sex position].}}&lt;/ref&gt; Эдуард-Анри Авриль рәсеме, [[1892 ел]].
|Image:Heqi.JPG|&quot;Затларның берләшүен&quot; тасвирлаучы [[Даочылык]] сексуаль практикалары басмасыннан [[Таң династиясе]] сәнгәть стилендә сурәт.
}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Биология|Фән}}
{{commonscat|Sex in humans}}
* [[Җенес]]
* [[Җенсият]]
* [[Поллюция]]
* Кешедә һәм [[баш мие]] үсеше дәрәҗәсе югары булган башка имезүчеләрдә [[җенси мөнәсәбәт]] һәм җенси якынлык үзенчәлекләрен билгеләүче нейробиологик механизмнарының тирәнтен тасвирлануы өчен [[:fr:Comportement érotique|Comportement érotique]] {{ref-fr}} мәкаләсен кара.

== Искәрмәләр һәм әдәбият ==
{{искәрмәләр}}
{{rq|stub|error}}
* [http://ec-dejavu.ru/e/Eros.html#f Mişel Fuko. Seks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222165516/http://ec-dejavu.ru/e/Eros.html#f |date=2012-02-22 }} // Həzzin istifadəsi. Cazibədarlığın tarixi. T. 2. SPb.: Akademiya proekti, 2004, s. 57-98.
* [http://ec-dejavu.ru/l/Libera_Alain.html Alen de Libera. Seks və asudə vaxt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222165530/http://ec-dejavu.ru/l/Libera_Alain.html |date=2012-02-22 }} // De Libera Alen. Orta əsrlərin düşüncəsi. — M.: Praksis, 2004, s. 134—206.

[[Төркем:Сексология]]</text>
      <sha1>sfmlbkd1zljr7g0upxbsr4pfeuj43dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фахишәлек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48840</id>
    <revision>
      <id>6038540</id>
      <parentid>5997063</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>3 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15818" sha1="k5w4qh8w1eq6owlhwf67at7kxjupol4" xml:space="preserve">{{УК}} 
&lt;!--
[[Файл:Amsterdam red light district 24-7-2003.JPG|thumb| [[Кызыл]] [[фонарь]]лар [[квартал]]ы, [[Амстердам]]]] 
[[File:EN BESKYTTERINDE AF INDUSTRIEN.gif|thumb|Prostitute c.1890]]
[[File:Griechen31.png|thumb|upright|180px|Customer and a prostitute illustrated on an [[ancient Greek]] [[Kylix (drinking cup)|wine cup]]]]
[[File:Pompeii-wall painting.jpg|thumb|right|180px|[[Fresco]] from the [[Pompeii]] brothel]]
[[File:Suzuki Haronubu oiran ukiyo-e.jpg|left |thumb|upright|180px|An [[oiran]] preparing herself for a client, [[ukiyo-e]] print by Suzuki Haronubu (1765)]]
[[Image:82 Yoshiwara Girls.jpg|thumb|Prostitutes on display in [[Yoshiwara]] during the [[Edo Period]], Japan]]
[[image:Turkish 19th century kocek dancer 02.jpg|left|thumb|220px|An [[Ottoman Empire|Ottoman]] [[köçek]] reclining on a couch, 19th century.]]
[[File:Amsterdam red light district.jpg|thumb|180px|[[De Wallen]] red-light district in Amsterdam]]
[[File:Hogarth-Harlot-1 crop.png|thumb|upright|A detail from plate 1 of [[William Hogarth]]'s (1697-1764) ''[[The Harlot's Progress]]'', showing brothel-keeper [[Elizabeth Needham]], on the right, procuring a young woman who has just arrived in [[London]].]]
[[File:Prostitutoin Adverts.jpg|thumb|right|180px|A number of stickers affixed to a [[pay phone]] in [[São Paulo]]]]
[[File:The White Slave statue.jpg|thumb|left|upright|''The White Slave'' by [[Abastenia St. Leger Eberle]]]]
[[File:Young Prostitutes in Mumbai.jpg|thumb|Young prostitutes wait for customers in [[Mumbai]]'s red light district]]
[[File:Soi Cowboy night.jpg|thumb|[[Soi Cowboy]], a [[red-light district]] in [[Bangkok]]]]
[[File:10.3010 Torino-nightlife.v2.jpg|thumb|A street prostitute talking to a potential customer in [[Torino]], [[Italy]], 2005]] 
[[File:Phone box prostitute calling cards 1 crop.jpg|thumb|[[Tart card]]s in a British [[telephone booth|phone box]] advertising the services of [[call girl]]s]]
[[File:8.0995 Pattaya.jpg|thumb|Prostitutes in front of a gogo bar in [[Pattaya]], Thailand]]--&gt;

'''Фахишәлек''' — [[түләү]]ле [[секс]]уаль [[хезмәт күрсәтү]]&lt;ref&gt;[http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/sociologiya/PROSTITUTSIYA.html. Кругосвет (русчадан ''дөнья тирәли'') сайтында проституция турында мәкалә.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, яки башка бер кешегә [[кеше җенси мөнәсәбәт|җенси хезмәтләрне]] [[акча]] каршылыгына күрсәтү [[һөнәр]]е яки аерым бер [[акт]]ы. [[Җенси хезмәт]]е өчен акча алучыга '''фахишә''' диләр.

&lt;blockquote&gt;&quot;Фахишәлек - [[ир кеше]] тарафыннан үз [[җенси теләк]]ләрен канәгәтьләндерү өчен [[хатын-кыз]] тәнен куллану. Фахишә тарафыннан ни зәвык алу, ни сексуаль теләк юк. Ягъни, фахишәлек - ике тарафның теләкләренә нигезләнеп, тәннәрен икесе өчен дә зәвык китерүче канәгәтьлелек өчен куллану түгел, әмма акча каршылыгына ир кеше тарафыннан хатын-кыз тәнен бер яклы куллануы очрагы&quot;.&lt;ref&gt;Оригинал: Prostitution is the use of a woman's body by a man for his own satisfaction. There is no desire or satisfaction on the part of the prostitute. Prostitution is not mutual, pleasurable exchange of the use of bodies, but the unilateral use of a woman's body by a man in exchange for money&quot;&lt;/ref&gt;. ''Карол Патеман'' &lt;small&gt;([[:en:Carole Pateman|en]])&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.ro/books?id=jH2KPvZF1L0C&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ro&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Статусы ==
[[Файл:Prostitution laws of the world.PNG|thumb|500px|{{legend|#008000|Фахишәлек легаль, хокуки һәм [[стандарт]]лар [[система]]лары [[күзәтү]]е астында}} {{legend|#000080|Фахишәлек ([[акча]] каршылыгына [[җенси мөнәсәбәт]]) легаль, ләкин оештырылган [[эшчәнлек]] иллегаль, фәхишәлек [[өлкә]]се күзәтү астында түгел}}{{legend|#FF0000|Фахишәлек иллегаль}}
{{legend|#ABABAB|Мәгълүмат юк}}]]

Төрле илләр фахишәлеккә төрлечә карый. Кайбер [[ил]]ләрдә фахишәлек легаль, ягъни [[канун]]лы, [[керем]] [[чыганак|чыганагы]] булса, икенчеләрендә бу - канун бозу дип санала. Әмма [[балалар фахишәлеге]]нә бар илләр дә тискәре карашта торалар.

Кайберәүләр фахишәлек хатын-кызларга карата дискриминация (профессиональ үсеш мөмкинлекләренең чиклелеге, [[ярлылык]]) һәм сексуальлеккә патриархаль карашлар (хатын-кыз теләмәгән [[җенси якынлык]] кабул ителгәнлеге, [[ир кеше]]ләрнең теләкләре ничек тә булса канәгәтьләнергә тиешлеге, хатын-кызлар ирләргә сексуаль хезмәт күрсәтү өчен булулары) аркасында урын алган хатын-кызларны эксплуатацияләү вәзгыяте дип алга сөрә. Фахишәнең сексуаль хезмәт күрсәтергә килешүе турыдан-туры (сутенерлар) һәм турыдан-туры булмаган (иҗтимагый шартлар) көчләнү белән дип аңлатылганын белдерәләр.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.soc.iastate.edu/sapp/Prostitution.pdf |access-date=2014-03-10 |archive-date=2006-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060903143328/http://www.soc.iastate.edu/sapp/Prostitution.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1300/J015v26n03_06#.UjsrJH9edO6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/uk/2006/jan/18/ukcrime.prisonsandprobation&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/commentisfree/2007/sep/10/endingatradeinmisery&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://ressourcesfeministes.files.wordpress.com/2012/01/mackinnon-prostitution-and-civil-rights.pdf |access-date=2014-03-10 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112075513/http://ressourcesfeministes.files.wordpress.com/2012/01/mackinnon-prostitution-and-civil-rights.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.ro/books?id=9mlFgjEBYWYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=the+industrial+vagina&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=BVQ7UqTUN-Tl4gTIoYGADg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20industrial%20vagina&amp;f=false&lt;/ref&gt; ''Европа хатын-кызлары лоббисе'' &lt;small&gt;([[:en:European Women's Lobby|en]])&lt;/small&gt; фахишәлекне &quot;ир кешеләр кыла торган [[җинаять]]ләрнең кабул ителмәслек рәвеше&quot; дип кынады.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.womenslobby.eu/spip.php?article472 |access-date=2014-03-10 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053349/http://www.womenslobby.eu/spip.php?article472 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Фахишәлек легаль илләр ==
[[Файл:Prostitution Info Centre.jpg|thumb|left|Фахишәлек эшчәнлеге [[мәгълүмат]]и үзәге, [[Амстердам]]]] 
[[Файл:Sex worker statue Oudekerksplein Amsterdam.jpg|thumb|220px|Бар дөньяның фахишәлек индустриясы [[хезмәткәр]]ләренә [[дан]] [[һәйкәл]]е. [[Амстердам]]ның кызыл [[ут]]лар [[махаллә]]сендә [[2007 ел]]да урнаштырылды. Исеме ''Белль'' (Гүзәл), астагы язу - &quot;Дөньяның барлык фахишәләренә [[хөрмәт]].&quot;]]
Фахишәлек кайбер илләрда рөхсәт ителә, әмма [[дәүләт]] тарафыннан төрле [[чара]]лар белән нык [[контроль]]дә тотыла. Бу илләргә [[Голландия]], [[Швейцария]],
[[Австрия]]нең зур өлеше, [[Австралия]]нең кайбер [[штат]]лары һ.б. керә.

[[Төркия]]дә [[фахишә]]ләр [[теркәлү]] үтеп рәсми эшли алалар.

[[2000 ел]]дан [[Нидерланд]]ларда фахишәлек рәсми легальләштерелә һам фахишәләр бар граждан [[хак|хокук]]ларына да ия була алалар. Нидерландларда фахишәлектән кергән [[табыш]] дәүләт [[бюджет]]ының 5%ын алып тора.

[[2002 ел]]дан [[Алмания]]дә фахишәлек белән [[Европа Берлеге]] илләре [[кеше]]ләре генә [[шөгыль]]ләнә ала.

Фахишәлек, шулай ук, [[Швейцария]]дә, [[Италия]]да,
[[Маҗарстан]]дә, [[Яңа Зеландия]]дә, 
[[Австралия]]дә легаль.

Фахишәлеккә [[караш]]лар йомшару, шундый илләрдә [[секс-туризм]] [[таралу]]га китерә.

[[Секс-тур]]ларга аурупалылар вә американнар [[Азия]]га ([[Таиланд]], [[Көньяк Корея]],
[[Филипин]], [[Шри-Ланка]]), [[Латин Америкасы]]на һәм
[[Көнчыгыш Европа]]га йөри.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Шулай ук карагыз ==
* [[Феминистларның фахишәлеккә карашлары]]
* [[Халыкара җенси мөнәсәбәт индустриясе хезмәтчеләренә карата җинаяткә каршылык көне]]
* [[Ир фахишәлеге]]
* [[Порнография]]
* [[Хайваннар арасындагы фахишәлек]]
* [[Фахишәлек һәм канун]]
* [[Изге фахишәлек]]
* [[Җенси мөнәсәбәт индустриясе]]
* [[Җенси мөнәсәбәт индустриясе хезмәткәре]]
* [[Җенси мөнәсәбәт индустриясе хезмәткәрләре хокуклары]]
* [[Хатын-кыз хокуклары]]

== Өстәмә әдәбият ==
* Campbell, Russell. ''Marked Women: Prostitutes and Prostitution in the Cinema'', 2005 University of Wisconsin Press.
* {{cite journal |author=Castillo DN, Jenkins EL |title=Industries and occupations at high risk for work-related homicide |journal=J Occup Med |volume=36 |issue=2 |pages=125–32 |year=1994 |month=February |pmid=8176509 |doi= 10.1097/00043764-199402000-00006|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-occupational-and-environmental-medicine_1994-02_36_2/page/125|ref=harv}}
* {{Cite book |last=Gazali |first=Münif Fehim |year=2001 |title=Book of Shehzade |publisher=Dönence |isbn=9789757054177 |url=http://books.google.com/?id=PY2LAAAAIAAJ |ref=harv |postscript=&lt;!--None--&gt;}}
* Keire, Mara L. ''For Business and Pleasure: Red-Light Districts and the Regulation of Vice in the United States, 1890-1933'' (Johns Hopkins University Press, 2010); 248 pages; History and popular culture of districts in such cities as New Orleans, New York, San Francisco, El Paso, Hartford, Conn., and Macon, Ga.
* {{cite journal |author=Brewer DD, Potterat JJ, Garrett SB, ''et al.'' |title=Prostitution and the sex discrepancy in reported number of sexual partners |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=97 |issue=22 |pages=12385–8 |year=2000 |month=October |pmid=11027304 |pmc=17351 |doi=10.1073/pnas.210392097 |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2000-10-24_97_22/page/12385|ref=harv}}
* {{cite book |author=McCall, Andrew |title=Medieval Underworld (Sutton History Classics) |url=https://archive.org/details/medievalunderwor0000mcca |publisher=Sutton Publishing |location=Thrupp, Stroud, Gloucestershire |year=2004 |pages= |isbn=0-7509-3727-0 |oclc= |doi= }}
* Michael, R. T., Gagnon, J. H.,.Laumann, E. O., &amp; Kolata, G. ''Sex in America'', Boston: Little, Brown, 1994.
* [http://www.mirbeau.asso.fr/darticlesetrangers/PM-Venalwomen.pdf Mirbeau, Octave, ''The love of a venal woman'']
* Phoenix, J. ''Making Sense of Prostitution'', Basingstoke: Palgrave, 2001.
* Preston, John. ''Hustling, A Gentlemen's Guide to the Fine Art of Homosexual Prostitution'', Badboy Books, 1997.
* Perlongher, Néstor Osvaldo. ''O negócio do michê, prostituição viril em São Paulo'', 1ª edição 1987, editora brasiliense.
* {{cite journal |author=Potterat JJ, Woodhouse DE, Muth JB, Muth SQ |title=Estimating the prevalence and career longevity of prostitute women |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_1990-05_27_2/page/233 |journal=J. Sex Res. |volume=27 |issue= 2|pages=233–43 |year=1990 |doi=10.1080/00224499009551554 |ref=harv}}
* {{cite journal |author=Potterat JJ, Brewer DD, Muth SQ, ''et al.'' |title=Mortality in a long-term open cohort of prostitute women |journal=Am. J. Epidemiol. |volume=159 |issue=8 |pages=778–85 |year=2004 |month=April |pmid=15051587 |doi= 10.1093/aje/kwh110|url=http://aje.oxfordjournals.org/cgi/content/full/159/8/778 |ref=harv }}
* The UN ''[[Convention for the Suppression of the Traffic in Persons and of the Exploitation of the Prostitution of Others]]'' (1949)
** Full text: [http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/treaty11a.htm Status of ratifications, reservations and declarations]
* {{cite journal |author=Weitzer R |title=Moral Crusade Against Prostitution |journal=Society |volume= |issue=March–April |pages=33–8 |year=2006 |url=http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |format=PDF |issn=1524-8879 |ref=harv |archiveurl=http://web.archive.org/web/20090320093236/http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |archivedate=2009-03-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080909225345/http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |date=2008-09-09 }}

== Сылтамалар ==
{{Commons category|Prostitution }}
* [http://www.havocscope.com/activities/prostitution/ Database on Prostitution activities around the world.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522185003/http://www.havocscope.com/activities/prostitution/ |date=2010-05-22 }}
* [http://www.bayswan.org/penet.html Prostitutes' Rights Issues and Organizations Around the World] &amp;ndash; Prostitutes' Education Network
* Agustín, Laura (26 March 2010). [http://www.nodo50.org/Laura_Agustin Border Thinking on Migration, Trafficking and Commercial Sex]
* Schrager, Allison (10 April 2008). [http://www.moreintelligentlife.com/node/964 The Economics of High-end Prostitutes], Intelligent Life, ([[The Economist]]).
* {{lang-en|[[:en:Prostitution|Prostitution]]}}

[[Төркем:Фахишәлек]]
[[Төркем:Кеше сексуальлеге]]
[[Төркем:Оештырылган җинаи эшчәнлек]]
[[Төркем:Җенси мөнәсәбәт индустриясы]]
[[Төркем:Корбансыз җинаят]]</text>
      <sha1>k5w4qh8w1eq6owlhwf67at7kxjupol4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хромосома</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49376</id>
    <revision>
      <id>6038602</id>
      <parentid>4420339</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="jwyaw7puw51j2sv4tdttl7rhngjjggm" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Рәсем:Chromosome.svg|thumb|250px|[[Эукариотлар|Эукариот]] хромосомнын [[метафаза]] стадиясендә диаграмы. (1) [[Хроматид]]. (2) [[Центромер]]. (3) Кыска җилкәсе. (4) Озын җилкәсе.|left]]
'''Хромосома''' - [[күзәнәк]]ләрдә табылган [[ДНК]] һәм [[аксым]]ның оештырылган [[структура]]сы.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [http://hopes.stanford.edu/basics/dna/b0.html An Introduction to DNA and Chromosomes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531182950/http://hopes.stanford.edu/basics/dna/b0.html |date=2009-05-31 }} from [[HOPES]]: Huntington's Outreach Project for Education at Stanford
* [http://atlasgeneticsoncology.org/Educ/PolyMecaEng.html Chromosome Abnormalities at AtlasGeneticsOncology]
* [http://learn.genetics.utah.edu/content/begin/traits/predictdisorder/ What Can Our Chromosomes Tell Us?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120000502/http://learn.genetics.utah.edu/content/begin/traits/predictdisorder/ |date=2008-11-20 }}, from the University of Utah's Genetic Science Learning Center
* [http://learn.genetics.utah.edu/content/begin/traits/karyotype/index.html Try making a karyotype yourself] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318110503/http://learn.genetics.utah.edu/content/begin/traits/karyotype/index.html |date=2015-03-18 }}, from the University of Utah's Genetic Science Learning Center
* [http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/C/Chromosomes.html Kimballs Chromosome pages]
* [http://www.genomenewsnetwork.org/categories/index/genome/chromosomes.php Chromosome News from Genome News Network]
* [http://www.chromosomehelpstation.com/eurochromnet.htm Eurochromnet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041210120428/http://www.chromosomehelpstation.com/eurochromnet.htm |date=2004-12-10 }}, European network for Rare Chromosome Disorders on the Internet
* [http://www.ensembl.org Ensembl.org], [[Ensembl]] project, presenting chromosomes, their [[gene]]s and [[synteny|syntenic]] loci graphically via the web
* [https://www3.nationalgeographic.com/genographic/index.html Genographic Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070712035011/https://www3.nationalgeographic.com/genographic/index.html |date=2007-07-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20141015222524/http://ghr.nlm.nih.gov/ghr/chromosomes Home reference on Chromosomes] from the U.S. National Library of Medicine
* [http://www.dna-rainbow.org Visualisation of human chromosomes] and comparison to other species
* [http://www.rarechromo.org Unique - The Rare Chromosome Disorder Support Group] Support for people with rare chromosome disorders
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Биология|Фән}}

* [[Генетик генеология]]
* [[Җенесне билгеләү системасы]]
** [[X хромосомасы]]
** [[Y хромосомасы]]

[[Төркем:Хромосомнар| ]]
[[Төркем:Төш субструктуралары]]
[[Төркем:Цитогенетика]]

{{rq|stub|error}}</text>
      <sha1>jwyaw7puw51j2sv4tdttl7rhngjjggm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җенси теләк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49400</id>
    <revision>
      <id>6038454</id>
      <parentid>5531071</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>2 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5605" sha1="qdvscimn3b2lisyfxx2lkgx69pcsun1" xml:space="preserve">[[File:Évolution du contrôle neurobiologique de la sexualité.png|500px|vignette|right|[[Имезүчеләр]]нең җенси кыланышларын билгеләгән төп нейробиологик факторларның эволюциясе.]]
“[[Җенси мөнәсәбәт]]ләргә керү, сексуаль объект яки мәнфәгатьләргә кызыгу яки тартылу”&lt;ref name = &quot;Regan&amp;Atkins2006&quot;&gt;{{cite journal |last1= Regan|first1=P.C. |last2=Atkins |first2=L.|year=2006 |title=Sex Differences and Similarities in Frequency and Intensity of Sexual Desire |url= https://archive.org/details/sim_social-behavior-and-personality_2006_34_1/page/95|journal=Social Behavior &amp; Personality: An International Journal |volume=34 |issue=1 |pages=95–101 |doi=10.2224/sbp.2006.34.1.95}}: '''Sexual desire''' is a [[:en:Motivation|motivational state]] and an interest in “sexual objects or activities, or as a wish, need or drive to seek out sexual objects or to engage in [[:en:Human sexual activity|sexual activities]]”.&lt;/ref&gt; мотивациясенә '''җенси теләк''' диләр. [[Кеше]]нең һәм [[баш мие]] үсеше дәрәҗәсе югары булган башка [[имезүчеләр]]дә [[җенси мөнәсәбәт]]ләргә керү яки [[җенси якынлык]] кылу буларак күзәтелгән феномен. [[Синоним]]лар буларак ''[[либидо]]'', ''[[җенси тартылу]]'' һәм ''[[шәһвәт]]'' кулланыла.&lt;ref name=&quot;Spectoretal1996&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Spector | first1 = I. P. | last2 = Carey | first2 = M. P. | last3 = Steinberg | first3 = L. | doi = 10.1080/00926239608414655 | title = The sexual desire inventory: Development, factor structure, and evidence of reliability | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-and-marital-therapy_fall-1996_22_3/page/175 | journal = Journal of Sex &amp; Marital Therapy | volume = 22 | issue = 3 | pages = 175 | year = 1996 | pmid =  | pmc = }}&lt;/ref&gt;

Имезүчеләрдә төп фактор буларак исә баш миенең лимбик системасына керүче төрле ләззәт алу үзәкләренең [[Сенсорлы система|нейробиологик стимуляциясе]] булып тора. Югары имезүчеләрдә исә беренче урынга кызыксынуны, белем һәм яңа тәҗрибәләр алу теләге чыга, нәтиҗәдә тәндәге эроген зоналарын махсус стимуляциясе күзәтелә. 
Җенси теләкнең барлыкка килә алуы өчен [[организм]] эчендә [[эндокрин система]] җитештергән җенси гормоннарның билгеле минималь дәрәҗәдә булуы кирәк. Бу шарт [[бала]]ның тууыннан соң барлыкка килә, организм балигълык чорына җитүгә югары дәрәҗәгә җитә һәм азмы-күпме дәрәҗәдә гадәттә организмның [[үлем]]енә кадәр саклана.

[[Кеше сексуальлеге]]н өйрәнүче [[сексология]] тарафыннан өйрәнелә, бәйле [[белем]] төрле фәнни дисциплиналар чикләрендә үткәрелгән [[фәнни тикшеренү]]ләр нәтиҗәсендә тупланыла, соңгы гасыр дәвамында аеруча [[нейробиология]] зур өлешен кертә.

[[Мәдәни күптөрлелек|Күпмәдәниятле]] кешеләр җәмгыятендәге кайбер [[дәүләт]] яки [[иҗтимагый төркем]]нәрендә доминант [[мәдәният|мәдәни]] яки [[дин]]и [[ышану]]лар аркасында балаларның, яшьүсмер яки [[балигъ булу яше]]нә җиткән [[ватандаш]]ларның бу табигый [[ихтыяҗ]]ларын канәгәтьләндерү җирле [[канун]] яки [[әхлак]] таләпләренә сылтап [[кеше хокуклары|кысыла]], гомумән җенси теләк яки [[җенси мәнфәгатьләр]]нең ачык күрсәтелүе тыела, кайвакыт җәзалана ала.

==Шулай ук карагыз==
{{Портал|Биология|Фән}}
* [[Афродизиак]]
* [[Җенси ярсу]]
* [[Кеше сексуальлеге]] турында өстәмә мәгълүмат өчен [[:ru:Сексуальность человека|Сексуальность человека]] {{ref-ru}}, [[:fr:Sexualité humaine|Sexualité humaine]] {{ref-fr}} яки [[:en:Human sexuality|Human sexuality]] {{ref-en}}, кешедә һәм [[баш мие]] үсеше дәрәҗәсе югары булган башка имезүчеләрдә [[җенси мөнәсәбәт]] һәм [[җенси якынлык]] үзенчәлекләрен билгеләүче нейробиологик механизмнарының тирәнтен тасвирлануы өчен [[:fr:Comportement érotique|Comportement érotique]] {{ref-fr}} мәкаләсен кара.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{rq|stub|error}}

[[Төркем:Җенси теләк| ]]
[[Төркем:Җенси хисләр]]
[[Төркем:Психодинамика]]</text>
      <sha1>qdvscimn3b2lisyfxx2lkgx69pcsun1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыр Бикшеге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52379</id>
    <revision>
      <id>6038609</id>
      <parentid>6018428</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7567" sha1="hd7ems98r1kzky7xv139dtoaunsqreq" xml:space="preserve">{{ТП
|халәт         = авыл
|татар исеме    = Кыр Бикшеге
|чын исем       = Кыр Бикшеге
|ил             = Россия
|герб           = 
|байрак         = 
|герб киңлеге   = 
|байрак киңлеге = 
|lat_deg = 55|lat_min = 4|lat_sec = 3
  |lon_deg = 47|lon_min =36 |lon_sec = 40
|CoordAddon = type:city(5059)_region:RU
|CoordScale     = 
|ЯндексХарита   = 
|ил харитасы зурлыгы     = 250
|төбәк харитасы зурлыгы = 250
|район харитасы зурлыгы  = 250
|төбәк төре      = Республика
|төбәк           = Чуашия
|төбәк җәдвәлдә = Чуашия
|район төре       = Муниципаль район
|район            = Батыр районы{{!}}Батыр
|район җәдвәлдә  = 
|җәмгыять төре    =
|җәмгыять         = 
|җәмгыять таблицада = 
|ил харитасы        = 
|төбәк харитасы    = 
|эчке бүленеш       = 
|башлык төре        = 
|башлык             = 
|нигезләү датасы    = 14 гасыр
|беренче телгә алу  = 
|элеккеге исемнәр    = 
|мәйдан             = 
|биеклек төре       = 
|ТП мәркәзе биеклеге = 
|климат          = 
|рәсми тел       = 
|халык саны      = 1356
|исәп елы        = 
|халык тыгызлыгы = 
|агломерация     = 
|милли состав    = татарлар
|дини состав     = [[ислам|мөселманнар]]
|этнохороним     = 
|сәгать кушагы             = 
|DST             = 
|телефон коды    = 83532
|почта индексы   = 429371
|почта индекслары = 
|автомобиль коды  = 21, 121
|Commons-та төркем = 
|сайт = 
|сайт теле = 
|сайт теле2 = 
|сайт теле3 = 
|сайт теле4 = 
|сайт теле5 = 
|add1n = 
|add1 = 
|add2n = 
|add2 = 
|add3n = 
|add3 = 
}}
'''Кыр Бикшеге''' ({{lang-cv|Хирти Пикшик}}, {{lang-ru|Полевые Бикшики}}) — [[Чуаш Республикасы]]ның [[Батыр районы]]нда урнашкан [[татарлар|татар]] авылы. [[Зирекле елгасы]] буенда урнашкан.

== Тарихы ==
Авылның өч зираты ташлары буенча караганда, ул 14-15 гасыр чикләрендә нигезләнгән була ала.

== Халык саны ==

Халык саны 1356 кеше.

== Күренекле кешеләре ==
Шушы авылда танылган драматург [[Фәтхи Бурнаш]], академик [[Хәбиб Миначев]] һәм тагын бик күп шәхесләр туып үскәннәр. Кыр Бикшеге музеенда Чинкиннар нәселенә бер стенд багышланган. Аларның Татарстан, Россия спорты тарихына кереп калганнары байтак. Әйтик, Чаллы физкультура институты ректоры, биология фәннәре докторы, профессор [[Габделәхәт Чинкин]], микробиолог [[Гальфия Ильясова]], кырыктан артык спорт мастеры, хәтта Олимпиадаларда катнашкан йөгерешчеләр тәрбияләгән атаклы тренер [[Миңнулла Чинкин]], милли көрәш буенча Россиянең ике тапкыр баш батыры Наил Чинкин, республикабызның иң оста судьяларыннан берсе, доцент [[Сәет Чинкин]].

== Социаль сфера ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4369693. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-01-13
| [[Фәтхи Бурнаш]]
| [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]&lt;br/&gt;[[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]&lt;br/&gt;[[Таң (гәҗит, Сембер)|Таң]]&lt;br/&gt;[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]&lt;br/&gt;[[Безнең байрак (гәҗит)|Безнең байрак]]&lt;br/&gt;[[«Чаян» журналы]]&lt;br/&gt;[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]&lt;br/&gt;[[Татарстан китап нәшрияты]]&lt;br/&gt;[[Татар опера студиясе (Мәскәү консерваториясе)|Татар опера студиясе]]&lt;br/&gt;[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-08-01
| [[Самар]]
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-24&lt;br/&gt;1908-12-11
| [[Хәбиб Миначев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-25
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-06-04
| [[Миңнулла Чинкин]]
| 
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-08
| [[Чаллы]]
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-22
| [[Габделәхәт Чинкин]]
| 
| 
| 
| 
| [[Казан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-08
| ''[[:d:Q126088688|Нәкыйп Каштан]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24017632|үпкәбелгеч]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-01
| [[Гальфия Ильясова]]
| [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

Авылда [[1975 ел]]да ачылган урта мәктәп, мәдәният йорты, мәдәният йорты каршында [[Бикшек халык театры]] эшли.

Бер фельдшер пункты ([[1938 ел]]гы) бар.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{rq|stub|image}}

[[Төркем:Батыр районы торак пунктлары]]
[[Төркем:Чуашстан татар авыллары]]</text>
      <sha1>hd7ems98r1kzky7xv139dtoaunsqreq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаһин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54397</id>
    <revision>
      <id>6038666</id>
      <parentid>5752042</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19026" sha1="mx0upo5o9ogxzk7pvqbjutfn6wuv7sk" xml:space="preserve">{{ҮК}}
{{мәгънәләр|Шаһин (мәгънәләр)}}
[[Файл:PeregrineFalcon.jpg|200px|thumb|right|Шаһин]]
[[File:Falco peregrinus MHNT.ZOO.2010.11.102.1.jpg|thumb|''Falco peregrinus'']]
[[File:Falco peregrinus madens MHNT.ZOO.2010.11.102.8.jpg|thumb|''Falco peregrinus madens'']]
'''Шаһин''' ({{lang-fa|شاهين}}; {{lang-la|Falco peregrinus}}) — [[лачын кошларр|лачын кошлар]] семьялыгына керүче [[ерткыч кош]]. [[Антарктида]]дан тыш барлык континентларда таралган. Ала карга зурлыгында, аркасының караңгы-соры төсе, чуар ачык төсле түше һәм башының өске өлешендәге кара төсе, кара &quot;мыеклары&quot; белән аерылып тора. Зурлыгы һәм төсенә карап 17ләп астөрен билгелиләр. 
[[Файл:Peregrine Chick (Falco peregrinus) (7190168641).jpg|мини|Шаһин чебеше]]
Дөньядагы иң тиз кш һәм шул ук вакытта иң тиз хайван да.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/nature/species/Peregrine_falcon |title=Wildlife Finder – Peregrine Falcon |publisher=BBC Nature |access-date=2010-03-18 |archive-date=2009-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091217213403/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Peregrine_falcon |deadlink=no |accessdate=2024-05-18 |archivedate=2009-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091217213403/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Peregrine_falcon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{cite web |first=Meera |last=Subramanian |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-worlds-fastest-animal-takes-new-york-12317871/?all |title=The world's fastest animal takes New York |work=Smithsonian |date=2009-12-10 |access-date=2010-11-08 |archive-date=2022-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427145248/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-worlds-fastest-animal-takes-new-york-12317871/?all |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-fastest-birds-in-the-world.html |title=The Fastest Birds In The World |work=WorldAtlas.com |access-date=2019-05-08 |archive-date=2021-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825055626/https://www.worldatlas.com/articles/the-fastest-birds-in-the-world.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Белгечләр бәяләгәнчә, ау вакытында 322 км/сәг, яки 90 м/с  тан артык тизлекә ирешә ала&lt;ref name=&quot;Grzimek&quot;&gt;''Bernard Grzimek'' Grzimek’s Animal Life Encyclopedia. Boston, MA: Macmillan, 1968: 422&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USFishWildlifeService1995&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fws.gov/species/species_accounts/bio_pere.html|title=Peregrine falcon, (Falco peregrinus anatum, Falco peregrinus tundrius, Falco peregrinus pealei).|publisher=U.S. Fish and Wildlife Service|accessdate=2012-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415162016/http://www.fws.gov/species/species_accounts/bio_pere.html|archivedate=2008-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{РП}}&lt;/ref&gt;. Горизонтальнь очышта [[керәшә]]дән калыша. Ау вакытында биеклектә утыра яки һавада йөзә, корбанын күрүгә аннан өскәрәк менә дә, зур тизлектә аска омтыла, түшенә кыскан аяклары белән аңа суга. Тырнаклары белән бәрү шулкадәр көчле булырга мөмкин ки, аның тәэсиреннән шактый эре кошның да башы очып төшәргә сәләтле&lt;ref name=&quot;Buturlin&quot; /&gt;.

Урта зурлыктагы кошларны - [[күгәрчен]], [[Сыерчыклар|сыерчык]], [[Үрдәк кошлар|үрдәк]] һәм башка су кошларын, сирәк кенә вак [[имезүчеләр]]&lt;nowiki/&gt;не аулый. Җенси җитлеккәнлеккә 2 яшьтә ирешәләр, парлары гомер буена саклана.&lt;ref name=&quot;USFishWildlifeService1995&quot; /&gt;. Ташлы кыяларда, сирәгрәк мүкле сазларда, биек биналарның түбәләрендә, күперләрдә оялый&lt;ref name=&quot;RIZ&quot;&gt;{{cite web|url=http://nature.air.ru/doc/birds/2_52.htm|title=Сапсан Falco peregrinus.|work=Редкие и исчезающие Животные России|publisher=nature.air.ru|accessdate=2008-03-29|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425204626/http://nature.air.ru/doc/birds/2_52.htm|deadlink=no|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425204626/http://nature.air.ru/doc/birds/2_52.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Cade, T. J.'', ''M. Martell'', ''P. Redig'', ''T. Septon'' &amp; ''H. Tordoff'': ''Peregrine Falcons in urban North America''. In: D. M. Bird, D. E. Varland &amp; J. J. Negro (eds.): ''Raptors in Human Landscapes''. London, San Diego; 1996: S. 3-13&lt;/ref&gt;.

Электән сирәк кошлар булып саналганнар. [[Бөек Ватан сугышы]] тәмамланганнан соң болай да сирәк кошларның саны сизелерлек кими башлый. Бу хуҗалыкта [[ДДТ]] һәм башка бөҗәк үтерү матдәләре куллану нәтиҗәсендә килеп чыга. Әлеге агулар йомырка үсешенә тискәре йогынты ясый. 1970-нче елларда бу агуны тыйгач, экологик программалар барлыкка килгәннән соң, күп өлкәләрдә лачыннар саны торгызыла башлый. 2нче категорияле төр буларак Россиянең Кызыл китабына кертелгән һәм СИТЕС Конвенциясенең беренче кушымтасын әлеге кошлар белән сәүдә итүне бөтен дөньчда тыя.&lt;ref name=&quot;RIZ&quot; /&gt;.

Татарстан территориясендә 3–5 пар оялый. Миграция чорында 20–30 кош була. [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы|ТРның Кызыл китабына]] кертелгән.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/sapsan&lt;/nowiki&gt; Онлайн - энциклопедия Tatarica&lt;/ref&gt;

== Тасвирлау ==
[[Файл:Peregrine_Falcon_12.jpg|уңда|мини|265x265пкс|Шаһиннең башы]]
Шаһин - эре лачын: аның тәне озынлыгы 34—50 см, канатлары җәеме 80—120 см&lt;ref name=&quot;Handbook&quot;&gt;''White, C. M.'' (1994): 60. Peregine Falcon. In: del Hoyo, J.; Elliott, A. &amp; Sargatal, J. (editors): Handbook of Birds of the World, Volume 2 (New World Vultures to Guineafowl): 274—275, plate 28. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6&lt;/ref&gt; тәшкил итә. Башка ерткыч кошларныкы кебек үк, ана кошлар ата кошлардан эрерәк, аларның авырлыгы 910—1500 г, ә ата кошларныкы 440—750 г&lt;ref name=&quot;Snow1998&quot;&gt;''Snow, D. W.''; ''Perrins, Christopher M.''; ''Doherty, P.'' &amp; ''Cramp, S.'' (1998): The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1&lt;/ref&gt;.  Төсләре ата һәм ана кошларныкы берүк (сирәк очрый торган ''F. p. madens'' кына искәрмә).

Тән төзелеше актив ерткыч кошларына хас булганча нык - каты һәм кабарынкы мускуллы киң түш, очлы, бөгелгән көчле бармаклар, кыска ураксыман томшык&lt;ref name=&quot;Buturlin2&quot;&gt;''Бутурлин С. А.'' и др. (1940) Птицы. Животный мир СССР. {{cite web|url=http://www.ecosystema.ru/08nature/birds/038.php|title=онлайн|access-date=2008-04-09|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017142338/http://ecosystema.ru/08nature/birds/038.php|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Олы кошларның сырты, канатларын һәм койрык өстен кертеп, караңгы-соры, сизелер-сизелмәс кара аркылы буйлар белән. Канат очлары кара.&lt;ref name=&quot;Dewey2002&quot;&gt;''Dewey, T.'' &amp; ''Potter, M.'' (2002): Animal Diversity Web: {{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Falco_peregrinus.html|title=Falco peregrinus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817180951/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Falco_peregrinus.html|archivedate=2014-08-17|accessdate=2024-05-18}}. Прочитано 2008-03-29.&lt;/ref&gt;. Түш, корсак ягы аксыл, яшәү өлкәсенә карап, ул аксыл-соры, алсурак, җирәнрәк, нәзек кенә көрән йә кара аркылы чуар буйлы булыра мөмкин. Түшендә тамчысыман таплар&lt;ref name=&quot;ecoclub&quot;&gt;''И. Карякин'' {{cite web|url=http://ecoclub.nsu.ru/raptors/species/falco_per.shtm|title=Сапсан (Falco peregrinus)|access-date=2008-03-30|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129093916/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/species/falco_per.shtm|deadlink=no}}. Клуб исследователей русских пернатых хищников. Прочитано 2008-03-29&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ferguson-Lees&quot;&gt;''Ferguson-Lees, J.'' &amp; ''Christie, D.'' (2001): Raptors of the World. Houghton Mifflin Field Guides. ISBN 0-618-12762-3&lt;/ref&gt;. Койрыгы чагыштырмача озын, тар, очы йомры. Койрыгының аскы өлеше кара, очында кечкенә ак сызыгы бар. Башы һәм &quot;мыеклары&quot; кара, муены ак яки җирәнрәк&lt;ref name=&quot;Terres1991&quot;&gt;''Terres, J. K. &amp; National Audubon Society'' (1991): The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds. Wings Books, New York. Reprint of 1980 edition. ISBN 0-517-03288-0&lt;/ref&gt;. Күзләре зур, кабарынкы, сары төстәге тире боҗрасы белән каймаланган&lt;ref name=&quot;Buturlin2&quot; /&gt;. [[Восковица|Томшык алды]] сары, томшыгы һәм аяклары кара&lt;ref name=&quot;Beckstead2001&quot;&gt;''Beckstead, D.'' (2001) {{cite web|url=http://www.nps.gov/yuch/Expanded/key_resources/peregrine_falcons/peregrine_falcon.htm|title=American Peregrine Falcon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061014223047/http://www.nps.gov/yuch/Expanded/key_resources/peregrine_falcons/peregrine_falcon.htm|archivedate=2006-10-14|accessdate=2024-05-18}} U.S. National Park Service Версия от 2001-09-11. Прочитано 2008-03-31&lt;/ref&gt;. Томшык өстендә корбанының умырткасын тешләү өчен тешчекләр бар&lt;ref name=&quot;Terres1991&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USFishWildlifeService1999&quot;&gt;''U.S. Fish and Wildlife Service'' (1999): {{cite web|url=http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html|title=All About the Peregrine Falcon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005212554/http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html|archivedate=2006-10-05|deadlink=404|accessdate=2024-05-18}} Прочитано 2008-03-31.&lt;/ref&gt;. Аягының эчке бармагы тышкысыннан озынрак, урта бармагы бәкәленнән озынрак&lt;ref name=&quot;ecoclub&quot; /&gt;.
[[Файл:PeregrineFalconSilhouettes.svg|уңда|мини|200x200пкс|Һава гизү вакытында һәм корбан аулаганда шаһин күренеше]]
Яшь кошларның төсләре андый ук аклы-каралы түгел. Аркалары җирән каймалар белән, көрән. Түүшләре аксыл, буй-буй чуарланган (олы кошларның сызыклары аркылы юнәлештә). Томшык алды зәңгәрсу-соры, аяклары сары&lt;ref name=&quot;Handbook&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ecoclub&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Terres1991&quot; /&gt;.

== Тавышы ==
Үрчү сезоныннан тыш чорда гадәттә тавышсыз&lt;ref name=&quot;Mullarney1999&quot;&gt;''Killian Mullarney'', ''Lars Svensson'', ''Dan Zetterström'', &amp; ''Peter J. Grant'' (1999) Birds of Europe. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-05054-6 pp.98&lt;/ref&gt;. Җыры - аралашу һәм игътиҗар җәлеп итү өчен булган кискен, каты, өзек  «кьяк-кьяк-кьяк» или «кииик-киик-кииик»&lt;ref name=&quot;Bogolubov&quot;&gt;''Боголюбов А. С.'', ''Жданова О. В.'', ''Кравченко М. В.'' Определитель птиц и птичьих гнёзд средней полосы России. — Москва, «Экосистема», 2006 {{cite web|url=http://www.ecosystema.ru/08nature/birds/038.php|title=онлайн|access-date=2008-04-09|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017142338/http://ecosystema.ru/08nature/birds/038.php|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; дип кычкыру. Борчылган вакытында тупас һәм кызу «кра-кра-кра» авазын чыгара&lt;ref name=&quot;ecoclub2&quot; /&gt;. Парлашу чорында ата һәм ана кош «ии-чип» авазларын чыгара алалар&lt;ref name=&quot;Mullarney1999&quot; /&gt;.

== Эволюция һәм систематик урыны ==
Шаһин лачын кошлар семьялыгының лачын ыругына керә, аның иң якын туганнары булып [[шоңкар]] (''Falco rusticolus''), [[әтәлге]] (''Falco cherrug''), лаггар (''Falco jugger''), урта диңгез (''Falco biarmicus'') һәм [[Мексиканский сокол|мексика]] (''Falco mexicanus'') лачыннары санала,&lt;ref name=&quot;Helbig1994&quot;&gt;''Helbig, A.J.''; ''Seibold, I.''; ''Bednarek, W.''; ''Brüning, H.''; ''Gaucher, P.''; ''Ristow, D.''; ''Scharlau, W.''; ''Schmidl, D.'' &amp; Wink, M. (1994): Phylogenetic relationships among falcon species (genus Falco) according to DNA sequence variation of the cytochrome b gene. In: Meyburg, B.-U. &amp; Chancellor, R.D. (eds.): Raptor conservation today: 593—599. {{cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1994/4.%201994.pdf|title=онлайн|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203202037/https://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1994/4.%201994.pdf|archivedate=2022-12-03|accessdate=2024-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2000&quot;&gt;''Wink, M.''; ''Döttlinger, H.''; ''Nicholls, M. K.'' &amp; ''Sauer-Gürth, H.'' (2000): Phylogenetic relationships between Black Shaheen (Falco peregrinus peregrinator), Red-naped Shaheen (F. pelegrinoides babylonicus) and Peregrines (F. peregrinus). In: Chancellor, R.D. &amp; Meyburg, B.-U. (eds): Raptors at Risk: 853—857. WWGBP/Hancock House, Berlin/Blaine. {{cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2000/22.%202000.pdf|title=онлайн|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407022703/https://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2000/22.%202000.pdf|archivedate=2023-04-07|accessdate=2024-05-18}}&lt;/ref&gt;,  еш кына аларны бер төркемгә берләштерәләр. Бу кошларның эволюцион тармаклануы соң миоцен яисә иртә плиоценда, якынча 5-8 миллион ел элек башланган дип исәпләнә.  Төркем үз эченә ңа һәм Иске Дөнья төрләрен җыйгага, аларның тармаклану үзәге булып Көнбатыш Ауразия яки Африка исәпләнә. Төркемнең лачыннарга мөнәсәбәте әле өйрәнелеп бетмәгән, катлауландыручы фактор булып төрләр арасындагы гибридизация тора.&lt;ref name=&quot;Helbig1994&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2000&quot; /&gt;. Мәсәлән, вольер шартларында урта диңгез лачыны белән гади лачынны катнаштыру нәтиҗәсендә туган кошлар ике төрнең дә сыйфатын җыя: алар гади лачынның ау осталыгы һәм урта диңгез лачынының чыдамлыгына ия булалар.

== Атамасы ==
''Falco peregrinus'' фәнни атамасын инглиз орнитологы [[Танстелл, Мармадюк|Мармадюк Танстелл]] (''Marmaduke Tunstall'') бирә. Ул 1771 елда ''Ornithologia Britannica''&lt;ref name=&quot;Tunstal&quot;&gt;{{книга|автор=Tunstall, Marmaduke.|заглавие=Ornithologia Britannica: seu Avium omnium Britannicarum tam terrrestrium, quam aquaticarum catalogus, sermone Latino, Anglico et Gallico redditus: cui subjuctur appendix avec alennigenas, in Angliam raro advenientes, complectens|издательство=London, J. Dixwell|год=1771}}&lt;/ref&gt; хезмәтендә шаһиннең систематикадагы урынын билгеләгән беренче галим. [[Латин теле]]ндәге ''falco'' сүзе ''falx'' («[[Серп|урак]]») сүзеннән килеп чыга, бу кошның очу вакытындагы канат рәвешенә бәйле. Төр атамасы ''peregrinus'' латинчадан &quot;дөнья гизүче&quot; лигәнне аңлата, кошның таралуы һәм яшәү рәвешен тасвирлый&lt;ref name=&quot;USFishWildlifeService19992&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ThePeregrinefund&quot;&gt;The Peregrine fund. «{{cite web|url=http://www.peregrinefund.org/Explore_Raptors/falcons/peregrin.html|title=Peregrine Falcon Falco peregrinus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716053710/http://www.peregrinefund.org/Explore_Raptors/falcons/peregrin.html|archivedate=2011-07-16|accessdate=2024-05-18}}» Прочитано 2008-03-29&lt;/ref&gt;. Европа телләрендә атаманың охшаш мәгънәләре саклана: {{lang-en|peregrine falcon}}, {{lang-fr|faucon pèlerin}}, {{lang-de|wanderfalke}}, {{lang-it|falco pellegrino}}, {{lang-sv|pilgrimsfalk}} һ.б.

Татарча атамасы гарәп һәм фарсы телләрендәге شاهين сүзеннән килеп чыга, бу телләрдә шаһин сүзе лачын дип тәрҗемә ителә.

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

[[Төркем:Лачыннар]]
[[Төркем:Әлифба буенча хайваннар]]
[[Төркем:Кошлар]]
[[Төркем:Хайваннар]]
[[Төркем:Зоология]]</text>
      <sha1>mx0upo5o9ogxzk7pvqbjutfn6wuv7sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сталинград сугышы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57709</id>
    <revision>
      <id>6038671</id>
      <parentid>4117533</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51567-33</username>
        <id>62686</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ сдла</comment>
      <origin>6038671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16497" sha1="9382wrea5499v3bclh9f8obl8xdzbfw" xml:space="preserve">{{Кораллы низаг
 | низаг           = Сталинград сугышы
 | өлеш            = [[Бөек Ватан сугышы]]
 | рәсем           = [[File:Stalingrad bayraghee.jpg|250px]] 
 | баш исем        = Сталинград җиңү байрагы
 | дата            = [[17 июль]] [[1942 ел]] — [[2 февраль]] [[1943 ел]]
 | урын            = [[Сталинград]], [[ССРБ]]
 | сәбәп           = 
 | нәтиҗә          = [[Кызыл Гаскәр]]нең  хәлиткеч җиңүе, [[6-нчы армия (Өченче рейх)|6-нче Паулюс алман армиясе]]н юк итү
 | көндәш1         = {{Байрак|ССРБ}} [[ССРБ]]
 | көндәш2         = {{Байрак|Өченче рейх}} [[Өченче рейх]]&lt;br&gt;{{Байрак|Румыния}} [[Румыния]]&lt;br&gt;[[Рәсем:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Италия]]&lt;br&gt;[[Рәсем:Flag of Hungary 1940.svg|20px]] [[Маҗарстан]]&lt;br&gt;[[Рәсем:Flag of Independent State of Croatia.svg|20px]] [[Хорватия]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of Slovakia (1939–1945).svg|20px]] [[Словак Җөмһүрияте (1939—1945)|Словакия]]
{{Флагификация|ИГИЛ}}
 | көндәш3         ={{Флагификация|Башкортстан Республикасы}} 
 | көндәш4         ={{Флагификация|Россия}}      
{{Флагификация|АКШ}}         
{{Флагификация|Германия}}     
{{Флагификация|Франция}}      
{{Флагификация|Италия}}      
{{Флагификация|Испания}}      
{{Флагификация|Бөекбритания}}  
{{Флагификация|Самоа}}
{{Флагификация|Кытай}}       
{{Флагификация|Япония}}      
{{Флагификация|Украина}}      
{{Флагификация|Гыйрак}}     
{{Флагификация|Танзания}}
{{Флагификация|Люксембург}} 
 | командир1       = {{Байрак|ССРБ}}[[Василий Чуйков|В.И. Чуйков]] ([[62-нче армия|62-нче гаскәре]])&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}}[[Семён Тимошенко|С.К. Тимошенко]] ([[Сталинград фронты]])&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} [[Андрей Ерёменко|А.И. Ерёменко]] ([[Сталинград фронты]])&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} [[Василий Гордов|В. Н. Гордов]]  ([[Сталинград фронты]])&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} [[Константин Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]] (Дон фронты)&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} Р. Я. Малиновский (2-нче Гвардия гаскәре)&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} М. С. Шумилов ([[62-нче армия|64-нче гаскәре]]) &lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}}Н. Ф. [[Николай Ватутин|Ватутин]] (Көньяк-көнбатыш фронты)&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} [[Георгий Жуков|Г. К. Жуков]] (ставка вәкиле)&lt;br&gt;{{Байрак|ССРБ}} [[Александр Василевский|А.М. Василевский]] (ставка вакиле)&lt;br&gt; {{Байрак|ССРБ}} Н. Н. Воронов  (координатор)
|командир2       =  {{Байрак|Өченче рейх}}[[Эрих фон Манштейн|Э. фон Манштейн]] ([[Армияләрнең «Дон» төркеме|«Дон» гаскәрләр төркеме]])&lt;br&gt;{{Байрак|Өченче рейх}} [[Максимилиан фон Вейхс|М. Вейхс]] ([[Армияләрнең «B» төркеме|«B» гаскәрләр төркеме]])&lt;br&gt;
{{Байрак|Өченче рейх}}[[Фридрих Паулюс|Ф. Паулюс]] Әсирлеккә бирелгән ([[6-нчы армия (Өченче рейх)|6-нче гаскәре]])&lt;br&gt;
{{Байрак|Өченче рейх}}[[Һерман Һот|Һ. Гот]] ([[4-нче танк армиясе (Вермахт)|4-нче танк гаскәре]])&lt;br&gt;
{{Байрак|Өченче рейх}}В. фон Рихтһофен (4-нче һава флоты)&lt;br&gt;
[[Рәсем:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]]И. Гарибольди ([[8-нче армия (Италия)|итальян 8-нче армия]])&lt;br&gt;
[[Рәсем:Flag of Hungary 1940.svg|20px]]Г. Яни (маҗар 2-нче гаскәре)&lt;br&gt;
{{Байрак|Румыния}}П. Думитреску ([[3-нче армия (Румыния)|румын 3-нче гаскәре]])&lt;br&gt;
{{Байрак|Румыния}}Константинеску ([[4-нче армия (Румыния)|румын 4-нче гаскәре]])&lt;br&gt;
|командир3       = 
|командир4       = 
|көчләр1         = 780 000
|көчләр2         = 987 000
|көчләр3         = 
|көчләр4         = 
 | югалтулар1      = 1 129 619 кеше
|югалтулар2      = 841 000 кеше&lt;br&gt; 237 775 әсирлеккә эләккән
|югалтулар3      = 
|югалтулар4      = 
|гомум югалтулар = 
|искәрмә         = 
 }}
'''Сталинград сугышы''' (tat.lat. ''[http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Сталинград_сугышы Stalingrad suğışı]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'') (17 июльдә 1942 — 2 февральдә 1943) — [[Кызыл Гаскәр]] тарафыннан [[Сталинград]] шәһәрен саклану һәм зур алманнар һәм аларның беректәшләре [[Дон]]-[[Идел]] елгалары арасындагы гаскәр төркемен тар мар итү, [[Бөек Ватан сугышы]]нда [[Кызыл Гаскәр]]нең хәлиткеч җиңүе, [[Икенче бөтендөнья сугышы]]ның иң зур коры җир бәрелеше.

==Сугыш барышы==
[[File:Ww2 map22 May7 July 1942.jpg|200px|left|thumb|май-июль, 1942 елгы Сталинград тирәсендә сугыш вазгыяте]] 
[[Мәскәү өчен сугыш|Мәскәү янындагы сугыш]]та җиңелгәннән соң фашист Алманиясе төп тәэмин итү торган юлын — [[Идел]] елгасын алу карарын [[1942]] елда кабул итә. [[Гитлер]] төп һөҗүмне Сталинградка каршы юнәлткән.

23 августта шәһәрне утка тотудан соң 40 мең Совет кешесе үтерелгән,  шәһәр биналарының яртысыннан артыгы юк ителгән, Сталинградтан хәрәбәләр генә калган.

===Чуйков гаскәре каһарманлыгы===
[[File:Cujkov.jpg|200px|left|thumb|Сталинград каһарманы — [[генерал-лейтенант]] [[Василий Чуйков]]]]
Сентябрь аенда фашистлар Сталинград эченә һөҗүм итеп кергәннәр. Һәр бина, йорт өчен каты сугыш барган. Павлов йорты, Тәгәрмән өчен сугышлар тарихта мәңгелеккә калган.
[[File:Streetfight Stralingrad01.jpg|200px|left|thumb|Сталинградта урам сугышы]]

[[Василий Чуйков]] җитәкчелегендә [[62-нче армия|62-нче гаскәр]] һәр йорт өчен батырлык күрсәтеп сугышкан һәм һәр көнне тупка тотуга, ачлыкка, салкынлыкка карамастан Сталинград шәһәреннән чигенмәгән. [[Василий Чуйков]] фашист гаскәрләренә Идел буйларында беркетелергә мөмкинлек бирмәгән.

Чуйков гаскәре батырлыгы Совет хәрби башлыгына &quot;Уран&quot;  каршы һөҗүм операциясен гамәлгә ашырырга биргән. [[1942]] елның 19 ноябрендә &quot;Уран&quot; дигән совет каршы һөҗүм операциясе башлана. 23 ноябрьдә [[Дондагы Калач|Калач]] шәһәрендә фашист көчләре чолгап алына.

[[File:RIAN archive 303890 A battery of Katyusha during the 1941-1945 Great Patriotic War.jpg|200px|left|thumb|Совет гаскәре каршы һөҗүме, мәшһүр &quot;Катюша&quot;]]

=== &quot;Уран&quot; һәм &quot;Боҗра&quot; операцияләре ===
Ноябрь аенда фашист һәм аларның союздашлары [[Кызыл Гаскәр]] тарафыннан боҗрага чолгап алына. Декабрь аенда фашист көчләрен юк итү буенчан &quot;Боҗра&quot; операциясе башланган.

Фашистлар үз коткару операцияләрен декабрь аенда [[Эрих Манштейн|Манштейн]] җитәкчелегендә башлаганнар. Ләкин [[Родион Малиновский]] җитәкчелегендә [[2-нче гвардия армиясе|2-нче гвардия гаскәре]] Манштейн җитәкләгән алман гаскәренә боҗраны өзәргә бирмәгән. Алман көчләре бу уңышсыз операциядә 40 мең гаскәри югалтканнар, 25 декабрьдә Манштейн чигенгән.

[[1943]] елның 22-26 гыйнварендә Совет гаскәрләре [[Мамай курганы]]нда берләшкән, 31 гыйнварда [[Константин Рокоссовский]] җитәкчелегендәге гаскәрләр Паулюсны һам аның ирәген (ставкасын) әсирлеккә алган.

[[1943]] елның [[2 февраль|2 февралендә]] бөтен фашист көчләре Сталинградта чигенә.
[[File:Map Battle of Stalingrad-ru.svg|100px|right|thumb|&quot;Уран операциясе&quot;, башлангыч чоры, 19 ноябрь-24 декабрь 1942 ел]]
[[File:German pows stalingrad 1943.jpg|100px|left|thumb|Сталинградта әсирлекта алынган фашистлар]]
[[File:Paulus POW2.jpg|100px|left|thumb|Алман Фельдмаршалы Паулюс'ны әсирлеккә алуы, 1943 ел]]
[[File:Operation Little Saturn.png|100px|right|thumb|&quot;Кече Сатурн&quot; операциясе, Үзәк Дон буйларында сугыш йөреше]]
[[File:RIAN archive 602161 Center of Stalingrad after liberation.jpg|100px|right|thumb|Сталинград үзәге азат иткәннән соң]]
[[File:Stalingrad Encirclement.jpg|100px|right|thumb|Совет гаскәре тарафыннан фашист көчләренең чолгавы]]
[[File:Operation Winter Storm.png|100px|right|thumb|&quot;Кышкы Боран&quot; фашист Манштейн җитәкчелегендә операциясе, уңышсыз чолгавы өзүе тырышуы]]

==Сугыш нәтиҗәсе==
Сталинград сугышы — [[Икенче бөтендөнья сугышы]]ның иң зур хәрби-сәяси вакыйгасы. Сталинград сугышыннан соң Совет гаскәрләре хәрби инициативаны үз кулына алганнар. Сталинград сугышында җиңүне 1943 елда [[Англия]], [[АКШ]] һәм бүтән антифашистик илләр союздашлары бәйрәм иткәннәр. Хәтта Бөекбританиянең патшасы Георг VI Сталинград шәһәренә бүләклек кылычын җибәрә, кылычта язылган: &quot;нык корыч кебек Сталинград кешеләренә. Батырлыгыздан таңга калган Британия халкы, Бөекбритания патшасыннан Георг VI&quot;
[[File:Eastern Front 1942-11 to 1943-03.png|100px|right|thumb|Совет гаскәрләре каршы һөҗүме, 1943 ел]]

== Истәлек ==
Сталинград сугышы дөнья тарихында зур роль уйнаган вакыйга, шуңа күрә төрле дәүләтләрдә бик күп документаль, нәфис фильмнар төшерелгән, җырлар, музыка, марка, [[санак]] уеннары булдырылган. Күп шәһәрләрдә һәйкәлләр, урамнар Сталинград сугышы истәлегенә багышлап ачылган. Иң танылган һәйкәле: Мамай Курганында урнашкан &quot;[[Ватан-Ана чакыра]]&quot; һәйкәле.

== Сурәтләр ==
&lt;gallery&gt;
Файл:5011-0005-reverse.gif|Россия Банкы тәңкәсе
Файл:Mamayev Kurgan — wall.jpg|Дивар хәрәбәләре
Файл:Stalingrad graf Tsjoeikov.jpg|[[Василий Чуйков|Маршал Чуйков]] кабере
Файл:Vechnii ogon-1.jpg|Мәңге ялкын
Файл:Mamayev Kurgan — Vechnii Ogon.jpg|Каравыл
Файл:Родина-мать(Волгоград).jpg‎|Хәсрәтләнүче әни,төн
Файл:Мамаев_Курган.jpg‎|Корган каһарманнарына һәйкәл
&lt;/gallery&gt;

Казанда төп Сталинград каһарманына — маршал [[Чуйков Василий|Чуйков]] истәлегенә [[Маршал Чуйков урамы (Казан)|урам ачылган]].

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Икенче бөтендөнья сугышы|Советлар Берлеге|Өченче Рейх}}
{{Навигация
|Викиҗыентык = Great Patriotic War
}}
* [[Бөек Ватан сугышы]]
* [[Икенче бөтендөнья сугышы]]
* [[Мамай курганы]]
* [[Җиңү көне]]

== Әдәбият ==
* Исаев А. В. Сталинград. За Волгой для нас земли нет. — М.: Яуза, Эксмо, 2008.
* ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА — Исаев А. В. Сталинград. За Волгой для нас земли нет
* Россия и СССР в войнах XX века — Потери вооружённых сил
* Маршал Жуков. Воспоминания и размышления.
* Маршал Чуйков. Сражение века. — М.: Советская Россия, 1975.
* Маршал Ерёменко. Сталинград. — М.: Воен.изд. мин. обороны СССР, 1961.
* Маршал Крылов Сталинградский рубеж. — М.: Воениздат, 1979.
* Виктор Некрасов. В окопах Сталинграда. — М.: Русская книга, 1995.
* Леонид Фиалковский, «Сталинградский апокалипсис. Танковая бригада в аду».
* Жаркой Ф. М. Танковый марш. Изд. 3-е: МВАА. — СПб., 2011.
* Иван Афанасьев. Дом солдатской славы. — М.: ДОСААФ, 1970.
* Генерал Родимцев Дом солдатской доблести / Гвардейцы стояли насмерть. — М.: ДОСААФ, 1969. — 192 с. Тираж 100 000 экз.
* Яков Павлов Фронтовые записки — Сталинград: Областное книгоиздательство, 1951. — 32 с. Тираж 20 000 экз.
* Генерал Людников Дорога длиною в жизнь — Издательство «Высшая школа», 1985
* Алексей Чуянов. Сталинградский дневник.
* О войне и товарищах. Сборник воспоминаний. — Красноград: АО «КМП», 1996.
* Сталинградская эпопея. Сборник. — М.: Наука, 1968.

{{Бөек Ватан сугышы}}

[[Төркем:Бөек Ватан сугышы| ]]
[[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы]]</text>
      <sha1>9382wrea5499v3bclh9f8obl8xdzbfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Big data</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60972</id>
    <revision>
      <id>6038557</id>
      <parentid>5535823</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13190" sha1="rgtm6jwi38qond3k8s07x3swlqvwmx7" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

[[File:Viegas-UserActivityonWikipedia.gif|thumb|right|275px|{{IBM ширкәте логотибы}} булдырган Википедия үзгәртүләре визуализациясе. Күләме буенча берничә терабайт тәшкил  иткән Википедия текстлары һәм рәсемнәре '''big data''' (''күләмле мәгълүмат'') феноменының классик үрнәге булып тора.]]

[[Мәгълүмат технологияләре]]ндә, '''big data''' (''күләмле мәгълүмат'')&lt;ref&gt;{{cite book |first=Tom |last=White |title=Hadoop: The Definitive Guide |url=http://books.google.com/books?id=Wu_xeGdU4G8C&amp;pg=PA3 |date=10 May 2012 |publisher=O'Reilly Media |isbn=978-1-4493-3877-0 |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=MIKE2.0, Big Data Definition |url=http://mike2.openmethodology.org/wiki/Big_Data_Definition |accessdate=2013-02-26 |archivedate=2018-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180925030939/http://mike2.openmethodology.org/wiki/Big_Data_Definition }}&lt;/ref&gt; - традицион [[мәгълүмат эшкәртү]] [[кушымта]]ларны яки персональ [[санак]]та урнаштырыла торган мәгълүмат базалары белән идарә итү коралларны кулланып эшкәртү авыр булган күләмдәге [[мәгълүмат]] җыелмалары. Авырлыклар мәгълүмат берәмлекләрне аеру, эшкәртү, саклау,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kusnetzky, Dan |title=What is &quot;Big Data?&quot; |publisher=ZDNet |url=http://blogs.zdnet.com/virtualization/?p=1708 |accessdate=2013-02-26 |archivedate=2010-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100221024502/http://blogs.zdnet.com/virtualization/?p=1708 }}&lt;/ref&gt; эзләү, бүлешү, анализлау,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Vance, Ashley |title=Start-Up Goes After Big Data With Hadoop Helper |date=22 April 2010 |work=New York Times Blog |url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/04/22/start-up-goes-after-big-data-with-hadoop-helper/?dbk}}&lt;/ref&gt; һәм визуализация өлкәләрендә пәйда була. Мәглүмат күләмнәренең зураюга таба трендның күзәтелүен зур күләмле мәгълүматны анализлау нәтиҗәсендә туган өстәмә бәйле мәгълүмат &quot;бизнес трендларны һәм алып барылган эзләнүләр сыйфатын ачыклауга, авыруларның һәм җинаятьләрнең таралуына һәм башкача урын алуларына юл бирмәү, хокукый проблемаларны һәм агымдагы вакытта юл хәрәкате хәлләрен билгеләү мөмкинлеген ачу сәбәпле&quot;&lt;ref name=BD-HB-R-01&gt;{{cite web|title=E-Discovery Special Report: The Rising Tide of Nonlinear Review|url=http://hudsonlegalblog.com/e-discovery/e-discovery-special-report-rising-tide-nonlinear-review.html|publisher=[[Hudson Global]]|accessdate=1 July 2012|archivedate=2012-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703221100/http://hudsonlegalblog.com/e-discovery/e-discovery-special-report-rising-tide-nonlinear-review.html}} by Cat Casey and Alejandra Perez&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BD-HB-R-02&gt;{{cite web|title=What Technology-Assisted Electronic Discovery Teaches Us About The Role Of Humans In Technology&amp;nbsp;— Re-Humanizing Technology-Assisted Review|url=http://www.forbes.com/sites/benkerschberg/2012/01/09/what-technology-assisted-electronic-discovery-teaches-us-about-the-role-of-humans-in-technology/|publisher=[[Forbes]]|accessdate=1 July 2012}}&lt;/ref&gt; пәйда була.

2012 елдагы хәле буенча, кабул ителерлек вакыт эчендә эшкәртелә алган мәгълүмат күләмнәре [[:ru:эксабайт]]лар (10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; [[байт]]) дәрәҗәсендә иде.&lt;ref name=&quot;Ars Technica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://arstechnica.com/science/2012/04/future-telescope-array-drives-development-of-exabyte-processing/|title=Future telescope array drives development of exabyte processing|date=2012-04-02|accessdate=2012-10-24|author=Francis, Matthew}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReadWriteWeb&quot;&gt;{{Cite web|url=http://readwrite.com/2012/03/05/big-data|title=The Age of Exabytes: Tools and Approaches for Managing Big Data|accessdate=2012-10-24|publisher=Hewlett-Packard Development Company|year=2010|author=Watters, Audrey|format=Website/Slideshare|archivedate=2013-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130316080645/http://readwrite.com/2012/03/05/big-data}}&lt;/ref&gt; [[Метеорология]], [[геномика]],&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Community cleverness required |journal=Nature |volume=455 |issue=7209 |page=1 |date=4 September 2008 |doi=10.1038/455001a |url=http://www.nature.com/nature/journal/v455/n7209/full/455001a.html}}&lt;/ref&gt; [[коннектомика]], [[физика]] кануннарын аңлау өчен кирәкле күләмле симуляцияләре,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sandia sees data management challenges spiral |date=4 August 2009 |work=HPC Projects |url=http://www.hpcprojects.com/news/news_story.php?news_id=922 |accessdate=2013-02-26 |archivedate=2011-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511011635/http://www.hpcprojects.com/news/news_story.php?news_id=922 }}&lt;/ref&gt;[[биология|биологик]] һәм [[әйләнә-тирә мохит]]кә кагылышлы эзләнүләр кебек күп өлкәләрдә эшләгән [[галим]]нәр еш мәгълүмат күләменә бәйлә чикләүләренә төрелә.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Reichman |first1=O.J. |last2=Jones |first2=M.B. |last3=Schildhauer |first3=M.P. |title=Challenges and Opportunities of Open Data in Ecology |url=https://archive.org/details/sim_science_2011-02-11_331_6018/page/703 |journal=Science |volume=331 |issue=6018 |pages=703–5 |year=2011 |doi=10.1126/science.1197962 }}&lt;/ref&gt; Бу чикләүләр шулай ук [[Интернет]]ның барлыкка килүе булдырган [[Бөтендөнья пәрәвезе]]ндә урнашкан мәгълүматны табу өчен кулланылган [[эзләү системалары]], [[финанс]] һәм [[бизнес информатика]] өлкәсендәге башка кушымаларның эшләвенә дә йогынты ясый. Мәгълүмат күләмнәренең үсүенә сенсорлары булган [[смартфон]]нар, камералар һәм башка җиһазлар да үз өлешен кертәләр.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Hellerstein, Joe |title=Parallel Programming in the Age of Big Data |date=9 November 2008 |work=Gigaom Blog |url=http://gigaom.com/2008/11/09/mapreduce-leads-the-way-for-parallel-programming/ |accessdate=2013-02-26 |archivedate=2012-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033928/http://gigaom.com/2008/11/09/mapreduce-leads-the-way-for-parallel-programming/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Toby |last1=Segaran |first2=Jeff |last2=Hammerbacher |title=Beautiful Data: The Stories Behind Elegant Data Solutions |url=http://books.google.com/books?id=zxNglqU1FKgC |year=2009 |publisher=O'Reilly Media |isbn=978-0-596-15711-1 |page=257}}&lt;/ref&gt;

== Билгеләмә ==
Күләмле мәгълүмат ('''Big data''') гадәттә гади очрый торган программа тәэминаты ярдәмендә җыела, эшләнелә, идарә ителә һәм кабул ителерлек вакытта эшкәртелә алган мәгълүмат күләмнәренә сыймый торган мәгълүмат күләмнәренә таба кулланылган төшенчә. Күләм күрсәткечләренең туктамый үсүләре күзәтелә, 2012 елда бер мәгълүмат җыентыгында берничә терабайттан (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; байт) күп петабайтларга (10&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; байт) кадәр кергән күләмнәре өчен кулланыла иде. Шундый күләмнәр белән эш итә алу өчен яңа математик һәм логик коралларның булдырылуы таләп ителде – мәс. [[:en:Apache Hadoop]] Big Data Platform кораллары.

== Үрнәкләр ==
=== Фән һәм эзләнүләр ===
* [[Кеше]] геномы төзелешен ачыклау өчен эшкәртү эшенә генә 10 ел кирәк булган булса; хәзерге көндә бу эшне бер атнада бетереп була.{{r|Economist}}
* [[Математика]] санауларына нигезеләнгән иҗтимагый фән&amp;nbsp;— [[:en:Tobias Preis]] ''һ.б.'' [[:en:Google Trends]] ярдәмендә ирешелә алынган мәгълүматны кулланып ''кеше башына югарырак [[ТЭП]] күрсәткечләре булган илләрдән Интернет кулланучылары'' [[үткән]]гә караганда күбрәк [[киләчәк]] турында [[мәгълүмат]]ны эзләү яклы булуын күрсәттеләр. Бу табулар интернетта үз-үзеңне ничек тотуың белән чын дөньядагы икътисади күрсәткечләрең арасында бәйләнеш була алуына ишарәли.&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Tobias |last1=Preis |first2=Helen Susannah |last2=Moat, |first3=H. Eugene |last3=Stanley |first4=Steven R. |last4=Bishop |title=Quantifying the Advantage of Looking Forward |journal=Scientific Reports |volume= 2 |pages=350 |year=2012 |doi=10.1038/srep00350 |pmid=22482034 |pmc=3320057}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.newscientist.com/article/dn21678-online-searches-for-future-linked-to-economic-success.html | title=Online searches for future linked to economic success |first=Paul |last=Marks |work=New Scientist | date=April 5, 2012 | accessdate=April 9, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://arstechnica.com/gadgets/news/2012/04/google-trends-reveals-clues-about-the-mentality-of-richer-nations.ars | title=Google Trends reveals clues about the mentality of richer nations |first=Casey |last=Johnston |work=Ars Technica | date=April 6, 2012 | accessdate=April 9, 2012}}&lt;/ref&gt; Эзләнү авторлары [[2010 ел]] дәвамында 45 илдән [[Интернет]] кулланучылар тарафыннан [[Google]] эзләү журналларында калдырылган язуларны тикшереп, математик фаразлау мәгълүматы нигезендә киләчәк (‘[[2011]]’) ел өчен санап чыгарылган эзләү күләмнәре күрсәткечләрне элгәре (‘[[2009]]’) елгы эзләүләр күләме белән чагыштырдылар һәм нәтиҗәне ‘киләчәккә таба юнәлгәнлек индексы’ дип атадылар.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.tobiaspreis.de/bigdata/future_orientation_index.pdf | title = Supplementary Information: The Future Orientation Index is available for download | author = Tobias Preis | date = 2012-05-24 | accessdate = 2012-05-24}}&lt;/ref&gt; ''Киләчәккә таба юнәлгәнлек индексны'' һәр илнең ''кеше башына [[ТЭП]] күрсәткече'' белән чагыштыру Google кулланучылары күбрәк киләчәккә таба юнәлгән сорауларны биргән илләрнең югарырак ТЭП күрсәткечле булуына көчле тенденцияне ачыклады. Күләмле мәгълүматны анализлау нәтиҗәсендә пәйда булган белем мәгълүмат эзләү мәсьәләсендәге ил [[ватандашлык|ватандашларының]] үзләрен тотулары һәм илләренең [[икътисад]]и уңышлары арасында элемтә бар булуына ишарәли.  
==Шулай ук карагыз==
{{Портал|Мәгълүмат технологияләре}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* {{cite news |title=Data, data everywhere |url=http://www.economist.com/node/15557443 |newspaper=The Economist |date=25 February 2010 |accessdate=9 December 2012}}
* {{cite news |title=Real Time Data Access and Total Data Integration |url=https://www.datawerks.com/big-data-solution/ |newspaper=dataWerks |date=6 March 2018 |accessdate=6 March 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304054738/https://www.datawerks.com/big-data-solution/ |date=2018-03-04 }}

[[Төркем:Мәгълүмат технологияләре]]
[[Төркем:Санак]]</text>
      <sha1>rgtm6jwi38qond3k8s07x3swlqvwmx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яртылаш сөйләшүче</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96742</id>
    <revision>
      <id>6038575</id>
      <parentid>5531105</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="sialqpsj1eoll0spww32h0la8c7bvb7" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

{{күчерергә}}
{{rq|stub|error}}
[[Тел белеме]]ндә, '''яртылаш сөйләшүче''' (ингл. ''[[:en:semi-speaker]]'', рус. ''полуноситель'', ''частичный носитель''&lt;ref&gt;[http://www.multitran.ru/c/m.exe?CL=1&amp;s=semi-speaker&amp;l1=1 www.multitran.ru]&lt;/ref&gt;) - берәр ''юкка чыгу куркынычы янаган тел''дә ([[:en:endangered language|ингл.]]) тулы ''лингвистик компетенциясе'' ([[:en:linguistic competence|ингл.]]) булмаган килеш сөйләшә алучы шәхесне билгеләү өчен кулланылган [[термин]].

Яртылаш сөйләшүчеләр гадәттә үз тормышларында юкка чыгу куркынычы янаган телне регуляр дәрәҗәдә кулланмый, сөйләмләре [[туган тел]] дәрәҗәсендә иркен сөйләшүчеләр күзлегеннән еш &quot;хаталар&quot; дип саналучы үзгәртелгән формалар белән тулы. Яртылаш сөйләшүчеләр еш [[тел яңарышы|телне җанландыру]] проектларның иң тугрылыклы һәм югары мотивацияләре булган катнашучылары рәтләренә керә.&lt;ref&gt;Grinevald, Collette &amp; Michel Bert. 2011. &quot;Speakers and Communities&quot; in Austin, Peter K; Sallabank, Julia, eds. (2011). Cambridge Handbook of Endangered Languages. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88215-6. p.50&lt;/ref&gt;

Берәр тел тормыш таләпләренә туры килми башлавы белән анарда ''сөйләшүчеләр җәмгыяте'' ([[:en:speech community|ингл.]]) башка телләргә таба күчә башлый. Бу очракта тел сирәгәрәк, шулай да таррак иҗтимагый өлкәләрдә куллана башлана. Шул сәбәпле, сөйләшүчеләрнең зур өлеше аны тулысынча үзләштерү өчен кирәкле көч кертми - телне өлешчә, чикләнгән дәрәҗәдә генә өйрәнә һәм сөйләмләрендә алар яшәгән мохиттәге күпчелек халык сөйләшүче телдән зур тәэсир сизелә. Шундый сөйләшүчеләрне билгеләү өчен ''яртылаш сөйләшүчеләр'' (&quot;semi-speakers&quot;), ''квази-сөйләшүчеләр'' (&quot;quasi-speakers&quot;), яки ''искә төшерүчеләр'' (&quot;rememberers&quot;) терминнары кулланыла. Яртылаш сөйләшүче сүзе беренче тапкыр лингвист ''Нэнси Дориан'' ([[:en:Nancy Dorian|ингл.]]) тарафыннан ''шотландча гаэлик теле''нең ([[:en:Scots Gaelic|ингл.]]) Көнчыгыш Сазерленд диалектында соңгы сөйләшүчеләрне билгеләү өчен кулланыла.&lt;ref&gt;Dorian, Nancy C. 1980. Language Shift in Community and Individual: The Phenomenon of the Laggard Semi-Speaker. International Journal of the Sociology of Language. Volume 1980, Issue 25, Pages 85–94&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;N. Dorian, &quot;The Problem of the Semi-Speaker in Language Death,&quot; International Journal of
the Sociology of Language 12 (1977): 23-32.&lt;/ref&gt;

Сөйләшүчеләр җәмгыятенең зур өлеше яртылаш сөйләшүчеләрдән тора башлагач, лингвистик кагыйдәләр сөйләшүчеләрнең компетенцияләренә күрә үзгәртелә башлавы сәбәпле тел еш ''тел үлеме''нә ([[:en:language death|ингл.]]) таба сизелерлек дәрәҗәдә тизрәк якыная башлый.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Knowles-Berry |first=Susan |date=Winter 1987 |title=Linguistic decay in Chontal Mayan: the speech of semi-speakers |journal=Anthropological Linguistics |volume=29 |number=4 |pages=332–341 |jstor=30028108}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dorian |first=Nancy C. |month=September |year=1978 |title=Fate of morphological complexity in language death: Evidence from East Sutherland Gaelic |url=https://archive.org/details/sim_language_1978-09_54_3/page/590 |journal=Language |volume=54 |number=3 |pages=590–609 |jstor=412788}}&lt;/ref&gt;

==Искәрмәләр==
{{reflist}}

[[Төркем:Социолингвистика]]
[[Төркем:Юкка чыгу куркынычы янаган телләр]]
[[Төркем:Тел үзләштерү]]</text>
      <sha1>sialqpsj1eoll0spww32h0la8c7bvb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удмурт дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100464</id>
    <revision>
      <id>6038382</id>
      <parentid>6025555</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39936" sha1="iyt99o4drtipzawu8rn0oxsbb5i0tsl" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q902189|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q902189|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q902189|lang=en}}}}, {{lang-udm|{{Label|Q902189|lang=udm}}}}) — [[Ижау]]да урнашкан [[югары уку йорты]].

== Тарих ==
УдДУ [[1931 ел]]ның 10 апрелендә Удмурт дәүләт педагогика университеты буларак нигезләнә. [[1958 ел]]да УДПИга аспирантураны төзергә хокукы бирелә; [[1971 ел]]ның 19 апрелендә, [[СССР|Cəвет Социалистик Җɵмhүpиятләр Беpлеге]] югары һәм урта мәгариф министрлыгының 323 номерлы приказы буенча Удмурт дәүләт педагогика үнивирcитете '''Удмурт дәүләт университеты''' итеп үзгәртелә.

== Структура ==
Университет 14 факультеттан һәм 7 институттан тора. Вузда 25 150 студент укый, аларга 950дән артык укытучы белем бирә. Шуның өстенә, [[Кудымкар]]да, [[Воткински]]да, [[Можга]]да, [[Түбән Тура]]да, [[Губкинский]]да ([[ЯНАО]]) филиаллар, ә [[Сарапул]]да, [[Дебөсы]]да, [[Глазов]]та, [[Ува]]да, [[Нефтекама]]да һәм [[Яңавыл]]да вәкиллекләр эшлиләр.

== Галерея ==
&lt;gallery align=&quot;center&quot; widths=&quot;300px&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Файл:UdSU 30284.jpeg|
Файл:UdSU 30285.jpeg|
Файл:UdSU7.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Удмурт дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q902189. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q902189/p580:башлау,p108/Q902189/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15072483|Yelena Millior]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-09
| [[Краснодар]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12080071|Mikhaïl Pavlovitch Babin]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-11-14
| ''[[:d:Q23957587|Боровск]]''
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-03
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12077620|Александр Александров]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-25
| [[Тверь өлкәсе]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-26
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233177|Boris Korman]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-19
| [[Рэчыца (авыл)|Речытса]]
| Удмурт дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-02
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12078925|Дмитрий Иосифович Арбатский]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-20
| ''[[:d:Q4312216|Назарово]]''
| [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-02
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21130933|Vasily Yakovlev]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-20
| ''[[:d:Q1994814|Mihailovka]]''
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1097810|Молдова дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-11-20
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Иван Тараканов]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-02
| [[Покровский-Урыстамак|Покровски-Урыстамак]]
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-09
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4313877|Риф Насыйбуллин]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-10-15
| [[Чытырман]]
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4531761|Nikolay Nikolaevitsj Engver]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-22
| ''[[:d:Q4454490|Temlag]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q2732142|статистик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Зиннур Зиннәтуллин]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-13
| [[Манзарас]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Альберт Разин]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-12
| ''[[:d:Q4245528|Kuzyumovo]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-09-10
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4141355|Rimma Goldina]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-10
| [[Олы Сосновка районы]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Виталий Журавлёв]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-01
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| [[укытучы]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-01-27
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q67525001|Маргарита Владимировна Гришкина]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-04
| ''[[:d:Q4236893|Кочуково]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 1985
| 
| ''[[:d:Q97165148|Alexander Grigorievich Shklyaev]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| ''[[:d:Q12173573|Якшур (Якшур-Бодьян кӀошт)]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12075879|Аветисян Володимир Арташесович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-05
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18145432|Rasif Batyrshin]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-26
| [[Максим (Яңавыл районы)|Максим]]
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| 
| 
|-
| 1980
| 1999
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-05
| ''[[:d:Q12162083|Тортым]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139620285|Иван Иванович Рысин]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-29
| ''[[:d:Q12109997|Кырчим-Копки]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q73986872|Галина Мерзлякова]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-25
| [[Ижау]]
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 1991
| 
| ''[[:d:Q112512686|Viktor Vladimirovič Puzanov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-04
| ''[[:d:Q4456126|Terpinnia]]''
| Удмурт дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q36646321|Olga Germanovna Baranova]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-12
| ''[[:d:Q12088275|Большая Уча]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4313002|Владимир Напольских]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-01
| [[Ижау]]
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636225|Finno-Ugrist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4164531|Vadim Dolgov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-17
| [[Чайковски|Чайковский]]
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2001
| 2004
| ''[[:d:Q25686018|Денис Сахарных]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-26
| [[Ижау]]
| Удмурт дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| 
| 
|-
| 2019
| 
| ''[[:d:Q80175745|Igor Menshikov]]''
| 
| 
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1998-08-05
| 
| ''[[:d:Q80175748|Lubov Beduleva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91184025|Alexandr Sidorov]]''
| 
| 
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-06-26
| 
| ''[[:d:Q91184027|Alexey Terentiev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91184029|Igor Cherepanov]]''
| 
| 
| Удмурт дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Удмурт дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q902189. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q902189/p580:башлау,p69/Q902189/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 1937
| ''[[:d:Q4061153|Filipp Aleksandrov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-13
| ''[[:d:Q4236675|Кочежгурт]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-02
| 
|-
| 1934
| 1938
| ''[[:d:Q12118658|Afanasy Luzhanin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-12
| [[Игра районы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19640273|Лужаны]]''
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q25686267|Удмуртская правда]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-01-22
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4407535|Сандлер, Семён Анатольевич]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-06
| ''[[:d:Q205765|Дубровытсә]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-28
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Хәй Сабитов]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-09-15
| [[Яңа Каенсар]]
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-24
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11056920|Щёткин, Иван Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-03-18
| [[Вавож районы]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20028688|Boris Dieriugin]]''
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-06
| [[Можга]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251727|Севрюков, Олег Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-01-15
| [[Тум|Томск]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-12-17
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233177|Boris Korman]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-19
| [[Рэчыца (авыл)|Речытса]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-02
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4475010|Nina Ulyanenko]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-12-17
| [[Воткинск|Вуткин]]
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-31
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Надежда Кралина]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-18
| [[Вольск]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-25
| [[Ижау]]
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q19909910|Pyotr Lyubomirov]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-13
| ''[[:d:Q4394371|Rivitskiy]]''
| ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-23
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65659134|Татаринов, Виктор Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-05
| [[Можга районы]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-09-28
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43424471|Gennady Ladygin]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-10
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-21
| 
|-
| 
| 1953
| ''[[:d:Q65704938|Yermakov Fomá Kuzmich]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-04-30
| ''[[:d:Q12088299|Большое Волково]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4469470|Udmurt Institute of History, Language and Literature]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-10
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Иван Тараканов]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-02
| [[Покровский-Урыстамак|Покровски-Урыстамак]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-09
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Афанасий Тубылов]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-21
| ''[[:d:Q14558386|Больше-Кибьинская волость]]''
| ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15628644|СССР Югары Советы депутаты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-02
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24229221|Аляксей Сямёнавіч Шыляеў]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-07
| ''[[:d:Q12117551|Лякшур]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4082743|Беларус дәүләт аграр техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111710096|Борисова, Эльза Алексеевна]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-11
| [[Ижау]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-11
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4232939|Корепанова, Екатерина Митрофановна]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-01
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-15
| 
|-
| 
| 1979
| [[Габделхак Халиков|Габделхак Халикыв]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-02-09
| [[Кормантау]]
| [[галим]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-30
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85138365|Поздеев, Пётр Кириллович]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-04-10
| [[Игра районы]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-07
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25686086|Ходырев, Герман Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-23
| [[Алнаш]]
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-30
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Роза Яшина]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-01
| [[Кез районы]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-30
| 
|-
| 
| 1963
| ''[[:d:Q15069472|German Kornev]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-09
| [[Сөмсә]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4460099|Тольятти дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-07-28
| [[Тольятти]]
|-
| 
| 
| [[Genrix Perevoşçikov]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-14
| ''[[:d:Q12088808|Верх-Нязь]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-23
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25686149|Ljudmila Stepanowna Christoljubowa]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-26
| [[Завьялово районы]]
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4469470|Udmurt Institute of History, Language and Literature]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-29
| [[Ижау]]
|-
| 
| 1962
| [[Альберт Разин]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-12
| ''[[:d:Q4245528|Kuzyumovo]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-09-10
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Виктор Туганаев]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-28
| [[Алнаш]]
| ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Вәли Килмәков]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-14
| [[Югары Юмья|Югары Җумыя]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-28
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12171046|Шан, Иосиф Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-02
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| ''[[:d:Q24706289|Izhmash]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-02
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q67525001|Маргарита Владимировна Гришкина]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-04
| ''[[:d:Q4236893|Кочуково]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2510687|Mikhail Atamanov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-09-19
| ''[[:d:Q4439684|Старая Игра]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q25686056|Margarita Ivanova]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-20
| [[Можга районы]]
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107696271|Лигенко, Нэлли Павловна]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-01
| [[Якшур-Бодья]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4469470|Udmurt Institute of History, Language and Literature]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16679939|National Museum of the Udmurt Republic named after Kuzeby Gerd]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Миңсадыйк Гарипов|Миңсадыйк Гарипев]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-16
| [[Кече Бәлҗүә|Кече Бәлҗуа]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-12
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| [[Кадим Җәмитов|Кадим Җәмитев]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-01
| [[Олы Арташ (Саба районы)]]
| ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24352137|Anatoly Saltykov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-29
| [[Можга]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85861810|Кудрявцев, Геннадий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q74881|Dalian]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Ринат Баттал]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-17
| [[Әгерҗе районы]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| [[Ижау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19402539|Vladimir Aleksandrovich Trefilov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-16
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12077943|Алієв Алі Вейсович]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-20
| [[Гөрҗистан]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q327029|механик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95831795|Mikhail Vasilev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-27
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275375|Leonid Makarov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-12-29
| ''[[:d:Q4216081|Karsovai]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18145432|Rasif Batyrshin]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-26
| [[Максим (Яңавыл районы)|Максим]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1975
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-05
| ''[[:d:Q12162083|Тортым]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Мөдәррис Минһаҗев]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-13
| [[Шәмәрдән]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1976
| ''[[:d:Q139620285|Иван Иванович Рысин]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-29
| ''[[:d:Q12109997|Кырчим-Копки]]''
| 
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4319667|Nikesjkin Vladimir Anatolevitsj]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-08
| [[Удмурт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43425066|Sergey Vorobyov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-06
| [[Ижау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18543313|Valery Boltyshev]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-26
| [[Витебск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-20
| [[Ижау]]
|-
| 
| 1982
| ''[[:d:Q73986872|Галина Мерзлякова]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-25
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Ада Диева]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-08
| [[Удмурт Ошьясы]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107688520|Латыпов Марат Мөьмин улы]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-15
| [[Коръятмас]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4060012|Pavel Aksyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4197295|Vladimir Ivshin]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-02-14
| [[Кез]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70247768|Sergey Dementiev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-06
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q112512686|Viktor Vladimirovič Puzanov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-04
| ''[[:d:Q4456126|Terpinnia]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Энвиль Касыймов]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-23
| [[Балезино]]
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q25686267|Удмуртская правда]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-24
| [[Ижау]]
|-
| 
| 1983
| ''[[:d:Q25686015|Aleksej Vladimirovič Korobejnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-26
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116730764|Миңләхмәтова Татьяна Ғилниәхмәтовна]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-03
| [[Байшады]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q25686109|Viktor Shibanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-07
| ''[[:d:Q12113778|Котнырево]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q4313002|Владимир Напольских]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-01
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13636225|Finno-Ugrist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4469470|Udmurt Institute of History, Language and Literature]]''&lt;br/&gt;Удмурт дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Альфред Халиков исемендәге Археология институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Альфред Халиков исемендәге Археология институты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q982668|Valery Medvedtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-05
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19960661|biathlon coach]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4083191|Sergey Belykh]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| [[Игра районы]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29046815|Inna Abramova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-23
| [[Гомель]]
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108864931|Larisa Buranova]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-03
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51944512|Ivan Mamaev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-25
| 
| [[галим]]
| [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4164531|Vadim Dolgov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-17
| [[Чайковски|Чайковский]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 2000
| ''[[:d:Q4380150|Lev Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-29
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-16
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4527791|Dmitry Shumkov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-23
| [[Сарапул]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|philanthropist]]''&lt;br/&gt;[[инвестор]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39391916|Aleksey Zagrebin]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-05
| [[Ижау]]
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39082543|Oleg Garin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-26
| [[Игра (Удмуртия)|Игра]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4056777|Denis Agashin]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-08
| [[Сарапул]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1486896|Aleksey Volchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-11
| [[Воткинск|Вуткин]]
| ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4518172|Vladimir Churakov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-03
| [[Удмуртия]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4469470|Udmurt Institute of History, Language and Literature]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25517691|Nadezhda Pchelovodova]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-11
| [[Алнаш районы|Әлнәш районы]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103952|Килин, Александр Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-31
| 
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111371441|Ekaterina Zinovieva]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-02
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Рөстәм Зәйнуллин]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-26
| [[Ижау]]
| [[хокук белгече]]
| ''[[:d:Q25686230|Удмурт республикасы хөкүмәте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48941182|Governor of Belgorod Oblast]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26158335|Dmitriy Ovsyannikov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-21
| [[Омск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1995
| 2004
| ''[[:d:Q25686018|Денис Сахарных]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-26
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]&lt;br/&gt;Удмурт дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q25686263|Idnakar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25686050|Institute for Educational Development]]''
| 
| 
|-
| 
| 2003
| ''[[:d:Q71075318|Aleksandr Amirov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-30
| [[Фәрганә]]
| ''[[:d:Q7042855|монтажчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q33327733|Evgeniy Gor]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-31
| [[Ижау]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112332241|Anna Kaygorodova]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-01&lt;br/&gt;1983-03-10
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5418260|Evgeniy Pechenin]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-14
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28665429|Vladislav Moiseev]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-16
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61110807|Arzami Očej]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-21&lt;br/&gt;1985
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q108175038|Sergei Pudov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-10-09
| [[Кизнәр (авыл)|Кизнәр авылы]]
| ''[[:d:Q56885102|Para ice hockey player]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25439032|Paralympic athlete]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2312637|physical education teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2008
| ''[[:d:Q130711008|Evgeniy Sannikov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-07-07
| [[Нократ Аланы]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115920280|Michael Zemliakov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-01
| 
| 
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Эльдар Хәмитов]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-08
| [[Чаллы]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| [[Татнефть]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25686213|Bogdan Anfinogenov]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-08
| [[Кече Пурга]]
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500903|Sergey Sharypov]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-04-14
| [[Алнаш районы|Әлнәш районы]]
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2023
| ''[[:d:Q137700629|Дар’я Аўдошка]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-17
| [[Новополоцк|Наваполатск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 1997
| 2003
| ''[[:d:Q27887644|Denis Germanovich Melnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
|-
| 2006
| 2011
| ''[[:d:Q51063453|Anna Belorusova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q3152004|Institute of Genetics and Molecular and Cellular Biology]]''
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2009-07-03
| ''[[:d:Q57662226|Valentina Arkhipova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q850730|Гронинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q317361|Max Planck Institute of Molecular Cell Biology and Genetics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2057113|University Medical Center Groningen]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 2017-12-21
| ''[[:d:Q58291971|Nicholas Mitiukov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]]
| 
| 
|-
| 1999
| 2004
| ''[[:d:Q59695925|Alexander Stepanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q50040217|InSysBio (Russia)]]''
| 
| 
|-
| 2000
| 2002
| ''[[:d:Q59820803|Sergey B Zhuplatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q29122935|Sanofi-Aventis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q731938|AstraZeneca]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43896322|Radius Health (United States)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266423|Бристоль-Маерс Сквибб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7896515|University of Utah Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168515|Юта университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]''
| 
| 
|-
| 1978-09-01
| 1983-06-30
| ''[[:d:Q73546512|Valeriy Sergeyev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1977-09-01
| 1982-07-30
| ''[[:d:Q80175745|Igor Menshikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 2000-06-30
| ''[[:d:Q87120448|Natalia Resnina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91184025|Alexandr Sidorov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91184029|Igor Cherepanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Удмурт дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107356577|Liudmila Yolshina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q71126987|электрохимик]]''
| ''[[:d:Q30263207|Institute of High Temperature Electrochemistry]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://udsu.ru/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430055341/http://udsu.ru/ |date=2012-04-30 }}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1931 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Ижау университетлары]]

{{Русия классик университетлары ассоциациясе}}</text>
      <sha1>iyt99o4drtipzawu8rn0oxsbb5i0tsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Этанол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100546</id>
    <revision>
      <id>6038603</id>
      <parentid>4413905</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26626" sha1="nh2udjv2oxenpsk284r0mvk7uic6zi7" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; width=250px style=&quot;float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;&quot;
! {{chembox header}} | Этанол
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; |[[Файл:Ethanol-2D-skeletal.svg|150px|Ethanol]] [[Файл:Ethanol-3D-vdW.png|150px|Ethanol]] [[Файл:Ethanol-3D-balls.png|150px|Ethanol]]
|-
! {{chembox header}} | Гомуми сыйфатлар
|-
| [[Молекуляр формула]]
| C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;(OH)
|-
| [[SMILES]]
| CCO
|-
| [[Моляр масса]]
| 46,069 г/моль
|-
| Тышкы кыяфәт
| төссез сыекча
|-
| [[Номер CAS]]
| [64-17-5]
|-
! {{chembox header}} | Сыйфатлар
|-
| [[Тыгызлык]] һәм&lt;br /&gt;[[агрегат халәт]]
| 789,3 кг/м³ 20&amp;nbsp;°C, сыекча
|-
| [[су]]да [[эрүчәнлек]] 
| Тоткарлыксыз кушыла ала
|-
| [[Эретү температурасы]]
| −114,3&amp;nbsp;°C (158,8 K)
|-
| [[Кайнау температурасы]]
| 78,4&amp;nbsp;°C (351,6 K)
|-
| [[Өчләтә нокта]]
| −114,3&amp;nbsp;°C (158,8 K), ? бар
|-
| [[Критик нокта (термодинамика)|Критик нокта]]
| 241&amp;nbsp;°C (514,15 K), 63 бар
|-
| [[Константа диссоциации кислоты|p''K''&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;]]
| 15,9
|-
| [[Үзлек]]
| 1,2 [[пуаз|сПз]] , 20&amp;nbsp;°C
|-
| [[Өслек тартылышы]]
| 22,39{{e|−3}} Н/м , 20&amp;nbsp;°C
|-
| [[диполь|Диполь момент]]
| 1,69 [[Дебай|D]] (газ)
|-
! {{chembox header}} | Куркынычы(ш.и. токсик)
|-
| [[Кабыну температурасы]]
| 13&amp;nbsp;°C (286,15 K)
|-
| [[Үзкабыныш температурасы]]
| 363&amp;nbsp;°C (636,15 K)
|-
| [[Шартлаучанлык чиге]]
| 3,28 — 18,95 %
|-
| [[Куркыныч классы]]
| III
|-
| [[LD50]] (күселәр өчен)
| 10,3 г/кг&lt;ref&gt;&lt;!--взято из англовики без проверки--&gt;{{cite journal | author = Robert S. Gable | year = 2004 | title = Comparison of acute lethal toxicity of commonly abused psychoactive substances | journal = [[Addiction (journal)|Addiction]] | volume = 99 | issue = 6 | pages = 686–696 | doi = 10.1111/j.1360-0443.2004.00744.x | url = http://web.cgu.edu/faculty/gabler/toxicity%20Addiction%20offprint.pdf | format = reprint | archiveurl = http://web.archive.org/web/20060810063302/http://web.cgu.edu/faculty/gabler/toxicity%20Addiction%20offprint.pdf | archivedate = 2006-08-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810063302/http://web.cgu.edu/faculty/gabler/toxicity%20Addiction%20offprint.pdf |date=2006-08-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
! {{chembox header}} | Тугандаш кушылмалар
|-
| [[Спирты|Тугандаш спиртлар]]
| [[Метанол]]&lt;br /&gt;[[Бутанол]]
|-
|Башка кушылмалар
|[[Ацетальдегид]]&lt;br /&gt;[[Уксус кислотасы]]
|-
|}
'''Этано́л''' (эти́л спирты, метилкарбино́л, шәраб спирты  яки алкого́ль) — бератомлы, [[Углерод|C]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Водород|H]]&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;[[әче тудыргыч|O]][[Водород|H]] формулалы спирт (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;O), башкача: CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;-CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-OH, бератомлы спиртлар [[гомологик рәт]]енең икенче вәкиле, стандарт шартларда очучан, кабынучан, үзенә бертөрле исле, төссез сыекча.

Иске, 1993 елга кадәр гамәлдә булган ГОСТ аңа икенче, тулырак билгеләмә биргән. Этил спирты — үзенчәлекле исе булган, тиз кабынып китә торган сыекча, башта ярсыта, аннары нерв системасын параличлый торган көчле наркотик матдә.&lt;ref name=&quot;Эчүчелектән ничек биздерергә&quot;&gt;{{Citation |title=Эчүчелектән ничек биздерергә? |url=http://dakazan.ru/2010-08-25/ehch%D2%AFchelekt%D3%99n-nichek-bizdererg%D3%99/ |access-date=2013-05-10 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206163912/http://dakazan.ru/2010-08-25/ehch%d2%afchelekt%d3%99n-nichek-bizdererg%d3%99/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Судан җиңелрәк (тыгызлыгы 0,8 г/см3), 78,3 °С та кайный, суда яхшы эри һәм үзе дә күп кенә органик һәм {{comment|нәорганик|органик булмаган}} матдәләрне яхшы эретә.&lt;ref&gt;http://tatar.org.ru/kurs/10-11-himiya/cyr_111.php{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Алкогольле эчемлекләрнең актив компоненты, [[депрессант]] — кешенең [[үзәк нерв системасы]]н төшенкелеккә этәрә торган [[психоактив матдә]]&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Chastain G|title=Alcohol, neurotransmitter systems, and behavior|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-general-psychology_2006-10_133_4/page/329|journal=The Journal of general psychology|volume=133|page=329|year=2006|pmid=17128954|doi=10.3200/GENP.133.4.329-335|issue=4}}&lt;/ref&gt;.

Медицинада [[антисептик]], төрле [[дару]]лар нигезе булуы белән кыйммәтле.

Этил спирты шулай ук [[ягулык]], буяу эреткеч һәм спиртлы [[термометр]]ларда тутырма буларак кулланыла.

==Этил спиртының кеше организмына тәэсире==

Алкоголь йөрәк мускулатурасы күзәнәкләрен җимерә, алар эластиклыгын югалта, акрынлап андагы мускул тукымасын тоташтыргыч тукыма алмаштыра. Йөрәк май белән каплана һәм бик авырдан тибә башлый, ул  тибүдән туктарга да мөмкин. Алкоголь эчемлеге организмга кергәч, аның составындагы этил спирты бик тиз кан тамырларына сеңә. Кандагы [[эритроцитлар]] бер-берсенә ябышып башта куыклар барлыкка китерә, соңыннан төерчекләргә әверелә. Орга низмда кан хәрәкәте бозыла. [[Баш мие]]нең [[капилляр]]лары йомыла һәм кеше миенә җитәрлек [[әче тудыргыч]] килми башлый, эчкече кешенең хәтере начарая.

Организмга эләккән этанол (спирт) [[ацетальдегид]]ка әйләнә, ә ул бик тә агулы продукт. Башны да, йөрәкне дә ацетальдегид авырттыра. Шунысы сәер, табигать безнең организмга, күзәнәкләргә ни өчендер аз гына күләмдә шушы агулы, зарарлы продуктны — ацетальдегидны кертеп калдырган. Безнең организмда бераз гына спирт бар. Ацетальдегидтан башка күзәнәк сулый алмый, [[әче тудыргыч]]ны үзләштерә алмый икән. ацетальдегидкүбәйсә, күзәнәк өчен куркыныч. әйтик, шушы нечкә системага — күзәнәк һәр молекуланы берәмтекләп «күздән кичерә» торган системага — «100 грамм»ны салып куясың, ди. ацетальдегидбераз күбәя, күзәнәккә яхшы булып китә, сулыш иркенәя. әмма бу «рәхәтлек» кыска була. Тагын 100 г җибәрсәң, күзәнәкне бик авыр хәлгә куясың. Ул контрольне югалта башлый. Бөтен организм агулана. ә тагын да эчсәң, наркоз башлана, кеше утырган җиреннән ава башлый.&lt;ref&gt;http://www.omet-ufa.ru/ma1-1.html{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

*Кеше канындагы 30-60 мг/л, ягъни 0,0006 процент этил спирты — «табигый алкоголемия» бусагасы булып санала, алкогольнең бу дозасы һәрбер аек кешенең дә канында була, аны организм үзе эшләп чыгара.
*Доза 0,05 проценттан артып китсә, игътибар югала, үзконтроль өчен җаваплы үзәкләрнең эше сүлпәнләнә.
*Доза 0.1 проценттан артып китсе, мускулларга һәм моторика үзәкләренә булган контоль өлешчә югала.
* Доза 0,2 проценттан артканда, алкоголь урта мигә үтеп керә (моңа кадәр әле ми тышчасына гына кагыла иде), кешене йокы баса, организм эшчәнлегендә тулы тоткарлык күзәтелә.
*Доза 0,5 проценттан артып киткәндә исә, алкоголь минең эчке катлавына кадәр үтеп керә, бу очракта сулыш алу аппаратының параличлануы, үлемгә китереп җиткерү ихтималы бар.
&lt;ref name=&quot;Эчүчелектән ничек биздерергә&quot;/&gt;

2010 елда Россиянең «Юл хәрәкәте иминлеге турындагы» законга тиешле төзәтмәләр кертелгәч, алкоголь, наркотик һәм башка төрле исерткеч матдәләр кулланган кешеләргә бөтенләй рульгә утырырга ярамый. Шулай ук Административ хокук бозулар кодексына да үзгәрешләр кертелә. Аңарчы әлеге кодекс буенча 1 литр канда этил спирты күләме 0,3 граммнан яки үпкәдән чыккан 1 литр һавада  0,15 миллиграммнан артканда гына кеше җаваплылыкка тартыла ала иде. Ә бу ярты литр сыра, 40 грамм аракы яки бер бокал шәраб эчкәндә дә машина йөртергә ярый дигән сүз.

Хәзер исә канда спирт бөтенләй булмаска тиеш. Машина йөртүчеләр өчен «коры закон» Европа тәҗрибәсенә таянып кертелде. Европаның күп илләрендә инде күптәннән эчкән килеш машина йөртергә ярамый.

==Продуктларда этанол микъдары==
Этанол проценты [[кефир]]да 0,12 проценттан алып (бер көнлек кефирда) 0,88 процентка (өч көнлегендә) кадәр барып җитә. Эчкәннән соң кефир 36,6 градуслы организмда тагын да әчүен дәвам итә һәм 3 сәгатьтән соң тулысы белән сөт шикәрен эшкәртеп, алкогольгә әйләндерә.

Бер төркем галимнәр эчкечеләрнең 32 проценты — 10 яшькә кадәр, 64 проценты 11дән 15 яшькә кадәр эчә башлаганын ачыклаган. “Күкрәк баласы булганда ук әнисе эчкән кефир аша спирт белән агуланып, эчүгә тартылмадылар микән?” — дигән сорау куя алар.

Эчкечелек белән көрәшне сабый балалардан башларга кирәк һәм беренче итеп алар рационыннан кефирны алырга, өлкәннәрдә аның куллану микъдарын кискен киметергә чакыралар.

Бу яңа ачыш түгел. [[Ленинград]] шәһәре башкарма комитетының 596нчы карарында балалар рационындагы кефирны башка төр [[сөт]] ризыгы белән алыштыру турында сүз бара. Сәбәбе — кефирның составында спиртлы эчемлек булуы. СССРда ел саен 1 млн. тоннадан артык кефир җитештерелгән һәм халыкның яртысы мәҗбүри рәвештә 1 мең тонна этанол эчкән. [[Көнбатыш Европа]] илләрендә һәм [[АКШ]]та, шулай ук Көнчыгышта ([[Япония]], [[Тайвань]]) әче сөт ризыклары дрожжи белән әчетүсез әзерләнә. СССРдан аермалы буларак, башка илләрдә киң таралган әче [[сөт]] ризыгы булып йогурт тора. Ул шул ук технологияләр буенча әзерләнә, әмма чүпрә кушылмый. Һәм анда алкоголь юк.

Бу проблема өстендә эшләгән бер төркем галимнәр 1980 елларда ук КПСС Үзәк комитетына, СССР һәм РСФСР Министрлар Шурасына, СССР Югары {{comment|Шурасы|Советы}} Президиумына барлык сәбәпләрне ачып салып, яшерен рәвештә балаларны алкоголиклаштыруны туктатуны сорап хат юллаган. Берничә айдан аларга кефирда этанолның бик аз микъдарда булуын, шул сәбәпле борчылу урынсыз икәнен белдергән җавап хаты килә. Арыш ипиендә дә этанол бар диелә анда.&lt;ref name=&quot;Кефир эчмә – алкаш булырсың!&quot;&gt;[http://www.omet-ufa.ru/ma1-1.html Кефир эчмә – алкаш булырсың!]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Хәер, соңгы вакытта ипигә “ташланулар” да кефирга булганыннан ким түгел. Аңа гаепнең дә җитдирәге тагылды. Ул кешеләрдән алкаш ясамый, аларны үтерә булып чыкты. Ипи пешерүдә кулланылган чүпрә кеше сәламәтлегенә зур зыян сала. Әлеге ачышны ясаган кешеләр фикеренчә, термофиль чүпрә күптән түгел генә барлыкка килгән. Дөресрәге, аны кешеләр уйлап тапкан. Аңа  термофиль чүпрә, сахарамицетлар салалар. Аларны үз чиратында хлор известе, [[күкерт әчелегесе]] белән эшкәртәләр. Бу сәер эшкәртү ысуллары турындагы имеш-мимешләр белән Интернет тулды. Һәм әле булса бәхәсләрнең очы-кырые күренми.&lt;ref name=&quot;Кефир эчмә – алкаш булырсың!&quot;/&gt;

Без ашаган ризыкларда промильле күләме:
*[[Квас]] — 0,1-0,6
*Кефир (катык, әйрән) — 0,2
*[[Кымыз]] — 0,3
*[[Морс]] — 0,17
*Өлгергән [[банан]] — 0,2
*[[Йогурт]] — 0,2
*Ипи белән колбаса — 0,2&lt;ref name=&quot;Кефир эчмә – алкаш булырсың!&quot;/&gt;

==Этил спирты җитештерү==
Этил спирты — углеводлар әчешү процессында чүпрә гөмбәләре эшчәнлеге нәтиҗәсендә барлыкка килә торган матдә.

Этил спиртын алуда төп чыганак булып [[бөртеклеләр]], [[бәрәңге]], [[чөгендер]] һәм шулай ук [[кәгазь]] һәм агач производствосы тора. Чи этил спирты (сырец) үзе күптөрле катнашмалардан гыйбарәт, шул исәптән агулы аракы маеннан да. Ул махсус аппараттан чистарту узарга тиеш. Этил спирты халык хуҗалыгы өлкәләрендә киң кулланыш таба. Мисал өчен, аны лаклар, политурлар, органик буяулар, фармакологик препаратлар, [[синтетик каучык]] әзер ләгәндә файдаланалар. Этил спирты дезинфекция чарасы буларак медицина өлкәсендә дә киң кулланыла. Ә менә [[аракы]] җитештергәндә бары тик чистартылган этил спирты гына кулланылырга тиеш. [[Аракы]]ның тәме спиртка бәйле. Кайберсен төрле чистарткычлар аша чыгаралар, үсемлекләр кушалар. Спирт заводының чималы начар икән, аракысы да шундый. Аракы заводларының эш технологиясе катлаулы, аны кешегә күрсәтмәскә тырышалар. Хөкүмәткә аракы заводлары чыгарган эчемлекнең үзкыйммәте 5-10 сумга төшә. Әгәр инде чимал итеп агач спирты яки нефтьтән эшләнгәне кулланылса, бөтенләй зур табыш бирә.

[[Россия империясе]]ндә өчпочмаклы шешәләрдә спирт сатканнар, аны шкалик дип атаганнар. Иң бәләкәе 300 грамм, калганнары — 400-600 миллилитр. [[Пыяла]]сы калын шешәләр ничектер яшел төс алганнар, “яшел елан” дигән гыйбарә дә шуннан калган.

[[1895 ел]]да 80 градуслы спиртлы эчемлекне “казенное вино” дип атыйлар. [[Бодай]]дан, [[арыш]]тан куылганнар “хлебное вино” була. Совет елларын да, сугышка кадәр игенгә кытлык кичергән чорда спиртны агачтан гидролиз ысулы белән таба башлыйлар.

[[Бөек Ватан сугышы]]нда солдатларга алгы сызыкка атакага барыр алдыннан нәкъ менә шул агач спиртыннан эшләнгән [[аракы]] бирәләр дә инде. Аның тәме әче була. Фронтовиклар сөйләвенә караганда, ул аракы кешене курку белмәс ясый. Күпчелек үлгәнен белми дә калган. Шул спирт белән яраланган урыннарын эшкәрткәннәр. Агач спиртында метил күп була, анысы агу. Ул биш процентка җитсә, кешенең күзләрен сукырайтырга мөмкин. Атакага барган сугышчыларга агач чүбеннән эшләнгән спиртны жәлләмәгәннәр.

СССРда күпләп [[нефть]] чыгарыла башлагач, спиртны нефтьтән куарга өйрәнәләр. Әйтүләр буенча, 1970 елларда аракыдан нефть исе килә иде. Соңыннан агачтан һәм нефтьтән куылган спиртны агулы матдәләрдән аерырга өйрәнделәр. Бүген хәтта приборлар да спиртның нидән эшләнгәнен аера алмый. Спирт заводлары аны оста итеп нефтьтән дә, агачтан да, игеннән дә куа. Шуңа күрә [[Осетия]], [[Кабарды-Балкария]] һәм башка [[Төньяк Кавказ]] республикаларыннан килгән аракыларның күбесе нефтьтән куылган. Ул гади этанолга караганда, кеше сәламәтлеге өчен тагын да куркынычрак.

Гомумән, илдә [[СССР|совет заманы]]нда [[арыш]], [[бәрәңге]], [[чөгендер]]дән спирт җитештерә торган илледән артык завод бар иде. Бүген шуларның бишесе генә эшли. Иң зурысы [[Иваново]] шәһәрендә урнашкан, спиртын сата алмый интегә. Инде икенче ел халыкка хезмәт хакы түли алмыйлар. Димәк, аракы заводлары спиртның агачтан гидролиз буенча алынганын, нефтьтән эшләнгәнен очсызга сатып ала. Чөнки заводлар үзләре спирт чыгармый, сатып алганын су белән бутый гына. Инде ватык шифердан, тольдән спирт куу технологиясе барлыкка килгән.&lt;ref&gt;[http://kiziltan.ru/useruploads/files/pdf_kt/kt_158_09_08_11.pdf Спиртны агачтан, нефтьтән, шифердан ћәм ... тирестән куалар]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Агулы техник сыекчалар — суррогат алкогольнең бер төре. Аларны ялгышлык белән этил спирты дип белеп яки, киресенчә, белә торып та, куркыныч булуга да карамастан, кулланалар. Моны инде тормыш төбенә төшкән эчкечеләр шулай эшли. Мисал өчен, метил спирты һәм этиленгликоль антифриз составына керә. Кату температурасы түбән булганлыктан, алар төрле двигательләрнең суыту системаларында файдаланыла. Гади спирт шикелле үк бу сыекчалар да исереклек халәте барлыкка китерергә мөмкин, ләкин сыекчаларны кулланып 10-12 сәгать үткәннән соң агулану билгеләре: көчле баш авырту, күңел болгану, хәлсезлек башлана. Соңыннан кеше аңын югалтырга мөмкин. Мидәге таркалыш яки бөерләрнең зарарлануы нәтиҗәсендә үлем ихтималы да бар. [[Метил спирты]] – нерв-тамыр агуы һәм аның 100 грамм дозасы гына да кешеләр өчен куркыныч. Дихлорэтан аннан да коточкычрак. Әлеге сыекчаның 10-15 граммы бавырны һәм бөерләрне зарарлап, бөтенләй эштән чыгаруга сәләтле.&lt;ref&gt;[[Әлмәт таңнары]]. [http://www.almet-rt.ru/tt/component/k2/item/140-surrogatlar-%D1%9Alem-bel%D1%92n-yanyiy.html Суррогатлар үлем белән яный]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Ягулык итеп куллану==
Спиртны ягулык буларак куллануны яңалык дип әйтеп булмый. Әйтик, АКШта инде күптәннән биоэтанолны гади [[кукуруз]]дән ясыйлар. Аны җитештерү өчен биредә йөзләгән завод эшләп килә. Белгечләр әйтүенчә, мондый спиртның 10 процентын гына бензинга кушсаң да, ягулык азрак тотыла, двигатель дә &quot;озын гомерле&quot; була. Ә менә [[Европа Берлеге]] илләре [[кукуруз]] белән түгел, ә рапс культурасы белән кызыксына. [[Германия]]дә һәм [[Франса|Франция]]дә, мәсәлән, автотранспортны әйләнә-тирәгә зыян китерми торган ягулыкка күчерү буенча дәүләт программалары кабул ителгән. [[Рапс]] перспективалы һәм табыш китерүче культура буларак, дөнья базарында аңа сорау әледән-әле артып тора. Европа Берлеге илләре рапс орлыгының бер тоннасы өчен — 180-200, ә маеның тоннасына 620-630 [[доллар]] түләргә әзер.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Џђр гасырныћ њз ягулыгы |url=http://vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=9910 |access-date=2013-05-10 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092704/http://vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=9910 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= этанол |сүз+төзмә= этанол |süz%20tözmä = etanol}}

== Моны да карагыз ==
* [[Татспиртпром]]
{{Commons|Ethanol}}
{{Сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Спиртлар]]
[[Төркем:Алкоголь]]
[[Төркем:Ягулык]]
[[Төркем:Психостимуляторлар]]</text>
      <sha1>nh2udjv2oxenpsk284r0mvk7uic6zi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mädäni kemlek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119446</id>
    <revision>
      <id>6038427</id>
      <parentid>4105171</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7298" sha1="1929wh5c0sfuinx9o5ava8fusd4wgym" xml:space="preserve">[[File:Three friends 2009.jpg|thumb|300px|right|Mädäni kemlek maxsus kiyem stilläre yäki başqa estetik üzençälekläre arqılı belderelä ala]] 

'''Mädäni kemlek''' – berär [[ictimaği törkem]] yäki [[mädäniät]]neñ, şulay uq individnıñ şundıy törkem yäki mädäniätneñ äğzası buluınnan tä'sire näticäsendä barlıqqa kilgän [[Kemlek (ictimaği fännär)|kemlege]].

==Bilgelämä== 
Mädäni kemlek tiräsendä törle ictimaği teoriälär häm mädäniätlärne öyränüçe distsıplinalar eş itä. Soñğı distä yıllar eçendä, individnı berdäm fenomen bularaq urınına törle mädäni identifikatorlar tuplanması bularaq kürüçe identifikatsiäläw qaraşı barlıqqa kilde. Bu identifikatorlar arasına [[urın]], [[censiät]], [[rasa]], [[tarix]], [[watandaşlıq]], [[tel]], [[seksuallek]], [[din]]i [[ışanu]]lar, [[etnos]], [[estetika]], [[aşamlıq]] häm başqa törle şartlar kerä.&lt;ref&gt; Manufacturing Taste: TheWalrus.ca&lt;/ref&gt; 

&quot;Tarixi rezervuar&quot; bularaq, mädäniät bik möhim kemlekne bilgeläwçe faktor bulıp tora.&lt;ref&gt;{{Cite journal |first=Nicola |last=Pratt |title=Identity, Culture and Democratization: The Case of Egypt |url=https://archive.org/details/new-political-science_2005-03_27_1/page/69 |journal=New Political Science |volume=27 |issue=1 |year=2005 |pages=69–86 |doi=10.1080/07393140500030832 }}&lt;/ref&gt;

Mädäni kemlekneñ tänqitçeläreneñ qayberäwläre, ayıruça üzençälekkä nigezlängän mädäni kemlekne saqlap qalu cämğiätlärne bülüçe, berdämlektä yäşärgä röxsät birmäwçe köç buluın, häm [[kosmopolitanizm]] individlarğa urtaq watandaşlıqnıñ ähämiätleräk ikänlegen kürsätüen alğa sörä.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=_A6qIkbYB_kC ''The Limits of Nationalism''] by Chaim Gans. ISBN 978-0-521-00467-1 ISBN 0521004675&lt;/ref&gt; 

==Şulay uq qarağız== 
{{Portal|Cämğiät|Säyäsät|Psixologiä|Fän}}
*[[Min töşençäse]]
*[[Üzbilgelänü]]
*[[Globalläşü]]
*[[Kemlek (ictimaği fännär)]]
*[[Mädäni kapital]]
*[[Millätçelek]]

==İskärmälär==
{{reflist}}

== Sıltamalar ==
*[[:en:Gad Barzilai]], ''Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities'' University of Michigan Press, 2003. ISBN 978-0-472-03079-8* Tan, S.-h. (2005). [http://books.google.com/books?id=8dPUZLYFcE8C ''Challenging citizenship: group membership and cultural identity in a global age'']. Aldershot, Hants, England: Ashgate. ISBN 0-7546-4367-0
* Bunschoten, R., Binet, H., &amp; Hoshino, T. (2001). [http://books.google.com/books?id=VP29ku7Li-0C ''Urban flotsam: stirring the city''] : Chora. Rotterdam: 010 Publishers. ISBN 90-6450-387-7
* Mandelbaum, M. (2000). [http://books.google.com/books?id=qoHQ3OgU8bMC ''The new European diasporas: national minorities and conflict in Eastern Europe'']. New York: Council on Foreign Relations Press
* Houtman, G. (1999). [http://books.google.com/books?id=bV3shLzx0B4C ''Mental culture in Burmese crisis politics: Aung San Suu Kyi and the National League for Democracy'']. Tokyo: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies. ([http://resolver.library.cornell.edu/misc/art5122 library.cornell.edu]). ISBN 4-87297-748-3
* Sagasti, F. R., &amp; Alcalde, G. (1999). [http://books.google.com/books?id=acDBLdzR9kMC ''Development cooperation in a fractured global order: an arduous transition'']. Ottawa: International Development Research Centre. ISBN 0-88936-889-9
* Crahan, M. E., &amp; Vourvoulias-Bush, A. (1997). [http://books.google.com/books?id=uJQFm1ciG3gC ''The city and the world: New York's global future'']. New York: Council on Foreign relations. ISBN 0-87609-208-3
* Hall, S., &amp; Du Gay, P. (1996). [http://books.google.com/books?id=i_w9eYtlsrsC ''Questions of cultural identity'']. London: Sage. ISBN 0-8039-7883-9
* Cable, V. (1994). [http://books.google.com/books?id=2JwbRkLA85AC ''The world's new fissures]: identities in crisis''. London: Demos. ISBN 1-898309-35-3
* Berkson, I. B. (1920).[http://books.google.com/books?id=7YsVAAAAIAAJ ''Theories of Americanization a critical study''], with special reference to the Jewish group. New York City: Teachers College, Columbia University. 
* Mora, Necha. (2008). [http://www.insanbilimleri.com/ojs/index.php/uib/article/view/406] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429191519/http://www.insanbilimleri.com/ojs/index.php/uib/article/view/406 |date=2014-04-29 }}
*Robyns, Clem (1995). &quot;Defending the national identity&quot;. In Andreas Poltermann (Ed.), ''Literaturkanon, Medienereignis, Kultureller Text''. Berlin: Erich Schmidt Verlag ISBN 3-503-03727-6.
*Robyns, Clem (1994). &quot;Translation and discursive identity&quot;. In ''Poetics Today'' '''15''' (3), 405&amp;ndash;428. http://kuleuven.academia.edu/ClemRobyns/Papers/692295/Translation_and_discursive_identity
*Anderson, Benedict (1991). ''Imagined Communities''. London: Verso.
*Gellner, Ernest (1983). ''Nations and Nationalism''. Oxford: Basil Blackwell.
*{{cite journal | doi = 10.3406/arss.1980.2100 | last1 = Bourdieu | first1 = Pierre | year = 1980 | title = L'identité et la représentation | url = | journal = Actes de la recherche en sciences sociales | volume = 35 | issue = | pages = 63–70 }}
*Gordon, David C. (1978). ''The French Language and National Identity (1930-1975)''. The Hague: Mouton.
*de Certeau, Michel; Julia, Dominique; &amp; Revel, Jacques (1975). ''Une politique de la langue: La Révolution française et les patois''. Paris: Gallimard.
*Balibar, Renée &amp; Laporte, Dominique (1974). ''Le français national: Politique et pratique de la langue nationale sous la Révolution''. Paris: Hachette.
*[[:en:Joshua Fishman|Fishman, Joshua A.]] (1973). ''Language and Nationalism: Two Integrative Essays''. Rowley, MA: Newbury House.
* ([http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-7/ full-text IDENTITIES: how Governed, Who Pays?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404195424/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-7/ |date=2023-04-04 }})
*Sparrow, Lise M. (2014). Beyond multicultural man: Complexities of identity. In Molefi Kete Asante, Yoshitaka Miike, &amp; Jing Yin (Eds.), ''The global intercultural communication reader'' (2nd ed., pp. 393-414). New York, NY: Routledge.
*Woolf, Stuart. &quot;Europe and the Nation-State&quot;. ''EUI Working Papers in History'' 91/11. Florence: European University Institute.
* Stewart, Edward C., &amp; Bennet, Milton J. (1991). ''American cultural patterns: A cross-cultural perspective'' (Rev. ed.). Yarmouth, ME: Intercultural Press.
*Evangelista, M. (2003). &quot;Culture, Identity, and Conflict:  The Influence of Gender,&quot; in ''Conflict and Reconstruction in Multiethnic Societies'', Washington, D.C.:  The National Academies Press [http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=10879&amp;page=81]
*{{cite journal | last1 = Güney | first1 = Ü. | year = 2010 | title = We see our people suffering: the war, the mass media and the reproduction  of Muslim identity among youth | url = | journal = Media, War &amp; Conflict | volume = 3 | issue = 2| pages = 1–14 }}

{{DEFAULTSORT:Cultural Identity}}

[[Category:Антропология]]
[[Category:Мәдәни география]]
[[Category:Кемлек сәясәте]]
[[Category:Мәдәният социологиясе]]</text>
      <sha1>1929wh5c0sfuinx9o5ava8fusd4wgym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Урта Тирескә</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133192</id>
    <revision>
      <id>6038537</id>
      <parentid>5987844</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15101" sha1="kem0tc43d2nb06yiq6ffwwpyq2246di" xml:space="preserve">{{ТП-Русия
 |халәт = сала
|татар исеме= Урта Тирескә
|чын исеме  ={{lang-ru|Средняя Терешка}}
|герб  =
|байрак  =
|lat_deg = 52|lat_min =53|lat_sec = 25
|lon_deg =47|lon_min =31|lon_sec =0
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ил харитасы   = 
|төбәк харитасы   = 
|район харитасы   = 
|ил харитасы зурлыгы   = 
|төбәк харитасы зурлыгы   = 
|район харитасы зурлыгы   = 
|төбәк = Сембер өлкәсе 
|төбәк җәдвәлдә= Сембер өлкәсе
|район төре   = Район
|район = Иске Кулаткы районы{{!}}Иске Кулаткы районы
|район җәдвәлдә = 
|җирлек төре  = 
|җирлек    =
|җирлек җәдвәлдә   = 
|эчке бүленеш    = 
|башлык = 
|нигезләнү елы = 1704
|беренче язма искә алу    = 
|элекке исемнәр  = 
|бирле    = 
|мәйдан= 
|ТП үзәге биеклеге    = 
|халык саны   = 695
|исәп елы = 2010 
|тыгызлык   = 
|агломерация  = 
|милли состав   =
|дини состав = 
|этнохороним  = 
|почта индексы =433934
|сәгать кушагы = +3
|почта индекслары=
|телефон коды = 84249
|санлы идентификатор  = 73239840001
|Commons та төркем   = 
|сайт  = 
|add3n        = [[Федераль салым хезмәте инспекциясе коды|ФСХИК]]
|add3        = 7323
}}
'''Урта Тирескә''' ({{lang-ru|Средняя Терешка}}) — [[Сембер өлкәсе]]нең [[Иске Кулаткы районы]]нда урнашкан сала.
Урта Тирескә авылы Иске Кулатка районының төньяк өлешенә урнашкан.

==Тарихи сыйфатлама==
Урта Тирескә авылыннан ун километр төньякта [[Иске Яндука]] авылыннан ерак түгел таш балта табыла. Хәзерге вакытта ул Иске Яндука крайны өйрәнү музеенда саклана. Шулай ук Тирескә елгасының сулъяк ярында эш коралларына ошаган ташлар,таш тәлинкә кисәкләре табылган. Археологик казылмалар һәм тарихи чыганаклар [[Урта Идел]]нең уңъяк яры элек - электән төрле кабиләләрнең бер-берсе белән бәйләнешен күрсәтә. Төрле тарихи чорларда кабиләләрнең кат-кат күчереләре мәгъләм.
[[Алтын Урда]] чорында төрки телле халык Урта Иделнең уңъяк ярыннан төньяккарак сөрелә, [[Темников]] төбәгенә кадәр җиткән дигән мәгълүматлар бар. Төрле архив докуметларда күренгәнчә, 14 - 15 гасырларда алар “мещерәкләр”, ә 16-17 гасырларда “темников татарлары” дип йөртеләләр. [[Мәскәү дәүләте]] киңәйтелгәч, 16нчы гасырда Урта Иделдә зур үзгәрешләр күзәтелә. Безнең крайга йомышлы кешеләр җибәрелә. Безнең якларга йомышлы татарларны җибәрү сәбәпле, хөкүмәт аларга җир бүлеп бирә һәм аларны даими яшәү урыны белән тәэмин итә.

17нче гасырда христианлаштыру көчәйгәч, бик күп татар-мөселманнары яшәгән урыннарын ташлап ерак урыннарга күченәләр, алар халык арасында “кыргый кырлар” дип йөртелә. Чынлыкта, Тирескә елгасының киң сулыклары, үтә алмаслык урманнар,сазлыклар бик күп качкын өчен яшеренү урыны булып торалар. Картлар сөйләве буенча, безнең якларда Җамали дигән кеше җитәкчелегендә качкын крестьяннар яшәгән. Алар турында халык легендалар, бәетләр чыгара. 17нче гасыр башында йомышлы татарларга җирләр бүлеп бирелә.
Пётр I патшалык иткәндә Урта Тирескә волостенда 92 татар гаиләсенең 20 мең десятинә җир алуы турында архив документлары саклана. Бу гаиләләр [[Югары Тирескә]], Урта Тирескә, [[Мансур (Неверкин районы)|Мансур]] авыл, Карамалы, Кири авылларга нигез салалар.

Архив документларда күрсәткәнчә, югарыда саналган авылларга 1704 -1714нче елларда нигез салынган. Нигез салучылар арасында кенәз Акбалкай, сугышчы Илач, Мансур, Биги, Кири, Адоев һәм башкалар була. Шулай итеп бу кешеләр [[Тирескә елгасы]] үзәненә урнашып, Урта Тирескә авылына нигез салалар.
Ни өчен авыл Тирескә дип аталган соң?

Безнең көннәргә кадәр Тирескә турында берничә легенда сакланган. Шуларның берсе турында Ленин ордены кавалеры, укытучы Сипаев Мәхмүт болай дип сөйли:
Елга буендагы уңдырышлы җирдә бик зур бер таш ята. Бер кешегә генә аны урыныннан кузгату мөмкин булмый. Сугышчы Илач үзенең баһадир көчле булуы белән шаккаттыра. Ул бәхәскә керә һәм ташны күчерә, ташның икенче ягыннан үзенә җир ала, ә бу татарча “тирес таш җире” дип атала. Алга таба бу “тиресташ”терминыннан русча яңгырашлы “Тирескә” (тиресташ) торак пунктлары барлыкка килә. Ә кнәз Акбалкай ул заманда иң дәрәҗәле кеше булганга, Ак кизләү янындагы иң уңдырышлы җирләрне үзенә ала, ә Мансур бабай Мансур авыл урыныннан җир ала. үзе исән вакытта ук зур таш әзерләп куя һәм үзенә күмәргә урын күрсәтеп калдыра. Мансур бабайның каберен малайлары ул әйткәнчә ясыйлар, башка каберләрдән өстәрәк күренеп тора ул. Ә каберташ язуларында 1671-1727 ел дип язылган.

Икенче легенда болай яңгырый:
Моннан 300 еллар элек 7 [[крепостной]] крестьян (татарлар һәм ике рус кешесе) үзләренең помещикларыннан качып китәләр. Шуңа аларны “качкын” крестьяннар диләр. Аларга бу яклар бик ошый. Алар шунда качып көн итәргә тотыналар. Бераздан соң бу якларга башка кешеләр җибәреләчәге билгеле була. Шуңа күрә аларның үзләре урнашкан җирләргә хуҗа булып каласылары килә. Тиз арада киңәшәләр дә һәм тиз генә [[Югары Тирескә]], Югары оч, Урта авыл, Биги авыл (Урта Тирескә), Кири авыл, [[Коры Тирескә]], Адоевщина авыллары урынына берәр өй салырга карар кылалар.

Озакламый безнең якларга монда элек булып киткән [[йомышлы татарлар]] килеп чыга.
Элек буш булган урыннарда өйләр күреп, бу кешеләрнең исе китә һәм алар: ”Менә ничек тырышкан!” - диләр. һәм шуннан бу районга “Тырышкан” дигән исем кала һәм ул тора-бара русчалатып “Тирескә” дип йөртелә башлый. Иске карталарда бу авылларның беренче исемнәре сакланып калган.
Авылның исеме турында менә шул ике легенда халык арасында, телендә йөри.

Тирескә елгасы буена кешеләрнең күпләп килүе алга таба да күзәтелә. 1885 елда Урта Тирескә, Мансур авыл, Биги авыл торак пунктларында 487 өй булып, 1715 ир кеше, 1616 хатын-кыз яшәгән.

Авылга илдә барган бөтен тарихи вакыйгаларның җиле кагыла. Халык нигездә иген үстерү белән шөгыльләнгән. Ачлык-ялангачлык безнең якларны да читләтеп үтмәгән.
1905 нче елда ерак шәһәрләрдә булган вакыйгаларны авылдашлары кайтып сөйли. 1917 нче елгы революцияне Тирескә крестьяннары шатланып каршылый.
Урта Тирескә авылы [[колхоз]]лар төзү кампаниясеннән дә читтә калмый. 1925 нче елда биредә авыл хуҗалыгы берләшмәләре барлыкка килә.

Бөек Ватан сугышы Урта Тирескә халкына да зур кайгы алып килә. 320 сөлектәй ир - егетне фронтка озаталар. Кызганычка каршы, бик күп ирләр кире әйләнеп кайта алмыйлар. Безнең авылдан батырларча көрәшкән 100 кешегә Советлар Союзының тәрле орден - медальләре бирелә. Бер кеше - [[Вилдан Хәбиев|Хабиев Вилдан Сәет улына]] Советлар Союзы Герое исеме бирелә.

Сугыштан соң хуҗалыкны аякка бастыруда халык армый - талмый хезмәт итә.
60 - 80 нче елларда безнең колхоз районда иң эре хуҗалыкларның берсе була, ә авыл иң зур авылларның берсе була. Авылдашлар елдан-ел югары үрләр яулыйлар, ә бу үз чиратында, халыкның тормыш шартларын яхшырту мөмкинлеге тудыра.

Авылның 300 елдан артык тарихы бар. Шул еллар эчендә ул бик зур үзгәрешләр кичерә. 1980 елларда сигезьеллык һәм урта мәктәп, участок хастаханәсе, тегү фабрикасы филиалы, МТМ, АТП, 7 кибет, азык-төлек комбинаты, ике катлы административ бина, мәдәният йорты, ветеринария участогы, китапханә, балалар бакчасы, ике бригадасы бөтен куәтенә эшләп, аларда күпме кеше хезмәт итә иде.

Үзгәртеп кору җилләре авылга да кагылды. Авылда яшьләр калмый да диярлек, чөнки эш урыннары юк. Күп кенә ирләр, хатыннар гаиләләрен калдырып, читкә китеп акча эшләргә мәҗбүрләр.

== Сәгать поясы ==
{{ОбъектныңСәгатьКушагы/MSK|Объект={{PAGENAME}}}}

== Халык ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=64%
|- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |access-date=2014-05-29 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 ел җанисәп алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml |access-date=2014-05-29 |archive-date=2018-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327163321/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|- class='bright'
|| 897 || 695
|}

[[2010 елгы җанисәп]] буенча күпчелекне алып торучы халыклар: [[татарлар]] (100%).&lt;ref&gt;{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-05-29 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә&lt;/ref&gt;

== Шәхесләр ==

* [[Илдус Әмирханов]]
== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

==Чыганаклар==
* [http://multiurok.ru/ilild/blog/izh-adi-eshl-r-konkursy-tatar-avyllary-tarikhy.html Иҗади эшләр конкурсы &quot;Татар авыллары тарихы&quot;] {{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20.01.2016 11:14 © 2016, Сайфуллина Ильмира Ильдаровна

== Тышкы сылтамалар ==
* [http://www.ul-sim-encyclopedia.zsuo.ru/ Ульяновск-Сембер энциклопедиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322145826/http://www.ul-sim-encyclopedia.zsuo.ru/ |date=2016-03-22 }}
{{Иске Кулаткы районы}}

[[Төркем:Иске Кулаткы районы торак пунктлары]]
[[Төркем:Сембер өлкәсе торак пунктлары]]


{{ulyan-obl-geo-stub}}

{{Сембер өлкәсе татар авыллары}}</text>
      <sha1>kem0tc43d2nb06yiq6ffwwpyq2246di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биотөрлелек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169804</id>
    <revision>
      <id>6038490</id>
      <parentid>6027826</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>3 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20397" sha1="6vi6053rza1ic676cm858yyqtnsg1p5" xml:space="preserve">{{УК}}
[[File:Phanerozoic Biodiversity.svg|thumb|350px|Җирдәге күпкүзәнәклеләрнең тормыш чорындагы биотөрлелек үсеше (млн.ел/мең ыру).&lt;br /&gt; [[соры төс|соры]] - бар [[Ыру (биология)|ырулар]], яшел - танылган [[Ыру (биология)|ырулар]], кызыл - тренд,&lt;br /&gt; сары һәм зәңгәр - [[тереклек]]нең зур һәм түбән күләмдә юкка чыгулары күрсәтелгән.]]
[[File:Extinction intensity.svg|thumb|Фанерозойның һәр аерым вакыт интервалы дәвамында диңгез [[хайваннар]]ының [[Ыру (биология)|ырулары]] өлешенең (%) юкка чыгуы графигы.]]

[[Җир]] йөзендәге [[тереклек]]нең аерым төрләренең төрлелеге '''биотөрлелек''' дип атала.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.unep-wcmc.org/what-is-biodiversity_50.html|title = What is biodiversity?|publisher = United Nations Environment Programme, World Conservation Monitoring Centre|accessdate = 2015-08-08|archivedate = 2014-04-29|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140429191727/http://www.unep-wcmc.org/what-is-biodiversity_50.html}}&lt;/ref&gt; Бу күрсәткеч төрле [[экосистема]]&lt;nowiki/&gt;ларда пәйда булган [[организм]]&lt;nowiki/&gt;нарның төрлелеге үлчәме буларак куллана. Берәр аерым территория, [[биома]] яки [[планета]] буйлап яшәгән тереклекнең генетик, экосистема, яки [[биологик төр]] (төрләр саны) вариацияләрне тасвирлау өчен кулланыла.&lt;ref name=&quot;UN&quot;/&gt; Җирдәге биотөрлелекнең гадәттә [[Ekvator|экватор]] тирәсендә иң югары булуы &lt;ref&gt;{{cite journal |last = Gaston|first = Kevin J.|title = Global patterns in biodiversity|url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-05-11_405_6783/page/220|journal = Nature|date = 11 May 2000|volume = 405|issue = 6783|pages = 220–227|doi = 10.1038/35012228|pmid = 10821282}}&lt;/ref&gt; җылы климат һәм югары [[беренчел җитештерү]]&lt;nowiki/&gt;нең нәтиҗәсе булуы белән аңлатыла.&lt;ref&gt;{{cite journal |last = Field|first = Richard|author2 = Hawkins, Bradford A.; Cornell, Howard V.; Currie, David J.; Diniz-Filho, J. Alexandre F.; Guégan, Jean-François; Kaufman, Dawn M.; Kerr, Jeremy T.; Mittelbach, Gary G.; Oberdorff, Thierry; O’Brien, Eileen M.; Turner, John R. G.|title = Spatial species-richness gradients across scales: a meta-analysis|journal = Journal of Biogeography|date = 1 January 2009|volume = 36|issue = 1|pages = 132–147|doi = 10.1111/j.1365-2699.2008.01963.x}}&lt;/ref&gt; Җирдәге биотөрлелек тропикларда иң югары. Диңгездәге биотөрлелекнең иң югары дәрәҗәләре исә [[диңгез]] өслеге температуралары иң югары булган Көнбатыш [[Тын океан]]&lt;nowiki/&gt;ы ярлары буенда һәм бар океаннарның экваторга якын өлкәләрендә күзәтелә; XXI гасыр галимнәре төрле биологик чорларда пәйда булган биологик төрләренең аерым широталардагы биотөрлелекләрен тасвирлаучы гипотезаларны тәкъдим итте.&lt;ref&gt;{{cite journal|last = Tittensor|first = Derek P.|author2 = Mora, Camilo; Jetz, Walter; Lotze, Heike K.; Ricard, Daniel; Berghe, Edward Vanden; Worm, Boris|title = Global patterns and predictors of marine biodiversity across taxa|journal = Nature|date = 28 July 2010|volume = 466|issue = 7310|pages = 1098–1101|doi = 10.1038/nature09329|bibcode = 2010Natur.466.1098T|pmid = 20668450|last3 = Jetz|first3 = Walter|last4 = Lotze|first4 = Heike K.|last5 = Ricard|first5 = Daniel|last6 = Berghe|first6 = Edward Vanden|last7 = Worm|first7 = Boris}}&lt;/ref&gt; Гадәттә җылы нокталарда югары булган биотөрлелекнең&lt;ref&gt;{{cite journal |last = Myers|first = Norman|author2 = Mittermeier, Russell A.; Mittermeier, Cristina G.; da Fonseca, Gustavo A. B.; Kent, Jennifer|title = Biodiversity hotspots for conservation priorities|url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-02-24_403_6772/page/853|journal = Nature|date = 24 February 2000|volume = 403|issue = 6772|pages = 853–858|doi = 10.1038/35002501|bibcode = 2000Natur.403..853M|pmid = 10706275|last3 = Mittermeier|first3 = Cristina G.|last4 = Da Fonseca|first4 = Gustavo A. B.|last5 = Kent|first5 = Jennifer}}&lt;/ref&gt; вакыт узуы белән үсеше&lt;ref&gt;{{cite journal|last = McPeek|first = Mark A.|author2 = Brown, Jonathan M.|title = Clade Age and Not Diversification Rate Explains Species Richness among Animal Taxa|journal = The American Naturalist|date = 1 April 2007|volume = 169|issue = 4|pages = E97–E106|doi = 10.1086/512135|pmid = 17427118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last = Peters|first = Shanan|title = Sepkoski's Online Genus Database|url = http://strata.geology.wisc.edu/jack/|publisher = University of Wisconsin-Madison|accessdate = 10 April 2013}}&lt;/ref&gt; тизлеге киләчәктә түбәнәячәге көтелә.&lt;ref&gt;{{cite journal|last = Rabosky|first = Daniel L.|title = Ecological limits and diversification rate: alternative paradigms to explain the variation in species richness among clades and regions|journal = Ecology Letters|date = 1 August 2009|volume = 12|issue = 8|pages = 735–743|doi = 10.1111/j.1461-0248.2009.01333.x|pmid = 19558515}}&lt;/ref&gt;

[[Әйләнә-тирә мохит]]&lt;nowiki/&gt;тә урын алган тиз үзгәрешләр гадәттә масс юкка чыгуга китерә.&lt;ref&gt;{{cite book|last = Cockell|first = Charles|title = Biological processes associated with impact events ESF IMPACT|url = https://archive.org/details/biologicalproces0000unse|year = 2006|publisher = Springer|location = Berlin|isbn = 978-3-540-25735-6|pages = [https://archive.org/details/biologicalproces0000unse/page/197 197]–219|edition = 1.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last = Algeo|first = T. J.|author2 = Scheckler, S. E.|title = Terrestrial-marine teleconnections in the Devonian: links between the evolution of land plants, weathering processes, and marine anoxic events|journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|date = 29 January 1998|volume = 353|issue = 1365|pages = 113–130|doi = 10.1098/rstb.1998.0195}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last = Bond|first = David P.G.|author2 = Wignall, Paul B.|title = The role of sea-level change and marine anoxia in the Frasnian–Famennian (Late Devonian) mass extinction|journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|date = 1 June 2008|volume = 263|issue = 3–4|pages = 107–118|doi = 10.1016/j.palaeo.2008.02.015}}&lt;/ref&gt; Планетаның тарихында Җирдә яшәгән бар биологик төрләрнең 99% (&gt;5 млрд төр)&lt;ref name=&quot;Book-Biology&quot;&gt;{{cite book |editor1 = Kunin, W.E.|editor2 = Gaston, Kevin|title = The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences|url = https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&amp;pg=PA110&amp;lpg=PA110&amp;dq#v=onepage&amp;q&amp;f=false|date = 31 December 1996|ISBN = 978-0412633805|accessdate = 26 May 2015}}&lt;/ref&gt; юкка чыкканнары фаразлана.&lt;ref name=&quot;StearnsStearns2000&quot;&gt;{{cite book |last = Stearns|first = Beverly Peterson|last2 = Stearns|first2 = S. C.|last3 = Stearns|first3 = Stephen C.|title = Watching, from the Edge of Extinction|url = http://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C&amp;pg=PA1921|year = 2000|publisher = [[Yale University Press]]|isbn = 978-0-300-08469-6|page = 1921|accessdate = 2014-12-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20141108-MJN&quot;&gt;{{cite news |last = Novacek|first = Michael J.|title = Prehistory’s Brilliant Future|url = http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|date = 8 November 2014|work = [[New York Times]]|accessdate = 2014-12-25}}&lt;/ref&gt; Бүгенге көндә Җирдәге [[Төр (биология)|төрләр]] саны 10-14 миллион арасында булуы фаразлана,&lt;ref name=&quot;MillerSpoolman2012&quot;&gt;{{cite book|author1 = G. Miller|author2 = Scott Spoolman|title = Environmental Science - Biodiversity Is a Crucial Part of the Earth's Natural Capital|url = http://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&amp;pg=PA62|date = 2012|publisher = [[Cengage Learning]]|isbn = 1-133-70787-4|page = 62|accessdate = 2014-12-27}}&lt;/ref&gt; алардан якынча 1.2 миллионы тасвирланган, ~86% киң әлегә беленми кала.&lt;ref name=&quot;PLoS-20110823&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Mora|first1 = C.|last2 = Tittensor|first2 = D.P.|last3 = Adl|first3 = S.|last4 = Simpson|first4 = A.G.|last5 = Worm|first5 = B.|title = How many species are there on Earth and in the ocean?|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21886479|date = 23 August 2011|journal = [[PLOS Biology]]|doi = 10.1371/journal.pbio.1001127|accessdate = 26 May 2015}}&lt;/ref&gt; Галимнәрнең фаразлары буенча, Җирдәге бәйле [[Дезоксирибонуклеин кислотасы|ДНК]] нигез парларының тулаем күләме ~ 5.0 x 10&lt;sup&gt;37 &lt;/sup&gt;, авырлыгы ~ 50 млрд тонн;&lt;ref name=&quot;NYT-20150718-rn&quot;&gt;{{cite news |last = Nuwer|first = Rachel|date = 18 July 2015|title = Counting All the DNA on Earth|url = http://www.nytimes.com/2015/07/21/science/counting-all-the-dna-on-earth.html|work = The New York Times|location = New York|publisher = The New York Times Company|issn = 0362-4331|accessdate = 2015-07-18}}&lt;/ref&gt; Чагыштыру өчен, [[биосфера]]ның тулаем массасы исә ~4 трлн [[Күмер (химик элемент)|күмер]] эквивалентлы тонна.&lt;ref name=&quot;AGCI-2015&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.agci.org/classroom/biosphere/index.php|title = The Biosphere: Diversity of Life|author = &lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|work = Aspen Global Change Institute|location = Basalt, CO|accessdate = 2015-07-19|archivedate = 2010-09-02|archiveurl = https://web.archive.org/web/20100902111048/http://www.agci.org/classroom/biosphere/index.php}}&lt;/ref&gt;

Яше якынча 4.54 млрд ел булган Җирдә&lt;ref name=&quot;USGS1997&quot;&gt;{{cite web|date = 1997|title = Age of the Earth|url = http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|publisher = U.S. Geological Survey|accessdate = 2006-01-10|archiveurl = https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html|archivedate = 2005-12-23|deadurl = no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last = Dalrymple|first = G. Brent|title = The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved|journal = Special Publications, Geological Society of London|date = 2001|volume = 190|issue = 1|pages = 205–221|doi = 10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14|bibcode = 2001GSLSP.190..205D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |author = Manhesa, Gérard|author2 = Allègre, Claude J.|author3 = Dupréa, Bernard|author4 = Hamelin, Bruno|last-author-amp = yes|title = Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics|url = https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370|journal = [[Earth and Planetary Science Letters]]|date = 1980|volume = 47|issue = 3|pages = 370–382|doi = 10.1016/0012-821X(80)90024-2|bibcode = 1980E&amp;PSL..47..370M}}&lt;/ref&gt; [[Тереклек|биологик тормыш]] кимендә 3.5 млрд ел элек&lt;ref name=&quot;Origin1&quot;&gt;Schopf, JW, Kudryavtsev, AB, Czaja, AD, and Tripathi, AB. (2007).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Origin2&quot;&gt;Schopf, JW (2006).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavenJohnson2002&quot;&gt;{{cite book |first = Peter|last = Hamilton Raven|first2 = George|last2 = Brooks Johnson|title = Biology|url = http://books.google.com/books?id=GtlqPwAACAAJ|year = 2002|publisher = McGraw-Hill Education|isbn = 978-0-07-112261-0|page = 68|accessdate = 2013-07-07}}&lt;/ref&gt; барлыкка килә. Бу вакыт эчендә биш эре һәм берничә түбән тәэсирле вакыйгалар нәтиҗәсендә биотөрлелекнең дәрәҗәсендә зур һәм тиз азаюлар күзәтелде. Күпчелек күпкүзәнәкле [[Тип (биология)|биологик типлар]] беренче тапкыр барлыкка килүләре өчен [[Фанерозой эоны]] (соңгы 540 млн ел) эчендә урын алган [[Камбрий шартлавы]] сәбәп булды.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.ucmp.berkeley.edu/cambrian/cambrian.php|title = The Cambrian Period|publisher = [[University of California Museum of Paleontology]]|accessdate = May 17, 2012}}&lt;/ref&gt; Шул чордан соң 400 млн ел дәвамында күп тапкыр кабатланган терлелекнең күптерлелегендә зур югалтуларга китергән юкка чыгулар урын алды. Иң күләмлесе - 251 млн ел элек урын алган [[Пермий-Триас юкка чыгуы]]; умыркалыларның үз дәрәҗәсенә чыга алулары өчен 30 млн ел кирәк булды.&lt;ref name=&quot;SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction&quot;&gt;{{cite journal|url = http://journals.royalsociety.org/content/qq5un1810k7605h5/fulltext.pdf|author = Sahney, S. and Benton, M.J.|year = 2008|title = Recovery from the most profound mass extinction of all time|journal = Proceedings of the Royal Society: Biological|doi = 10.1098/rspb.2007.1370|volume = 275|pages = 759–65|format = PDF|pmid = 18198148|issue = 1636|pmc = 2596898}} {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/10702/20110222085928/http://journals.royalsociety.org/content/qq5un1810k7605h5/fulltext.pdf |date=2011-02-22 }}&lt;/ref&gt; 65 млн ел элек урын алган соңгы зур вакыйга булган [[Динозаврларның юкка чыгуы|Акбур–Палеоген чоры юкка чыгуы]] дәвамында [[динозаврлар]] юкка чыкканнары аркасында еш башкаларга караганда күбрәк игътибар җәлеп итә.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last = Bambach|first = R.K.|last2 = Knoll|first2 = A.H.|last3 = Wang|first3 = S.C.|title = Origination, extinction, and mass depletions of marine diversity|journal = Paleobiology|volume = 30|issue = 4|pages = 522–42|date = December 2004|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4067/is_200410/ai_n9458414/|accessdate = 2008-01-24|doi = 10.1666/0094-8373(2004)030&lt;0522:OEAMDO&gt;2.0.CO;2|issn = 0094-8373| = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4067/is_200410/ai_n9458414/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050806080749/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa4067/is_200410/ai_n9458414 |date=2005-08-06 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4067/is_200410/ai_n9458414/ |access-date=2015-08-08 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430052903/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4067/is_200410/ai_n9458414/ |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;

[[Акыллы кеше|Кешеләрнең]] барлыкка килүләре белән башланган период дәвамында биотөрлелекнең дәвамлы азаю һәм [[генетик төрлелек]]&lt;nowiki/&gt;не югалту күзәтелә. [[Голоцен юкка чыгуы]] дип аталган бу вәзгыять ареалларның кешеләр тәэсире нәтиҗәсендә урын ала, аеруча  [[Areal|ареалларның]] җимерелү белән билгеле. Үз чиратында, биотөрлелек тә [[Сәламәтлек|кешеләр сәламәтлелегенә]] төрлечә тәэсир итә.&lt;ref name=&quot;SalaMeyerson2009&quot;&gt;{{cite book|last1 = Sala|first1 = Osvaldo E.|last2 = Meyerson|first2 = Laura A.|last3 = Parmesan|first3 = Camille|title = Biodiversity change and human health: from ecosystem services to spread of disease|url = http://books.google.com/books?id=x6WBmO8Muc4C&amp;pg=PA2|accessdate = 28 June 2011|date = 26 January 2009|publisher = Island Press|isbn = 978-1-59726-497-6|pages = 3–5}}&lt;/ref&gt;

Бүгенге көн кешеләрнең бер-берсе белән якын биологик төзелеше өчен өлешчә [[Тоба һәлакәте]] гаепле.
 
[[Берләшкән Милләтләр Оешмасы]] 2011–2020 елларны БМО Биотөрлелек Декадасы буларак билгеләде.

== Этимология ==
Терминның барлыкка килүе һәм кулланышка керүе бәхәсле. Кайберәүләрнең фикере буенча&lt;ref&gt;''Лебедева Н. В, Дроздов Н. Н., Криволуцкий Д. А.'' Биоразнообразие и методы его оценки. — М.: МГУ, 1999. — 94 с.&lt;/ref&gt;, «биологик күптөрлелек» терминын 1892 елда Г.&amp;nbsp;Бэйтс кертә.&lt;ref&gt;''Бейтс Г. У.'' Натуралист на реке Амазонке: рассказ о тропических картинах природы, о нравах животных, о жизни бразильцев и индейцев и о путевых приключениях автора во время его одиннадцатилетних странствий. — М.: Географгиз, 1958. — 430 с.&lt;/ref&gt; 1968 елда термин буларак Раймонд Дасман &lt;ref&gt;Dasmann, R. F. ''A Different Kind of Country'', 1968.&lt;/ref&gt; һәм В.Розен&lt;ref&gt;термин «BioDiversity» впервые введён В. Розеном в 1968 году на национальном форуме «Стратегия США в отношении биологического разнообразия»,  причём «неологизм появился как сокращённый вариант „биологическое разнообразие“, исходно используемого лишь для описания числа видов». ''Адрианов А. В.'' Современные проблемы изучения морского биологического разнообразия // Биология моря. 2004. Т.30. № 1. С. 3-19.&lt;/ref&gt; тарафыннан кулланыла. Шулай да, термин Томас Лайфджой (Thomas Lovejoy) тарафыннан ''Conservation Biology'' китабына кереш сүзендә кулланганнан соң&lt;ref&gt;M. E. Soulé and B. A. Wilcox. 1980.&lt;/ref&gt; фәнни җәмәгатьчелек тарафыннан үзләштерелә, һәм 1980-елларда фәнни һәм әйләнә-тирә мохиткә кагылышлы документларда ул 1975 елда кертелгән &quot;табигый күптөрлелек&quot; урынына киң кулланыла башлый.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.nature.org/aboutus/index.htm|title = Robert E. Jenkins|publisher = Nature.org|date = 2011-08-18|accessdate = 2011-09-24|archivedate = 2012-09-19|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120919011749/http://www.nature.org/aboutus/index.htm}}&lt;/ref&gt;

== Шулай ук карагыз ==
* Экологик индикатор
* Глобаль биотөрлелек
* Биотөрлелекне үлчәү
* Биотөрлелек бик югары булган илләр
* Урмансызландыру һәм климат һәм климат үзгәреше
* [[Мәдәни күптөрлелек]]
* [[Табигый мирас]]

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|3}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:Биологик системалар]]</text>
      <sha1>6vi6053rza1ic676cm858yyqtnsg1p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шамил Башкиров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171320</id>
    <revision>
      <id>6038662</id>
      <parentid>4075004</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7835" sha1="nf9ldovcnb4gfkb4vojbxfvitbdaqzx" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Шамил Башкиров
| рәсем = Ш.Ш.Башкиров.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = Ш.Ш. Башкиров (''1927-2010'')
| тулы исем = Шамил Шаһвәли улы Башкиров
| һөнәр = галим-физик
| туу датасы = 01.01.1927
| туу җире = {{туу җире|Казан|Казанда}} 
| гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Русия}}
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 04.03.2010
| үлем җире = [[Казан]]
| әти = [[Шаһвәли Башкиров|Шаһвәли Гали улы]] (''[[1894]]-[[1938]]''), ''халык комиссары''
| әни = Разия Госман кызы, ''укытучы''
| ир = 
| хатын = 
| балалар =  
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
&lt;small&gt;{{мәгънәләр|Башкиров}}&lt;/small&gt;
'''Шамил Башкиров''', Шамил Шаһвәли улы Башкиров, {{lang-ru|Башкиров Шамиль Шагивалеевич (Шахвалеевич)}} (''[[1927]]-[[2010]]'') — галим-физик, физика-математика фәннәре докторы (''[[1970]]''), професор (''[[1971]]''), ТР ФА мөхбир-әгъзасы (''[[1994]]''), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (''[[1980]]''). [[Казан дәүләт университеты|КФУ]]ның шәрәфле профессоры (''[[2004]]'')&lt;ref&gt;{{Citation |title=КФУ шәрәфле профессорлары исемлеге |url=http://old.kpfu.ru/structur/zasl.htm |access-date=2015-10-21 |archive-date=2018-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103095208/http://old.kpfu.ru/structur/zasl.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[Казан дәүләт университеты|КФУ]]да яңа фәнни юнәлешне (''Мессбауэр спектроскопиясе'') нигезләүче.
 
== Тәрҗемәи хәле ==
[[1927 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ында [[Казан]]да, Татарстан АССР дәүләт эшлеклесе [[Шаһвәли Башкиров]] гаиләсендә туган. Әти-әнисе репрессияләнгән. [[Казан дәүләт университеты]]ның физика-математика факультетын бик яхшыга тәмамлаган (''[[1951]]'')&lt;ref&gt;Әти-әнисе репрессияләнгән булу сәбәпле, аспирантурага кабул итмиләр, Казанда эшкә алмыйлар&lt;/ref&gt;. «''К теории парамагнитной спин-решеточной релаксации''» темасына физика-математика фәннәре кандидатлыгына (''[[1958]],  җитәкчесе'' С.А. Альтшулер) һәм «''Применение ядерного гамма-резонанса к исследованию парамагнитных кристаллов''» темасына докторлык диссертациясе (''[[1971]]'') яклаган.

== Хезмәт юлы ==
* [[1951]]-[[1955]] Мари дәүләт педагогия институтының физика кафедрасы ассистенты.
* [[1957]]-[[1960]] [[Казан дәүләт педагогия институты]]ның физика кафедрасында өлкән укытучы.
* [[1960]]-[[1969]] [[Казан дәүләт университеты]]нда теоретик һәм эксперименталь физика кафедрасы доценты.
* [[1969]]-[[1994]] [[Казан дәүләт университеты|КФУ]] каты җисем физикасы кафедрасын оештыручы һәм мөдире, [[1971]]-[[2010]] кафедра профессоры.

== Гыйльми эшчәнлеге ==
Магнит резонансы һәм парамагнит релаксациясе буенча белгеч буларак, мессбауэр спектроскопиясен тикшерү төркеме (''лаборатория [[1969 ел]]да кафедра итеп үстерелә'') оештыра. Гомуми [[физика]], теоретик физика, каты җисем физикасы буенча 320 дән артык фәнни хезмәте нәшер ителгән. [[Магнит]]лы җисемнәрнең, ферритларның  микротөзелешен гамма-резонанслы тикшерүе белән халыкара абруй казана. 26 фән кандидаты (''шул исәптән'', [[Мисыр]], [[Сүрия]], [[АКШ]] өчен),  4 фән докторы әзерләгән.

== Фәнни хезмәтләре ==
# О поляризации ядерных моментов и ширине линии ядерного резонанса в кристаллах солей иона Сu2+ // Журнал экспериментальной и теоретической физики. 1958. Т. 35, вып. 3; 
# О влиянии оптического излучения на электрическое квадрупольное взаимодействие ядра парамагнитного иона // Письма в Журнал экспериментальной и теоретической физики. 1966. Т. 3, вып. 6; 
# Влияние обменного взаимодействия магнитных ионов на интенсивность мессбауэровского спектра // Физика твердого тела. 1967. Т. 9, № 10; 
# Магнитная микроструктура ферритов. Казань, 1978; 
# Кинетика фазообразования в процессе синтеза алюминий-замещенного гексаферрита // Неорганические материалы. 1999. Т. 35, № 12; 
# Мессбауэровские исследования некоторых систем перовскитподобных оксидов // Исследовано в России: электронный журнал. 2004; 
# Магнитное упорядочение и электрические свойства ферриманганитов. Saarbrücken, Deutschland, 2010.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[1980]] РСФСР атказанган фән эшлеклесе.
* [[2004]] КФУның шәрәфле профессоры.

== Чыганаклар ==
Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.

== Сылтамалар ==
* [https://web.archive.org/web/20181015043852/http://www.famous-scientists.ru/2724/ «Билгеле галимнәр» сайты]
* [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%A8%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Ш.Ш. Башкиров «Милләттәшләр» сайтында]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{DEFAULTSORT:Башкиров, Шамил}}
[[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Профессорлар]]
[[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]]
[[Төркем:Вуз укытучылары]]
[[Төркем:КФУ шәрәфле профессорлары]]
[[Төркем:Физиклар]]</text>
      <sha1>nf9ldovcnb4gfkb4vojbxfvitbdaqzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футбол буенча Аурупа чемпионаты 2016</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175431</id>
    <revision>
      <id>6038568</id>
      <parentid>3819096</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40767" sha1="fj9kf87umhc9j0irki30v4sq0p8uye4" xml:space="preserve">{{Халыкара футбол турниры
  | место           = {{FRA}}
  | города          = 10
  | стадионы        = 10 
  | времяотбора     = 
  | время           = [[10 июнь]] — [[10 июль]] 2016
  | название        = {{lang-en|UEFA Euro 2016}}&lt;br /&gt;{{lang-fr|Championnat d'Europe de football 2016}}
  | лого            = Logo UEFA Euro 2016.png
  | подпись         = 
  | участников      = 54
  | участниковфинал = 24
  | чемпион         = 
  | раз             = 
  | 2 место         = 
  | 3 место         = 
  | 4 место         = 
  | финал           = [[Стад де Франс]],&lt;br /&gt; [[Париж]], [[Франция]]
  | игр             = 
  | игротбор        = 
  | голов           = 
  | головотбор      = 
  | зрителей        = 
  | бомбардир       = 
  | бголов          = 
  | бомбардиротбор  = 
  | оголов          = 
  | лучший          = 
  | пред чемпионат  = [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]]
  | след чемпионат  = [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2020|2020]]
}}
'''2016 елгы футбол буенча Европа чемпионаты''' ({{lang-en|UEFA Euro 2016}}, {{lang-fr|Championnat d'Europe de football 2016}}) — футбол буенча Европаның 15-нче чемпионаты. Чара [[2016 ел]]ның 10 июненнән 10 июленә кадәр үткәрелергә тиеш. Бу турнирда тарихта беренче тапкыр 24 такым катнашачак. 2010 елның 28 маенда [[Женева]]да үткәрелгән тавыш бирү нәтиҗәсендә чемпионат хуҗасы булып [[Франция]] сайланган.&lt;ref name=&quot;euro_2016_bid_info&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/stadiumsecurity/news/newsid=786278.html|title=2016 bidding process given green light|publisher=[[UEFA]]|date=2008-12-13|accessdate=2012-01-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HiIdou4S?url=http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/stadiumsecurity/news/newsid=786278.html|archivedate=2013-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8711016.stm|title=France beat Turkey and Italy to stage Euro 2016|date=2010-04-28|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2010-05-28}}&lt;/ref&gt;

Чемпионат җиңүчесе 2017 елда Россиядә үткәреләчәк [[Конфедерацияләр кубогы 2017|Конфедерацияләр кубогы]]нда катнаша алачак.

Франциядан тыш чемпионатны кабул итү өчен [[Италия]] һәм [[Төркия]] көрәшкән.
== Катнашучылар исемлеге ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! Такым
! &lt;small&gt;Чемпионатка чыгу ысулы&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;Чемпионатка чыккан көне&lt;/small&gt;
! data-sort-type=&quot;number&quot;|Катнашулар саны&lt;sup&gt;'''[[#1|1]]'''&lt;/sup&gt;
|-
| {{FRA}} || Хуҗа || {{Sort|01|28 май 2010}} || 8 (''[[1960 European Nations' Cup|1960]]'', '''''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1984|1984]]''''', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], '''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]]''', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{ENG}} || E төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt; || {{Sort|02|5 синтәбер 2015}} || 8&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;B&lt;/span&gt; ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1968|1968]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1980|1980]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1988|1988]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1992|1992]], ''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]]'', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{CZE}}&lt;sup&gt;[[#2|2]]&lt;/sup&gt; || A төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt; || {{Sort|03|6 синтәбер 2015}} || 8&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;B&lt;/span&gt; ([[1960 European Nations' Cup|1960]], '''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1976|1976]]''', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1980|1980]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{ISL}} || A төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|04|6 синтәбер 2015}} || 0 (дибүт)
|-
| {{AUT}} || G төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt; || {{Sort|05|8 синтәбер 2015}} || 1 (''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]]'')
|-
| {{NIR}} || F төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt;|| {{Sort|06|8 Октябрь 2015}} || 0 (дибүт)
|-
| {{POR}} || I төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt;|| {{Sort|07|8 Октябрь 2015}} || 6 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1984|1984]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], ''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]]'', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{ESP}} || C төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt;|| {{Sort|08|9 Октябрь 2015}} || 9 ('''''[[1964 European Nations' Cup|1964]]''''', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1980|1980]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1984|1984]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1988|1988]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], '''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]]''', '''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]]''')
|-
| {{SUI}} || E төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|09|9 Октябрь 2015}} || 3 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], ''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]]'')
|-
| {{ITA}} || H төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt;||{{Sort|10|10 Октябрь 2015}} || 8 ('''''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1968|1968]]''''', ''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1980|1980]]'', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1988|1988]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{BEL}} || B төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt;||{{Sort|11|10 Октябрь 2015}} || 4 (''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1972|1972]]'', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1980|1980]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1984|1984]], ''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]]'')
|-
| {{WAL}} || B төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;||{{Sort|12|10 Октябрь 2015}} || 0 (дибүт)
|-
| {{ROU}} || F төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;||{{Sort|13|11 Октябрь 2015}} || 4 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1984|1984]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]])
|-
| {{ALB}} || I төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|14|11 Октябрь 2015}} || 0 (дибүт)
|-
| {{GER}}&lt;sup&gt;[[#3|3]]&lt;/sup&gt; || D төркеме &lt;small&gt;(җиңүче)&lt;/small&gt;|| {{Sort|15|11 Октябрь 2015}} || 11 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1972|'''1972''']], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1976|1976]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1980|'''1980''']], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1984|1984]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1988|''1988'']], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|'''1996''']], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{POL}} || D төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|16|11 Октябрь 2015}} || 2 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|''2012'']])
|-
| {{RUS}}&lt;sup&gt;[[#4|4]]&lt;/sup&gt; || G төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|17|12 Октябрь 2015}} || 10 ('''[[1960 European Nations' Cup|1960]]''', [[1964 European Nations' Cup|1964]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1968|1968]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1972|1972]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1988|1988]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{SVK}} || C төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|18|12 Октябрь 2015}} || 0 (дибүт)
|-
| {{CRO}} || H төркеме &lt;small&gt;2 нче урын&lt;/small&gt;|| {{Sort|19|13 Октябрь 2015}} || 4 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{TUR}} || &lt;small&gt;3 нче урынлылардан иң яхшысы&lt;/small&gt; || {{Sort|19|13 Октябрь 2015}} || 3 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1996|1996]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]])
|-
| {{HUN}} || &lt;small&gt;кара-каршы матчларда җиңүче&lt;/small&gt;|| {{Sort|20|15 ноябер 2015}} || 2 ([[1964 European Nations' Cup|1964]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 1972|1972]])
|-
| {{IRL}} || &lt;small&gt;кара-каршы матчларда җиңүче&lt;/small&gt;|| {{Sort|21|16 ноябер 2015}} || 2 ([[Футбол буенча Европа чемпионаты 1988|1988]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{SWE}} || &lt;small&gt;кара-каршы матчларда җиңүче&lt;/small&gt;|| {{Sort|22|17 ноябер 2015}} || 5 (''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 1992|1992]]'', [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]])
|-
| {{UKR}} || &lt;small&gt;кара-каршы матчларда җиңүче&lt;/small&gt;|| {{Sort|22|17 ноябер 2015}} || 1 (''[[Футбол буенча Европа чемпионаты 2012|2012]]'')
|}
:&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Турнир чемпионы '''калын мәтен''', турнир хуҗасы — ''авышлы мәтен'' белән күрсәтелгән.&lt;/div&gt;
:&lt;div id=&quot;2&quot;&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 1960—1992 елларда Чехословакия җыелмасы буларак катнашкан.&lt;/div&gt;
:&lt;div id=&quot;3&quot;&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; 1960—1988 елларда Алман Федератив Җөмһүрияте җыелмасы буларак катнашкан.
:&lt;div id=&quot;4&quot;&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; 1960—1988 елларда ССРБ буларак, 1992 дә БДБ җыелмасы буларак катнашкан.&lt;section end=&quot;qualified teams&quot; /&gt;
== Төркем этабы ==

=== А төркеме ===
{{ФутболТаблица2}}
{{ФТ-команда|1|{{FRA}}|2|1|0|4|1|төс=#ccffcc}}
{{ФТ-команда|2|{{SUI}}|1|2|0|2|1|төс=#ccffcc}}
{{ФТ-команда|3|{{ALB}}|1|0|2|1|3|төс=lightcyan}}           
{{ФТ-команда|4|{{ROM}}|0|1|2|2|4|төс=#ffdede}}
{{ФутболТаблицаАхыр2}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[10 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Стад де Франс]], [[Сен-Дени]]
|такым1= {{FRA}}
|такым2= {{ROM}}
|исәп=2:1 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017877/index.html хисап]
|голлар1=Жиру {{гол|57}}&lt;br/&gt;Пайе {{гол|89}}
|голлар2=Станку {{гол|65|пен.}} 
|хөкемдар={{Байрак|Маҗарстан}} Виктор Кашшаи 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[11 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Феликс Боллар (стадион)|Феликс Боллар]], [[Ланс (Франция)|Ланс]]
|такым1= {{ALB}}
|такым2= {{SUI}}
|исәп= 0:1
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017878/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2=Шәр {{гол|5}} 
|хөкемдар= {{Байрак|Испания}} Карлос Веласко Карбальо
|тамашачылар= 33&amp;nbsp;805&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017878_fr.pdf|title=Full Time Summary – Albania v Switzerland|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=11 June 2016|accessdate=11 June 2016|archivedate=2018-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211190924/https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017878_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[15 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Парк де Пренс]], [[Париж]]
|такым1= {{ROM}}
|такым2= {{SUI}}
|исәп= 1:1
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017886/index.html хисап]
|голлар1=Станку {{гол|18|пен.}}
|голлар2= Мәхмәди {{гол|57}}
|хөкемдар= {{Байрак|Россия}} Сергей Карасёв
|тамашачылар= 43&amp;nbsp;576&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017886_fr.pdf|title=Full Time Summary – Romania v Switzerland|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=15 June 2016|accessdate=15 June 2016|archivedate=2016-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109093322/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017886_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[15 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Велодром (Марсель)|Велодром]], [[Марсель]]
|такым1= {{FRA}}
|такым2= {{ALB}}
|исәп= 2:0
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017885/index.html хисап]
|голлар1=[[Антуан Гризманн]] {{гол|90}}&lt;br /&gt;[[Пайе, Димитри|Пайе]] {{гол|90+6}}
|голлар2= 
|хөкемдар= {{Байрак|Шотландия}} Вильям Коллам
|тамашачылар= 63&amp;nbsp;670&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017885_fr.pdf|title=Full Time Summary – France v Albania|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=15 June 2016|accessdate=15 June 2016|archivedate=2018-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211003834/https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017885_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[19 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Пьер Моруа (стадион)|Пьер Моруа]], [[Вильнёв-д'Аск]]
|такым1= {{SUI}}
|такым2= {{FRA}}
|исәп= 0:0
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017893/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= {{Байрак|Словения}} Дамир Скомина
|тамашачылар= 45&amp;nbsp;616&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017893_fr.pdf|title=Full Time Summary – Switzerland v France|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=20 June 2016|accessdate=20 June 2016|archivedate=2018-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180725111219/https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017893_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[19 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Люмьер (стадион)|Люмьер]], [[Лион]]
|такым1= {{ROM}}
|такым2= {{ALB}}
|исәп= 0:1
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017894/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= Садику {{гол|43}}
|хөкемдар={{Байрак|Чехия}} Павел Краловец 
|тамашачылар= 49&amp;nbsp;752&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017894_fr.pdf|title=Full Time Summary – Romania v Albania|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=20 June 2016|accessdate=20 June 2016|archivedate=2016-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109044639/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017894_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|ммч=
}}

=== B төркеме ===
{{ФутболТаблица2}}
{{ФТ-команда|1|{{ENG}}|1|1|0|3|2|цвет=#ccffcc}}
{{ФТ-команда|2|{{WAL}}|1|0|1|3|3|цвет=#ccffcc}}
{{ФТ-команда|3|{{SVK}}|1|0|1|3|3|цвет=lightcyan}}
{{ФТ-команда|4|{{RUS}}|0|1|1|2|3|цвет=#ffdede}}
{{ФутболТаблицаАхыр2}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[11 июня]] [[2016 год в спорте|2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Матмю Атлантик]], [[Бордо]]
|такым1= {{WAL}}
|такым2= {{SVK|R}}
|исәп= 2:1 (1:0)
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017880/index.html хисап]
|голлар1= [[Гарет Бейл|Бейл]] {{гол|10}}&lt;br/&gt;Робсон-Кану {{гол|81}}
|голлар2= Дуда {{гол|61}}
|хөкемдар= {{Байрак|Норвегия}} Свейн Моэн
|тамашачылар= 37&amp;nbsp;831&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017880_fr.pdf|title=Full Time Summary – Wales v Slovakia|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=11 June 2016|accessdate=11 June 2016|archivedate=2016-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109070236/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017880_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|сми=
}}
----
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[11 июня]] 2016&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Велодром (Марсель)|Велодром]], [[Марсель]]
|такым1= {{ENG}}
|такым2= {{RUS|R}}
|исәп= 1:1 (0:0)
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017879/index.html хисап]
|голлар1= Дайер {{гол|73}}
|голлар2= В. Березуцкий&lt;ref name=&quot;uefa.com_Sum_E-R&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017879_fr.pdf|title=Full Time Summary – England v Russia|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=11 June 2016|accessdate=11 June 2016|archivedate=2016-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109150458/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017879_fr.pdf}}&lt;/ref&gt; {{гол|90+2}}
|хөкемдар= {{Байрак|Италия}} Никола Риццоли
|тамашачылар= 62&amp;nbsp;343&lt;ref name=&quot;uefa.com_Sum_E-R&quot;/&gt;
|сми=
}}
----
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[15 июня]] 2016&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Пьер Моруа (стадион)|Пьер Моруа]], [[Вильнёв-д’Аск]]
|такым1= {{RUS}}
|такым2= {{SVK|R}}
|исәп= 1:2 (0:2)
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017888/index.html хисап]
|голлар1= Глушаков {{гол|80}}
|голлар2= Вайсс {{гол|32}}&lt;br /&gt;Һамшик {{гол|45}}
|хөкемдар= {{Байрак|Словения}} Дамир Скомина
|тамашачылар= 38&amp;nbsp;989&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017888_fr.pdf|title=Full Time Summary – Russia v Slovakia|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=15 June 2016|accessdate=15 June 2016|archivedate=2016-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108212856/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017888_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|сми=
}}
----
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[16 июня]] 2016&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Боллар-Делелис]], [[Ланс (Франция)|Ланс]]
|такым1= {{ENG}}
|такым2= {{WAL|R}}
|исәп= 2:1 (0:1)
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017887/index.html хисап]
|голлар1= Варди {{гол|56}} &lt;br /&gt;Старриҗ {{гол|90+2}}
|голлар2= [[Гарет Бейл|Бейл]] {{гол|42}}
|хөкемдар= {{Байрак|Германия}} Феликс Брих
|тамашачылар= 34&amp;nbsp;033&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017887_fr.pdf|title=Full Time Summary – England v Wales|work=UEFA.org|publisher=Union of European Football Associations|format=PDF|date=19 June 2016|accessdate=19 June 2016|archivedate=2016-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109070251/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017887_fr.pdf}}&lt;/ref&gt;
|сми=
}}
----
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[20 июня]] 2016&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Тулуза стадионы]], [[Тулуза]]
|такым1= {{RUS}}
|такым2= {{WAL|R}}
|исәп= 0:0 (0:0)
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017896/index.html хисап]
|голлар1= &lt;!--[[|]] {{гол|}}--&gt;
|голлар2= &lt;!--[[|]] {{гол|}}--&gt;
|хөкемдар= {{Байрак|Швеция}} Юнас Эрикссон
|тамашачылар= 
|сми=
}}
----
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[20 июня]] 2016&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Жоффруа Гишар (стадион)|Жоффруа Гишар]], [[Сент-Этьен]]
|такым1= {{SVK}}
|такым2= {{ENG|R}}
|исәп= 0:0 (0:0)
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017895/index.html хисап]
|голлар1= &lt;!--[[|]] {{гол|}}--&gt;
|голлар2= &lt;!--[[|]] {{гол|}}--&gt;
|хөкемдар= {{Байрак|Испания}} Карлос Веласко Карбальо
|тамашачылар= 
|сми=
}}

=== C төркеме ===
{{ФутболТаблица2}}
{{ФТ-команда|1|{{GER}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|2|{{UKR}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|3|{{POL}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|4|{{NIR}}|0|0|0|0|0}}
{{ФутболТаблицаАхыр2}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[12 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Альянц Ривьера]], [[Ницца]]
|такым1= {{POL}}
|такым2= {{NIR}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017882/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[12 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Пьер Моруа (стадион)|Пьер Моруа]], [[Вильнёв-д'Аск]]
|такым1= {{GER}}
|такым2= {{UKR}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017881/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[16 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Люмьер (стадион)|Люмьер]], [[Лион]]
|такым1= {{UKR}}
|такым2= {{NIR}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017890/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[16 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Стад де Франс]], [[Сен-Дени]]
|такым1= {{GER}}
|такым2= {{POL}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017889/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[21 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Парк де Пренс]], [[Париж]]
|такым1= {{NIR}}
|такым2= {{GER}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017897/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[21 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Велодром (Марсель)|Велодром]], [[Марсель]]
|такым1= {{UKR}}
|такым2= {{POL}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017898/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}

=== D төркеме ===
{{ФутболТаблица2}}
{{ФТ-команда|1|{{ESP}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|2|{{CZE}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|3|{{TUR}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|4|{{CRO}}|0|0|0|0|0}}
{{ФутболТаблицаАхыр2}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[12 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Парк де Пренс]], [[Париж]]
|такым1= {{TUR}}
|такым2= {{CRO}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017884/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[13 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Стадион Тулузы]], [[Тулуза]]
|такым1= {{ESP}}
|такым2= {{CZE}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017883/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[17 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Жоффруа Гишар (стадион)|Жоффруа Гишар]], [[Сент-Этьен]]
|такым1= {{CZE}}
|такым2= {{CRO}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017892/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[17 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Альянц Ривьера]], [[Ницца]]
|такым1= {{ESP}}
|такым2= {{TUR}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017891/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[21 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Матмю Атлантик(стадион)|Матмю Атлантик]], [[Бордо]]
|такым1= {{CRO}}
|такым2= {{ESP}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017899/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[21 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Феликс Боллар (стадион)|Феликс Боллар]], [[Ланс (Франция)|Ланс]]
|такым1= {{CZE}}
|такым2= {{TUR}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017900/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}

=== E төркеме ===
{{ФутболТаблица2}}
{{ФТ-команда|1|{{BEL}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|2|{{ITA}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|3|{{IRL}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|4|{{SWE}}|0|0|0|0|0}}
{{ФутболТаблицаАхыр2}}

{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[13 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Стад де Франс]], [[Сен-Дени]]
|такым1= {{IRL}}
|такым2= {{SWE}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017954/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[13 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Люмьер (стадион)|Люмьер]], [[Лион]]
|такым1= {{BEL}}
|такым2= {{ITA}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017953/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[17 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Стадион Тулузы]], [[Тулуза]]
|такым1= {{ITA}}
|такым2= {{SWE}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017956/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[18 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;15:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Матмют Атлантик]], [[Бордо]]
|такым1= {{BEL}}
|такым2= {{IRL}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017955/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[22 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Альянц Ривьера]], [[Ницца]]
|такым1= {{SWE}}
|такым2= {{BEL}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017957/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[22 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Пьер Моруа (стадион)|Пьер Моруа]], [[Вильнёв-д’Аск]]
|такым1= {{ITA}}
|такым2= {{IRL}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017958/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}

=== F төркеме ===
{{ФутболТаблица2}}
{{ФТ-команда|1|{{POR}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|2|{{ISL}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|3|{{AUT}}|0|0|0|0|0}}
{{ФТ-команда|4|{{HUN}}|0|0|0|0|0}}
{{ФутболТаблицаАхыр2}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[14 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Матмют Атлантик]], [[Бордо]]
|такым1= {{AUT}}
|такым2= {{HUN}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017960/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[14 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Жоффруа Гишар (стадион)|Жоффруа Гишар]], [[Сент-Этьен]]
|такым1= {{POR}}
|такым2= {{ISL}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017959/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[18 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Велодром (Марсель)|Велодром]], [[Марсель]]
|такым1= {{ISL}}
|такым2= {{HUN}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017962/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[18 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;21:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Парк де Пренс]], [[Париж]]
|такым1= {{POR}}
|такым2= {{AUT}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017961/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[22 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Стад де Франс]], [[Сен-Дени]]
|такым1= {{ISL}}
|такым2= {{AUT}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017963/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}
{{Матч турында хисап
|фон=#EBF5FF
|дата= [[22 июнь]] [[2016]]&lt;br /&gt;18:00 [[UTC+2]]
|стадион= '''Стадион:''' [[Люмьер (стадион)|Люмьер]], [[Лион]]
|такым1= {{HUN}}
|такым2= {{POR}}
|исәп= 
|протокол= [http://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000448/match=2017964/index.html хисап]
|голлар1=
|голлар2= 
|хөкемдар= 
|тамашачылар= 
|ммч=
}}

== Приз фонды ==
Европа чемпионатында җиңәчәк такым үз казнасын 8 миллион еврога ия булачак.

Шуннан тыш:
* Төркем этабындагы уртак исәп өчен — 500 мең [[евро]];
* Төркем этабындагы җиңү өчен — 1 млн евро;
* финалның 1/8 өлешенә чыгу өчен — 1,5 млн евро;
* чирек финал — 2,5 млн евро;
* ярым финал — 4 млн евро;
* финалчы  5 млн еврога ия булачак.&lt;ref&gt;[http://championat.asia/ru/news/evro-2016-turnir-ishtirokchilari-qancha-pul-ishlab-oladilar Евро-2016. Турнир иштирокчилари қанча пул ишлаб оладилар?]&lt;/ref&gt;

== Вәкилләр саны буенча футбол клублары ==
* 12 — [[Liverpul futbol taqımı|Ливерпуль]] (Англия), [[Yuventus futbol taqımı|Ювентус]] (Италия) 
* 11 — Тоттенһем Һотспурс (Англия)
* 10 — [[Mançester Yunayted futbol taqımı|Манчестер Юнайтед]] (Англия)
* 9 — [[Bavariä Münxen futbol taqımı|Бавария]] (Алмания), [[Барселона]] (Испания), Фенербаһче (Төркия)
* 8 — [[Arsenal futbol taqımı (London)|Арсенал]] (Англия), [[«ЦСКА» футбол клубы (Мәскәү)|ЦСКА]] (Россия), [[Реал (футбол клубы, Мадрид)|Реал]] (Испания), Базел (Швейцария)

== Кызыклы фактлар ==
* Англия футбол җыелмасы фәкать Англия чемпионатларында уйнаучы футболчылардан тора, ә менә Төньяк Ирландия җыелмасына чит ил чемпионталары вәкилләре генә кергән.
* Чемпионатның беренче уенда кырымтатар футболчысы Дениз Алибәк Румыния җыелмасы өчен чыгыш ясаган.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
{{УЕФА Европа футбол чемпионатлары}}

[[Төркем:Футбол буенча Европа чемпионатлары]]
[[Төркем:2016 ел спортта]]</text>
      <sha1>fj9kf87umhc9j0irki30v4sq0p8uye4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Космополитизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184817</id>
    <revision>
      <id>6038617</id>
      <parentid>4419632</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31908" sha1="bk8slwb8sz4ootcetlayw75nl0rjmxv" xml:space="preserve">{{ук}}'''Космополитизм''' ({{Lang-grc|κοσμοπολίτης}} ягъни kosmopolites — космополит, дөнья кешесе) — [[дөнья]]күләм [[кешелек]]нең ''([[:ru:Человечество|ru]])'' мәнфәгатьләрен аерым [[милләт]] яки [[дәүләт]]&lt;nowiki/&gt;некеннән өстенрәк куючы һәм һәрбер [[кеше]]не [[Җир]] чикләре эчендә [[суверен шәхес]] ''([[:ru:Суверенитет личности|ru]])'' дип күрүче бөтендөнья [[Ватандашлык|ватандашлыгы]] [[идеология]]се.

Космополитизмның төрле формадагы фикерләрен уртаклашкан кешене '''космополит''' дип атыйлар.

Космополит [[җәмгыять]] уртак [[әхлак]], уртак [[икътисад]]и мөнәсәбәтләр, яки берничә милләтне берләштерүче [[сәясәт|сәяси]] структурага нигезләнә ала. Үрнәк буларак Кваме Аппиа ''([[:ru:Аппиа, Кваме Энтони|ru]])'' төрле үзенчәлекле шартлары булган урыннардан (физик, икътисади, һ.б.) килгән индивидлар [[дин]]и, сәяси һ.б. [[ышану]]лары аерылуына карамастан бер-берсенә карата хөрмәткә нигезләнгән мөнәсәбәтләргә керә алуларына ишарәли.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Anthony Appiah | first1 = Kwame | year = 1997 | title = Cosmopolitan Patriots | url =https://archive.org/details/sim_critical-inquiry_spring-1997_23_3/page/617| journal = Critical Inquiry | volume = 23 | issue = 3| pages = 617–639 | doi=10.1086/448846}}&lt;/ref&gt;

Дж. Р Сол ''([[:ru:Сол, Джон Ролстон|ru]])'' фикеренчә космополитизм (грекчадан [[Дөнья]], [[Галәм]] ватандашы) — дөньяның бердәмлеген, универсальлек төшенчәсен үз итә алуга юнәлгән караш һәм [[мәдәният|мәдәни]] [[кыйммәт]]&lt;nowiki/&gt;ләр системасы&lt;ref&gt;{{Citation |title=Национализм versus космополитизм ← Философия и политика ← Психология человека |url=http://psibook.com/philosophy/natsionalizm-versus-kosmopolitizm.html |access-date=2016-11-29 |archive-date=2015-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124090630/http://psibook.com/philosophy/natsionalizm-versus-kosmopolitizm.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

Төрле [[торак пункт]]лар һәм башка иҗтимагый урыннар, электән үк һәм хәзерге вакытта да &quot;космополит&quot; дип билгеләнә; бу аларда яшәүчеләрнең бөтенесе яки хәттә күпчелеге дә [[аң]]лы килеш бу фәлсәфәне үз итүен түгел, төрле [[этнос|этник]], мәдәни һәм/яки дини чыгышлы кешеләрнең бер-берсе белән якын [[яшәү]] һәм төрле мөнәсәбәтләргә көрүләрен белдерә.

== Тарих ==
Космополитизм [[Борынгы Греция]]дә барлыкка килә. Дөнья ватандашлыгы турында фикерләрне [[Сократ]]&lt;nowiki/&gt;ның белдерүе билгеле булса да, үзен &quot;космополит&quot; дип беренче тапкыр Диоген ''([[:ru:Диоген|ru]])''&lt;ref&gt;''Диоген Лаэртский''. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. — М.: Мысль, 1986.&lt;/ref&gt; билгели. Шул заманнарда космополитизм киниклар [[тәгълимат]]&lt;nowiki/&gt;ында үсә иде. Моның өчен көчле импульс буларак Пелопоннес сугышы аркасында аерым [[Шәһәр-дәүләт|полислар]] үз бәйсезлеген һәм әһәмиятен югалтулары сәбәпле чикле җирле [[ватанпәрвәрлек]] төшенчәсенә таба үскән негатив карашлар булды. Соңыннан (аеруча [[Борынгы Рим]] чорында) теоретик нигезләрне стоиклар фәлсәфә мәктәбе эчендә үсә.

[[Урта гасырлар]]&lt;nowiki/&gt;да космополитизм [[дин]]&lt;nowiki/&gt;и төсмерен ала һәм [[католик чиркәве]]&lt;nowiki/&gt;нең [[Рим папасы|папалар]] теократиясен төзергә тырышлыгында күзәтелә, тик теоретик планда үсми. [[XVI гасыр]]&lt;nowiki/&gt;дан башлап, космополитизм күбесенчә дөньяви төсмерен йөртә. [[1544 ел]]да &quot;космополитизм&quot; термины яңадан дөньяви мәгънәсендә [[Гийом Постель]] ''([[:ru:Постель, Гийом|ru]])'' тарафыннан һәрбер кешенең ирекле сайлауга нигезләнгән, милләт яки дин төшенчәләре белән чикләнмәгән кардәшлеккә нигезләнгән дөньякүләм дәүләт буларак уйлап чыгарыла. Шуңа карамастан, космополитизм уйлары бу чорда әле оешу стадиясендә, алхимия һәм герметизм белән кызыксынучыларның яшерен оешмаларында үсеп килә.

Җәмгыятьләренең  киң таралганлыгы, структурасы һәм сәяси тәэсире аркасында космополитизм фикерләренең җәелүе беренче тапкыр [[масонлык]] ''([[:ru:Масонство|ru]])'' заманында күзәтелә&lt;ref&gt;''Фрейхоф&quot;''. Космополитизм // Мир Просвещения. Исторический словарь. М.: Памятники исторической мысли, 2003, с. 31-41.&lt;/ref&gt;. Формалашуы сугышлардан арган аурупалылар арасында [[пацифизм]] ''([[:ru:пацифизм|ru]])'' фикерләренең үсә барган чорга туры килә. Нәтиҗәдә хәттә [[Монтескье]] ''([[:ru:Монтескьё, Шарль-Луи де Секонда|ru]])'' һәм [[Вольтер]] кебек [[мәгърифәтчелек]] чоры шәхесләре вәзгыятьнең чишелешен Европаның [[Суверен дәүләт|суверен илләренең]] берләшүендә, бердәм республиканың вилаятьләргә әйләнүендә күрә башлады. Бу юлда Бентам ''([[:ru:Бентам, Иеремия|ru]])'' һәм [[Иммануил Кант|Кант]] тәкъдим иткән &quot;[[Мәңгелек тынычлык]]&quot; ''([[:ru:Вечный мир (философия)|ru]])'' проекты (дәүләтләрнең тынычлык мәсьәләсендә бердәмлеген саклаучы даими эшләүче [[Европа]] конгрессын булдыру) зур роль уйнады. Кант космополитизмны кешелекнең иң югары үсеш халәте дип игълан итте.

[[XX гасыр]]да космополитизм яңарышы [[инкыйлаб]]лар һәм [[:Төркем:Бөтендөнья сугышлары|бөтендөнья сугышлары]] белән бәйле тетрәндергеч иҗтимагый үзгәрешләргә бәйле. Бу вакытта Европада космополитизмның радикаль ботагы дип санала алучы [[милләтсезлек]] ''([[:ru:безнационализм|ru]])'' хәрәкәтенең үсеше күзәтелә. [[1921 ел]]да [[Эжен Ланти]] ''([[:ru:Ланти, Эжен|ru]])'' нигезләгән [[Бөтендөнья Милләтсезлек Ассоциациясе]] (SAT) ''([[:ru:Sennacieca Asocio Tutmonda|ru]])'' бурычлары арасына суверен берлек буларак билгеләнгән милләтләрнең юк ителүне һәм мәдәниятнең бердәм теле буларак [[эсперанто]]&lt;nowiki/&gt;ны куллануны алга сөрү кертелә. Ассоциациянең төп документы булган &quot;Милләтсезлек манифесты&quot; [[1931 ел]]да игълан ителде. 1930-елларда [[Сталин]] һәм [[Гитлер]] чоры [[СССР|ССРБ]] һәм [[Өченче рейх|Алмания]] контроле астындагы җәмгыятьләрдә совет һәм алман [[милләтчелек]]кә каршы торучы халыкара һәм милләтара [[дуслык]] һәм [[тынычлык]]ны башка төшенчәләрдән өстен куючы бөтен идеологияләр бергә төрле сәбәпләр аркасында кысыла башлый.&lt;ref&gt;[[:ru:Коммунистический интернационал#Репрессии]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:ru:Гитлер, Адольф#Внутренняя политика]]&lt;/ref&gt;

[[Икенче бөтендөнья сугышы]]&lt;nowiki/&gt;ннан соң [[Капитализм|капиталистик]] ''([[:ru:Капитализм|ru]])'' илләрендә уңышлы үсеш кичерә: [[1948 ел]]ның [[10 декабрь]] көнендә [[халыкара хокук]]та Җирдә һәрбер яшәүченең табигый [[хаклар]]ы төшенчәсен ныгыткан &quot;[[Кеше хокукларының гомуми декларациясе]]&quot; кабул ителә, ә [[1954 ел]]да [[Гарри Дэвис]] ''([[:ru:Гарри Дэвис|ru]])'' «[[Дөнья ватандашы паспорты]]» ''([[:ru:Паспорт гражданина мира|ru]])'' исемле документларны тарату белән дан казанган  &quot;[[Бөтендөнья ватандашлары хөкүмәте]]&quot; (World Service Authority) ''([[:ru:Всемирное Правительство Граждан Мира|ru]])'' исемле коммерциячел максатлары булмаган оешмага нигез сала. Шул ук вакытта [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБда]] совет [[зыялылар]]ының скептик һәм көнбатыш илләре яклы фикер ияләре дип саналган бер өлешенә каршы &quot;[[космополитизм белән көрәш]]&quot; ''([[:ru:борьба с космополитизмом|ru]])'' исемле идеологик кампания үткәрелә.

&quot;[[XXI гасыр]]да космополитизм үсеше гомуми [[Глобальләшү|глобализация]] дулкынында дәвам итә. [[Индивидуализм]] һәм [[нигилизм]]га ''([[:ru:нигилизм|ru]])'' каршы торучы [[либертарианлык|либертариан]] ''([[:ru:либертарианство|ru]])'' һәм [[коммунитаризм|коммунитарист]] ''([[:ru:коммунитаризм|ru]])'' фикер ияләренең бер өлеше космополитизмны кеше [[ирек|ирегенең]] ''([[:ru:свобода|ru]])'' төп төрәкләренең берсе дип күрә&lt;ref&gt;Галлахер. Противостоят ли друг другу коммунитаризм и космополитизм? http://academia.edu/2371246/Are_Cosmopolitanism_and_Communitarianism_Really_Opposites&lt;/ref&gt;.

== Космополитизмны яклаучылар ==
[[Лев Толстой]] белдергән фикере буенча, [[Ватанпәрвәрлек|патриотизм]] — варварлык чорларының калдыгы, явызлык, фәкать сугышу һәм агрессияга таба китерүче вәзгыять:&lt;blockquote style=&quot;&quot; class=&quot;&quot;&gt;...миңа калса, яшәгән заманыбызда ватанпәрвәрлекне изгеләштерүче, үзләренең яшь буыннарын ватанпәрвәрлек хорафатында үстерүче, әммә, шул ук вакытта,  ватанпәрвәрлек китергән котылгысыз нәтиҗәсе булган сугышны теләмәгән халыкларның сукырлыгы шул ахыр дәрәҗәгә җиткән ки, үз акыл-зиһенне ачык тоткан һәрбер кешенең теленнән үзеннән-үзе ычкынырга торучы гап-гади фикернең яңгыравы кешеләрнең үзләре баткан ялваручы каршылык хәленә күзләрен ача алачак дип тыела... Миңа инде берничә тапкыр ватанпәрвәрлек турында, аның [[Христос]] тәгълимәтенең идеаль халәте белән генә түгел, ләкин [[христиан]] җәмгыятенең иң түбән әхлакый таләпләренә туры килмәве турында язырга туры килде, һәм һәр тапкыр минем аргументларга дәшмәү, яки мин белдергән уйлар фәкать мистицизм, [[анархизм]] һәм космополитизмның утопик чагылышлары дип тәкәббер белдерүләре белән җавап кайтарылды. Еш кына [[уй]]-[[фикер]]ләрем кыскартылган килеш кабатлана һәм аларга каршы аргумент урынына бу фәкать космополитизм дип, бу сүзнең кулланылышы мин китергән бар дәлилләрне һичшиксез кага алырлык сыман, белдерелә иде&lt;ref name=&quot;Толстой Л. Н.&quot;&gt;{{Cite web|url=http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0750-1.shtml|title=Патриотизм или мир?|author=Толстой Л. Н.|archiveurl=https://www.webcitation.org/616CnnyFO?url=http://az.lib.ru/t/tolstoj_lew_nikolaewich/text_0750-1.shtml|archivedate=2011-08-21|accessdate=2016-11-29}} &quot;…ослепление, в котором в наше время находятся народы, восхваляющие патриотизм, воспитывающие свои молодые поколения в суеверии патриотизма и, между тем, не желающие неизбежных последствий патриотизма — войны, дошло, как мне кажется, до той последней степени, при которой достаточно самого простого, просящегося на язык каждого непредубеждённого человека, рассуждения, для того, чтобы люди увидали то вопиющее противоречие, в котором они находятся... Мне несколько раз уже приходилось писать о патриотизме, о полной несовместимости его с учением не только Христа, в его идеальном смысле, но и с самыми низшими требованиями нравственности христианского общества, и всякий раз на мои доводы мне отвечали или молчанием, или высокомерным указанием на то, что высказываемые мною мысли суть утопические выражения [[мистицизм]]а, [[анархизм]]а и космополитизма. Часто мысли мои повторялись в сжатой форме, и вместо возражений против них прибавлялось только то, что это не что иное, как космополитизм, как будто это слово «космополитизм» бесповоротно опровергало все мои доводы&quot;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Идеологик коммунитаризм [[фәлсәфәче]]се Майкл Уолцер ''([[:ru:Уолцер, Майкл|ru]])'' ССРБның [[Коммунизм|коммунистик идеологиясен]] &quot;бозык космополитизм&quot; дип бәяли иде.

Космополитизмның ачык тарафдарлары арасында  &lt;span class=&quot;iw plainlinks&quot; data-lang=&quot;en&quot; data-lang-name=&quot;англ.&quot; data-title=&quot;Харвиц, Стивен&quot;&gt;Стив Харвиц&lt;sup class=&quot;iw__note noprint&quot; style=&quot;font-style:normal; font-weight:normal;&quot;&gt;[[:en:Steven Horwitz|&lt;span class=&quot;iw__tooltip&quot; title=&quot;Steven Horwitz — версия статьи «Харвиц, Стивен» на английском языке&quot;&gt;[en]&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;iw plainlinks&quot; data-lang=&quot;en&quot; data-lang-name=&quot;англ.&quot; data-title=&quot;Харвиц, Стивен&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&amp;v=chPXmIwTLY8 Libertarian Cosmopolitanism]&lt;/ref&gt; ны атап була. Космополитизмның фәлсәфи нигезе Жак Деррида ''([[:ru:Деррида, Жак|ru]])'' һәм Эммануэль Левинас ''([[:ru:Левинас, Эммануэль|ru]])'' хезмәтләрендә үсеш алды, шулай ук алман [[Социология|социолог]] һәм сәяси филәлсәфәче Ульрих Бек ''([[:ru:Бек, Ульрих|ru]])'' эшләрендә, аеруча аның &quot;Космополит дөньяга караш&quot; китабында.

Беннингтонга (1997) биргән интервьюда Деррида &quot;космополитизмга&quot; түбәндәгечә кыскача тасвирлаган,&lt;ref name=Bennington1997&gt;{{cite web
 |url         = http://www.livingphilosophy.org/Derrida-politics-friendship.htm
 |title       = Politics and Friendship: A Discussion with Jacques Derrida
 |author      = Bennington, Geoffrey
 |location    = Sussex, UK
 |publisher   = Centre for Modern French Thought, University of Sussex
 |date        = 1 December 1997
 |accessdate  = 16 July 2012
 |archivedate = 2014-06-14
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140614214620/http://www.livingphilosophy.org/Derrida-politics-friendship.htm
}}
 &quot;There is a tradition of cosmopolitanism, and if we had time we could study this tradition, which comes to us from, on the one hand, Greek thought with the Stoics, who have a concept of the 'citizen of the world'. You also have St. Paul in the Christian tradition, also a certain call for a citizen of the world as, precisely, a brother. St. Paul says that we are all brothers, that is sons of God, so we are not foreigners, we belong to the world as citizens of the world; and it is this tradition that we could follow up until Kant for instance, in whose concept of cosmopolitanism we find the conditions for hospitality. But in the concept of the cosmopolitical in Kant there are a number of conditions: first of all you should of course welcome the stranger, the foreigner, to the extent that he is a citizen of another country, that you grant him the right to visit and not to stay, and there are a number of other conditions that I can't summarise here quickly, but this concept of the cosmopolitical which is very novel, very worthy of respect (and I think cosmopolitanism is a very good thing), is a very limited concept.&quot;&lt;/ref&gt;
{{Quote box
| quote  = Космополитизмның традициясе бар, һәм, аның өчен вакытыбыз булса иде, анарга тирәнтен мөрәҗәгәть итеп булыр иде. Ул безгә, Бер яктан, ул безгә &quot;дөнья ватандашы&quot; төшенчәсен кабул иткән стоиклар аркылы грек фикереннән килеп җитә. Икенче яктан христиан традициясеннән [[Апостол Павел]] бар - монда да дөнья ватандашы төшенчәсенә мөрәҗәгать, ягъни [[кардәш]]. Павел без бөтенебез кардәш икәнебезне, ягъни [[Ходай]]ның балалары, һәм бер-беребезгә ят булмавыбызны, дөньяга аның ватандашлары буларак иялегебезне белдерә; һәм бу традициянең чылбырын без, мәсьәлән, башкаларга таба кунакчылык күрсәтү өчен шартларны билгеләүче Кантка кадәр күзәтә алабыз. Ләкин Кант очрагында космополитизм төшенчәсе өчен берничә шартны сүзгә алу зарур: беренчедән, чит-ят кешегә аның башка бер ил ватандашы булуы дәрәҗәсендә һичшиксез ачык йөзле мәнфәгатьтә булу зарур, кунакка килү (әммә яшәргә калмау) хакының бирелүе, һәм дә башка, хәзер сезгә кыскача тасвирлый алмaганым, шартлар бар, ләкин бу үтә яңа, хөрмәткә бик лаеклы космополитизм төшенчәсе (һәм дә мин аның бик яхшы булуына ышанам), бик чикле төшенчә булып тора. (Беннингтон 1997 әсәрендә Дерриданың өземтәсе).
| width  = 75%
| source = Bennington. [http://www.livingphilosophy.org/Derrida-politics-friendship.htm Politics and Friendship: A Discussion with Jacques Derrida]. 1997.
|align  = center
}}

== Космополитизмны тәнкыйтьләүчеләр ==
Еш кына космополитизм милли традицияләргә салкын карашны [[пропаганда]]лавы, милли мәдәниятне түбәнсетү аркасында тәнкыйтькә тотыла. [[Ватанпәрвәрлек|Патриотлык]] тарафдарлары космополитизм тарафдарларының хәзерге заман шартларында [[ватан]] төшенчәсе нинди дә булса әһәмияткә ия булмавы карашлары белән килешми.

Шул ук вакытта [[Марксизм|марксистлар]] чын патриотизм фәкать [[интернационализм]]нан ''([[:ru:интернационализм|ru]])'' чыга ала дип белдерә. Бу [[эшче сыйныф]]ның уртак максатлары булган эксплуатациядән азат ителүгә ирешү һәрбер халыкны бәйсезлеккә, милли бөеклеккә һәм иҗтимагый прогресска китерә дигән тезиска нигезләнә. Космополитизм милләтләрнең мәҗбүри [[ассимиляция]] ''([[:ru:ассимиляция|ru]])'' юлы белән кушылуга чакырса, интернационализм акрын-акрын һәм ирекле килеш якынаю нәтиҗәсендә кушылуга китерә дип белдерелә. [[Владимир Ленин]] &quot;милләтләрнең кушылуны&quot; яклап, түбәндәге фикерне белдергән:&lt;blockquote class=&quot;&quot;&gt;[[Социализм]]&lt;nowiki/&gt;ның максаты кешелекнең кече дәүләтләргә бүленүне һәм төрле форманы алган милләтләрнең аерымлылыгын бетерүдә, милләтләрнең якынаюда гына түгел, әммә аларның кушылуында да... Милләтләрнең кушылуы котылгысыз, ләкин кешелек моңа фәкать бар җәберләнгән милләтләрнең тулы азатлануы, ягъни аларның аерылып чыгу иреге булган күчеш чоры аркылы узгач кына ирешә ала&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREF.D0.9B.D0.B5.D0.BD.D0.B8.D0.BD_.D0.92._.D0.98..2C_.D0.9F.D0.A1.D0.A1&quot;&gt;''[[Владимир Ленин|Ленин В. И.]]''&amp;#x20;ПСС.&amp;#x20;— Т.&amp;#x20;27.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Космополитизмга каршы килүчеләр кешелекнең бердәм [[мәдәният]]&lt;nowiki/&gt;е аерым милләтләрнең казанышларыннан барлыкка килә дип саный; үз тамырлары белән [[Фольклор|халык иҗатына]] китмәгән [[әдәбият]], [[сәнгәть]], [[музыка]] бөек әсәрләрне тудыра алмый.

Космополитизм тарафдарлары алга сөргән [[суверенитет]]тан ''([[:ru:суверенитет|ru]])'' [[Халыкара оешма|халыкара]] һәм супрадәүләт оешмалар һәм берләшмәләр файдасына баш тарту, карарларны кабул итү хокукларны супрадәүләт институтларга тапшыру берләшмәләрнең әгъзалары булган зәгыйфьрәк [[ил]]&lt;nowiki/&gt;ләрнең милли [[икътисад]]&lt;nowiki/&gt;лары хәленең начараюына китерә. Шундый берләшмәләрнең супрадәүләт характеры илләрнең үз икътисади сәясәтен билгеләү бәйсезлеген югалту һәм милли [[хөкүмәт]] функцияләрнең берлекнең иң көчле әгъзалары контроль иткән органнарга күчүе белән чикләнелә. Соңгысының үрнәге буларак, [[Европа берлеге]] очрагында [[Алмания]] булып тора.

== Космополитизм мәдәнияттә ==
* Фужере де Монброн [[1750 ел]]да язган &quot;Космополит, яки дөнья ватандашы&quot; романында берәүне [[ватан]] һәм [[әхлак]] төшенчәләре белән бәйләүче җепләрнең эзелүен тасвирлый һәм &quot;Дөнья китапка охшаш, һәм үз илен генә белүче аның фәкать беренче битен генә укыган&quot; дигән төшенчәне алга сөрә.
* [[Сомерсет Моэм]] үзенең [[1936 ел]]да бастырылган кыска хикәяләр җыентыгын &quot;Космополитлар&quot; дип атады.
* Танылган халыкара [[хатын-кыз]]&lt;nowiki/&gt;лар журналы исеме &quot;Cosmopolitan&quot; нәкъ &quot;Космополит&quot; дип тәрҗемә ителә.
* Александр Генис үзенең сәфәрләргә багышланган иң яхшы проза җыентыгын &quot;Космополит. Географик фантазияләр&quot; дип атады.

== Шулай ук карагыз ==
* [[Милләтчелек]]
* [[Кеше хокуклары]]
* [[Либерализм]]
* [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы]] – [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы Парламентар Ассамблеясе]] ''([[:en:United Nations Parliamentary Assembly|en]])''
* [[Өммәт]] ''([[:ru:Умма|ru]])''
* [[Глобаль җәмгыять]] ''([[:ru:Глобальное общество|ru]])''

== Искәрмәләр ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;&quot;&gt;
&lt;references /&gt;
&lt;/div&gt;

== Әдәбият ==
* &lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Бек У.'' Космополитическое мировоззрение. — М.: Центр исследований постиндустриального общества, 2008. — 336 с. — ISBN 978-5-903844-036.&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREF.D0.91.D0.BB.D1.8E.D0.BC.D0.B8.D0.BD1962&quot;&gt;''Блюмин И. Г.'' [http://economuch.com/politicheskoy-ekonomiki-istoriya/burjuaznyiy-kosmopolitizm-ideologicheskoe-13666.html Буржуазный космополитизм — идеологическое оружие империалистов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331072747/http://economuch.com/politicheskoy-ekonomiki-istoriya/burjuaznyiy-kosmopolitizm-ideologicheskoe-13666.html |date=2015-03-31 }} // [http://economuch.com/ekonomiki-politicheskoy-istoriya/kritika-burjuaznoy-politicheskoy-ekonomii-tom.html Критика буржуазной политической экономии: В 3 томах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331072005/http://economuch.com/ekonomiki-politicheskoy-istoriya/kritika-burjuaznoy-politicheskoy-ekonomii-tom.html |date=2015-03-31 }}. — М.: Изд-во АН СССР, 1962. — Т. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREF.D0.91.D0.BB.D1.8E.D0.BC.D0.B8.D0.BD1962&quot;&gt;II. Критика современной английской и американской политической экономии. — С. 280-287. — 519 с. — 3200 данә&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;CITEREF.D0.91.D0.BB.D1.8E.D0.BC.D0.B8.D0.BD1962&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* &lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Киршин Ю. Я.''Космополитизм - будущее человечества?. — Клинцы: Клинцовская городская типография, 2013. — 408 с. — ISBN 978-5-88898-463-5.&lt;/span&gt;
* ''Куусинен О. В., Арбатов Ю. А. Беляков, А. С. һ. б.'' Основы марксизма-ленинизма: учебное пособие. — М.: Госполитиздат, 1962. — 783. с. — 1 050 000 данә

== Сылтамалар ==
* ''Деррида Ж'' Глобализация. Мир. Космополитизм. / Дмитрий Ольшанский тәрҗемәсе // журнал &quot;Космополис&quot;, № 2 (8), 2004. — С. 125-140;
* [http://ec-dejavu.ru/c-2/Cosmopolitanism.html ''Фрейхоф Виллем''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161218094537/http://ec-dejavu.ru/c-2/Cosmopolitanism.html |date=2016-12-18 }} [http://ec-dejavu.ru/c-2/Cosmopolitanism.html Космополитизм // Мир Просвещения. Исторический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161218094537/http://ec-dejavu.ru/c-2/Cosmopolitanism.html |date=2016-12-18 }}
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Иҗтимагый һәм сәяси фәлсәфә}}

{{Сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Идеологияләр]]
[[Төркем:Сәяси фәлсәфә]]
[[Төркем:Сәяси теорияләр]]
[[Төркем:Иҗтимагый фәлсәфә]]</text>
      <sha1>bk8slwb8sz4ootcetlayw75nl0rjmxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түбән Кама химия-технология институты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189369</id>
    <revision>
      <id>6038508</id>
      <parentid>6007460</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16514" sha1="48n8jggmjdiwrowmv8517mu2cu12e57" xml:space="preserve">{{УК}}
{{Университет турында мәгълүмат 
|исеме     = Түбән Кама химия-технология институты (филиал)
|сурәт_исеме  = [[Файл:НХТИ_эмблема.jpg|100px]]
|ректор       = Виталий Елизаров
}}
[[Рәсем:НХТИ.jpg|250px|thumb|right|Уку йорты бинасы]]
'''Түбән Кама химия-технология институты''', [[1995 ел]]дан [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты]] филиалы&lt;ref&gt;[http://www.kstu.ru/article.jsp?id_e=11232  КНИИТУ сайтында]&lt;/ref&gt; – [[Татарстан]]ның [[Түбән Кама]] шәһәрендә (''[[1961 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә|бистә]], [[1966 ел]]дан [[шәһәр]]'') урнашкан югары уку йорты. Түбән Кама шәһәренең иң өлкән уку йорты.&lt;br/&gt; 
Гамәлгә куючысы — РФ мәгариф һәм фән министрлыгы&lt;ref&gt;{{Citation |title=РФ мәгариф һәм фән министрлыгы сайты |url=http://xn--80abucjiibhv9a.xn--p1ai/ |access-date=2021-08-12 |archive-date=2019-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413140318/https://xn--80abucjiibhv9a.xn--p1ai/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;
Директор (''[[2011 ел]]дан'') — Виталий Виктор улы Елизаров, ''техник фәннәр докторы''.

== Тарих ==
[[1963 ел]]ның [[август]]ында [[Түбән Кама]]да [[Казан химия-технология институты]]ның читтән торып укыту-консультация пункты ачыла. Беренче курска студентлар кабул ителә. Пунктның җитәкчесе Альберт Низам улы Камалов була.

[[1965 ел]]да укыту-консультация пункты гомумтехник факультет итеп үзгәртелә. Декан итеп химия фәннәре кандидаты [[Рәисә Кадыйрова|Рәисә Григорий кызы Кадыйрова]] билгеләнә.

[[1967 ел]]да читтән торып укыту базасында КХТИның кичке гомумтехник факультеты төзелә. Студентлар 3 курсны биредә укып, соңгы курсларын [[Казан]]да тәмамлыйлар. Факультет деканы (''директоры'') итеп Александр Павел улы Вышинский билгеләнә. Шул ук елда институт бинасы төзелә башлый.

[[1973 ел]]да РСФСР Минвузы фәрманы&lt;ref&gt;РСФСР Минвузы фәрманы № 390 10.09.1973&lt;/ref&gt; белән гомумтехник факультет КХТИның Түбән Кама филиалы итеп үзгәртелә. Түбән Кама химкомбинаты (''[[1977 ел]]дан «Түбәнкаманефтехим» сәнәгать берләшмәсе, [[1993 ел]]дан «Түбәнкаманефтехим» АҖ'') һәм Түбән Кама шин заводлары өчен алты белгечлек хәзерләнә башлый.

[[1977 ел]]да беренче мәртәбә дипломны Түбән Камада яклау рөхсәт ителә.

[[1983 ел]]да филиалның 20 еллыгына студентлар саны 1 514 кә җитә.

[[1990 ел]]да кадрларның белемен күтәрү факультеты ачыла.

[[1995 ел]]да РФ мәгариф министрлыгы фәрманы&lt;ref&gt;РФ мәгариф министрлыгы фәрманы  № 776 29.05.1995&lt;/ref&gt; белән Түбән Кама химия-технология институты Казан дәүләт технология университеты  филиалы хокукында эшли башлый&lt;ref&gt;[http://www.nchti.ru/phocadownload/documents/polozh_NCHTI.pdf   Положение о Нижнекамском химико-технологическом институте (филиале)]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

[[1998 ел]]да 3 факультетта (''технология; механика; икътисад, идарә һәм автоматлаштыру'') 200 студент укый.

[[2014 ел]]дан Mitsubishi Electric компаниясе белән хезмәттәшлек итә&lt;ref&gt;[https://kazanfirst.ru/online/231591 Kazanfirst, 14.05.2014]&lt;/ref&gt;.

[[2014 ел]]ның [[30 апрель|30 апрелендә]] НХТИның 50 еллык юбилее билгеләп үтелә. Уку йорты ТР президентының Рәхмәт хаты белән бүләкләнә.

[[2015 ел]]дан [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты]] филиалы.

[[2017 ел]]да [[КАИ]]ның Түбән Камадагы филиалы Түбән Кама ХТИ га кушыла&lt;ref&gt;{{Citation |title=В Нижнекамске подтвердилась информация о слиянии двух вузов. Нижнекамская газета, 05.02.2017 |url=http://www.nk-online.ru/v-nizhnekamske-podtverdilas-informaciya-o-sliyanii-dvux-vuzov/ |access-date=2017-06-08 |archive-date=2021-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415161438/http://www.nk-online.ru/v-nizhnekamske-podtverdilas-informaciya-o-sliyanii-dvux-vuzov/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Белгечлекләр ==
Башта институтның төп вазифасы [[Түбән Кама]] химия, шин берләшмәләренә, «Татэнергострой» төзелеш оешмасына югары класслы инженер кадрлар хәзерләү булса, соңрак «ТАИФ-НК», «ТАНЕКО», нефть эшкәртү, [[күмер тудыргыч]] заводларына да белгечләр хәзерли. «Нефтехим» һәм «Шин» берләшмәләрендә инженер-техник хезмәткәрләрнең 80% ы шушы институтны тәмамлаучылар.

== Төзелеше ==
=== Факультетлар, кафедралар, белгечлекләр === 
==== Технология факультеты ====
* Химия кафедрасы (''[[2000 ел]]да оешкан'')
* Химик технология кафедрасы (''[[2000 ел|2000]]'')
:240100 Химия технологиясе (''бакалавриат'')
:18.03.02 (241000) Химия технологияләрендә, нефть химиясендә, биотехнологиядә энергия һәм ресурс саклау процесслары (''бакалавриат'')
* Органик матдәләрнең химик технологиясе кафедрасы (''[[2010 ел|2010]]'')
* Физик тәрбия һәм спорт кафедрасы (''[[1999 ел]]дан цикл, [[2010 ел]]дан кафедра'')

==== Механика факультеты ====
* Химия җитештерүе машиналары һәм җиһазлары кафедрасы (''[[1987 ел|1987]]'')
:18.03.02  Химия технологияләре, нефть химиясендә, биотехнологиядә энергия һәм ресурс саклау процесслары (''бакалавриат'')
:15.03.02 Технологик машиналар һәм  җиһазлар (''бакалавриат, магистратура'')
* Техника һәм түбән температура физикасы кафедрасы (''[[1989 ел|1989]]'')
:14.03.01 Төш энергетикасы һәм җылылык физикасы
:19.03.02 Үсемлек чималыннан ашамлыклар
* Химик технологияләр процесслары һәм  җиһазлары кафедрасы (''[[2001 ел|2001]]'')
:20.03.01 Техносфера хәвефсезлеге (''бакалавриат'')
* Физика кафедрасы (''[[1997 ел]]га кадәр математика һәм физика кафедрасы, [[1997 ел]]дан мөстәкыйль кафедра'')

==== Идарә һәм автоматлаштыру факультеты ====
* Технологик процессларны һәм җитештерүләрне автоматлаштыру кафедрасы (''[[1986 ел|1986]]'')
:27.03.04 Техник системаларда идарә итү (''бакалавриат'')
:09.03.01 Информатика һәм хисаплау техникасы (''бакалавриат, магистратура'')
:15.03.04 Технологик процессларны һәм җитештерүләрне автоматлаштыру (''бакалавриат, магистратура'')
* Математика кафедрасы (''[[1963 ел]]дан цикл, [[1987 ел]]дан математика һәм информатика кафедрасы, [[2010 ел]]дан мөстәкыйль кафедра'')
* Электротехника һәм сәнәгать оешмаларын энергия белән тәэмин итү кафедрасы (''[[2000 ел|2000]]'')
:13.03.02 Электр энергетикасы һәм электротехника
::Электропривод һәм автоматика профиле
::Электр белән тәэмин итү профиле
:13.03.01 Җылылык энергетикасы һәм җылылылк техникасы
::Предприятиеләрне энергия белән тәэмин итү профиле
:13.04.02 Электр энергетикасы һәм электр техникасы (''магистратура'')
* Мәгълүмат системалары һәм технологияләре кафедрасы (''[[2010 ел|2010]]'')

==== Икътисад һәм идарә факультеты ====
* Икътисад һәм идарә кафедрасы (''[[2002 ел|2002]]'')
:38.03.01 Икътисад 
::Предприятиеләр һәм оешмалар икътисады (''бакалавриат'')
:38.03.02 Менеджмент
::Җитештерү менеджменты (''бакалавриат'')
::Кече бизнес белән белән идарә итү (''бакалавриат'')
::Проектлар белән идарә итү (''бакалавриат'')
::Маркетинг (''бакалавриат'')
:38.03.03 Персонал белән идарә итү (''бакалавриат'')
:38.03.04 Дәүләт һәм муниципаль идарә (''бакалавриат'')
:38.04.01 Икътисад
::Химия, нефть химиясе, нефть эшкәртү предприятиеләре һәм оешмалары икътисады (''магистратура'')
* Дәүләт һәм муниципаль идарә, социология һәм менеджмент кафедрасы (''[[2001 ел|2001]]'')
:38.03.03 Персонал белән идарә итү (''бакалавриат'')
:38.03.04 Дәүләт һәм муниципаль идарә (''бакалавриат'')
:46.03.02 Документ белән эшләү һәм архив белән эшләү (''бакалавриат'')
* Чит телләр кафедрасы (''[[1965 ел]]дан цикл, [[1995 ел]]дан кафедра'')
* Рус һәм татар телләре {{comment|шәкеле|цикл}} (''[[ел|2002]]'')

==== Өзлексез белем бирү факультеты ====

== Шәхесләр ==
=== Директорлар ===
[[1963 ел|1963]]-[[1965 ел|1965]] Альберт Низам улы Камалов, [[1965 ел|1965]]-[[1967 ел|1967]] Рәисә Григорий кызы Кадыйрова, [[1967 ел|1967]]-[[1987 ел|1987]] Александр Павел улы Вышинский, [[1987 ел|1987]]-[[1989 ел|1989]] Рөстәм Габдрахман улы Шәрифуллин, [[1989 ел|1989]]-[[1993 ел|1993]] Ренат Әхәт улы Садыйков, [[1993 ел|1993]]-[[2011 ел|2011]] Виктор Иван улы Елизаров, [[2011 ел]]дан Виталий Виктор улы Елизаров.

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Түбән Кама химия-технология институты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q31444501. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы

|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар ===
{{seealso|Төркем:Түбән Кама химия-технология институтын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q31444501. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! туу датасы
! Исем
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-11
| [[Зөлфәт Хәким]]
| [[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;[[композитор]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-04
| [[Ренас Кәлимуллин]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
#[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

== Әдәбият ==
# Һ.И. Хәбибуллина. Могҗиза тудыручылар. Түбән Кама: «Гүзәл» нәшрият-полиграфия үзәге, 2006.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.nchti.ru/  Уку йортының рәсми сайты]
* [https://web.archive.org/web/20200617093356/http://www.kstu.ru/  КНИИТУ сайты]
* [https://edu.tatar.ru/nkamsk/org6620  Уку йортының «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805220329/https://edu.tatar.ru/nkamsk/org6620 |date=2020-08-05 }}
* [http://www.oamarkova.ru/fotoalbom-nhti/  Фотоальбом «История НХТИ»]

== Моны да карагыз ==
{{Татарстан мәгарифе}}

[[Төркем:Әлифба буенча уку йортлары]]
[[Төркем:Татарстан югары уку йортлары]]
[[Төркем:Түбән Кама уку йортлары]]</text>
      <sha1>48n8jggmjdiwrowmv8517mu2cu12e57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фирдәвис Ханов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197767</id>
    <revision>
      <id>6038553</id>
      <parentid>6026400</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23253" sha1="aj7apmmxjei9cmuz6swzig6kgwhbfo2" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Фирдәвис Ханов
| рәсем = Ф.Г.Ханов.jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Фирдәвис Гайнетҗан улы Ханов 
| һөнәр = төзүче-архитектор
| туу датасы = 07.09.1951
| туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Актаныш районы |Актаныш районында}} [[Актанышбаш]]
| гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]&lt;br/&gt;{{байрак|Россия}} [[РФ]]
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 
| үлем җире = 
| әти = Гайнетҗан
| әни = Һидая
| ир = 
| хатын = Розалия
| балалар = ''кызы'' Айгөл, ''юрист'';&lt;br/&gt;''улы'' Марат, ''дизайнер''
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр =  {{Габдулла Тукай исемендәге премия}}{{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:Med ord merit tatarstan rib.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2026)]]
&lt;br/&gt;РФ атказанган архитекторы (''[[2011 ел|2011]]'')&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|ТР атказанган архитекторы]] (''[[2001 ел|2001]]'')
| сайт = [http://www.e-nkama.ru/uprava/structure/1741/38172/ uprava]
| башка мәгълүмат = 
}}
{{фш|Ханов}}
'''Фирдәвис Ханов''', Фирдәвис Гайнетҗан улы Ханов (''[[1951 ел]]ның [[7 сентябрь|7 сентябре]], [[ТАССР]], [[Актаныш районы]], Актанышбаш'') — күренекле архитектор, [[Татарстан Республикасы]]ның [[Түбән Кама]] шәһәрендә, [[Түбән Кама районы]]нда һәм җөмһүриятнең башка районнарында төзелгән бик күп объектларның авторы һәм автордашы. [[1990 ел]]дан Түбән Кама шәһәренең һәм [[Түбән Кама районы|районының]] баш архитекторы, [[1982 ел]]дан [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]] архитекторлар шурасы әгъзасы. [[Тукай премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] лауреаты (2023). [[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|ТР]] (''[[2001 ел|2001]]'') һәм  [[РФ]] (''[[2011 ел|2011]]'') атказанган архитекторы. Түбән Кама шәһәренең мактаулы ватандашы (''2016''). [[1994 ел]]дан Түбән Камада «Актаныш якташлары» җәмгыятен җитәкли.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[1951 ел]]ның [[7 сентябрь|7 сентябре]]ндә [[Татарстан АССР]] [[Актаныш районы]] [[Актанышбаш]] авылында мәгърифәтле алты балалы (''дүрт кыз, ике ир балалы'') гаиләдә өченче бала булып туган. Авыл мулласы булган бабасы [[Уфа]]да дини белем алып, [[Ризаэтдин Фәхретдин]]нең үз кулыннан имамлыкка шаһәдәтнамә алган. Бригадада хуҗалык мөдире булып эшләгән әтисе Гайнетҗаннан улына тальян гармунда уйнау сәләте күчкән. Күмәк хуҗалыкта төрле эштә йөргән әнисе Һидая үзлегеннән гарәп язуын, латин язуын, кириллицаны да өйрәнгән, укытучы булып, авыл халкын укырга-язарга өйрәткән. Улының рәсем ясауга булган сәләтен дә беренче булып әнисе күреп ала. [[Актаныш]] урта мәктәбендә укыган елларында рәсем ясау буенча үз төбәгендә Фирдәвискә тиңнәр булмый, диярлек. Укытучылары, картиналар ясаудан  тыш, [[стена]] газетасы чыгару, плакат язу кебек мәшәкатьле эшләрне аңа ышанып тапшыралар. Төрле сурәтләр, табигать пейзажлары төшерүгә кечкенәдән хирыс яшүсмерне зур өметләр баглап, [[Казан|башкалага]] озаталар. Ләкин [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|Казан сәнгать мәктәбенә]] документларын тапшырырга соңга кала. Авылга кире кайтырга туры килә. Беренче баруда ук Казан төзүче-инженерлар институтына да керә алмый әле. Бер ел [[Казан фотожелатин заводы]]нда слесарь булып эшли, [[Байкал|Байкал арты]] хәрби округында [[әрме|хәрби хезмәттә]] булып, яңадан әлеге заводка әйләнеп кайта. Заводта эшләүче һөнәри рәссамнардан майлы буяу белән ясау осталыгына өйрәнә, рәсем курсларына йөри. Ныклап әзерләнеп, икенче кат имтиханнарны «яхшы» билгеләренә генә биреп, [[Казан төзүче-инженерлар институты]]на укырга керә. [[1973 ел|1973]]-[[1978 ел]]ларда әлеге институтның архитектура-төзелеш факультетында укый. [[1978 ел]]да юллама белән яшь нефть химиячеләре шәһәре — [[Түбән Кама]]га өлкән архитектор булып эшкә килә һәм шул елдан башлап, ул бер генә оешмада эшли.

== Хезмәт юлы ==
[[1990 ел]]дан — [[Түбән Кама]] шәһәренең һәм [[Түбән Кама районы|районның]] баш архитекторы.

[[2001 ел]]дан [[Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы|ТР төзелеш һәм архитектура, торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының]] көнчыгыш төбәкара архитектура һәм төзелеш идарәсе җитәкчесе.

[[2006 ел]]дан [[Түбән Кама районы]] башкарма комитетының төзелеш һәм архитектура идарәсе җитәкчесе, Түбән Кама шәһәре [[мэр]]ының шәһәр төзелеше мәсьәләләре буенча киңәшчесе.

Телләр турында Татарстан Республикасы законын үтәүгә ярдәм итү фонды башкарма директоры (Бөтендөнья татар конгрессының Түбән Кама бүлеге).

== Хезмәтләре ==
[[Файл:Nizhnekamsk Main mosque.jpg|200px|thumb|right|[[Түбән Кама җәмигъ мәчете]]. ''[[1988 ел|1988]]-[[1989 ел|1989]]'']]
[[Файл:Түбән Кама ТЮЗ.jpg|150px|thumb|right|{{коммент|Түбән Кама ТЮЗы|Түбән Кама шәһәренең яшь тамашачы театры}}]]
[[Файл:Әхсән Фәтхетдинов музее.JPG|150px|thumb|right|[[Әхсән Фәтхетдинов музее (Түбән Кама)|Ә.С. Фәтхетдинов музее]]]]
[[Файл:М.Җәлил һәйкәле 19.jpg|180px|thumb|right|[[Муса Җәлил һәйкәле (Түбән Кама)|Муса Җәлилгә һәйкәл]]]]
[[Файл:Тукай һәйкәле (Түбән Кама 2).jpg|180px|thumb|right|[[Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)|Габдулла Тукай һәйкәле]]]]
* [[1982 ел|1982]]-[[1986 ел|1986]] Түбән Кама авто-тимер юл вокзалы
* [[1983 ел|1983]] [[Кама Аланы]] [[шәһәр тибындагы бистә]]сенә керү билгесе
* [[1985 ел|1985]] [[Бөек Ватан сугышы]]нда Җиңү монументы (''[[2005 ел]]да реконструкция ясалган'')
* [[1988 ел|1988]]-[[1989 ел|1989]] [[Түбән Кама җәмигъ мәчете|Түбән Кама шәһәре җәмигъ мәчете]] (''И. Сабитов, Р.И. Макуев белән берлектә; фасадларның бизәлеше [[2005 ел]]да төгәлләнгән'')&lt;ref&gt;[http://www.e-islam.ru/islamtat/mechet/niznnekamsk/  Түбән Кама районы мәчетләре: Шәһәр җәмигъ мәчете. e-Islam.ru яңалык мәгълүмат ресурсы]&lt;/ref&gt;
* [[1991 ел|1991]] Шәһәр ЗАГСы бинасы
* [[1991 ел|1991]] Түбән Кама шәһәренең Яшьлек урамында шагыйрь [[Габдулла Тукай]]га [[Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)|һәйкәл]] (''[[Бакый Урманче]] шәһәргә бүләк иткән бюстны кулланып'')
* [[1992 ел|1992]] [[Түбән Кама районы]] Кызыл Чишмә бистәсе мәчете
* [[1994 ел|1994]] Тәзүчеләр проспектындагы сугышчы-интернационалистларга һәйкәл (''рәссам В. Мәхмүтов белән берлектә'')
* [[1995 ел|1995]] Вахитов проспектындагы «Татарстан» Саклык банкы бинасы (''[[2009 ел]]да реконструкция ясалган'')
* [[1995 ел|1995]] «[[Түбәнкаманефтехим]]» җәмгыятенең боз сарае (''ПКФ «Градостроитель» белән берлектә'')
* [[1997 ел|1997]] Яшьлек урамындагы «Теремок» нотариаль кантуры
* [[1997 ел|1997]] [[Бакый Урманче урамы (Түбән Кама)|Бакый Урманче урамында]] [[Бакый Урманче]]га һәйкәл проекты (''[[Зилфәт Басыйров]] белән берлектә'')
* [[1998 ел|1998]] [[Түбән Кама районы]] [[Ильинка (Татарстан)|Ильинка]] авылы янындагы «Мәйдан» спорт-мәдәният комплексы (''Әхмәдияров А.Х., Сладков В.А. белән берлектә'')
* 1999 Химиклар проспектындагы нотариаль кантур
* [[1999 ел|1999]] Түбән Кама районы [[Шәңгәлче|Шәнгәлче]] авылына керү билгесе
* 2001 Химиклар проспектындагы «[[Макдоналдс]]» кафесы фасады
* [[2001 ел|2001]] Тынычлык урамындагы «PALMIRA» сәүдә үзәгенә реконструкция ясау (''улы дизайнер Ханов М.Ф. белән берлектә'')
* [[2001 ел|2001]] [[Красный Ключ|Кызыл Чишмә]] бистәсендәге «Изге Чишмә» комплексы (''Никольский В.В.,  [[Әхсән Фәтхетдинов|Фәтхетдинов Ә.С.]] белән берлектә'')
* [[2001 ел|2001]] Октябрьгә 50 ел исемендәге мәйданда [[Николай Лемаев|Н.В. Лемаевка]] һәйкәл (''Сафин Р. белән берлектә'')
* [[2002 ел|2002]] Химиклар проспектындагы Е.Н. Королёвка һәйкәл (''Әхмәдияров А.Х., Сафин Р. белән берлектә'')
* [[2003 ел|2003]] Химиклар проспектындагы 53нче санлы торак йорты проекты
* [[2003 ел|2003]] Чулман урамындагы 10нчы мәктәп бинасы фасады
* [[2004 ел|2004]] Түбән Кама шәһәр [[зират]]ын үзгәртеп кору
* [[2004 ел|2004]] «Камател» фирмасының АТС бинасы (''Гәрәева Э.Б. белән берлектә'')
* 2005 Спорт урамындагы 4 катлы гараж-машина кую бинасы
* [[2006 ел|2006]] Химиклар проспектындагы «АЛМАЗ» сәүдә комплексы
* [[2008 ел|2008]] Чулман урамындагы Саклык банкы бинасы
* 2009 [[Олы Афанас]] авылындагы кунакханә белән автосервис бинасы
* [[2009 ел|2009]] Түбән Кама шәһәренең Гагарин урамындагы [[мәчет]] (''Улаева Е.В. белән берлектә'')
* 2011 Менделеев урамындагы «Росинкас» фирмасы бинасы
* 2011 Бакый Урманче урамындагы ЗУЭС «Таттелеком» бинасы фасадларының реконструкциясе
* [[2012 ел|2012]] Түбән Камадагы Муса Җәлил һәйкәле (''Рәис Сафин, Әфләтүнов М. белән берлектә'')&lt;ref&gt;{{Citation |title=Памятник известному татарскому поэту Мусе Джалилю. memory-map.prosv.ru порталы |url=http://memory-map.prosv.ru/#/memorial-8300/type=map&amp;center=55.637166,51.82032&amp;zoom=13 |access-date=2017-12-30 |archive-date=2019-01-12 |archive-url=https://archive.today/20190112022158/http://memory-map.prosv.ru/%23/memorial-10423/type=map&amp;center=43.190607,44.54197&amp;zoom=13#/memorial-8300/type=map&amp;center=55.637166,51.82032&amp;zoom=13 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[2013 ел|2013]]-2016 [[Красный Ключ|Кызыл Чишмә]] бистәсе «Яр буе» ял зонасының генераль планы (''дизайнер А. Шәйдуллин  белән берлектә'') 
* [[2012 ел|2012]]-[[2015 ел|2015]] Габдулла Тукай исемендәге ял һәм уку паркы генераль планы һәм кечкенә архитектура формалары һ.б.

Фирдәвес Ханов [[Түбән Кама]] өчен алтмыштан артык объект булдырган.
== Күргәзмәләре ==
* 2022 елның 11―27 февралендә [[Түбән Кама комплекслы музее]]нда үз һөнәренә 44 ел гомерен багышлаган, Россия һәм Татарстанның атказанган архитекторы һәм Түбән Каманың мактаулы шәхесе Фирдәвис Хановның 70 яшьлегенә һәм шәһәрнең 55 еллыгына багышланган «Язмышыма рәхмәтлемен» (Фирдәвис Хановның архитектура эшләре) күргәзмәсе оештырылган&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/society/12-02-2022/t-b-n-kama-sh-r-muzeenda-fird-vis-hanovny-arhitektura-eshl-re-k-rg-zm-se-achyldy-5849195  Түбән Кама шәһәр музеенда Фирдәвис Хановның архитектура эшләре күргәзмәсе ачылды.] [[Татар-информ]], 12.02.2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tat.e-nkama.ru/news/2536/103741/  Түбән Кама шәһәр музеенда Фирдәвис Хановның архитектура эшләре күргәзмәсе ачылды.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Түбән Кама муниципаль районы рәсми сайты. 11.02.2022&lt;/ref&gt;.
* 2023 елның 1 ноябрендә [[Түбән Кама комплекслы музее]]ның Күргәзмә залында Түбән Каманың архитектура корылмалары һәм шәһәр халкының яраткан ял итү урыннары сурәтләнгән күргәзмәсе оештырылган. Архитектор аларны Түбән Камада 45 ел яшәү дәверендә ясаган&lt;ref&gt;[https://tat.e-nkama.ru/news/746/114599/  Түбән Камада архитектор Фирдәвес Хановның күргәзмәсе ачылды.]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} tat.e-nkama, 2.11.2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/tuban-kamada-arxitektor-firdaves-xanovnyn-kurgazmase-acyldy-5878581  Түбән Камада архитектор Фирдәвес Хановның күргәзмәсе ачылды.] [[Татар-информ]], 3.11.2023&lt;/ref&gt;.

== Бүләкләре, мактаулы исемнәре ==
* [[2001 ел|2001]] [[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|Татарстан Республикасының атказанган архитекторы]]
* [[2004 ел|2004]] Архитекторларның II Бөтенроссия һөнәри осталык конкурсында [[Татарстан Республикасы]] исеменнән чыгыш ясап, җиңү яулый һәм «2004-2005 елда Россиянең иң яхшы архитекторы» дигән исемгә лаек була
* [[2005 ел|2005]] III Халыкара «Зодчество-2005» фестиваль-конкурсы (''[[Мәскәү]]'') — бронза диплом иясе
* [[2005 ел|2005]] «Казан шәһәренең 1000 еллыгы истәлеге» медале
* «ТАССР оештырылуның 90 еллыгы» истәлекле медале
* [[2007 ел|2007]] РФ Баш архитекторлар шурасының «Алтын Кентавр» билгесе
* [[2008 ел|2008]] «Автоград-2008» төбәкара фестиваль-конкурсы җиңүчесе
* [[ел|2009]] «Автоград-2009» төбәкара фестиваль-конкурсы җиңүчесе
* 2011 Бөтенроссия «Автоград-2011» фестиваль-конкурсы дипломанты
* 2011 Россия Федерациясенең атказанган архитекторы  — «''архитектура өлкәсендәге казанышлары һәм күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен''»
* [[2016 ел|2016]] Түбән Кама шәһәренең мактаулы ватандашы — «''Түбән Кама шәһәрендә социаль әһәмиятле объектларны проектлау һәм төзү эшенә керткән зур хезмәте һәм шәһәрнең җәмәгать эшчәнлегендә актив катнашканы өчен''»&lt;ref&gt;{{Citation |title=Решение Нижнекамского городского Совета №28 от 28 июля 2016 года. Официальный сайт Нижнекамского муниципального района |url=http://www.e-nkama.ru/raion/pochetnye-grazhdane/47750/ |access-date=2017-12-30 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224115347/http://e-nkama.ru/raion/pochetnye-grazhdane/47750/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[2023 ел|2023]] ―  [[Габдулла Тукай премиясе]] ― ''шәһәр төзелеше һәм архитектура өлкәсендә ватан һәм татар милли мәдәниятен үстерүгә керткән өлеше өчен (Түбән Кама шәһәренең милли архитектурасы - Җәмигъ мәчете һәм шәһәр парклары)''&lt;ref&gt;''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://intertat.tatar/news/tukai-premiyasenen-kemga-tieslegen-tozucelar-bela-a-yazucylar-berni-belmi-5858875  Тукай премиясен тапшырдылар, ул җитми калганнарга халык шагыйре исемен өләш... бирделәр!] [[Интертат]], 26.04.2023&lt;/ref&gt;
* [[2026 ел|2026]] ― [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]] ― ''ирешелгән хезмәт уңышлары һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен''&lt;ref&gt;[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_609581.pdf   Указ Раиса Республики Татарстан № 674 от 19.08.2026] {{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* Архитектор Фирдәвис Ханов. Түбән Кама: «Гүзәл» МПҮ ҖЧҖ, 2016.&lt;ref&gt;[http://ntr-24.ru/index.php?newsid=37895  Нижнекамский архитектор Фирдавис Ханов презентовал свою книгу. ntr-24.ru, 22.12.2016]&lt;/ref&gt;
;Мәкаләләр
* ''Р. Зарипов''. Милләтнең асыл заты. «[[Мәйдан (журнал)|Мәйдан]]» 
* [http://www.elitat.ru/?rub=43&amp;st=18696&amp;type=3&amp;s=1  Фирдавис Ханов: Не хотелось далеко уехать от дома.]  «[[Элита Татарстана (журнал)|Элита Татарстана]]», 15.05.2016
* ''Галина Суздальцева''. И на тенистой улице я постою в тени… «Нижнекамская правда», 2015 год, 11 сентября, № 67.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.e-nkama.ru/uprava/structure/1741/38172/http://www.e-nkama.ru/uprava/structure/1741/38172/  Ханов Фирдавис Гайнетзянович]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Моны да карагыз ==
{{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}}
{{Тукай премиясе лауреатлары 2020-еллар}}

{{DEFAULTSORT:Ханов, Фирдәвис}}
[[Төркем:Архитекторлар]]
[[Төркем:Татарстанның атказанган архитекторлары]]
[[Төркем:РФ атказанган архитекторлары]]
[[Төркем:Түбән Кама шәһәренең шәрәфле ватандашлары]]
[[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр]]</text>
      <sha1>aj7apmmxjei9cmuz6swzig6kgwhbfo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тимер кеше (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203861</id>
    <revision>
      <id>6038450</id>
      <parentid>2618196</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26124" sha1="ppuzpcbi25y7bs0bq94tkovlar488dt" xml:space="preserve">{{Фильм
 | Татарча исем        = Тимер кеше
 | Исем                = {{lang-en|Iron Man}}
 | Сурәт               = Тимер кеше.jpg
  | Сурәт зурлыгы      = 
  | Сурәт язуы         = 
 | Жанр                = 
 | Режиссёр            = [[Җон Фавро]]
 | Продюсер            = [[Ави Арад]]&lt;br&gt;[[Кевин Файги]]
 | Сценаричы           = [[Марк Фергус]]&lt;br&gt;[[Һоук Остби]]&lt;br&gt;[[Артур Маркам]]&lt;br&gt;[[Мэтт Һолловэй]]
 | Баш ролләрдә        = [[Роберт Дауни (кече)|Роберт Дауни-кече]]&lt;br&gt;[[Гвинет Пәлтроу]]&lt;br&gt;[[Терренс Һовард]]&lt;br&gt;[[Җефф Бриҗес]]
 | Оператор            = [[Мэтью Либатик]]
 | Монтажчы            = 
 | Көйязар             = [[Рамин Җавәди]]
 | Бию куючы           = 
 | Җитештерү ширкәте   = 
 | Дистрибьютор        = 
 | Нәрсәгә нигезләнгән = 
 | Озынлык             = {{сан|130|мин}}
 | Ил                  = {{байраклаштыру|АКШ}}
 | Тел                 = [[инглиз теле|инглизчә]]
 | Дөнья күрү          = [[2008 ел|2008]]
 | Бюджет              = 140 млн [[АКШ доллары|$]]&lt;ref name=&quot;boxmojo&quot;&gt;{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=ironman.htm|title=Iron Man (2008)|accessdate=2009-07-01|publisher=[[Box Office Mojo]]|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/667G2RaFg?url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=ironman.htm|archivedate=2012-03-12}}&lt;/ref&gt;
 | Җыем                = {{сан|585174222|[[АКШ доллары|$]]}} &lt;ref name=&quot;boxmojo&quot; /&gt;
 | Алдагы фильм        = 
 | Киләсе фильм        = [[Тимер кеше 2]]&lt;br&gt;{{resize|80%|(Тимер кеше трилогиенда)}}&lt;br&gt;[[Искиткеч Һалк (фильм)|Искиткеч Һалк]]&lt;br&gt;{{resize|80%|([[Marvel кинематографик галәме|МКГ]] вакыт сызыгында)}}
 | imdb_id             = 0371746
 | Сайт                = 
}}

'''«Тимер кеше»''' ({{lang-en|«Iron Man»}})&amp;nbsp;— [[Marvel Comics|Marvel]] ширкәтенең комиксларындагы «[[Тимер кеше]]» дигән персонажының маҗаралары турында сөйләй торган, [[2008 ел]]ның гыйльми-фантастик атыш-чабыш фильмы.

[[Җон Фавро]] идарәчелеге астында [[Marvel Studios]] киноширкәте белән төшерелгән фильм. Баш ролендәге персонажны&amp;nbsp;— әсирлектән качу өчен экзоскелет ясаучы, һәм соңрак Тимер кеше исемле супербатыр булып йөргән сәнәгаче һәм даһи уйлап табучы&amp;nbsp;— [[Тони Старк]]ны, [[Роберт Дауни (кече)|Роберт Дауни-кече]] башкарды. Шулай ук фильмда [[Гвинет Пәлтроу]], [[Терренс Һовард]], [[Җефф Бриҗес]], [[Лесли Бибб]], [[Шон Тоуб]], [[Фаран Таһир]], [[Кларк Грегг]], [[Пол Беттани]] һәм [[Тим Гини]] башкардылар.

Фильм [[1990-еллар|1990-нче еллар]]дан [[Universal Studios]], [[20th Century Fox]] һәм [[New Line Cinema]] ширкәтләре белән төшерүгә әзерләнде, ә [[2006 ел]]да [[Marvel Studios]] төшерү өчен хокукларын сатып алды. Marvel өчен бу беренче тулысынча финанс буенча мөстәкыйль рәвештә башкарылган проект булды. Төшерү башлыгы буларак, Фавро, «Тимер кеше» фильмы башка супербатырлар турындагы фильмнардан аерылып торсын өчен, аны беренче чираттан [[Калифорния]]дә төшерергә карар кабул итте, чөнки күп төрле супербатырлар фильмнары [[Нью-Йорк]]та төшерелә. Төшерү вакытында актерлар иркенләп үзләренең ике яклы әңгәмәләрен үзгәртә алалар иде, чөнки барлык игътибар фильмның сюжетында юнәлдерелгән иде. [[Стэнли Уинстон]] ясаган резинлы һәм металлы корыч тышчаларга, компьютер графигы өстәлде.

Тамашачылар белән фильм бик яхшы кабул ителде, һәм алар аерып Роберт Даунинең актерлык уенын мактадылар&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rottentomatoes.com/m/iron_man/|title=Обзор Железного человека|work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=IGN Entertainment, Inc|accessdate=2008-06-26}}&lt;/ref&gt;. Америк киносәнгать институты «Тимер кеше» фильмын [[2008 ел]]ның 10 иң яхшы фильмнары арасына кертте. [[2010 ел]]ның [[7 май|7 маенда]] чыккан «[[Тимер кеше 2]]» дигән сиквелда Дауни, Фавро һәм Пәлтроу тагын да катнаштылар. Шулай ук Роберт Дауни «[[Искиткеч Һалк]]» фантастик атыш-чабыш фильмында Тони Старк ролен очраклы рәвештә башкарды. Америк киноширкәтләр берләшмәсе бу фильмга, гыйльми-фантастик тайпылышы һәм золым күренеше аркасында, PG-13 рейтингын (13 яшь тулмаган балаларга әти-әниләре белән генә карарга) бирде. «Тимер кеше» фильмы [[Marvel Studios]] ясаган [[Marvel кинематографик галәме|киногаләмгә]] башлангыч бирде.

== Эчтәлеге ==
Миллиардер-коралчы, сәләтле уйлап табучы, плейбой һәм филантроп [[Тони Старк]] гомере буе, америк гаскәре ихтыяҗы өчен төрле кораллар һәм җиһазлар ясап, азапсыз диярлек тормыш алып барган. Үзенең дусты&amp;nbsp;— асполковник [[Сугыш машинасы|Җеймс Роудс]] белән Тони яңа чыгаруларын күрсәтер өчен [[Әфганстан]]га бара. Старк үзенең яңа коралына&amp;nbsp;— «Иериһон» ракетасына&amp;nbsp;— чираттагы күрсәтмә уздырганнан соң, Тони Старкны йөртә торган конвойга «Ун балдаклар» дигән террорчылар оешмасы һөҗүм ясады. Конвойга һөҗүм ителгән вакытта Старк авыр итеп җәрәхәтләнә: аның күкрәгенә, үзенең ширкәте ясап чыгарган снарядыннан, кыйпылчыклар эләгә. Террорчылар Тони Старкны тоткын итеп алалар. Икенче тоткын&amp;nbsp;— Һо Инсен исемле галим ярдәме белән, зур кыйпылчыклардан котылып була, әмма нык вакларынан булмый, шулай итеп алар Тонинең йөрәгенә ургылалар һәм эләгә алалар. Һо Инсен, вак кыйпылчыкларны йөрәккә җибәрмичә тартып тора торган, аккумуляторга тоташкан электромагнитны, Тонинең күкрәгенә урнаштыра, һәм шулай итеп аның гомерен коткара. Террорчылар, азатлыкка алмашу хакына, Тонидән «Иериһон» ракетасын җыеп бирүен таләп итәләр.

Террорчылар болай гына аларны җибәрмәячәкне аңлап, террорчыларны алдап, алар ракета урынына әсирлектән качыр өчен корыч тышчалы экзоскелет ясый башлыйлар. Шушы экзоскелетны ясаган вакытта Старк, әтисенең эшләре буенча, суык [[термотөш синтезы]]нда оештырылган, кечкенә реактор ясый. Ул арзан, әмма бик көчле энергия чыганагы булып чыга. Шушы реактор экзоскелетнең «йөрәге» була, һәм Старкның күкрәгенә урнаштырылган электромагнитны тукландырып тора торган аккумуляторны алмаштыра. Мөмкинлек белән файдаланып, Тони, экзоскелетны киеп, ерып чыгарга тырышып, сугыша башларга җыена. Террорчыларга каршы, алардан игътибарны читкә юнәлдерү һәм Старк өчен вакыт оту максатына (экзоскелетнең програм тәэминате йөкләп җитешсен өчен), атыша-атыша чыгып, Инсен үзе белән корбан итә. Террорчылардагы кораллар Тонинең ширкәте белән ясалган булып чыгуы аптрата аны. Үзенең гаеплелеген һәм аңламауын сизеп, Тони террорчыларның барлык коралларын юк итә башлый.

Качып иреккә эләккәч, ул туган ягына кайта, һәм пресс-конференцияда барлык гаскәри җитештерүне (аның өчен гаепсез кешеләр үлә дип) туктатуын игълан итә. Бу гариза, аның әтисенең дустына һәм иптәшенә&amp;nbsp;— [[Тимерле сатучы|Обадайа Стейнга]], ошап җитми. Тони нәрсәдер ниятләнә дип, Стейн шикләнә башлый. [[К.А.Л.К.А.Н.]] агенты [[Фил Колсон]] пресс-конференцияда, Старкның ярдәмчесе [[Пеппер Поттс]] белән очрашу турында килешә. Шушы вакытта, үзенең [[Эдвин Җарвис|Җарвис]] дигән ясалма интеллекты ярдәме белән, Тони Старк технологиклырак һәм компьютерлаштырылганырак хәрби кием (Марк II) ясый башлый. Шулай ук ул үзенә яңа реактор ясый, чөнки беренчесе «яраксыз хәлгә килә». Иске реактордан Тони котылырга уйлый, әмма Пеппер, аны саклап калырга була, чөнки ул реактор аның башлыгын үлемнән коткарды.

Тони яңа ясаган киемен сынап карый, әмма ул бозлану аркасында һавага югары күтәрелергә мөмкинлек бирми. Алай булгач Старк титан һәм алтын эретмәсеннән яңа кием (Марк III) җыя башлый.

Тони Җарвиска яңа киемне җыярга боерык бирә дә, үзе янгын сүндерүчеләр гаиләләренә ярдәм итәр өчен оештырылган кичәгә (кайда аны «онытканнар» чакырырга) килә. Анда ул «[[Stark Industries|Старк Индастриснең]]» коралларын террорчыларга һаман да кемдер тапшыра икәнен ачыклый. Шулай ук нәкъ Обадайа аны ширкәтнең директоры постыннан чыгаруны ниятләгәнен белә.

Шул вакытны террорчылар чүлдә, Тонигә качарга ярдәм иткән, инде таралып-ватылып беткән Старкның иске экзоскелетын табалар. Алар аны калган Старкның сызымнары буенча җыялар. Террорчылар Обадайа белән алмашу турында килешергә ниятләнәләр: экзоскелет урынына киләчәктә ул хәрби киемнең камилләшкәнерәк моделен бирергә тиеш була. Парализатор ярдәме белән Обадайа аларны алдый да һәм экзоскелетны урлый. Шушы модельнең нигезендә, Обадайа үзенең юрамасын ясый. Әмма аның иң яхшы галимнәре дә Старкныкы кебек кечкенә реакторны яңадан барлыкка китерә алмыйлар. Ул реакторсыз экзоскелетны эшләтеп җибәреп булмый, чөнки бер нинди аккумуляторның аны эшләтергә энергиясы җитми.

Әфганстандагы Гөлмирә шәһәрендә (Инсеннең туган шәһәре) торучы халыктан «Ун балдаклар» Старк ясаган кораллар ярдәме белән үч алуын Тони телевизордан күрә. Террорчыларны зарарсызландыру өчен ул Әфганстанга хәрби киемендә очып китә. Нәтиҗә буларак ул террорчыларның башлыкларының берсен туктатып шушындагы яшәүчеләрне коткара. Кире кайтканда АКШ-ның хәрби-һава көчләренең ике очкычы ([[F-22 Raptor]]) Тимер кешене куып бара башлыйлар. Шул очракта, Тони, Тимер кеше булуын Роудигә ачып бирә. Әмма хәлне бу коткармый, һәм кугын дәвам итә. Көтмәгәндә Тони хәрби киеме белән ялгыш бер очкычның канатын бәрелеп җимерә. Пилоты сикереп өлгерә, әмма аның парашюты ачылмый. Ләкин аны Тони коткара.

«Старк Индастрис» коралларын кем террорчыларга сата микәнен ачыкларга Тони үтенеп Пепперга бирем ясый. Ширкәт офисында Пеппер Обадайаның компьютерын актарып, Обадайаның Тонине урлауга катнашканын һәм урлау өчен түләгәнен ачыклый. Пеппер, дәлилләрне күчереп, Тонинең качуы шартлары турында фикер алышуын теләгән, агент Колсонга тапшыра.

Обадайа, Тонинең йортына килеп, һаман да шул ук җайланма белән аңа паралич суктыра да, Тонине үлергә калдырып, рекаторны урлый. Әмма Тонине, Пеппер саклап калган, иске реактор коткара. Пеппер К.А.Л.К.А.Н. агентлары белән Обадайаны кулга алмакчылар. Шушы иске реакторны, костюмы белән бергә киеп, Тони Пепперны коткарырга китә. Экзоскелет кигән Обадайа Стейн белән Тони Старк сугыша башлыйлар. Юл уртасындагы озакка сузылган сугышудан соң алар икеседә һавага таба ургылалар. Әмма зур биеклектә бозлану аркасында Стейнның киеменең барлык системнары эшләми башлый, ә Старкның реакторында тиз итеп энергиясы бетеп килә. Зур реактор урнашкан бинаның түбәсендә Обадайа Старкны үтерергә тырыша. Шул ук вакытта Пеппер, Тони таләп итүе буенча, реакторның барлык йөкләнешләрен бөтен көченә кабыза да һәм төшерә торган япкычын ача, шулай итеп куәтле электромагнитлы импульс ясый. Обадайа Стенны шушы импульс үтерә, ә Старкны куркынычсыз ераклыкка алып ташлый.

Киләсе иртә яңа батырга гәҗитләр инде кушамат бирәләр: «Тимер кеше». Агент Колсон Тонигә һәм Пепперга пресса өчен Старкның юлдагы һәм зур реактор урнашкан бинаның түбәсендәге вакыйгаларга катнашмаганын дәлилләй торган документлар тапшыра. Шушы документлар буенча имеш Старк үзенең яхтасында кунаклар белән бергә вакытны уздырган, ә «Тимер кеше» бөтенләй Тони Старкның шәхси сакчысы диелгән. Пресс-релизда Старк башта юлдагы һәм түбәдәге вакыйгаларга үзенең катнашуын инкяр итә, әмма соңыннан берсе дә көтмәгәндә «Мин — Тимер кеше» дип әйтә.

Титырлар беткәч күрсәтелә, ничек К.А.Л.К.А.Н.-ның директоры&amp;nbsp;— [[Ник Фьюри]], Тони Старк өенә килеп, аның белән «[[Үч алучылар (Marvel Comics)|Үч алучылар]]» дигән супербатырлар төркемен ясау програмы турында фикер алышырга тәкъдим итә.

== Актёрлары ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
{{РолләрдәӨс}}
{{Ролләрдә|[[Роберт Дауни (кече)|Роберт Дауни-кече]]||[[Тимер кеше|Тони Старк / Тимер кеше]]|}}
{{Ролләрдә|[[Терренс Һовард]]|асполковник|[[Сугыш машинасы|Җеймс «Роуди» Роудс]]|}}
{{Ролләрдә|[[Җефф Бриҗес]]||[[Тимерле сатучы|Обадайа Стейн / Тимерле сатучы]]|}}
{{Ролләрдә|[[Гвинет Пәлтроу]]||[[Пеппер Поттс|Вирджиния «Пеппер» Поттс]]|}}
{{Ролләрдә|[[Лесли Бибб]]||Кристин Эверһарт|}}
{{Ролләрдә|[[Шон Тоуб]]||Инсен|}}
{{Ролләрдә|[[Фаран Таһир]]||Рәза|}}
{{Ролләрдә|[[Кларк Грегг]]&lt;ref&gt;{{cite news|accessdate=2008-05-08 |url=http://movies.nytimes.com/person/28638/Clark-Gregg |title=Clark Gregg |work=[[The New York Times]] | first=Julie | last=Bloom}}&lt;/ref&gt;|агент|[[Фил Колсон]]|}}
{{Ролләрдә|[[Сәет Бадрия]]||Абу Бакаар|}}
{{Ролләрдә|[[Җон Фавро]]||[[Һәппи Һоган]]|}}
{{Ролләрдә|[[Тим Гини]]|майор|Аллен|}}
{{РолләрдәАс}}
{{col-2}}
{{РолләрдәӨс}}
{{Ролләрдә|[[Пол Беттани]]||[[Эдвин Җарвис|Җ.А.Р.В.И.С.]]|(тавыш)}}
{{Ролләрдә|[[Билл Смитрович]]|генерал|Гэбриел|}}
{{Ролләрдә|[[Питер Биллингсли]]||Уильям Гинтер Рива|}}
{{Ролләрдә|[[Уилл Лиман]]|бүләкләү тәкәллефендәге сөйләүче||}}
{{Ролләрдә|[[Том Морелло]]&lt;ref name=&quot;Морелло&quot;&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-08|url=http://roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=96438|title=Rage against the machine. Guitarist Faces ''Iron Man''|publisher=[[Roadrunner Records]]|date=2008-05-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/667G31VpY?url=http://legacy.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article|archivedate=2012-03-12}}&lt;/ref&gt;|каравылчы||}}
{{Ролләрдә|[[Җерард Сәндерс]]||[[Һовард Старк]]|}}
{{Ролләрдә|[[Җим Крамер]]&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-08|url=http://cnbc.com/id/24427046|title=Cramer In ''Iron Man''|publisher=[[CNBC]]|date=2008-05-02|last=Dellaverson|first=Carlo|archiveurl=https://www.webcitation.org/667G4BH0Q?url=http://m.cnbc.com/id/24427046/|archivedate=2012-03-12}}&lt;/ref&gt;|үзенең ролендә||}}
{{Ролләрдә|[[Мира Симхан]]|рипартүр||}}
{{Ролләрдә|[[Җеймс Бети]]|CAOC-ның һәрьяклап тикшерүчесе||}}
{{Ролләрдә|[[Сәмүэл Лерой Джексон]]||[[Ник Фьюри]]|}}
{{Ролләрдә|[[Стән Ли]]&lt;ref name=&quot;СтәнЛи&quot;&gt;{{cite news|last=Goldman |first=Eric |title=Stan Lee's Further Superhero Adventures |work=[[IGN]] | publisher = [[News Corporation]] | page = 3 |date=2007-05-04 |url=http://uk.tv.ign.com/articles/785/785824p3.html |accessdate=2007-05-14}}&lt;/ref&gt;|кәмео|}}
{{РолләрдәАс}}
{{col-end}}

== Бүләкләре ==
=== Бүләкләре ===
* [[2008 ел|2008]]: «[[MTV Movie Awards]]» премиясе&amp;nbsp;— Агымдагы сезонның (тәгәрәтүгә чыкканнардан) иң яхшы җәйге фильмы

=== Атауга чыгарулары ===
* [[2009 ел|2009]]: «[[Оскар премиясе|Оскар]]» премиясенә
** Иң яхшы тавыш монтажы өчен
** Иң яхшы визуаль эффектлары өчен
* [[2009 ел|2009]]: [[BAFTA]] премиясенә
** Иң яхшы визуаль эффектлары өчен
* [[2008 ел|2008]]: «[[MTV Movie Awards]]» премиясенә
** Иң яхшы фильм өчен
** Иң яхшы ирләр роле өчен&amp;nbsp;— [[Роберт Дауни (кече)|Роберт Дауни-кече]]

== Дәвамнәре ==
«[[Тимер кеше 2]]» дигән сиквел [[2010 ел]]ның [[7 май|7 маенда]] чыкты. Режиссёры һәм баш ролен башкаручы үзгәрмәделәр, ә менә сценарийчы [[Җастин Теру]] булды. Шулай ук асполковник Роудсның ролен башкарган [[Терренс Һовард]]ны [[Дон Чидл]] алмаштырды. Башка персонажларны шул ук актерлар уйнадылар.

«[[Тимер кеше 3]]» [[2013 ел]]ның [[24 апрель|24 апрелендә]] чыкты. Анда Старк, үзенең төп дошманы&amp;nbsp;— [[Мандарин (Marvel Comics)|Мандарин]] белән сугышты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://geekcity.ru/zheleznyiy-chelovek-3-sheyn-blek-o-mandarine/|title=«Железный Человек 3». Шейн Блэк о Мандарине|publisher=geekcity.ru|accessdate=2013-04-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GEdi7TFZ?url=http://geekcity.ru/zheleznyiy-chelovek-3-sheyn-blek-o-mandarine/|archivedate=2013-04-29}}&lt;/ref&gt;.

== Кастинг ==
Старк роленә [[Николас Кейҗ]] һәм [[Том Круз]] каралдылар&lt;ref name=&quot;Newsarama&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.newsarama.com/film/iron-man-annotations-marvel-studios-film.html |title = IRON MAN Annotations - Looking Back at Marvel's First |author = Alan Kistler |date = 2011-04-10 |work =  |publisher = [[Newsarama]] |accessdate = 2012-10-16 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/6BdGPXvqW?url=http://www.newsarama.com/film/iron-man-annotations-marvel-studios-film.html |archivedate = 2012-10-23 }}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

== Сылтамалар ==
{{Commons category|Iron Man (film)}}
* [https://web.archive.org/web/20140307130246/http://marvel.com/movies/movie/19/iron_man Рәсми сайт]
* {{imdb title|id=0371746|title=«Тимер кеше»}}
* [http://rottentomatoes.com/m/iron_man/ «Тимер кеше»] {{ref-en}} ''[[Rotten Tomatoes]]'' сайтында
* [https://web.archive.org/web/20080511115659/http://www.marvel.com/movies/Iron_Man.Iron_Man_(2008) ''Iron Man''] {{ref-en}} ''Marvel.com'' сайтында

{{Җон Фавроның фильмнары}}
{{Тимер кеше}}
{{Marvel кинематографик галәме}}
{{Marvel Comics фильмнары}}
{{Тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:2008 елның АКШ фильмнары]]
[[Төркем:Тимер кеше турындагы фильмнар]]
[[Төркем:Лас-Вегас турындагы фильмнар]]
[[Төркем:Лос-Анҗелес турындагы фильмнар]]
[[Төркем:Нью-Йоркта төшерелгән фильмнар]]
[[Төркем:Террор турындагы фильмнар]]
[[Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары]]
[[Төркем:2008 елның фантастик фильмнары]]
[[Төркем:2008 елның атыш-чабыш фильмнары]]
[[Төркем:Paramount Pictures фильмнары]]</text>
      <sha1>ppuzpcbi25y7bs0bq94tkovlar488dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тимер кеше 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204801</id>
    <revision>
      <id>6038452</id>
      <parentid>4163275</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8482" sha1="e787n9mi9z7obf4e7vu3mrcwsmz25t3" xml:space="preserve">{{Фильм
 | Татарча исем        = Тимер кеше 2
 | Исем                = {{lang-en|Iron Man II}}
 | Сурәт               = Тимер кеше2.jpg
  | Сурәт зурлыгы      = 
  | Сурәт язуы         = 
 | Жанр                = 
 | Режиссёр            = [[Җон Фавро]]
 | Продюсер            = [[Кевин Файги]]
 | Сценаричы           = [[Җастин Теру]]
 | Баш ролләрдә        = [[Роберт Дауни-кече]]&lt;br&gt;[[Гвинет Пәлтроу]]&lt;br&gt;[[Дон Чидл]]&lt;br&gt;[[Скарлетт Йоһанссон]]&lt;br&gt;[[Микки Рурк]]
 | Оператор            = [[Мәттью Либатик]]
 | Монтажчы            = 
 | Көйязар             = [[Җон Дебни]]
 | Бию куючы           = 
 | Җитештерү ширкәте   = 
 | Дистрибьютор        = 
 | Нәрсәгә нигезләнгән = 
 | Озынлык             = {{сан|125|мин}}
 | Ил                  = {{байраклаштыру|АКШ}}
 | Тел                 = [[инглиз теле|инглизчә]]
 | Дөнья күрү          = [[2010 ел|2010]]
 | Бюджет              = 200 млн [[АКШ доллары|$]]
 | Җыем                = {{сан|623933331|[[АКШ доллары|$]]}}
 | Алдагы фильм        = [[Тимер кеше (фильм)|Тимер кеше]]&lt;br&gt;{{resize|80%|(Тимер кеше трилогиенда)}}&lt;br&gt;[[Искиткеч Һалк (фильм)|Искиткеч Һалк]]&lt;br&gt;{{resize|80%|([[Marvel кинематографик галәме|МКГ]] вакыт сызыгында)}}
 | Киләсе фильм        = [[Тимер кеше 3]]&lt;br&gt;{{resize|80%|(Тимер кеше трилогиенда)}}&lt;br&gt;[[Тор (фильм)|Тор]]&lt;br&gt;{{resize|80%|([[Marvel кинематографик галәме|МКГ]] вакыт сызыгында)}}
 | imdb_id             = 1228705
 | Сайт                = 
}}
'''«Тимер кеше 2»''' ({{lang-en|Iron Man II}})&amp;nbsp;— [[Marvel Comics|Marvel]] студиясенең комислары нигезендә төшерелгән [[Кинофантастик|фантастик]] [[атыш-чабыш фильм]], [[2008 ел]]дагы «[[Тимер кеше (фильм)|Тимер кеше]]» фильмының [[Сиквел|дәвамы]]. Фильмның төп персонажы&amp;nbsp;— бер тормышында миллиардер-уйлап табучы Тони Старк ([[Роберт Дауни-кече]]) һәм икенчесендә&amp;nbsp;— [[Тимер кеше]] исемле супербатыр. Европа илләренең күбесендә фильмның премьерасы [[2010 ел]]ның [[28 апрель|28]]—[[30 апрель|30 апрелләрендә]] булды. [[АКШ]]-да фильм [[7 май]]да чыкты, ә [[Россия]]дә [[29 апрель]]дә.

«Тимер кеше 2» фильмы «[[Marvel кинематографик галәме]]» [[Кроссовер (сюжет)|кроссоверына]] керә. Анда шулай ук «[[Тимер кеше (фильм)|Тимер кеше]]» (2008), «[[Искиткеч Һалк (фильм)|Искиткеч Һалк]]» (2008), «[[Тор (фильм)|Тор]]» (2011), «[[Капитан Америка: Беренче үч алучы]]» (2011),«[[Үч алучылар (фильм, 2012)|Үч алучылар]]» (2012) һәм башка фильмнар керә.

== Актёрлары ==
{{РолләрдәӨс}}
{{Ролләрдә|[[Роберт Дауни-кече]]||[[Тимер кеше|Тони Старк / Тимер кеше]]|}}
{{Ролләрдә|[[Дон Чидл]]|асполковник|[[Сугыш машинасы|Җеймс «Роуди» Роудс / Сугыш машинасы]]|}}
{{Ролләрдә|[[Микки Рурк]]||Иван Ванко / [[Чыбыркы (Marvel Comics)|Чыбыркы]]|}}
{{Ролләрдә|[[Гвинет Пәлтроу]]||[[Пеппер Поттс|Вирджиния «Пеппер» Поттс]]|}}
{{Ролләрдә|[[Скарлетт Йоһанссон]]||[[Кара тол-хатын (Marvel Comics)|Натали Рашман / Наташа Романова / Кара тол-хатын]]|}}
{{Ролләрдә|[[Сәм Рокуэлл]]||[[Җастин Һәммер (Marvel Comics)|Җастин Һәммер]]|}}
{{Ролләрдә|[[Сәмүэл Лерой Джексон]]||[[Ник Фьюри]]|}}
{{Ролләрдә|[[Кларк Грегг]]|К.А.Л.К.А.Н. агенты|[[Фил Колсон]]&lt;ref name=&quot;twojoinim2&quot;&gt;{{Cite news
| date = 2009-04-22
| first = Borys
| last = Kit
| title = 'Two sign on for 'Iron Man 2' roles
| url = http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2b46d200e6140dd01d6e02fcfdb1d323
| work = [[The Hollywood Reporter]]
| accessdate = 2009-04-23
|  = http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2b46d200e6140dd01d6e02fcfdb1d323
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424062339/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2b46d200e6140dd01d6e02fcfdb1d323 |date=2009-04-24 }}&lt;/ref&gt;|}}
{{Ролләрдә|[[Җон Сләттери]]||[[Һовард Старк]]|}}
{{Ролләрдә|[[Гәрри Шәндлиң]]|сенатор|Стерн|}}
{{Ролләрдә|[[Лесли Бибб]]||Кристин Эверһарт|}}
{{Ролләрдә|[[Пол Беттани]]|ясалма интеллект|[[Эдвин Җарвис|ҖАРВИС]]|(тавыш)}}
{{Ролләрдә|[[Җон Фавро]]||[[Һәппи Һоган (Marvel Comics)|Һәппи Һоган]]|}}
{{Ролләрдә|[[Кейт Мара]]|федераль маршал||}}
{{Ролләрдә|[[Кристиан Аманпур]]|[[кәмео]]||}}
{{Ролләрдә|[[Җеймс Бети]]|иминлек агенты||}}
{{Ролләрдә|[[Ларри Эллисон]]|[[кәмео]]||}}
{{Ролләрдә|[[Адәм Голдштейн]]|[[кәмео]]||}}
{{Ролләрдә|[[Тим Гини]]|майор|Әллен|}}
{{Ролләрдә|[[Эрик Л. Һейни]]|генерал|Мид|}}
{{Ролләрдә|[[Евгений Лазарев]]||[[Кызыл Динамо|Антон Ванко]]|}}
{{Ролләрдә|[[Стән Ли]]&lt;ref&gt;Rick Marshall (2009-10-19). [http://splashpage.mtv.com/2009/10/19/stan-lee-on-his-iron-man-2-cameo/ «Stan Lee On His 'Iron Man 2' Cameo!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091228162649/http://splashpage.mtv.com/2009/10/19/stan-lee-on-his-iron-man-2-cameo/ |date=2009-12-28 }}. ''[[:en:MTV News]]''. Retrieved 2010-03-10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Josh|last=Tyler|url=http://www.filmhobbit.com/new/Stan-Lee-Is-Larry-King-In-Iron-Man-2-13743.html|title=Stan Lee Is Larry King In Iron Man 2|work=Cinema Blend|date=2010-08-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/66WVUprT1?url=http://www.cinemablend.com/new.php?id=13743|archivedate=2012-03-29}}&lt;/ref&gt;|[[кәмео]]|}}
{{Ролләрдә|[[Кейт Миддлбрук]]|«Старк Экспо»дагы полиция әфисәре||}}
{{Ролләрдә|[[Оливия Манн]]||Чесс Робертс|}}
{{Ролләрдә|[[Илон Маск]]|[[кәмео]]||}}
{{Ролләрдә|[[Дәвин Рәсом]]|яшь|[[Тимер кеше|Тони Старк]]|}}
{{Ролләрдә|[[Алеһандро Патино]]|җир җиләге сатучысы||}}
{{Ролләрдә|[[Анна Монзикова]]||Ребекка|}}
{{РолләрдәАс}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* {{imdb title|1228705|«Тимер кеше 2»}}

{{Җон Фавроның фильмнары}}
{{Тимер кеше}}
{{Кара тол-хатын}}
{{Marvel кинематографик галәме}}
{{Marvel Comics фильмнары}}

[[Төркем:Тимер кеше турындагы фильмнар]]
[[Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары]]
[[Төркем:Нью-Йоркта төшерелгән фильмнар]]
[[Төркем:Сиквел фильмнар]]
[[Төркем:IMAX фильмнары]]
[[Төркем:2010 елның атышлы-чабышлы фильмнары]]
[[Төркем:2010 елның фантастик фильмнары]]
[[Төркем:Paramount Pictures фильмнары]]</text>
      <sha1>e787n9mi9z7obf4e7vu3mrcwsmz25t3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тор (фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205073</id>
    <revision>
      <id>6038484</id>
      <parentid>3080503</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22885" sha1="dkpxqtz1ihhd2atq0dk1mr2xc0btr9y" xml:space="preserve">{{Фильм
 | Татарча исем        = Тор
 | Исем                = {{lang-en|Thor}}
 | Сурәт               = Тор.jpg
  | Сурәт зурлыгы      = 
  | Сурәт язуы         = 
 | Жанр                = 
 | Режиссёр            = [[Кеннет Брәна]]
 | Продюсер            = [[Кевин Файги]] &lt;small&gt;һ.б.&lt;/small&gt;
 | Сценаричы           = {{resize|80%|'''Персонажлар'''}}&lt;br&gt;[[Стән Ли]]&lt;br&gt;[[Җәк Көрби]]&lt;br&gt;[[Ларри Либер]]&lt;br&gt;{{resize|80%|'''Фильм'''}}&lt;br&gt;[[Марк Протосевич]]&lt;br&gt;[[Дон Пейн]]&lt;br&gt;[[Әшли Миллер]]&lt;br&gt;[[Зәк Стентс]]&lt;br&gt;[[Җозеф Майкл Стражински]]
 | Баш ролләрдә        = [[Крис Һемсворт]]&lt;br&gt;[[Натали Портман]]&lt;br&gt;[[Том Һиддлстон]]&lt;br&gt;[[Әнтони Һопкинс]]&lt;br&gt;[[Стеллан Скарсгорд]]&lt;br&gt;[[Идрис Элба]]
 | Оператор            = [[Һарис Замбарлүкоус]]
 | Монтажчы            = 
 | Көйязар             = [[Пәтрик Дойл]]
 | Бию куючы           = 
 | Җитештерү ширкәте   = 
 | Дистрибьютор        = 
 | Нәрсәгә нигезләнгән = 
 | Озынлык             = {{сан|114|мин}}
 | Ил                  = {{байраклаштыру|АКШ}}
 | Тел                 = [[инглиз теле|инглизчә]]
 | Дөнья күрү          = [[2011 ел|2011]]
 | Бюджет              = 150 млн [[АКШ доллары|$]]
 | Җыем                = 449 326 618 [[АКШ доллары|$]]
 | Алдагы фильм        = [[Тимер кеше 2]]&lt;br&gt;{{resize|80%|([[Marvel кинематографик галәме|МКГ]] вакыт сызыгында)}}
 | Киләсе фильм        = [[Тор 2: Караңгылык дөньясы]]&lt;br&gt;{{resize|80%|(Тор трилогиенда)}}&lt;br&gt;[[Капитан Америка: Беренче үч алучы]]&lt;br&gt;{{resize|80%|([[Marvel кинематографик галәме|МКГ]] вакыт сызыгында)}}
 | imdb_id             = 0800369
 | Сайт                = 
}}

«'''Тор'''» ({{lang-en|Thor}})&amp;nbsp;— [[Marvel Comics]] нәшриятенең [[Тор (Marvel Comics)|шул ук исемле комикслары]] нигезендә төшерелгән нәфис фильм. Режиссёры&amp;nbsp;— [[Кеннет Брәна]]. Фильмны ясау белән [[Marvel Studios]] ширкәте шөгыльләнде, ә дистрибьюция белән [[Paramount Pictures]]. Бу фильм [[Marvel кинематографик галәме]]нә, гомуми сюжет сызыгына кушылган фильмнар арасына, керде.

Режиссёр [[Сәм Рәйми]] беренче тапкыр Тор турындагы фильм концепциясын [[1990-еллар]] азагында уйга кертте һәм [[2001 ел]]да хәтта сценарийны карауга тәкъдим итте, әмма проектны катырдылар, һәм Рәйми аны ташлады. Берничә ел эчендә экранлаштыруга хокуклар бер студиядән икенчесенә күчеп йөрде. Бу хәл [[2006 ел]]га кадәр сузылды, шушы вакытта [[Marvel Studios]] сценаричы Марк Протосевич белән контракны имзалагач, Марк [[Paramount Pictures]] өчен фильмның фикере өстеннән эш башлады. Башта режиссёр булып Мәттью Вон билгеләнгән иде, һәм фильмның релизы [[2010 ел]]га ниятләнгән иде. Әмма Вон проектны ташлады, һәм режиссёр урынын Кеннет Брәна алды, ә фильмның чыгарылышы [[2011 ел]]га күчерерде. [[2009 ел]]да кастинг үтте, ә төшерүләр [[2010 ел]]да [[Калифорния]]дә һәм [[Нью-Мексико]]да башландылар.

Беренче тапкыр фильм [[2011 ел]]ның [[17 апрель|17 апрелендә]] [[Сидней]]дә дөнья күрде, ә тәгәрәтүләр дүрт көннән соң башландылар. [[АКШ|Америка]] кинотәгәрәтүләренә фильм [[6 май]]да чыкты, ә [[Россия]]некенә&amp;nbsp;— [[28 апрель]]дә 3D һәм [[IMAX]] форматларында. 449 млн [[АКШ доллары|доллар]]дан артык җыеп фильм финанс яклап уңыш яулады, һәм критиклар ягыннан да макталды.

== Эчтәлеге ==
Фильмның төп персонажы&amp;nbsp;— [[Тор (Marvel Comics)|Тор]], тәкәббер һәм горур яшен тәңре,&amp;nbsp;— көченнән мәхрүм ителде һәм [[Асгард (Marvel Comics)|Асгард]]тан (тугыз дөньяларның берсеннән) куылды. Җиргә эләккәч ул яшь астрофизик [[Җейн Фостер (Marvel Comics)|Җейн Фостер]] белән таныша, һәм соңрак Торның Җейнга берникадәр хисләре килеп чыга. Ул гына түгел, Тор үзенең үги туганын [[Локи (Marvel Comics)|Локи]]ны туктатырга тиеш. Локи Асгардның яңа патшасы булырга ниятләнә.

== Актёрлары ==
{{РолләрдәӨс}}
{{Ролләрдә|[[Крис Һемсворт]]||[[Тор (Marvel Comics)|Тор]]|}}
{{Ролләрдә|[[Натали Портман]]|астрофизик|[[Җейн Фостер (Marvel Comics)|Җейн Фостер]]|}}
{{Ролләрдә|[[Том Һиддлстон]]||[[Локи (Marvel Comics)|Локи]]|}}
{{Ролләрдә|[[Әнтони Һопкинс]]||[[Один (Marvel Comics)|Один]]|}}
{{Ролләрдә|[[Стеллан Скарсгорд]]|доктор|[[Эрик Селвиг]]|}}
{{Ролләрдә|[[Кәт Денниңс]]||Дарси Лүис|}}
{{Ролләрдә|[[Идрис Элба]]||[[Һеймдалл (Marvel Comics)|Һеймдалл]]|}}
{{Ролләрдә|[[Колм Фиори]]||Лафей|}}
{{Ролләрдә|[[Рәй Стивенсон]]||Волстәгг|}}
{{Ролләрдә|[[Таданобу Асано]]||Һогун|}}
{{Ролләрдә|[[Җошуа Дәлас]]||Фәндрал|}}
{{Ролләрдә|[[Кларк Грегг]]|К.А.Л.К.А.Н. агенты|[[Фил Колсон]]|}}
{{Ролләрдә|[[Җейми Александер]]||[[Сиф (Marvel Comics)|Сиф]]|}}
{{Ролләрдә|[[Рене Руссо]]||[[Фригга (Marvel Comics)|Фригга]]|}}
{{Ролләрдә|[[Адриана Барраса]]||Исабеля Альварес|}}
{{Ролләрдә|[[Мәксимилиано Һернәндес]]|агент|[[Җәспер Ситуэлл]]}}
{{Ролләрдә|[[Җозеф Гәтт]]||Грундрот|}}
{{Ролләрдә|[[Җошуа Кокс]]||Һейлстрам|}}
{{Ролләрдә|[[Стән Ли]]|ватылган пикапны йөртүче||(кәмео)}}
{{Ролләрдә|[[Җозеф Майкл Стражински]]|шәһәрле||}}
{{Ролләрдә|[[Дакота Гойо]]|яшь|[[Тор (Marvel Comics)|Тор]]}}
{{Ролләрдә|[[Тед Олпресс]]|яшь|[[Локи (Marvel Comics)|Локи]]}}
{{Ролләрдә|[[Сәмүэл Лерой Джексон]]||[[Ник Фьюри]]|([[кәмео]])}}
{{Ролләрдә|[[Җереми Реннер]]||[[Лачын күз (Marvel Comics)|Клинт Бартон / Лачын күз]]|(кәмео)}}
{{РолләрдәАс}}

== Фильмны чыгару ==
Фильмга PG-13 кинотәгәрәтү рейтингы бирелде. Беренче тапкыр фильм [[Австралия]]дә [[Сидней]] шәхәрендә Event Cinemas кинотеатрында якшәмбе көнне [[2011 ел]]ның [[17 апрель|17 апрелендә]] дөнья күрде. [[АКШ]]-да беренче тапкыр фильм [[Һолливуд]]та ([[Лос-Анҗелес]], [[Калифорния (штат)|Калифорния]] штаты) El Capitan Theatre-да [[2 май]]да күрсәтелде. Шушы вакыйга актёр Исайа Мостафа белән оештырылды, һәм Marvel-ның рәсми сайтында туры эфирда күрсәтелде. [[Россия]] кинотәгәрәтүендә фильм [[28 апрель]]дә башланды.

'''Кинотәгәрәтү башлануы даталары''':
{{Col-begin}}
{{col-2}}
{{байраклаштыру|Австралия}}&amp;nbsp;— 17 апрель 2011 ''(Беренче дөнья күрү [[Сидней]]дә узды)''&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|КАҖ}}&amp;nbsp;— 21 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Австралия}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011 ''(кинотәгәрәтү башы)''&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Бельгия}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Франция}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Ирландия}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Италия}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Норвегия}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Швеция}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Бөекбритания}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Мисыр}}&amp;nbsp;— 27 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Азәрбайҗан}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Аргентина}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Босния һәм Герцеговина}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Чили}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Хорватия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Чехия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Дания}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Гөрҗистан}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Алмания}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Греция}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Кытай}} ([[Һоңкоң]])&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Маҗарстан}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Исраил}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Казакъстан}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Малайзия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Нидерландлар}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Перу}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Португалия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Украина}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Россия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{col-2}}
{{байраклаштыру|Сербия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Сингапур}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Словакия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Корея Җөмһүрияте}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Таиланд}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|БГӘ}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Лөбнан}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Яңа Зеландия}}&amp;nbsp;— 28 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Бразилия}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Болгария}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Колумбия}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Эстония}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Һиндстан}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Мексика}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Панама}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Филиппиннар}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Польша}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Испания}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Кытай Җөмһүрияте}} ([[Тайвань]])&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Төркия}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Кипр}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Венесуэла}}&amp;nbsp;— 29 апрель 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|АКШ}}&amp;nbsp;— 2 май 2011 ''([[Лос-Анҗелес]]та дөнья күрү)''&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Финляндия}}&amp;nbsp;— 4 май 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Канада}}&amp;nbsp;— 4 май 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|АКШ}}&amp;nbsp;— 6 май 2011 ''(кинотәгәрәтү башы)''&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Әрмәнстан}}&amp;nbsp;— 14 май 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Пакъстан}}&amp;nbsp;— 20 май 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Япония}}&amp;nbsp;— 1 июль 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Бангладеш}}&amp;nbsp;— 31 август 2011&lt;br&gt;
{{байраклаштыру|Индонезия}}&amp;nbsp;— 3 ноябрь 2011
{{Col-end}}

=== Бүләкләр һәм билгеләнүләр ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=6 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Бүләкләр һәм билгеләнүләр
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Ел
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Бүләк
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Категория
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Билгеләнүче
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Нәтиҗә
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Искәрмә
|-
|rowspan=&quot;10&quot; |2011
|[[Teen Choice Awards]]
|Choice Movie: Елның ерып чыгучысы&amp;nbsp;— актёр
|[[Крис Һемсворт]]
|{{Билгеләнү}}
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ng |first=Philiana |authorlink= |date=2011-07-19 |title=Teen Choice Awards 2011: 'Pretty Little Liars,' Rebecca Black Added to List of Nominees |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2011-pretty-212996 |work=The Hollywood Reporter |archiveurl=https://www.webcitation.org/60UVrjVi4?url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2011-pretty-212996 |archivedate=2011-07-27 |accessdate=2018-05-04 }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |[[Scream Awards]]
|The Ultimate Scream
|«Тор»
|{{билгеләнү}}
| rowspan=&quot;9&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|last=|first=|authorlink=|date=|title=SCREAM 2011|url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/|work=Spike TV|archiveurl=https://www.webcitation.org/656Xjr3rd?url=http://www.spike.com/events/scream-awards-2011/|archivedate=2012-01-31|accessdate=8 сентября 2011|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Иң яхшы фәнтәзи-фильмы өчен «Scream» премиясы|Иң яхшы фәнтәзи-фильмы]]
|«Тор»
|{{билгеләнү}}
|-
|Иң яхшы супербатыр
|Крис Һемсворт (Тор)
|{{билгеләнү}}
|-
|Иң яхшы икенче пландагы актриса
|[[Җейми Александер]]
|{{билгеләнү}}
|-
|Елның ерып чыгучысы&amp;nbsp;— актриса
|Җейми Александер
|{{билгеләнү}}
|-
|Елның ерып чыгучысы&amp;nbsp;— актёр
|Крис Һемсворт
|{{билгеләнү}}
|-
|Елның ерып чыгучысы&amp;nbsp;— актёр
|[[Том Һиддлстон]]
|{{билгеләнү}}
|-
|Best F/X
|«Тор»
|{{билгеләнү}}
|-
|Иң яхшы комикс экранлаштыруы
|«Тор»
|{{билгеләнү}}
|-
|rowspan=&quot;13&quot; |2012
|rowspan=&quot;2&quot; |[[People’s Choice Awards 2011|People’s Choice Awards]] (халык сайлауы)
|Иң яхшы кино персонажы
|Крис Һемсворт (Тор)
|{{билгеләнү}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref name=&quot;ChoiceAwards&quot;&gt;{{cite web|last=|first=|authorlink=|date=|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2012|work=[[People's Choice Awards]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/656Y1IeG7?url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2012|archivedate=2012-01-31|accessdate=2011-11-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Иң яхшы маҗаралар фильмы
|«Тор»
|{{билгеләнү}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |[[Visual Effects Society]] (визуаль эффектлар берләшмәсе)
|Иң яхшы урын ясау маҗара фильмында
|«Һеймдаллның күзәтүханәсе»: Пьер Баффин, Одри Феррара, Йоэл Горо, Доминик Видәл
|{{nom}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref name=&quot;VES Awards&quot;&gt;{{cite web|date=2012-01-09|last=King|first=Susan|title='Tintin' and HBO's 'Boardwalk Empire' lead Visual Effects nominations|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/01/the-animated-adventures-of-tintin-and-hbos-boardwalk-empire-lead-ves-nomininations.html|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=2012-01-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/656XkdUSo?url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/01/the-animated-adventures-of-tintin-and-hbos-boardwalk-empire-lead-ves-nomininations.html|archivedate=2012-01-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|Иң яхшы виртуаль төшерү маҗара фильмында
|Ксавьер Әллард, Пьер Баффин, Николас Шевәлөр
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |[[SFX (журнал)|SFX Award]]
|Иң яхшы фильм
|«Тор»
|{{nom}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfx.co.uk/2012/02/04/sfx-awards-2012-the-winners/|title=SFX Awards 2012: The Winners|author=Dave Golder|date=4 февраля 2012|work=[[SFX (журнал)|SFX]]|lang=en|accessdate=2012-02-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/65KEJTiCw?url=http://www.sfx.co.uk/2012/02/04/sfx-awards-2012-the-winners/|archivedate=2012-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|Иң яхшы режиссёр
|Кеннет Брәна
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |Empire Awards
|Иң яхшы яңа актёр
|Том Һиддлстон
|{{җиңү}}
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=2012-03-05 |last=O'Hara |first=Helen |title=The Awards Nominations Are Here! |url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=33322 |work=[[Empire (журнал)|Empire]] |archiveurl=https://www.webcitation.org/65xl2pdmB?url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=33322 |archivedate=2012-03-06 |accessdate=2012-05-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Иң яхшы фәнни-фантастик/фәнтәзи фильмы
|«Тор»
|{{җиңү}}
|-
|RealD форматындагы 3D осталык
|«Тор»
|{{билгеләнү}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |[[Сатурн (кинопремия, 2012)|Сатурн]]
|[[Иң яхшы фәнтәзи-фильмы өчен «Сатурн» премиясы|Иң яхшы фәнтәзи-фильмы]]
|«Тор»
|{{Билгеләнү}}
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saturnawards.org/nominations.html|title=Nominations for the 38th Annual Saturn Awards|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films|work=[[Saturn Award]]|date=29 февраль 2012|accessdate=2012-05-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/65olbBrXC?url=http://www.saturnawards.org/nominations.html|archivedate=2012-02-29|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Иң яхшы икенче пландагы киноактёрга «Сатурн» премиясе|Иң яхшы икенче пландагы киноактёрга]]
|Том Һиддлстон
|{{Билгеләнү}}
|-
|[[Иң яхшы костюм өчен «Сатурн» премиясе|Иң яхшы костюм]]
|«Тор»
|{{җиңү}}
|-
|Иң яхшы куючы-рәссам эше
|Бо Велч
|{{Билгеләнү}}
|}

== Үч алучылар ==
{{main|Үч алучылар (фильм, 2012)}}

[[Крис Һемсворт]] Тор ролен, төп персонажларының берсе буларак, [[2012 ел]]ның [[Апрель|апрелендә]] чыккан, «[[Үч алучылар (фильм, 2012)|Үч алучылар]]» фильмында башкарды. Шулай ук «[[Үч алучылар (фильм, 2012)|Үч алучылар]]» фильмы, «[[Искиткеч Һалк (фильм)|Искиткеч Һалк]]», «[[Тимер кеше (фильм)|Тимер кеше]]», «Тор» һәм «[[Капитан Америка: Беренче үч алучы]]» фильмнарының персонажларын берләштерергән [[Marvel кинематографик галәме]]нә керә.

== Сиквел ==
{{main|Тор 2: Караңгылык дөньясы}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|3}}

== Сылтамалар ==
* {{official|thor.marvel.com|«Тор» фильмы}}
* {{imdb title|id=0800369|title=«Тор»}}
* [https://web.archive.org/web/20071011171735/http://marvel.com/movies/Thor.Thor Thor Movie Hub] ''[[Marvel Comics|Marvel.com]]'' сайтында

{{Тор}}
{{Лачын күз}}
{{К.А.Л.К.А.Н.}}
{{Marvel кинематографик галәме}}
{{Marvel Comics фильмнары}}
{{тышкы сылтамалар}}

[[Төркем:2011 елның АКШ фильмнары]]
[[Төркем:Marvel кинематографик галәме фильмнары]]
[[Төркем:Тор (Marvel Comics) турындагы фильмнар]]
[[Төркем:IMAX фильмнары]]
[[Төркем:АКШ-ның 3D фильмнары]]
[[Төркем:2011 елның 3D фильмнары]]
[[Төркем:2011 елның атыш-чабыш фильмнары]]
[[Төркем:2011 елның фантастик фильмнары]]
[[Төркем:Paramount Pictures фильмнары]]
[[Төркем:Галимнәр турындагы фантастик фильмнар]]</text>
      <sha1>dkpxqtz1ihhd2atq0dk1mr2xc0btr9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209797</id>
    <revision>
      <id>6038673</id>
      <parentid>6036646</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118805" sha1="l3bxynx58jt3js1tgg1l5526jtenczw" xml:space="preserve">{{ҮК}}
'''Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте университеты''' ({{lang-ru|Российская академия народного хозяйства и государственной службы при Президенте Российской Федерации}}) — социаль-икътисади һәм гуманитар юнәлештәге белгечләрне әзерләү белән шөгыльләнүче Россия югары уку йорты.

2010 елда Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы Академиясе һәм Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясе берләшүе, шулай ук башка федераль дәүләт белем бирү учреждениеләрен кушу юлы белән нигез салына.

2024 елның апрель аенда 47 филиал, шулай ук 12 институт, 10 белем бирү үзәге һәм 65 фәнни үзәк эшли иде&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ng.ru/education/2024-04-16/100_162209042024.html|title=Крупнейшие вузы России: анализируем востребованность российских университетов / Образование / Независимая газета|website=www.ng.ru|access-date=2024-10-25}}&lt;/ref&gt;. 

==Белем бирү==
Мәгариф һәм фән министрлыгы мониторингы мәгълүматлары буенча, Академиядә төп вузларда 17 412 студент һәм филиалларны да исәпкә алып, 96 000 артык суммар студент белем алган. Баш вузда көндезге укуны 12 243 студент узды. Студентларның яртысыннан күбрәге көндезге-читтән торып яисә читтән торып 56 000 студент белем ала. Президент академиясендә ел саен Россиядә икътисад өлкәсендә ел саен үткәрелә торган иң зур фәнни вакыйгаларның берсе — «Гайдар форумы»н үткәрелә.

Академия ел саен укучылар, аспирантлар һәм яшь галимнәр өчен Халыкара җәйге мәктәп үткәрә.

== Шәхесләр ==
{{seealso|ru:Институт красной профессуры|ru:Высшая партийная школа при ЦК КПСС}}
=== Җитәкчеләр/Ректорлар ===
'''Кызыл профессура институты'''
* 1921—1931 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Покровский||ru|Покровский, Михаил Николаевич}}
* 1932—1938 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Павел Юдин||ru|Юдин, Павел Фёдорович}}

'''СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе'''
* 1938—1977 ― ????

'''ССРБ Министрлар Советы каршындагы халык хуҗалыгы академиясе'''
* 1977—1980 — [[Николай Мельников]]{{sfn|Ратькина|1986|с=199}}
* 1981—1986 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Евгений Сергеев||ru|Сергеев, Евгений Михайлович}}
* 1986—1989 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Евгений Смирницкий||ru|Смирницкий, Евгений Константинович}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://executive.ranepa.ru/news/abel-aganbegjan-rektor-anh-1989-2002-vospominanija-ob-akademii-o-vremeni-i-o-gaidare|title=Абел Аганбегян, Ректор АНХ (1989–2002): Воспоминания об Академии, о времени и о Гайдаре|publisher=executive.ranepa.ru|access-date=2016-08-19|archive-date=2021-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825095543/https://executive.ranepa.ru/news/abel-aganbegjan-rektor-anh-1989-2002-vospominanija-ob-akademii-o-vremeni-i-o-gaidare|url-status=live|accessdate=2025-10-31|archivedate=2021-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210825095543/https://executive.ranepa.ru/news/abel-aganbegjan-rektor-anh-1989-2002-vospominanija-ob-akademii-o-vremeni-i-o-gaidare}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.business-analyst.info/2011/09/11/niiorgprom-pervii-direktor/|title=НИИОргпром: первый директор|date=2011-09-11|publisher=Мастерская бизнес-анализа|access-date=2016-08-19|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820004057/https://blog.business-analyst.info/2011/09/11/niiorgprom-pervii-direktor/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 1989—1992 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Абел Аганбегян||ru|Аганбегян, Абел Гезевич}}{{sfn|БЭС|2002|с=}}

'''Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы академиясе'''
* 1992—2002 — Абел Аганбегян
* 2002—2010 — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Владимир Мау||ru|Мау, Владимир Александрович}}

'''Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте университеты'''
* 2010—2023 — Владимир Мау
* 2023—{{CURRENTYEAR}} — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Комиссаров||ru|Комиссаров, Алексей Геннадиевич}}

=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q2822458. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q2822458/p580:башлау,p108/Q2822458/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4401166|Mikhail Rutkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-02
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q4483619|Faculty of Physics of the Taras Shevchenko National University of Kyiv]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-07-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695133|Астахов, Александр Семёнович]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-07-13
| [[Ростов-на-Дону]]
| ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-07-21
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4458584|Yury Tikhomirov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Yury Tikhomirov|Yury Tikhomirov]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-11-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q318430|Abel Aganbegyan]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-10-08
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Abel Aganbegyan|Abel Aganbegyan]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22045790|Sandzhi Koteev]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24925000|Valery Kushlin]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-01
| [[Түбән Новгород]]
| ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты универистеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109884720|Ростислав Леонидович Ковалевский]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-06
| ''[[:d:Q2472971|Krasne]]''
| ''[[:d:Q9397809|Zhytomyr Ivan Franko State University]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4516801|Valery Chichkanov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-25
| [[Верхотурье шәһәр бүлгесе]]
| [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| [[:commons:Category:Valery Chichkanov|Valery Chichkanov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-18
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4427092|Andrey Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-01
| [[Юрьев-Польский]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-11
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18428036|Afrand Dashdamirov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-12
| [[Бакы]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063892|Galina Avanesova]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-18
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15075259|Vladimir Sulitskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-06
| [[Пермь]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55168646|Âkov Andreevič Plâjs]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-16
| [[Костанай өлкәсе|Куштанай өлкәсе]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109488456|Деркач, Анатолий Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-08-07
| [[Киев өлкәсе]]
| ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495437|Aleksandr Khandruev]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173373|Vadim Yevseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-12
| 
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16668997|Aleksandr Kurennoy]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-26
| [[Клинцы]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78195882|Lidia A. Nudnenko]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30&lt;br/&gt;1947
| ''[[:d:Q201979|Talmenka]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97315925|Aleksandr Nagorny]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-06
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-16
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695079|Солдатов, Сергей Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-10-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010743|Анцупов, Анатолий Яковлевич]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-07-09
| 
| ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50843002|Viktor Vasilevitsj Voronov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-09
| [[Чита]]
| [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21133465|Шарков, Феликс Изосимович]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-20
| [[Карабаш (Мария Посады районы)]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15088636|Vladimir Razuvayev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-18
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
|-
| 2015
| 2021
| ''[[:d:Q16145734|Sergei Scherbov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| ''[[:d:Q12360779|демограф]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Елена Зарецкая]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-03-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4234095|Andrey Korotkov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-03
| [[Акъяр]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-10
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4420604|Yury Sinyagin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-22
| [[Сембер]]
| [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15074621|Sergej Mjasojedov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-01
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108885758|Sergei Zuev]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-25
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97209072|Irina Lwowna Timonina]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-05-24
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112989347|Залужный, Александр Гаврилович]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-05
| [[Жовти Воды|Жовти-Воды]]
| ''[[:d:Q4166273|Донецк инженер һәм элемтә гаскәре югары хәрби-сәяси укуханәсе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201806|Hryhoriy Skovoroda Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15204746|Aleksandr Agadzhanyan]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58914999|Veniamin Kaganov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-23
| ''[[:d:Q7280758|Derevyannoye]]''
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4285526|Владимир Мау]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| [[:commons:Category:Vladimir Mau|Vladimir Mau]]
| 
|-
| 2002
| 
| [[Ольга Васильева]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-13
| [[Бөгелмә]]
| ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| ''[[:d:Q83307|министр]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[:commons:Category:Olga Vasilyeva|Olga Vasilyeva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112498056|Natalya Krivova]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-27
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480363|Sergey Fabrichny]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-10
| ''[[:d:Q2628154|Starobesheve Raion]]''
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[:commons:Category:Sergey Fabrichny|Sergey Fabrichny]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q71782085|Ibragim Fargiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| ''[[:d:Q4077181|Bamut]]''
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''
| [[:commons:Category:Ibragim Fargiyev|Ibragim Fargiyev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q121849543|Svetlana Eremeeva]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077291|Կոնստանտին Բանդուրովսկի]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Луганск]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60975133|Блинов, Владимир Игоревич]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014-03
| 
| ''[[:d:Q4491169|Yuliya Florinskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19908834|Michail Olegovitsj Sjachov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400088|Elena Rumyantseva]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q19614618|Nikolay P. Grintser]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116234703|Oleg V. Aurov]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-08
| [[Обнинск]]
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15205017|Igor Bartsits]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-05
| [[Гудаута]]
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''
| [[адвокат]]&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| [[:commons:Category:Igor Bartzitz|Igor Bartzitz]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104524412|Igorʹ Vladislavovich Ponkin]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-18
| [[Пермь]]
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351538|Пирем хәрби ракета гаскәрләре институты]]''
| [[хокук белгече]]
| [[:commons:Category:Igor Ponkin|Igor Ponkin]]
| 
|-
| 2012
| 
| ''[[:d:Q136290852|Konstantin Kazenin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12360779|демограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4245114|Olga Kuznetsova]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-26
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4217699|Кафедра сацыяльна-эканамічнай геаграфіі замежных краін]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686434|Andreĭ Rossomakhin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-02
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q214341|Амстердам университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q929378|Санкт-Петербургтагы Европа университеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58968|интеллектуал]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16272019|Sergey Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-29
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304076|Мәскәү дәүләт индустрия университеты]]''
| [[галим]]
| [[:commons:Category:Sergej Alekseev (jurist)|Sergej Alekseev (jurist)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4203533|Aleksey Isayev]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-15
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''
| [[:commons:Category:Alexey Isaev (historian)|Alexey Isaev (historian)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107555904|Tanshina, Natalya Petrovna]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-04&lt;br/&gt;1974
| [[Коломна]]
| ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 2018-05-28
| 
| ''[[:d:Q50248216|Nikolai Litvinov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-07
| ''[[:d:Q4154278|Dalniye Zelentsy]]''
| ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23038345|википедияче]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Litvinov (wikimedian)|Nikolai Litvinov (wikimedian)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56886003|Alexei Kassian]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02-29
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2013
| 2022
| [[Екатерина Шульман]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-19
| [[Тула]]
| ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5537326|George Brown Polytechnic]]''
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[:commons:Category:Ekaterina Schulmann|Ekaterina Schulmann]]
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q112563215|Richard Connolly]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| ''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2022
| ''[[:d:Q125689503|Ksenia Luchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-13
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''
| [[:commons:Category:Xenia Luchenko|Xenia Luchenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20819745|Mikhail Nemtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-28
| [[Бийск]]
| ''[[:d:Q779992|Алтай дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q757391|Central European University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154699|Anna Danilova]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-24
| [[Мәскәү]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102738459|Viktor Vakhstayn]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-23
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4303876|Moscow School of Social and Economic Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| [[:commons:Category:Viktor Vakhstayn|Viktor Vakhstayn]]
| 
|-
| 2016-01-01
| 
| ''[[:d:Q55654255|Vladimir Nazarov]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-12-23
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909514|Dmitry Uzlaner]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Uzlaner|Dmitry Uzlaner]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16929631|Siranush Petikyan]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-02
| ''[[:d:Q39565|Gavar]]''
| ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124002453|Mikhail Shumilin]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-13
| [[Мәскәү]]
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136651561|Nikita Pivovarov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-22
| 
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65128484|Тимонин, Сергей Андреевич]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q44293680|Aleksandr Piperski]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-09
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[Гыйльми хезмәткәр]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q41798558|Alexandra Bozhechkova]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2016-06-01
| 2023-05-26
| ''[[:d:Q56458773|Sergey Parinov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-01
| 2020-01-16
| ''[[:d:Q57005759|Christopher J Gerry]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2013-11-01
| 
| ''[[:d:Q57359155|Tatyana Kotova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-03-26
| 
| ''[[:d:Q57412689|Mikhail Rogov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2021-09-01
| 
| ''[[:d:Q57486992|Vladimir Osipov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2015-08-10
| 
| ''[[:d:Q58210227|Mikhail Alexandrov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 
| ''[[:d:Q64865014|Ekaterina Ilyushechkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65040144|Dmitry Maslov]]''
| 
| 
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-02-17
| 
| ''[[:d:Q92343260|Evgeny A Demekhin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-09-01
| 2020-03-01
| ''[[:d:Q95661215|Denis Davydov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-05-26
| 
| ''[[:d:Q96223760|Marianna Sachkova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97976129|Peter Kaznacheev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q193727|Джон Һопкинс үниверситеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4138528|Гимназия № 1515]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-02
| 2018-12-31
| ''[[:d:Q111281844|Mikhail Zhivlov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124363309|Daniil Aleksandrovich Burov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131927851|Dmitry Repin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132234338|Dmitry Katalevsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140355257|Inna Gazieva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q21643454|Нижгар башару урнатмасы]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q2822458. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q2822458/p580:башлау,p69/Q2822458/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! Викиҗыентыктагы төркем
! үлем датасы
|-
| 
| 
| [[Алексей Насакин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-28
| ''[[:d:Q23957952|Теләтники]]''
| 
| [[КамАЗ]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-23
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108786528|Сахаров, Владимир Севастьянович]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-28
| [[Брянск]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-02-19
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63313322|Leonard Vid]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-11-09
| [[Запорожье]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97163938|Ryszard Rafajłowicz]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-05-12
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Мөхәммәт Сабиров]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-29
| [[Кушнаренко районы|Кушнарин районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-03-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4344058|Nikolay Aleksandrovitsj Panitsjev]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-03
| ''[[:d:Q675279|Drybin district]]''
| ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q97746553|Мікалай Аляксеевіч Сташанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-15
| ''[[:d:Q4168986|Драгелі]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q4492496|Anatolii Franchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-08
| ''[[:d:Q4113153|Volodymyrivka]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| ''[[:d:Q4426236|Council of Ministers of Autonomous Republic of Crimea (Ukraine)]]''&lt;br/&gt;[[Украинаның Югары Радасы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-07
|-
| 
| 1981
| ''[[:d:Q55103867|Kerim Kerimov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-07
| [[Фыстыглы]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56309993|Логинов, Лев Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-10-23
| [[Иланский|Илански]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-06
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86606944|Шестаков, Альфред Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-17
| [[Салехард]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4297325|Viktor Mikhailov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-01
| [[Куандык]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Victor Mikhailov|Victor Mikhailov]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-30
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18045004|Valentin Ivanovitsj Dvoeretsjenskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-07
| ''[[:d:Q16655141|Izberdeyevskiy Raion]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-09-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43559366|Aleksandr Maslov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-07
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q1979607|финансист]]''
| ''[[:d:Q488981|Европа реконструкция һәм үсеш банкы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304015|Moscow Narodny Bank]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q670084|Vnesheconombank]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q966148|ССРБ Дәүләт банкы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013
|-
| 
| 1985
| [[Ринат Кудашев]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-21
| [[Табанлыкүл (Бүздәк районы)|Табанлыкүл]]
| ''[[:d:Q811122|төзүче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4497489|Georgy Khizha]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-05-02
| [[Ашкабад]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q71164264|Спицын Анатолий Тихонович]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-24
| [[Апшеронск]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-07-12
|-
| 
| 1988
| [[Гаяз Сәхәпов]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-14
| [[Яңа Нәдер]]
| 
| [[Татнефть]]&lt;br/&gt;[[Түбәнкаманефтехим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4336636|Viktor Orlov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-03-23&lt;br/&gt;1940-03-22
| [[Черногорск]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Victor Orlov|Victor Orlov]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-23
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q16692683|Yury Rossikhin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-15
| ''[[:d:Q27461277|Епишино]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244590|Gennady Kudryavtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-09
| [[Спасск-Дальний]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25483992|Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-28
| [[Каскасу]]
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96371169|Petr Matyashov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-03
| ''[[:d:Q4462766|Трехстенки]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Petr Matyashov|Petr Matyashov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15067260|Viktor Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-01-17
| [[Болотное]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97279782|Kazimierz Nowak]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-05-07
| [[Седльце|Чедлсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97343663|Ильясов, Сиражутдин Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-05
| ''[[:d:Q6662994|Chitur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47486719|Разумов, Владимир Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-25
| [[Балакау]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-05-27
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4075193|Aleksey Bazarov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-10-12
| [[Новгород өлкәсе]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-02-25
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q43315538|Jagmoer Ovezovitsj Ovezov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945
| [[Сәрдар (Төрекмәнстан)|Сәрдар]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60172267|Yuri Mischeryakov]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-01
| [[Агадыр]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''
| 
| [[:commons:Category:Yuri Mischeryakov|Yuri Mischeryakov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97280605|Viktor Tiatin'kin]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-14
| [[Түбән Новгород]]
| [[инженер]]&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| [[:commons:Category:Viktor Tyatinkin|Viktor Tyatinkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q40006426|Viktor Gnevko]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-12-30
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-28
|-
| 
| 
| [[Евгений Ипполитов]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-03
| [[Сәмәрканд]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24678|Amangeldy Muraliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-07
| ''[[:d:Q12830707|Kum-Arık]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1992
| ''[[:d:Q16693499|Mykola Butko]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-07
| ''[[:d:Q4242555|Kruty]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4513533|Chernihiv Polytechnic National University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4513537|Chernihiv Radio Equipment Plant]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26243760|Aleksandr Zharkov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-06
| 
| [[галим]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-20
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84314157|Tatsyana Holubeva]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-27
| [[Кричев|Крычау]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97165298|Wiesław Słomka]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-14
| [[Радом]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-25
|-
| 
| 
| [[Валентин Друсинов]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-05
| [[Брянск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valentin Drisinov|Valentin Drisinov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105941942|Valery Sukhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-28
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111419918|Косиков, Михаил Филиппович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-10-30
| [[Рязань]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2995350|Nikolai Kharitonov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-30
| ''[[:d:Q23837938|Rezino]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26252897|agricultural economist]]''
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Kharitonov|Nikolay Kharitonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12555300|Kamaltun Muchamedschanow]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-20
| ''[[:d:Q2550792|Katonkaragay District]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29883665|Vasily Tarasyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-10
| ''[[:d:Q4266133|Lomachyntsi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vasily Tarasyuk|Vasily Tarasyuk]]
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-05-06
|-
| 
| 
| [[Валентина Савостьянова]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-21
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-04-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96172322|Vyacheslav Kiselev]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-03
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Kiselev|Vyacheslav Kiselev]]
| 
|-
| 
| 
| [[Валентина Матвиенко]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-07
| [[Шепетивка]]
| ''[[:d:Q4379628|провизор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[губернатор]]
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Valentina Matviyenko|Valentina Matviyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9367670|Uladzimir Adaszkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-11-15
| [[Казловшчына (Ашмянский районы)|Казловшчына]]
| ''[[:d:Q1781198|агроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q13031358|MaAZ]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Олег Ермилов]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-12
| [[Уфа]]
| [[галим]]
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70252956|Sergey Opyonyshev]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-03
| ''[[:d:Q776191|Rodino, Rodinsky District, Altai Krai]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110830157|Aleksandr Suvorov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-23
| [[Гагарин (Смоленск өлкәсе)|Гагарин]]
| 
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163341|Igor Dobayev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-20
| ''[[:d:Q182902|Chita Oblast]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1991
| ''[[:d:Q24954869|Эсенгул Касымович Омуралиев]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-14
| ''[[:d:Q20629371|Тон]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-25
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91964869|Светлана Гвоздева]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-24
| [[Екатеринбург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 1989
| 1989
| ''[[:d:Q124818793|Ələkbər Qəmərli]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-12
| [[Нахчыван]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q105425483|arbitrator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| ''[[:d:Q4294856|Ministry of Justice]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Рафаэль Юнысов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-02
| [[Мәлләтамак]]
| [[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1988
| ''[[:d:Q4209170|Sergey Kalashnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-07-03
| [[Астана]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| [[:commons:Category:Sergey Kalashnikov|Sergey Kalashnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q448872|Valeri Tokarev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-10-29
| ''[[:d:Q753201|Kapustin Yar]]''
| ''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;[[Галәмче|космонавт]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valery Tokarev|Valery Tokarev]]
| 
|-
| 
| 1999
| ''[[:d:Q754209|Anatoly Kvochur]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-16
| ''[[:d:Q4274639|Mazurivka]]''
| ''[[:d:Q105550321|хәрби очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''
| ''[[:d:Q420843|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]''
| [[:commons:Category:Anatoly Kvochur|Anatoly Kvochur]]
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-04-15
|-
| 
| 1996
| ''[[:d:Q4142300|Valery Golubev]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-14
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Valery Golubev|Valery Golubev]]
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q4506042|Valentin Tsoy]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-29
| [[Җома]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4315137|Национальный центр развития инновационных технологий]]''
| [[:commons:Category:Valentin Tsoi (economist)|Valentin Tsoi (economist)]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4204410|Yevgeny Istomin]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-07-23
| ''[[:d:Q1103108|Кабанск районы]]''
| [[укытучы]]
| ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4443030|Mikhail Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-19
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31452821|Abdoujapar Tagaev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-31
| ''[[:d:Q2556736|Ozgon District]]''
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-01-12
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60677612|Natalia Pilyus]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-10
| [[Лебедын]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Natalia Pilus|Natalia Pilus]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4265094|Vladimir Loginov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-11-18
| [[Онега (шәһәр)|Онега]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-10-17
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776668|Sergey Bazhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4231615|Контактор (завод)]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201126|Incombank]]''
| [[:commons:Category:Sergey Bazhanov|Sergey Bazhanov]]
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q60834993|Mikhail Ponomaryov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-01
| ''[[:d:Q4429544|Sonsovka]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-03-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116490461|Аляксандр Мікалаевіч Каўтуненка]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-08
| [[Иркутск]]
| 
| ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-20
|-
| 
| 
| [[Алексей Гордеев]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-28
| [[Франкфурт-ам-Одер]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Gordeyev|Alexey Gordeyev]]
| 
|-
| 
| 1991
| ''[[:d:Q3954606|Nikolay Shipil']]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-02-25
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q1200975|Pulkovo Aviation Enterprise]]''&lt;br/&gt;[[Hawa transportı buyınça federal' agentlıq]]&lt;br/&gt;[[Аэрофлот]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q727452|Rossiya]]''
| [[:commons:Category:Nikolai Shipil|Nikolai Shipil]]
| 
|-
| 
| 1992
| ''[[:d:Q4126109|Valery Voskoboynikov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-11-29
| [[Краснодар крае]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[ССРБ Югары Шурасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4146817|Goskomoboronprom Rossii]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97197871|Ministry of defence industries of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1961355|NPO Saturn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3442298|Росавиакосмос]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294632|Ministry of Industry and Energy of the Russian Federation]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2028312|Россия Федерациясенең сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]''
| [[:commons:Category:Valery Voskoboynikov|Valery Voskoboynikov]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-07
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278938|Fedot Tumusov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-30
| ''[[:d:Q20628152|Yedyugeysky Rural Okrug]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Fedot Tumusov|Fedot Tumusov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98497160|Yuriy Kurin]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-29
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Yuriy Kurin|Yuriy Kurin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111794304|Aleksandr Pekarsh]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-30
| [[Кенәл]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''
| ''[[:d:Q420843|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association]]''
| [[:commons:Category:Aleksandr Pekarsh|Aleksandr Pekarsh]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q744157|Vyacheslav Nagovitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-03-02
| [[Глазов]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Vyacheslav Nagovitsyn|Vyacheslav Nagovitsyn]]
| 
|-
| 
| 1997
| ''[[:d:Q4518244|Sergey Aleksandrovitsj Tsjoerkin]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-11-22
| [[Вологда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91966370|Yuliya Peskovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-10
| [[Сызран]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Yuliya Peskovskaya|Yuliya Peskovskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109490538|Виталий Демидкин]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-23
| [[Коломна]]
| 
| ''[[:d:Q294405|Alpha Group]]''
| [[:commons:Category:Vitaly Demidkin|Vitaly Demidkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4083373|Andrey Belyaninov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-14
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Andrey Belyaninov|Andrey Belyaninov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4112013|Irina Virganskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-06
| [[Ставрополь]]
| ''[[:d:Q1227195|political economist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| [[:commons:Category:Irina Virganskaya|Irina Virganskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233541|Maxim Korobov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-12-03
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1991
| ''[[:d:Q4197243|Aleksey Ivonin]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-20
| [[Зуи (Зуевка районы)|Зуи]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495792|Хардиков, Юрий Анатольевич]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-03
| ''[[:d:Q1799536|Melnikovo]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q16646745|Boris Dubrovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11-22
| [[Магнитогорск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Boris Dubrovsky|Boris Dubrovsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55200038|Alasgar Tagiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-01
| [[Бакы]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56308410|Владимир Уйба]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-04
| [[Омск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Uyba|Vladimir Uyba]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137298646|Наурызбай Сейтқалиұлы Байқадамов]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-17
| [[Махамбетов]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4110582|Viktor Videneyev]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-12-15
| [[Ишембай]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q55107197|Nina Chernyaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-29
| ''[[:d:Q24565237|Podolkhovsky]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Nina Chernyaeva|Nina Chernyaeva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111669594|Юрий Клепиков]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-02-27
| [[Валуйки]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059393|Әдһәм Акбулатов]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-18
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Edkham Akbulatov|Edkham Akbulatov]]
| 
|-
| 
| 1998
| ''[[:d:Q4133844|Aleksandr Garnayev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-01
| [[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]]
| ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''&lt;br/&gt;[[офицер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|очучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]''&lt;br/&gt;[[Аэрофлот]]
| [[:commons:Category:Alexander Garnaev|Alexander Garnaev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4300285|Молдавер, Владимир Ильич]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-18
| [[Стародуб]]
| [[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4382568|Михаил Прусак]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-02-23
| ''[[:d:Q4160644|Dzhurkiv]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Prusak|Mikhail Prusak]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-08-26
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16669885|Renat Layshev]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-29
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| ''[[:d:Q4406508|Sambo 70]]''
| [[:commons:Category:Renat Lajshev|Renat Lajshev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16699429|Irina Solovyova]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-23
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Irina Solovieva|Irina Solovieva]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18740988|Oleg Igorevitsj Orlov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-02
| [[Житомир]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q28497406|Viktor Grib]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-04-11
| [[Жуков (шәһәр)]]
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-09
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41199756|Valery Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-14
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valery Ivanov|Valery Ivanov]]
| 
|-
| 
| 2007
| [[Таһир Саматов]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-07-01
| [[Казан]]
| [[мөфти]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q27849290|экскаватор машинисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2561741|crane driver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2775569|Q2775569]]''
| [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте]]&lt;br/&gt;[[Россия мөселманнары Диния нәзарәте]]&lt;br/&gt;[[Үзәк диния нәзарәте]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4188622|Andrey Zakharov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-10
| [[Сембер]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| ''[[:d:Q4064597|Амур дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q128509|Moscow School of Civic Education]]''
| [[:commons:Category:Andrey Zakharov|Andrey Zakharov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4292774|Alexander Anatolevich Migulya]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-24
| [[Междуреченск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4327599|Сергей Носов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-17
| [[Магнитогорск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergei Nosov|Sergei Nosov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19478804|Александр Котов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-10
| ''[[:d:Q3738786|Strugi Krasnye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Kotov|Alexander Kotov]]
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q30345617|Яков Силин]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-05-17
| ''[[:d:Q893317|Glubokoye District]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Урал дәүләт икътисад университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39391943|Aleksey Shabunin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-13
| [[Кемерово]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4145421|С. П. Боткин исемендәге шәһәр клиник хастаханәсе]]''
| [[:commons:Category:Alexey Shabunin|Alexey Shabunin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q72593899|Василь Тихонов]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-17
| [[Тамбов]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2010
| ''[[:d:Q111695286|Vasily Shapkin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-27
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24935259|State Scientific Research Institute of Civil Aviation]]''
| 
| 
|-
| 
| 1993
| [[Сергей Кириенко]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-26
| [[Сухум]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Kiriyenko|Sergey Kiriyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399366|Igor Rudenskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-11
| ''[[:d:Q589558|Iksha]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Igor Rudenskiy|Igor Rudenskiy]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29312261|Евгений Овечкин]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-16
| [[Новосибирск]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835555|Aleksandr Bashkin]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-10
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Bashkin|Aleksandr Bashkin]]
| 
|-
| 
| 2008
| ''[[:d:Q106513293|Aleksandr Savin]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-28
| [[Брянск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Aleksandr Savin|Aleksandr Savin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2484971|Dmitry Yakubovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-05
| ''[[:d:Q4091084|Bolshevo]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2070502|ССРБ генераль прокуратурасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1538644|Gossnab]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4204195|Executive Committee of Moscow City Council of Workers Deputies]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21644094|Мәскәү прокуратурасы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4294505|ССРБ Саклану министрлыгы]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясенең эчке эшләр министрлыгы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1400115|FAPSI]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1479649|REN TV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30257678|Institute of International Law and Economics named after AS Griboedova]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Yakubovskiy|Dmitry Yakubovskiy]]
| 
|-
| 
| 1999
| [[Аслан Бжания]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-06
| ''[[:d:Q621888|Tamishi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aslan Bzhania|Aslan Bzhania]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4097216|Yelena Brusilova]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-04-06
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Elena Brusilova|Elena Brusilova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28497436|Александр Гусев]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-07-27
| ''[[:d:Q14620755|Озерское]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Viktorovich Gusev|Aleksandr Viktorovich Gusev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60836532|Valeriy Skrug]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-20
| ''[[:d:Q4332587|Vikno]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Valeriy Skrug|Valeriy Skrug]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61109320|Njurgun Timofejev]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-07
| [[Якутск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106107894|Бекетжан Махатжанович Жумаханов]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-07-19
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q121998|илче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110051636|Olga Kirillova]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-06
| [[Миллерово]]
| ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Olga Kirillova|Olga Kirillova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115608713|Александр Линец]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-11
| ''[[:d:Q1011327|Starominskaya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4140476|Пётр Глыбочко]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-21
| ''[[:d:Q21669976|Кувшиново]]''
| ''[[:d:Q17345122|уролог]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[:commons:Category:Pyotr Glybochko|Pyotr Glybochko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199890|Konstantin Ilkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-12
| ''[[:d:Q2359080|Batagay]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Konstantin Ilkovsky|Konstantin Ilkovsky]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4525260|Aleksandr Shkolnik]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-25
| [[Түбән Тагил]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Alexander Shkolnik|Alexander Shkolnik]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11756298|Aleksandr Zharov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-11
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Zharov|Aleksandr Zharov]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q21856779|Svetlana Agapitova]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-08
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| [[:commons:Category:Svetlana Agapitova|Svetlana Agapitova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865300|Sultan Mirsayev]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-25
| ''[[:d:Q4059822|Aksay]]''
| [[мөфти]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64607858|Tahmasib Ajdarov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-17
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| [[:commons:Category:Təhmasib Əjdərov|Təhmasib Əjdərov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95747658|Mikhail Vakulenko]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-07
| [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Vakulenko|Mikhail Vakulenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99210054|Лебедева, Марина Яковлевна]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-07-12
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110677699|Юрий Амерев]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-10-26
| ''[[:d:Q18778028|Znamenka]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120278652|Михалёв, Игорь Васильевич]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-07
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q72579819|Mikhail Timonov]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-22
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Timonov|Mikhail Timonov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Илдар Хәйруллин (1965)|Илдар Хәйруллин]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-30
| [[Казан]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4145424|1нче санлы шәһәр клиник хастаханәсе (Мәскәү)]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1778713|Alexander Tishanin]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-04-20
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Tishanin|Alexander Tishanin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Михаил Мишустин]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| [[Лобня]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16258947|beamter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]]
| [[:commons:Category:Mikhail Mishustin|Mikhail Mishustin]]
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q15079286|Oleg Siyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-11
| [[Батайск]]
| ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleg Siyenko|Oleg Siyenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358938|Igor Zubarev]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-20
| ''[[:d:Q76785|Yantarny]]''
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Igor Zubarev|Igor Zubarev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51669929|Василий Петрович Альмяшкин]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-25
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q126845095|Nazim Hüseynov (prodüser)]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-09-06
| [[Бакы]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4446768|Mikhail Susov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-08
| 
| [[менеджер]]&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15063968|Алехин, Игорь Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-07
| [[Брянск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Игорь Артамонов]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-14
| [[Будённовск|Будённовск шәһәре]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Igor Artamonov|Igor Artamonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97382705|Арман Төлешұлы Қожахметов]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-09
| [[Сәтбаев]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Arman Qojahmetov|Arman Qojahmetov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100844510|Vasily Kopylov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-11-24
| ''[[:d:Q21672681|Покрово-Васильевка]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vasily Kopylov|Vasily Kopylov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q101584321|Artur Sogomonyan]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-15
| [[Ереван]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111383847|Aleksey Kostyukov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-09-24
| [[Калуга]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Alexey Kostyukov|Alexey Kostyukov]]
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q136914094|Ерлан Хайланович Барлыбаев]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-15
| [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Русских]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-17
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24930613|Governor of Ulyanovsk Oblast]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Russkih|Alexey Russkih]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492498|Igor Franchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-06
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Ihor Franchuk|Ihor Franchuk]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19818066|Sergey Poddubny]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-01
| [[Осинники]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Sergey Poddubny|Sergey Poddubny]]
| 
|-
| 
| 
| [[Айрат Фәррахов]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-17
| [[Әгерҗе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]
| [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28496559|Elena Bondarenko]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-06-10
| [[Светлоград]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Elena Bondarenko|Elena Bondarenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108886713|Oleg Golikov]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-21
| [[Чесма (Чиләбе өлкәсе)|Чесма]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleg Golikov|Oleg Golikov]]
| 
|-
| 
| 2005&lt;br/&gt;2008
| ''[[:d:Q139751583|Ташкараев, Гани Абдуганиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-29
| [[Чимкәнт]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Ростислав Гольдштейн]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-15
| ''[[:d:Q1970038|Selizharovo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Rostislav Goldstein|Rostislav Goldstein]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27057495|Larisa Tutova]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-18
| ''[[:d:Q3335264|Peschanokopskoye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Larisa Tutova|Larisa Tutova]]
| 
|-
| 
| 2020
| ''[[:d:Q27734071|Andrey Rostenko]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-06
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Rostenko Andrey Olegovich|Rostenko Andrey Olegovich]]
| 
|-
| 
| 
| [[Александр Осипов]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09-28
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[галим]]
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Osipov (politician)|Aleksandr Osipov (politician)]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62713982|Olga Starostina]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-13
| [[Нарьян-Мар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Olga Starostina|Olga Starostina]]
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q65297829|Неъматулло Ҳикматуллозода]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05-07
| [[Дүшәнбе]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89313536|Юрий Бездудный]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05-01
| [[Брянск өлкәсе]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| [[:commons:Category:Yury Bezdudny|Yury Bezdudny]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102076857|Вячеслав Гладков]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-01-15
| ''[[:d:Q19638795|Кучки]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4374039|Embassy of Russia, Sukhumi]]''
| [[:commons:Category:Vyacheslav Gladkov|Vyacheslav Gladkov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108807721|Natalya Orlova]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-29
| [[Рубцовск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Natalya Orlova|Natalya Orlova]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q112987778|Rishat Yuzmukhametov]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-04-05
| [[Мирный (Якутия)|Мирный]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q294508|ALROSA]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1094915|Мирный районы]]''
| [[:commons:Category:Rishat Yuzmukhametov|Rishat Yuzmukhametov]]
| 
|-
| 
| 2002
| [[Гүзәл Хәбетдинова]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-14
| [[Әлмәт]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| [[Татнефть]]&lt;br/&gt;[[Әлмәтнефть]]&lt;br/&gt;[[Әлмәт районы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4538577|アンドレイ・ヤリン]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-13
| [[Түбән Тагил]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18203064|Sergey Rudenko]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-04
| [[Курган]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21091702|Заур Аскендеров]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-12
| ''[[:d:Q3284970|Mamedkala]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Askenderov Zaur|Askenderov Zaur]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56708540|Vladimir Sipyagin]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-02-19
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| [[:commons:Category:Vladimir Sipyagin|Vladimir Sipyagin]]
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q109010794|Ольга Сергеевна Ярилова]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-05-17
| [[Ярославль]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Россия Федерациясе мәдәният министрлыгы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q118590048|Полосин, Андрей Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-11
| [[Мәскәү]]
| 
| ''[[:d:Q514140|Rosatom]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133797934|Sergei Anopriyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-11-24
| [[Яңа Оскол]]&lt;br/&gt;[[Белгород өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Sergey Anoprienko|Sergey Anoprienko]]
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q4137169|Suleyman Geremeev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-20
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Suleyman Geremeev|Suleyman Geremeev]]
| 
|-
| 
| 2000
| ''[[:d:Q4482390|Mark Feygin]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-03
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[адвокат]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| [[:commons:Category:Mark Feygin|Mark Feygin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4496734|Danil Khachaturov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-30
| [[Мәскәү]]
| [[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4397745|Rosgosstrakh]]''
| 
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q4502627|Muslim Khuchiev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-05
| ''[[:d:Q4184611|Zakan-Yurt]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Muslim Khuchiev|Muslim Khuchiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19818062|Dmitry Savelyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-25
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitriy Saveliev|Dmitriy Saveliev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21856924|Илья Докучаев]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-28
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''
| [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4230202|Амурдагы Комсомольск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41657764|Андрей Травников]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-01
| [[Череповец]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Andrei Travnikov|Andrei Travnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58438760|Aleksandr Nikolajevitj Sergijenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-12-02
| ''[[:d:Q4237672|Krapivnoye]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2006
| ''[[:d:Q70254663|Mukharbek Barakhoyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-04
| ''[[:d:Q4062519|Alkun]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Mukharbek Barakhoev|Mukharbek Barakhoev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108894601|Vladimir Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-10
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Valeryevich Ivanov|Vladimir Valeryevich Ivanov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Айсен Николаев]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-22
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aysen Nikolayev|Aysen Nikolayev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22283716|Роман Старовойт]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-20
| [[Курск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q599151|вазыйфаи зат]]''
| 
| [[:commons:Category:Roman Vladimirovich Starovoyt|Roman Vladimirovich Starovoyt]]
| No/unknown value
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835547|Aleksey Dmitriyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-23
| [[Палласовка]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61914197|Nikolay Parshin]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-14
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Nikolay Parshin|Nikolay Parshin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q119163909|Anna Tsivilyova]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-09
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| [[:commons:Category:Anna Tsivilyova|Anna Tsivilyova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q128794189|Dmitry Chistyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-11
| [[Ижау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18122867|Алексей Шапошников]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-06-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Shaposhnikov|Alexey Shaposhnikov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19911023|Andrey Ryabinskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-17
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q42843876|boxing promoter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q19910119|MIC (organization)]]''
| [[:commons:Category:Andrey Ryabinskiy|Andrey Ryabinskiy]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q53562638|Vadim Kumin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-01
| [[Чиләбе]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vadim Kumin|Vadim Kumin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56311119|Олег Мельниченко]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-21
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleg Melnichenko|Oleg Melnichenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63515454|Evgeniy Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-08
| ''[[:d:Q2523420|Abatskoye]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Evgeniy Markov|Evgeniy Markov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94694242|Sergey Lomakin]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| [[Мәскәү]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130285819|Sergej Efremov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| [[Владивосток]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-02
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136265287|Eldar Jumagaziev]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-12
| [[Атырау өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Eldar Jumagaziev|Eldar Jumagaziev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153625|Denis Aleksandrovitsj Davitiasjvili]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-17
| [[Архангельск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4264593|Ivan Vasilevitsj Lobanov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Ivan Vasilievich Lobanov|Ivan Vasilievich Lobanov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Александр Моор]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-06
| [[Төмән районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Moor|Alexander Moor]]
| 
|-
| 
| 
| [[Марат Заһидуллов]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-05
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Marat Zagidullov|Marat Zagidullov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66374284|Elmira Khaimurzina]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-05
| [[Архангелька (Төньяк Казакъстан өлкәсе)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Elmira Khaimurzina|Elmira Khaimurzina]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106252654|Юдин, Владислав Юрьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-23
| [[Дмитров]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109489031|Геннадий Новосельцев]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-19
| [[Валуйки]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39390389|Виктория Абрамченко]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-22
| [[Черногорск]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Victoria Abramchenko|Victoria Abramchenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q125205676|Ҡыҙрасов Юлай Фәүҡәт улы]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-10-01
| [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055894|депутат]]''
| [[Башкортстан Корылтае]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2413230|Aleksei Igonin]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexei Igonin|Alexei Igonin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Альбир Крганов]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-10&lt;br/&gt;1974-10-10
| [[Чуашстан]]
| [[мөфти]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Albir Krganov|Albir Krganov]]
| 
|-
| 
| 2015
| ''[[:d:Q21089079|Olga Belova]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-19
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''
| ''[[:d:Q2386094|TV-6]]''&lt;br/&gt;[[НТВ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7274874|Zvezda]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919623|Александр Просеков]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-01
| [[Топки (Кемерово өлкәсе)|Топки]]
| [[галим]]
| [[Кемерово дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4219243|Kemerovo Institute of Food Science and Technology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255634|Ilyas Ispanov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-01
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Алексей Цыденов]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-16
| [[Петровск-Забайкальский]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksey Tsydenov|Aleksey Tsydenov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865021|Aleksandr Griecziszczew]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-12
| [[Егорьевск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Сергей Иванов (1976)|Сергей Иванов]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-02
| [[Северодвинск]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| ''[[:d:Q87759809|Татарстан Республикасының Туристлык буенча дәүләт комитеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106768046|Vladimir Georgijevič Kiknadze]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-04-22&lt;br/&gt;1976
| [[Грозный]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104176943|military scientist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109484818|Корголиев, Корголи Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-20
| ''[[:d:Q4099884|Burtunay]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112987786|Maria Bregman]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| [[Мәскәү]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Bregman|Maria Bregman]]
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q4337647|Yelizaveta Osetinskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-03
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| [[:commons:Category:Elizabeth Osetinskaya|Elizabeth Osetinskaya]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12528339|Alexey Tsoi]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-02
| [[Чимкәнт]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q60829622|Райымкулов Бактыбек Кемелбекович]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-10-21
| [[Кара-Балта|Карабалта]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q91126532|Dmitry Kononenko]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-03
| [[Щёлково]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitriy Kononenko|Dmitriy Kononenko]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q107847249|Yelena Istyagina-Yeliseyeva]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q2312637|physical education teacher]]''
| ''[[:d:Q4504318|State Museum of Sport]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''
| [[:commons:Category:Yelena Istyagina-Yeliseyeva|Yelena Istyagina-Yeliseyeva]]
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-28
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108044859|Vyacheslav Damdintsurunov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-09-21
| ''[[:d:Q4217145|Katangar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Damdintsurunov|Vyacheslav Damdintsurunov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109493646|Alexander Vedyakhin]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q806798|банкир]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Vediakhin|Aleksandr Vediakhin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110658328|Роман Бойко]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-11
| ''[[:d:Q1191779|Prjevalsk pristanı]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2015
| [[Олег Коробченко]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-12
| [[Беларус Совет Социалистик Республикасы]]
| ''[[:d:Q3479990|слесарь]]''&lt;br/&gt;[[бухгалтер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126974157|Устинов, Антон Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-20
| [[Балакау]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131862644|Zhumabek Salymbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-01
| ''[[:d:Q2349598|At-Bashi]]''
| ''[[:d:Q1055894|депутат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133787232|Mikhail Klinkov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-25
| [[Красноярск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4492294|Пётр Фрадков]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|банкир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q649100|Promsvyazbank]]''
| [[:commons:Category:Petr Fradkov|Petr Fradkov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Иван Сухарев]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-10
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Ivan Suharev|Ivan Suharev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q23656509|Irina Rossius]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-22
| [[Мәскәү]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16961937|дискуссия модераторы]]''
| ''[[:d:Q2627117|RBK TV]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628101|Russia-24]]''&lt;br/&gt;[[Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Россия-1]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q76433109|Murad Kerimov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-07-10
| [[Дәрбәнт]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95230996|Ирина Волынец]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-02
| [[Казан]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Irina Volynets|Irina Volynets]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108881789|Maria Vasilkova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-13
| [[Мегион]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Vasilkova|Maria Vasilkova]]
| 
|-
| 2001
| 2005
| ''[[:d:Q111239656|Marina Ovsyannikova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-19
| [[Одесса]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23016178|television editor]]''
| [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29872|Die Welt]]''
| [[:commons:Category:Marina Ovsyannikova|Marina Ovsyannikova]]
| 
|-
| 
| 2017
| ''[[:d:Q118179320|Александр Евгеньевич Дёмин]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-14
| [[Пущино]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17525059|Rauan Kenzhekhanuly]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-01
| [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| [[:commons:Category:Rauan Kenzhekhanuly|Rauan Kenzhekhanuly]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30345117|Musa Khaitov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-31
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q30897635|Institute of Immunology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30889442|Dmitry Voloshin]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-07
| [[Луганск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Voloshin|Dmitry Voloshin]]
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q41227888|Александр Цыбульский]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-15
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexander Tsybulskiy|Alexander Tsybulskiy]]
| 
|-
| 
| 2012
| ''[[:d:Q60997838|Vyacheslav Loginov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-09
| ''[[:d:Q4375705|Poyarkovo]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Loginov|Vyacheslav Loginov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108202640|Виктор Гузун]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-22
| ''[[:d:Q219547|Dnestrovsc]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2024
| [[Роза Әхмәдиева]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-13
| [[Октябрьски|Октябрьский]]
| 
| [[Казан дәүләт мәдәният институты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1955119|Musikfachschule]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55043|гимназия]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q141512174|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Тормыш иминлеге фәнни үзәге]]''&lt;br/&gt;[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132188172|Alexander Dronov]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-05
| [[Моздок|Мәздәк]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Alexander Dronov|Alexander Dronov]]
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q139710188|Омиргали, Ерлик Кайдарулы]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-25
| [[Краснофлотское (Акмола өлкәсе)]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2011
| [[Бату Хасиков]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9017214|karateka]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11296761|kickboxer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Batu Khasikov|Batu Khasikov]]
| 
|-
| 
| 2005
| ''[[:d:Q16172176|Oleksiy Honcharenko]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-09-16
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| [[:commons:Category:Oleksiy Honcharenko|Oleksiy Honcharenko]]
| 
|-
| 
| 
| [[Михаил Развожаев]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-12-30
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mikhail Razvozhaev|Mikhail Razvozhaev]]
| 
|-
| 
| 
| [[Антон Котяков]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-15
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Anton Kotyakov|Anton Kotyakov]]
| 
|-
| 2005
| 2007
| ''[[:d:Q107054024|Vladimir Antokhin]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-28
| [[Люберцы]]
| ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladimir Antokhin|Vladimir Antokhin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122965314|Alexander Zlobin]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| 
| 
| ''[[:d:Q2664673|Havas Creative]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126974143|Roman Ivanovič Čencov]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-12
| ''[[:d:Q4450468|Talitskiy Chamlyk]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4156642|Михаил Дегтярёв]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-10
| [[Самар]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q2895997|Россия Федерациянең спорт министрлыгы]]''
| [[:commons:Category:Mikhail Degtyarev|Mikhail Degtyarev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28120974|Alexander Vladimirovich Martynov]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-12
| [[Тирасполь]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Vladimirovich Martynov|Aleksandr Vladimirovich Martynov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310089|Gennadiy Panin]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-13
| ''[[:d:Q4107792|Vereya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Gennadiy Panin|Gennadiy Panin]]
| 
|-
| 
| 
| [[Ольга Редько]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-12
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97198619|Natalia Poluyanova]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-11
| [[Белгород]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105674235|Gennady Bekoyev]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-26
| [[Цхинвал]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2020
| ''[[:d:Q106634946|Natalia Rotenberg]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-18
| [[Курган]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2018
| ''[[:d:Q109488218|Alexej Alexejevič Bogodistov]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-04
| [[Геленҗик]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110266339|Elena Mironenko]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-21
| [[Минусинск]]
| [[менеджер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''
| ''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''
| [[:commons:Category:Elena Mironenko|Elena Mironenko]]
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q122421765|Yury Nesterenko]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-24
| [[Кропивницкий|Кропывнытскый]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]
| [[Акмәсҗит шәһәр шурасы]]&lt;br/&gt;[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| [[:commons:Category:Yury Nesterenko|Yury Nesterenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126020375|Isa Tumkhadzhiev]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1964282|Maria Gaidar]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maria Gaidar|Maria Gaidar]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4321347|Yaroslav Nilov]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-20
| [[Кишинёв]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Yaroslav Nilov|Yaroslav Nilov]]
| 
|-
| 
| 2015
| ''[[:d:Q19818067|Pavel Fedyayev]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-31
| [[Кемерово]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Pavel Fedyaev|Pavel Fedyaev]]
| 
|-
| 
| 2021
| [[Анна Кузнецова]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-03
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17276321|РФ Дәүләт думасы депутаты]]''
| 
| [[:commons:Category:Anna Kuznetsova|Anna Kuznetsova]]
| 
|-
| 2018
| 2020
| ''[[:d:Q48954514|Антон Горелкин]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-22
| [[Кемерово]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| [[:commons:Category:Anton Gorelkin|Anton Gorelkin]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97663439|Сагидов, Салих Камалович]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-28
| ''[[:d:Q4507182|Chapayevo]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1439254|Яңа Лак районы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q107373820|Sergei Chebotarev]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-02-26
| 
| 
| ''[[:d:Q4304106|Кирилл Григорьевич Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технология һәм идарә университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110814800|Artur Kokhoyev]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-01
| [[Таулы Алтай]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Федерация Советы]]
| [[:commons:Category:Artur Kohoev|Artur Kohoev]]
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q108128743|Dmitry Abaryonov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11313148|sports journalist]]''
| ''[[:d:Q4375970|Government of Moscow Oblast]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2097006|Sovetsky Sport]]''
| [[:commons:Category:Dmitry Abaryonov|Dmitry Abaryonov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111974812|Волков Дмитрий Владимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-06
| [[Орёл өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16021046|Vladimir Antmanis]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-12
| 
| ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108879547|Vladislav Davankov]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-25
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vladislav Davankov|Vladislav Davankov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q64931643|Maksim Popov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-24
| [[Амурдагы Комсомольск]]
| ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70254047|Alexey Sergeevich Kopaygorodsky]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-26
| [[Краснодар]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123739175|Phillip Naumenko]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-28
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-13
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380372|Alexander Prokopyev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-05
| [[Бийск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexandr Prokopiev|Alexandr Prokopiev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60368106|Aleksandr Gribov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-22
| [[Ярославль]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Aleksandr Gribov|Aleksandr Gribov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108882840|Mihail Kiselev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-18
| ''[[:d:Q28520854|Новоселово (Томскан область)]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Mihail Kiselev|Mihail Kiselev]]
| 
|-
| 
| 
| [[Виталий Хоценко]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-18
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Vitaliy Khotsenko|Vitaliy Khotsenko]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131908145|Boris Khanchalyan]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-06-08
| ''[[:d:Q4027519|Heshtia]]''
| ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''
| ''[[:d:Q260542|Gazprom-Media]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24258837|Рөстәм Имамгали]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-19
| ''[[:d:Q3815320|Danghara]]''
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Rustam Emomali|Rustam Emomali]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500483|Egor Russkiy]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-14
| [[Ухта]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Egor Russkiy|Egor Russkiy]]
| 
|-
| 
| 2013
| ''[[:d:Q55663482|Ahmed Dudaev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-02
| ''[[:d:Q4169056|Duba-Yurt]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q4150108|Grozny (TV channel)]]''
| 
| 
|-
| 2004
| 2009
| ''[[:d:Q66458976|Alexey Suharev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-04
| [[Магадан]]
| ''[[:d:Q355242|showman]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| [[:commons:Category:Alexey Suharev|Alexey Suharev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108882737|Maksim Ivanov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-23
| [[Хабарау|Хабаровск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Maksim Ivanov (1987)|Maksim Ivanov (1987)]]
| 
|-
| 
| 2019
| ''[[:d:Q110606997|Maksim Baranov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-22
| 
| ''[[:d:Q2912172|шәхси эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''
| 
| [[:commons:Category:Maksim Baranov|Maksim Baranov]]
| 
|-
| 
| 
| [[Радмир Беляев]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-11
| [[Чаллы]]
| ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98058553|municipal employee]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012
| 2018
| ''[[:d:Q131298620|Maksim Rudnev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-10
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Дмитрий Артюхов]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-17
| [[Төмән]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| [[:commons:Category:Dmitry Artyukhov|Dmitry Artyukhov]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q40052218|Denis Davydov]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-15
| ''[[:d:Q24327866|Volgodonskoy (rural locality)]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| [[:commons:Category:Denis Alexandrovich Davydov|Denis Alexandrovich Davydov]]
| 
|-
| 2006&lt;br/&gt;2010
| 2010&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q101094329|Aram Poghosyan]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-11
| [[Ереван]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56425414|media manager]]''
| 
| [[:commons:Category:Aram Poghosyan|Aram Poghosyan]]
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q112993211|Ёлкин, Борис Андреевич]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-22
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126207710|Вячеслав Федорищев]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-14
| [[Волгодонск]]
| 
| 
| [[:commons:Category:Vyacheslav Fedorishchev|Vyacheslav Fedorishchev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135431138|Иван Николаевич Лебедев]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-07
| [[Үскәмән]]
| [[менеджер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138165024|Maxim Moroșan]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-06
| ''[[:d:Q37801|Бельцы]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[эшкуар]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2021
| ''[[:d:Q140180493|Ivan Lebedev]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-07
| [[Үскәмән]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q141541985|Ilya Karlin]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-20
| [[Лебедянь]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''
| ''[[:d:Q141542333|Government of Lipetsk Oblast]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137573254|Nomma Zarubina]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q3738862|agent of influence]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q107295383|Artem Metelev]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-11
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| [[:commons:Category:Artem Metelev|Artem Metelev]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112993657|Емельянов, Сергей Витальевич]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-03
| [[Ухта]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2016
| ''[[:d:Q133927810|Daria Blokhina]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-10-06
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|блогер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;[[җырчы]]
| 
| [[:commons:Category:Daria Blokhina|Daria Blokhina]]
| 
|-
| 
| 2024
| ''[[:d:Q138798687|Iliya Burlyayev]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-04
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130355256|Elisabeth Lyukshinova]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-15
| 
| 
| 
| [[:commons:Category:Elisabeth Lyukshinova|Elisabeth Lyukshinova]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133272497|Alla Bruletova]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-15
| [[Иваново]]
| ''[[:d:Q4610556|модель]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2045208|Internet celebrity]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q94791573|TikToker]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 2012-03
| ''[[:d:Q61163622|Alexander S Fedonnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2014-02-03
| ''[[:d:Q92576283|Alexey Kalyagin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2010
| 2014&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q104179297|Marina Pisklakova-Parker]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q15253558|активист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| [[:commons:Category:Marina Pisklakova-Parker|Marina Pisklakova-Parker]]
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135233543|Imadeddine Aziez]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1161666|Thales Group]]''
| 
| 
|-
| 2015
| 2018
| ''[[:d:Q137881652|Анастасия Леонид кызы Коныхова]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11085831|сөйләм тәрҗемәчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123505457|синхрон тәрҗемәчесе]]''
| ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609723|Захаров, Михаил Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q4397307|Romanovka]]''&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140084431|Andrey Yukhanaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140518433|Sergey Romanov]]''
| 
| 
| [[адвокат]]
| ''[[:d:Q140518403|Romanov &amp; Partners Law Firm]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:1921 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча академияләр]]
[[Төркем:Россия югары уку йортлары]]
[[Төркем:Икътисад юнәлешле югары уку йортлар]]
[[Төркем:Менеджмент юнәлешле югары уку йортлар]]
[[Төркем:Мәскәү югары уку йортлары]]
[[Төркем:Петербург югары уку йортлары]]</text>
      <sha1>l3bxynx58jt3js1tgg1l5526jtenczw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бахуннар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212626</id>
    <revision>
      <id>6038625</id>
      <parentid>4106325</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15254" sha1="k4opcrj2qltgn7bj1t186tnsovdp8h8" xml:space="preserve">{{Orphan|date=декабрь 2019}}

{{Халык
|халык = Бахуннар. Калкулык Браминнары. Кхас Браминнар.
|Рәсем = [[File:Bratabandh(traditional_customs_done_by_brahmins)_(4).JPG|thumb|right]]
|коммент = Непалда [[Братабандха]] церемониясендә традицион [[Җанай]] бавын киюче Бахун кешесе
|үз аталышы = बाहुन/पहाडी ब्राह्मण/खस ब्राह्मण
|гомуми сан = 3,226,903 (Непал халкының 12.2%-ы) &lt;ref name=&quot;cbs&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;cbs.gov.np/image/data/Population/National%20Report/National%20Report.pdf
&lt;/ref&gt;
|яшәү җире = {{байрак|Непал}} [[Непал]],&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Һиндстан}} һәм [[Бирма]]
|үлеп беткән = 
|арх = 
|тел = [[Непали теле]]&lt;br/&gt;[[Кхас кура]]
|раса = 
|дин = [[Һинд дине]]
|тамырдаш = [[Кхас халкы]], [[Чхетри]], [[Кумаони халкы]], [[Гархвали халкы]]
|бүтән халыкка керүе = 
|кертә = 
|чыгуы = 
}}

{{Redirect|Brahmin-Hill|Kurichiya Brahmin group in Kerala|Hill Brahmin}}
'''Баһуннар''' ({{lang-ne|बाहुन}}) яки '''Кхас Брамин'''({{lang-ne|खस ब्राह्मण}}) - [[Кхас]] этник [[Пахари халкы]] арасында каста. Бахун - ул [[Непали]] сөйләшүче калкулык [[Браминнар]] өчен төшенчә. [[2011 Непал халык санын алу]] буенча, Бахун яки '''Калкулык Брамины''' [[Непал]]да [[Чхетри]]лардан соң иң күпсанлы төркем булып тора.&lt;ref name=&quot;cbs&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://unstats.un.org/unsD/demographic/sources/census/wphc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf|title=Nepal Census 2011}}&lt;/ref&gt;

1854 елның ''Muluki Ain'' (Непал Канун Коды) буенча, Бахуннар [[Изге җеп киючеләр]] ([[Упанаяна]] ритуалын узучылар) (&quot;Тагадхари&quot;) һәм [[Ике туган]] Һинд дине тарафдарлары арасында каста булып торалар.

==Тарихы==
[[File:Nepal ethnic groups.png|250px|right|thumb|[[Непал]]ның сайланган этник төркемнәре; Бахуннар киңрәк [[Пахари]] (яки Кхас) җәмәгатенең әгъзалары (сары).]]
Традицион рәвештә, Бахуннар (алар &quot;Кхас [[Брамин]]нар&quot;) дип аталалар [[Чхетри]]лар (Кхас [[Кшатрийлар]]) белән бергә [[Кхас җәмәгате]]нең әгъзасы булганнар. Мөгаен [[Кхаса Малла Патшалыгы]]ның сәяси куәтенә күрә, Кхас Бахун һәм Кхас Раджпутларның хәзерге көнбатыш Непалда иҗтимагый статусы күчеп килгән Брамин һәм Раджпутларныкына караганда югарырак булган. Бахуннар [[Чхетри]]лар белән бергә югары сыйныф Кхас төркеме булып саналганнар һәм [[Горкха Патшалыгы]] белән ассоциацияләнгән булганнар. Күп контекстларда Бахуннар ([[Чхетри]]лар бергә) түбәнрәк шөгыльле [[Ками]], [[Сарки]] һ.б. караганда Хасларның кабилә атамасы булып тора.

==Кланнар һәм фамилияләр==
Бахуннар яшәү урыны нигезендә ике кланга бүленгән булганнар. [[Махакали елгасы]]ннан көнчыгышта Бахун яшәүчеләр '''Пурбийя Бахун''' дип аталган булганнар һәм елгадан көнбатыштагылар '''Кумайн Бахун''' дип аталганнар. Кумайн [[Кумауни халкы]] сүзеннән килеп чыккан, бу [[Кумаон]] төбәгеннән килеп чыкканнар дигән сүз.

==Демографиясе==
[[2011 Непал халык саны]]на алу буенча Бахуннар яки '''Калкулык Браминнары''' (Тау Браминнары) Непалда [[Чхетри]]лардан соң икенче иң күпсанлы төркем булып тора һәм Непалның 12,2%-ын алып тора (яки 3226903 кеше).&lt;ref name=&quot;cbs&quot;/&gt; Бахун (Калкулык Браминнары) икенче иң зур [[Һинд дине]] төркеме булып тора, Һинд дине халкы 3212704 (Бахуннарның 99,6%-ы), бу [[2011 Непал халык санын алу буенча]].&lt;ref name=&quot;cbs&quot;/&gt; Калкулык Браминнары Непалның 11 районнары арасында иң зур төркем; [[Җһапа районы]], [[Моранг районы]], [[Катманду]], [[Читван]], [[Навалпараси]], [[Рупандехи]], [[Каски]], [[Сьянджья]], [[Парбат]], [[Гулми]] 
һәм [[Аргхаканчи]]. Алар арасында [[Парбат районы]]нда Бахуннар (35.7%), [[Аргхакханчи районы]]нда (32.8%) һәм [[Сьянгджья районы]]нда (30.9%) һәм халыкның 30%-тан артыгын тәшкил итәләр, шул ук вакытта [[Катманду]]да иң күпсанлы Бахун халкы - 410,126 (23,5%).&lt;ref name=&quot;cbs&quot;/&gt;

Бахуннарның граждан хезмәтендә иң зур вәкаләте, Непал бюрократиясендә - 39.2%, ә гомумән Непал буенча 12,1% кына. Гражданнар хезмәтендәге халык тулаем халык нисбәте Бахуннар өчен 3,2, ә гомумән Непал буенча дүрттән бер өлеш. [[Кшетри]]лар гражданнар хезмәтендә тулаем халыкта нисбәтләренә карата 5,6 мәртәбә күбрәк, бу Непалда иң югары күрсәткеч.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Amit|last=Dhakal|URL=http://archive.setopati.com/raajneeti/12636/|title= निजामती सेवामा सबैभन्दा बढी प्रतिनिधित्व राजपूत, कायस्थ र तराई ब्राम्हण|date=11 June 2014|newspaper= Setopati|access-date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt;

==Патша соңгы юлга озатулары==	
Бахуннар Непалның [[Шах династиясе]]нең соңгы юлга озату ритуалларында катнашканнар.&lt;ref&gt;{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.thaindian.com/newsportal/health/nepal-seeks-to-end-social-malpractices_100551851.html |access-date=2018-12-04 |archive-date=2018-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414092018/http://www.thaindian.com/newsportal/health/nepal-seeks-to-end-social-malpractices_100551851.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quigley2005&quot;&gt;{{cite book|author=Declan Quigley|title=The character of kingship|url=https://books.google.com/books?id=nbKAAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-290-3}}&lt;/ref&gt; [[Непал Патша суешы]]ннан соң Бахун каһиннәре Катто алу өчен эшкә алынган булганнар, әмма церемония нәтиҗәсендә бүләкләр кыйммәте турында бәхәс нәтиҗәсендә бу кире кагылган булган. Соңында алар ритуал өчен таләпләрне үтәү өчен [[Катманду Үзәне]]ннән китәргә мәҗбүр булган. Катто патша үлеменнән соң 11-енче көндә [[Брамин]] каһиненә бирелә торган ризык сүзенә карый.{{sfn|Nepala Rajakiya Pragya Pratisthana|2001|p=27}} Катто ашау Бахунны мәрхүм Патшаның дөрес булмаган гамәлләреннән арындыра дигән ышаныч булган.{{sfn|Nepala Rajakiya Pragya Pratisthana|2001|p=27}}

==Бахунбаад ==
&quot;Бахун-Чхетри феномены&quot; белән бергә ''Бахунбаад'' Непалда [[Кхас]] - [[Пахари халкы]]ның иҗтимагый-сәяси доминантлыгында чагылган. Бу доминантлау Бахун һәм [[Чхетри]]лар өчен башка касталар өчен [[квота]]лар булганга күрә критик халәткә китергән.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Trailokya Raj|last=Aryal|URL=http://www.myrepublica.com/news/20612/|title= The Bahun narrative|date=24 May 2017|newspaper= [[República (Nepalese newspaper)|Myrepublica]]|access-date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt; Бахун-Чхетриларга карата этник нәфрәт [[Федераль Социалист Партиясе]]нең Бахун-Чхетриларга нәфрәтне яклап &quot;Бахун-Чхетриларны урман итеп кисеп атабыз&quot; лозунгында чагыла. Непалның элеккеге Премьер-Министры [[Бабурам Бхаттарай]] сөйләгәнчә [[Кхас Арья]] Непал оешмаларының 80%-ын биләп торалар һәм Непалда [[меритократик]] система кертелергә тиеш түгел. Капма-каршы рәвештә Бахун-Чхетри доминантлыгы рәсми легаль системага нигезләнгән булырга тиеш һәм [[дәүләтне биләү]] гаебе квота-резервация тәэмин итүчеләр максаты икәне мәгълүм.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khadka|first =Suman |URL=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-02-25/drawing-caste-lines.html|title= Drawing caste lines|date=25 Feb 2015|newspaper= [[The Kathmandu Post]]|access-date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt; [[Европа Берлеге]] миссиясе шулай ук Непал хөкүмәте [[Кхас Арья]]ларны аларның пропорциональ чагылышыннан мәхрүм итәргә тиеш дип тәкъдим ителгән.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ampnews/2018-03-28/pm-briefs-international-community.html|title=The Kathmandu Post -PM briefs international community|author=|date=|website=kathmandupost.ekantipur.com|accessdate=6 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==Мәшһүр вәкилләре==
*[[Ranga Nath Poudyal]]&lt;ref&gt;{{cite book | last = Raj | first = Prakash A. | title = Dancing Democracy: The power of a Third Eye | publisher = Rupa &amp; Company | year = 2006 | isbn = 9788129109460  | location =  | pages =  | url = https://books.google.com.np/books?id=rVNuAAAAMAAJ&amp;q=sarbajit+rana+magar&amp;dq=sarbajit+rana+magar&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjLgvnSr6rYAhVKL48KHeVWDowQ6AEIJDAC}}&lt;/ref&gt;
*[[Krishna Prasad Koirala]] and [[Koirala family]]&lt;ref name=&quot;dawn&quot;&gt;{{cite news|title= Girija Prasad Koirala: The architect of democracy in Nepal|url=https://www.dawn.com/news/822354|accessdate=13 December 2017|newspaper= Dawn|date=23 March 2010}}&lt;/ref&gt;
*[[Matrika Prasad Koirala]]&lt;ref name=&quot;dawn&quot;/&gt;
*[[Tanka Prasad Acharya]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Westminster legacies|publisher=UNSW Press|year=2005|isbn=978-0-86840-848-4|url=https://books.google.com/books?id=JTg0ZTM8X4oC&amp;pg=PA63&amp;dq|accessdate= 2009-05-15}}&lt;/ref&gt;
*[[Khadga Prasad Sharma Oli]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2015/10/11/the-original-maoist/|title=The Original Maoist|publisher=Nepali Times|access-date=2017-12-13}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2015/10/11/the-original-maoist/ |access-date=2018-12-04 |archive-date=2017-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213143917/http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2015/10/11/the-original-maoist/ |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/international-news/kp-sharma-oli-why-nepal-s-new-pm-isn-t-the-right-man-for-the-job-1444823268.html|title=KP Sharma Oli-why Nepal's new PM isn't the right man for the job|publisher=''catchnews.com''|access-date=2017-12-13}}&lt;/ref&gt;

==Шулай ук карагыз==
*[[Непалда каста системасы]]
*[[Варна (Һинд дине)]]
*[[Һиндстанда каста системасы]]
*[[Браминнарның исемлеге]]

==Искәрмәләр==
{{reflist}}

==Әдәбият==
* {{cite book |author=Dor Bahadur Bista |author-link=Dor Bahadur Bista |title=Fatalism and Development: Nepal's Struggle for Modernization |url=https://books.google.com/books?id=JzFROpFVYRAC&amp;pg=PA48 |year=1991 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-0188-1 |ref=harv }}
*{{cite book|title=Dynamics of a hill society: Nepalis in Darjeeling and Sikkim Himalayas|author=Subba, Tanka Bahadur|date=1989|publisher=Mittal Publications|isbn=9788173041143|url=https://books.google.com/books/about/Dynamics_of_a_hill_society.html?id=1yZuAAAAMAAJ}}
* {{cite book |author=John T Hitchcock |contribution=An Additional Perspective on the Nepali Caste System |editor=James F. Fisher |title=Himalayan Anthropology: The Indo-Tibetan Interface |url=https://books.google.com/books?id=B0C-IhEKrSEC&amp;pg=PA113 |year=1978 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-90-279-7700-7 |ref=harv }}
* {{cite journal |author=Richard Burghart |title=The Formation of the Concept of Nation-State in Nepal |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1984-11_44_1/page/101 |jstor=2056748 |journal=The Journal of Asian Studies |volume=44 |issue=1 |year=1984 |pages=101–125 |ref=harv |doi=10.2307/2056748}}
* {{Cite book| title       = A History of Nepal| last1       = Whelpton | first1      = John| year        = 2005 | publisher   = Cambridge University Press | isbn        = 978-0521804707 |url =https://books.google.com.np/books/about/A_History_Of_Nepal.html?id=WSo6PgAACAAJ&amp;redir_esc=y| ref         = harv}}
*{{Cite book| title       = Democracy, pluralism and Change: An Inquiry into Nepalese context| last1       = Sherchan | first1      = Sanjay | year        =2001  | publisher   = Chhye Pahhuppe | isbn        = 9789993354390 |url =https://books.google.com.np/books?id=-SyOAAAAMAAJ}}
*{{Cite book|title=Journal of Nepalese Literature, Art and Culture|volume =4| author = Nepala Rajakiya Pragya Pratisthana| publisher =Royal Nepal Academy|year =2001|location= Nepal|url=https://books.google.com/books/about/Journal_of_Nepalese_Literature_Art_and_C.html?id=HyxuAAAAMAAJ}}
{{Ethnic groups in Nepal}}

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Шәхесләр:Непал]]
[[Төркем:Шәхесләр:Һиндстан]]
[[Төркем:Шәхесләр:Мьянма]]</text>
      <sha1>k4opcrj2qltgn7bj1t186tnsovdp8h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дхармапурам Адхинам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215733</id>
    <revision>
      <id>6038612</id>
      <parentid>5556164</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="169ic1wgbgtvay0s4r9nivxohq4732d" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

'''Дхармапурам Адхинам''' [[Һиндстан]]да, кодумуди магудешвара гыйбадәтханәсендә, [[Майиладутхурай]] шәһәрчегендә урнашкан [[Шайвит]] [[матт]] яки монастырь. 1987 ел мәгълүматы буенча бу адхинам контроле астында 27 [[Шива]] гыйбадәтханәсе булган.&lt;ref name=&quot;unfinishedp170&quot;&gt;{{cite book|title=Tamil Nadu: an unfinished task|pages=170|author=M. Thangaraj|id={{ISBN|0761997806}}, {{ISBN|978-0-7619-9780-1}}|publisher=SAGE|year=2003}}&lt;/ref&gt;

==Эшчәнлек==
Адхинам Шайвит әдәбиятен нәшер итүдә катнаша, бигрәк тә ''[[Тхеварам]]'' һәм ''[[Тирувасакам]]'' һәм аның тәрҗемәләре. Ул шулай ук әдәбият премияләр бирүдә катнаша.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Arabic-Tamil In South India And Sri Lanka: Language As Mimicry|jstor= 20840120|page=182|last=M.M.M.|first=Mahroof|journal=Islamic Studies|volume=32|issue=2|year=1993|publisher=Islamic Research Institute, International Islamic University, Islamabad|subscription=yes}}&lt;/ref&gt; [[Тхирувадутхурай Адхинам]] һәм [[Тхируппанандал Адхинам]] белән Адхинам 16-ынчы гасырда [[Шайва Сидхантам]] идеологиясен популярлаштыру өчен нигезләнгән.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Singing of a Place: Pilgrimage as Metaphor and Motif in the Tēvāram Songs of the Tamil Śaivite Saints|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1982_102_1/page/82|jstor=601112|journal=Journal of the American Oriental Society|last=Peterson|first=Indira V.|year=1982|volume=102|issue=1|page=82|subscription=yes}}&lt;/ref&gt;

== Билгеләмәләр ==
{{reflist|2}}

== Искәрмәләр ==
* {{cite news|title=Succour for the sick|url=http://www.hinduonnet.com/2001/05/18/stories/13180906.htm|work=The Hindu}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021113233106/http://www.hinduonnet.com/2001/05/18/stories/13180906.htm |date=2002-11-13 }}

[[Төркем:Шиваизм]]
[[Төркем:Һинд дине]]</text>
      <sha1>169ic1wgbgtvay0s4r9nivxohq4732d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шәфыйка Гаспринская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220183</id>
    <revision>
      <id>6038683</id>
      <parentid>5559776</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13548" sha1="0ijfdn8iwu52balk2osmv9g9re24cus" xml:space="preserve">{{Шәхес
| исем = Шәфыйка Гаспринская
| рәсем = Safika Gaspirali (crop).jpg
| рәсем_зурлыгы = 200px
| alt = &lt;!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--&gt;
| рәсем язуы = 
| тулы исем = Шәфыйка Исмәгыйль кызы Гаспринская
| һөнәр = журналист, җәмәгать эшлеклесе
| туу датасы = 14.10.1886
| туу җире = [[Россия империясе|РИ]], [[Таврия губернасы]], [[Акмәсҗит өязе]], {{туу җире|Бакчасарай|Бакчасарайда}}
| гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|РСФСР}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|ССРБ}}→&lt;br/&gt;{{байраклаштыру|Төркия}} 
| милләт = татар&lt;ref&gt;Әтисе — кырым татары, әнисе — татар&lt;/ref&gt; 
| үлем датасы = 31.08.1975
| үлем җире = [[Төркия]], {{үлем җире|Истанбул|Истанбулда}}
| әти = [[Исмәгыйль Гаспринский]]
| әни = [[Зөһрә Акчурина]]
| ир = Нәсиб бәй Йосыфбәйли
| хатын = 
| балалар =  ''[[кыз]]ы'' Зөһрә, ''[[ул]]ы'' Ниязи
| кул кую =
| бүләк һәм премияләр = 
| сайт =
| башка мәгълүмат = 
}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гаспринский}}
'''Шәфыйка Гаспринская''',  Шәфыйка Исмәгыйль кызы Гаспринская, Шәфыйка Гаспралы (''ире фамилиясе буенча'' Йосыфбәйли, {{lang-crh|Şefika Gaspıralı}}, ''[[1886 ел]]ның [[14 апрель|14 апреле]], [[Россия империясе|РИ]], [[Таврия губернасы]], [[Акмәсҗит өязе]], [[Бакчасарай]] — [[1975 ел]]ның [[31 август]]ы, [[Төркия]], [[Истанбул]]'') — журналист, [[Галәме нисван (гәҗит)|«Галәме нисван»]]  хатын-кызлар журналы (''[[1906 ел|1906]]—[[1911 ел|1911]]'') мөхәррире, мәгърифәтче, [[Таврия губернасы|Кырымның]], [[Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте|Азәрбайҗанның]], [[Төркия]]нең җәмәгать эшлеклесе.

== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Галәме_нисван.jpg|200px|thumb|right|[[Галәме нисван (гәҗит)|«Галәме нисван»]] журналы]]
[[1886 ел]]ның [[14 апрель|14 апрелендә]] [[Таврия губернасы]] [[Бакчасарай]] шәһәрендә мәгърифәтчеләр [[Исмәгыйль Гаспринский]] (''[[1851 ел|1851]]—[[1914 ел|1914]]'') һәм [[Зөһрә Акчурина]] (''[[1862 ел|1862]]—[[1903 ел|1903]]'') гаиләсендә туган. Бертуганнары Хәдичә (''ата бер, ана икенче булган кыз туганы''), Нәгар, [[Рифат Гаспралы|Рифат]], Хәйдәр, Мансур. Өй шартларында яхшы тәрбия һәм белем алган. Педагогика лицеен тәмамлагач, [[1905 ел]]да «[[Тәрҗеман]]» гәҗитен чыгаруда ярдәм итә. [[1906 ел|1906]]—[[1911 ел]]ларда [[мөселман]] хатын-кызлары өчен чыгучы عالم نسوان (''[[Галәме нисван (гәҗит)|Галәме нисван]], Хатыннар галәме'') журналы мөхәррире була&lt;ref&gt;''[[Альта Махмутова]]''. [http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2014_3_4/3/02/ Зухра и Исмаил Гаспринские]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Гасырлар авазы (журнал)|«Гасырлар авазы»]], 2014, № ¾.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Ленара Чубукчиева''.
[http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2013_1_2/02/04/  Женский вопрос на страницах журнала «Алеми нисван»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180507003156/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2013_1_2%2F02%2F04%2F |date=2018-05-07 }}. [[Гасырлар авазы (журнал)|«Гасырлар авазы»]], 2013, № ½&lt;/ref&gt;.

[[1906 ел]]да (''[[Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте]] җитәкчеләренең берсе булачак'') {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Нәсиб бәй Йосыфбәйли|Нәсиб бәй Йосыфбәйлигә|az|Nəsib bəy Yusifbəyli}} (''[[1881 ел|1881]]—[[1920 ел|1920]]'') кияүгә чыга. Ике балалары туа: кызы Зөһрә, улы Ниязи. Әмма Нәсиб бәй гаебе белән (''[[Гәнҗә]]дә [[никах]]лашкан икенче хатыны була'') ике елдан гаилә таркала.

[[1917 ел]]ның [[апрель|апрелендә]] [[Казан]]да узган [[Россия империясе|РИ]] мөселман-төрки хатын-кызлар конгрессында, 1-11 маенда [[Мәскәү]]дә узган [[Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтае]] эшендә Кырым вәкиле буларак катнаша.

Кырымда хатын-кызлар хокуклары өчен көрәшүче комитетлар оештыруның башында тора. [[1917 ел]] ахырында [[Кырым татарлары|кырым татар халкының]] милли хөкүмәте тарафыннан [[Акмәсҗит]] хатын-кызлар педагогика училищесы мөдире итеп билгеләнә. Кырымтатар парламентына, Милли Фиркагә сайлана.
Исмәгыйль Гаспринский исемендәге дарелмөгаллимин (''педагогика югары уку йорты'') нигезләүдә һәм милли музейны, сынлы сәнгать мәктәбен  оештыруда турыдан-туры катнаша.

[[1918 ел]]ның [[3 февраль|23 февралендә]] «[[Тәрҗеман]]» гәҗите ябыла. Кырымтатар парламенты куып таратыла. Кырым Халык Җөмһүрияте хөкүмәте рәисе [[Ногман Чәләбиҗиһан]] (''[[1885 ел|1885]]—[[1918 ел|1918]]'') атып үтерелә.

== Бакыда ==
Кырым татар халкының үзбилгеләнү хокукы юкка чыгарылгач, [[1919 ел]]да [[Азәрбайҗан]]га, [[Бакы]]га күчеп китә. [[Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте|АДР]] Халык мәгарифе нәзирлеге ''(министрлыгы'') каршында балалар йортлары өчен тәрбиячеләр әзерләүче курслар оештыра.

[[1920 ел]]ның [[20 май|20 маенда]] [[Азәрбайҗан Демократик Җөмһүрияте]] җитәкчеләренең берсе Нәсиб бәй Йосыфбәйли (''[[1881 ел|1881]]—[[1920 ел|1920]]'') үтерелә. Азәрбайҗанда [[ССРБ|Шуралар хакимияте]] урнашкач, Шәфыйка Гаспралыга мәктәпкәчә яшьтәге балалар оешмалары өчен тәрбиячеләрне укыту вазифасы бирелә, әлеге юнәлештә дәреслекләр тәрҗемә итә.

== Төркиядә ==
[[Төркия]]нең [[Бакы]]дагы вәкиле Мәмдүх Шәүкәт булышлыгы белән Шәфыйка Гаспралы гаиләсе белән Төркиягә күчеп китә ала. Төркиядә балалар йортларында хезмәт куя. Әнисе ягыннан туганы [[Йосыф Акчура]] ярдәме белән [[Халыкара Кызыл Хач комитеты|Кызыл Ярымай]] җәмгыятенә эшкә урнаша. Тәрҗемә белән шөгыльләнә. Үз балаларына яхшы тәрбия һәм белем бирә. Мөһаҗирлектәге туганнарына ярдәм итә. [[1930 ел]]да [[Төркия]]дә «Кырым хатын-кызлары җәмгыяте» оештыра.

Күп еллар буена җыйган архивын Нәҗип Һәбләмитугълына тапшыра. Әлеге архив материаллары «Шәфыйка Гаспралы һәм Россиядә төрки хатыннар хәрәкәте (1893-1920)» ({{lang-tr|Şəfiqə Qaspıralı və Rusiyada türk qadın hərəkatı (1893-1920)}}) исемендәге китапка (''[[Әнкара]], [[1998 ел|1998]]'') урнаштырыла &lt;ref&gt;[http://www.iccrimea.org/reports/sefika.html   SEFIKA GASPIRALI AND THE TURKIC WOMEN'S MOVEMENT IN RUSSIA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928192851/https://iccrimea.org/reports/sefika.html |date=2020-09-28 }}. iccrimea.org{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

[[1997 ел]]да архивының копиясе [[Казан]]га тапшырылган&lt;ref&gt;''[[Диләвәр Османов (1959)|Османов Д]]''. Копия архива дочери Гаспринского передана в Казань / Д. Османов // Голос Крыма. – 1997. – 18 июля. – С. 2.&lt;/ref&gt;.

[[1975 ел]]ның [[31 август]]ында 89нчы яшендә [[Истанбул]]да вафат. Зынҗырлыкөй зиратында җирләнгән.

== Гаиләсе ==
Әтисе [[Исмәгыйль Гаспринский]] (''[[1851 ел|1851]]—[[1914 ел|1914]]''), әнисе [[Зөһрә Акчурина]] (''[[1862 ел|1862]]—[[1903 ел|1903]]''). Кыз туганнары Хәдичә (''ата бер, ана икенче туганы''), Нәгар, ир туганнары [[Рифат Гаспринский|Рифат]], Хәйдәр, Мансур.&lt;br/&gt;
[[Ул]]ы Ниязи Йосыфбәйли (''?—[[1965 ел|1965]]''), [[Төркия]]дә югары уку йорты тәмамлый, Эрзурум шәһәренә укытучы итеп билгеләнә.&lt;br/&gt;
[[Кыз]]ы Зөһрә [[Төркия]]дә хатын-кызлар лицеен, югары уку йортының әдәбият факультетын тәмамлый. Азәрбайҗанлы Мирза Гөкгөлгә кияүгә чыга. Балалары Сәлҗүк (1930), Угыз (1932), Дәмир, Шәүлә (1946)&lt;ref&gt;''Евгений Пажитнов''. [https://www.proza.ru/2017/06/11/5  Родословная Исмаила Гаспринского]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
== Хәтер ==
* [[2026 ел]]да [[Әнкара]]ның [[Пурсаклар (Пурсаклар)|Пурсаклар]] районындагы Әмәк бистәсендәге урамга «Шәфыйка Гаспралы урамы» исеме бирелгән&lt;ref&gt;[https://tatar-inform.tatar/news/torkiyanen-ankara-saharendage-uramga-safyika-gaspraly-isemen-birgannar-5921357  Төркиянең Анкара шәһәрендәге урамга Шәфыйка Гаспралы исемен биргәннәр.] [[Татар-информ]], 28.03.2026&lt;/ref&gt;.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Әдәбият ==
# ''Абдульваапов Н.'' Гапринская Шефика / Деятели крымскотатарской культуры (1921—1944): Библиографический словарь. [[Симферополь]]: Доля, 1999, стр. 69{{ref-ru}}

== Сылтамалар ==
* ''Dilqəm Əhməd''. [http://www.kultura.az/news/20120711125026812  Şəfiqə xanım Qaspıralı: Modernist türk qadını]. kultura.az, 11.07.2012{{ref-az}}
* [https://avdet.org/ru/2006/10/02/zhenskij-mir-shefiki-gasprinskoj/  Женский мир Шефики Гаспринской]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. avdet.org, 02.10.2006{{ref-ru}}
*  [https://web.archive.org/web/20191113173005/http://gasprinskylibrary.ru/qt/gasprinskaya-shefika-14-10-1886-31-08-1975-zhurnalistka-obshhestvennyiy-deyatel/   Гаспринская Шефика (14.10.1886 – 31.08.1975) – журналистка, общественный деятель]. Республиканская крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского, 22.11.2017{{ref-ru}}
 
== Моны да карагыз ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=CP37iZg2XKE  Шефика Гаспринская – великая дочь великого отца] (видео, 1:19)
 
{{DEFAULTSORT:Гаспринская, Шәфыйка}}
[[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]]
[[Төркем:Татар журналистлары]]
[[Төркем:Мөхәррирләр]]
[[Төркем:Мөһаҗирләр]]
[[Төркем:Шәхесләр:Кырым]]
[[Төркем:Кырым татарлары]]</text>
      <sha1>0ijfdn8iwu52balk2osmv9g9re24cus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франция Республикасы гимны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222571</id>
    <revision>
      <id>6038564</id>
      <parentid>4114972</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24649" sha1="l31z6jwwk1uww7dv3ex1nuda02kq0lc" xml:space="preserve">{{Гимн 
| исеме                    = La Marseillaise
| транскрипциясе           = 
| татарча исеме            = Марсельеза
| рәсем                    = Marceillaise_1.jpg
| зурлыгы                  = 200px
| имза                     = 
| сүзләрнең авторы         = [[Клод-Жозеф Руже де Лиль]]
| сүзләрнең язылу вакыты   = 1792
| композиторы              = [[Клод-Жозеф Руже де Лиль]]
| көйнең язылу вакыты      = 
| дәүләт                   = {{Байрак/Франция}} [[Франция]]
| билгеләнү вакыты         = [[1795 ел]]&lt;br&gt;[[1870 ел]]
| кире кагу                =
| аудиофайлы               = La_Marseillaise.ogg
| тасвирламасы             = 
| формат                   = ogg
}}
“'''Марсельеза'''” җыры — [[Франция]]нең дәүләт гимны. “'''La Marseillaise'''” җырын француз халкында шагыйрь, драматург, җырчы һәм виолончельдә уйнаучы буларак танылган [[Клод-Жозеф Руже де Лиль]] (Claude Joseph Rouget de l'Isle) киеренке рухи күтәренкелек халәтендә бер төн утырып чыгып язган.&lt;ref name=&quot;Weber1976&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Halsall&quot;/&gt;
[[File:Claude_Joseph_Rouget_de_Lisle_%C3%A0_Strasbourg_01.jpg|thumb|left|220px|“Марсельеза” Страсбург шәһәренең менә шушы йортында язылган]]
[[File:Flag_of_France.svg|right|220px]]
[[Файл:Pils rouget lisle chantant marseillaise mb (Musée).jpg|сулда|мини|220x220пкс|Руже де Лиль 1792 елда “Марсельеза” җырлый (XIX гасыр картинасы, авторы — Исидор Пиль)]]

== Гимнның тарихы ==
Руже де Лиль бу җырны [[1792]] елның 26 апрелендә [[Эльзас]] провинциясенең [[Страсбург]] шәһәрендә [[Австрия]]гә сугыш игълан итәр алдыннан язган. Җиде куплетлык текст башта “'''Рейн армиясе өчен сугыш җыры'''” (Chant de guerre pour l’armée du Rhin) дип аталган.&lt;br&gt;
...Маршал Лүкнер (Lukner) җитәкчелегендәге һәм Рейн елгасы буенда тупланган армия хәлиткеч бәрелешкә әзерләнә. Иртә белән үк, җырны Страсбург шәһәрендә туып үскән майор Дитрих (Dietrich) исемле бер хәрби башлык өйрәнеп ала һәм, автор өе алдына чыгып, шунда җыелган халыкка җырлап күрсәтә. Берничә көннән соң җырны Милли Гвардия солдатлары алдында да башкаралар. Җыр шул төбәктә сугышучы француз гаскәрләрендә киң таралыш таба.&lt;br&gt;
Ә “Марсельеза” исеме җырга шул елның 30 июлендә береккән: бу көнне [[Марсель]] шәһәреннән килгән солдатлар аны сафларга тезелеп ил башкаласы [[Париж]]га кергәндә җырлаганнар.&lt;br&gt;
Җыр тиздән бик популяр булып киткән, аны [[Беренче Җөмһүрият]]нең барлык зур фестивальләрендә җырлый башлаганнар. [[1793]] елда Милли конвент, “Марсельеза” барлык иҗтимагый чараларда җырланырга тиеш, дигән карар чыгарган. Ә [[1795]] елның 14 июлендә, француз инкыйлабының өчьеллыгы уңаеннан, аны “француз милли җыры” дип раслаганнар. Шуның белән “Марсельеза” инкыйлабның башка бер символын — “'''Гаскәрләр һөҗүме җыры'''”ннан (Le Chant du Départ) өстенрәк булып киткән.&lt;br&gt;
Ләкин Беренче Җөмһүриятнең сигезенче елындагы “[[Брүмер дәүләт түнтәреше]]” милли җырны читкәрәк этәргән, һәм 1800 елның 14 июлендә “Марсельеза” соңгы тапкыр җырланган. Аны “артык Якоби рухлы” дип тапканнар. [[Наполеон I]] империясе чорында (1804-1814 елларда) ул бөтенләй тыелган булган, аның урынына “'''Империяне сәламләү өчен уяу булыйк'''” (Veillons au salut de l'Empire) рәсми булмаган гимн рәвешендә кулланылган. Бу тыю “[[Бурбон яңарышы]]” дип аталган 1815-1830 елларда да үз көчендә калган. “[[Июль монархиясе]]” һәм [[Наполеон III]] империясе вакытында “Марсельеза” тыелмаган булган, ләкин рәсми чараларда җырланмаган һәм... “оппозициянең фетнәчел җыры” дип саналган. Кыска гомерле [[Икенче Җөмһүрият]] елларында (1848-1851) да “Марсельеза”га урын табылмаган. [[Өченче Җөмһүрият]]нең Депутатлар палатасы гына аны [[1879]] елның 14 февралендә кабат рәсми дәүләт гимны дип игълан иткән. [[Дүртенче Җөмһүрият|Дүртенче]] һәм [[Бишенче Җөмһүрият]] инде милли гимнга кагылмаган. Һитлерчыл [[Виши]] режимы гына [[Икенче бөтендөнья сугышы]] вакытында (1940–1945 елларда) “Марсельеза”ны кулланмаган.&lt;ref&gt;Dictionnaire Universelle de la Franc-Maçonnerie page 601 - Jode and Cara (Larousse - 2011)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120515104621/http://www.assemblee-nationale.fr/english/la_marseillaise.asp La Marseillaise (2012-05-15). [[Wikipedia:National Assembly of France|National Assembly of France]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weber1976&quot;&gt;[https://archive.org/details/peasantsintofren0000webe Peasants into Frenchmen: The Modernization of Rural France, 1870–1914] (1 June 1976). Weber, Eugen. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-1013-8, pp. 439.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=qWYPAAAAYAAJ&amp;pg=RA7-PA2 Story of La Marseillaise] (January 1896). Stevens, Benjamin F. Oliver Ditson Company. ''The Musical Record''. Boston, Massachusetts. Issue 408, pp. 2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.archi-wiki.org/Actualit%C3%A9s_adresse:3_place_Broglie_(Strasbourg)#Plaque_Fr.C3.A9d.C3.A9ric_De_Dietrich Plaque Frédéric De Dietrich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612141152/http://www.archi-wiki.org/Actualit%C3%A9s_adresse%3A3_place_Broglie_%28Strasbourg%29#Plaque_Fr.C3.A9d.C3.A9ric_De_Dietrich |date=2018-06-12 }}. ''Archi-Wiki''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Spach3&gt;[https://books.google.com/books?id=Q_U5AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Dietrich+Strasbourg&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=STkcVfywGcnFggSfl4PICg&amp;ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Dietrich%20Strasbourg&amp;f=false Frederic de Dietrich, premier maire de Strasbourg] (1857). Spach, Louis. Strasbourgh, Vve. Berger-Levrault &amp; fils.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.arcdetriomphe.info/officers/mireur/ General François Mireur]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=x-FNTmUwfpEC&amp;pg=PA147 The Routledge Dictionary of Cultural References in Modern French] (2011). Mould, Michael. Taylor &amp; Francis. New York. ISBN 978-1-136-82573-6, pp. 147.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Halsall&quot;&gt;[http://www.fordham.edu/halsall/mod/marseill.html La Marseillaise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814205019/http://www.fordham.edu/halsall/mod/marseill.html |date=2014-08-14 }} (1997). Halsall, Paul. [[Wikipedia:Internet History Sourcebooks Project|Internet History Sourcebooks Project]]&lt;/ref&gt;

== Сүзләр ==
Бүген Франциядә беренче куплет (һәм кайвакыт дүртенче һәм алтынчы) һәм кушымта гына җырлана.&lt;ref&gt;Wochenblatt, dem Unterricht des Landvolks gewidmet, Colmar 1792 [http://mfa.allegronet.de/page.php?urG=SER&amp;urS=wochenblatt,%20dem%20unterricht%20des%20landvolks%20gewidmet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630212636/http://mfa.allegronet.de/page.php?urG=SER&amp;urS=wochenblatt,%20dem%20unterricht%20des%20landvolks%20gewidmet |date=2017-06-30 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100414212735/http://www.elysee.fr/elysee/francais/les_symboles_de_la_republique/la_marseillaise/la_marseillaise.21106.html (archived) La Marseillaise]. l'Elysée.&lt;/ref&gt;
=== Француз телендә ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background-color:#0055A4;color:white;&quot;|Французча оригиналы
!style=&quot;background-color:white;color:black;&quot;|Французча кириллицасы
!style=&quot;background-color:#EF4135;color:white;&quot;|ХФӘ транскрипциясе
|- style=&quot;vertical-align:top;white-space:nowrap;text-align:center;&quot;
|&lt;poem&gt;'''I'''
Allons enfants de la Patrie,
Le jour de gloire est arrivé !
Contre nous de la tyrannie
𝄆 L'étendard sanglant est levé, 𝄇
Entendez-vous dans les campagnes
Mugir ces féroces soldats ?
Ils viennent jusque dans vos bras
Égorger vos fils, vos compagnes !

&lt;small&gt;'''Refrain :'''&lt;/small&gt;
''Aux armes, citoyens,''
''Formez vos bataillons,''
''Marchez, marchez !''
''Qu'un sang impur''
''Abreuve nos sillons !''

''Aux armes, citoyens,''
''Formez vos bataillons,''
''Marchons, marchons !''
''Qu'un sang impur''
''Abreuve nos sillons !''

'''II'''
Que veut cette horde d'esclaves,
De traîtres, de rois conjurés ?
Pour qui ces ignobles entraves,
𝄆 Ces fers dès longtemps préparés ? 𝄇
Français, pour nous, ah ! quel outrage
Quels transports il doit exciter !
C'est nous qu'on ose méditer
De rendre à l'antique esclavage !

&lt;small&gt;'''''Refrain'''''&lt;/small&gt;

'''III'''
Quoi ! des cohortes étrangères
Feraient la loi dans nos foyers !
Quoi ! Ces phalanges mercenaires
𝄆 Terrasseraient nos fiers guerriers ! 𝄇
Grand Dieu ! Par des mains enchaînées
Nos fronts sous le joug se ploieraient
De vils despotes deviendraient
Les maîtres de nos destinées !

&lt;small&gt;'''''Refrain'''''&lt;/small&gt;

'''IV'''
Tremblez, tyrans et vous perfides
L'opprobre de tous les partis,
Tremblez ! vos projets parricides
𝄆 Vont enfin recevoir leurs prix ! 𝄇
Tout est soldat pour vous combattre,
S'ils tombent, nos jeunes héros,
La terre en produit de nouveaux,
Contre vous tout prêts à se battre !

&lt;small&gt;'''''Refrain'''''&lt;/small&gt;

'''V'''
Français, en guerriers magnanimes,
Portez ou retenez vos coups !
Épargnez ces tristes victimes,
𝄆 À regret s'armant contre nous. 𝄇
Mais ces despotes sanguinaires,
Mais ces complices de Bouillé,
Tous ces tigres qui, sans pitié,
Déchirent le sein de leur mère !

&lt;small&gt;'''''Refrain'''''&lt;/small&gt;

'''VI'''
Amour sacré de la Patrie,
Conduis, soutiens nos bras vengeurs
Liberté, Liberté chérie,
𝄆 Combats avec tes défenseurs ! 𝄇
Sous nos drapeaux que la victoire
Accoure à tes mâles accents,
Que tes ennemis expirants
Voient ton triomphe et notre gloire!

&lt;small&gt;'''''Refrain'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;'''I'''
Алонз анфан дъ ла Патрия,
Лъ жур дъ глуаръ эт ариве!
Контръ ну дъ ла тирания,
𝄆 Л'етандар санглант э лъве, 𝄇
Антанде-ву дан ле кампань
Мюжир це фероцъ солда?
Ил виэнъ жюскъ дан во бра
Егоржер во фил, во компань!

&lt;small&gt;'''Ръфрэн:'''&lt;/small&gt;
''Оуз армъ цитуайен''
''Форме во батайон''
''Марше, марше!''
''К'ӭн санг эмпюр''
''Абрӭвъ но сийон!''

''Оуз армъ цитуайен''
''Форме во батайон''
''Маршон, маршон!''
''К'ӭн санг эмпюр''
''Абрӭвъ но сийон!''

'''II'''
Къ вё цэтъ ордъ д'эсклавъ,
Дъ трэтръ, дъ руа конжюре?
Пур ки цез иньоблъз антравъ,
𝄆 Це фэр де лонгтам препаре? 𝄇
Францэ, пур ну, а! кэл утражъ
Кэл транспорз ил дуат экцитер!
С'э ну к'он озъ медитер
Дъ рандръ а л'антик эсклаважъ!

&lt;small&gt;'''''Ръфрэн'''''&lt;/small&gt;

'''III'''
Куа! де коортъз етранжэръ
Фърэ ла луа дан но фуайе!
Куа! Це паланжъ мэрцънэръ
𝄆 Тэрасърэ но фиер гэриер! 𝄇
Гран Диё! Пар де мэнз аншэнея
Но фрон су лъ жу съ плуарэ
Дъ вил дэспотъ дъвиандрэ
Ле мэтръ дъ но дэстинея!

&lt;small&gt;'''''Ръфрэн'''''&lt;/small&gt;

'''IV'''
Трамбле, тиранз е ву перфидъ
Л'опробръ дъ ту ле парти,
Трамбле! во проже парицидъ
𝄆 Вонт анфэн ръцъвуар лӭр при! 𝄇
Тут э солда пур ву комбатръ,
С'ил томбъ, но жӭнъз еро,
Ла тэръ ан продюй дъ нувоу,
Контръ ву ту прэз а съ батръ!

&lt;small&gt;'''''Ръфрэн'''''&lt;/small&gt;

'''V'''
Францэ, ан гэриер маньанимъ,
Портез у рътъне во ку!
Епарнье це тристъ виктимъ,
𝄆 А ръгре с'арман контръ ну. 𝄇
Мэ це дэспотъ сангинэръ,
Мэ це комплицъ дъ Буийе,
Ту це тигръ ки, сан питие,
Деширъ лъ сэн дъ лӭр мэръ!

&lt;small&gt;'''''Ръфрэн'''''&lt;/small&gt;

'''VI'''
Амур сакре дъ ла Патрия,
Кондюй, сутиэн но бра ванжӭр
Либэрте, Либэрте шерия,
𝄆 Комбаз авэк те дефансӭр! 𝄇
Су но драпоу къ ла виктуаръ
Акуръ а те малъз акцан,
Къ тез энъмиз экспиран
Вуа тон триомф е нотръ глуаръ!

&lt;small&gt;'''''Ръфрэн'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;'''1'''
[a.lõz‿ɑ̃.fɑ̃ də la pa.tʁi.ə]
[lə ʒuʁ də glwaʁ ɛt‿a.ʁi.ve]
[kõ.tʁə nu də la ti.ʁa.ni.ə]
𝄆 [le.tɑ̃.daʁ sɑ̃.glɑ̃t‿ɛ lə.ve] 𝄇
[ɑ̃.tɑ̃.de vu dɑ̃ le kɑ̃.pa.ɲə]
[my.ʒiʁ se fe.ʁɔ.sə sɔl.da]
[il vjɛ.nə ʒys.kə dɑ̃ vo bʁa]
[e.gɔʁ.ʒe vo fil vo kõ.pa.ɲə]

&lt;small&gt;'''[ʁə.fʁɛ̃]:'''&lt;/small&gt;
[oz‿aʁ.mə si.twa.jɛ̃]
[fɔʁ.me vo ba.ta.jõ]
[maʁʃe maʁʃe]
[kœ̃ sɑ̃g‿ɛ̃.pyʁ]
[a.bʁœ.və no si.jõ]

[oz‿aʁ.mə si.twa.jɛ̃]
[fɔʁ.me vo ba.ta.jõ]
[maʁ.ʃõ maʁ.ʃõ]
[kœ̃ sɑ̃g‿ɛ̃.pyʁ]
[a.bʁœ.və no si.jõ]

'''2'''
[kə vø sɛ.tə ɔʁ.də dɛs.kla.və]
[də tʁɛ.tʁə də ʁwa kõ.ʒy.ʁe]
[puʁ ki sez‿i.ɲɔ.bləz‿ɑ̃.tʁa.və]
𝄆 [se fεʁ de lõg.tɑ̃ pʁe.pa.ʁe] 𝄇
[fʁɑ̃.sɛ puʁ nu a kɛl u.tʁa.ʒə]
[kɛl tʁɑ̃s.pɔʁz‿il dwat‿ɛk.si.te]
[sɛ nu kõn‿o.zə me.di.te]
[də ʁɑ̃.dʁ‿a lɑ̃.tik ɛs.kla.va.ʒə]

&lt;small&gt;'''[ʁə.fʁɛ̃]'''&lt;/small&gt;

'''3'''
[kwa de ko.ɔʁ.təz‿e.tʁɑ̃.ʒɛ.ʁə]
[fə.ʁe la lwa dɑ̃ no fwa.je]
[kwa se pa.lɑ̃.ʒə mɛʁ.sə.nɛ.ʁə]
𝄆 [tɛ.ʁa.sə.ʁe no fje gɛ.ʁje] 𝄇
[gʁɑ̃ djø paʁ de mɛ̃z‿ɑ̃.ʃ(e).ne.ə]
[no fʁõ su lə ʒu sə plwa.ɛ.ʁe]
[də vil dɛs.pɔ.tə də.vjɑ̃.dʁe]
[le mɛ.tʁə də no dɛs.ti.ne.ə]

&lt;small&gt;'''[ʁə.fʁɛ̃]'''&lt;/small&gt;

'''4'''
[tʁɑ̃.ble ti.ʁɑ̃z‿e vu pɛʁ.fi.də]
[lɔ.pʁɔ.bʁə də tu le paʁ.ti]
[tʁɑ̃.ble vo pʁɔ.ʒe pa.ʁi.si.də]
𝄆 [võt‿ɑ̃.fɛ̃ ʁə.sə.vwaʁ lœʁ pʁi] 𝄇
[tut‿ɛ sɔl.da puʁ vu kõ.ba.tʁə]
[sil tõ.bə no ʒœ.nəz‿e.ʁo]
[la tɛʁ‿ɑ̃ pʁɔ.dɥi də nu.vo]
[kõ.tʁə vu tu pʁɛz‿a sə ba.tʁə]

&lt;small&gt;'''[ʁə.fʁɛ̃]'''&lt;/small&gt;

'''5'''
[fʁɑ̃.sɛ ɑ̃ gɛ.ʁje ma.ɲa.ni.mə]
[pɔʁ.tez‿u ʁə.tə.ne vo ku] 
[e.paʁ.ɲe se tʁis.tə vik.ti.mə]
𝄆 [a ʁə.gʁe saʁ.mɑ̃ kõ.tʁə nu] 𝄇
[me.se dɛs.pɔ.tə sɑ̃.gi.nɛ.ʁə]
[me.se kõ.pli.sə də bwi.je]
[tu.se ti.gʁə ki sɑ̃ pi.tje]
[de.ʃi.ʁə lə sɛ̃ də lœʁ mɛ.ʁə]

&lt;small&gt;'''[ʁə.fʁɛ̃]'''&lt;/small&gt;

'''6'''
[a.muʁ sa.kʁe də la pa.tʁi.ə]
[kõ.dɥi su.tjɛ̃ no bʁa vɑ̃.ʒœʁ]
[li.bɛʁ.te li.bɛʁ.te ʃe.ʁi.ə]
𝄆 [kõ.baz‿a.vɛk te de.fɑ̃.sœʁ] 𝄇
[su no dʁa.po kə la vik.twa.ʁə]
[a.kuʁ a.te mɑ.ləz‿a.kɑ̃]
[kə.tez‿ɛ.nə.miz‿ɛks.pi.ʁɑ̃]
[vwa tõ tʁi.õ.pe nɔ.tʁə glwa.ʁə]

&lt;small&gt;'''[ʁə.fʁɛ̃]'''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|}

==== Башка язуларда ====
{|class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
!Французча [[гарәп язуы]]!!Французча [[Грек әлифбасы|юнан язуы]]
|- style=&quot;vertical-align:top;white-space:nowrap;text-align:center;&quot;
|&lt;poem lang=&quot;fr-arab&quot; dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;line-height:1.52em;&quot;&gt;الاز افا دلاپاتري،
لژور دگلوار ات اريو!
كتر نو دلاتيراني
𝄆 لاتادار ساگلات الو، 𝄇
اتادوو دالكاپاني
مۈژير صفرص سلدا؟
ايل وين ژۈسق داوبرا
اگرژر وفيل، وكپاني!

&lt;small&gt;'''رفره:'''&lt;/small&gt;
اوز ارم، صيتوايە،
فرم وباتايا،
مارش، مارش!
قەساگ اپۈر
ابرۈو نسيا!

''اوز ارم، صيتوايە،''
''فرم وباتايا،''
''مارشا، مارشا!''
''قەساگ اپۈر''
''ابرۈو نسيا!''

ق وۈ صتهرد داسكلاو،
دترتر، دروا كژۈر؟
پور قى صزاينيبلز اتراو،
𝄆 صفر دلگتا پرپار؟ 𝄇
فراصە، پور نو، اە! قل اوتراژ
قل تراسپرز ايل دوات اكسيتر!
صه نو قا اوز مديتر
درادر الاتيق اسكلاواژ!

&lt;small&gt;'''رفره'''&lt;/small&gt;

قوا! دكهرتز اتراژر
فرە لالوا دانفواي!
قوا! صپالاژ مرصنر
𝄆 تراسرە نفير گرير! 𝄇
گرا ديۈ! پار دمەز اشن
نفرا سو لژو سپلوارە
دويل دسپت دويادر
لمتر دندستين!

&lt;small&gt;'''رفره'''&lt;/small&gt;

ترابل، تيراز اووپرفيد
لاپربر دتو لپارتى،
ترابل! وپرژ پاريصيد
𝄆 وت افە رصووار لۈر پرى! 𝄇
توت اسلدا پور ووكباتر،
سيل تب، نژۈنز ار،
لاتر اپردۈى دنوو،
كتر وو تو پرز اسباتر!

&lt;small&gt;'''رفره'''&lt;/small&gt;

فراصە اگرير مانيانيم،
پرتز او رتن وكو!
اپارني صتريست ويكتيم،
𝄆 ارگر سارما كتر نو! 𝄇
مە صدسپت ساگينر،
مە صكپليص دبوىي،
تو صتيگر كى، سا پيتي،
دشير لسە دلۈر مر!

&lt;small&gt;'''رفره'''&lt;/small&gt;

امور ساكر دلاپاتري،
كدۈى، سوتي نبرا واژۈر
ليبرت، ليبرت شري،
𝄆 كباز اوك تدفاسۈر! 𝄇
سو ندراپو ق لاويكتوار
اكور اتمالز اكصا،
ق تزانميز اكسپيرا
ووا تتريمف انترگلوار!

&lt;small&gt;'''رفره'''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|&lt;poem lang=&quot;fr-grek&quot;&gt;Αλλονς ενφαντς δε λα Πατριε,
Λε γιουρ δε γλοιρε εστ αρριβέ!
Κοντρε νους δε λα τυραννιε
𝄆 Λ'έτενδαρδ σαγγλαντ εστ λεβέ, 𝄇
Εντενδεζ-βους δανς λες καμπανιες
Μυγιρ ζες φέροζες σολδατς?
Ιλς βιεννεντ γιυσκε δανς βος βρας
Έγοργιερ βος φιλς, βος κομπανιες!

&lt;small&gt;'''Ρεφραιν:'''&lt;/small&gt;
''Αυξ αρμες, ζιτοιενς,''
''Φορμεζ βος βαταλλονς,''
''Μαρτζεζ, μαρτζεζ!''
''Κ'υν σαγγ ιμπυρ''
''Αβρευβε νος σιλλονς!''

''Αυξ αρμες, ζιτοιενς,''
''Φορμεζ βος βαταλλονς,''
''Μαρτζονς, μαρτζονς!''
''Κ'υν σαγγ ιμπυρ''
''Αβρευβε νος σιλλονς!''

Κε βευτ ζεττε ὁρδε δ'εσκλαβες,
Δε τραῖτρες, δε ροις κονγιυρές?
Πουρ κι ζες ινιοβλες εντραβες,
𝄆 Ζες φερς δὲς λογγτεμπς πρέπαρές? 𝄇
Φρανζαις, πουρ νους, α! κελ ουτραγιε
Κελς τρανσπορτς ιλ δοιτ εξζιτερ!
Ζ'εστ νους κ'ον οσε μέδιτερ
Δε ρενδρε ὰ λ'αντικε εσκλαβαγιε!

&lt;small&gt;'''''Ρεφραιν'''''&lt;/small&gt;

Κοι! δες κοὁρτες έτρανζ̇ὲρες
Φεραιεντ λα λοι δανς νος φοιερς!
Κοι! Ζες παλανγιες μερζεναιρες
𝄆 Τερρασσεραιεντ νος φιερς γερριερς! 𝄇
Γρανδ Διευ! Παρ δες μαινς εντζαῖνέες
Νος φροντς σους λε γιουγκ σε πλοιεραιεντ
Δε βιλς δεσποτες δεβιενδραιεντ
Λες μαῖτρες δε νος δεστινέες!

&lt;small&gt;'''''Ρεφραιν'''''&lt;/small&gt;

Τρεμβλεζ, τυρανς ετ βους περφιδες
Λ'οππροβρε δε τους λες παρτις,
Τρεμβλεζ! βος προγιετς παρριζιδες
𝄆 Βοντ ενφιν ρεζεβοιρ λευρς πριξ! 𝄇
Τουτ εστ σολδατ πουρ βους κομβαττρε,
Σ'ιλς τομβεντ, νος γιευνες ἕρος,
Λα τερρε εν προδυιτ δε νουβωξ,
Κοντρε βους τουτ πρε̑τς ὰ σε βαττρε!

&lt;small&gt;'''''Ρεφραιν'''''&lt;/small&gt;

Φρανζαις, εν γερριερς μανιανιμες,
Πορτεζ ου ρετενεζ βος κουπς!
Έπαρνιεζ ζες τριστες βικτιμες,
𝄆 Ὰ ρεγρετ σ'αρμαντ κοντρε νους. 𝄇
Μαις ζες δεσποτες σαγγιναιρες,
Μαις ζες κομπλιζες δε Βουιλλέ,
Τους ζες τιγρες κι, σανς πιτιέ,
Δέτζιρεντ λε σειν δε λευρ μὲρε!

&lt;small&gt;'''''Ρεφραιν'''''&lt;/small&gt;

Αμουρ σακρέ δε λα Πατριε,
Κονδυις, σουτιενς νος βρας βεγγευρς
Λιβερτέ, λιβερτέ τζέριε,
𝄆 Κομβατς αβεκ τες δέφενσευρς! 𝄇
Σους νος δραπωξ κε λα βικτοιρε
Ακκουρε ὰ τες μᾶλες ακζεντς,
Κε τες εννεμις εξπιραντς
Βοιεντ τον τριομφε ετ νοτρε γλοιρε!

&lt;small&gt;'''''Ρεφραιν'''''&lt;/small&gt;&lt;/poem&gt;
|}

=== Татарча сүзләре ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
![[Татар әлифбасы#Кирилл әлифбасы нигезендә|Кириллица]]!![[Zamanälif]]
|-
|&lt;poem&gt;Әйдәгез, Ил-Ватан уллары,
Данлы көннәр якынлашты,
Безгә каршы явыз тирания
Канлы байракларын асты,
Канлы байракларын асты!
Күрәсезме, безнең авылларда
Тупас солдатлар ни кыра? –
Безнең кул җиткәнне көтеп,
Җәмәгатьләребезне суя!

&lt;small&gt;'''Кушымтасы:'''&lt;/small&gt;
𝄆 ''Корал тотып кулга,''
''Басыгыз сафларга!''
''Алга, яуга –''
''Дошман каны''
''Аксын басуларга.''&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;‎Äydägez, İl-Watan ulları,
Danlı könnär yaqınlaştı,
Bezgä qarşı yawız tiraniä
Qanlı bayraqların astı,
Qanlı bayraqların astı!
Küräsezme, bezneñ awıllarda
Tupas soldatlar ni qıra? –
Bezneñ qul citkänne kötep,
Cämäğätlärebezne suya!

&lt;small&gt;'''Quşımtası:'''&lt;/small&gt;
𝄆 ''Qoral totıp qulğa,''
''Basığız saflarğa!''
''Alğa, yawğa –''
''Doşman qanı''
''Aqsın basularğa.'' 𝄇&lt;/poem&gt;
|}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:Илләр буенча гимннар]]
[[Төркем:Франция]]</text>
      <sha1>l31z6jwwk1uww7dv3ex1nuda02kq0lc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вишну</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228705</id>
    <revision>
      <id>6038410</id>
      <parentid>3524783</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25101" sha1="je8sva990nb5jczvlovty1shdsadzfh" xml:space="preserve">[[File:Bhagavan Vishnu.jpg|thumb|right|Вишну, Дэванагари язуы белән:विष्णु. Бәйле темалар:[[Дашаватар]], [[Парабрахман]], [[Вишнуизм]], [[Тримурти]], [[Дэв]], [[Тридэв]]. Саклау Ходае, Яхшылыкны саклау Ходае, Карма саклау, [[Мокша]] Ходае. Мантрасы:ॐ नमो नारायणाया  (Om Namo Narayanaya) ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ([[Om Namo Bhagavate Vasudevaya]]. Сугыш коралы: диск ([[Сударшана]]) һәм чукмар [[Каумодаки]] [[Гада]], Җәя [[Шаранга]], Кылыч ([[Нандака]]). Хатыннары: [[Лакшми]], (Шридэви, [[Бхудэви]], [[Нила Дэви]], [[Тулси]]. Баласы: [[Аяппа]] (Һинд диненең кайбер деноминацияләрендә). [[Гаруда]]га яки [[Шеша]]га атлана. Бәйрәмнәре: [[Һоли]], [[Рамнавами]], [[Кришна-Джанмаштами]], Нарасимһа Джаянти, [[Дивали]], [[Онам]], [[Виваһа Панчами]], [[Виджаядашами]], [[Анант Чатурдаши]], [[Дэвшаяни Экадаши]], [[Картик Пурнима]], [[Тулси Виваһ]]. Символлары: [[Шалиграм]], [[Лотос]] (Nelumbo nucifera). Туганнары:[[Ади Парашакти]], шулай ук [[Парвати]] буларак мәгълүм (Һинд диненең кайбер деноминацияләрендә). [[Тримурти]] әгъзасы.]]
'''Вишну''' ({{IPAc-en|ˈ|v|ɪ||ʃ|n|uː}}; {{IPA-sa|ʋɪʂɳʊ}}; [[Санскрит]]: '''विष्णु''', [[IAST]]: ''{{IAST|Viṣṇu}}'')&lt;!--Do not remove, WP:INDICSCRIPT doesn't apply to WikiProject Hinduism--&gt; ул [[Һинд дине]]нең [[Һинд дине Илаһлары]]ның берсе, [[Вайшнавизм|Вишнуизм]] традициясендә Иң Олы Җан Иясе булып тора.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Orlando O. Espín|author2=James B. Nickoloff|title=An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies|url=https://books.google.com/books?id=k85JKr1OXcQC&amp;pg=PA539|year=2007|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-5856-7|page=539}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Flood 1996, p. 17&quot;&gt;[[Gavin Flood]], ''[https://books.google.com/books/about/An_Introduction_to_Hinduism.html?id=KpIWhKnYmF0C An Introduction to Hinduism]'' (1996), p. 17.&lt;/ref&gt; Вишну [[Брахма]] һәм [[Шива]]ны керткән [[Тримурти]] триадасының &quot;саклаучысы&quot; булып тора.&lt;ref name=davidwhite29&gt;David White (2006), Kiss of the Yogini, University of Chicago Press, ISBN 978-0226894843, pages 4, 29&lt;/ref&gt;

[[Вишнуизм]]да, Вишну [[Брахман]] дигән метафизик концепциясенә идентик, ул дөньяга явызлык, хаос һәм җимерүче көчләр янаганда &quot;саклаучы, яклаучы&quot; буларак төрле [[аватар]]ларны ала.&lt;ref name=&quot;Zimmer 1972 p. 124&quot;&gt;{{cite book|last1=Zimmer|first1=Heinrich Robert|authorlink1=Heinrich Zimmer|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01778-5|url=https://books.google.com/books/about/Myths_and_Symbols_in_Indian_Art_and_Civi.html?id=PTfNMQP81nAC|page=124|year=1972}}&lt;/ref&gt; Аның иң мәшһүр аватарларына &quot;[[Рамаяна]]&quot;да [[Рама]] һәм &quot;[[Махабхарата]]&quot;да [[Кришна]] булып тора. Ул шулай ук [[Нараяна]], [[Ананта]], [[Кешава]], Трилокинатх, Иштадэва, [[Джаганнатх]], Васудэва, [[Витхоба]], һәм [[Һари]] буларак мәгълүм. Агама язмасы [[Панчаратра]] Вишнуга табыну ысулын тасвирлыйлар. Махабхаратаның Анушана Парвасында [[Вишну Сахасранама]] буларак мәгълүм 1000 исем исемлеген бирә. Ул Һинд диненең [[Смарта Традициясе]]нең [[Панчаятана пуджа]]сында биш эквивалент Илаһларның берсе буларак табыныла.&lt;ref name=&quot;Flood 1996, p. 17&quot;/&gt;

Һинд дине риваятьләрендә, Вишну карасу зәңгәр тәнле һәм дүрт куллы итеп сурәтләнә. Ул аскы сул кулында [[Падма|Падма (символ)]]ны (лотос чәчәге)н тота, аскы уң кулында, [[Каумодаки]] [[Гада]] (чукмарын) тота, өске сул кулында [[Панчаджанья]] [[шанкха]] (кабырчыгын) һәм өске уң кулында [[Сударшана]] (дискын) тоткан итеп сурәтләнә. Вишнуның җәясе [[Шаранга]] буларак мәгълүм, ә кылычы [[Нандака]] буларак мәгълүм. Вишнуның традицион сурәтләнүе хатыны [[Лакшми]] белән [[Шеша]] еланының боҗраларында ял иткән итеп һәм ул &quot;Галәмне чынлыкка ашсын итеп күз алдына китерә&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Fred S. Kleiner|title=Gardner's Art through the Ages: Non-Western Perspectives|url=https://books.google.com/?id=TlVeuxIgjwQC&amp;pg=PA22&amp;dq=vishnu+ananta#v=onepage&amp;q=vishnu%20ananta&amp;f=false|year=2007|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0495573678|page=22}}&lt;/ref&gt;
==Этимология==
[[File:Reclining Vishnu (Angkor).jpg|thumb|right|upright|250px|[[Көнбатыш Мебон]]нан, [[Ангкор]]дан (Камбоджа) ял итүче Вишну. Бронзадан ясалган 11-енче гасыр поты [[Камбоджаның Милли Музее]]нда күргәзмәдә.]]
[[Яска]], безнең эрага кадәр 1-енче меңьеллык уртасы [[Веданга]] галиме, үзенең [[Нирукта]]сында (этимологик интерпретациясендә), Вишнуны ''viṣṇur viṣvater vā vyaśnoter vā'' буларак билгели, моның мәгънәсе &quot;бөтен җиргә керүче берәү&quot;. Ул шулай ук, ''atha yad viṣito bhavati tad viṣnurbhavati'', дип яза &quot;богаулардан азат итүче ул Вишну&quot;.&lt;ref name=VishwaBagchee12&gt;{{cite journal|last=Adluri|first=Vishwa|author2=Joydeep Bagchee |title=From Poetic Immortality to Salvation: Ruru and Orpheus in Indic and Greek Myth|url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_2012-02_51_3/page/245|doi=10.1086/662191 |journal=History of Religions|date=February 2012|volume=51|issue=3|pages=245–246|jstor=10.1086/662191 }}&lt;/ref&gt;

Урта гасыр Һинд галиме [[Медхатитхи]] фараз иткәнчә ''Вишну'' сүзенең этимологик тамырлары ''{{IAST|viś}},'' моның мәгънәсе ''үтеп керергә'', шулай итеп Вишну &quot;бөтен нәрсә булган һәм бөтен нәрсәнең эчендә булган берәү&quot; дигәнне аңлата.&lt;ref name=&quot;Klostermaier2000p84&quot;&gt;{{cite book|author=Klaus K. Klostermaier|title=Hinduism: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=l3LXAAAAMAAJ|year=2000|publisher=Oneworld|isbn=978-1-85168-213-3|pages=83–84}}&lt;/ref&gt;

Вишну сүзенең мәгънәсе &quot;бөтен нәрсәгә үтеп керә торган&quot;.&lt;ref&gt;Swami Chinmayananda's translation of Vishnu sahasranama pgs. 16–17, Central Chinmaya Mission Trust.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=coward113&gt;{{cite book|author1=Harold Coward|author2=Daniel C. Maguire|title=Visions of a New Earth: Religious Perspectives on Population, Consumption, and Ecology |url=https://books.google.com/books?id=gkIwI84XajEC&amp;pg=PA113 |year=2000|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-4458-0|page=113}}&lt;/ref&gt;
[[File:FourArmedVishnuPandyaDynasty8-9thCentury.jpg|thumb|right|Дүрт куллы Вишну, Пандья Династиясе, безнең эраның 8-енче - 9-ынчы гасырлары.]]

== Альварлар һәм Вишнуның шигъри образы ==
[[Файл:Thondaradipodi Azhwar.jpg|мини|250x250пкс|[[Тондарадипподи]] альварының поты|альт=]]
Вишнуга киң рәвештә табыну безнең эраның беренче меңьеллыктан башланган. Ул [[Бхакти-йога|Бхакти]] хәрәкәтенә нигез салган, ул Һиндстанда XII гасырдан бирле колач алган һәм Вишну Ходаена табынуның нигезе булып киткән. Вишнуга мәхәббәт әгәр дә аңа бөтен җаны белән чумганнар тарафыннан барлыкка китерелгән матур һәм илһамландыручы образлар булмаса мөмкин булмас иде. Ходайга чумганнарны [[Альварлар]] дип атаганнар, болар Вишнуга шигырьләрен һәм гимннарын багышлаучы шагыйрьләр булган. Киң мәгълүм альварларның күпчелеге безнең эраның VI гасырдан X гасырга кадәр [[Көньяк Һиндстан]]да яшәгәннәр. Алар Вишну белән бәйле изге урыннарда я яшәгәннәр, я шунда сәяхәт иткәннәр. Альварларның хисләренә һәм тәэсирләренә күрә Вишнуның теге яки бу образына багышланган шигырьләр туган.&lt;br/&gt;

Мисал өчен, [[Шрирангам]]га килгәч, яшь [[Тондарадипподи]] Ходайның матурлыгы белән шулкадәр сокланган булган ки, ул аңа тормышын багышлап көн саен аның өчен чәчәк бәйләмнәрен ясаган. Гыйбадәтханә тирәли Тондарадипподи [[Һинд динендә Тулси|Туласи]] бакчасын үстергән, һәм шунда ул кечкенә алачыкта яши башлаган. Тондарадипподи Вишну матурлыгына дан җырлаган (&lt;small&gt;''ссылка для прослушивания''&lt;/small&gt;)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Pfgfff_MZ00&amp;list=RDPfgfff_MZ00&amp;t=4|title=Pachai Ma Malai Pol Meni (Tamil Devotional Song)|author=Thondaradippodi Alvar|website=|date=|publisher=Sivaji Ganesan}}&lt;/ref&gt;:
&lt;blockquote&gt;
Формасы чәчәк атучы яшел тауга охшаган, кемнең иреннәре кызыл мәрҗәннәр кебек булган һәм күзләре лотос кебек булган... Ачьюта, илаһи Ачьюта, Ядавларның энҗесе... Аңа охшаган бөтен Индралокада бар микән ... Иң олы патшалыкның иң бөек хөкемдары булган ... Сиңа охшаган беркем дә юк, көчлерәк булган... Лотос табаннарынңны ач... Йә Ходай, йә барысының да иң Олы образы...&lt;br/&gt;
«Pachai Ma Malai Pol Meni» җыры («Naalayira Divya Prabhandham» җыентыгы)
&lt;/blockquote&gt;
Альварларның Вишнуга мәхәббәтенә күрә изге урыннарны хөрмәт итү туды һәм колач алды, мәсьәлән, [[Шрирангам]]да [[Ранганатха Гыйбадәтханәсе]] кебек, анда [[Ранганатха]] урнашкан, яки [[Венкатешвара]]образы белән [[Тирумала Венкатешвара Гыйбадәтханәсе]]. Җыентыкларга җыелган шигырьләр, гыйбадәтханәләрдә һәм өйдә хезмәт итү вакытында Вишну хөрмәтенә ритуаль җырлар составына кергән.{{Sfn|Дубянский|1996|c=48}}.

==Текстлар==
&lt;gallery&gt;
KINGS of BAKTRIA. Agathokles. Circa 185-170 BC. AR Drachm (3.22 gm, 12h). Bilingual series. BASILEWS AGAQOKLEOUS with Indian god Balarama-Samkarshana.jpg [[Агафокл]]ның [[Һинд-Грек]] тәңкәсе
VishnuGandhara.JPG [[Вишну Николо Мөһере]], 4-енче - 6-ынчы гасыр, [[Гандһара]]
Museum für Indische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 036 2.jpg [[Камбоджа]]дан 13-енче гасыр Вишнусы
Statue of Vishnu, Victoria and Albert Museum, London, UK (IM 127-1927) - 20090209.jpg Вишну поты, [[Һиндстан]]
Beikthano (Vishnu) Nat.jpg Вишну, [[Мьянма]]
Vishnu Kediri.jpg Вишну, [[Индонезия]]
&lt;/gallery&gt;
===Веда===
Вишну [[Веда|Ведик]] Ходай, әмма [[Индра]], Агни һәм башкалар кебек популярлык казанмаган.&lt;ref name=&quot;Gonda1969p1&quot;&gt;{{cite book|author=Jan Gonda|authorlink=Jan Gonda|title=Aspects of Early Viṣṇuism|url=https://books.google.com/books?id=b8urRsuUJ9oC |year=1969|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-1087-7|pages=1–2}}&lt;/ref&gt; Безнең эрага кадәр 2-енче меңьеллык тексты [[Ригведа]]ның 1028 гимнының бары тик 5-се Вишнуга багышланган, һәм ул башка гимннарда бераз гына искә алына.&lt;ref name=&quot;Klostermaier2000p84&quot;/&gt; Вишну Веданың [[Брахмана]] катламында искә алына, шулай итеп аның профиле бөтен Һиндстан тарихы буенча [[Джан Гонда]] раслаганча үсә, Вишну иң югары дәрәҗә Илаһы булып китә, ул иң Олы Җан Иясе эквиваленты була.&lt;ref name=&quot;Gonda1969p1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonell1898p167&quot;&gt;{{cite book|author=Arthur Anthony Macdonell|title=Vedic Mythology|url=https://books.google.com/books?id=b7Meabtj8mcC |year=1898|publisher=Motilal Banarsidass (1996 Reprint)|isbn=978-81-208-1113-3|pages=167–169}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
Гәрчә Ведаларда аз искә алынса да, аның Риг Ведаларда төрле гимннарда әһәмиятле хасиятләре бар, мәсьәлән 1.154.5, 1.56.3 һәм 10.15.3-тә.&lt;ref name=&quot;Gonda1969p1&quot;/&gt; Бу гимннарда, Ведик риваятьләр раслаганча, Вишну киткән [[Атман]] җаннар сыенган урында яши, шуңа күрә бу раслама Һинд дине [[сотериология]]сендә (коткарылу доктринасында) арта баручы йогынтыга һәм популярлыкка ия була башлаган.&lt;ref name=&quot;Gonda1969p1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonell1898p10&quot;&gt;{{cite book|author=Arthur Anthony Macdonell|title=Vedic Mythology|url=https://books.google.com/books?id=b7Meabtj8mcC |year=1898|publisher=Motilal Banarsidass (1996 Reprint)|isbn=978-81-208-1113-3|pages=9–11, 167–169}}&lt;/ref&gt; Ул шулай ук Ведик әдәбиятта җирне һәм күкне тәэмин итүче буларак тасвирлана.&lt;ref name=&quot;Klostermaier2000p84&quot;/&gt;
Ведик гимннарда Вишну башка Илаһлар белән бергә чакырыла, бигрәк тә Индра, уңа ул явызлыкның символын [[Вритра]]ны үтерергә ярдәм итә.&lt;ref name=&quot;Klostermaier2000p84&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonell1898p18&quot;/&gt; Ведада аның аерыла торган хасияте булып аның яктылык белән бәйләнеше тора. [[7 Мандала]]да ике Ригведик гимн Вишнуга карый. Ргведаның 7.99 секциясендә, Вишнуга җирне һәм күкне аера торган Ходайга кебек мөрәҗәгать итәләр, бу хасият Индра белән уртак. Ведик текстларда, Вишну дип аталган Илаһ яки Ходай ул [[Сурья]] яки Савитр (Кояш Ходае), аның шулай ук ''Сурьянараяна'' исеме бар. Шуңа өстәп, бу Сурьяга сылтама Вишну Ходаеның Митра һәм Агни белән уртак хасияте булып тора, ә башка гимннарда алар шулай ук &quot;кешеләрне бергә китерә&quot; һәм барлык тере кешеләрне торырга мәҗбур итә һәм көн саен вазифаларын үтәргә өнди.&lt;ref name=&quot;Macdonell1898p29&quot;&gt;{{cite book|author=Arthur Anthony Macdonell|title=Vedic Mythology|url=https://books.google.com/books?id=b7Meabtj8mcC |year=1898|publisher=Motilal Banarsidass (1996 Reprint)|isbn=978-81-208-1113-3|pages=29–32}}&lt;/ref&gt;
Ригведаның 7.99 гимнында, Индра-Вишну эквивалент һәм Кояшны барлыкка китерәләр, һәм шигырьләрдә әйтелгәнчә, бу Кояш барлык нәрсә өчен энергия һәм яктылык чыганагы.&lt;ref name=&quot;Macdonell1898p29&quot;/&gt; Ригведаның башка гимннарында, Вишну Индраның якын дусты булып тора.&lt;ref name=&quot;Nilakanta Sastri 1980&quot;&gt;Nilakanta Sastri, K.A. (1980). ''Advanced History of India'', Allied Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt; Ригведаның башка урыннарында, Атхарваведа һәм Упанишада текстларында, Вишну Праджапатига эквивалент, икесе дә яклаучы һәм карынны әзерләүче дип тасвирланган, һәм Клаус Клостермайер буенча, бу пост-Ведик вакыт Ведик Праджапатиның барлык хасиятләренең Вишну аватарларына кушылуының сәбәбе булырга мөмкин булган.&lt;ref name=&quot;Klostermaier2000p84&quot;/&gt;
[[Яджурведа]], Таиттирийя Араньяка (10.13.1), [[Нараяна сукта]]да, Нараяна иң олы җан иясе дип искә алына. Нараяна Суктамның беренче шигыре ''парамам падам'' сүзләрен искә ала, турыдан-туры аның мәгънәсе ''иң югары торыш'' һәм ул ''барлык җаннар өчен иң олы сыену урыны'' буларак аңлашыла. Ул шулай ук Парам Дһама, Парамападам яки Вайкунтха буларак мәгълүм. Риг Веда 1.22.20 -дә шулай ук шул ук ''paramam padam'' искә алына.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Brahmapurāṇa|url=https://books.google.com/books?id=J2c6-tAt4vwC|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=1989|page=106|author=Renate Söhnen-Thieme, Renate Söhnen, Peter Schreiner|isbn = 9783447029605}}&lt;/ref&gt;

[[Атхарваведа]]да, Җир Алиһәне Галәм Океаны тирәнлегеннән күтәрә торган кабан дуңгызы риваяте пәйда була, әмма Вишну яки альтернатив аватар исемнәре юк. Пост-Ведик риваятьләрдә, бу риваять [[Вараха]] дип аталган космогоник миф өчен нигез булып китә, Вараха Вишну аватары булып тора.&lt;ref name=&quot;Macdonell1898p18&quot;&gt;{{cite book|author=Arthur Anthony Macdonell|title=Vedic Mythology|url=https://books.google.com/books?id=b7Meabtj8mcC |year=1898|publisher=Motilal Banarsidass (1996 Reprint)|isbn=978-81-208-1113-3|pages=18–19}}&lt;/ref&gt;

== Идеологик аермалар: Шива һәм Вишну ==
[[Файл:Vishnu Shiva.jpg|слева|мини|204x204пкс|Шива Вишнуга чакраны бирә, 1820-енче еллар, [[Британия музее]] тупланмасыннан Һинд миниатюрасы.]]
[[Файл:Harihara V&amp;A.jpg|мини|208x208пкс|[[Виктория һәм Альберта Музее]] тупланмасыннан 1825 ел [[Харихара]] сурәте.]]
Һинд динендә Вишнуитлар да, [[Шиваизм|Шиваитлар]] да үз табыну объектын Иң Олы Ходай итеп күрсәтәләр. Ведик чорда Вишну да, Шива да (аны Ведаларда [[Рудра]] дип атыйлар) икенчел рольләр уйнаганнар. [[Брахманнар (китаплар)]] (безнең эрага кадәр 1000—700 еллар) була башлагач, аларның роле үсә башлаган. Шиваизмда Вишну Шиваның ут баганасыннан туган, ә шул ук вакытта Вишнуизмда Шива Галәмне Вишну ихтияры буенча җимерә.&lt;br/&gt;
Ике культның көндәшлеге образларда һәм тормыш фәлсәфәсендә идеологик аермаларны чагылдыра. Вишну дөньяви тормыш белән тәңгәл китерелә: Кришна-көтүче хайван тоту белән бәйле, ә аның абыйсы, [[Баларама]], авыл хуҗалыгы белән мәшгуль. Как Рама кебек үк, ул тәкъвалыкны яклый, бу иҗтимагый (дөньяви) хаклыкны күздә тота. Җиргә куркынычылык янаган саен, сыер формасын алган [[Бхуми|Бху-деви]], Вишнуга яклау өчен мөрәҗәгать итә. Шива тауларда һәм мәгарәләрдә яшәүче һәм [[кремация]]ләрдә булучы [[дәрвиш]] итеп күрсәтелә. Аның тәненә көл сибелгән, ул хайван тиреләрен кия һәм чит күзләрдән кача. Киресенчә, Вишну [[Сөт океаны]], [[Эретеп янә туңдырылган май]], елгалар, кырлар һәм басулар белән ассоциацияләнә. Ул ефәк киемнәр һәм алтын бизәнеш әйберләрен кия. Шива кайнатылмаган сөт ярата, Вишну — ясау өчен тырышлык таләп иткән эретеп янә туңдырылган майны ярата. Тасвирланган аермалар Шива һәм Вишнуның фәлсәфәсен аңлаталар. Шива барырга рөхсәт итәргә һәм кабул итәргә ярата, ә Вишну тормышны яхшыртучыларга алкышлар бирә. Шива [[Нанди (үгезе)]] белән бәйле, шул ук вакытта Вишну сөт бирүче сыер белән бәйле темаларда күрсәтелә. [[Аскеза]] һәм дөньяви уңайлыклардан арыну, бәйле булмау Шива образы белән культивацияләнә. Вишну муллылыкка, уңышка, тормыштан рәхәткә алкышлар бирә.&lt;ref&gt;{{Статья|автор=Pattanaik D.|заглавие=In Hindu mythology, Lord Vishnu is associated with economic activities|ссылка=|язык=|издание=The Economic Times|тип=|год=2018|месяц=5|число=4|том=|номер=|страницы=|issn=}}&lt;/ref&gt;.

Шулай да синкретик тенденцияләр ике Ходай нисбәтләрендә дә чагыла. Мәсьәлән, [[Харихара]] Илаһы бер үк вакытта Вишну (Хари) һәм Шива (Хара)ның берләштерелгән формасы булып тора. {{Sfn|Klostermaier|2003|p=3, 74}}. Шива һәм [[Мохини]] (Вишнуның хатын-кыз испостасеннан) [[Айяппа]] туган.

== Шулай ук карарга мөмкин ==
* [[Кширодакашайи Вишну]]
* [[Гарбходакшайи Вишну]]
* [[Вишну иконографиясе]]
* [[Харихара]]
* [[Тримурти]]
* [[Сударшана]]
* [[Дашаватар]]
* [[Вишнуизм]]

== Искәрмәләр ==

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Һинд дине Илаһлары]]
[[Төркем:Вишнуизм]]</text>
      <sha1>je8sva990nb5jczvlovty1shdsadzfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваянг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233810</id>
    <revision>
      <id>6038550</id>
      <parentid>5557936</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48258" sha1="9tcmc40lqm9mozid1gzcdgq5k5mcd61" xml:space="preserve">{{УК}}[[File:Wayang Performance.jpg|thumb|right|upright=1.25|Явадагы  ''Ваянг кулит''  (күләгә курчаклары) башкаруын ''даланг'' (курчаклар остазы) Ки Мантеб Судһарсоно башкара]]
[[File:Bali Wayang Kulit shadow puppet Ramayana Hanoman dramatic show 3.jpg|thumb|upright=1.25|Индонезиядә, [[Бали]]да “Ваянг” тамашасы, ''[[Рамаяна]]''дан пьеса башкарыла]]

'''''Ваянг''''', шулай ук '''''ваджанг''''' буларак мәгълүм, бу [[Индонезия]]дә, [[Ява]]ның оригиналь мәдәниятләрендә булган традицион курчак театры формасы. Бу [[Индонезия]]дә һәм Көньяк-Көнчыгыш Азиянең башка
төбәкләрендә булган традицион [[курчак тамашасы]], биредә
драматик кыйсса курчакларга ташланган күләгәләр аша сөйләнелә һәм кайвакыт кеше
персонажлары да кулланыла. Сәнгать формасы Индонезия мәдәниятен һәм
сәнгать сәләтен тәбрикли; аның килеп чыгышы урта гасырларда Һинд диненең
таралуына һәм көньяк Һиндстаннан килгән ''тһалубомалата'' сәнгатеннән килеп
чыккан.&lt;ref name=britwayang&gt;{{cite web | url =
https://www.britannica.com/art/wayang | title = Wayang: Indonesian Theatre |
work = Encyclopaedia Britannica | year = 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref
name=miyao142&gt;{{cite journal | last=Miyao | first=J. | title=P. L. Amin Sweeney
and Akira Goto (ed.) An
International Seminar on the Shadow Plays of Asia | journal=Southeast Asia:
History and Culture | publisher=Japan Society for Southeast Asian Studies |
issue=7 | year=1977 | doi=10.5512/sea.1977.142 |
pages=142–146}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bonnefoy162&gt;{{cite book|author=Yves
Bonnefoy|title=Asian Mythologies
|url=https://books.google.com/books?id=r4I-FsZCzJEC&amp;pg=PA162
|year=1993|publisher=University of Chicago
Press|isbn=978-0-226-06456-7|page=162}}&lt;/ref&gt;

''Ваянг'' тулаем драма манзарасына карый. Кайвакыт күн курчакларын үзен ''Ваянг'' дип атыйлар.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Siyuan Liu|title=Routledge Handbook
of Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ
|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-27886-3|pages=72–81}}&lt;/ref&gt;
[[Күләгә курчак]]лары театрына аккомпанемент булып [[Ява]]да
''[[гамелан]]'' оркестры һәм [[Бали]]да ''[[Гендер ваянг]]'' булып тора. Драматик
кыйссалар риваятьләрне сурәтлиләр, мәсьәлән, ''[[Рамаяна]]'' һәм ''[[Маһабһаратам]]''нан
эпизодлар, һәм шулай ук мәдәни риваятьләрдән асаба адаптацияләр. Традицион рәвештә, ''Ваянг'' сәнгать әһеле һәм рухи
җитәкче “даланг” тарафыннан ритуаль төннән-таң атуга кадәр тамашасында
башкарыла; тамашачылар пьесаны экранның ике ягыннан да карыйлар.

[[ЮНЕСКО]] киңрәк “Ваянг” буларак мәгълүм булган ''[[Ваянг кулит]]'' күләгә курчак театрын 2003 елның 7
ноябрендә [[Кешелекнең Сөйләм һәм Матди булмаган
Мирасы]] булып таныган. Танылган булганга,
ЮНЕСКО Индонезиялеләрне
традицияне сакларга сораган.&lt;ref name=UNESCO&gt;{{cite web|title=&quot;Wayang puppet
theatre&quot;, Inscribed in 2008 (3.COM) on the Representative List of the
Intangible Cultural Heritage of Humanity (originally proclaimed in 2003)
|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00063
|publisher= UNESCO |accessdate=10 October 2014}}&lt;/ref&gt; ''Ваянг'' шулай ук [[Малайзия]]дә, [[Таиланд]]та, [[Камбоджа]]да һәм [[Лаос]]та әһәмиятле тарихи сәнгать булган.
Камбоджада ул ''нанг сбаек тһом'' (зур курчаклар), яки ''аянг'' (кечкенә курчаклар) дип атала.

== Этимология ==

''Ваянг'' [[Ява теле]]ндә &quot;[[күләгә]]&quot; өчен төшенчә&lt;ref&gt;Mair, Victor H. ''Painting and
Performance: Picture Recitation and Its Indian Genesis''. Honolulu: University
of Hawaii Press, 1988. p. 58.&lt;/ref&gt; яки &quot;алдыңа китерү&quot; дигәнне аңлата. Сүз стандарт Индонезия телендә ''баянг'' сүзенә эквивалент булып тора. Хәзерге заман Ява һәм Индонезия сүзлегендә, ''Ваянг'' курчакка үзенә яки
тулаем алганда театр тамашасына карарга мөмкин.

== Тарихы ==

[[File:Wayang Bali.jpg|thumb|upright|''Ваянг'' күләгә курчаклары ([[Бали]], 20-нче гасыр башы)]]

''Ваянг'' [[Индонезия]]дә һәм Көньяк-Көнчыгыш Азия илләрендә традицион
күләгә курчак театры булып тора. Борынгы Индонезиядә ''Ваянг'' булганы турында шәһадәт юк. Иң иртә шәһадәт безнең
эраның 1-енче меңьеллык ахарына карый, урта чор эра
текстларына һәм археологик урыннарга карый. ''Ваянг''ның килеп чыгышы билгеле түгел һәм өч ярыша
торган теория тәкъдим ителгән булган:&lt;ref name=brandon42/&gt;

*Һиндстан килеп чыгышы: бу гомумән өстенлек бирелә торган теория, чөнки [[Һинд дине]] һәм [[Буддизм]] Индонезия утрауларына 1-енче меңьеллыкта килгән,
теология белән Индонезия халыклары һәм Һиндстан суб-кыйтгасы халыклары мәдәният,
архитектура алышканнар һәм тауарлар алмашкан.&lt;ref
name=miyao142/&gt;&lt;ref name=bonnefoy162/&gt;&lt;ref name=brandon42/&gt; Курчак сәнгате һәм драма пьесалары борынгы
Һиндстан текстлары язмаларында очрый. Алар 1-енче меңьелыкның соңгы гасырларына
һәм хәзерге эраның иртә гасырларына карый.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kathy
Foley|editor=Siyuan Liu|title=Routledge Handbook of Asian
Theatre|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ
|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-27886-3|pages=181–182}}&lt;/ref&gt;
Дәвам итеп, Индонезия утраулары белән иң күбесе хезмәттәшлек иткән Көньяк
Һиндстанның яр буе төбәге ([[Андһра Прадеш]] һәм [[Тамилнад]]ның) ''[[тһолу
боммалата]]'' дигән катлаулы, күн нигезле курчак сәнгате булган, аның ''Ваянг''
белән күп уртак элементлары бар.&lt;ref name=britwayang/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kathy Foley|editor=Siyuan Liu|title=Routledge Handbook of Asian
Theatre|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ
|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-27886-3|pages=182–184}}&lt;/ref&gt;
Кайбер персонажлар, мәсьәлән, Санскрит театрында ''Видусака''һәм ''Ваянг''та ''Семар''
бик охшаш. Һинд риваятьләре һәм Һинду эпосларыннан персонажлар күп төп
пьесаларда очрый, аларның барысының да Һинд килеп чыгышы фаразлана, яки кимендә
Индонезия тарихының Исламга кадәр чорына карый.&lt;ref name=brandon42&gt;{{cite book|author=James R. Brandon|title=Theatre in Southeast
Asia|url=https://books.google.com/books?id=g-tAlBV5_LkC
|year=2009|publisher=Harvard University
Press|isbn=978-0-674-02874-6|pages=42–44, 65, 92–94, 278}}&lt;/ref&gt; Җиван
Пани раслаганча ''Ваянг'' Көнчыгыш Һиндстанда [[Орисса]]да
ике сәнгатьтән килеп чыккан [[Равана Чһайя]] курчак театры һәм [[Чһау биюе]]ннән.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|title=History of Indian Theatre,
Volume 1|year=1987|publisher=Abhinav Publications|location=New
Delhi|page=75|url=https://books.google.com/?id=SyxOHOCVcVkC&amp;pg=PA75|isbn=9788170172215}}&lt;/ref&gt;

*Асаба килеп
чыгыш: ''Ваянг'' сүзе Һиндстан телләрендә юк, әмма Ява теле сүзе булып тора. Охшаш
рәвештә ''Ваянг кулит''та Ява һәм Бали телләрендә кулланылган кайбер башка
техник төшенчәләр асаба телләргә нигезләнгән, хәттә пьеса Буддист һәм Һинду
риваятьләре белән кисешкәндә. Шул фараз буенча, кайбер галимнәр, мәсьәлән,  Хазеу, ''Ваянг''ның асаба тамырлары дип фикер
йөртә.&lt;ref name=brandon42/&gt;

*Кытай килеп
чыгышы: бу иң ким популяр теория, ул анимизмга нигезләнгән курчак сәнгате
борынгы Кытайда (безнең эраның 1000 елында) булган һәм Брэндон буенча &quot;барлык
Азия күләгә театрлары килеп чыгу урыны&quot; булырга мөмкин булган.&lt;ref
name=brandon42/&gt;

Брэндон
раслаганча, килеп чыгышына карамастан, ''Ваянг'' үсеш алган һәм Ява феноменына
кадәр үсеш алган. Кытайда, яки Һиндстанда ''Ваянг''та чагылган катлаулылык, тирәнлек
һәм иҗадилык булган курчак сәнгате турында хәзерге заман шәһадәте юк.&lt;ref name=brandon42/&gt;

===Үсеш===

''Ваянг''ка караган иң борынгы мәгълүм булган язма мөгаен 9-ынчы гасырга карый.
Маһараҗа Шри Локапала якынча 860 елда чыгарган Борынгы Ява (Кави) бүлегендә өч төр башкаручыны искә ала: ''атапукан'', ''аринггит'', һәм ''абанол''. ''Ринггит''  11-енче гасыр Ява шигырендә күн күләгә рәсеме
буларак тасвирланган. Безнең эраның 930 елы белән даталанган язмада шулай дип әйтелгән, ''si Galigi mawayang'' (&quot;Sir Galigi ''Ваянг''&quot;ны уйнаган). Мөгаен, традицион курчак театрның билгеле
хасиятләре шул вакыттан бирле сакланып калган. Галиги сәяхәт итә торган башкаручы булган, ул махсус патша чараларында
башкарырга соралган булган. Шул чарада ул ''[[Маһабһаратам]]''нан Бһима каһарманы турында хикәяне башкарган. [[Каһурипан]] патшалыгының [[Аирлангга]]
сараеның шагыйре Мпу Канва безнең эраның 1035 елда [[Арджунавиваһа]] ''[[Арджунавиваһа]]''
[[какавин]]ында шулай дип яза: &quot;''santoṣâhĕlĕtan kĕlir sira sakêng sang
hyang Jagatkāraṇa''&quot;, моның мәгънәсе, &quot;Ул нык һәм “Дөньяны Хәрәкәткә
Китерүче”дән бары тик ''Ваянг'' экраны ераклыгында.''Келир'' ''Ваянг'' экраны
өчен Ява сүзе булып тора, шигырьдә актуаль рәвештә чын тормышны ''Ваянг'' тамашасы
белән чагыштырыла, биредә бар көчкә ия ''Джагаткарана'' (дөньяны хәрәкәткә
китерүче) ''даланг'' (курчак остазы) кебек үлемлеләрдән бары тик бер экран
ераклыкта. Бу күләгә буларак ''Ваянг''ка ишарәдән  ''Ваянг'' тамашасы Аирлангга сарай янында инде
мәгълүм булганы һәм ''Ваянг'' традициясе Явада мөгаен иртәрәк нигезләнгән булуы
турында сөйли. Бу чордан язма шулай ук ''аваянг'' һәм ''аринггит'' кебек
шөгыльләрне искә ала.&lt;ref&gt;{{cite book | author= Drs. R. Soekmono| title=
''Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2'', 2nd ed. 5th reprint edition in
1988 | publisher = Penerbit Kanisius | year= 1973 | location =Yogyakarta| page
=56 }}&lt;/ref&gt;

''Ваянг кулит'' ул
яктылыкны һәм күләгәне җигүче уникаль театр формасы булып тора. Ак тукыма
өстеннән тотылып, электр яки май лампасы яктылык чыганагы булып экранга
күләгәләр төшерелә. Пьесалар гадәттә романтик хикәяләргә һәм дини риваятьләргә
нигезләнә, аеруча классик Һинд эпослары, ''[[Маһабһаратам]]'' һәм ''[[Рамаяна]]''га
нигезләнеп. Кайбер пьесалар шулай ук асаба вакыйгаларга яки башка асаба дини
булмаган кыйссаларга нигезләнә.

[[File:Wayang Kulit 1890.jpg|thumb|left|Явада ''Даланг'' ''Ваянг кулит''ны башкара, якынча 1890 ел.]]

===Сәнгать әһеле===

''[[Дһаланг]]'' кайвакыт, ''дһаланг'' яки ''кави даланг'' дип атала, бу тамаша артында курчак актёры.&lt;ref name=britwayang/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Sedana |
first=I Nyoman | last2=Foley | first2=Kathy | title=The Education of a Balinese
Dalang | url=https://archive.org/details/sim_asian-theatre-journal-atj_spring-1993_10_1/page/81 | journal=Asian Theatre Journal | publisher=University of Hawaii Press |
volume=10 | issue=1 | year=1993 | doi=10.2307/1124218 |
pages=81–100}}&lt;/ref&gt; Ул
экран артында утыра, җырлый һәм кыйссаның төрле персонажлары әңгәмәләрен сөйли.&lt;ref
name=&quot;liu175&quot;&gt;{{cite book|author=Siyuan Liu|title=Routledge
Handbook of Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ
|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-27886-3|pages=166, 175 note 2,
76–78}}&lt;/ref&gt; Резонант
мелодияне һәм конвенцион ритмны тәэмин итәр өчен арткы фонда традицион оркестр белән, ''даланг'' өскә күтәрелгәнлек өчен тавышын модуляцияли, шулай итеп драматизм өстәлә. Моннан аермалы
рәвештә, пьесаның пигында яхшылыкның начар өстеннән җиңүе күрсәтелә. ''Даланг'' белеме, сәнгате
өчен Индонезия мәдәниятендә бик хөрмәт ителә һәм рухи шәхес буларак дини
эпосларга рухи кыйссаларны тормышка ашыра.&lt;ref name=britwayang/&gt;&lt;ref name=&quot;liu175&quot;/&gt;

''Ваянг'' фигуралары шул вакытның
рәсемнәрендә шулай ук бар,
мәсьәлән, Балида [[Клунгкунг]]та сарай бүлмәсендә түбә фрескалары. Алар традицион Бали рәсемендә һаман да бар. Фигуралар буяулар белән буялган, яссы (5 – 15 мм — якынча ярты дюйм — калынлыкта), хәрәкәтләнүче куллар белән агачтан кисеп
ясалган. Баш нык итеп тәнгә беркетелгән. ''Ваянг клитик'' курчак пьесаларын я көндез, я кичен башкару өчен кулланыла ала. Бу төр ''Ваянг'' чагыштырмача сирәк.

Хәзерге вакытта ''Ваянг'' дөньяда иң борынгы
һәм иң популяр курчак театры формасы булып тора. Йөзләрчә кеше төн буе супер-йолдыз башкаручыларны, ''даланг''ларны күрү өчен төн буе көтәләр, даланглар экстравагант акча алалар һәм бөтен
дөньяда мәшһүр булып торалар. Соңгы тарихта иң
мәшһүр ''даланг''лар булып Кин Нартосабдһо, Ки Аном Сурото, Ки [[Асеп Сунандар
Сунарья]], Ки Сугино һәм Ки Мантеб Сударсоно.

==Стильләр==

=== ''Ваянг кулит'' ===
[[File:Wayang (shadow puppets) from central Java, a scene from 'Irawan's Wedding'.jpg|thumb|right|500px|Үзәк Явадан ''Ваянг'' (күләгә курчаклары),
''[[Ираван]] Өйләнүе''ннән сәхнә, 20-енче гасыр уртасы, Һавайи Университеты, Театр һәм Бию Бүлеге]]

[[File:Wayang Pandawa.jpg|thumb|right|360px|''Ваянг пурва'' сул яктан уң якка таба биш [[Пандава]]ны сурәтли: Джакартада [[Индонезия Музее]]нда [[Бһима]], [[Арджуна]], [[Юдһиштһира]],
[[Накула]] һәм, [[Саһадэва]].]]

''Ваянг кулит'' һичшиксез иң мәшһүр Индонезия ''Ваянг''ы булып тора. ''Кулит''ның мәгънәсе
&quot;күн&quot;, һәм ул курчакларның күн төзелешенә карый алар яхшы кораллар белән эшкәртелгән. Кыйссалар гадәттә [[Һинд дине]] эпослары ''[[Рамаяна]]'' һәм ''[[Маһабһаратам]]''нан алынган.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Sumarsam|title=Gamelan: Cultural Interaction and Musical
Development in Central Java|url=https://books.google.com/books?id=H4JgdJt0ZWwC&amp;pg=PA30|accessdate=19
June 2012|date=15 December 1995|publisher=University of Chicago
Press|isbn=978-0-226-78011-5|page=30}}&lt;/ref&gt;

Ява ''Ваянг''ында ''[[пунокаван]]'' дигән персонажлар гаиләсе бар; алар кайвакыт &quot;клоун
хезмәтчеләр&quot; дип аталалар, чөнки алар гадәттә кыйссаның каһарманы белән
ассоциацияләнәләр, һәм юморлы һәм фәлсәфи интерлюдияләр бирәләр. [[Семар]]
актуаль рәвештә мәхәббәт Илаһы булып тора, ул кешеләргә ярдәм итәр өчен Җирдә
яшәргә ризалык биргән. Аның өч угылы бар: 
[[Гаренг]] (иң олысы), Петрук һәм [[Багонг]] (иң кече угылы). Бу
персонажлар Һинду эпосларында килеп чыкмаган, әмма соңрак өстәлгән булганнар.&lt;ref&gt;Eckersley.
M. (ed.) 2009. ''Drama
from the Rim: Asian Pacific Drama Book''. Drama Victoria. Melbourne. 2009. (p.
15)&lt;/ref&gt; Алар сәяси [[кабаре]]га охшаш тәэмин
итәләр, алар гайбәт сату һәм хәзерге эшләр белән
эш итәләр.

Курчак фигуралары үзләре урыннан урынга аерылып торалар. [[Үзәк Ява]]да, [[Суракарта]] (Соло) һәм [[Йогьякарта]] шәһәрләрендә иң яхшы ''Ваянг'' традицияләре һәм иң
киң имитацияләнгән курчак стильләре бар. Төбәк күләгә курчаклары шулай ук [[Теманггунг]]та,
[[Көнбатыш Ява]]да, [[Баньюмас]]та, [[Сиребон]]да, [[Семаранг]]та һәм [[Көнчыгыш
Ява]]да бар. Балиның ''Ваянг''лары компактрак һәм табигыйрак фигуралар, ә
Ломбокта чын кешеләрне чагылдыручы фигуралар бар. Еш комик эффект өчен мотоцикллар,
автомобильләр, самолётлар һәм көймәләр өстәлә, әмма күбесенчә традицион курчак
дизайны соңгы 300 елда үзгәрмәгән.
Тарихи рәвештә, тамаша [[май лампасы]] тарафыннан мамык экранга төшерелгән күләгәләрдән торган. Хәзерге вакытта Явада ''Ваянг'' тамашасында кулланылган яктылык чыганагы булып еш галоген электр лампасы тора, шул ук вакытта Балида традицион учак яктысы булып тора.  ''Ваянг''ның [[Сукарта Сәнгать Академиясе]]ндә кулланылган  ''Ваянг сандоса'' (Баһаса Индонезия теленнән, чөнки биредә Ява теле урынына Индонезия теле кулланыла) кебек хәзерге формаларында [[сәхнә яктырту кораллары]], төсле яктырткычлар, хәзерге заман музыкасы һәм башка инновацияләр кулланыла.   
[[File:INDRA-SWARA-UNAM-CCU-9-681x453.jpg |350px|thumb|Мексикада [[Индра Свара]] тарафыннан башкарылган ''[[Ваянг кулит]].]]
Башкару өчен яраклы ''Ваянг кулит'' фигурасын ясау өчен берничә атна вакыт таләп иткән кул эше җигелә, сәнгать әһелләре бергәләп төркемнәрдә эшли. Алар остаз модельләреннән башлана (типик рәвештә кәгазьдә), алар күнгә яки пергаментка төшерелә, бу фигураларның абрисын тәэмин итә һәм киселергә тиеш тишекләр күрсәтелә (мәсьәлән, авыз яки күзләр). Шуннан соң фигуралар гадәттә, пыяла шешә белән шомартыла һәм әзер ителә. Корылманы карап чыгалар һәм детальләрен эшкәртеп бетерәләр. Шәхси буяу алдыннан дәвам итеп шомарту була, аны башка һөнәр иясе башкара. Соңыннан тәнгә хәрәкәт итүчән өлешләр (өске куллар, куллар белән аскы куллар һәм манипуляция өчен бәйле таякчыклар), аның тотыла торган үзәк таягы бар. Персонал бер вакытта унга кадәр фигураны ясый, һәм аларны бер атнадан артык вакытта тәмамлый. Шулай да, ''Ваянг'' һөнәр ияләренең топ сәләтләренә даими көчле сорау юк һәм сәнгать буенча белеме булган чагыштырмача аз санлы белгечләргә кайвакыт канәгатьләндергеч керем алу авыр була.&lt;ref&gt;Simon Sudarman, '[http://www.thejakartapost.com/news/2012/09/11/striving-preserve-wayang.html Sagio: Striving to preserve wayang'], ''The Jakarta Post'', 11 September 2012.&lt;/ref&gt;
Бәясе азрак булган курчакларны спрей ярдәмендә башкаралар, калыплар кулланалар һәм һәр буяуны башка шәхес башкара. Арзанрак курчаклар еш тамашалар вакытларында балаларга сатыла һәм кайвакыт күн урынына картоннан ясалган була.

=== ''Ваянг вонг'' ===
[[File:Wayang Wong Bharata Pandawa.jpg|thumb|''Ваянг вонг'' тамашасында [[Пандава]] һәм [[Кришна]]]]
''Ваянг вонг'', шулай ук ''ваянг оранг'' буларак мәгълүм (турыдан-туры &quot;кеше ваянг&quot; буларак мәгълүм), Ява театр тамашасы булып тора, биредә кеше персонажлары курчак тамашасы хәрәкәтләрен имитацияли. Тамашада шулай ук кеше персонажларының биюе театр тамашасына интеграцияләнә. Типик рәвештә ''[[Рамаяна]]'' яки ''[[Маһабһаратам]]'' эпизодлары күрсәтелә.&lt;ref&gt;{{cite book|author=James R. Brandon|title=Theatre in Southeast Asia|url=https://books.google.com/books?id=g-tAlBV5_LkC |year=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-02874-6|pages=46–54, 143–144, 150–152}}&lt;/ref&gt;
=== ''Ваянг дедог'' яки ''ваянг топенг'' ===
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van een groep wajang topeng spelers TMnr 60027221.jpg|thumb|
''Ваянг топенг'' актёрларының студия портреты.]]
''Ваянг дедог'' театр тамашаларында [[Дҗанггала]] патшалыгының  [[Панҗи шаһзадәсе циклы]] хикәяләре башкарыла. Актёрлар еш ''Ваянг топенг'' яки ''Ваянг дедог'' буларак мәгълүм битлекләрне кияләр. ''Гедог'' сүзе ''кедок''тан килеп чыккан, ул ''[[топенг]]'' кебек &quot;битлек&quot; дигәнне аңлата.
''Ваянг гедог''та [[Кедири Патшалыгы|Кедири]] патшалыгының [[Чандра Кирана принцессасы]] һәм Җанггаланың риваять таҗ шаһзадәсе [[Раден Панҗи]] Асмарабангунның мәхәббәте сурәтләнә. Чандра Кирана [[Дэви Ратиһ]]ның (Һинду мәхәббәт Алиһәсе) инкарнациясе һәм Пандҗи [[Камаджайя]]ның (Һинду мәхәббәт Ходае) инкарнациясе булган. Кирана хикәясенә ''[[Смарадаһана]]'' (&quot;Мәхәббәт уты&quot;) атамасы бирелгән булган. Катлаулы хикәянең ахырында алар өйләнәләр һәм Раджа Путра дигән угылга тумыш бирәләр. Элегрәк, ''Ваянг вонг'' бары тик [[Йогьякарта]] һәм [[Суракрта]] сарайларында патшазадәләр тамашасы өчен башкарылган булган. Вакыт узу белән ул шулай ук популяр һәм бөтен халык формасы булып киткән.

=== ''Ваянг Голек'' ===
[[File:Wayang golek SF Asian Art Museum.JPG|thumb|left|Көнбатыш Явадан ''Ваянг голек'' пары.]]
[[File:Cepot in wayang golek form, 2015-05-14 03.jpg|thumb|200px|Right|''Ваянг голек'' формасында [[Сепот]], Сунданлы [[Пунокаван]].]]
''Ваянг голек'' ([[Сундан язмасы белән]]: ᮝᮚᮀ ᮍᮧᮜᮦᮊ᮪) өч үлчәмле агач таяк курчаклары, алар астан тән аша башка таба сузылган агач таяк белән йөртелә һәм кулларга таякчыклар беркетелгән. Курчакларның конструкцияләре аларның төрлелегенә, чагыштырылуына һәм кеше биюен имитацияләү сәләтенә кертем ясый. Хәзерге вакытта, ''Ваянг голек'' күбесенчә [[Көнбатыш Ява]]ның [[Сундан]] халкы белән ассоциацияләнә. Үзәк Явада агач ''ваянг'' шулай ук ''Ваянг менак'' буларак мәгълүм, ул Үзәк Явада [[Кудус Патшалыгы]]ннан килеп чыккан.
[[File: Wayang golek indra swara.jpg |thumb|250px|[[Индра Свара]] тарафыннан ''Ваянг голек''. ]]
''Ваянг голек'' тарихы турында аз мәгълүм, әмма галимнәр ул мөгаен [[Кытай]]да килеп чыккан һәм Явага 17-енче гасырга килгән дип фараз итәләр. ''Ваянг голек''ның иң борынгы традицияләре хәзер Пасисир төбәге дип аталган Яваның төньяк ярыннан килеп чыккан. 
18-енче гасырда традиция [[Көнбатыш Ява]]да [[Прианган]] таулы төбәгенә күчкән, анда ул соңыннан хәзер ''ваянг голек пурва'' дип аталган традициядә ''Рамаяна'' һәм ''Маһабһаратам''ны [[Бандунг]]та, [[Богор]]да һәм Җакартада бар. Сундан аксөякләре тарафыннан Ява [[Матарам]] [[кеҗавен]] мәдәниятен кабул итү мөгаен [[Султан Агунг]]ның экспансив хөкеме вакытында Прианган төбәгендә Матарамның йогынтысы булган.  ''Рамаяна'' һәм ''Маһабһаратам''ның төп персонажлары Үзәк Яваның ''Ваянг кулит пурва'' юрамалларына охшаш булып, кайбер ''пунакаван''нарга (хезмәтчеләргә яки ишарәчеләргә) Сундан исемнәре һәм хасиятләре бирелгән булган, мәсьәлән Багонг буларак Сепот яки Астраҗингга һәм Петрук буларак Давала яки Удэл. ''[[Ваянг голек пурва]]'' хәзерге вакытта ''Ваянг голек''ның иң популяр формасы булып киткән.

=== ''Ваянг карусил'' яки ''ваянг клитик'' ===
[[File:ZP 05 Batara Guru 02.jpg|200px|right|thumb|Батара Гуруның ''Ваянг клитик'' сурәте]]
''Ваянг клитик'' фигуралары ''Ваянг голек'' һәм ''Ваянг кулит'' арасында уртак урын алып торалар. Алар ''Ваянг кулит'' фигураларына охшаш рәвештә ясалалар, әмма күн урынына нечкә агач кисәкләреннән һәм ''ваянг кулит'' фигураларына охшаш рәвештә күләгә курчакларына охшаш рәвештә кулланалар. Өстәмә охшашлык булып аларның ''Ваянг кулит'' кебек кечкенәрәк үлчәмдә булулары тора. Шулай да, агач күннән бозылуга күбрәк бирешүчән. Бәрү сәхнәләре вакытында ''Ваянг клитик'' фигуралары еш каты зыянга нык тора, бу күбесенчә тамашачыларның уйнавына күрә, әмма 1970-енче елга кадәр адекват клейлар булмаган илдә, бу гадәттә кыйммәтле, яңа фигураны яңадан ясау дигәнне аңлаткан. Бу нигездә пьесаларда очрый торган ''Ваянг клитик'' фигуралары сугыш сәхнәләренә дучар булып күннән ясалган кулларга ия. Бу фигураларның исеме  ''клитик-клитик'' ономотоэпик тавышыннан, ул аларны  ''даланг'' эшләткәндә килеп чыга.

''Ваянг клитик'' фигуралары элек [[Көнчыгыш Ява]]дан килеп чыккан, анда һаман аларны ясый торган остаханәләр бар. Алар ''Ваянг кулит'' фигураларыннан күпкә әзрәк тора.
Бу курчакларда кулланылган хикәяләрнең килеп чыгышы көнчыгыш Ява патшалыкларыннан: [[Җенггала]], [[Кедири]] һәм [[Маҗапаһит]]. Җенггала һәм Кедиридан Раден Панҗи һәм [[Синдералас]] хикәяләре килеп чыккан, аларда [[сугыш әтәчләре]] белән пар авыл яшьләре турында сөйләнә. ''[[Дамарвулан]]'' Маҗапаһит каһарман хикәяләрен тәкъдим итә. Дамарвулан ул акыллы егет, ул батыр, сәләтле һәм акыллы булып яшь сөйгәне Анҗасмара ярдәме белән күрше патшалыкка һөҗүм ясый һәм [[Бламбанган]]ның  ''Адипати''сы (вице-короле) һәм Маҗапаһитның матур патшабикәсе [[Кенчанавунгу]]ның дошманы [[Минакҗингго]]ны җиңә. Бүләк буларак, Дамарвулан Кенчанавунгуга өйләнә һәм Маҗапаһитның патшасы булып китә; ул шулай ук икенче хатын итеп Анҗасмара ледины ала. Бу хикәяттә мәхәббәт хикәяләре бар һәм ул тамашачыларда бик популяр булып тора. ''Даланг'' соңгы урындагы гайбәтләрне һәм талашуларны пьесага комедия буларак кертә.
=== ''Ваянг бебер'' ===
[[File:Wayang Beber Opened.jpg|thumb|360px|''Ваянг бебер'' сугыш сурәте]]
[[File:Wayang Painting of Bharatayudha Battle.jpg|thumb|Бһаратаюдһа сугышының ''Ваянг'' пыяла рәсеме.]]
''Ваянг бебер'' сөйләнелгән хикәяләрнең төргәктә сурәтләнгән презентацияләренә таяна.&lt;ref&gt;Ganug Nugroho Adil, [http://www.thejakartapost.com/news/2012/03/27/joko-sri-yono-preserving-wayang-beber.html &quot;Joko Sri Yono: Preserving 'wayang beber'&quot;], ''The Jakarta Post'', 27 March 2012.&lt;/ref&gt;   ''Ваянг бебер''ның [[иллюстрацияләнгән баллада]] формасында хикәяләргә охшашлыклары бар, алар урта гасыр һәм иртә хәзерге заман [[Европа]]да ел саен ярминкәләрдә киң популяр. Алар һаман шул ук тәкъдиргә дучар булганнар — алар беткән диярлек, гәрчә Үзәк Явада [[Сукарта]] (Соло)да кебек урыннарда ''Ваянг бебер''ны тәэмин итүче сәнгать әһелләре һаман да бар.&lt;ref&gt;Ganug Nugroho Adil, '[http://www.thejakartapost.com/news/2013/04/19/the-metamorphosis-wayang-beber.html The metamorphosis of &quot;Wayang Beber&quot;'], ''The Jakarta Post'', 19 April 2013.&lt;/ref&gt;
Явага 15-енче гасырга килгән Кытай сәфәр кылучылары актёрларның төргәкләрне җәюе һәм тамашачыларны көлергә яки еларга мәҗбүр иткән хикәя сөйләүне тасвирлаган. Шул вакыттан сакланып калган берничә төргәк сурәтләр бар, алар хәзер музейларда сакланган. Ике туплама бар, кул белән ясалганы һәм кул белән ясалган кайры тукымадан, аларга ия булып икесе дә Үзәк Явада булган Пачитан һәм Воногири авылыннан мирас итеп алган гаиләләр тора. Күбесенчә ачык яклы павильоннарда һәм аудиторияләрдә үткәрелә торган тамашалар түбәндәге калып буенча башкарыла:
''Даланг'' ишарә бирә, барабанчы белән гамелан һәм берничә гонглы оркестр һәм ''ребаб'' (вертикаль рәвештә тотылган скрипка сыман музыка инструменты) белән музыкант уйный башлыйлар һәм ''даланг'' беренче төргәген җәя. Шуннан соң, сөйләп һәм җырлап ул тулы детальләрдә эпизодны сөйли. Шул рәвешле кич барышында ул бер юлы берничә төргәкне җәя. Төргәкләрдә һәр сәхнә хикәяне яки хикәя өлешен тәкъдим итә. Хикәянең эчтәлегендә гадәттә Панҗи романтик хикәяләреннән килеп чыккан, алар  12-енче – 13-енче Көнчыгыш Ява патшалыклары Җенггала, Даһа һәм Кедирида һәм шулай ук Балида булган ярым-тарихи риваятьләр булып тора.&lt;ref&gt;Ganug Nugroho Adil, [http://www.thejakartapost.com/news/2012/06/22/sihhanto-a-wayang-master-craftsman.html &quot;Sinhanto: A wayang master craftsman&quot;], ''The Jakarta Post'', 22 June 2012.&lt;/ref&gt;

==Персонажлар==
''Ваянг'' персонажлары берничә төркем хикәяләр һәм тупламалардан алынган. Иң популяр һәм иң борынгы булып ''Ваянг пурва'' тора, аның хикәяләре һәм персонажлары Һинду ''Рамаяна'' һәм ''Маһабһаратам'' эпосларыннан алынган, алар борынгы Хастинапура, Айодхья һәм Аленгкапура (Ланка) патшалыкларында бара. Персонажларның башка төркеме [[Панҗи патшазадәсе циклы]]ннан алынган, ул башта Явада [[Кедири Патшалыгы]] вакытында үсеш алган; бу хикәяләр ике Ява патшалыклары [[Җанггала]] һәм Панҗалу (Кедири)да тупланган.

===''Ваянг пурва''===
''Ваянг пурва'' ([[Ява теле]]ндә &quot;борынгы&quot; яки &quot;оригиналь&quot; ''ваянг'' өчен төшенчә) ''Ваянг''ка карый, алар Һинд эпослары ''[[Рамаяна]]'' һәм ''[[Маһабһаратам]]''га карый. Алар гадәттә ''Ваянг кулит'', ''Ваянг голек'' һәм ''Ваянг вонг'' бию пьесалары буларак башкарыла.&lt;ref&gt;[[Inna Solomonik]]. &quot;Wayang Purwa Puppets: The Language of the Silhouette&quot;, ''Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde'', 136 (1980), no: 4, Leiden, pp. 482–497.&lt;/ref&gt;
[[Үзәк Ява]]да популяр ''Ваянг кулит'' персонажлары түбәндәгеләр (Notopertomo &amp; Jatirahayu 2001):
{{Col-begin|width=}}
{{Col-4}}
;[[Кшатрия]]
*[[Бһима]]
*[[Арджуна]]
*[[Душасана]]
*[[Накула]]
*[[Саһадэва]]
*[[Антареджа]]
*[[Гһатоткача]]
*[[Антасена]]
*[[Абиманью]]
*[[Висанггени]]
*[[Ираван]]
*[[Сумантри]]
*[[Вибишаная]]
{{Col-4}}
;[[Раджа]]
*[[Арджуна Сашрабаһу]]
*[[Рама Виджайя]]
*[[Дасамука]]
*[[Дестарата]]
*[[Панду Дэваната]]
*[[Субали]] һәм [[Сугрива]]
*[[Барата]]
*[[Баладэва]]
*[[Дурьюдана]]
*[[Кресна]]
*[[Карна]]
*[[Юдһиштһира]]
{{Col-4}}
;[[Дэва]]
*[[Санг Хьянг Тунггал]]
*Санг Хьянг Венанг
*[[Батара Нарада]]
*[[Батара Гуру]]
*[[Дэва Ручи]]
*Батара [[Индра]]
*Батара [[Сурья]]
*Батара [[Висну]]
*Санг Хьянг [[Нагараджа]]
*[[Лембу Андини]]
*[[Батара Ганеша]]
{{Col-4}}
;[[Реси]]
*[[Аноман]]
*[[Бһисма]]
*[[Дурна]]
*[[Рама Баргава]]

;[[Путри]] (принцессалар)
*[[Сита]]
*[[Кунти]]
*[[Друпади]]
*[[Сумбадра]]
*[[Шриканди]]
{{Col-4}}
;[[Абди]]
*[[Семар]]
*[[Гаренг]]
*[[Петрук]]
*[[Багонг]]

;[[Раксаса]]
*[[Кумбакарна]]
*[[Сарпаканака]]
*[[Индраҗит Мегананда]]
*[[Сукрасана]]
*[[Калабендана]]
*[[Сакил]]
{{Col-end}}

===''Ваянг пандҗи''===
[[File:Museum Wayang.jpg|thumb| [[Кота]], [[Джакарта]] даирәсендә [[Ваянг Музее]].]]
Явада игезәк [[Кедири]] һәм [[Пандҗалу]]  вакытында үсеш алган хикәяләр - [[Пандҗи патшазадәсе цикллары]]. Аның чагылыш формасы гадәттә Яваның һәм Балиның ''Ваянг гедог'' (битлекле Ваянг) һәм ''Ваянг вонг'' бию тамашаларында.
*[[Раден Пандҗи патшазадәсе]], шулай ук Пандҗи Асморо Бангун буларак мәгълүм, шулай ук Пандҗи Куда Ваненгпати буларак мәгълүм, шулай ук Ину Кертапати буларак мәгълүм
*Галуһ Чандра Кирана, шулай ук Секартаҗи буларак мәгълүм
*Пандҗи Семиранг, шулай ук Куда Наравангса, Кирана Принцессасының ир кеше маскировкасы
*Ангграэни

==Шулай ук карарга мөмкин==
* [[Ваянг кулит]]
* [[Ява мәдәнияте]]
== Билгеләмәләр ==
== Искәрмәләр ==
{{Reflist|30em}}
* Signell, Karl. ''Shadow Music of Java''. 1996 Rounder Records CD #5060, Cambridge MA.
* This article was initially translated from the German-language Wikipedia article.
* Poplawska, Marzanna. ''Asian Theatre Journal''. Fall 2004, Vol. 21, p.&amp;nbsp;194–202.

== Өстәмә әдәбият ==
* {{Citation 
| author = [[Alton L. Becker]]
| title = Text-Building, Epistemology, and Aesthetics in the Javanese Shadow Theatre
| booktitle = The Imagination of Reality: Essays in Southeast Asian Coherence Systems
| editor = Aram Yengoyan and Alton L. Becker
| place = Norwood, NJ
| date = 1979
| publisher = ABLEX
}}

* Brandon, James (1970). ''On Thrones of Gold&amp;nbsp;— Three Javanese Shadow Plays''. Harvard.
* Ghulam-Sarwar Yousof (1994). ''Dictionary of Traditional South-East Asian Theatre''. Oxford University Press.     
* Clara van Groenendael, Victoria (1985). ''The Dalang Behind the Wayang''. Dordrecht, Foris.
* Keeler, Ward (1987). ''Javanese Shadow Plays, Javanese Selves''. Princeton University Press.
* Keeler, Ward (1992). ''Javanese Shadow Puppets''. OUP.
* Long, Roger (1982). ''Javanese shadow theatre: Movement and characterization in Ngayogyakarta wayang kulit''. Umi Research Press.
* Mellema, R.L. (1988). ''Wayang Puppets: Carving, Colouring, Symbolism''. Amsterdam, Royal Tropical Institute, Bulletin 315.
* Mudjanattistomo (1976). ''Pedhalangan Ngayogyakarta''. Yogyakarta (in Javanese).
* Signell, Karl (1996). ''Shadow Music of Java''. CD booklet. Rounder Records CD 5060.
* Soedarsono (1984). ''Wayang Wong''. Yogyakarta, Gadjah Mada University Press.

== Тышкы сылтамалар ==
{{Commons category|Wayang}}
* [http://pages.citenet.net/users/ctmw2400/ Historical Development of Puppetry: Scenic Shades (includes information about wayang beber, kulit, klitik and golek)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026143805/http://pages.citenet.net/users/ctmw2400/ |date=2017-10-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20070703061208/http://www.gamelannetwork.co.uk/seleh-notes-library/wayang-puppets.html Seleh Notes article on identifying Central Javanese wayang kulit]
* [https://web.archive.org/web/20041104025934/http://www.indonesiatourism.go.id/gallery/traddance.htm Wayang Orang (wayang wong) traditional dance, from Indonesia Tourism]
* [http://www.puppet.org/museum/permanent.shtml#Wayang Wayang Klitik: a permanent exhibit of Puppetry Arts Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218060158/http://www.puppet.org/museum/permanent.shtml#Wayang |date=2012-02-18 }}
* [http://www.pbase.com/amoxtli/wayang_golek Wayang Golek Photo Gallery, includes description, history and photographs of individual puppets by Walter O. Koenig]
* [http://www.shadowlight.org/slp/index.cfm?fuseaction=Resources.DisplayText&amp;resource_id=6 Wayang Kulit: The Art form of the Balinese Shadow Play]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20060108112008/http://www.unesco.or.id/activities/culture/programme/259.php Wayang Puppet Theatre] on the Indonesian site of [[UNESCO]]
* [http://www.marlamallett.com/puppets.htm The Wayang Golek Wooden Stick Puppets of Java, Indonesia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220023436/http://www.marlamallett.com/puppets.htm |date=2012-02-20 }} (commercial site)
* [https://web.archive.org/web/20051213222640/http://discover-indo.tierranet.com/wayang.htm An overview of the Shadow Puppets tradition (with many pictures) in a site to Discover Indonesia]
* [https://web.archive.org/web/20090429070314/http://www.internationalfolkart.org/exhibitions/dancingshadows.html  Wayang Kulit exhibition at the Museum of International Folk Art]
* [https://web.archive.org/web/20100426062829/http://www.multiculturalcanada.ca/wkcsp Wayang Kulit Collection of Shadow Puppets, Simon Fraser University Museum of Archaeology &amp; Ethnology digitized on Multicultural Canada website]
* [http://cwa-web.org/cwa Contemporary Wayang Archive, by the National University of Singapore]
* [http://cwa-web.org/dissertation/wayang-dis/ Wayang Kontemporer, an interactive PhD dissertation on Contemporary Wayang Archive]
{{Яхшы мәкалә}}

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Һинд дине театры]]
[[Төркем:Ява]]
[[Төркем:Индонезия мәдәнияты]]
[[Төркем:Курчак театры]]</text>
      <sha1>9tcmc40lqm9mozid1gzcdgq5k5mcd61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шри Сваминараян Мандир, Уилздэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235976</id>
    <revision>
      <id>6038676</id>
      <parentid>3242215</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9654" sha1="4utc790s5px6o6fhdhm1zwfok9tdspn" xml:space="preserve">{{Гыйбадәтханә
|Гыйбадәтханә төре                = Шри Сваминараян Мандир, Лондон (Уилздэн)
|Татар атамасы                    = 
|Үз атамасы                       = 
|Рәсем                            = Willesden.jpg 
|Рәсем язуы                       = Лондонда беренче Сваминараян гыйбадәтханәсе
|Рәсем зурлыгы                    = 
|Хәзерге халәте                   = 
|Ил                               = [[Англия]]
|Урнашу урыны статусы             = 
|Урнашу урыны                     = [[Лондон]]
|Координатлары                    = {{coord|51|32|45.4|N|0|12|55|W|type:landmark_region:GB|display=inline,title}}
|Дин                              = 
|Мәхәллә                          =
|Кайсы дини агымга карый          = Сваминараян хәрәкәте 
|Бина төре                        = 
|Мигъмарият стиле                = 
|Проект авторы                    = 
|Төзүче                           = 
|Нигезләүче                       =
|Беренче телгә алу                =
|Нигезләү                         = 
|Төп даталар                      = 
|Юк ителгән                       =
|Төзелешнең башлануы              = 
|Төзелешнең тәмамлануы            = 
|Янкормалары                      =
|Ядкәрләре                        =
|Халәте                           = 
|Сайт                             = 
|Commons                          =
}}
'''Шри Сваминараян Мандир, Уилздэн''' ул [[Лондон]]ның  [[Уилздэн]] шәһәр янында [[Сваминараян Мандир]]. Ул шәһәрдә ачылган беренче Сваминараян Мандир.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.swaminarayan.info/ViewMandir.aspx?ID=JgBNAGEAbgBkAGkAcgBJAEQAPQA3ADgA-YzWEDoFe5KM%3d | title=Details of Mandir: Shree Swaminarayan Temple Willesden | accessdate=2020-06-02 | archivedate=2009-05-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090508132908/http://www.swaminarayan.info/ViewMandir.aspx?ID=JgBNAGEAbgBkAGkAcgBJAEQAPQA3ADgA-YzWEDoFe5KM%3D }}&lt;/ref&gt; Хәзерге вакытта Лондонда гына [[Сваминараян Сампрадай]]ның алты Сваминараян Мандиры бар.
== Тарихы ==
1975 елда Уилздэн Лэйнда кулланылмаган чиркәү сатып алынган булган һәм янә төзекләндерелгән булган.&lt;ref name=&quot;isbn052165422X&quot;&gt;{{cite book | author=Raymond Brady Williams | title=Introduction to Swaminarayan Hinduism | publisher=Cambridge University Press | location= | year=2001 | url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will| url-access=registration | quote=swaminarayan mandir ahmedabad. |isbn=0-521-65422-X |oclc= |doi= |accessdate=March 26, 2009}} Page 222&lt;/ref&gt; [[Шарад Пурнима]]ның алкышлы көнендә 1975 елның 11 октябрендә, [[Ачарья Маһараджшри Теджендрапрасад Панде]] [[Сваминараян]], [[НарНараян]] Дэв, [[Радһа Кришна]] Дэв, [[Хануман]] һәм [[Ганеша]] муртиларын куйган.&lt;ref name=&quot;shreeswaminarayan.org.uk&quot;/&gt;
=== Төзекләндерү ===
[[File:Ghanshyam Willesden.jpg|thumb|200px|''Гһаншьям'' сурәте.]]
Вакыт узу белән чиркәү бинасы [[сатсанги]]ларның артучы санына җайлаша алмаган. Шулай ук яңа активлыклар кертелгән булган, мәсьәлән, [[Гөҗарати теле]] дәресләре, китапханә һәм шулай ук сурәтләргә кысалар ясау хезмәте һәм шулай ук башка яшьләр активлыклары.&lt;ref name=&quot;shreeswaminarayan.org.uk&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.shreeswaminarayan.org.uk/our_temple/about_us_p1.htm | title=About Swaminarayan Mandir Willesden | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907103817/http://www.shreeswaminarayan.org.uk/our_temple/about_us_p1.htm | archivedate=2008-09-07 }}&lt;/ref&gt;
Мәсьәлә шуның белән чишелер дип янәшәдәге бина сатып алынган булган, әмма шулай да ул ихтыяҗларны тәэмин итә алмаган.&lt;ref name=&quot;http&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.shreeswaminarayan.org.uk/our_temple/about_us_p2.htm | title=About Swaminarayan Mandir Willesden | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121093107/http://www.shreeswaminarayan.org.uk/our_temple/about_us_p2.htm | archivedate=2008-11-21 }}&lt;/ref&gt;
1986 елда ике булган бинаны җимерү һәм алар урынына Һинду Гыйбадәтханә архитектурасын һәм Британия дизайнының комбинациясе булган өч катлы комплекс төзү турында тәкъдим ителгән булган. Церемониаль таш 1986 елның 12 октябрендә салынган булган. 1988 елның 29 июлендә [[Ачарья Маһараджшри Теджендрапрасад Панде]] яңа бинаны ачкан.&lt;ref name=&quot;http&quot;/&gt;
== Эшчәнлекләр ==
Гыйбадәтханә тарафыннан түбәндәге эшчәнлекләр башкарыла.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.shreeswaminarayan.org.uk/our_temple/temple_activities/temple_activities.htm | title= Mandir activities | url-status= dead | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080907103750/http://www.shreeswaminarayan.org.uk/our_temple/temple_activities/temple_activities.htm | archivedate= 2008-09-07 }}&lt;/ref&gt;
* [[Гөҗарати теле]] мәктәбе: Гыйбадәтханә бинасында Гөҗарати теле мәктәбе башкарыла. Мәктәп  500 укучысы һәм 60 волонтёр остазы белән мактана.&lt;ref name=&quot;isbn052165422X&quot;/&gt;
* SSTW Академиясе: 1997 елда бу академия формалаштырган төрле спорт эшчәнлекләре, лагерьлары, дини эшчәнлек һәм бәхәсләр алып барыла.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.shreeswaminarayan.org.uk/sstw_academy/intro.html | title=Swaminarayan Temple Willesden: SSTW Academy Introduction | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061013033021/http://www.shreeswaminarayan.org.uk/sstw_academy/intro.html | archivedate=2006-10-13 }}&lt;/ref&gt;
* [[Йога]] дәресләре
* [[Табла]] дәресләре
* [[Һинд дине]] дәресләре
* Кечкенә балалар өчен Бал Кендра дәресләре
* Сваминараян Сампрадайның әһәмиятле язмасын өйрәтә торган [[Вачанамрут]] дәресләре
* Фестиваль игълан итүләре: гыйбадәтханә бәйрәмнәр турында [[email]] һәм [[SMS]] игъланнары бирә
Бу эшчәнлектән тыш, гыйбадәтханә шулай ук табигый һәлакәтләр вакытында ярдәм күрсәтә. Мәсьәлән, гыйбадәтханә [[Көньяк Һиндстан]]га бәрү ясаган [[2004 ел Һинд Океаны җир тетрәве]] өчен ярдәм күрсәтү өчен иганә йөрешен оештырган.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.brentlibdems.org.uk/news/000251/teather_celebrates_30_years_of_willesden_temple.html | title=TEATHER CELEBRATES 30 YEARS OF WILLESDEN TEMPLE | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121094656/http://www.brentlibdems.org.uk/news/000251/teather_celebrates_30_years_of_willesden_temple.html | archivedate=2008-11-21 }}&lt;/ref&gt; Моңа кадәр берничә ел элек, in 2001 елда гыйбадәтханә Лондоннан  [[Гөҗарат җир тетрәве]] өчен ярдәм эшен координацияләү өчен җаваплылыкны алган. Гыйбадәтханә бәла күргән төбәкләргә 60 тонна кием һәм юрган җибәргән.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/21249955.cms | title= Bhuj's Tremors in London | work=The Times Of India | date=15 February 2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
| url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/a-community-where-everyone-knows-a-victim-of-the-disaster-705051.html
| title=A community where everyone knows a victim of the disaster
| publisher=[[The Independent]]
| accessdate=2009-06-20
| location=London
| first=Cahal
| last=Milmo
| date=2001-01-31
| =http://www.independent.co.uk/news/world/asia/a-community-where-everyone-knows-a-victim-of-the-disaster-705051.html
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103062300/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/a-community-where-everyone-knows-a-victim-of-the-disaster-705051.html |date=2012-11-03 }}&lt;/ref&gt;
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]]
[[Төркем:Вишнуизм]]
[[Төркем:Сваминараян хәрәкәте]]</text>
      <sha1>4utc790s5px6o6fhdhm1zwfok9tdspn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Элбэгдорж Цахиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258331</id>
    <revision>
      <id>6038688</id>
      <parentid>5994042</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="1awa6tcih6zajl6hq1ahasf65d5c9gs" xml:space="preserve">{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем           = Цахиагийн Элбэгдорж
 | тулы исем      = 
 | рәсем          = Цахиагийн Элбэгдорж.jpg
 | рәсем зурлыгы  = 
 | подпись        = 
 | титул          = {{байрак|Монголия}} 4нче [[Монголия]] президенты
| флаг           = Flag of Mongolia.svg
 | чорбаш         = [[2009 ел]]ның [[18 июнь|18 июне]]
 | чоразак        = [[2017 ел]]ның [[10 июль|10 июле]]
 | аңа кадәр      = [[Намбарын Энхбаяр]] 
| дәвамчысы      = [[Баттулга Халтмаагийн]]
 | туу датасы     = 30.03.1963
| туу урыны = {{туу җире|Монголия|Монголиядә}}, Ховд аймагы, Зэрэг сомоны
| үлем датасы    = 
 | үлем урыны     =  
 | династия       = 
 | әти            = 
 | әни           = 
 | ире            = 
 | хатыны        = 
 | балалары       = 
 | автограф       = 
 }}
'''Цахиагийн Элбэгдорж''' — [[Монголия]]дә демократик җәмгыять төзү инициативасы белән чыккан һәм 75 ел дәвамында коммунистик идарә иткән Монголияне тыныч революция аша демократик һәм ирекле икътисадка үзгәрткән 13 демократик революция лидерларының берсе иде. Элбэгдорж - Монголиянең элекке президенты. Элегерәк ул ике тапкыр Монголия Премьер-Министры, бер тапкыр Бөек Гурал дәүләт спикеры урынбасары, бер тапкыр Парламент күпчелек төркеме председателе һәм дүрт тапкыр Парламент әгъзасы булып эшләде. Ц. Элбэгдорж - демократияне, кеше хокукларын һәм ирекләрен яклаучы неолибераль сәясәтче.

Элбэгдорж 1963 елның 30 мартында aкахия һәм Хонинхуу герегында, Зерег соумында, Ховд максатаг, сигезенче яки кече улы булып туган. Элбэгдоржның әти-әнисе ул вакытта күпчелек монголлар кебек көтүчеләр булган, шуңа күрә ул кәҗәләр, бәрәннәр, бозаулар, таяклар белән уйнап, алар турында кайгыртып, башка балалар белән атлар чабып үскән. Зерег соумы кешеләре әйтүенчә, Элбэгдоржның әнисе Хонинхуу эпиклар язу һәм фатихалар уку сәләте белән туган илендә данлыклы.
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* https://www.hks.harvard.edu/news-events/news/articles/kennedy-school-graduate-guides-mongolia-into-new-era {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704200303/https://www.hks.harvard.edu/news-events/news/articles/kennedy-school-graduate-guides-mongolia-into-new-era |date=2017-07-04 }}
* https://www.wango.org/activities/global_site/executiv.html
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4608408.stm
* http://viewswire.eiu.com/index.asp?layout=VWArticleVW3&amp;article_id=839816869 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626230825/http://viewswire.eiu.com/index.asp?layout=VWArticleVW3&amp;article_id=839816869 |date=2020-06-26 }}
* http://www.ahrchk.net/ua/mainfile.php/2003/578/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326222919/http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/FA-34-2003 |date=2012-03-26 }}
* https://web.archive.org/web/20100427041704/http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2005/07/03/once_feared_invaders_reputation_gets_a_revival/
* https://news.mn/sedev/Монгол-Улсын-Ерөнхийлөгч-Цахиагийн-Э/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200701204124/https://news.mn/sedev/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D0%A3%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD-%D0%95%D1%80%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D3%A9%D0%B3%D1%87-%D0%A6%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%AD/ |date=2020-07-01 }}
* http://ladno.ru/person/elbegdorzh/bio/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629230824/http://ladno.ru/person/elbegdorzh/bio/ |date=2020-06-29 }}
* https://news.yandex.kz/news/story/Mongoliya_podala_v_rozysk_Interpola_byvshego_prezidenta_EHlbehgdorzha--59079f19e7c2f8f1d20d1f08ea528aec?lr=163&amp;lang=ru&amp;persistent_id=88418937&amp;rubric=personal_feed&amp;from=rubric{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://www.infpol.ru/173646-prezidentom-mongolii-izbran-tsakhiagiyn-elbegdorzh/
* https://tass.ru/interviews/1953499
* https://www.tuva.asia/news/asia/4623-mongoliya.html
{{Монголия дәүләт башлыклары}}

{{DEFAULTSORT:Ухнагийн, Хурэлсух}}

[[Төркем:Монголия сәясәтчеләре]]
[[Төркем:Монголия президентлары]]</text>
      <sha1>1awa6tcih6zajl6hq1ahasf65d5c9gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>У Тһант Утравы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313599</id>
    <revision>
      <id>6038525</id>
      <parentid>5752355</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16850" sha1="p8e078ac7rz0r3oe6vevsh0d0mlblz7" xml:space="preserve">{{Orphan|date=апрель 2026}}

[[File:U Thant Island from West.jpg|thumb|300px|right|Көнбатыш-көньяк-көнбатыштан У Тһант Утравы]]
'''У Тһант Утравы''' (рәсми рәвештә '''Бэлмонт Утравы''') ул [[Нью Йорк Шәһәре]]ндә [[Манхэттэн]] даирәсендә кечкенә [[ясалма утрау]] яки утраучык.  100 футка 200 фут (30 м га 60 м) утрау хәзер астында урнашкан  [[Стейнвэй Туннеле]]н төзегәндә ясалган булган, Манхэттэнда иң кечкенә утрау булып тора.&lt;ref&gt;{{cite web | title=New York's Treasure Trove of Tiny Islands | website=MetroFocus | date=October 11, 2011 | url=https://www.thirteen.org/metrofocus/2011/10/the-archipelago-of-new-york-city/ | access-date=July 12, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Frishberg | first=Hannah | title=Get To Know 34 of New York City's Most Obscure Islands | website=Curbed NY | date=August 26, 2014 | url=https://ny.curbed.com/maps/get-to-know-34-of-new-york-citys-most-obscure-islands | access-date=July 12, 2019 | accessdate=2020-10-15 | archivedate=2019-07-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712163554/https://ny.curbed.com/maps/get-to-know-34-of-new-york-citys-most-obscure-islands }}&lt;/ref&gt;
==Урнашуы һәм юрисдикциясе==
Нәни үлчәмнәре 100 футка 200 фут (30 м га 60 м) булган [[ясалма утрау]] [[Рузвельт Утравы]]ннан бераз гына көньякта [[Көнчыгыш Елга]]да урнашкан.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sand, Surf and Shoobies |first=Jennifer |last=Mascia |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A00EEDB1331F936A35754C0A96F9C8B63 |newspaper=[[The New York Times]] |date=July 5, 2009 |accessdate=February 28, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite map |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |title=Chart 12335 |url=http://www.charts.noaa.gov/OnLineViewer/12335.shtml |date=April 1, 2009 |scale=1 : 10,000 |accessdate=February 28, 2010}}&lt;/ref&gt; Ул [[Берләшкән Милләтләр Штаб-фатиры]] һәм [[42-нче Урам]] арасында, көнбатышта [[Манхэттэн]] һәм [[Лонг Айленд Утравы]]нда [[Плаца Дәүләт Паркы]], көнчыгышта [[Куинс]]. Закон буенча ул Манхэттэн өлеше һәм рәсми рәвештә [[Манһэттэн Җәмәгать Районы 6]] өлеше, аңа шулай ук У Тһант Утравыннан көнбатышта [[Ташбака Бухтасы]] һәм [[Мёррэй Калкулыгы]] бистәләре керә.&lt;ref name=&quot;NYCPlanning&quot;&gt;{{cite web|title=NYC Planning {{!}} Community Profiles|url=https://communityprofiles.planning.nyc.gov/manhattan/6|website=communityprofiles.planning.nyc.gov|publisher=New York City Department of City Planning|accessdate=March 18, 2019}}&lt;/ref&gt;
Утрау [[Нью-Йорк Дәүләт Хөкүмәте]] милке булып тора һәм хәзерге вакытта [[кош миграциясе]] өчен [[табигать тыюлыгы]] булып тора, аңа кечкенә [[колаклы баба кошлар]] колониясе керә. Колаклы баба кошлар 2000 елдан 2011 гә кадәр ике мәртәбәдән артык арткан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nps.gov/gate/learn/nature/upload/Elbin-and-Craig-DCCO-2011-Dec-5.pdf|title=Cormorant Population  in the NY Harbor|last=|first=|date=December 5, 2011|website=National Park Service|publisher=New York City Audubon|archive-url=|archive-date=|access-date=December 18, 2018|accessdate=2020-10-15|archivedate=2018-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219044257/https://www.nps.gov/gate/learn/nature/upload/Elbin-and-Craig-DCCO-2011-Dec-5.pdf}}&lt;/ref&gt; [[Даирә, Блок һәм Лот]] ул Манхэттэн, Блок 1373 (ул Рузвельт Утравы белән уртак) һәм Лот 200.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://a836-pts-access.nyc.gov/care/datalets/datalet.aspx?UseSearch=no&amp;pin=1013730200|title=NYC Finance|website=a836-pts-access.nyc.gov|access-date=2019-07-23}}&lt;/ref&gt; Җәмәгать тарафыннан килү тыелган. [[Америка Кушма Штатлары Яр Буе Гвардиясе]] утрауда 57 фут (17 м) биеклегендәге [[маяк]]ны тәэмин итеп тора, ул &quot;Рузвельт Утравы Риф Яктырткычы 17&quot; дип атала;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.charts.noaa.gov/OnLineViewer/12335.shtml|title=Chart 12335|website=www.charts.noaa.gov|access-date=2018-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navcen.uscg.gov/?pageName=lightListWeeklyUpdates|title=Light List, First District - Volume I|last=|first=|date=2019|website=United States Coast Guard, Navigation Center|at=HUDSON AND EAST RIVERS (Chart 12335).  Light list number 27315.|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-07-12}}&lt;/ref&gt; иртәрәк 23-фут (7м) биеклектәге яктырткыч 1938 елда төзелгән булган.
Көнчыгыш Елгада [[диңгез дәрәҗә]]се &quot;Бельмонт Утравы Бирелгән Мәгълүматы&quot; буенча үлчәнә, [[Сэнди Хук]]тан 2,265 фут (0,69 м) түбәнрәк.

==Тарихы==
[[File:U Thant Island construction 1906.jpg|thumb|300px|Тоннель төзелеше вакытында 1906 елда яңа төзелгән утрау.]]
1890-ынчы елларда [[Вилльям Штейнвей]]  Көнчыгыш Елга астында [[Манхэттэн]]га тоташтыру өчен [[Штейнвэй Тоннеле]] өчен арбалар  өчен ике тоннель салган, үзенең [[Куинс]]та, [[Стейнвэй Авылы]]  [[ширкәт шәһәрчеге]]нә. Бу төзелеш проекты өлеше буларак тоннельга җитү өчен '''Man-o'-War Reef''' (Сугыш кешесе рифы) буларак мәгълүм [[гранит]] ачык токымына [[җир өеме]] корылган булган, шул рекламацион җирдән кечкенә утраучык пәйда булган. Стейнвей туннель төзелеп беткәнче үлгән һәм финансист [[Аугуст Бельмонт Джуниор]] проектны 1907 елда тәмамлаган. Исем өчен законлы исем булып Бельмонт Утравы булып киткән. Утрау астында җир өеме казасында дүрт эшче вафат булган.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://cdnc.ucr.edu/?a=d&amp;d=LAH19060117.2.18&amp;e=-------en--20--1--txt-txIN--------1|title=Four Lose Their Lives in Tunnel Disaster|work=Los Angeles Herald |date=17 January 1906 |via=California Digital Newspaper Collection|access-date=2018-12-20}}&lt;/ref&gt; Утрау астында турыдан-туры узучы тоннельләрне һаман [[IRT Flushing Line]] (NYCS поездлары) куллана һәм алар хәзер  [[Нью-Йорк Шәһәре Метро]] системасы тарафыннан кулланыла.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Rogoff |first=David |year=1960 |url=http://nycsubway.org/wiki/The_Steinway_Tunnels_%281960%29 |title=The Steinway Tunnels |journal=Electric Railroads |issue= 29}}&lt;/ref&gt; Тоннельдән биналар кимендә 1918 елга кадәр торган.&lt;ref&gt;{{cite book | author=New York (N.Y.) | title=The City Record: Official Journal | issue=v. 46, pt. 7 | year=1918 | url=https://books.google.com/books?id=EYc-AQAAMAAJ&amp;pg=PA3540 | access-date=May 26, 2020 | page=3540}}&lt;/ref&gt;

1964 елда 33 310 тонналы (30 218 тонналы) Норвегия нефть ягулыгы танкеры ''[[Sigdal]]'' утрау ярына утырып Көнчыгыш Елга транспорты йөрешенә куркыныч ясаган.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1964/02/08/archives/631foot-tanker-runs-aground-on-belmont-island-in-the-east-river.html|title=631‐Foot Tanker Runs Aground on Belmont Island in the East River|date=February 8, 1964|work=The New York Times|access-date=December 18, 2018|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1964/02/09/archives/tanker-teeters-on-rock-near-ui-salvage-crews-drawing-off.html|title=TANKER TEETERS ON ROCK NEAR UI; Salvage Crews Drawing Off Oii‐‐Fireboats Stand By|date=February 9, 1964|work=The New York Times|access-date=December 18, 2018|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1964/02/11/archives/talks-break-off-in-tug-walkout-no-new-meetings-scheduled-emergency.html|title=TALKS BREAK OFF IN TUG WALKOUT; No New Meetings Scheduled —Emergency Steps Taken|date=February 11, 1964|work=The New York Times|access-date=December 18, 2018|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
1968 елда [[Һадзон Институты]] икътисади янә үсеш өлеше буларак Рузвельт Утравын һәм У Тһант Утравын рекламацион җир белән зуррак утрау барлыкка китерү өчен тоташтыру тәкъдимен нәшер иткән. [[42-нче урам]] утрау аша Манхэттэннан Куинска кадәр үсәр иде, ул кибетләр белән тулы [[Понте Веччио]] - сыман күпер белән тоташтырылган булыр иде. [[Рокфеллер Үзәге]]ндә модельләнгән “Бельмон Үзәге”нең 80 катка кадәр манаралары булыр иде.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/1969/02/22/1969-to-2019|title=1969 to 2019|last=Brodeur|first=Paul|date=1969-02-15|work=The New Yorker|access-date=2018-12-19|issn=0028-792X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fzeODQAAQBAJ&amp;pg=PA458|title=On His Own Terms: A Life of Nelson Rockefeller|last=Smith|first=Richard Norton|date=2014|publisher=Random House|isbn=9780375505805}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books/about/A_preliminary_approach_to_East_river_dev.html?id=7KElAQAAIAAJ|title=A preliminary approach to East river development|last=Institute|first=Hudson|last2=Panero|first2=Robert|date=1968|publisher=Croton-on-Hudson}}&lt;/ref&gt;
[[Джордж T. Дэлакорт Джуниор]] тарафыннан иганә ителгән  [[Jet d'Eau]]–сыман фонтаннар янындагы Рузвельт Утравында 1969 елдан 1987 елга кадәр торганнар, һәм булган вакытларында аларны У Тһант Утравына күчерелергә мөрәҗәгатьләр булган һәм 1972-74 иск буенча юк ителгән булганнар.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1972/12/30/archives/a-suit-seeks-to-save-delacorte-fountain.html|title=A Suit Seeks to Save Delacorte Fountain|last=Waggoner|first=Walter H.|date=1972-12-30|work=The New York Times|access-date=2018-12-24|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/09/28/nyregion/metro-matters-good-intentions-on-quirky-geyser-go-slightly-awry.html|title=Metro Matters; Good Intentions On Quirky Geyser Go Slightly Awry|last=Roberts|first=Sam|date=1987-09-28|work=The New York Times|access-date=2018-12-24|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
&quot;[[Совет Яһүдләре]] Азатлык Утравы&quot; дип игълан ителгән булган һәм Манхэттэн һәм Бронкс Даирәләре Президентлары [[Перси Саттон]] һәм [[Роберт Абрамс]] тарафыннан символик рәвештә Леонид Брежневның Советлар Берлегеннән диплом салымын салу һәм Берләшкән Милләтләрдә чыгышына каршы тору өчен 2 ярым сәгатькә оккупацияләнгән булган.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1972/08/26/archives/isle-at-un-occupied-in-a-jewish-protest.html|title=Isle at U.N. 'Occupied' in a Jewish Protest|date=August 26, 1972|work=The New York Times|access-date=December 18, 2018|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jta.org/2009/12/30/united-states/remembrance-percy-sutton-champion-of-the-soviet-jewry-cause|title=Remembrance: Percy Sutton, champion of the Soviet Jewry cause|date=December 30, 2009|website=Jewish Telegraphic Agency|access-date=December 18, 2018}}&lt;/ref&gt;
[[File:Chrysler and UN buildings.jpg|thumb|left|200px|Алгы планда У Тһант Утравы белән [[Крайслер Бинасы]] һәм [[Берләшкән Милләтләр Штаб-фатиры]].]]
1977 елда утрауны Берләшкән Милләтләрдә Тынычлык Медитациясе дип аталган төркем, Берләшкән Милләтләр хезмәткәрләре һәм шунда капелланнар булып хезмәт иткән [[Шри Чинмой]] гуру тарафдарлары тарафыннан биләп алынган булган. Алар утрауны Нью-Йорк шәһәреннән арендага алганнар, өслеген яшелләндергәннәр һәм рәсми булмаган рәвештә аны Чинмойның дусты Бирманың элеккеге [[Берләшкән Милләтләр Генераль Сәркатибе]] [[У Тһант]] хөрмәтенә атаганнар. Гәрчә рәсми булмаса да, У Тһант утравы атамасы утрау өчен киң кулланыла. Хәзер ул металлик &quot;берлек аркасы&quot; урыны булып тора ул утрауның исеме хөрмәтенә шәхси әйберләрне саклый. 1999 елда ''[[Нью-Йорк Вакытлары Журналы]]'' киләсе меңьеллык өчен артифактларны саклау өчен [[вакыт капсуласы]]н төзү өчен халыкара бәйге игълан иткән. [[Кэплс Джефферсон Архитекторлары]] тарафыннан У Тһант Утравында гранит обелиск тәкъдим ителгән булган, ул әкренләп  җимерелә торып 30-ынчы гасыр ахырына бары тик вакыт капсуласы гына сакланып калырга тиеш дип фараз ителгән булган.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Herbert |last=Muschamp |authorlink=Herbert Muschamp |title=Designs for the Next Millennium. Caples Jefferson |work=[[The New York Times]] |date=December 5, 1999 |url=https://www.nytimes.com/1999/12/05/magazine/designs-for-the-next-millennium-caples-jefferson.html |accessdate=July 12, 2009}}&lt;/ref&gt;
[[2004 Республиканнарның Милли Конвенциясе]] вакытында Нью-Йорк шәһәре тирәли төрле калдырылган утраулар буенча сәяхәт иткән асаба артист һәм фильм ясаучысы [[Дюк Райли]], караңгылык астында дусты белән көймәдә шул утрауга барган, аны бәйсез дәүләт дип игълан иткән һәм утрауның навигация манарасыннан 21 фут (6,4 м) озынлыгында байрак элгәннәр. Көндез кайтканда аларны  [[Америка Кушма Штатлары Яр Буе Гвардиясе]] көймәсе тарафыннан тоткарланган булганнар, әмма арестланманган булганнар. 
{{-|left}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

==Тышкы сылтамалар==
{{Commons category|U Thant Island}}
* [[Forgotten NY]]: [http://forgotten-ny.com/1999/05/an-island-just-for-u/ An Island just for U] and [http://forgotten-ny.com/2001/03/the-new-york-islands/ ...to the New York Islands]
* NYC Audubon Harbor Herons Project: [https://web.archive.org/web/20120205093255/http://www.nycaudubon.org/projects/harborherons/HHSurveyReports.shtml Harbor Herons Nesting Survey], 2004–2011 reports on cormorant and gull nesting activity at U Thant Island
* NYCSubway.org: [http://www.nycsubway.org/wiki/The_Steinway_Tunnels_(1960) The Steinway Tunnels]

[[Төркем:Утраулар]]
[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Шри Чинмой Үзәге]]</text>
      <sha1>p8e078ac7rz0r3oe6vevsh0d0mlblz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шупрабһа Бекйорд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325039</id>
    <revision>
      <id>6038678</id>
      <parentid>5934948</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9319" sha1="l8kao7r00gcm2ziju0j5jfwcue17yzr" xml:space="preserve">{{Orphan|date=апрель 2026}}

'''Шупрабһа Бекйорд''' (1956 елда туган) ул [[Вашингтон]]нан [[ультрамарафон]] йөгерүчесе.&lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt; Ул сувенирлар кибете хуҗасы булып тора.&lt;ref name=&quot;wp&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; Ул [[Шри Чинмой]] өйрәнчеге.&lt;ref name=&quot;nytz&quot; /&gt;
== Тарихы ==
1986 елда ул 7 км йөгерә башлаган.&lt;ref name=&quot;tn&quot; /&gt; Аның беренче [[марафон]]ы [[Вермонт]]та марафон булган.&lt;ref name=&quot;wp&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wpr&quot; /&gt; Ул күп көнлек йөгерүләр ясый башлаган, аларга җиде көнлек йөгерүләр һәм 1300 мильгә йөгерүләр кергән. Аның турында &quot;Йөгерүче Рухы&quot; (2009) исемле кыска документаль фильмда сөйләнелгән булган.&lt;ref name =&quot;IMDB&quot; /&gt;

== Язмалар ==
Дөньяның иң озын [[сертификация]]ләнгән йөгерүен тәмамлаган бердәнбер хатын, [[3100 миля үз-трансценденция йөгерүе]]н  2009 елга кадәр җиңүче булып тәмамлаган.&lt;ref name=&quot;rw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;

&lt;blockquote&gt;
&quot;Әгәр дә акылларын шуңа бирсә, моны тәләсә-кем эшли ала.&quot;&lt;br/&gt;
''Шупрабһа Бекйорд''
&lt;/blockquote&gt;

== Йөгерү Тарихы ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Статистика (''Дөнья Рекордлары төс белән күрсәтелгән'')
! Ел !! Атамасы  !! Озынлык (мильләрдә) !! Урын !! Язмалар
|-
|1986
|200 Mile Race (200 мильгә йөгерү)
|200
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1987
|Five Day Race (биш көн йөгерүе)
|347
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1988
|Seven Day Race(җиде көн йөгерүе)
|521
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1988
|700 Mile Race(700 мильгә йөгерү)
|700
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|АКШ рекорды &lt;ref name=&quot;scb&quot; /&gt;
|-
|1989
|Seven Day Race (җиде көн йөгерүе)
|470
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1989
|1000 Mile Race(1000 мильгә йөгерү)
|1000
| 1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt; 
|bgcolor=&quot;#faecc8&quot;|Дөнья рекорды &lt;ref name=&quot;scb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;scr-h&quot; /&gt;
|-
|1990
|Seven Day Race(җиде көн йөгерүе)
|500
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1991
|Seven Day Race(җиде көн йөгерүе)
|523
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|1991
|1300 Mile Race(1300 мильгә йөгерү)
|1201
|3 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1992
|Seven Day Race(җиде көн йөгерү)
|484
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1992
|1300 Mile Race(1300 мильгә йөгерү)
|1300
|1 
| АКШ рекорды &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|-
|1993
|Seven Day Race(җиде көн йөгерүе)
|490
|2 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|1993
|1300 Mile Race(1300 мильгә йөгерү)
|1300
|2 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|1994
|Seven Day Race(җиде көн йөгерүе)
|502
|3
|
|-
|1994
|1300 Mile Race (1300 мильгә йөгерү)
|1300
|2 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|1995
|Seven Day Race (Җиде Көнгә Йөгерү)
|508
|3 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|1996
|2700 Mile Race (2700 мильгә йөгерү)
|2700
|1 
|bgcolor=&quot;#faecc8&quot;|Дөнья рекорды &lt;ref name=&quot;scb&quot; /&gt;
|-
|1997
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 
|bgcolor=&quot;#faecc8&quot;|Дөнья рекорды &lt;ref name=&quot;faz&quot; /&gt;
|-
|1998
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 
|bgcolor=&quot;#faecc8&quot;|Дөнья рекорды &lt;ref name=&quot;wr&quot; /&gt;
|-
|1999
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|2000
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|2001
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|2002
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;mdw&quot; /&gt;
|
|-
|2003
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|2004
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|2005
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|2006
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|2007
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|2008
|3100 Mile Race (3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|-
|2009
|3100 Mile Race(3100 мильгә йөгерү)
|3100
|1 &lt;ref name=&quot;duv&quot; /&gt;
|
|}

== Искәрмәләр ==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;duv&quot;&gt;{{cite web|url=http://statistik.d-u-v.org/getresultperson.php?&amp;runner=14380&amp;Language=EN  |title= Ultra Marathon Statistics  |publisher= Deutsche Ultramarathon-Vereinigung |date= |accessdate=2014-04-22|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rw&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_FMgDAAAAMBAJ |page=[https://archive.org/details/bub_gb_FMgDAAAAMBAJ/page/n75 72] |quote=Suprabha Beckjord. |title=Endurance Special |publisher=[[Runner’s World]] |date=2007 |accessdate=2014-04-22|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1998/07/12/nyregion/neighborhood-report-jamaica-running-on-inner-strength.html |title=Running on Inner Strength |work=[[New York Times]] |date=1998-06-12 |accessdate=2014-04-22|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nytz&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/07/01/nyregion/running-3100-miles-and-following-their-leader-every-step-of-the-way.html |title= Running 3,100 Miles, and Following Their Leader Every Step of the Way |work=[[New York Times]] |date=2004-06-01 |accessdate=2014-04-22|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;tn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thenational.ae/lifestyle/well-being/race-for-the-goal |title=Race for the goal |publisher=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=2008-12-29 |accessdate=2014-04-23 |last= |first= |archivedate=2014-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429045509/http://www.thenational.ae/lifestyle/well-being/race-for-the-goal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wpr&quot;&gt;{{cite web |url=http://old.runwashington.com/news/820/323/Suprabha-Beckjord-Ultra-Runner.htm |title=Suprabha Beckjord: Ultra-Runner |publisher=Washinghton Running Report |date=2006-12-06 |access-date=2014-04-23 |last= |first= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429051214/http://old.runwashington.com/news/820/323/Suprabha-Beckjord-Ultra-Runner.htm |archive-date=2014-04-29 |df= |accessdate=2020-10-19 |archivedate=2014-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429051214/http://old.runwashington.com/news/820/323/Suprabha-Beckjord-Ultra-Runner.htm }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wp&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/15/AR2005081500989.html |title= Washingtonian Completes Race Of 3,100 Miles |work=[[The Washington Post]] |date=2005-08-16 |accessdate=2014-04-23|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;faz&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.faz.net/frankfurter-allgemeine-zeitung/politik/kurze-meldungen-11113136.html |title= Kurze Meldungen |publisher=[[Frankfurter Allgemeine]] |date=2011-08-05 |accessdate=2014-04-23|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;scb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.srichinmoybooks.com/sri-chinmoy/self-transcendence|title=Self-Transcendence enthusiasts|publisher=srichinmoybooks.com|date=2012|access-date=2014-04-23|last=|first=|url-status=dead|archive-url=https://archive.is/20140429080630/http://www.srichinmoybooks.com/sri-chinmoy/self-transcendence|archive-date=2014-04-29|df=|accessdate=2020-10-19|archivedate=2014-04-29|archiveurl=https://archive.is/20140429080630/http://www.srichinmoybooks.com/sri-chinmoy/self-transcendence}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;scr-h&quot;&gt;{{cite web|url=http://3100.srichinmoyraces.org/history-3100-mile-race |title= History of the 3100 Mile Race |publisher=srichinmoyraces.org |date=2013-03-23|accessdate=2014-04-23|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wr&quot;&gt;{{cite book|author=Doug Lennox|title=Now You Know Big Book of Sports|url=https://archive.org/details/nowyouknowbigboo0000lenn_j6r9|url-access=registration|date=7 September 2009|publisher=Dundurn|isbn=978-1-4597-1873-9|pages=[https://archive.org/details/nowyouknowbigboo0000lenn_j6r9/page/357 357]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mdw&quot;&gt;{{cite web|url=http://multidays.com/multidaywiki/index.php?title=Suprabha_Beckjord|title=Suprabha Beckjord|publisher=multidays.com|date=2006-11-24|access-date=2014-04-23|last=|first=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050656/http://multidays.com/multidaywiki/index.php?title=Suprabha_Beckjord|archive-date=2014-04-29|df=|accessdate=2020-10-19|archivedate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429050656/http://multidays.com/multidaywiki/index.php?title=Suprabha_Beckjord}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1462701/ |title= The Spirit of a Runner |publisher=imdb.com |date=2009|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;
== Тышкы сылтамалар ==
*[https://vimeo.com/122923501 Video: The Spirit of a Runner Documentary]

[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Һинд дине шәхесләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Шри Чинмой Үзәге]]</text>
      <sha1>l8kao7r00gcm2ziju0j5jfwcue17yzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тепеспан кешесе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388708</id>
    <revision>
      <id>6038516</id>
      <parentid>4457504</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13094" sha1="e16f1nv0urmuzp94oabbqsft11kiqe1" xml:space="preserve">[[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|thumb|Tepexpan 1. Replica.]]
'''Тепеспан кешесе''' ({{lang-es|Hombre de Tepexpan}}) — Колумбка кадәрге чорда яшәгән кеше скелетының атамасы. Аны 1947 елның сентябрендә [[Мексика|үзәк Мексикада]] элекке {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Тексоко (күл)|Тексоко күле|ru|Тексоко (озеро)}} ярында археолог {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Гельмут де Терра|Гельмут де Терра|en|Helmut de Terra}}  табып алган&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;{{cite web| url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,804355,00.html| title=Science: American Face| publisher=[[Time]]| date=1947-10-20| accessdate=2010-04-01| archivedate=2014-07-28| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728033122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,804355,00.html}}&lt;/ref&gt;. Скелет [[мамонт]] калдыклары янында табылган һәм аның яше якынча 10 мең ел белән исәпләнә&lt;ref name=&quot;Planet&quot;&gt;{{cite web| url=http://planetearth.nerc.ac.uk/news/story.aspx?id=478| title=Isotope analysis dates ancient Mexican| publisher=Planet Earth online| date=2009-07-14| accessdate=2010-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20091109172215/http://planetearth.nerc.ac.uk/news/story.aspx?id=478| archivedate=2009-11-09}}&lt;/ref&gt;. Скелет иясе йөзтүбән капланып, кулларын күкрәк астына куеп, аякларын эченә таба тартып яткан булган&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|title = Preliminary Note on the Discovery of Fossil Man at Tepexpan in the Valley of Mexico|journal = American Antiquity|date = 1947-07-01|pages = 40–44|volume = 13|issue = 1|doi = 10.2307/275752|first = Helmut de|last = Terra}}&lt;/ref&gt;. Гәүдәсе, ихтимал, сазга баткан, скелетның юкка чыккан җилкә, арка өлеше, янбашлары иректә калган булган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Гәүдәнең башта ук күлгә ыргытылган булуы да мөмкин&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Alex D. Krieger, 1949: Review of ''Tepexpan Man. Viking Fund Publications in Anthropology, N° 11''. ''B.B.A.A. Boletín Bibliográfico De Antropología Americana'' 12 (2). Pan American Institute of Geography and History: S. 279–85. {{JSTOR|40973292}}.&lt;/ref&gt;.

== Тикшерү ==
=== Яше ===
[[Кальций карбонаты]] катламы, [[күл]] утырмалары һәм хәзерге заман утырымнары белән капланган аллювиаль утырмалар Тепеспан кешесе табылган урынның яшен 8 000—10 000 ел дип билгели&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|title = &quot;Tepexpan Man,&quot; A Critique of Method|url = https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1949-04_14_4/page/344|journal = American Antiquity|date = 1949-04-01|pages = 344–346|volume = 14|issue = 4|doi = 10.2307/276279|first = Glenn A.|last = Black}}&lt;/ref&gt;. Биредә уздырылган казу эшләре скелет янында табылган һәм [[обсидиан]]&lt;ref&gt;Обсидиан — беришле пыяласыман вулканик тау токымы, күбесенчә карасу төстә; әче лаваның үзле төрләре катканда хасил була&lt;/ref&gt; тәңкәләр белән бәйле булган биш мамонт җәсәден ачыклаган. Шуңа күрә баштарак Тепеспан кешесенең яше якынча 10 000 ел дип саналды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Еллар узгач, тикшеренүчеләр янә скелетка мөрәҗәгать итеп, җәсәден радиоуглерод даталаштыру алымы ярдәмендә тикшергән&lt;ref name=&quot;Planet&quot; /&gt;. Тепеспан кешесенең яше 2 000 елга якын булуы ачыклана. Доктор Сильвия Гонсалес, [[Ливерпуль]]дагы Джон Мурс исемендәге университетның геоархеология профессоры, скелетның яшен белү өчен, [[Уран (химик элемент)|уранның]] изотоплы анализын кулланган. Нәтиҗәләр күрсәткәнчә, Тепеспан кешесенең яше 4 700 ел дип исәпләнә башлый&lt;ref name=&quot;Planet&quot; /&gt;. Доктор Сильвия Гонсалес, җәсәднең пычрануы дөрес булмаган радиоуглеродлы датага китереп чыгарды, дип раслый&lt;ref name=&quot;Planet&quot; /&gt;. Башка тикшеренүчеләр Тепеспан кешесе соңрак җирләнгән, әмма {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Плейстоцен|плейстоцен|ru|Плейстоцен}} материалларында казылган, дип раслый&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title = Middle America: A Culture History of Heartland and Frontiers|url = https://books.google.com/books?id=GoWt4Qs-kXkC&amp;pg=PA13&amp;lpg=PA13&amp;dq=tepexpan+man+early+man+in+mexico|publisher = University Press of America|date = 1982-01-01|isbn = 9780819122308|first = Mary W.|last = Helms}}&lt;/ref&gt;.

[[1947 ел]]да Science Newsletter журналында бастырылган Тепеспан кешесе анализы үлгән вакытта кешегә 40 яшьтән да ким булмавын раслый. Моны баш сөягендәге тоташкан җөйләр һәм озын сөякләрдәге берегеп үскән эпифизлар күрсәтә&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;„Tepexpan Man Is Young for His Age.“ 1947. ''The Science News-letter'' 52 (2). Society for Science &amp; the Public: 22–23. [[doi:10.2307/3924284]]&lt;/ref&gt;.  

=== Җенесе ===
Үзенең башлангыч хисабында Гельмут де Терра, баш сөяге белән бергә башка сөякләре кешенең [[ир-ат|ир җенесле]] булуын күрсәтә, дип яза&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[ДНК]] анализына нигезләнеп, Мексика археологы Тепеспан кешесе [[хатын-кыз]] булган, дип фаразлаган&lt;ref&gt;{{Internetquelle|url=http://projects.leadr.msu.edu/hominidfossils/exhibits/show/modern-homo/homo-sapiens|titel=Homo Sapiens Tepexpan Man|werk=Hominid Fossil Repository|abruf=2020-10-16}}&lt;/ref&gt;.

=== Җәрәхәте ===
Тепеспан кешесенең уң [[терсәк сөяге]] сынган булган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Де Терра, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Сөяк сыну|сөяк сынуы|ru|Перелом кости}} һәм мамонтларга якын табылуы сәбәпле, Тепеспан кешесе үз ырудашлары тарафыннан үтерелгән яки ау вакытында каты яраланган аучы була ала, дип фаразлый.

Science Newsletter журналы, Тепеспан кешесенең умыртка сөягенең муен өлешендә тозлы утырымнар күп табылу аның, ихтимал, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Артрит |артриттан|ru|Артрит}} интеккән булуын күрсәтә, дип яза&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== Башкалар ===
Science Newsletter Тепеспан кешесе турында 1947 елгы басмасында язып чыга. Тепеспан кешесенең баш сөягенең зур, гөмбәзсыман һәм юка стеналы булуын искәртеп, аның [[баш мие]]нең зурлыгы хәзерге заман индеецларының баш мие кадәр булган, дип фаразлый. Авторлар, кешенең көчле иягенә, чыгынкы каш өсте дугаларына игътбар итеп, чыгынкы ияк Тепеспан кешесен иртә [[неандертал|неандерталь затлардан]] аера, дип саный. Тепеспан кешесенең авызында өске казналыкта 3 кенә теше калган булган. Аскы казналыгындагы тешләре үлеменә кадәр үк төшкән. Моны аскы казналыктагы [[теш]] урынындагы альвеоляр чокырларның төзәлүе һәм тигезләшүе күрсәтеп тора. Аскы казналыкта эшкә ярашлы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Кискеч тешләр|кискеч тешләр|ru|Резцы}}, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Казык тешләр|казык тешләр|ru|Клыки}}, таушалган премолярлар гына калган &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
 
== Тексоко күленең әйләнә-тирә мохите ==
Доктор Гонсалес, әлеге районның утырымнарын һәм таш калдыкларын (''ташка әверелгән организм калдыкларын'') анализлап, Тексоко күленең әйләнә-тирә мохитен реконструкцияләгән. Доктор Гонсалес һәм аның командасы ком, [[балчык]], вулканик көлне, шулай ук ташка әверелгән диатом суүсемлекләрен (''микроскопик суүсемлекләр'') һәм остракодларны (''вак кысласыманнар формасы'') анализлаган. Тепеспан кешесе исән вакытта Тексоко күле тирән, мул сулы, [[балык]]ка бай, ярлары [[агач]] белән капланган булган. Соңгы 20 000 ел эчендә Тексоко күленең әйләнә-тирә мохите зур үзгәрешләр кичергән, шул исәптән берничә [[вулкан]] ату очрагы, су өсте тигезлегенең һәм күп санлы үсемлекләрнең үзгәрүе күзәтелгән. Әлеге экологик үзгәрешләр әйләнә-тирәдә көн күрүче халыкка тәэсир итмичә калмаган. Бүген Тексоко күленең суы  корыган, диярлек. Ул [[Мехико|Мехико шәһәренең]] төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан. Радиоуглерод белән даталаштыру Тепеспан кешесенең яшен б. э. 19 110±90 кадәр 612±2 214C еллары дип күрсәтә. Яңа уран серияләре скелетка б.э. 4700±200 елларын бирә, бу голоцен яшьне күрсәтә. Утырма сукцессия изотоп анализы, диатом суүсемнәр, органик геохимия һәм тефрохронология ярдәмендә өйрәнелгән. Бу мәгълүматлар, соңгы плейстоцен һәм соңгы [[голоцен]] дәвамында Тексоко күле тирәсендә [[суүсемнәр|су-]] һәм [[югары төзелешле үсемлекләр|җир өсте үсемлекләре]], С3 һәм С4 үсемлекләр фотосинтезы балансы күзлегеннән, тозлы, селтеле һәм төче су шартлары, вулканик активлык, күл утырымнарын эшкәртү һәм дренаж бассейныннан керү буенча шактый үзгәрешләр булуын күрсәтә. Бу үзгәрешләр шулай ук бу вакытта күл тирәсендә яшәгән борынгы кеше популяцияләренә зур йогынты ясаган&lt;ref&gt;Angela L. Lamb, Silvia Gonzalez, David Huddart, Sarah E. Metcalfe, Christopher H. Vane, Alistair W.G. Pike, 2009: „Tepexpan Palaeoindian site, Basin of Mexico: multi-proxy evidence for environmental change during the late Pleistocene–late Holocene.“ ''Quaternary Science Reviews'' 28, 2000–2016. ''ScienceDirect'', EBSCO''host'' [[doi:10.1016/j.quascirev.2009.04.001]] (abgerufen am 27. Oktober 2015).&lt;/ref&gt;.

== Сылтамалар ==
*[https://web.archive.org/web/20090402205409/http://nielsdeterra.brinkster.net/HdTWebsiteSpan/HdTWebsiteEng/index.html Biography, bibliography and articles on Helmut de Terra and the 2007 INAH Exhibition]
 

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

[[Төркем:Мексикада археология]]
[[Төркем:Археологик табылдыклар]]
{{Яхшы мәкалә}}</text>
      <sha1>e16f1nv0urmuzp94oabbqsft11kiqe1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дагстан дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389357</id>
    <revision>
      <id>6038681</id>
      <parentid>6026997</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67386" sha1="1qbzu4xvqwkz4mh4xvcvz88n3466evw" xml:space="preserve">{{УК}}
'''{{Label|Q4153935|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4153935|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4153935|lang=en}}}}) — [[Дагстан]]да иң эре югары уку йортларының берсе, эре фәнни һәм мәдәни үзәк. 1931 елда Дагстан дәүләт педагогия институты буларак нигез салына, 1957 елга кадәр Дагстанның халык шагыйре [[Сөләйман Стальский]] исемен йөртә.

ДДУ үз эченә 16 фәнни-белем бирү үзәген, 18 факультетны,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dgu.ru/structure/departments.html|title=Факультеты|publisher=dgu.ru|accessdate=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606105228/http://dgu.ru/structure/departments.html}}&lt;/ref&gt; 97 кафедра, 4 филиалны,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dgu.ru/structure/branches.html|title=Филиалы|publisher=dgu.ru|accessdate=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606105228/http://dgu.ru/structure/branches.html}}&lt;/ref&gt; 2 музейны (биологик һәм тарихи), фундаменталь китапханәне, биологик станцияне һәм планетарийны ала.&lt;ref&gt;[http://dgu.ru/sveden/2331 Сведения об университете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006152522/http://dgu.ru/sveden/2331 |date=2016-10-06 }}&lt;/ref&gt; Коллективта якынча 3000 укытучыл һәм хезмәткәр эшли.

== Тарихы ==
1931 елның 8 октябрендә ДАССР Халык Комиссарлары Советы «Дагестан агро-педагогика институтын ачу турында» карар кабул итә. Институтны ачу тантанасы Октябрь революциясенең 14 еллыгына багышланган була.
1931 елның ноябрендә педагогика институтында дәресләр башлана. Институтның беренче курсына 75 студент кабул ителгән, аларны 10 штаттагы укытучы укыткан.
1931 елда институтта 3 бүлек, иҗтимагый-әдәби, химия-биология үзәге һәм физик-техник бүлеге ачыла.

Авыр матди шартларга, уку мәйданнары һәм тулай торак булмауга карамастан, күпчелек студентлар беренче уку елын уңышлы тәмамлаган. Студентлар имтиханнарны тапшырып республика районнары буенча конкрет бирем белән авылларда институтка яңа студентлар туплау буенча актив эш алып барырга таралышалар.

1935 елда беренче чыгарылыш була. Дагстан югары белемле 39 укытучы алган. Ул вакытта университетта 260 студент белем ала.

1954 елда институт актлар һәм спорт заллары, якты аудиторияләр һәм кабинетлар булган 6 мең м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;  артык мәйдандагы корпус ала. Дәресләр бер сменада үткәрелә башлый. Иске уку корпусы тулай торак өчен күчерелә.

1957 елда педагогик институт Дагстан дәүләт университеты итеп үзгәртелә. Стационар бүлектә тарихи-филология, физика-математика, табигать белеме, чит телләр, инженер-техник факультетлары раслана.

1964 елда күпчелек факультетларның структурасы үзгәртелә, яңа кафедралар булдырыла. Биш урынына инде 8 факультет эшли башлый. Студентлар контингенты 4691 кеше тәшкил итә.

1967 елда университетка өлкә партия мәктәбе бинасы тапшырыла, эре спорт залы һәм тулай торак төзелеше тәмамлана. 1971 елда университет планетариен төзү эшләре тәмамланган. 1970 елда Дагестанда Дагстан политехник институтының инженер факультетлары базасында оештыру турында карар чыга.
1972 елда университетта икътисади-хокукый факультет оештырыла, ул 1973 елда икътисад һәм юридик факультетларына бүленә.

1974 елдан Совет сәүдә факультеты ачыла. Яңа бина файдалануга тапшырыла.
1980 елда университетта 7487 кеше белем ала. Бу вакытка университет китапханәсенең китап фонды 993864 том тәшкил итә һәм университетта 11 факультет, 49 кафедра эшли.

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Дагстан дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4153935. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4153935/p580:башлау,p108/Q4153935/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054738|Abutalib Abilov]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q25693346|Ullugatag]]''
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| [[Махачкала]]
|-
| 1950
| 1952
| ''[[:d:Q4274152|Z. M. Magomedbekova]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4378326|Olga Prik]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-23
| [[Кизләү]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-03
| ''[[:d:Q41621|Haifa]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q63434197|Ariel Golan]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-10
| [[Херсон]]
| ''[[:d:Q4496337|Kharkiv National University of Construction and Architecture]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q122702564|Soviet Academy of Civil Engineering and Architecture]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-02
| [[Иерусалим|Котдус]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4338040|Magomed-Nuri Osmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-06
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|иранист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-09
| ''[[:d:Q4494525|Khadzhalmakhi]]''
|-
| 1961
| 
| ''[[:d:Q135206551|Хидир Рамазанов]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-01
| ''[[:d:Q4478725|Usug]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136232887|Магомед Бутаев]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-25
| ''[[:d:Q4248480|Kurkli]]''
| ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-02
| 
|-
| 1969
| 1973
| ''[[:d:Q4422661|ヴァディム・シュガレフ]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-04-30
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-17
| [[Киев]]
|-
| 1990
| 
| ''[[:d:Q135207081|Гани Каймаразов]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-30
| ''[[:d:Q4407978|Sanchi]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-08
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136230153|Рамазан Маршаев]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-17
| ''[[:d:Q4517844|Chukna]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15071467|Ахмед Магомедов]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-29
| ''[[:d:Q1394899|Khunzakhsky District]]''
| ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-02
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135222193|Надыр-Паша Сотавов]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-05
| 
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109493263|Абдулатипов, Абдул-Кадыр Юсупович]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-06
| [[Тарки]]
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153258|Ahmedullah Gulmagomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-08
| ''[[:d:Q4305724|Mugergan]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-25
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-08-17
| ''[[:d:Q4318803|Nizhneye Kazanishche]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20866444|Emirbek Emirbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-15
| ''[[:d:Q4501941|Khryug]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-11
| ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-28
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15076903|Omar Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-26
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-06
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136203760|Александр Криштопа]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Махачкала]]
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q105688313|Eduard Akuvaev]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-25
| [[Махачкала]]
| 
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-24
| ''[[:d:Q192225|Netanya]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062289|Kamil Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-06
| ''[[:d:Q4077177|Bammatyurt]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1654159|Khizri Amirkhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-29
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20202264|Gadzhimet Safaraliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-26
| [[Махачкала]]
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
|-
| 1992
| 
| ''[[:d:Q136030172|Магомед-Расул Ибрагимов]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-07-22
| [[Дәрбәнт]]
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-09-17
| 
|-
| 1981
| 
| ''[[:d:Q136147252|Нурмагомед Гаджиахмедов]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-19
| ''[[:d:Q24937894|Tumeller]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115240609|Ilman Alipulatov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-28
| ''[[:d:Q19614404|Garakh]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115240921|Институт управления и бизнеса]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-14
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112121286|Гъазимугьаммадов Ризван Казиман хва]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-23
| ''[[:d:Q4070978|Archo]]''
| ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]''
| ''[[:d:Q1340643|төзүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
|-
| 2011
| 
| ''[[:d:Q135206373|Руслан Сефербеков]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-11
| [[Чыстякове|Чыстәкове]]
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14916858|Муртазали Рабаданов]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-14
| ''[[:d:Q1438662|Хәсәүйорт районы]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2005
| 
| ''[[:d:Q136288835|Dilşad Ramazanova]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-25
| 
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q21393839|Maxim V. Nabozhenko]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
|-
| 2014
| 
| ''[[:d:Q136040760|Махач Мусаев]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| [[Махачкала]]
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136196944|Арсен Муртазаев]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| ''[[:d:Q2000279|Akusha]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q57416950|Magomed-Rasul Magomedov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61822766|Timur Luguev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020
| 
| ''[[:d:Q89813567|Kurban Rabadanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q95831334|Farid Orudzhev]]''
| 
| 
| Дагстан дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96954946|Kristina Ashurbekova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-01-01
| 
| ''[[:d:Q103783033|Nariman Alikhanov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988373|Раджабов, Магомед Османович]]''
| 
| ''[[:d:Q4151775|Guladty]]''
| ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Дагстан дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4153935. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q4153935/p580:башлау,p69/Q4153935/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| [[Хизгил Авшалумов]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-01-16
| ''[[:d:Q4328472|Nyugdi]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-17
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15064172|Daniil Atnilov]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913
| [[Дәрбәнт]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28499498|Магомед Махулович Махулов]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-02-23
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-11
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26243942|Bulach Gadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-05-02
| ''[[:d:Q1438521|Gunibsky District]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-08
| [[Буйнакск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054738|Abutalib Abilov]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q25693346|Ullugatag]]''
| [[галим]]
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012
| [[Махачкала]]
|-
| 1938
| 1942
| ''[[:d:Q4274152|Z. M. Magomedbekova]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| 
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q12864143|Arnold Chikobava Institute of Linguistics]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4453142|Shota Rustaveli Theatre and Film University]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686014|Magomed-Soeltan Jachjaevitsj Jachjaev]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-12-10
| ''[[:d:Q4208865|Kaka-Shura]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-03
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18543576|Uneizat Meylanova]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-05-01
| ''[[:d:Q1735290|Kasumkent]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-28
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4195357|Garun Ibragimov]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-03-17
| ''[[:d:Q943391|Mishlesh]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-11-29
| [[Махачкала]]
|-
| 1948
| 1952
| ''[[:d:Q135206551|Хидир Рамазанов]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-01
| ''[[:d:Q4478725|Usug]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131180|Mikhail Gavrilov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-29
| [[Дәрбәнт]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-18
| [[Дәрбәнт]]
|-
| 
| 1948
| ''[[:d:Q4133049|Gadzhi Gamzatov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-05-05
| ''[[:d:Q18279705|Tsada]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-06&lt;br/&gt;2011-10-05
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q43428671|Beydullah Xanmaqomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-08-18
| ''[[:d:Q4212325|Kondik]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-28
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| [[Рәүф Мунчаев]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-23
| [[Закаталы]]
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-07-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q135207081|Гани Каймаразов]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-12-30
| ''[[:d:Q4407978|Sanchi]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-06-08
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405818|Bayram Salimov]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-05-05
| [[Судур]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-20&lt;br/&gt;2014
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279753|Misi Chavtarayeva]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-22
| ''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-27
| ''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
|-
| 
| 1948
| ''[[:d:Q136230153|Рамазан Маршаев]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-17
| ''[[:d:Q4517844|Chukna]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426265|Council for Religious Affairs]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201614|Institute of Scientific Atheism]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-12
| 
|-
| 
| 
| [[Магомедали Магомедов]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-06-15
| ''[[:d:Q4256248|Леваши]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-12-04
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823288|Abdulbari Makhmudov]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Драматурглар|драматург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014
| 
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q136109256|Ахмед Исламмагомедов]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-04-12
| ''[[:d:Q2458063|Chokh]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-03
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28496130|Магомед Багандалиевич Багандалиев]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q1438417|Karabudakhkentsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 1949
| 
| ''[[:d:Q4062267|Adallo Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-02-15
| ''[[:d:Q13667648|Urada]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-30
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823478|Межидов Абдурагьман Гьамидан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-15
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42020568|Surakat Asiyatilov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-06-01
| ''[[:d:Q13667648|Urada]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-14
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q135222193|Надыр-Паша Сотавов]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-05
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251886|Казиахмедов, Гаджиахмед Бегович]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-22
| 
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-05-09
| [[Дәрбәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077176|Akhmed Osmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-04-01
| [[Хәсәүйорт]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q47453335|Bagomed Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-11
| ''[[:d:Q428262|Sergokalinsky District]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109493263|Абдулатипов, Абдул-Кадыр Юсупович]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-06
| [[Тарки]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4153258|Ahmedullah Gulmagomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-08
| ''[[:d:Q4305724|Mugergan]]''
| [[галим]]
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-09-25
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4312072|Нажмудинов, Гаджи Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-10
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7403715|Salau Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-25
| ''[[:d:Q4251363|Kyakhulay]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-02
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21146607|Z. K. Tarlanov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-11
| ''[[:d:Q619726|Agulsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1959
| ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-08-17
| ''[[:d:Q4318803|Nizhneye Kazanishche]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4096836|Samson Broytman]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20866444|Emirbek Emirbekov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-15
| ''[[:d:Q4501941|Khryug]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78516457|Гъанийрин Фаида Абубакаран руш]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-14
| ''[[:d:Q341107|Akhty]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-04-10
| 
|-
| 1954
| 
| ''[[:d:Q136104381|Ангара Булатова]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-10
| ''[[:d:Q4311615|Naholno-Tarasivka]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-13
| 
|-
| 
| 1963
| ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-03-11
| ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-08-28
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4183449|Zagir Zagirov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-11-20
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15076903|Omar Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-26
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-06
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919298|Gulizar Sultanova]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-27
| ''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-08-16
| 
|-
| 1958
| 1961
| ''[[:d:Q62036219|Kurban Hakimov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-30
| ''[[:d:Q4293103|Mikrakh]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77896560|Мегьамедрин Гьамидулагь Исмаилан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-10-08
| ''[[:d:Q25693359|Чуьхверхуьр]]''
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1970
| ''[[:d:Q4102793|Valentine Rusantsov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-03
| [[Белореченск]]
| ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189854|мәтран]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-01-16
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4134041|Magomed Gasanov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-23
| ''[[:d:Q21334740|Khurik]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94548251|Omar Begov]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-02
| ''[[:d:Q22343854|Gochada]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-04-14
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136203760|Александр Криштопа]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1961
| ''[[:d:Q136506054|Гаджимурад Искендеров]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-19
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q559930|Муху Алиев]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-08-06
| ''[[:d:Q4451317|Тануси]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062316|Khabib Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| [[Махачкала]]
|-
| 1966
| No/unknown value
| ''[[:d:Q15640472|Valery Makharadze]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-11-15
| [[Ottawa|Оттава]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27658993|Аджиев Абдулаким Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-12-08
| ''[[:d:Q4079354|Batayurt]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97591841|Загиров, Велибек Мирзабекович]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-25
| ''[[:d:Q25693470|Chuvek]]''
| 
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133052|Khapisat Gamzatova]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-13
| ''[[:d:Q1438424|Kazbekovsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-21
| 
|-
| 1964
| 1968
| ''[[:d:Q136215856|Калсын Кадыраджиев]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-22
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1968
| ''[[:d:Q4521262|Yury Shakhmuradov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-27
| ''[[:d:Q2394006|Jabrayil]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20855608|Gayirbeg Magomedovich Abdurakhmanov]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-11-05
| ''[[:d:Q804592|Balakhani]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-23
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q130286058|Ахмедов, Багаудин Гаджиахмедович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-06-07
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97343663|Ильясов, Сиражутдин Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-05
| ''[[:d:Q6662994|Chitur]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1438721|Laksky District]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18131059|Magomedshapi Isayev]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-08-04
| ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-09-23
| 
|-
| 
| 
| [[Рамазан Габделлатыйпов]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-04
| ''[[:d:Q16311751|Gebguda]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193391|дипломат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]
| [[Мурманск арктик университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4184319|Shamil Zaynalov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-11-14
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4445715|Kazbek Sultanov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-26
| [[Махачкала]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062289|Kamil Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-06
| ''[[:d:Q4077177|Bammatyurt]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153938|First Secretary of the Dagestan Communist Party]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97369578|Тенглик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q863244|Yoldash]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-08-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4222290|Enver Kisriev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201381|Institute for African Studies]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4335618|Gasan Orazayev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-20
| ''[[:d:Q4318803|Nizhneye Kazanishche]]''
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-06
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6732326|Magomed Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-06-15
| ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-02
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18543467|Исмаилрин Абдуселим Абумуслиман хва]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 1987
| 
| ''[[:d:Q133757279|Elena Ivanovna Inozemceva]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-08-18
| ''[[:d:Q1972533|Babayurt]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4062275|Atay Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-10
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18396749|Askhab Askhabov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-08-17
| ''[[:d:Q18396750|Khushtada]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61931541|Institute of Geology Komi SC UB RAS]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44155708|Билалов Мустафа исаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-04
| ''[[:d:Q787815|Babayurtovsky District]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124257092|Abdurachman Junusov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-14
| 
| ''[[:d:Q860918|эсперантист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q4153917|STRC &quot;Dagestan&quot;]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1654159|Khizri Amirkhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-29
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823561|Ашурагъаев Абдул Наврузбеган хва]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-09
| ''[[:d:Q4208986|Kaladzhukh]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 1971
| ''[[:d:Q112554030|Dina Magomedova]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-06-02&lt;br/&gt;1949
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q635797|Gadzhi Abashilov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-02
| ''[[:d:Q4426726|Sogratl]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-21
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4081413|Bekmoerza Abdoelchakimovitsj Bekmoerzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-16
| ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1972
| ''[[:d:Q20202264|Gadzhimet Safaraliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-26
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Хәсәнхөсәен Ибраһимов]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-28
| ''[[:d:Q4326240|Novochurtakh]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152584|Magomedsalikh Gusaev]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-06
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-27
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4285671|Gadzji Noechievitsj Machatsjev]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-19
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-12-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138800828|Akhmed Murtuzaliev]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-10-04
| ''[[:d:Q13616147|Verkhny Dzhengutay]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37868118|дәреслекләр авторы]]''
| ''[[:d:Q4201874|Tsadasa Institute of Language, Literature and Art]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233139|Anatoly Korkmasov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-10
| [[Казалы]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1974
| ''[[:d:Q16435037|Хадижат Жалалқызы Манапова]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| [[Кыргызстан]]
| ''[[:d:Q101445630|физика укытучысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21635735|Gazimagomed Akhmedov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-09
| ''[[:d:Q24070654|Keger]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-11-25
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4204102|Tagir Ismailov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-12-05
| ''[[:d:Q4205428|Ikhrek]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-06-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4495051|Madzhid Khalilov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-02-25
| ''[[:d:Q1062989|Bezhta]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 1972
| 1977
| ''[[:d:Q136147252|Нурмагомед Гаджиахмедов]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-19
| ''[[:d:Q24937894|Tumeller]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3551549|University of Oran]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133058|Gamid Gamidov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-06
| ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-20
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115240609|Ilman Alipulatov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-02-28
| ''[[:d:Q19614404|Garakh]]''
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| ''[[:d:Q60851780|Government of the Republic of Dagestan]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4153917|STRC &quot;Dagestan&quot;]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-11-14
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136436794|Murtazali Dugrichilov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''
| ''[[:d:Q821960|Berlitz Corporation]]''&lt;br/&gt;[[Азат Европа радиосы/Азатлык радиосы|Radio Free Europe]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4274165|Magomed-sultan Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-07
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48955955|Къарибрин Анатолий Шамсутдинан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-02
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q68078857|Багълийрин Малик Джамединан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-06-11
| ''[[:d:Q4248987|Kurush]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;[[хокук белгече]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70253623|Магомедов, Баганд Холадаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-01
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106103939|Шапиев, Сиябшах Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-15
| ''[[:d:Q20924048|Gunukh]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112977022|Шапиева, Алпият Шапиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-03-03
| ''[[:d:Q4222574|Kichi-Gamri]]''
| ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-05-23
| [[Эзбербаш]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4538489|Яралиев Имам Музамудинан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-01-02
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15067014|Ilyagu Urilov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-08
| [[Дәрбәнт]]
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|биограф]]''
| ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70361144|Murtazali Gadjiev]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485330|Курбанов, Курбан Сеидович]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-01
| ''[[:d:Q4405804|Salik]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4274169|Magomed Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-16
| ''[[:d:Q1010931|Kubachi]]''
| ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-01-15
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 1979
| ''[[:d:Q136121294|Майсарат Мусаева]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-11
| ''[[:d:Q4399239|Rugudzha]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2661642|Saypulla Absaidov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-07-14
| [[Тарки]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q31823589|Бабаханов Майрудин Бабаханан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-20
| ''[[:d:Q25693339|Piperkent]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124769428|Вагидов, Завурбек Юнусович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-25
| [[Хәсәүйорт]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2499292|Magomedgasan Abushev]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-10
| ''[[:d:Q4213537|Karabudakhkent]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77897117|Абасрин Керимхан Саидагьмедан хва]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-09
| ''[[:d:Q4213936|Karakyure]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;[[инженер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110187041|Мирзабеков, Азиз Абдулмирович]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-10
| [[Ашагы Ләгәр (Гусар)]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29867769|Aleksandr Ilitsj Sjoevalov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-09-09
| ''[[:d:Q1438451|Kizlyarsky District]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1055894|депутат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714402|Svetlana Musaevna Makhmudova]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| ''[[:d:Q1439184|Рутул районы]]''
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054532|Magomed Abdulaev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-18
| ''[[:d:Q1438521|Gunibsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-05
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131518|Magomedemin Gadzhiev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-06-27
| [[Төрекмәнбашы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4247879|Risvan Kurbanov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-03
| [[Буйнакск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776696|Կարեն Մկրտչյան]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-08
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28498757|Yury Levitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-15
| ''[[:d:Q787815|Babayurtovsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865356|Уммупазиль Авадзиевна Омарова]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-19
| ''[[:d:Q428262|Sergokalinsky District]]''
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120268268|Муталов, Расул Османович]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-28
| ''[[:d:Q16656520|Itsari]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124769469|Дарбишев, Гаджияв Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-31
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1394899|Khunzakhsky District]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q135206373|Руслан Сефербеков]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-11
| [[Чыстякове|Чыстәкове]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4073065|German Ahmedov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-18
| ''[[:d:Q2084065|DAÚD]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14916858|Муртазали Рабаданов]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-14
| ''[[:d:Q1438662|Хәсәүйорт районы]]''
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19521750|Gadzhimurad Omarov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-23
| ''[[:d:Q47045390|Gatsalukh]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22329910|Yusup Umavov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-02-08
| ''[[:d:Q13616645|Kadar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4064366|Adam Amirilayev]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-20
| ''[[:d:Q1438424|Kazbekovsky District]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20202872|Magomedfazil Azizov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-29
| ''[[:d:Q4199076|Ikra]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83307|министр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Магомедсалам Магомедов]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-01
| ''[[:d:Q4256248|Леваши]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1986
| ''[[:d:Q4062343|Alikber Alikberov]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-28
| ''[[:d:Q1157215|Дагстан автономияле совет социалистик республикасы]]''
| ''[[:d:Q381160|эксперт]]''
| ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485051|Казиахмедов, Феликс Гаджиахмедович]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-03-10
| ''[[:d:Q25693461|Trkal]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 1987
| ''[[:d:Q136232461|Лейла Каймаразова]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-14
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28497328|Magomed Gadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-07
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q447250|Сөләйман Кәримов]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-12
| [[Дәрбәнт]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20669650|Musa Musaev]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21109118|Enrik Muslimov]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-03-01
| ''[[:d:Q38643|Suleyman-Stalsky District]]''
| [[офицер]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120264213|Джелилов, Магомед Халилович]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-01
| ''[[:d:Q4399916|Rukel]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2282190|Дәрбәнт районы]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117084593|Shaban Muslimov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-11-19
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010367|Меджидов, Абдулнасыр Магомедрасулович]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-17
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q41583|тренер]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1995
| ''[[:d:Q136288835|Dilşad Ramazanova]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-25
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q941255|Khadzhimurad Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-24
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q444232|Ilyas Shurpayev]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-25
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-03-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Рамзан Кадыйров]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-05
| ''[[:d:Q1873736|Akhmat-Yurt]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4131511|Gapal Gadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-06
| [[Махачкала]]
| [[офицер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-09-12
| [[Махачкала]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28527842|Eldəniz Səlimov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-02
| [[Хачмас]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28859517|Алхасов, Запир Мухтарович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-13
| ''[[:d:Q4476840|Urakhi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109484818|Корголиев, Корголи Магомедович]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-20
| ''[[:d:Q4099884|Burtunay]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4383426|Murad Umakhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-03
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19517955|Beibulat Musaev]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-08
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1999
| ''[[:d:Q136040760|Махач Мусаев]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q362499|Kuramagomed Kuramagomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-21
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4203519|Magomed Isagadzhiyev]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-03
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[Надирә Исаева]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-29
| ''[[:d:Q4518846|Янкала]]''
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q18910355|Sapiyat Magomedova]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-11
| ''[[:d:Q4070311|Artlukh]]''
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62712787|Salman Dadaev]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-07-18
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15065736|Мөхәммәт Давытов]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-26
| [[Михайловск (Ставрополь крае)]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485329|Шихиев, Фуад Шукурович]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-10
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 2002
| ''[[:d:Q136196944|Арсен Муртазаев]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| ''[[:d:Q2000279|Akusha]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116234171|caucasologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''&lt;br/&gt;Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 2004
| ''[[:d:Q98123027|Kristina Ramazanova]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-19
| [[Эзбербаш]]
| [[җырчы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2006
| ''[[:d:Q97315293|Далгатов, Далгат Курбаналиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-09
| [[Махачкала]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q444940|Magomed Ibragimov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-18
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q561788|Mavlet Batirov]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-12
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60834066|Murad Aliyev]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-24
| [[Махачкала]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q348608|Adam Batirov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-13
| [[Хәсәүйорт]]
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21395911|Ibrahim Saidau]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-09
| ''[[:d:Q4227424|Kokrek]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26959934|Magomed Nurbagandov]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-09
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
| ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-07-10
| ''[[:d:Q4417182|Sergokala]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q578177|Albert Selimov]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-05
| [[Каспийск]]
| ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q658462|Mansur Isaev]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-23
| [[Кызылйорт]]
| ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9337247|Sirazhudin Magomedov]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-10
| ''[[:d:Q1438410|Тләрата районы]]''
| ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008
| 2013
| ''[[:d:Q18280447|Eldar Eldarov]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-03
| ''[[:d:Q2667578|Khunzakh]]''
| ''[[:d:Q11607585|катнаш көрәш сугышчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98768940|wrestling coach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q23927336|самбочы]]''
| ''[[:d:Q134296548|Real American Freestyle]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50278013|Magomed Ankalaev]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-02
| ''[[:d:Q13667630|Teletl]]''
| ''[[:d:Q11607585|катнаш көрәш сугышчысы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16148663|Abdulrashid Sadulaev]]''
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-09
| ''[[:d:Q4506186|Tsurib]]''
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002-09-01
| 2005-06-05
| ''[[:d:Q58350612|Oxana Pimenova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2065769|University of Windsor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1514848|Саскачеван университеты]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-09
| 2005-06-01
| ''[[:d:Q87002171|Kamil Rabadanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90264954|Kizkhalum Khametova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-07-02
| ''[[:d:Q91719100|Sergey Manyshev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1986-09
| 1992-06
| ''[[:d:Q92247128|S M Bataev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2005-09-01
| 2010-01-06
| ''[[:d:Q95831334|Farid Orudzhev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Дагстан дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102315639|Murad Shamilevich Omarov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q141328738|Vyacheslav Abdusalamov]]''
| 
| [[Эзбербаш]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://www.dgu.ru Официальный сайт ДГУ]

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1931 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Махачкала]]
[[Төркем:Дагстан университетлары]]</text>
      <sha1>1qbzu4xvqwkz4mh4xvcvz88n3466evw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389491</id>
    <revision>
      <id>6038455</id>
      <parentid>6036451</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221386" sha1="8di22qxbls9zcr6sh288ijg6mj0jb7q" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q400422|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q400422|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q400422|lang=en}}}}) — [[Сарытау өлкәсе]]нең административ үзәге [[Сарытау]] шәһәрендә урнашкан [[югары уку йорты]], Сарытау шәһәренең иң өлкән югары уку йортларыннан берсе. [[1909 ел]]да Император [[Николай II]] исемендәге университет буларак нигезләнгән.&lt;br/&gt;
[[2010 ел]]да [[Россиянең илкүләм тикшеренү университеты|илкүләм тикшеренү университеты]] статусы бирелгән&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |title=Национальные исследовательские университеты |accessdate=2019-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190728195228/http://www.edu.ru/abitur/act.72/index.php |archivedate=2019-07-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
Император Николай университетына Сарытау җәмәгатьчелегенең, хакимиятнең һәм премьер-министр [[Пётр Столыпин|П. А. Столыпинның]] зур тырышлыгы белән [[1909 ел]]ның 10 июнендә нигез салына. Тантаналы ачылу [[6 декабрь]]дә уза. Шул ук көнне университетның булачак корпуслары төзеләчәк урында таш салына. Аларны төзү өчен архитектор [[Карл Мюфке]] җәлеп ителә. Берничә ел эчендә ул тулы бер ансамбль төзүгә ирешә.

Сарытау университетының беренче ректоры — [[Василий Разумовский|Василий Иван улы Разумовский]]. Башта университет составында бер генә факультет — медицина факультеты булган. [[1917 ел]]да физика-математика, тарих-филология һәм юридик факультетлар ачыла. Тарих-филология факультеты деканы Семен Людвиг улы Франк була. Университетта П. К. Галлер эшли. Революциядән соң беренче елларда агрономия факультетында Николай Вавилов {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Николай Вавилов|Н. И. Вавилов|ru|Вавилов, Николай Иванович}} эшли.

[[1922 ел]]да агрономия факультеты мөстәкыйль авыл хуҗалыгы институты итеп үзгәртелә.

[[1923 ел]]ның октябрендә университетка [[Николай Чернышевский|Н. Г. Чернышевский]] исеме бирелә.

[[1930 ел]]да медицина факультеты аерым институт итеп үстерелә. [[1931 ел]]да Советлар төзелеше һәм хокук факультеты базасында Совет хокукы институты төзелә, ул Сарытау дәүләт хокук академиясенә нигез салучы була. Шул ук елны педагогика факультеты да аерым институтка әйләнә.

[[Бөек Ватан сугышы]] елларында Сарытауга [[Ленинград университеты]] эвакуацияләнә.

[[1970 ел]]да [[Бөек Ватан сугышы|1941-1945 елларда]] һәлак булган университет хезмәткәрләренә һәм студентларына Мемориал ачыла.

[[1998 ел]]да [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] карары белән СДУ составына Сарытау һәм Балашов педагогика институтлары, радиоэлектроника көллияте һәм политехникум кертелгән.

2009—2014 елларда вуз территориясендә Изге Мефодий һәм Кирилл храмы торгызылган&lt;ref&gt;[http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov  Храм Святых равноапостольных Кирилла и Мефодия г. Саратова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209140527/http://www.eparhia-saratov.ru/Articles/hram-svyatykh-ravnoapostolnykh-kirilla-i-mefodiya-saratov |date=2015-02-09 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

[[2010 ел]]дан СДУ — Россиянең илкүләм тикшеренү университеты&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ стал национальным исследовательским университетом|author=|url=https://www.sgu.ru/node/51275|publisher=// СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/51275 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417185415/www.sgu.ru/node/51275 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
СДУ структурасына 15 факультет (биология, география, геология, социология, механика-математика, чит телләр һәм лингводактика, компьютер фәннәре һәм мәгълүмат технологияләре, нано — һәм биомедицина технологияләре, психология, психологик-педагогик һәм махсус белем, физик, фәлсәфә, икътисад, юридик), 6 белем бирү институты (тарих һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты, өстәмә һөнәри белем бирү, сәнгать, физик тәрбия һәм спорт институты, филология һәм журналистика институты, химия) керә. [[Балашов]]тагы филиал — [[югары уку йорты|югары уку йортлары]] филиаллары арасында Россиядә иң зурысы. Белем бирү һәм фәнни-тикшеренү процессын университетта 166 кафедра, шул исәптән 12 база кафедрасы тәэмин итә.

Университет составына шулай ук В. А. Артисевич исемендәге зона фәнни китапханәсе&lt;ref&gt;{{Cite news|title=СГУ в годы кризиса университетской системы|author=|url=https://www.sgu.ru/node/23439|work=СГУ|date=|accessdate=2018-02-22|archiveurl=https://archive.is/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439|archivedate=2013-04-17}} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.sgu.ru/node/23439 |access-date=2023-06-11 |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://archive.ph/20130417133353/www.sgu.ru/node/23439 |dead-url=unfit }}&lt;/ref&gt;, Идел буе региональ яңа мәгълүмат технологияләре үзәге, исәпләү үзәге, нәшрият һәм типография керә.

Сарытау дәүләт университетында өзлексез әзерлек циклы тормышка ашырыла: югары уку йортына кадәрге әзерлек — урта һөнәри белем — югары һөнәри белем — югары уку йортыннан соңгы белем — белгечләрнең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү.

СДУда 26 342 студент һәм 590 аспирант белем ала. Укыту 82 югары һөнәри белем, 21 урта һөнәри белем, 61 — аспирантура, 5 — докторантура, 28 — бакалавриат юнәлешләре һәм 13 — магистратура юнәлеше, 15 өстәмә һөнәри белем бирү программасы, 26 — һөнәри әзерлек юнәлеше буенча гамәлгә ашырыла.

СДУда 1 704 укытучы һәм фәнни хезмәткәр, шул исәптән 239 фәннәр докторы һәм 879 фәннәр кандидаты эшли. Университет профессорлары арасында — 8 РФ атказанган фән эшлеклесе, 1 РФА әгъза-корреспонденты. Университетта күп дистә еллар аспирантура һәм докторантура эшли. 37 фәнни белгечлек буенча 15 докторлык диссертациясе яклау советы гамәлдә.

== Фәнни журналлар ==
Университет «Известия вузов. Прикладная нелинейная динамика», «Электрохимическая энергетика», «Поволжский экологический журнал», «Современная герпетология», 9 юнәлеш буенча «Известия СГУ. Новая серия» фәнни журналлары нәшер ителә.

== Фотосурәтләр ==
&lt;gallery&gt;
Корпус №5, СГУ.jpg|V корпус (Әстерхан ур., 83)
Храм святых Мефодия и Кирилла вид на 1 корпус СГУ.jpg|Изге Мефодий һәм Кирилл храмы
&lt;/gallery&gt;

== Шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q400422/p580:башлау,p108/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| [[Владимир Арнольдов]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861-09-12
| [[Сембер]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077593|Andrey Sirotinin]]''
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864
| [[Дятьково|Дәтково]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-10-17
| [[Пермь]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-15
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94535571|Alexis Vasilevich Babine]]''
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866&lt;br/&gt;1866-03-22
| ''[[:d:Q4174589|Ялатма]]''
| ''[[:d:Q4360215|Петербург тарих һәм филология институты]]''&lt;br/&gt;[[Kornell universitetı|Корнелл университеты]]
| ''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930&lt;br/&gt;1930-05-10
| [[Сан-Франциско]]
|-
| 1917-12-01
| 1930-06-08
| ''[[:d:Q15699375|Александр Гераклитов]]''
| data-sort-value=&quot;1867&quot; | 1867-11-18
| [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]]
| ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21148498|Nikolaj Grigorʹevič Stadnickij]]''
| data-sort-value=&quot;1869&quot; | 1869
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| [[Ижау]]
|-
| 1912
| 1926
| ''[[:d:Q4430865|Sergey Spasokukotsky]]''
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-05-29
| [[Кострома]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1924
| 1931
| ''[[:d:Q4394909|Andrey Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-03
| ''[[:d:Q21670032|Kurovskoye]]''
| ''[[:d:Q3401716|Беренче Питырбур классик гимназиясе]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12358881|альголог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|миколог]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Вячеслав Заленский]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-08-21
| [[Чабаксар]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1974172|Nikolay Durnovo]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-10-23
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Сандармох]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3379459|Grigory Ilyinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-03-11&lt;br/&gt;1876-03-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q28667071|Saint Petersburg 6th gymnasium]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-14
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1917
| 
| ''[[:d:Q981959|Semyon Frank]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-01-16
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''&lt;br/&gt;[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-12-10
| [[Лондон]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21134905|Vladimir Chelintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-02-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-03
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359269|Reinhard Friedrich Hollmann]]''
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877-05-17
| [[Тарту]]
| ''[[:d:Q28024477|Дерпт университеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-04-04
| [[Майнц]]
|-
| 1918
| 1921
| ''[[:d:Q4191592|Vladimir Zernov]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-01
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-30
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296216|Sergey Romanovitsj Mirotvortsev]]''
| data-sort-value=&quot;1878&quot; | 1878-05-16
| [[Серафимович (шәһәр)|Серафимович]]
| ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-04
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21149120|Скворцов, Владислав Иринархович]]''
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-09-24
| 
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]''
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-07-16
| ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]''
| ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58039437|Imperial Moscow Technical School]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-12-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Иван Козьминых]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-03-28
| [[Алабуга]]
| ''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''
| 
| 
| 
|-
| 1918
| 1919-03
| ''[[:d:Q4089890|Sergey Boguslavsky]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-11-19
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-03
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q731283|Vladimir Vasilevich Golubev]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-11-21
| [[Сергиев Посад]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239027|Tatiana Krasnoselskaia]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-01-01
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 1934
| 1941
| ''[[:d:Q13033252|Фрыдрых Лунгерсгаўзен]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-05-12
| ''[[:d:Q4081425|Bekovo]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-11
| [[Бийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786127|Pavel Rykov]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-10-07
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-26
| [[Уссурийск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28320464|Oganes Smbatovitsj Parsamov]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12172694|Щеглова Софія Олексіївна]]''
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-18
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-06-01
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18238482|Давид, Рудольф Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| [[Пабьянице|Пабьянитсе]]
| ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q106967416|Міхаіл Паўлавіч Сакалоўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887-11-19
| [[Ржев]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-18
| [[Одесса]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4100646|Vladimir Bush]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4479389|Annenschule]]''
| ''[[:d:Q12347522|этнограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q9177980|Borys Łapicki]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Тум|Томск]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[хокук белгече]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-28
| [[Луҗ]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068493|Solomon Katzenbogen]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-05-10
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q1482689|Киев милли икътисад университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-01
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122971881|Ізраіль Веніямінавіч Герчыкаў]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| [[Горваль]]
| ''[[:d:Q122971894|Кіеўскае камерцыйнае вучылішча]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55379167|Pedagogical Faculty of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4421652|Aleksandr Skaftymov]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-09-28
| [[Сарытау губернасы]]
| ''[[:d:Q144488|Варшау университеты]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-26
| [[Сарытау]]
|-
| 1918
| 1919
| ''[[:d:Q17617465|Stepan Kechekjan]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-03-13
| ''[[:d:Q1347765|Nakhichevan-on-Don]]''
| ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120572|Viktor Zhirmunsky]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-21
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]''
| ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2599593|гирманис]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1917
| 1922
| ''[[:d:Q983399|Ivan Privalov]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-01-30
| [[Түбән Ламу|Түбән Ломов]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-07-13
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1504060|George Genrihovič Dinges]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-13
| ''[[:d:Q21843347|Tsvetochnoye]]''
| ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-18
| [[Колпашево]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q3291047|Mariya Sergeyenko]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-12-09
| [[Яңа Зыбков]]
| ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|classical scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q191808|кәшиш]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-28
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q3920202|Iosif Voŭk-Lievanovič]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-10-25
| [[Лявонавка (Пухавицкий районы)|Лявонавка]]
| ''[[:d:Q54888309|Бабруйская гімназія]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-02-02
| [[Ырынбур]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q27862944|Березов, Николай Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-05-11
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| [[Николай Трифонов]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
| [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-09
| [[Казан]]
|-
| 1917
| 1919
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 1937
| 1940
| ''[[:d:Q21517365|Leonid Ignatievich Kazakevicz]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| 
| 
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
|-
| 1935
| 1937
| ''[[:d:Q723638|Aleksandr Khinchin]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-07-07
| [[Кондрово]]
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-11-18
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Вахрушев|Георги Вахрушев]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-17
| [[Некрасовка (Гафури районы)|Некрасовка]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-06
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4332933|Yulian Oksman]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-17&lt;br/&gt;1894-12-30&lt;br/&gt;1895-01-11
| [[Вознесенск]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4061691|Mikhail Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-05-24&lt;br/&gt;1896-06-05
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q12130697|Музыкально-драматическое училище М. К. Лесневич-Носовой]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12098973|Гимназия В. П. Науменко]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56709687|Historisch-philosophische Fakultät der Kiewer Universität]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-19
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21102842|Irina Krasovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-09-20
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| ''[[:d:Q51004|Siversky]]''
|-
| 1941
| 1942
| ''[[:d:Q112536177|Moisey Altman]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-17
| [[Ула (агрошәһәрчек)|Ула]]
| ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''&lt;br/&gt;[[Бакы дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-12
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4399120|Nikolay Rubinshteyn]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-12-11
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q28598846|Ришелье гимназиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25503534|Юлія Восіпаўна Бібіла]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-10
| [[Поразава]]
| ''[[:d:Q110820786|Ваўкавыская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q110820787|Бабруйская жаночая гімназія]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55393462|Факультэт грамадскіх навук БДУ]]''
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-09
| [[Минск]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| [[Георгий Остроумов]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-27
| [[Пенза]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-20
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909131|Русаков, Григорий Константинович]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-03
| ''[[:d:Q4076971|Baltsky Uyezd]]''
| 
| [[галим]]
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4180980|Boris Nikolsky]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-10-01
| [[Уфа губернасы]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q5952053|Juan Planelles Ripoll]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-04-08
| [[Херес-де-ла-Фронтера]]
| ''[[:d:Q584919|University of Madrid]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-25
| [[Очамчира]]
|-
| 1935
| 
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44155953|Гавриил Кириллович Хворостин]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-07-13
| [[Киев губернасы|Киев гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q370795|Labori Kalmanson]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-09-17
| [[Могилёв]]
| 
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-10
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 1944
| 1946
| ''[[:d:Q4151773|Grigory Gukovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-04-19&lt;br/&gt;1902-05-01
| [[Одесса]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-04-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670553|Marija Nestorovna Bobrova]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-09-10
| [[Донецк]]
| ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65705081|Борис Константинович Фенюк]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-26
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1930&lt;br/&gt;1940&lt;br/&gt;1972
| 1936&lt;br/&gt;1962&lt;br/&gt;1983
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Иван Страхов]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-09-06&lt;br/&gt;1905-09-19
| ''[[:d:Q21669475|Ильинское]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-11-20
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65200427|Кац Марк Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-08-12
| ''[[:d:Q4425605|Snitkiv]]''
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Даниил Лучинин]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| 
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-10
| 
|-
| 1933&lt;br/&gt;1945&lt;br/&gt;1951
| 1944&lt;br/&gt;1951&lt;br/&gt;1960
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 1935
| 1978
| ''[[:d:Q950880|Viktor Wagner]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-11-04
| [[Сарытау]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-15
| [[Брест]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4260430|Sergey Lekhnitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-22
| [[Кострома]]
| ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-10
| ''[[:d:Q2677944|Кырым өлкәсе]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51670072|Валентин Григорьевич Лебедев]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-09
| [[Виннипег]]
| ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-09
| [[Сарытау]]
|-
| 1940
| 1946
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| [[Соломон Стам]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-21
| [[Казан]]
| ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3332711|медиевист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 1944
| 1949
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55106399|Zinaida Kiryashkina]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-05-10
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4077709|Lidiya Barannikova]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-08-16
| 
| 
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976341|славист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-11-14
| [[Сарытау]]
|-
| 1949
| 1958
| ''[[:d:Q79330060|Константинов, Александр Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-07
| ''[[:d:Q21853254|Пронькино]]''
| ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-02-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4094814|Vladimir Borukhovich]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-12-16
| ''[[:d:Q4145365|Horodok]]''
| ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536079|Yakov Yavchunovskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-10
| [[Сумы]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87805863|Касаткіна Віра Іванівна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-02
| [[Сарытау]]
| [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19613975|Mara Borisova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-11-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109489677|Шабалин, Владимир Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-13
| [[Сөмсә]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| [[Александр Дерюгин]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-22
| [[Алабуга]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22246825|Emilia Kadkalova]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-16
| [[Днипро]]
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 1955
| 
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q4138546|Gymnasium No1 (Saratov)]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4223721|Boris Klimov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-11-09
| 
| ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-12-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Leonid Yurevich Kossovich]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136352283|Vladimir Ryabukho]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126372588|Vladimir Ivanovich Kashcheev]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-09
| [[Таганрог]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1995
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50213406|Алексей Чумаченко]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-24
| ''[[:d:Q4333621|Olenivka]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| 
| 
|-
| 2006-09-01
| 
| ''[[:d:Q56307458|Andrej Arbuzov]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-06-30
| [[Протвино]]
| ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 1999-03-01
| 2019-01-20
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-04-02
| 
| ''[[:d:Q93178093|Aleš Lapanje]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| 
| 
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-01
| 
| ''[[:d:Q92895697|Sergey M Zaytsev]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 2014-01-01
| 
| ''[[:d:Q42318428|Anton R. Kiselev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4915128|биомедик]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-05
| 
| ''[[:d:Q43771457|Alexey A. Koronovskii]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2000-01-01
| 
| ''[[:d:Q49468603|Anatoly Karavaev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-10-01
| 2000-08-30
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2014-09-01&lt;br/&gt;2014-02-15
| 2014-09-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-11-01
| 2021-12-31
| ''[[:d:Q56849211|Thomas Penzel]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q101381074|Philipps-Universitat Marburg Fachbereich Medizin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 2008-09
| 
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57419530|Valentina Feodorova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-07-01
| 
| ''[[:d:Q58202493|Bogdan Parakhonskiy]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1993
| 
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-01
| 
| ''[[:d:Q59277278|Ilya Garber]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59305632|Maxim S. Arkhangelsky]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 2009-10-06
| 
| ''[[:d:Q59830342|Mikhail Lavrentyev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-09-01
| 
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-03-24
| 
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-16
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| 
| 
|-
| 2015-01-01&lt;br/&gt;2008-01-01
| 2015-01-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013
| 
| ''[[:d:Q62056693|Nikita Navolokin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| 
| 
|-
| 2019-04-01
| 
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002-12
| 
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2004-04-01
| 
| ''[[:d:Q81028170|Olga I Moskalenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84523196|Alexey A Serdobintsev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-11-14
| 
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 2014
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86088416|Alena Sergeeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 2022-12
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-02-01
| 
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2022-02-01
| 2018
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3359833|Burgundy - Franche-Comté University Group]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 
| ''[[:d:Q87265388|Sergei L Shmakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016-02-04
| 
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2016&lt;br/&gt;2012
| 2020&lt;br/&gt;2015
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2001
| 
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 2022-06-30
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89602296|Viktoriya Skazkina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-07
| 2017-01-07
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2017
| 
| ''[[:d:Q90371483|Polina Demina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90420471|Anastasiya E Runnova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-05&lt;br/&gt;2016-09
| 2018-04
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2018-09-04
| 
| ''[[:d:Q91058012|Elena Rybalova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-04-15
| 
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92714537|Tatiana Vadivasova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2010-09
| 
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-01-24
| 
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2014-01-09
| 
| ''[[:d:Q94556491|Alexandra I Danchuk]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-07-01
| 
| ''[[:d:Q98211725|Alexey V Ermakov]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2020-09-01
| 
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1989-01
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| [[математик]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136216142|Владимир Леонидович Патрушев]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Сарытау дәүләт университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q400422. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q400422/p580:башлау,p69/Q400422/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61182255|Павел Александрович Аргунов]]''
| data-sort-value=&quot;1862&quot; | 1862-09-05
| [[Иркутск]]
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-03-11
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4349599|Konstantin Sergeevich Pervukhin]]''
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885-02-05
| ''[[:d:Q20036050|Babje]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| [[Тверь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16437297|Мұстафа Көкебаев]]''
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| ''[[:d:Q2736647|Bokey Orda District]]''
| ''[[:d:Q1500610|җәмгыять лидеры]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| [[Чимкәнт]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1961090|Alexander Bakulev]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-11-25
| [[Бакули]]
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-03-31
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21099304|Nikolay Vasilevitsj Kasatkin]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-02-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1918
| ''[[:d:Q16712631|Сямён Маркавіч Фрыд]]''
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-02
| [[Смилавичы]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30281756|Belarusian Research Institute for Epidemiology and Microbiology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-16
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4124735|Miron Efimovitsj Volskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| [[Брест]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| [[Бишкәк]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4186065|Vladimir Zamyatnin]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-03
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12160133|Татаринов Євген Олександрович]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-03-02
| [[Сарытау]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-05-10
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-04-17
| [[Вольск]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-12-18
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4361766|Anna Petryaeva]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-19
| ''[[:d:Q13648315|Kallivere]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4439013|Ставрополь дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-15
| [[Смоленск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4482070|Aleksey Fedortsov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-21
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20508895|روبن پارونیان]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-14
| [[Ереван]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21092337|Vladimir Voskresensky]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894
| [[Рига]]
| [[галим]]
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21152633|Уладзімір Ксенафонтавіч Сяменчанка]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-01-30
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-12
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q57043319|Dmitry Ramzaev]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-05
| [[Сарытау өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-09
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139585954|Əbdül Xalıq Cəfərov]]''
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-10-18
| [[Бакы]]
| ''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| [[Бакы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4255943|Mark Samoeilovitsj Lebedinskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12154291|Nikolay Nikolaevich Sokolov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| [[Тамбов]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-14
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q21505741|Elena Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-07-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q2466783|&quot;Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты&quot; федераль тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-09
| [[Сарытау]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q60029608|Daniil Markov]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-13
| [[Рассказово]]
| ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q694748|physiotherapist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q92703501|balneotherapist]]''&lt;br/&gt;[[галим]]
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263917|Republican Scientific and Practical Center of Neurology and Neurosurgery]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4082709|Belarusian Medical Academy of Postgraduate Education]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-12-23
| [[Минск]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q111812624|Борис Гинзбург]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-28
| ''[[:d:Q4200647|Inhulets]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| [[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Себер дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''&lt;br/&gt;[[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]&lt;br/&gt;[[Чита дәүләт медицина академиясе]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-03
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4376869|Nikolai Preypich]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-10-27
| [[Резекне]]
| ''[[:d:Q11063|астроном]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6824851|metrologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1968265|Bureau of Weights and Measures]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-02-23
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1924
| [[Николай Сиротинин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q19909110|Microbe]]''&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q56355836|Kyiv State Medical Institute]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-04
| [[Киев]]
|-
| 
| 1919
| ''[[:d:Q25490385|Rikhard Solomonivich Shul'ts]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182949|head of laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-09
| [[Алматы]]
|-
| 
| 1919
| [[Гавриил Непряхин]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-24
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]]&lt;br/&gt;[[Казан дәүләт медицина университеты]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-20
| [[Казан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99667793|Радищев, Вячеслав Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-03-11
| [[Хвалынск|Хвалын]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-25
| [[Казан]]
|-
| 
| 1921
| ''[[:d:Q4163952|A. I. Dovatur]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-23&lt;br/&gt;1897-11-03
| ''[[:d:Q890311|Рени]]''
| ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-17
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4408124|Yuri S. Sapozhnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Петровск өязе|Питрау өязе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12097068|Oleksiy Horodetskyi]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-03-30
| [[Самар өлкәсе]]
| ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-09
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12860201|Hajkaz Kostanian]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q619504|Profintern]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15068206|Калмановский, Соломон Моисеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-05-15
| [[Могилёв]]
| [[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21390287|Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-28
| [[Полоцк|Полатск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q39387851|Ilya Ioff]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-06-25
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|зоолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39372574|protistologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-04-07
| [[Ставрополь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60834593|Miroshxina Nataliya Mitrofanovna]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-26
| [[Атырау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-18
| [[Ташкент|Ташкәнт]]
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q106626616|Иван Фёдорович Вавилов]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-10-18
| ''[[:d:Q4275466|Makarovo]]''
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3746192|phytopathologist]]''
| ''[[:d:Q30257656|Crimean Agrotechnological University]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-30
| [[Акмәсҗит]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4059529|Tatyana Akimova]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-25
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-18&lt;br/&gt;1987-04-21
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142878|Потоцький Іван Іванович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-10
| [[Лопатино районы]]
| 
| ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41573953|Lev Nikolajevič Maškillejson]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-05-22
| [[Түбән Новгород]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''
| ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-08
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48747576|Шефер, Давид Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-12-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48953844|Степанов, Павел Дмитриевич]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-11-14
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-27
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123038887|Гуревич, Григорий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-07-06
| [[Горки (шәһәр)|Һорки]]
| 
| ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q70251782|Ekaterina Nikolaevna Kuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-05-07
| [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4133016|Agnessa Mikhailovna Hamburg]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-06-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104034015|forensic pathologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-19
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4139969|Oleg Glozman]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-25
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3144914|гематолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-07-27
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4170501|Andreas Dulson]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-27
| ''[[:d:Q28667638|Краснополье]]''
| ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Томск дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-15
| [[Тум|Томск]]
|-
| 1923
| 1928
| ''[[:d:Q21149195|Ivan Sinitsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-02-22&lt;br/&gt;1900-02-21
| ''[[:d:Q4171825|Dyakovka, Krasnokutsky District]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-08-11
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55103031|Герасимов, Сергей Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-01-07
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190241|Медвєдєва Наталія Борисівна]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-12-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q56368208|Інститут клінічної фізіології АН УРСР]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97382373|Институт экспериментальной биологии и патологии]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074615|Institute of plant protection of the National Academy of Agricultural Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12074617|I. I. Schmalhausen Institute of Zoology]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q133797933|Антонов, Алексей Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| [[Волгоград]]
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190172|Nikolay Borisovitsj Zeyder]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-03-29
| [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-07-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21146732|Pyotr Tarasov]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-10-21
| [[Маркс (шәһәр)]]
| [[хирург]]
| ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-08
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 1924
| ''[[:d:Q62713894|Кузнецов, Евграф Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q120280628|Ивановский, Николай Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19909110|Microbe]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q122931891|Вера Паўлаўна Нікольская]]''
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-02-12
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
|-
| 
| 1927
| ''[[:d:Q4176781|Tikhon Yeroshevsky]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-26
| [[Самар губернасы]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-22
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15686154|Mikhail Zhestev]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-10-19
| ''[[:d:Q638592|Krāslava]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-20
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21098825|Vyacheslav Yesafov]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-11
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112988965|Рыбалкина, Александра Васильевна]]''
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-03-23
| [[Калининск]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-17
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Александр Трофимов]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-07
| [[Кушниково|Кушник]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-15
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617483|Roman Mertslin]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-09
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38373723|Nikolai Pravorotov]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-05-26
| ''[[:d:Q18798710|Rasskazan]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109495296|Зелепукин, Пётр Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903
| [[Аткар өязе]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-09-22
| ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]''
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q96036530|health activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|автор]]''
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1926
| ''[[:d:Q1990799|Nikolai Chudakov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-14
| [[Яңа Борас районы]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1931
| ''[[:d:Q4272271|Eva Lyusternik]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-17
| ''[[:d:Q4445436|Sudylkiv]]''
| ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''
| ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-10-06
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1929
| ''[[:d:Q4338112|Dmitry Osnovin]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-11-06
| ''[[:d:Q18802873|Сулак]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1614474|Волгоград дәүләт социаль-педагогик университет]]''
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-19
| ''[[:d:Q160139|Mauthausen concentration camp]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4506338|Nikolai Tsyganov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-11
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| [[шагыйрь]]
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-23
| [[Саранск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4515999|Ivan Savvitsj Tsjimboerg]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-01-27
| [[Евличы]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q140259|list of rectors of the Belarusian State University]]''
| ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q60713775|Варонежскі зоаветэрынарны інстытут]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q31953290|Institut d'histoire du parti communiste de Biélorussie]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15783544|Anna Vladimirovna Nikulina]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-12-22
| [[Черкесск]]
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q168559|кәмисәр]]''&lt;br/&gt;[[майор]]
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17615512|Ilya Kibel]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-10-06
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-09-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48508555|Semyon Belozyorov]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-02-06
| ''[[:d:Q853173|Kalachinsky District]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Ростов-на-Дону]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4210651|Sanji Kalyaev]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-01-02
| ''[[:d:Q4503002|Tsagan-Nur]]''
| [[шагыйрь]]
| ''[[:d:Q4495174|Halmg ünn]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-18
| [[Элиста]]
|-
| 1925
| 1929
| ''[[:d:Q120279389|Зицер, Емельян Ушерович]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-12-10
| [[Вена шәһәре|Вена]]
| ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070292|Vera Artisevich]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-05-15&lt;br/&gt;1907
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q182436|китапханәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10429346|библиограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-06
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4227787|Pyotr Kolesnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-10-03
| ''[[:d:Q541541|Staroshcherbinovskaya]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26709887|археограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|архивист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''
| [[Вологда дәүләт педагогика университеты]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-28
| [[Вологда]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359301|Artur Ozolin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-01-07
| [[Сердобск]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-19
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92382321|Денисова анна Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| [[Бәләбәй]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| [[Белорет]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136211070|Yuri Korovin]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907
| 
| ''[[:d:Q60319113|radio technician]]''
| ''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112960362|NNPO Frunze]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
|-
| 1923
| 1930
| ''[[:d:Q136213249|Калинин Венедикт Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-15
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q11212369|Мостафин Исхак Сәлах улы]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-09-03&lt;br/&gt;1908-08-20
| [[Өрләдем]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18640589|Vladimir Frontasev]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-03-03
| ''[[:d:Q4213297|Kapustin Yar]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4369485|Yevgraf Pokusayev]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-12-06
| ''[[:d:Q4091078|Bolkhuny]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835202|Петров, Георгий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-03-21
| [[Балашау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97007164|Adrian Makedonov]]''
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-05-09&lt;br/&gt;1909-05-22
| [[Смоленск]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28359302|Sergey Khokhlov]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-09-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3126128|генетик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-11-23
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28839228|Измаил Ибрагимович Енгуразов]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4408415|Саратовнефтегаз]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60835678|Nina Dmitrievna Sindeeva]]''
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910
| 
| ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16335312|геохимик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908069|Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162433|Andrej Borisovič Ditmar]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-05-31
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-27
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480994|Savely Falkovich]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06-02
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17427713|Utash Ochirov]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-06
| ''[[:d:Q14558268|Икицохуровский улус]]''
| ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| [[Элиста]]
|-
| 
| 1930
| ''[[:d:Q19916166|Andrei Andreevich Rikhter]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-03-13&lt;br/&gt;1911-03-26
| [[Санкт-Петербург]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-22
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q131783478|Шнейдмюллер, Владимир Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-10-12
| [[Кириллов (шәһәр)|Кириллов]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;[[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-04-25
| [[Магнитогорск]]
|-
| 1927
| 1930
| ''[[:d:Q893804|Boris Gnedenko]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-01
| [[Сембер]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4196595|Иваново дәүләт политехника университетының текстиль институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-27
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4207572|Nikolay Kazakov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4109177|Verkhopenye]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-02
| [[Рига]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4528397|Vasiliy Filippovitsj Sjtsjadin]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-01-28
| ''[[:d:Q3916266|Rudnya, Volgograd Oblast]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-11-05
| [[Балашау]]
|-
| 1930
| 1933
| ''[[:d:Q12170089|Sergei Chernikov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-05-11
| [[Сергиев Посад]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-23
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12578468|Irdan Nigmetovitsj Azerbaev]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-07-12
| ''[[:d:Q2736676|Zhanybek District]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Алматы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15077401|Dordzhi Antonovich Pavlov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| ''[[:d:Q4064549|Amur-Sanan]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4210236|Kalmyk Scientific Center of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997&lt;br/&gt;1996
| [[Элиста]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85990704|Гончаренко, Николай Гаврилович]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-12-26
| ''[[:d:Q962476|Kompaniivka Raion]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-05
| [[Луганск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134236483|Nikolay Petrovich Mikhailov]]''
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
|-
| 
| 1941
| [[Варвара Яхимович]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-12-17
| [[Варшава]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| ''[[:d:Q16655682|Institute of Geology Ufa Scientific Center]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-19
| [[Уфа]]
|-
| 1933
| 1937
| ''[[:d:Q12141816|Georgii Polozii]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-04-23
| ''[[:d:Q1655251|Chitinsky District]]''
| [[математик]]
| ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-09-26
| [[Киев]]
|-
| 
| 1941
| ''[[:d:Q15076864|Aleksandr Soljanov]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-11-29
| ''[[:d:Q18792586|Nikolskoye]]''
| ''[[:d:Q462390|доцент]]''
| ''[[:d:Q2324493|Виссарион Григорьевич Белинский исемендәге Пенза педагогика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-10-18
| [[Пенза]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22133523|Alexander Liber]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-01-23
| [[Полтава]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-27
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q141161533|Lev Prozorovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-12-16
| ''[[:d:Q18764923|Aleksandrovka]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11496048|хәрби фотограф]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''
| ''[[:d:Q4110185|Вечерний Ленинград]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426330|Sovetskaya Latviya]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4426349|Sovietskaïa molodej]]''
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-04
| [[Рига]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4244958|Vladimir Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-06-30
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q337449|Халыкара фән тарихы академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы  һәм техника институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4054898|Anatoly Abramov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-12-05
| ''[[:d:Q4217882|Kachalinskaya]]''
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-17
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4351430|Yury Perlin]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-09-17
| [[Кирсанов]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4146913|Ion Creangă Pedagogical State University]]''
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-10
| [[Кишинёв]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78196897|Gennady Al. Samoilov]]''
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-07
| ''[[:d:Q18766377|Баскатовка]]''
| [[хокук белгече]]
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q134606401|Rudolf Koch]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-20
| [[Стәрлетамак]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-10
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12124242|Молодчиков Олександр Володимирович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-17
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q4201535|Institute of the History of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-11
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15617467|Trifon Grigorevitsj Mazoer]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-06-24
| ''[[:d:Q4404042|Savyntsi]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]]
|-
| 
| 1941
| [[Василий Прокаев]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-01
| ''[[:d:Q19638769|Мачкасы]]''
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-24
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111820256|Сенченко Геннадий Степанович]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-02-05
| [[Украин Совет Социалистик Республикасы|Украина Совет Социалистик Республикасы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4119461|Zlinka]]''
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-17
| [[Уфа]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q128984729|Vladimir Aksyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-08-01
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-10
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q109613994|Remzi Burnas]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-17
| ''[[:d:Q4259761|Lisnosillia]]''
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''&lt;br/&gt;[[укытучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-10
| [[Хакколабад|Хәккульабад]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115172964|Васіль Васільевіч Грынін]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| ''[[:d:Q4072056|Atemar]]''
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16655757|Institute of Philosophy of the National Academy of Sciences of Belarus]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-30
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4400066|Valentin Rumyantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-19
| ''[[:d:Q19639177|Novoskatovka]]''
| [[инженер]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 1940s
| 1946
| ''[[:d:Q16495874|Solomon Adlivankin]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-12-29
| [[Минск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4076509|Balashov branch of Saratov State University]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-14
| [[Пермь]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29358745|Vladislav Stanislavovitsj Visjemirskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-10-05
| [[Красноармейск (Сарытау өлкәсе)|Красноармейск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201469|V. S. Sobolev Institute of Geology and Mineralogy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-05
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109485227|Курантов, Александр Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-11-26
| 
| 
| ''[[:d:Q21637489|All-Russian Scientific Research Institute of Records Management and Archival]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4439519|Venedikt Timofeevitsj Stantsev]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-04-22
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-11
| [[Екатеринбург]]
|-
| 1941
| 1943
| ''[[:d:Q15065381|Lazar Matveevich Gluskin]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-03-10
| [[Бахмут (Донецк өлкәсе)|Бахмут]]
| [[математик]]
| ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4166093|Донбасс дәүләт техника университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-15
| [[Харьков]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22919295|Y. N. Chumakov]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-07-10
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]''
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-06
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138266418|Сыноров, Владимир Фёдорович]]''
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-22
| ''[[:d:Q4287375|Medvedevo]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-26
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4070562|Vera Arkhangelskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-15
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-26
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4150229|Serafima Gromova]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-14
| ''[[:d:Q19827000|Orlovka, Talovsky District, Voronezh Oblast]]''
| [[инженер]]
| 
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-09-16
| [[Зеленоград административ округы (Мәскәү)|Зеленоград административ округы]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12113426|Aleksandr Sergeevitsj Kosmodamianskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-03-24
| ''[[:d:Q21342927|Ревны]]''
| [[Каты җисем физикасы|каты матдә физикасы]]
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-12
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12141456|Nikolay Petrovitsj Podoljan]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-09-24
| [[Каманича]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-21
| [[Киев]]
|-
| 
| 1947
| ''[[:d:Q14927263|Vladimir Shevchik]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-01
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21127990|Vladimir Barkovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-01-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-31
| [[Екатеринбург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q82241310|Olga Sirotinina]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-06-27
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q60098894|русист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109356722|Лернер, Борис Львович]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-10-12
| [[Бухарест|Бүкрәш]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-17
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4296599|Φιόντορ Μίτενκοφ]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-11-25
| [[Базарлы Караболак районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q845042|OKBM Afrikantov]]''
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-11-09
| [[Түбән Новгород]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q13033623|Яўген Бараноўскі]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-08-09
| [[Минск өлкәсе]]
| [[математик]]
| [[Иваново дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q111016527|Nadia Pakhareva]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-20
| [[Балакау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152223|V. V. Gura]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-06-01
| [[Николаевск (Волгоград өлкәсе)|Николаевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-17
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695324|Решетов, Владимир Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-10-16
| ''[[:d:Q4061836|Саратов өлкәсенең Хвалынск районы Алексеевка бистәсе]]''
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-22
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60837342|Мямлин, Анатолий Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-04-01
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-05
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q78149090|Vsevolod M. Kuritsyn]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-05
| [[Воронеж]]
| [[хокук белгече]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-06-01
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89190511|Акентьєва Лідія Ісаївна]]''
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-08
| [[Самойловка районы]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4267920|Lugansk National Agrarian University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4071348|Sergey Konstantinovitsj Aslanov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-18&lt;br/&gt;1929-08-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4410118|Lazar' Matveevich Sverdlov]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21534149|Aleksandr Shamaro]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4076477|Boris Balashov]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-07
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q165029|иликтер мантүре]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1475726|филателист]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-20
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4452411|Aleksandr Tatarintsev]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-10-01
| [[Балашау өязе|Балашу өязе]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1371378|этнолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| ''[[:d:Q4139464|В. Г. Короленко исемендәге Глазов дәүләт педагогия институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-24
| [[Глазов]]
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q112988814|Плющев, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-02-19
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| No/unknown value
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4275472|Gera Makarovskaya]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-02
| ''[[:d:Q1686625|Yelan]]''
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-10
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1951
| ''[[:d:Q4395256|L. I. Rovnin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-02
| [[Тирмез]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-29
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4475074|Pyotr Ulyanov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-03
| [[Татищево районы]]
| [[математик]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-13
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502209|Gleb Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-11-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4458750|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Тын океан география институты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-06-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4502210|Dmitry Khudyakov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-06
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1952
| ''[[:d:Q18235942|Stanislav Arkhipov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-09-19
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-05
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19909413|Vitaly Tanasiychuk]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-01-18
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q15143191|science communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология  институты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-12-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21096687|Leonid Konstantinovich Dolgopolov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-21
| [[Владикавказ]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-04
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q51669508|Леонид Михайлович Тимонин]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-03-07
| [[Яңа Борас районы]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-14
| [[Сарыкылыч]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84722793|Полищук, Галина Георгиевна]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-16
| ''[[:d:Q2473575|Voronovytsya]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136008721|Vladimir Nikolaevich Andrianov]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-05-06
| ''[[:d:Q4239663|Krasny Yar]]''
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 1947
| 1951
| ''[[:d:Q553209|Alexei Kostrikin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-12
| ''[[:d:Q24324583|Bolshoy Morets]]''
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| [[Юрий Давыдов]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-07-31&lt;br/&gt;1929-08-31
| [[Каманича]]
| [[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|социолог]]''
| ''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-21
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12142090|Поликарпов, Геннадий Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-08-16
| ''[[:d:Q13640249|Олы Глушица]]''
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''
| ''[[:d:Q7263671|A.O. Kovalevsky Institute of Biology of the Southern Seas]]''
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-08-11
| [[Акъяр]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15699466|Anatoly Yevstushenko]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-10
| ''[[:d:Q2991922|Petropavlivka Raion]]''
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-12
| [[Фролово]]
|-
| 1945
| 1950
| ''[[:d:Q21392959|Leonid Sergeevich Glikman]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-01-23
| [[Санкт-Петербург]]
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27808149|paleoichthyologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-31
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q132753323|Булах, Борис Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| [[Ставрополь]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-21
| 
|-
| 
| 1954
| ''[[:d:Q140183907|Jenő Jakus]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-09
| [[Будапешт]]
| ''[[:d:Q193391|дипломат]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q61376280|Valentyna Palamarchuk]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-11-28
| [[Мәскәү]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q3660870|Instytut pedahohiky]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-12-16
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4340656|Vitaly Ochev]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-08-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-13
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4406897|Galina Samosyuk]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-09-29
| ''[[:d:Q1943710|Molochnoye]]''
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4463481|Nikolay Troitsky]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-12-19
| [[Ершов районы]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-05-28
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17287372|Yury Sklyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-01-27
| 
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-19
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18278571|David Tyoply]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-18
| [[Әстерхан]]
| [[галим]]
| [[Әстерхан дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-10-01
| [[Әстерхан]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411053|Віталь Міхайлавіч Дашанкоў]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-23
| [[Орёл]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q816145|Беларус дәүләт информатика һәм радиоэлектроника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1949
| 1954
| ''[[:d:Q128947998|Yakov A. Richter]]''
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-26
| [[Славянск-на-Кубани]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-26
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q50279236|Anatoly Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-05-18
| ''[[:d:Q24559828|Krasny Yar]]''
| 
| ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201670|Institute of Applied Mathematics and Mechanics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-15
| [[Сарытау]]
|-
| 1951
| 1956
| ''[[:d:Q97571149|Алкснэ Арнольд Эдуардович]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-07-10
| [[Уфа]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-21
| [[Кривой Рог]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q464975|Lev Petrovich Pitaevskii]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-01-18
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''
| ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q930528|Тренто университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333705|Технион]]''
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-23
| [[Роверето]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4067412|Galina Antonova]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-03
| [[Аткар районы]]
| ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4685922|adult educator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| [[Тамбов]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4152674|Vladimir Gusev]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-04-19
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| [[Федерация Советы]]
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-08-29
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4162575|Adolf Borisovitsj Dichtjar]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-11
| [[Наро-Фоминск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51480343|Evgeny E. Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-05-09
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q333705|Технион]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85327095|Александрова, Вера Александровна]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-01
| 
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4142593|Mark Golubchik]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-08-06
| [[Киев]]
| ''[[:d:Q901402|географ]]''
| [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-25
| [[Саранск]]
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q15965950|Gennadiy Petrovitsj Bistrov]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-05-24
| [[Волгоград]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617381|Konstantin Mavrin]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-06-03
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q520549|геолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-03-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q2643990|Aleksej Shestoperov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-25
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-24
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q18278430|Сцепинский Юрий Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-07
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-07
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21130712|Valentina Yarskaya-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-08-15
| [[Екатеринбург]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-11-13
| 
|-
| 
| 1957
| [[Вил Байбурин]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-07-02
| [[Ырынбур]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85136934|Yuriy Karogodin]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-14
| [[Харьков]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102310043|Avgust Khromov]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-06-17
| ''[[:d:Q23872860|Olenkovo]]''
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-07
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140035133|Nina Marushina]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-05-16
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''
| ''[[:d:Q108888630|Мәскәү драма театры]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-06-02
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4217816|Taisiya Kats]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24009980|Dmitry Lunkov]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-14
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-10-04
| 
|-
| 
| 1958
| ''[[:d:Q109493325|Gennady Yakovlev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-10
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q139558393|Vyacheslav Alexandrovich Begutchev]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-05-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q25504180|meliorator]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-01-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4402412|Viktor Ryabov]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-22
| ''[[:d:Q18804723|Усинское]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4507250|Aleksandr Chaplik]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-25
| [[Одесса]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55107881|Perederiy Valentyna Ivanivna]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-01-17
| [[Тикси]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4706362|Інстытут геаграфіі НАН Украіны]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112115043|Смирнов Виталий Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-04-13
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]&lt;br/&gt;[[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-01-25
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q115411094|Аляксандр Аляксандравіч Кураеў]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-12-11
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q106580342|Faculty of Radioengineering and Electronics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4319797|Serafima Nikitina]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-01
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''
| ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-10-02
| 
|-
| 
| 1960
| ''[[:d:Q4945319|Boris M. Schein]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-22
| [[Мәскәү]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1193547|Tulane University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1070333|Арканзас университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-10-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12107850|Калоєров Стефан Олексійович]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-07
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15849439|Dmitry Trubetskov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-14&lt;br/&gt;1938-07-14
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-12
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18279563|Adolf Demchenko]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-12-03
| [[Шостка]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56060736|Nikolay Tikhonov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-09-28
| [[Сарытау]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q52847968|Academician V.P.Makeyev State Rocket Centre (Russia)]]''&lt;br/&gt;[[Чиләбе дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4114109|Yefim Vodonos]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-01
| ''[[:d:Q219836|Звеныһородка]]''
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''
| ''[[:d:Q1270949|Radishchev Art Museum]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4149868|Anatoly Grishin]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-02-20
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-07
| [[Тум|Томск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4225961|Mikhail Kogalovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-03-09
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q12108968|Станіслаў Касьперскі]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939
| [[Новочеркасск]]
| [[шагыйрь]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114646507|Морозова, Алла Леонтьевна]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-07
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4176386|Mikhail Yerin]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-05-29
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-06-09
| [[Ярославль]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-04-29
| [[Бакы]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4537302|G. V. Âkuševa]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-06
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q2384139|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Дәүләт рус теле институты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-17
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136816653|Шляхтин, Геннадий Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-14
| [[Кяхта]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-18
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-14
| ''[[:d:Q4279163|Malyy Uzen]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q260368|B.I. Stepanov Institute of Physics]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-12-19
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4259208|Yury Lepyokhin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-09-23
| ''[[:d:Q3623602|Dergachi, Saratov Oblast]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-16
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 1964
| ''[[:d:Q55164793|Boris G. Mirkin]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-12-05
| 
| [[математик]]&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q375606|Биркбек]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609667|Шараевский, Юрий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-03
| [[Амурдагы Николаевск]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-01
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15060700|Gennadiy Petrovitsj Jarovoy]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-11-19
| ''[[:d:Q4126272|Voskresenskoye, Saratov Oblast]]''
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-17
| 
|-
| 
| 
| [[Анатолий Герчиков]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-04-29
| [[Самар]]
| [[галим]]
| [[Башкорт дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829606|Vadim Semënovič Aniŝenko]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q97496745|Посадский, Виктор Николаевич]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-03-14
| [[Мичуринск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102257083|Vitaly Arestov]]''
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-16
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4529010|Mikhail Shchetinin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-17
| ''[[:d:Q4326583|Novy Biryuzyak]]''
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-11-10
| ''[[:d:Q4453843|Tekos]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q88868269|Valery Tuchin]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-02-04
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;[[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1967
| ''[[:d:Q4513038|Pyotr Cherkasov]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-02
| [[Мәскәү]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''
| ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q85995437|Мартазінова Вазіра Файзулівна]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12164165|Ukrainian Hydrometeorological Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1969
| ''[[:d:Q109485464|Бабков, Лев Михайлович]]''
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-19
| [[Сарытау]]
| 
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4239985|Aleksandr Kreder]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-23
| [[Атбасар]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-10-30
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4370913|Mikhail Poluboyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-15
| ''[[:d:Q4277331|Malaya Serdoba]]''
| ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4405034|Viktor Sazonov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-09-20
| [[Самар]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4480917|Boris Falikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-24
| [[Холмск]]
| ''[[:d:Q17488357|диннәр тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''
| [[Россия дәүләт гуманитар университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010753|Valeriy Anikin]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-30
| [[Аткар]]
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-21
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[математик]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-01
| [[Дубна]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29865436|Александр Николаевич Сальников]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-11-05
| [[Аткар]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60695018|Васильчук, Николай Сергеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-05-19
| [[Орхава]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-29
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103794687|Полдников, Юрий Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-18
| ''[[:d:Q47045423|Рыбное]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110041211|Nikolaj Petrovič Mašovec]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-06
| [[Слабутски|Слободской]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|нәшир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112552491|Sergej Grigor‘jevič Borovikov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-02-21
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q124362692|Stepan Dadayan]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-24
| ''[[:d:Q158903|Шуша]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4801547|Artsakh University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4199587|Sergey Ilyin]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-12-18
| [[Сарытау]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-04-24
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18786153|Dzhuchi Tugan-Baranovsky]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-09-06
| [[Vilnius|Вилнүс]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Волгоград дәүләт университеты]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-01-05
| [[Волгоград]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51668408|Leonid Yurevich Kossovich]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-15
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1972
| ''[[:d:Q51670785|Пётр Николаевич Харченко]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-10-08
| [[Кирсаново (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q59101634|Rafik Grigorjan]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-20
| [[Била Церква|Била-Серква]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4093899|Yury Borisov]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-02-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-03-05
| [[Сарытау]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q98227867|Aleksandr Lazarevich Paradiz]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-01-01
| ''[[:d:Q13643099|Yasnaya]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1973
| ''[[:d:Q113588435|Natalia Sergeyevna Gurina]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-04
| [[Ртищево]]
| ''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q723682|dean]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| ''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4089633|Sergey Bogomolov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-02-23
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q9149093|альпинист]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4173505|Վերա Եվուշկինա]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-18
| [[Сарытау]]
| [[композитор]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4346199|Viktor Parfyonov]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-06-21
| [[Батум]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q137018832|Александр Владимирович Базаев]]''
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-01-21
| ''[[:d:Q3266276|Vyezdnoye]]''
| ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-03-01
| ''[[:d:Q905459|Ardatov]]''
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4301590|Sergey Monakhov]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-21
| [[Ростов-на-Дону]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q26255592|Oleg Shommer]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-12-11
| [[Сарытау]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 2003
| ''[[:d:Q4443030|Mikhail Stolyarov]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-19
| [[Нәриман районы|Нариман районы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21088196|Valery Alekseyev]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-10-23
| [[Әстерхан]]
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;[[фәлсәфәче]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q127448523|Iosipenko Alexander Daniilovich]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-06-08
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|ботаник]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6957626|Nadezhda Roshchina]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-30
| ''[[:d:Q4439754|Staraia Porubiojka]]''
| ''[[:d:Q13382576|ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17674866|Dmitry Mustafin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-06-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q593644|химик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33231|фотограф]]''
| ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-04
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010706|Lyudmila Kornilova]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-08-16
| 
| [[укытучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4371934|Aleksandr Ponomaryov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-13
| [[Аткар]]
| ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1980
| ''[[:d:Q4446588|Sergey Surovov]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-31
| [[Сарытау]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21091830|Буренин, Александр Григорьевич]]''
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-28
| ''[[:d:Q3642634|Borisoglebsky Urban Okrug]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4155552|Roman Dbar]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-14
| [[Пицунда]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|эколог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q22665614|Noerali Nazarovitsj Salichov]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-28
| [[Күлаб]]
| ''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q2669434|Russian-Tajik Slavonic University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714281|Кузьмин, Иван Георгиевич]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-15
| ''[[:d:Q18773556|Гривки (Екатериновкан кӀошт)]]''
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15080817|Igor Pleve]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-14
| [[Прокопьевск]]
| [[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16673925|Sergey Malykh]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-25
| 
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4382933|Л. Г. Щукина исемендәге РМА Психология институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96244700|Sergey Korobov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-31
| [[Пенза]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1975
| 1980
| ''[[:d:Q104023472|Юдин Александр Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q60852327|Правительство Саратовской области]]''
| 
| 
|-
| 1977-09
| 1979-09
| ''[[:d:Q96101212|David Tarkhnishvili]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864503|биолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|эволюционист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q109958058|population geneticist]]''
| ''[[:d:Q2324420|Ilia State University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4072646|Mikhail Afanasyev]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| ''[[:d:Q4199081|Ikryanoye]]''
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4138608|Վալենտինա Գինդլեր]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-24
| [[Балашау]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15086712|Dmitry Prokudin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-12
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4525212|Moscow State School 57]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q95920193|Vladislav Vinogradov]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-02-16
| [[Төрекмәнбашы]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117001250|Sergey Shanin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-11-04
| [[Липецк]]
| ''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|киноактер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q639669|музыкачы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1984
| ''[[:d:Q26776674|Velikhan Mirzekhanov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-10
| ''[[:d:Q28504570|Ichin]]''
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|эксперт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''
| ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q96733063|Vostokovedenie i Afrikanistika]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]''&lt;br/&gt;[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q30346650|Vera Afanasieva]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-26
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832405|Elena Rostislavovna I︠A︡rskai︠a︡-Smirnova]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-11-28
| [[Волгоград]]
| ''[[:d:Q2306091|социолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4721311|Alexey Chernyshov]]''
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-24
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15207679|Vadim Mikhaylin]]''
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-12-13
| [[Мияс]]
| ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q462390|доцент]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|антрополог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19829999|культуролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62714160|Алёшина, Марина Владимировна]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-10-26
| [[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 1983-09-01
| 1988-08-28
| ''[[:d:Q59204851|Iren E Kuznetsova]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-07-14
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17675145|Igor Meglinski]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-04-03
| [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]
| ''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1201513|Отаго университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19715616|Sevinc Hüseynova]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-01-28
| [[Славьянка (Гәдәбәй)]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4214272|Sergey Karasyov]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4483565|Physical technical lyceum 1, Saratov]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q25390523|Konstantin Andreyev]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-07-28
| [[Аткар]]
| [[адвокат]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90156601|Roman Chuychenko]]''
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-20
| [[Моздок|Мәздәк]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60829518|Igor Kuznetsov]]''
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-04-05
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4480803|MSU Faculty of Political Science]]''
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1996-06-30
| ''[[:d:Q56046360|Alexander E. Hramov]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-20
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1992
| 1997
| ''[[:d:Q18404879|Flawian Mitrofanov]]''
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-17
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q91187063|Eastern Orthodox monk]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18618519|Andrew Kozenko]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-15
| [[Малгобәк|Малгобек]]
| [[Jurnalist|журналист]]
| ''[[:d:Q18340732|Meduza]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7453997|Sergey Khovanskiy]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-02-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4154701|Elizaveta Danilova]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-15
| [[Сарытау]]
| [[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2001
| ''[[:d:Q58407712|Marina Barulina]]''
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102038373|гамәли математик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q51669657|Marta Antonicheva]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-08
| [[Бакы]]
| [[язучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q126028512|Кубанкин, Дмитрий Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-22
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q16694641|Local Museum of Saratov Oblast]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19910770|Ekaterina Melnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-29
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6968045|Natalia Lobova]]''
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-03
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 2009
| ''[[:d:Q138380731|Yuri Kasimtsev]]''
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-17
| ''[[:d:Q4199413|Ilovatka]]''
| ''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17605618|Kira Stepanova]]''
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-12
| [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]]
| ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108318274|Iuliia Shishova]]''
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-30
| [[Сарытау]]
| ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q134704045|Sergey Pozharnik]]''
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Сарытау]]
| [[эшкуар]]
| 
| 
| 
|-
| 1981-09
| 1986-07
| ''[[:d:Q21388322|Vasily Victorovich Anikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2015-09-01
| ''[[:d:Q27500536|Alexey S. Sazhnev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201423|Ivan Dmitrievich Papanin  Institute of Biology of Inland Waters]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28500924|Օլգա Շինդինա]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[галим]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1978
| 1987
| ''[[:d:Q37367969|Igor Jouline]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q714439|Oak Ridge National Laboratory]]''&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1150105|Теннесси университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6669083|Loma Linda University School of Medicine]]''&lt;br/&gt;[[Оксфорд университеты]]
| 
| 
|-
| 1992-10-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-11-05&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q41045886|Olga V. Sosnovtseva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990
| 1994
| ''[[:d:Q41549838|Victor Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 1983
| 1990
| ''[[:d:Q41862801|Alexandre Chigaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1190812|University of New Mexico]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q379848|Los Alamos National Laboratory]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182|Вейцман институты]]''
| 
| 
|-
| 1967-09-01
| 1972-06-30
| ''[[:d:Q42239051|Igor Nefedov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q300980|Aalto University]]''
| 
| 
|-
| 1999-06
| 2004-06
| ''[[:d:Q43260346|Arthur Kopylov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263711|Research Institute of General Pathology and Pathophysiology, the Russian Academy of Medical Sciences]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201434|Institute of Cell Biophysics]]''
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1982-05-31
| ''[[:d:Q43771441|Vladimir Ponomarenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''
| 
| 
|-
| 1991
| 1995
| ''[[:d:Q46665553|Marina Chernyshova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2010-09-10&lt;br/&gt;2006-06-30
| ''[[:d:Q51235817|Sergey V Astakhov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 
| ''[[:d:Q51534881|Yury Ishbulatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1993-10-01&lt;br/&gt;1988-06-01
| 1997-10-01&lt;br/&gt;1993-06-01
| ''[[:d:Q51708666|Natalia B. Janson]]''
| 
| 
| [[математик]]
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q262854|Ләнкәстер үнивирситите]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2009-09-01
| 2014-07-01
| ''[[:d:Q52850035|Nadezhda Semenova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1978
| ''[[:d:Q55154167|Dmitry A. Zimnyakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 2008&lt;br/&gt;2005
| ''[[:d:Q56568598|Irina Khromova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q245247|Лондон король көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3179598|Public University of Navarre]]''
| 
| 
|-
| 1999-09
| 2004-06
| ''[[:d:Q57047257|Ilya V Sysoev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2007-09-01
| 2012-07-04
| ''[[:d:Q57451126|Artur Prilepsky]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003-09-01
| 
| ''[[:d:Q57482443|Andrey Rytik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1993-06-30
| ''[[:d:Q58332203|Irina Goryacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1979-09-01
| 1984-05-31
| ''[[:d:Q58924667|Konstantin Grankin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4071802|Ulugh Beg Astronomical Institute]]''
| 
| 
|-
| 
| 1993
| ''[[:d:Q59198245|Elina A Genina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1983
| 1991
| ''[[:d:Q59689736|Oleg Ermakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Пенза дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 2001
| 2006
| ''[[:d:Q59702846|Svetlana S Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1999-09-01
| 2004-07-01
| ''[[:d:Q60061783|Daniil N Bratashov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-07-20&lt;br/&gt;1987-10-20&lt;br/&gt;1978-09-01
| 2001-03-30&lt;br/&gt;1990-10-20&lt;br/&gt;1983-06-20
| ''[[:d:Q60962228|Dmitry Postnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2009-07-01
| 
| ''[[:d:Q61336386|Olga E Glukhova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''&lt;br/&gt;[[математик]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2004-09-01
| 2009-06-01
| ''[[:d:Q61473892|Alexandr V. Sadovnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 1975
| ''[[:d:Q61831060|Alexander N Yakunin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q28666155|Institute of Precision Mechanics and Control]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62610244|Alexander Balanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1434547|Лафборо университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012-03-01
| 
| ''[[:d:Q62731164|Svetlana Klimova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2003-09
| 2008-06
| ''[[:d:Q63770987|Varvara Kozyreva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q5020439|California Department of Public Health]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115376|Көнбатыш Вирҗиния үнивирситите]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2004-06-30
| ''[[:d:Q63889394|Irina V Kabakova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1145731|University of Technology Sydney]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189022|Лундын импирия көллияте]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1002486|AMOLF]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q66605794|Mike Mirzayanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5140130|Codeforces]]''
| 
| 
|-
| 1976-09-01
| 1981-08-30
| ''[[:d:Q71623909|Alexey Aksinenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263216|Institute of Physiologically Active Compounds]]''
| 
| 
|-
| 1970-10-01&lt;br/&gt;1965-09-01
| 1973-10-01&lt;br/&gt;1970-07-20
| ''[[:d:Q72142829|Marina V. Frontasyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''
| 
| 
|-
| 1991-08-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1996-01-18&lt;br/&gt;1991-07-01
| ''[[:d:Q73464819|Nikita Ryskin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1970
| 1975
| ''[[:d:Q74409202|Victor F. Melnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]''
| 
| 
|-
| 2012-10-04
| 2012-10-04
| ''[[:d:Q77193420|Vladimir Salmin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Себер федераль университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1973-09-01
| 1978-06-01
| ''[[:d:Q78067127|Svetlana Konnova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1981
| 1987
| ''[[:d:Q79925793|Svetlana Belova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q52842944|Saratov Research Institute of Traumatology and Orthopedics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q80814769|Lilia Petrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2000-09-01
| 2008-11-14&lt;br/&gt;2005-07-31
| ''[[:d:Q83420091|Andrey V Starodubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 
| ''[[:d:Q83423231|Julia Skibina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1995-08
| 2000-06
| ''[[:d:Q83579666|Yulia A Getmanenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q793867|Скриппс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864855|Җорҗия технология университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q83975467|Marina Burashnikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84033045|Michael Slepchenkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-01
| ''[[:d:Q84766226|Denis V Fateev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2015-09-01&lt;br/&gt;2010-09-01
| 2019-09-01&lt;br/&gt;2015-07-08
| ''[[:d:Q85498149|Ekaterina S Prikhozhdenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2005-09-01&lt;br/&gt;2010
| 2010-07-03&lt;br/&gt;2013
| ''[[:d:Q85721436|Sergey German]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2003
| 2008
| ''[[:d:Q85886768|Porshakov Aleksandr Porshakov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 2016
| 
| ''[[:d:Q86088421|Ekaterina Lengert]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1990-10-10&lt;br/&gt;1982-09-01
| 1993-10-10&lt;br/&gt;1989-07-01
| ''[[:d:Q86606337|Evgeny G Glukhovskoy]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q86774060|Denis Utkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30265880|Russian Scientific Research Institute Microbe]]''
| 
| 
|-
| 1994-09-01&lt;br/&gt;1984-09-01
| 1997-12-31&lt;br/&gt;1988-06-20
| ''[[:d:Q86788269|Svetlana Rogacheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2016&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q87038568|Vladimir Semenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1974-09-01
| 1979-07-01
| ''[[:d:Q87315135|Alexander Fainleib]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2011
| 2014
| ''[[:d:Q87412554|Alexey M Tsikin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87675672|Anastassia N. Alexandrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q593644|химик]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''
| 
| 
|-
| 2009-09
| 2014-06
| ''[[:d:Q87702937|Mariia Saveleva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013&lt;br/&gt;2008
| 2013
| ''[[:d:Q87764198|Anton Sdobnov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1357517|Оулу университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q87927854|Maria Kupryashina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2014-05-06
| 2018-12
| ''[[:d:Q87948559|Maxim A Kurochkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q87978278|Alexander V Cherkasov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2014-09-01&lt;br/&gt;2006-09-01&lt;br/&gt;2001-09-01
| 2016-07-31&lt;br/&gt;2009-12-31&lt;br/&gt;2006-07-31
| ''[[:d:Q88076802|Ekaterina N Lazareva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2017-06-01
| ''[[:d:Q88164483|Anatoly A Abalymov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''
| 
| 
|-
| 2012&lt;br/&gt;2007
| 2015&lt;br/&gt;2012
| ''[[:d:Q88234242|Nikita S Frolov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]''&lt;br/&gt;[[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1988-09-01
| 1994-06-30
| ''[[:d:Q88293966|Natalia A Burmistrova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89250501|Денис Воронин]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2008
| 2013
| ''[[:d:Q89267689|Stella Yevstigneyeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89387895|Anton Krynkin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q169470|физик]]''
| ''[[:d:Q823917|Шеффилд университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89443344|Andrey Grachev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2012-09-01&lt;br/&gt;2007-09-01
| 2016-10-01&lt;br/&gt;2012-06-23
| ''[[:d:Q89443346|Dmitry Mitin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q89456013|Vladislav V Serov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2007-05-30
| ''[[:d:Q89631718|Popyhova Era]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 2010-09-01
| 
| ''[[:d:Q89759985|Tatiana M Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1969-09-01
| 1974-07-01
| ''[[:d:Q89807815|Vladimir Kisin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-08-31
| ''[[:d:Q89953195|Elena Pitsik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89953197|Vadim Grubov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иннополис университеты|Иннополис Университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1985
| ''[[:d:Q90225106|I B Zakharova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q90773181|Yulia Svenskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09&lt;br/&gt;2018-09
| 2018-06&lt;br/&gt;2020-06
| ''[[:d:Q90773656|Anastasiia A Kozlova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2011-09-01&lt;br/&gt;2015-09-01
| 2015-07-01&lt;br/&gt;2017-07-01
| ''[[:d:Q90773658|Roman A Verkhovskii]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2013
| 2017
| ''[[:d:Q90913190|Ekaterina Zinchenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2003
| ''[[:d:Q91798503|Elena S Yurina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263208|Institute of Solution Chemistry]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2002-06-01
| ''[[:d:Q92067591|Ekaterina Y Shurkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1474100|Old Dominion University]]''&lt;br/&gt;[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]
| 
| 
|-
| 2012-09-01
| 2018-09-01
| ''[[:d:Q92686834|Anna M Vostrikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 2014-09-01
| 2016-06-29
| ''[[:d:Q92911748|Boris Latosh]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12586769|Institute for Basic Science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1366589|«Дубна» дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1161297|Сассекс университеты]]''&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 1985-09
| 1990-06
| ''[[:d:Q92978074|Anna B Shipovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1998-09
| 2003-06
| ''[[:d:Q92978077|Olga N Malinkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1995-09-01
| 2000-06-08
| ''[[:d:Q93042332|Danila Prikazchikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1737734|Keele University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''
| 
| 
|-
| 1971-06-11
| 
| ''[[:d:Q93190188|Boris D Zaitsev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2007-10-01&lt;br/&gt;2002-09-01
| 2011-02-17&lt;br/&gt;2007-06-14
| ''[[:d:Q94481042|Nataliya Stankevich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;[[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]
| 
| 
|-
| 2002
| 2007
| ''[[:d:Q95561338|Elena L Kossovich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 1999-06
| ''[[:d:Q95989196|N Y Rusetskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2009
| 2015
| ''[[:d:Q96197503|Eugene A Sheck]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q96824806|Yulia Filip'echeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201436|Institute of Biochemistry and Physiology of Plants and Microorganisms]]''
| 
| 
|-
| 2003
| 2009
| ''[[:d:Q98158372|Alina Ryabova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102288211|Vasilii' A. Fortunatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102289388|Valentin S. Trokhimenko]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291179|Vladimir S. Garvatsky]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102291182|Vladimir T. Kulik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 1964
| 1969
| ''[[:d:Q102292970|Vladimir Abramovich Strauss]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301162|Vladislav Fedorovich Emel'yanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102301328|Iosif Yakovlevich Chernyavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102304277|Georgii Petrovich Boev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307393|Sergey Yurievich Graf]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307394|Olga Evgenievna Baranova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307395|Alexander Anatolievich Golubev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307396|Victor Vadimovich Grigoriev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102307397|Denis Leonidovich Stupin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311540|Anton Sergeevich Galaev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102311541|Mark Volfovich Losik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102317375|Anna L. Libih (Libikh)]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347653|Sergey Buterin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347655|Mikhail Ignatiev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347656|Konstantin Kravchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347659|Pavel Kudishin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347660|Yulja Kuryshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347661|Dmitry Lukomskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347664|Oleg Gorbunov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102347667|Dmitry Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102360669|Evgenii N. Roiz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370910|Vladislav Bronislavovich Poplavskii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370913|Albert Vladimirovich Gohman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370920|Yurii Ivanovich Ermakov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102370925|Viacheslav Nikolaevich Salii]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371035|Valerii Aftahovich Yumaguzhin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371039|Viktor Vladimirovich Rozen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371042|Oleg Vladimirovich Shimel'fenig]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102371045|A. S. Udalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383195|Mark A. Spivak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383196|Yurii E. Penzov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383227|Samuil A. Kaganov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383228|I. S. Tarasov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383597|Natal'ya Fyodorovna Ržehina]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383600|S. M. Čašečnikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102383604|Nikolai' Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384671|Georgiĭ I. Žotikov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102384672|David Efimovich Chernyĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385555|F. Kagan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102385557|A. Peršin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386459|A. F. Ravič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386465|Vladislav L. Arkhangelʹskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386469|E. V. Pavlovskiĭ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102386472|A. I. Raben]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387377|M. B. Dikhtyar']]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387381|Sergei' D. Orlov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102387384|Sergei' A. Liber]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102393765|Alexander Vasil'ev]]''
| 
| 
| [[профессор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399594|Anastasia Vladimirovna Zharkova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399600|Svetlana Gennadievna Kurnosova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399601|Andrei Vladimirovich Filkin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399602|Mikhail Borisovich Abrosimov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399820|Mikhail Aleksandrovich Kabanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399821|Mikhail Matveevich Katz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399822|Aleksandra Valerievna Kireeva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102399824|Aleksandr Alekseevich Dolgov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102400005|Igor Ivanovich Melnik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403052|Sergey Valentinovich Bykov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102403626|Ol'ga Valentinovna Okhlupina]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102406553|Galina Kamyshova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q102435250|Iraida Frolova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001398|Pavel Gumenyuk]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001407|Alexander Kuznetsov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q103001420|Svetlana Romanova]]''
| 
| 
| [[математик]]
| 
| 
| 
|-
| 1989
| 1994
| ''[[:d:Q103824638|Pavel V Kuptsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Югары икътисад мәктәбе|&quot;Югары икътисад мәктәбе&quot; илкүләм тикшеренү университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]''&lt;br/&gt;Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q104677652|Yury Blinkov]]''
| 
| 
| [[математик]]
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты&lt;br/&gt;[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 2007
| ''[[:d:Q107500913|Artur Davoyan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''&lt;br/&gt;[[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1994
| ''[[:d:Q109600308|Tatʹi︠a︡na Nikolaevna Medvedeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106368265|linguistics teacher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13418253|филолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 1966-04
| 2013-12
| ''[[:d:Q122842155|Iya IIvanovna Molostovskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''
| Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q123585517|Mikhail Krasnov]]''
| 
| [[Сарытау]]
| [[укытучы]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q136087475|Taisiia Ivanovna Lukiantseva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q138609723|Захаров, Михаил Иванович]]''
| 
| ''[[:d:Q4397307|Romanovka]]''&lt;br/&gt;[[Сарытау өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;

== Әдәбият ==
* [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/444.htm Саратовский государственный университет им. Н. Г. Чернышевского] // [http://leftinmsu.narod.ru/library_files/books/Universytety_narkompros_files/Universytety_narkompros.html Университеты и научные учреждения] / Ред. коллегия: Р. И. Белкин, Г. И. Бройдо, [[Хаҗи Габидуллин|Х. З. Габидуллин]] и др.; Наркомпрос РСФСР. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.; Л.: Объединённое научно-техническое издательство, 1935. — VIII, 585 с.

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}

== Шулай ук карагыз ==
{{Портал|Мәгариф}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]
{{Россия классик университетлары ассоциациясе}}

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:1909 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:Сарытау дәүләт университеты]]</text>
      <sha1>8di22qxbls9zcr6sh288ijg6mj0jb7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Новосибирск дәүләт медицина университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389565</id>
    <revision>
      <id>6038371</id>
      <parentid>6005119</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57097" sha1="qkw4kekddjah4hflaney7gfkhughreq" xml:space="preserve">{{УК}}

'''{{Label|Q4325460|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q4325460|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4325460|lang=en}}}}) — [[Новосибирск]] шәһәрендә урнашкан югары уку йорты, югары медицина белемле белгечләр әзерләү белән шөгыльләнә.

== Тарих ==
1935 елның 17 августында [[ССРБ Халык Комиссарлары Шурасы|ССРБ Халык комиссарлары шурасының]] Сталинградта, Ленинградта һәм Новосибирскта медицина институтларын ачу турында 1818 номерлы карары чыга. Новосибирск медицина институты Омск һәм Томск медицина институтлары нигезендә һәм Новосибирск табибларны камилләштерү институты (шулай ук 1932 елда Томсктан күченеп килгән) нигезендә оештырыла&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ngmu.ru/common.php?viewpage&amp;page_id=285|title=НГМУ - Виртуальный музей - История|accessdate=2020-12-18|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301220257/http://ngmu.ru/common.php?viewpage&amp;page_id=285}}&lt;/ref&gt;.

Ачылган вакытта институтта бары тик дәвалау факультеты гына була. Директор итеп Исаак Лившиц билгеләнә, аның урынбасары һәм уку процессының төп оештыручысы булып Б.Я. Жодзишский торган.

Яңа югары уку йортының укытучылар составында В.М. Мыш, А.Л. Мясников, А.В. Триумфов, А.А. Боголепов, И.С. Пентман, П.В. Бутягин, Н.П. Шавров, Н.Г. Гинзберг, А.А. Колен, Н.И. Горизонтов, В.А. Пулькис, Я.И. Бейгель кебек талантлы табиблар һәм мөгаллимнәр булган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vn.ru/news-102146/|title=Один из лучших, один из первых....|publisher=газета &quot;Вечерний Новосибирск&quot;|date=23 сентября 2010|accessdate=2020-12-18|archivedate=2017-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312092438/http://vn.ru/news-102146/}}&lt;/ref&gt;.

Соңрак Д.Т. Куимов, Г.Д. Залесский, К.В. Ромодановский, А.А. Дёмин, М.Я. Субботин кебек тәҗрибәле белгечләр килә, алар кафедра мөдирләре булалар. Белгечләрнең хезмәте нәтиҗәсендә яшь институт фәнни даирәләрдә абруйлана, яшьләр арасында уку урыны буларак таныла бара.

1999 елга кадәр Новосибирск Хезмәт Кызыл Байрагы ордены медицина институты дип атала, 1999—2005 елларда Новосибирск дәүләт медицина академиясе исемен йөртә.

1996—2007 елларда югары уку йортын м.ф.д., профессор А.В. Ефремов җитәкли.

2008 елның 21 февралендә Новосибирск дәүләт медицина университетының ректоры итеп м.ф.д., профессор Игорь Олег улы Маринкин сайлана.

Хәзерге вакытта югары медицина белемле белгечләрне әзерләү биш белем бирү юнәлеше буенча алып барыла:

* медицина фәннәре һәм сәламәтлек саклау («Гомуми медицина», «Педиатрия», «Стоматология», «Профилактик медицина», «Фармация», «Шәфкать туташы» белгечлекләре);
* икътисад һәм идарә итү («Икътисад һәм сәламәтлек саклау учреждениеләре белән идарә итү»);
* гуманитар фәннәр («Клиник психология»);
* дисциплинарара белгечлекләр («Социаль эш»);
* табигый-фәнни белгечлекләр («Биоэкология»).

== Структурасы ==
Хәзерге вакытта университет 8 факультет, 76 кафедра, 20дән артык курс, 10 фәнни-укыту-җитештерү берләшмәсе, 3 академик лаборатория һәм Үзәк фәнни-тикшеренү лабораториясе, 1750дән артык хезмәткәрне үз эченә ала, аларның 860 — профессор-укытучылар составы (213 доктор һәм 390 фән кандидаты), 10 РМФА академигы һәм әгъза-корреспонденты, 59 иҗтимагый һәм халыкара академия әгъзасы, 9 «Атказанган фән эшлеклесе», 4 «Атказанган югары мәктәп хезмәткәре», 2 «Атказанган физик культура хезмәткәре», 23 «Россия Федерациясенең Атказанган табибы». Новосибирск дәүләт медицина университетында биш меңгә якын студент белем ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ngmu.ru/sveden/education|title=&quot;НГМУ Информация о численности обучающихся &quot;}}&lt;/ref&gt;.

НДМУ каршында медицина консультатив үзәге, косметология институты, эчке медицина институты, бәйсез медицина экспертлар советы, сертификация үзәге, Себер федераль округының үзәк аттестация комиссиясе, Халыкара белем бирү һәм тел коммуникациясе үзәге, ана һәм балачакны саклау округ үзәге, спорт-сәламәтләндерү лагере, «Сибмедиздат» нәшрияты, «Авиценна» видеостудиясе һ.б. эшли, «Журнал клинической и экспериментальной медицины» газетасы чыгарыла.

== Факультетлар ==

* Дәвалау факультеты
* Медицина-профилактика факультеты
* Педиатрия факультеты
* Стоматология факультеты
* Менеджмент факультеты
* Квалификация күтәрү һәм табибларны һөнәри яңадан әзерләү факультеты
* Социаль эш һәм клиник психология факультеты
* Фармация факультеты

== Кафедралар ==

* ''Төп мәкалә'': [[:ru:Кафедры_Новосибирского_государственного_медицинского_университета|ru:Новосибирск дәүләт медицина университеты кафедралары]]

== Танылган шәхесләр ==
=== Ректорлар ===
=== Укытучылар ===
{{seealso|Төркем:Новосибирск дәүләт медицина университеты укытучылары}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4325460. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p108/Q4325460/p580:башлау,p108/Q4325460/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! уку йорты
! һөнәр төре
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15064557|Aleksandr Aleksandrovich Bogolepov]]''
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-10-10
| 
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28667234|Тум император университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-01-15
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17780705|Savielij Rubašoŭ]]''
| data-sort-value=&quot;1883&quot; | 1883-05-20
| [[Чашники]]
| ''[[:d:Q30889518|Imperial Univervisty of Kharkov medical faculty]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16631749|gymnase masculin de Voronej]]''
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9360140|thoracic surgeon]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-08-13
| [[Кишинёв]]
|-
| 1935
| 1937
| ''[[:d:Q15061256|Nikolay Pavlovitsj Sjavrov]]''
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-12-02
| ''[[:d:Q4333966|Olovyannaya]]''
| ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-01-13
| ''[[:d:Q1651481|Chebulinsky District]]''
|-
| 
| 1944
| ''[[:d:Q17043160|Vasil Lyavonaw]]''
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-04-11
| [[Воронеж]]
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1919436|педиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-09-04
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q6352164|Max Trakmann]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-31
| [[Эстләндия губернасы|Эстләндия гөбернәсе]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-10-27
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15087535|Vladimir Antonovitsj Poelkis]]''
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-08-08
| [[Оханск]]
| ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-23
| [[Омск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4350523|Ізраіль Майсеевіч Перэльман]]''
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q55712710|école réale de Minsk]]''&lt;br/&gt;[[Берн университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
|-
| 
| 
| [[Аарон Колен]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-12-27
| [[Кукан]]
| [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]
| ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-05-10
| [[Мәскәү]]
|-
| 1941
| 1943
| ''[[:d:Q113632340|Уладзімір Паўлавіч Мацяшук]]''
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-10-01
| [[Гродно|Һродна]]
| ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q20511565|Aleksandr Grigorʹevich Ginet︠s︡inskiĭ]]''
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-11-17&lt;br/&gt;1895
| [[Вологда]]
| ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-24&lt;br/&gt;1962
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15071188|Isaak Haimovitsj Livsjits]]''
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-06-16
| [[Глуск]]
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| [[укытучы]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15070611|Aleksandr Viktorovič Triumfov]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-07-08
| [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]]
| ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-29
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60825520|Куимов, Дмитрий Тарасович]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-11-07
| 
| [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-03-23
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60825737|Віталь Міхайлавіч Канстанцінаў]]''
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-01-05
| [[Тубыл губернасы|Тубыл гөбернәсе]]
| ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-31
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4310320|Aleksandr Myasnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-09-06
| [[Красный Холм]]
| [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2419397|терапевт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10732476|сәнгать әсәрләре коллекционеры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15924224|интернист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-11-19
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 1944
| ''[[:d:Q17043904|Berta Sosina-Izraitsel]]''
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-02-13
| [[Чавусы]]
| ''[[:d:Q55400479|медыцынскі факультэт БДУ]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-23
| [[Минск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60825729|Iosif Bregadze]]''
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-05-20
| 
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;[[хирург]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-12
| 
|-
| 1934
| 1941
| ''[[:d:Q108675727|Yury Gulkevich]]''
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-02-07
| ''[[:d:Q4443787|Strelna station]]''
| [[Иркутск дәүләт университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3368718|патолог]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-01
| [[Минск]]
|-
| 1946
| 1951
| ''[[:d:Q113660663|Армен Мікалаевіч Габузаў]]''
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-10-23
| [[Гәнҗә]]
| [[Бакы дәүләт университеты]]
| 
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-30
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q24010856|Радушкевич, Валерий Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-01-20
| [[Иркутск]]
| [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976
| [[Воронеж]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117078169|Ісаак Майсеевіч Турэцкі]]''
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-03-13
| [[Минск]]
| ''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-05
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q56310881|Дёмин, Аристарх Александрович]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-09-29
| [[Сарытау губернасы]]
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-03
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15060811|Valentina Evgenevna Javorovskaja]]''
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923-07-13
| 
| [[Себер дәүләт медицина университеты]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-31
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4208408|Vlail Kaznacheyev]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-07-17
| [[Тум|Томск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|биофизик]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-13
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| [[Сергей Гавалов]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-04-10
| [[Tbilisi|Тбилиси]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-03-12
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48644954|Lidia Sidorova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-26
| [[Белогорск (Амур өлкәсе)|Белогорск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-08
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48885603|Mijaíl Samoteikin]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-04
| 
| ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-19
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15075351|Yury Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-23
| [[Красноярск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60826204|Лозовой, Вадим Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-15
| [[Каган (шәһәр)|Каган]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-22
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41230866|Yury Borodin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-22
| [[Благовещенск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-09
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60694629|Лосева, Мария Ильинична]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-12
| 
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-24
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84720410|Веронский, Герман Иосифович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10-04
| [[Новосибирск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-05-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536744|Grigorij Jakobson]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-19
| [[Барнавыл]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-03
| [[Брест]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-14
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4081011|Vladimir Bezrukov]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-11-07
| ''[[:d:Q1654396|Rasskazovsky District]]''
| 
| [[хирург]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-14
| [[Мәскәү]]
|-
| 1966
| 1975
| ''[[:d:Q113625876|Міхаіл Аляксандравіч Нікольскі]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-04
| ''[[:d:Q21673226|Сількавічы]]''
| ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4160862|Aleksandr Dzizinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-09-01
| [[Фастив]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-14
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| [[Лев Непомнящих]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-25
| [[Ромны]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-23
| [[Новосибирск]]
|-
| 1964
| 1987
| ''[[:d:Q113630323|Павел Маркавіч Трасучаў]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-03
| [[Тум|Томск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|-
| 1996&lt;br/&gt;1965
| 1967
| ''[[:d:Q15069024|Vladimir Kozlov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-07-20
| [[Новосибирск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48768985|Вячеслав Алексеевич Шкурупий]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-11
| [[Белореченск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42295512|Valery Puzyrev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-27
| [[Мурманск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17562832|Vladimir Zavyalov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-06
| [[Омск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-30
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77030814|Любарский Михаил Семёнович]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-16
| [[Новосибирск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-28
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q74704320|Кривошапкин Алексей Леонидович]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-15
| [[Новосибирск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q9385011|neurosurgeon]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28665826|Vladimir Krasnov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-27
| [[Искитим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41250183|Igor Olegovitsj Marinkin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-28
| [[Новосибирск]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| [[галим]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38548695|Alexey Krivoshapkin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62268290|Ekaterina Kulchavenya]]''
| 
| 
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1999
| 
| ''[[:d:Q79993232|Sergey Shilov]]''
| 
| 
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 1995-06-28
| 
| ''[[:d:Q84571170|Natalya Lozhkina]]''
| 
| 
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2003-11-01
| 2016-10-19
| ''[[:d:Q85915189|Maria Skalinskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009
| 
| ''[[:d:Q87425489|Vladimir Druzhinin]]''
| 
| 
| [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2006-11-18
| 2017-09-27
| ''[[:d:Q88295771|Veronika Provorova]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2022-11
| 
| ''[[:d:Q88532479|Galina I Moisak]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2013-09-01
| 
| ''[[:d:Q88618093|Sergey Sklyuev]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2009-01
| 
| ''[[:d:Q90226552|Vladimir Anishchenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2002
| 
| ''[[:d:Q92597715|Irina Sergeeva]]''
| 
| 
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2008-09-01
| 2019-07-01
| ''[[:d:Q96109301|Anton Vasilevich Vybornov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100544607|S V Savchenko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100737663|Vladimir Kanygin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100748249|T Yu Sycheva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 2019-01-12
| 
| ''[[:d:Q100748251|E V Tagiltseva]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q100748257|O B Doronina]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q114324799|Ekaterina Nikolaevna Panamarova]]''
| 
| [[Минусинск]]
| [[Себер дәүләт медицина университеты]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q783906|невролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15941468|forensic scientist]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q117458956|Natalya Galuzo]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

=== Тәмамлаучылар === 
{{seealso|Төркем:Новосибирск дәүләт медицина университетын тәмамлаучылар}}
{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы &lt;u&gt;'''яңарт'''&lt;/u&gt;ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4325460. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p69/Q4325460/p580:башлау,p69/Q4325460/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! башлау
! тәмамлау
! Исем
! туу датасы
! туу урыны
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q116766687|Лидия Ивановна Точилова]]''
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-03-08
| [[Яраң өязе]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-25
| [[Йошкар-Ола]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q16687030|Kirill Ponazdyr]]''
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-03-21
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-09
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1942
| ''[[:d:Q35826225|Борис Гудимов]]''
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-12-12
| ''[[:d:Q16664908|Калыён]]''
| [[хирург]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1068947|chief physician]]''
| ''[[:d:Q12532257|West Kazakhstan Marat Ospanov State Medical University]]''&lt;br/&gt;[[Чита дәүләт медицина академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2067552|Grodno State Medical University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q21140564|Цивьян, Яков Лейбович]]''
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-09-27
| [[Новосибирск]]
| [[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-01
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4208408|Vlail Kaznacheyev]]''
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-07-17
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|биофизик]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q4418331|Siberian Branch of the Russian Academy of Medical Sciences]]''
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-10-13
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48644954|Lidia Sidorova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-26
| [[Белогорск (Амур өлкәсе)|Белогорск]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-02-08
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1949
| ''[[:d:Q64496248|Юрий Приленский]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-08
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q12532257|West Kazakhstan Marat Ospanov State Medical University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4467479|Төмән дәүләт медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-24
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q112989346|Nina Aleksandrovna Koshurnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-12-20
| [[Тум|Томск]]
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-13
| [[Озёрск (Чиләбе өлкәсе)|Озёрск]]
|-
| 
| 1950
| ''[[:d:Q15075351|Yury Nikitin]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-08-23
| [[Красноярск]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты&lt;br/&gt;[[Россия медицина фәннәре академиясе|Рәсәй тыйб фәннәре әкәдимиясе]]
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-04-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60826204|Лозовой, Вадим Петрович]]''
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-07-15
| [[Каган (шәһәр)|Каган]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-22
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1953
| ''[[:d:Q4196413|Lyudmila Ivanova]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-02-10
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-12
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41230866|Yury Borodin]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-03-22
| [[Благовещенск]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-09
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60694629|Лосева, Мария Ильинична]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-12-12
| 
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-24
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84720410|Веронский, Герман Иосифович]]''
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-10-04
| [[Новосибирск]]
| 
| ''[[:d:Q86674474|Новосибирская областная клиническая больница]]''&lt;br/&gt;Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-05-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4536744|Grigorij Jakobson]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-19
| [[Барнавыл]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-07-02
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60831139|Штарк, Маркс Борисович]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-10-21
| [[Одесса]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q109495019|Виноградов, Владимир Викторович]]''
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-12
| [[Мәскәү]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-12-22
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q15074971|Yury Natochin]]''
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-12-06
| [[Харьков]]
| ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''
| ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 1956
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-10-03
| [[Брест]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-14
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q18543310|Rem Boldyrev]]''
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-19
| [[Анжир]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4324322|Novokuznetsk State Institute of Advanced Medical Training]]''&lt;br/&gt;[[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4159414|Children City Hospital in Saint Petersburg‎]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55137297|The Health Committee of St. Petersburg]]''
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-15
| [[Санкт-Петербург]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4190532|Vladimir Zelman]]''
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-09-25
| ''[[:d:Q70598|Сквыра]]''
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4160862|Aleksandr Dzizinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-09-01
| [[Фастив]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-14
| [[Киев]]
|-
| 
| 
| [[Лев Непомнящих]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-25
| [[Ромны]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-08-23
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28354839|Oleg Sergeevitsj Beloroesov]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-08-04
| [[Запорожье]]
| [[хирург]]
| 
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-01-26
| [[Мәскәү]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84720370|Овсянников, Сергей Алексеевич]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-09
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q211346|психиатр]]''
| ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 1961
| ''[[:d:Q113630323|Павел Маркавіч Трасучаў]]''
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-07-03
| [[Тум|Томск]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;[[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q3919286|Viciebsk State Medical University]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q55104946|Ляхович, Вячеслав Валентинович]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-21
| [[Новосибирск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-04-24
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q110908652|Зиннәт Бикбулатов]]''
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-18
| [[Эткол (Зиянчура районы)|Эткол]]
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10872101|анатом]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-07-08
| [[Чиләбе]]
|-
| 
| 1963
| ''[[:d:Q15069024|Vladimir Kozlov]]''
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-07-20
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q39631|табиб]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q48768985|Вячеслав Алексеевич Шкурупий]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-03-11
| [[Белореченск]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q84720275|Vladimir Kucherenko]]''
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-08-06
| ''[[:d:Q430857|Yashkino]]''
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-10
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q94598280|Valery S Shirinsky]]''
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-06-18
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q42295512|Valery Puzyrev]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-27
| [[Мурманск]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты&lt;br/&gt;''[[:d:Q30266886|Tomsk National Research Medical Center]]''&lt;br/&gt;[[Себер дәүләт медицина университеты]]
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q58239705|Vladimir Konenkov]]''
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-12
| [[Гера (Алмания)|Гера]]
| ''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]''
| ''[[:d:Q28605413|Institute of Clinical and Experimental Lymphology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17562832|Vladimir Zavyalov]]''
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-06
| [[Омск]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-09-30
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q29359024|Ljubov Ilinitsjna Kolesnikova]]''
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-12-20
| [[Парычы]]
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| 1966-08-01
| 1972-08-01
| ''[[:d:Q4227795|Sergey Kolesnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-01
| ''[[:d:Q2223049|Gusanagyugh]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| [[Иркутск дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]&lt;br/&gt;[[Россия фәннәр академиясе]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263964|Scientific Center of Family Health Problems and Human Reproduction]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263269|Scientific Research Institute of Experimental and Clinical Medicine]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q77030814|Любарский Михаил Семёнович]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-01-16
| [[Новосибирск]]
| 
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-05-28
| [[Новосибирск]]
|-
| 
| 1973
| ''[[:d:Q109356676|Парфёнов, Валерий Евгеньевич]]''
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-01
| [[Сахалин өлкәсе]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85325987|Андрей Покровский]]''
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-09-05
| 
| ''[[:d:Q15634281|вирусолог]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q74704320|Кривошапкин Алексей Леонидович]]''
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-05-15
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q9385011|neurosurgeon]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q28665826|Vladimir Krasnov]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-10-27
| [[Искитим]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 
| 1977&lt;br/&gt;1984
| ''[[:d:Q60647177|Valery Feigin]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-03-10
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q783906|невролог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q39631|табиб]]''
| ''[[:d:Q758659|Auckland University of Technology]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q492467|Окленд университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30263221|Research Institute of Therapy and Preventive Medicine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q221653|Утрехт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1130172|Майо клиникасы]]''
| 
| 
|-
| 
| 1978
| ''[[:d:Q103819864|Гонжаров, Олег Павлович]]''
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-03-13
| [[Кривой Рог]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q17617441|Natalia Vitalevna Dmitrieva]]''
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-05-08
| [[Моздок|Мәздәк]]
| ''[[:d:Q212980|психолог]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q503044|Viktor Markin]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-23
| ''[[:d:Q23837612|Oktyabrsky]]''
| ''[[:d:Q4009406|эспринтир]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q65152980|Воевода, Михаил Иванович]]''
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-14
| [[Новосибирск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q19615162|Sergey Dorofeyev]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-10-16
| [[Киселёвск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q44972118|Alexander Karaskov]]''
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-02
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140642986|Новичкова, Галина Анатольевна]]''
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| [[галим]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| ''[[:d:Q4481780|National Medical Research Center of Pediatric Hematology, Oncology and Immunology]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q60832332|Andrey Reshetnikov]]''
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-28
| [[Новосибирск]]
| [[галим]]
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q41250183|Igor Olegovitsj Marinkin]]''
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-28
| [[Новосибирск]]
| [[галим]]
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4314388|Yuri Naumov]]''
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-03
| [[Екатеринбург]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|гитарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|recording artist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q108682127|Oleg Ivaninsky]]''
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-05
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q7943840|Vyacheslav Shalygin]]''
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-09
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 1992
| ''[[:d:Q29272655|Anna Tereshkova]]''
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-08-22
| [[Новосибирск]]
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4267158|Natalya Loseva]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-07
| [[Новосибирск]]
| [[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''
| ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85682808|Рагино, Юлия Игоревна]]''
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-16
| 
| [[галим]]
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4132621|Vsevolod Galkin]]''
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-20
| ''[[:d:Q192176|Bender]]''
| ''[[:d:Q33231|фотограф]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q388292|Mitya Fomin]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-17
| [[Новосибирск]]
| [[җырчы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''&lt;br/&gt;[[композитор]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|биюче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|recording artist]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q4466280|Aleksey Turov]]''
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-02-16
| [[Новосибирск]]
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q38546712|Vladimir Lomivorotov]]''
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-29
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 
| 2004
| ''[[:d:Q57053153|Alexander Romanov]]''
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-08-08
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q140051021|Elena Dolgan]]''
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-08-08
| [[Казакъстан]]
| ''[[:d:Q13638192|акушер]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''
| 
| 
| 
|-
| 1991-09-01
| 1996-07-27
| ''[[:d:Q38544374|Igor A. Kornilov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7163263|Penn State Milton S. Hershey Medical Center]]''
| 
| 
|-
| 2000-09-01
| 2006-06-18
| ''[[:d:Q45621634|Denis Losik]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 2002-09-01
| 2008-06-01
| ''[[:d:Q56872774|Vladimir Boboshko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1987-09-01
| 1993-07-31
| ''[[:d:Q57338016|Vladimir Maksimov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q4915128|биомедик]]''
| ''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''
| 
| 
|-
| 1996
| 2002
| ''[[:d:Q57422082|Irina Tarasova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263962|Kuzbass Cardiology Center]]''
| 
| 
|-
| 2005
| 2011
| ''[[:d:Q60960468|Ivan S Murashov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 2003-10-16
| 
| ''[[:d:Q61013734|Alexey Gritsan]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30293490|Krasnoyarsk Regional Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 1957-09-01
| 1963-07-07
| ''[[:d:Q61828053|Alexander Panov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263214|Institute of Molecular Biology and Biophysics]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q62268290|Ekaterina Kulchavenya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 1996-09-01
| 2002-06-20
| ''[[:d:Q63790119|Roman Tarasov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1982-09-01
| 1987-06-15
| ''[[:d:Q73093414|Andrey Kovalenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q12074607|Institute of Endocrinology and Metabolism]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q73365406|Olga V. Reviakina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q27826401|Новосибирск туберкулёз фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
|-
| 1970-09-01
| 1976-06-25
| ''[[:d:Q74717698|Mikhail Musatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 1990-09-01
| 1996-06-31
| ''[[:d:Q76396160|Svetlana Sizikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 1975-09-01
| 1981-06-31
| ''[[:d:Q76396164|Andrey Gilevich]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 1992
| 1998
| ''[[:d:Q79993232|Sergey Shilov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 2001-09-01
| 
| ''[[:d:Q81246840|Oleg V. Sorokin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1982-09-01
| 1989-06-31
| ''[[:d:Q81520771|Irina Kryuchkova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 1999-09
| 2005-06
| ''[[:d:Q83743672|Alexander Samokhin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1994
| 2000
| ''[[:d:Q83806850|Ekaterina Berezikova]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2008-10-01
| 
| ''[[:d:Q84571170|Natalya Lozhkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q85246121|Tatjana I Petrenko]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q27826401|Новосибирск туберкулёз фәнни-тикшеренү институты]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2003-07-01
| ''[[:d:Q85915189|Maria Skalinskaya]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''&lt;br/&gt;Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 1995
| 2001
| ''[[:d:Q86635952|Alexey Arkhipov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 1989
| 1995
| ''[[:d:Q87717188|Dmitry Skvortsov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1980
| 1987
| ''[[:d:Q87915383|Galina I Lifshits]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4201817|Institute of Chemical Biology and Fundamental Medicine]]''
| 
| 
|-
| 2000-09&lt;br/&gt;1994-09
| 2002-08&lt;br/&gt;2000-07
| ''[[:d:Q88073751|Pavel V Filatov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q4106097|State Research Center of Virology and Biotechnology VECTOR]]''
| 
| 
|-
| 1991
| 1997
| ''[[:d:Q88086811|Petr Kochetkov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q89895860|Elena Indukaeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2006
| 2013
| ''[[:d:Q90152958|Yu S Taskaeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]''
| 
| 
|-
| 1977-09-01
| 1983-05-25
| ''[[:d:Q90269575|Olga Leplina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2006
| 2012
| ''[[:d:Q90269578|Yulia Kurochkina]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 1987-06-01
| 
| ''[[:d:Q90653667|Konstantin Yastrebov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q7593226|St George Hospital]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q734764|Яңа Көньяк Уэльс университеты]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7244388|Prince of Wales Hospital, Sydney]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q487556|Сидней университеты]]''
| 
| 
|-
| 2015-09-01
| 2016-08-31
| ''[[:d:Q91039773|Anton I Korbut]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''
| 
| 
|-
| 2011-09-01
| 2017-06-01
| ''[[:d:Q92265702|Pavel Pavlushin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q92350881|Vadim Berestov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q24930773|Академик Е. Н. Мешалкин исемендәге Россия илкүләм медицина тикшеренү үзәге]]''
| 
| 
|-
| 1990
| 1996
| ''[[:d:Q92597715|Irina Sergeeva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| Новосибирск дәүләт медицина университеты
| 
| 
|-
| 1998-09-01
| 2004-06-10
| ''[[:d:Q92890780|Samat Saparbayev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1985
| 1991
| ''[[:d:Q93211971|Vadim Nimaev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2002-09-01
| 2008-08-30
| ''[[:d:Q95975489|Mikhail Smagin]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1993-09-01
| 1999-06-31
| ''[[:d:Q96289390|Vera V Sergeevicheva]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q30263713|Research Institute for Fundamental and Clinical Immunology]]''
| 
| 
|-
| 1997-09-01
| 2003-07-30
| ''[[:d:Q97542987|Alexey Fomichev]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| ''[[:d:Q99609412|Sergei A Aksenov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| ''[[:d:Q22079541|Нью-йорк пресвитериан хастаханәсенең Квинс округы бүлекчәсе]]''
| 
| 
|-
| 1985-09-01
| 1991-07-29
| ''[[:d:Q100494437|Yu S Sinelnikov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 1998-09-01
| 2004-08-01
| ''[[:d:Q100544611|M Yu Soluyanov]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''
| 
| 
| 
|-
| 2006
| 2015
| ''[[:d:Q117353899|Aleksandr Galuza]]''
| 
| 
| ''[[:d:Q2581971|рияниматулыг]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2849224|анестезиолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2419397|терапевт]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
* [http://ngmu.ru/ Университетның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203064448/http://ngmu.ru/ |date=2020-12-03 }}

== Моны да карагыз ==
{{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}}
* [[Россия югары уку йортлары исемлеге]]

[[Төркем:Әлифба буенча университетлар]]
[[Төркем:Россия университетлары]]
[[Төркем:1935 елда нигезләнгән уку йортлары]]
[[Төркем:Новосибирск]]
[[Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары]]</text>
      <sha1>qkw4kekddjah4hflaney7gfkhughreq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җарсу (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>404397</id>
    <revision>
      <id>6038416</id>
      <parentid>4679652</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="giieu1syi1vv6u0ltr4r6cfo57363rd" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 634637300
}}
'''Җарсу''' ({{lang-kk|Жарсу}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 699 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 99,14 %,
башка халыклар — 0,86 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q17562730. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>giieu1syi1vv6u0ltr4r6cfo57363rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җертомсык</title>
    <ns>0</ns>
    <id>404483</id>
    <revision>
      <id>6038383</id>
      <parentid>4679529</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="85fzq0kzw9zif2l6fr2kcygfkyxa694" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 556045300
}}
'''Җертомсык''' ({{lang-kk|Жертұмсық}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 223 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 95,96 %,
башка халыклар — 4,04 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16651813. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-01
| ''[[:d:Q97170338|Сабит Кадыров]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-02-16
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>85fzq0kzw9zif2l6fr2kcygfkyxa694</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җомай (авыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>404552</id>
    <revision>
      <id>6038547</id>
      <parentid>4679425</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4344" sha1="hja5ulodjli91b6jddlnuuq59qh9dii" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 116033300
}}
'''Җомай''' ({{lang-kk|Жұмай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Акмола өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 83 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 93,98 %,
башка халыклар — 6,02 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6352184. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927
| ''[[:d:Q12567628|Daoelen Teleoebaev]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-13
| [[Баршын (авыл)]]
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Акмола өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>hja5ulodjli91b6jddlnuuq59qh9dii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кабылсай (Арыс шәһәр хакимлеге)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>404752</id>
    <revision>
      <id>6038522</id>
      <parentid>5528561</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="h0bnnv0wkv6oapfe8qopim9nxjpxcn0" xml:space="preserve">{{Orphan|date=март 2026}}

{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 511645400
}}
'''Кабылсай''' ({{lang-kk|Қабылсай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16656773. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]]


{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>h0bnnv0wkv6oapfe8qopim9nxjpxcn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кантемировское</title>
    <ns>0</ns>
    <id>404925</id>
    <revision>
      <id>6038313</id>
      <parentid>4684116</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="h8jz38sq1uu8t4g98wyztudxzuqd1eq" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 596067600
}}
'''Кантемировское''' ({{lang-kk|Кантемировское}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 133 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 75,94 %,
[[урыслар]] — 15,04 %,
башка халыклар — 9,02 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13656165. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>h8jz38sq1uu8t4g98wyztudxzuqd1eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каргалы (Саркан районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405224</id>
    <revision>
      <id>6038321</id>
      <parentid>4684855</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="d80ezs04y9b9qj82h4o3f72ruz6vuh1" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 196057200
}}
'''Каргалы''' ({{lang-kk|Қарғалы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җидесу өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1074 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 48,42 %,
[[казакълар]] — 48,32 %,
башка халыклар — 3,26 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13647338. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Җидесу өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>d80ezs04y9b9qj82h4o3f72ruz6vuh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малдыбай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406318</id>
    <revision>
      <id>6038692</id>
      <parentid>4682545</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="c9x9p8cnv5zpjg58da2pmv4ncdg3u90" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 315033380
}}
'''Малдыбай''' ({{lang-kk|Малдыбай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Җамбыл өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 502 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 99,40 %,
башка халыклар — 0,60 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13664307. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Җамбыл өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>c9x9p8cnv5zpjg58da2pmv4ncdg3u90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Матак (авыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406359</id>
    <revision>
      <id>6038658</id>
      <parentid>4682515</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="bryw10fpwgjut07mraafhktx70365zy" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 354883100
}}
'''Матак''' ({{lang-kk|Матақ}}) — [[Казакъстан]]ның [[Караганды өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 385 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 98,96 %,
башка халыклар — 1,04 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16674699. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Караганды өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>bryw10fpwgjut07mraafhktx70365zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мәстексай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406429</id>
    <revision>
      <id>6038389</id>
      <parentid>4682349</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5027" sha1="9am1ipx09xi1oauoane4jlhvntxdaol" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 274047100
}}
'''Мәстексай''' ({{lang-kk|Мәстексай}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1276 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 97,26 %,
башка халыклар — 2,74 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13651837. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900
| ''[[:d:Q12556798|Nurgazy Kaliev]]''
| 
| ''[[:d:Q25272184|kolkhoznik]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-29
| ''[[:d:Q12528338|Aleksey Cherekayev]]''
| [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]]
| [[галим]]
| 
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-11-07
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-26
| ''[[:d:Q29194042|Altınbek Saparov]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>9am1ipx09xi1oauoane4jlhvntxdaol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Надеҗка (Магҗан Җомабаев районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406572</id>
    <revision>
      <id>6038524</id>
      <parentid>4682335</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="9rbpfh0f2puftjoelejgohkk8yj40s9" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 593663100
}}
'''Надеҗка''' ({{lang-kk|Надежка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төньяк Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 539 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[урыслар]] — 50,46 %,
[[казакълар]] — 35,99 %,
[[алманнар]] — 7,42 %,
башка халыклар — 6,12 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13648763. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-24
| ''[[:d:Q12551098|Sholpan Kökisheva]]''
| [[Омск дәүләт техник университеты]]
| ''[[:d:Q175151|басмаханәсе]]''
| ''[[:d:Q12544756|Zheti Zhargy Publishing]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>9rbpfh0f2puftjoelejgohkk8yj40s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарын (Атырау өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406580</id>
    <revision>
      <id>6038475</id>
      <parentid>4682330</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="e0tbkg2705wefdep99m45ryi5tijleg" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 234241100
}}
'''Нарын''' ({{lang-kk|Нарын}}) — [[Казакъстан]]ның [[Атырау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 812 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 99,63 %,
башка халыклар — 0,37 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13649048. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Атырау өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>e0tbkg2705wefdep99m45ryi5tijleg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Октябрьское (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>406785</id>
    <revision>
      <id>6038336</id>
      <parentid>4682159</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="f42ght0ccf0oakiity69orgy7jt9fgv" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 274445600
}}
'''Октябрьское''' ({{lang-kk|Октябрьское}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 471 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 48,41 %,
[[урыслар]] — 37,58 %,
[[украиннар]] — 6,37 %,
башка халыклар — 7,64 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13652406. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>f42ght0ccf0oakiity69orgy7jt9fgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ракуша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407104</id>
    <revision>
      <id>6038365</id>
      <parentid>4681897</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4639" sha1="9x6xstwpdpbmean3sx6alxegqm0racp" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 231045200
}}
'''Ракуша''' ({{lang-kk|Ракуша}}) — [[Казакъстан]]ның [[Атырау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-01-01 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 5610 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 99,29 %,
башка халыклар — 0,71 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13651883. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-06-17
| ''[[:d:Q107222206|Серухин Константин Львович]]''
| 
| ''[[:d:Q1250916|сугышчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-10
| [[Әстерхан]]
|-
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-09-15
| ''[[:d:Q21096803|Ζολντασκάλι Ντοσμουχαμπέτοφ]]''
| 
| [[инженер]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q520549|геолог]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-20
| 
|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Атырау өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>9x6xstwpdpbmean3sx6alxegqm0racp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Табантал (авыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407570</id>
    <revision>
      <id>6038351</id>
      <parentid>4681503</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="8jn75jrickz8as39ed6fs1lgehzzq3q" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 156049100
}}
'''Табантал''' ({{lang-kk|Табантал}}) — [[Казакъстан]]ның [[Актүбә өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 491 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 91,65 %,
башка халыклар — 8,35 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13643491. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Актүбә өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>8jn75jrickz8as39ed6fs1lgehzzq3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Толпар (авыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407903</id>
    <revision>
      <id>6038590</id>
      <parentid>4674968</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T02:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3146" sha1="pfjx9ifvx97w15rmcj2eq2eiun4h52l" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 514477600
}}
'''Толпар''' ({{lang-kk|Тұлпар}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-08 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15617537. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>pfjx9ifvx97w15rmcj2eq2eiun4h52l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксогым (Шыңгырлау районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>408563</id>
    <revision>
      <id>6038586</id>
      <parentid>4672688</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T02:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="fhbn5l2gnecz62604o1l8j6pm4tzmnu" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Аксогым (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 276645200
}}
'''Аксогым''' ({{lang-kk|Ақсоғым}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13661816. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>fhbn5l2gnecz62604o1l8j6pm4tzmnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байконыс (Павлодар өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409071</id>
    <revision>
      <id>6038655</id>
      <parentid>4679693</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4301" sha1="6zxc075raha2n423a8foyk2dnp4dysn" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Байконыс (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 554833100
}}
'''Байконыс''' ({{lang-kk|Байқоныс}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 896 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 77,01 %,
[[урыслар]] — 15,74 %,
башка халыклар — 7,25 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16273669. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>6zxc075raha2n423a8foyk2dnp4dysn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балгын (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409122</id>
    <revision>
      <id>6038424</id>
      <parentid>4673821</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3247" sha1="s57ok3kjtkydc4frm0u4ycqcdax56da" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Балгын (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 274049200
}}
'''Балгын''' ({{lang-kk|Балғын}}) — [[Казакъстан]]ның [[Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13651831. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>s57ok3kjtkydc4frm0u4ycqcdax56da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бесагач (Талгар районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409373</id>
    <revision>
      <id>6038616</id>
      <parentid>4680148</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4324" sha1="qs7jko9k2qrc5qbusqrhqnovcciurow" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Бесагач (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 196243100
}}
'''Бесагач''' ({{lang-kk|Бесағаш}}) — [[Казакъстан]]ның [[Алматы өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 16632 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 63,83 %,
[[уйгырлар]] — 19,85 %,
[[урыслар]] — 5,66 %,
башка халыклар — 10,67 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13647374. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Алматы өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>qs7jko9k2qrc5qbusqrhqnovcciurow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Босболак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409549</id>
    <revision>
      <id>6038572</id>
      <parentid>4674624</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3154" sha1="9b6jxljz9oodapzep603f0q30ffkglp" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 515649200
}}
'''Босболак''' ({{lang-kk|Босбұлақ}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16274626. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>9b6jxljz9oodapzep603f0q30ffkglp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бүйрек (авыл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409596</id>
    <revision>
      <id>6038396</id>
      <parentid>4683095</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="h43q8um28xucrpdopvnhae8e92rfkek" xml:space="preserve">{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 234839300
}}
'''Бүйрек''' ({{lang-kk|Бүйрек}}) — [[Казакъстан]]ның [[Атырау өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 73 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 98,63 %, башка халыклар — 1,37 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q13649803. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Атырау өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>h43q8um28xucrpdopvnhae8e92rfkek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вознесенка (Павлодар өлкәсе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409664</id>
    <revision>
      <id>6038331</id>
      <parentid>4779485</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="lo6192pm1uiekyey7khmudr31anu9bz" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Вознесенка (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 556445300
}}
'''Вознесенка''' ({{lang-kk|Вознесенка}}) — [[Казакъстан]]ның [[Павлодар өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16631141. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Павлодар өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>lo6192pm1uiekyey7khmudr31anu9bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ынталы (Ордабашы районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410569</id>
    <revision>
      <id>6038644</id>
      <parentid>4791926</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="31ixyf760m1hc2v9hij1mpiaupuenmg" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Ынталы (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 514630400
}}
'''Ынталы''' ({{lang-kk|Ынталы}}) — [[Казакъстан]]ның [[Төркестан өлкәсе]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q12571219. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркестан өлкәсе торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>31ixyf760m1hc2v9hij1mpiaupuenmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ынтымак (Бокар Җырау районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410577</id>
    <revision>
      <id>6038584</id>
      <parentid>4791911</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4266" sha1="ejy1l4iv3p4o1dx1irix0n2kxoj63oi" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Ынтымак (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 354035200
}}
'''Ынтымак''' ({{lang-kk|Ынтымақ}}) — [[Казакъстан]]ның [[Караганды өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 250 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 96 %,
башка халыклар — 4 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q16655835. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Караганды өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>ejy1l4iv3p4o1dx1irix0n2kxoj63oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яңаконыс (Арал районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410687</id>
    <revision>
      <id>6038430</id>
      <parentid>4755532</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="p4aod1pj7vu1ydskwpqgls1fglpjmwa" xml:space="preserve">{{мәгънәләр|Яңаконыс (мәгънәләр)}}
{{ТП-Казакъстан
| АТОК = 433245300
}}
'''Яңаконыс''' ({{lang-kk|Жаңақоныс}}) — [[Казакъстан]]ның [[Кызылорда өлкәсе‎]]ндә урнашкан авыл.&lt;ref&gt;{{Citation |title=2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том |url=http://stat.gov.kz/census/national/2009/region |access-date=2021-02-09 |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Климаты ==
Биредә [[климат]] континенталь. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. [[Җилләр розасы]]нда төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) [[җил]]ләр өстенлек итә. Тотрыклы [[кар]] катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.&lt;ref&gt;Бейсенова А., Карпеков К. Физическая география Казахстана. Учебник для 8 класса. — Алматы: Атамура, 2004. — 256 с.&lt;/ref&gt;

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}

2021 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1428 кеше яши&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 елда Казакъстан Республикасында халык санын алу нәтиҗәләре. Астана. 2011. 1 том.]&lt;/ref&gt;, шул исәптән:
[[казакълар]] — 100 %&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%2C%20%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%20%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5%20%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%20%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B Этнослар, торак пунктлар һәм яшь буенча Казахстан Республикасы халкының саны.]&lt;/ref&gt;.

== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q12544206. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}


== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Чыганаклар ==
* «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9.

== Әдәбият ==
* Есназарова У. А. Физическая география Казахстана. — пятое, переработанное. — Алматы, Казахстан: АЛМАТЫ 2016, 2916. — С. 4, 51, 46, 8. — 247 с.
* Жетісу. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3.

[[Төркем:Казакъстан торак пунктлары]]
[[Төркем:Кызылорда өлкәсе‎ торак пунктлары]]
{{Kazakhstan-geo-stub}}</text>
      <sha1>p4aod1pj7vu1ydskwpqgls1fglpjmwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кота теле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421845</id>
    <revision>
      <id>6038527</id>
      <parentid>4068870</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="4z7i1g7y70dk72oawpizvs9st5p7s63" xml:space="preserve">'''Кота теле''' ул [[Һиндстан]]ның [[Тамилнад]] штатының  [[Нилгири калкулыклары]]нда якынча 9000 сөйләшүчесе  булган  [[Дравид телләре|Дравид телләр гаиләсе]]нең теле. Анда күбесенчә [[Кота халкы]] кабиләсе кешеләре сөйләшә. 19-ынчы гасыр ахырында асаба сөйләшүчеләр саны якынча 1100 булган.&lt;ref&gt;Caldwell, Robert. 1875.  A Comparative Grammar of the Dravidian Or South-Indian Family of Languages. London: Trübner &amp; Company&lt;/ref&gt; 1990 елда халык саны бары тик 930 булган, бу, мөгаен, 1400 этнос саныннан, гәрчә даирәдә халык саны үссә дә.&lt;ref&gt;Prema, S. n.d. &quot;Status of Dravidian Tribal Languages in Kerala&quot; University of Kerala&lt;/ref&gt; Кота теле [[Тамил-Каннада]] теленнән килеп чыккан булырга мөмкин һәм [[Тода теле]]нә бик якын. Кота халкы саны якынча 2500. Кота атамасының килеп чыгышы Дравид “Ко” сүзеннән, аның мәгънәсе &quot;тау&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hellomyexpert.com/breekschatter/summer2012/2012/06/30/the-kotas-jamuna-raju-89/|title=The Kota Tribes of Nilgiris|last=Raju|first=Jamuna|date=30 June 2012|website=Breeks Chatter|access-date=28 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402202304/http://hellomyexpert.com/breekschatter/summer2012/2012/06/30/the-kotas-jamuna-raju-89/|archive-date=2 April 2019|url-status=dead|accessdate=2021-03-05|archivedate=2019-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402202304/http://hellomyexpert.com/breekschatter/summer2012/2012/06/30/the-kotas-jamuna-raju-89/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yhXRDSgBuL0C&amp;q=kota|title=History of Kannada Language|last=Narasimhacharya|first=R.|publisher=Asian Educational Services|year=1990|isbn=9788120605596|location=New Delhi, Madras|pages=37}}&lt;/ref&gt;
==Фонология==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+[[Тартык]]лар&lt;ref&gt;{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|title=The Dravidian languages|year=2003|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-06037-3|pages=53|edition=null}}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=2| 
![[Лабиаль тартыклар|Лабиаль]]
![[Денталь тартыклар|Денталь]]
![[Альвеоляр тартыклар|Альвеоляр]]
![[Ретрофлекс тартыклар|Ретрофлекс]]
![[Постальвеоляр тартыклар|Пост-альвеоляр]]/&lt;br&gt;[[Палаталь тартыклар|Палаталь]]
![[Веляр тартыклар|Веляр]]
|-
!colspan=2|[[Назаль тартыклар|Назаль]]
| m || n̪ |||| ɳ || ɲ || 
|-
!rowspan=2|[[Тукталыш тартыклары|Тукталыш]]
!{{small|[[Шыпырт|шыпырт]]}}
| p || t̪ || t || ʈ || c (t͡ʃ) || k
|-
!{{small|[[Тавыш (фонетика)|тавыш белән әйтелә торган]]}}
| b || d̪ || d || ɖ || ɟ (d͡ʒ) || ɡ
|-
!colspan=2|[[Фрикатив тартыклар|Фрикатив]]
||||| s ||||||
|-
!colspan=2|[[Бер бәрелешле тартыклар|Бер бәрелешле]]
||||| ɾ || ɽ |||| 
|-
!rowspan=2|[[Аппроксимант тартыклар|Аппроксимант]]
!{{small|[[үзәк тартыклар|үзәк]]}}
| ʋ |||||||| j ||
|-
!{{small|[[латераль тартыклар|латераль]]}}
||||| l || ɭ ||||
|}

s һәм z c, t͡ʃ һәм ɟ, d͡ʒ белән ирекле вариациядә очрый. ʂ s-ның аллофоны булрак ретрофлекслар алдыннан очрый.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

==Өстәмә укырга мөмкин==
{{refbegin}}
*Emeneau, M.B. 1944. ''[https://books.google.com/books/about/Kota_Texts.html?id=yo3YAAAAMAAJ/ Kota Texts]{{Deadlink|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' California: University of California Press.
*{{cite journal|last1=Emeneau|first1=M. B.|title=Some Origins of Kota -j(-)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_april-june-2000_120_2/page/231|journal=Journal of the American Oriental Society|date=April 2000|volume=120|issue=2|pages=231–233|doi=10.2307/605026|jstor=605026}}
*{{cite journal|last1=Emeneau|first1=M. B.|title=Onomatopoetics in the Indian Linguistic Area|journal=Language|date=June 1969|volume=45|issue=2|pages=274–299|doi=10.2307/411660|jstor=411660}}
*{{cite journal|last1=Emeneau|first1=M. B.|title=Proto-Dravidian *c-: Toda t-|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|date=24 December 2009|volume=15|issue=1|pages=98–112|doi=10.1017/S0041977X00087280|jstor=608887}}
{{refend}}

==Тышкы сылтамалар==
*[https://www.youtube.com/watch?v=qsfEv9bxDes/ Olympic Song Practice Session in Kota Language &amp; Style]
*[https://web.archive.org/web/20191211105914/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4369/samples/8575 The hare in the moon and eclipses of the moon] 
*[https://archive.org/stream/rosettaproject_kfe_swadesh-1/kfe.txt/ Kota Swedesh List]
[[Төркем:Әлифба буенча телләр һәм диалектлар]]</text>
      <sha1>4z7i1g7y70dk72oawpizvs9st5p7s63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шайлендра Шарма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427548</id>
    <revision>
      <id>6038659</id>
      <parentid>4072912</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8294" sha1="a1ee28swlxpgonu54m4mo5bdfmv5h38" xml:space="preserve">[[File:Shailendra Sharma Drawing.jpg|thumb|right|Шайлендра Шарма]]
'''Шайлендра Шарма''' (1957 елның 10 июлендә туган) - [[йогин]] һәм [[крийя-йога]] [[гуру]]ы. Шайлендра &quot;[[Бхагавад Гита]]&quot;, Патанджалиның &quot;[[Йога сутралары]]&quot; һәм [[Васугупта]]ның &quot;[[Шива сутралары]]&quot; кебек нигез фәлсәфи һәм йогик текстларга комментарийлар язган.
==Биографиясе==
'''Яшь еллары һәм гуру эзләве'''&lt;br/&gt;
Шайлендра Шарма 1957 елның 10 июлендә Бхопал ([[Һиндстан]]) шәһәрендә туган. Колледжны тәмамлаганнан соң (1978 ел, сәяси фәннәр өлкәсендә магистр дәрәҗәсе), Шайлендра Һиндстанның ирекле армиясенә кушылмакчы булган. Әмма шул мизгелдә аның дөньяга карашында җитди үзгәрешләр булган. Алар аның берничә туганының алдан күренмәгән үлеме сәбәпле булган. Бу вакыйгалар белән бер вакытта ул [[Парамаханса Йогананда]]ның &quot;[[Йог автобиографиясе]]&quot; китабын укыган. Нәтиҗәдә Шайлендра хезмәттән баш тарта һәм үз тормышын үлем нәрсә дигән сорауга җавап эзләүгә багышларга ниятләнә. Шулай итеп аның Һиндстан буйлап крийя-йога эзләвендә сәяхәтләре башланган. 1982 елда ул традиция буенча [[Махаватар Бабаджи]] өйрәткән [[Лахири Махасайя]] оныгы Сатьячаран Лахиридан кабул итүне алган.&lt;br/&gt; 
'''Крийя йоганың гуруы'''&lt;br/&gt;
Ике ел интенсив йога практикасыннан соң Шайлендра Сатьячаран Лахириның [[гуру]]ы һәм варисы булган һәм үзе өйрәнчеккә кабул итүне башкара башлаган. 1984 елда ул беренче мәртәбә [[Самадхи]]га кергән.&lt;br/&gt;
Шайлендра сөйләве буенча 1988 елда аңа [[Махаватар Бабаджи]] килгән һәм аны [[крийя-йога]]ның махсус техникаларына өйрәткән. Ул аны шулай дип тасвирлый:
&lt;blockquote&gt;
Бабаджиның сыны бик төз. Ул уртача буйлы - 5 фут 9 дюйм. Әмма физик яктан бик көчле булып күренә. Мин аны беренче мәртәбә 1988 елның 2 апрелендә күрдем. Ул бенгальча киенгән иде: дхотида һәм күлмәктә. Ак дхотида һәм аксыл-крем төсендәге күлмәктә. Ә шуннан соң җиде елдан соң, 21 декабрьнең төнендә, хәттә 22 декабрьнең иртәсендә ул янә монда килде. Анда бары тик ботларына уралган ак тукыма иде. Аның тәнендә чәч юк иде - күкрәге һәм аяклары бөтенләй чәчсез иде.
&lt;/blockquote&gt;
1992-1993 елда Шайлендра Шарма &quot;[[Бхагавад-Гита]]&quot;га, Патанджалиның &quot;[[Йога-сутра]]&quot;ларына һәм [[Васугупта]]ның &quot;[[Шива-сутралары]]&quot;на комментарий язган.&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;'''Смашан'''&lt;br/&gt;
1993 елда Шайлендра Шарма [[Говардхана калкулыгы]] янында [[шмашан]]да яши башлаган. Ул анда һаман да яши һәм шмашанның һәм махараджалар династиянеке булган сарайның опекуны булып тора.
&lt;br/&gt;'''Тәгълиматы'''&lt;br/&gt;
Шайлендра Шарма күп ел практика ысулы белән реализациягә ирешкән йогин. Шуңа күрә крийя-йога остазының тәгълиматы практик аспектка ия: өйрәнчекләргә тапшырылган [[пранаяма]]лар һәм [[мудра]]лар барлыгы кеше акылының тән кысаларыннан чыгуын максат итеп куя, үзеңнең чиксез булуыңны бөтен булганда чагылдырган Барлык буларак аңлау. Тән дәрәҗәсеннән башлап (физик чикләүләрне аңлау аң чиксезлеген аңлауга ачкыч булып тора), югары этапта крийя практикасы йогинга сүзләрдән һәм образлардан югары Саф Фикер дәрәҗәсенә җитәргә мөмкинчелек бирә. Шуның белән аң чагылдырган дөньяның тупас (тән) аңлауны таләп итми, чөнки мәңге һәм бөтен нәрсәне барлыкка китерүче белән бердәмлекне сизә. Тән, аңга чик булудан туктап, аның иҗади коралына әверелә.

== Иншалар ==
* «Шримад Бхагавад Гита: Перевод и комментарии Гуруджи Шри Шайлендры Шармы»&lt;ref&gt;Русский перевод http://www.shailendrasharma.ru/books-catalog {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531155031/http://www.shailendrasharma.ru/books-catalog |date=2011-05-31 }}&lt;/ref&gt;
* «Йога Даршан: Перевод и комментарий Гуруджи Шри Шайлендры Шармы Йога-Сутр Патанджали»&lt;ref&gt;Английский перевод http://www.shailendrasharma.ru/yogadarshan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230906214817/http://www.shailendrasharma.ru/yogadarshan |date=2023-09-06 }}&lt;/ref&gt;
* «Шива-Сутры: Перевод и комментарий Гуруджи Шри Шайлендры Шармы»&lt;ref&gt;Английский перевод http://www.shailendrasharma.ru/shiva-sutras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711200429/http://www.shailendrasharma.ru/shiva-sutras |date=2011-07-11 }}&lt;/ref&gt;
* «Путник»
* «Шипы и розы»&lt;ref&gt;Английский перевод http://www.shailendrasharma.ru/flowers-thorns {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711200505/http://www.shailendrasharma.ru/flowers-thorns |date=2011-07-11 }}&lt;/ref&gt;
* «По правую руку Бога»
* «Хатха Йога Прадипика. Руководство по Крия Йоге. Комментарии Шри Шайлендры Шармы»
* «Cумеречный язык Горакхботха »
* «Упанишада Бессмертия»
== Шулай ук карарга мөмкин  ==
* [[:ru:Крийя-йога]]
* [[:ru:Лахири Махасайя]]
* [[:ru:Махаватар Бабаджи]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [http://www.shailendrasharma.ru Сайт о Шайлендре Шарме: русская и английская версии]
* [http://siddhasiddhanta.com Сайт о Шайлендре Шарме: английская версия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121115115/http://www.siddhasiddhanta.com/ |date=2019-11-21 }}
* [https://web.archive.org/web/20191124195430/http://www.shailendrasharma.ru/practice/shailendra_khechari Шайлендра Шарма выполняет кхечари-мудру]
* [https://web.archive.org/web/20120205055800/http://www.news.vrindavantoday.org/2011/10/heaven-in-a-cremation-ground/ Яндыру Мәйданчыгында күк]
[[Төркем:Һинд дине]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Һинд дине шәхесләре]]</text>
      <sha1>a1ee28swlxpgonu54m4mo5bdfmv5h38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чолпон Солтанбәкова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460332</id>
    <revision>
      <id>6038645</id>
      <parentid>3554669</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14916" sha1="cj6jsynymwcl7hvypjbkig58amnjjjz" xml:space="preserve">{{TurkicMarathon2021}}
{{Дәүләт эшлеклесе
 | исем          = Чолпон Солтанбәкова
 | тулы исем     = 
 | рәсем         = Cholpon Sultanbekova.jpg
 | киңлек        = 200px
 | титул         =  [[Кыргызстан]] вице-премьер-министры 
| байрак        = 
 | чорбаш        = [[2016 ел]]
 | чоразак      = [[2018 ел]]
 | аңа кадәр    = Гөлмира Кудайбердиева
 | дәвамчысы    = Алтынай Омурбекова
 | титул2        = V чакырылыш [[Жогорку Кеңеш]] вице-спикеры 
 | байрак2       = 
 | тәртип2       =  
 | чорбаш2       = [[2013 ел]]
 | чоразак2      = [[2015 ел]]
 | президент_2   = 
 | аңа кадәр2    = Бакыт Торобаев
 | дәвамчысы2    = 
 | титул3        = 
 | тәртип3       = 
 | байрак3       = 
 | президент_3   = 
| чорбаш3        = 
| чоразак3       = 
 | аңа кадәр3    = 
 | дәвамчысы3    = 
 | хезмәт еллары = 
 | иялек         = {{Кыргызстан}}
 | дин           = [[Ислам]]
 | фирка         = Республика
| белем          = Кыргыз дәүләт юридик академиясе&lt;br/&gt; Кыргыз {{comment|ТЭМ|Тышкы эшләр министрлыгы}} Дипломатик академиясе
 | туу датасы    = 19.08.1969
 | туу урыны     = [[ССРБ]], [[Кыргызстан ССР]], {{туу урыны|Фрунзе|Бишкәктә}}
 | үлем датасы   = 	
 | үлем урыны    = 
 | әти =   
 | әни = 
 | ир = 
 | хатын = 
 | балалары = 
 | сайт           = 
 | Commons        = 
}}
'''Чолпон Аалыевна Солтанбәкова''' ([[19 август]] [[1969 ел|1969]]) - [[Кыргызстан]] сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, 5 һәм 6 чакырылышларның [[Жогорку Кеңеш]] депутаты, 5 нче чакырылышның  Жогорку Кеңеш вице-спикеры, [[Кыргызстан Республикасы]]ның элеккеге вице-премьеры.

== Биографиясе ==
Чолпон Солтанбәкова 1969 елның 19 августында [[Бишкәк]]тә (ул вакытта Фрунзе) туган. 1991-нче елда Мичуринск дәүләт педагогик институтын тәмамлаган. 2006 елда ул Кыргызстан дәүләт юридик академиясенең юридик факультетын тәмамлый&lt;ref&gt;Досье политиков и общественных деятелей, живущих в странах Центральной Азии, либо связанных с регионом: Чолпон Аалыевна Султанбекова&amp;nbsp;(рус.).&amp;nbsp;Stan Radar.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cholpon Sultanbekova.Central Asien Grupperna.&lt;/ref&gt;. 2007 елда ул «халыкара мөнәсәбәтләр» белгечлеге буенча  К.Дикамбаев исемендәге  Кыргызстан Тышкы эшләр министрлыгының Дипломатик академиясен тәмамлый&lt;ref&gt;Султанбекова Чолпон Аалыевна. Биография(рус.).''Sputnik''(22 December 2015).&lt;small&gt;Дата обращения: 22 апреля 2017.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Солтанбәкова 1995 елда [[Ош]] шәһәрендә «Палван» ҖЧҖ генераль директоры булганчы,   [[Җәлал-Абад (Кыргызстан)|Җәлал-Абад]] шәһәрендә ЗАГС-та эшли&lt;ref name=&quot;radar&quot;/&gt; . Ул 2000-2001 елларда көньяк регион буенча Кыргызстан Республикасы хатын-кызлар конгрессы президенты була, ә 2005 елда ул «хатын-кызларның НПО Эко-гармониясе»нә нигез салган.&lt;ref name=&quot;CAG&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centralasien.org/en/40-women-of-kyrgyzstan-portraits/cholpon-sultanbekova/|title=Cholpon Sultanbekova|publisher=Central Asien Grupperna}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sputnik&quot;/&gt; .

2005-нче елда ире үтерелгәннән соң, 2006 нчы өстәмә сайлауларда ул парламенттагы аның урынына Кадамжай округыннан сайлана&lt;ref name=&quot;ferghana&quot;&gt;{{Cite web|url=http://enews.fergananews.com/article.php?id=1367|title=KYRGYZ CRIMINAL ELEVATED TO THE PARLIAMENT. Additional parliamentary election took place in Kyrgyzstan on April 9|date=10 April 2006|accessdate=22 April 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b55-kyrgyzstan-on-the-edge.pdf|title=Kyrgyzstan on the Edge|date=9 November 2006|accessdate=22 April 2017|archivedate=2017-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422212613/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b55-kyrgyzstan-on-the-edge.pdf}}&lt;/ref&gt; , әмма  җиңелүгә дучар була.  2005 елда ул &quot;Алыш&quot; [[Билбаулы көрәш|Халыкара билбау көрәш]] президенты итеп сайлана &lt;ref name=&quot;sputnik&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;radar&quot;/&gt; .

2010 елдан 2015 елга кадәр Солтанбәкова Чолпон «Республика» сәяси партиясе әгъзасы була. 2012 - 2015 елларда «Республика» парламент партиясе фракциясе лидеры урынбасары.

Солтанбәкова 2010-нчы парламент сайлауларында [[Жогорку Кеңеш]] әгъзасы итеп сайлана &lt;ref name=&quot;sputnik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/spravka/20151222/1021104858.html|title=Султанбекова Чолпон Аалыевна. Биография}}&lt;/ref&gt; . Ул 2010 елда  Жогорку Кеңешның Яшьләр сәясәте һәм спорт комитеты рәисе булды, һәм 2013 елда мәгариф, фән, мәдәният һәм спорт комитеты рәисе урынбасары була&lt;ref name=&quot;radar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.stanradar.com/bio/full/134-sultanbekova-cholpon-aalyevna.html|title=Досье политиков и общественных деятелей, живущих в странах Центральной Азии, либо связанных с регионом: Чолпон Аалыевна Султанбекова|publisher=Stan Radar}}&lt;/ref&gt; .

2011 елда ул Кыргыз Республикасы &quot;Милли спорт турында&quot; Кыргыз Республикасы Законына үзгәрешләр кертү турындагы инициаторы һәм рухландыручысы булды. Әлеге үзгәреш Кыргызстан Республикасының республика бюджетында Милли спорт төрләрен финанслауга аерым юл белән күрсәтелгән. Бу Закон Кыргызстан Республикасы Хөкүмәте каршындагы Яшьләр эшләре, физик культура һәм спорт буенча дәүләт агентлыгы каршындагы милли спорт төрләре буенча дирекцияне булдыру өчен нигез булып тора.

2013 елның октябрендә ул парламент вице-спикеры итеп сайлана&lt;ref name=&quot;CAG&quot;/&gt; .

2015 елда ул &quot;Кыргызстан&quot; сәяси партиясе исемлегендә VI чакырылышның Жогорку Кеңеш депутаты итеп сайланды. Ул Конституция законнары, дәүләт структурасы, суд-хокук мәсьәләләре һәм Кыргыз Республикасының Жогорку Кеңеш регламенты комитеты рәисе урынбасары иде.

2015 елның 25 гыйнварыннан 2017 елның 22 гыйнварына кадәр ул Европа Советы Парламент Ассамблеясе әгъзасы булды &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.assembly.coe.int/nw/xml/AssemblyList/MP-Details-EN.asp?MemberID=7498|title=Cholpon Sultanbekova|publisher=Parliamentary Assembly|accessdate=2021-07-11|archivedate=2019-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221041156/http://assembly.coe.int/nw/xml/AssemblyList/MP-Details-EN.asp?MemberID=7498}}&lt;/ref&gt; .

2016 елның 9 ноябреннән 2018 елның 20 апреленә кадәр ул Кыргызстан Премьер-Министрының Социаль мәсьәләләр буенча вице-премьеры булып эшләде &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.kabar.kg/eng/politics/full/17459|title=Kyrgyz Parliament approves the structure, composition and program of the new government|date=9 November 2016|accessdate=22 April 2017|archivedate=2020-02-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229115637/http://old.kabar.kg/eng/politics/full/17459}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-11/10/c_135818044.htm|title=Kyrgyz Parliament approves new government|date=10 November 2016|accessdate=22 April 2017|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829045821/http://news.xinhuanet.com/english/2016-11/10/c_135818044.htm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rferl.org/a/kyrgyzstan-new-government-approved/28106515.html|title=Kyrgyz Parliament Approves New Government|date=9 November 2016|accessdate=22 April 2017}}&lt;/ref&gt; .

2017 елда Кыргызстан һәм Әфганстан арасында ирешелгән килешүләр кысаларында ватандашларга ярдәм итү буенча Хөкүмәт экспедициясен (Кече һәм Зур Памирда яшәүче кыргызларга гуманитар ярдәм күрсәтү, медицина ярдәме күрсәтү һ.б.) җитәкли.  Экспедиция нәтиҗәсендә Кыргызстанга 34 кеше килде. Хәзерге вакытта Памир кыргызлары Ош өлкәсенең Алай районында яши.

2018 елның 5 августыннан ул Берләшкән Бөтендөнья Көрәш (UWW) билбау көрәше комитеты президенты. Аның кандидатурасы Римдагы оешма бюросы утырышында хупланды.

2012 елдан Махпират исемендәге Үзәк Азия халыклары тарихы институты академигы.

Өченче класслы Кыргызстан Республикасы Дәүләт хезмәте дәүләт киңәшчесе, 2013

Кыргызстан Республикасының физик культура һәм спорт отличнигы, 2013

Кыргызстан Республикасының мәгариф отличнигы, 2015

== Бүләкләре ==

* Кыргызстан Республикасының Почет грамотасы.
* ФИЛА ордены&lt;ref name=&quot;sputnik&quot;/&gt; .
* Алтын Мангуст &quot; халыкара спорт премиясенең &quot;Халыклар дуслыгы&quot; махсус ордены белән бүләкләнгән, 07.09.2019
* Казахстан Республикасы Мәдәният һәм спорт министрлыгының &quot;Спорт отличнигы&quot; күкрәк билгесе белән бүләкләнгән, 02.08.2019.
* &quot;ЧАЭСДа һәлакәт нәтиҗәләрен бетерү истәлегенә 30 ел&quot; истәлекле билгесе белән бүләкләнгән,&quot;Чернобыль Берлеге&quot; халыкара оешмасы, 26.04.2017
* Карачай-Черкесс Республикасы Халык Ассамблеясе (Парламент) Президиумының Почет грамотасы, 13 апрель, 2015
* Ул Россия Әфганстан ветераннары берлегенең &quot;Казанышлары өчен&quot; күкрәк билгесе белән бүләкләнгән.
* БДБ дәүләтләренең гуманитар хезмәттәшлеге Дәүләтара фонды медале.
* Кадамжай өлкәсенең мактаулы гражданины, 2010
* [[Пенсакола|Пенсаколаның]] , [[Флорида (штат)|Флорида]] штатаның (АКШ) мактаулы гражданины, 29 март, 2012

== Ведомство бүләкләре ==

* Кыргызстан Республикасы Хөкүмәте каршындагы Дәүләт миграция хезмәтенең &quot;Шериктештик учун&quot; күкрәк билгесе белән бүләкләнгән, 12.10.
* Кыргыз Республикасы Эчке эшләр министрлыгының &quot;Датка айым&quot; билгесе белән бүләкләнгән, 05.03.2018
* Ул Кыргыз Республикасының Акыйкатчы (Омбудсмен) институтының юбилей билгесе белән бүләкләнгән, 07.12.2017
* Кыргызстан Эчке эшләр министрлыгының &quot;Кыргыз милициясы 90 жыл&quot; юбилей медале белән бүләкләнгән, 27.10.2014 
* Әфганстан сугышы ветераннары советының &quot;Мээримдуулук&quot; медале белән бүләкләнгән, 06.04.2012
* &quot;Кыргызстан Республикасының Әфганстан сугышы ветераннарының советына 20 ел&quot; истәлекле медале белән бүләкләнгән, 24.09.2010
* &quot;Хәрби хезмәттәшлекне ныгыткан өчен&quot; Кыргызстан Республикасы Генераль штабының күкрәк билгесе белән бүләкләнгән.

== Шәхси тормышы ==
Солтанбәкова Баяман Эркинбаевка кияүгә чыккан, ләкин ире 2005 елның 21 сентябрендә өенең ишек төбендә атып үтерелгән&lt;ref name=&quot;radar&quot;/&gt; .

Өч бала анасы.

== Сылтамалар ==
{{Reflist}}
[[Төркем:Жогорку Кеңеш депутатлары]]
[[Төркем:Бишкәктә туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1969 елда туганнар]]
[[Төркем:19 август көнне туганнар]]</text>
      <sha1>cj6jsynymwcl7hvypjbkig58amnjjjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хакан Шөкер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460576</id>
    <revision>
      <id>6038583</id>
      <parentid>3066230</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10224" sha1="buwx4jofe844tgl2grvs2dmhiykco1m" xml:space="preserve">{{TurkicMarathon2021}}
{{Шәхес}}

'''Хакан Шөкер''' ({{lang-tr|Hakan Şükür}}; [[1971 ел|1971 елның]] [[1 сентябрь|1 сентябре]], Адапазары, Сакарья, [[Төркия]]) — төрек [[Футбол|футболчысы]], һөҗүмче. Күп еллар дәвамында (тәнәфесләр белән) [[Истанбул|Истанбулның]] «[[Galatasaray futbol taqımı|Галатасарай]]» командасы өчен чыгыш ясый. 2008 елда футболчы «Галатасарай» белән контрактны озайтмый һәм карьерасын тәмамлый. Соңрак сәяси карьераны башлый.

== Тормыш юлы ==
Хакан Шөкер 1971 елның 29 июлендә туа, әмма туу датасында 1971 елның 1 сентябрендә Сакарьяда Адаптазар шәһәрләрендә туган дип язылган. [[Албаннар|Албан]] тамырлары бар, аның әтисе, Сәрмәт Шөкер ({{Lang-tr|Sermet Şükür}}) — [[Приштина|Приштинадан]] ([[Сербия]]) иммигрант; әнисе, Нәрмин Шөкер ({{Lang-tr|Nermin Şükür}}) — [[Өскеп|Өскептән]] ([[Төньяк Македония|Македония]]) иммигрантка. Ул Ahmet Akkoç мәктәбен тәмамлаган. Мәктәптә укыганда баскетбол командасы әгъзасы була. Әтисе йогынтысында ун яшендә футбол белән мавыга. Хакан Шөкүр футбол карьерасын үзенең туган Адапазары шәһәрендә «Сакарьяспор» клубында башлаган.

== Клуб карьерасы ==
Шөкер 2008 елга кадәр «[[Galatasaray futbol taqımı|Галатасарай]]» өчен чыгыш ясый, анда 10 сезоннан артык вакыт уздыра. 2000 елда ул [[Милан|Миланның]] «[[İnter Milan futbol taqımı|Интер]]» клубына күчә, аннары «Парма»да һәм инглиз «Блэкберн Роверс» клубларында уйный, шуннан соң 2003 елда Истамбул клубына әйләнеп кайта. 2008 елда Окан Бурук белән бергә клубтан китә (Хакан үзенең клубыннан китүе турында 2007 елның ноябрендә ук игълан итә).

2002 елгы [[2002 елгы дөнья футбол чемпионаты|дөнья чемпионатында]] Шөкер уйнаган [[Төркия милли футбол җыелмасы|Төркиянең милли җыелма командасы]] турнирның ярымфиналына барып җитә, анда булачак чемпионнарга, бразилиялеләргә оттыралар. Шөкер үзе оптималь формада булмаса да, ул 3 нче урын өчен матчта үз талантын күрсәтә — Көньяк Корея җыелма командасына дөнья чемпионатлары тарихында иң тиз гол кертә, уен башланганнан соң 9,8 секундтан соң&lt;ref&gt;[http://www.footballteamplayers.com/hakan-sukur-biography.html &quot; Hakan Sukur Biography &amp; Football Interviews or Soccer News, Video &amp; Photos] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621082941/http://www.footballteamplayers.com/hakan-sukur-biography.html|date=2010-06-21}}&lt;/ref&gt;.

Шөкер ил җыелмасы өчен үзенең йөзенче матчын 2006 елгы [[2006 елгы дөнья футбол чемпионаты|дөнья чемпионатында]] [[Украина милли футбол җыелмасы|Украинага]] каршы сайлап алу турнирында уйный. Ул мондый нәтиҗәгә ирешкән өченче төрек футболчысы — Бөлент Коркмаз һәм Рөштө Речбердан соң.

Аның Төркиядә популярлыгы һәм танылуы зур була, 1995 елда аның туен телевидение аша турыдан-туры эфирда күрсәтәләр.

== Сәяси карьера ==
Футболдан киткәннән соң сәясәт белән шөгыльләнә башлый. 2013 елның декабренә кадәр [[Гаделлек һәм үсеш фиркасе|Гаделлек һәм үсеш партиясе]] әгъзасы булып тора&lt;ref&gt;[http://mk-turkey.ru/politics/2017/07/11/order-na-arest-hakana-shukyura.html Прокуратура выдала ордер на арест экс-депутата и бывшего игрока сборной Турции по футболу Хакана Шукюра]&lt;/ref&gt;. 2011 елда аннан Бөек милли җыелыш әгъзасы итеп сайлана&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/news/467/turkey/2011/06/18/2538022/hakan-sukur-becomes-mp-for-istanbul The Turkey and Galatasaray legend has been elected as an MP as part of the ruling AK Party]&lt;/ref&gt;. 2015 елның декабрендә, [[Фәтхулла Гүлән|гүләнчеләр]] белән бәйләнештә гаепләнүдән соң, Төркиядән китә&lt;ref&gt;[https://tvrain.ru/news/hakan_sukur-415159/ Власти Турции обвинили в терроризме бывшего игрока футбольной сборной Хакана Шукюра]&lt;/ref&gt;. 2016 елның февралендә Твиттерда хәбәре өчен Төркия Президенты [[Рәҗәп Таййип Әрдоган|Рәҗәп Эрдоганны]] мыскыл итүдә гаепләнә&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2016/feb/24/turkish-football-charged-insulting-president-erdogan-hakan-sukur Former Turkish football star charged with insulting President Erdoğan ]&lt;/ref&gt;. [[Америка Кушма Штатлары|АКШта]] яши, [[Вашингтон (башкала)|Вашингтонда]] таксист булып эшли һәм китаплар сата&lt;ref&gt;[https://www.record.pt/internacional/detalhe/ex-futebolista-turco-foge-do-regime-de-erdogan-e-agora-conduz-um-uber-em-washington?ref=HP_DestaquesPrincipais Ex-futebolista turco foge do regime de Erdogan e agora conduz um Uber em Washington]&lt;/ref&gt;.

== Казанышлар ==
'''&lt;big&gt;Команда өчен&lt;/big&gt;'''

{{Байрак|Төркия}} '''«Галатасарай»'''

* Төркия чемпионы: 1992/93, 1993/94, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/00, 2005/06, 2007/08
* Төркия Кубогы иясе: 1987/88, 1992/93, 1995/96, 1998/99, 1999/00, 2004/05
* Президент Кубогы иясе: 1992/93, 1995/96, 1996/97
* Премьер-министр Кубогы иясе: 1995
* [[УЕФА Аурупа лигасы|УЕФА Кубогы]] иясе: 1999/00
* TSYD Кубогы иясе: 1995

{{Байрак|Италия}} '''«Парма»'''

* Италия Кубогы иясе: 2001/02

{{Байрак|Төркия}} '''Төркия милли җыелмасы'''

* [[2002 елгы дөнья футбол чемпионаты|Дөнья чемпионатының]] бакыр призёры: 2002

'''&lt;big&gt;Шәхси&lt;/big&gt;'''

* Көмеш бутса (1998).
* FIFA версиясе буенча иң яхшы бомбардир (1997 ел)
* FIFA версиясе буенча дөньяда иң яхшы һөҗүмче (1997 ел)
* 1994 елда Азиянең иң яхшы футболчысы.
* Төркиядә илле ел эчендә иң яхшы футболчысы (1954—2003 еллар чоры өчен, [[УЕФА|УЕФАның]] 50 еллыгына юбилей бүләге).
* 1998 елда FIFAдан дөньяның иң яхшы бомбардиры буларак бүләк ала.
* Төркия чемпионатының иң яхшы бомбардиры: 1996/97, 1997/98, 1998/99.
* Төркия Суперлигасы тарихында иң яхшы бомбардир.
* Барлыгы 400дән артык гол керткән.
* [[Төркия милли футбол җыелмасы|Төркия җыелма командасы]] өчен 100дән артык матч уйный.
* Дөнья чемпионатлары тарихында иң тиз голны кертә — 10.8 секундта.
* Төркия җыелмасында иң нәтиҗәле уенчы — 112 очрашуда 51 гол.
* Сезонда иң яхшы нәтиҗә — 34 уенда 38 гол.
* IFFHSның милли чемпионатларның иң яхшы бомбардиры призы иясе: 1997&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iffhs.de/former-results/|title=IFFHS — The World’s best top division goal scorer|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615214702/https://iffhs.de/former-results/|archivedate=2018-06-15|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{Reflist|1}}

== Сылтамалар ==

* [http://www.rsssf.com/miscellaneous/sukur-intlg.html Төркия җыелма командасы өчен статистикасы]
* [https://web.archive.org/web/20060720011107/http://www.salp.de/hakan/ Фан-сайты]{{Ref-de}}
* [http://www.uefa.com/uefa/history/associationweeks/association=135/newsId=256568.html Хакан Шөкер турында UEFA.com сайтындагы мәкалә] {{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-en}}
* [https://www.national-football-teams.com/player/6784/Hakan_Suekuer.html National Football Teams сайтында профиле] {{Ref-en}}

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Төркия футболчылары]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1971 елда туганнар]]
[[Төркем:1 сентябрь көнне туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча спортчылар]]</text>
      <sha1>buwx4jofe844tgl2grvs2dmhiykco1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Токтар Жангылышбай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461082</id>
    <revision>
      <id>6038478</id>
      <parentid>4124123</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9612" sha1="ec8xcmqiob78gtcm6dxm3crzozadir5" xml:space="preserve">{{TurkicMarathon2021}}
{{Шәхес}}
'''Токтар Сабит улы''' '''Жангылышба́й'''( {{Lang-kk|Тоқтар Сәбитұлы Жанғылышбай}} ; [[25 май]] [[1993]], яки [[25 март]] [[1992]], [[Караганда]]) - Казакъстан футболчысы, &quot;Ордабаси &quot; футбол клубы [[Казакъстан милли футбол җыелмасы]] һөжүмчесе.

== Карьера ==

=== Клуб ===
Ул [[Караганда]] футбол мәктәбен тәмамлаган. «Шахтер» өчен беренче профессиональ матчын Токтар 2011 елның 21 маенда, үзенең 18-нче туган көне алдыннан, «Кайрат»ка каршы уенда уйнады. Ул уенның 88нче минутында чыкты һәм ике минуттан соң көндәш капкасына гол кертте. Футболчы беренче сезонда 6 матч уйнады, ә клуб чемпион булды. 2012 ел сезонында дубль өчен чыгыш ясадым. 2013 ел сезонында, [[Төркия]]гә җыеннардан башлап, үзен яхшы яктан күрсәтте. Җыемнар нәтиҗәләре буенча Виктор Кумыков аны төп команда өчен белдерергә карар итә. Токар чемпионатта 12 уен һәм Кубокка ике уен үткәрә (Шымкент БИИК капкасына гол). Тик 2013 елның җәендә шымкентның «Ордабасы» командасы белән матчта авыр җәрәхәт ала һәм сезон азагына кадәр сафтан чыга. 2014 елда 17 уен командасы өчен уйный һәм 3 гол кертә.

2015 елның 4 февралендә ул &quot;Шахтердан&quot; чемпион, башкала &quot;Астана&quot;сына күчә. Ләкин ул клуб өчен биш уен гына уйный һәм 6 июльдә Алматы &quot; Кайрат &quot; клубына ел ахырына кадәр арендага бирелә, ләкин ул кырга ике тапкыр гына чыга&lt;ref&gt;[http://vesti.kz/kazfutbol/206843/ Токтар Жангылышбай перешел в «Кайрат»]&lt;/ref&gt; . &quot;Астана&quot; бу сезонда чемпион, ә &quot;Кайрат&quot; вице-чемпион була.

2016 елның 15 мартында ул &quot;Актүбә&quot; белән килешү төзи &lt;ref&gt;[http://www.sports.kz/news/toktar-jangyilyishbay-popolnil-aktobe Тохтар Жангылышбай пополнил «Актобе»]&lt;/ref&gt;. Ул Россия тренеры  [[Юрий Үткелбаев]] җитәкчелегендә 12 уен уйный, ике туп кертә, уены анысын канәгатьләндерми.

Жәй ул [[Таллыкурган]] &quot; Жетысу&quot; клубына күчә&lt;ref&gt;[https://www.sports.kz/news/jangyilyishbay-igrok-jetyisu/comment/1486639 Жангылышбай — игрок «Жетысу»]&lt;/ref&gt; . Монда, чемпионатның икенче яртысында ул Актүбә нәтиҗәләрен кабатлый: ул шулай ук 12 матч уйнады һәм ике туп кертә, ләкин клуб соңгы урынны алды һәм Беренче Лигага җибәрелә.  Жангылышбай Карагандага өенә кайта һәм якташы Арайлымга өйләнә &lt;ref&gt;[http://kazfootball.kz/news/8522 Токтар Жангылышбай женился]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.sports.kz/news/aray-jangyilyishbay-toktaru-ochen-nravitsya-silovoy-futbol-napodobie-angliyskogo-ili-frantsuzskogo-chempionatov-no-vot-v-kaysare-sovsem-drugaya-igra-ispanskiy-stil Арай Жангылышбай: «Токтару очень нравится силовой футбол — наподобие английского или французского чемпионатов. Но вот в „Кайсаре“ совсем другая игра — испанский стиль»]&lt;/ref&gt; .

Ул гыйнвар 2017 килешү төзеде [[Куштанай]] &quot;Тоболы&quot; белән килешү төзи &lt;ref&gt;[http://kazfootball.kz/news/9848 Тохтар Жангылышбай: &quot;Тобол&quot; будет бороться за высокие места&quot;]&lt;/ref&gt; . Беренче әйләнештә 10 уен уйный, «Ордабасы»га туп, шулай ук Казакъстанның 1/8 Кубогында туган «Шахтер»ына  голын кертә, әмма яңа тренер Роберт Евдокимовны  канәгатьләндерми &lt;ref&gt;[https://prosports.kz/news/284605 Токтар Жангылышбай: «Актобе» и «Тоболу» я оказался не нужен]&lt;/ref&gt; 8 июльдә 2018 ел азагына кадәр Кызылорданың «Кайсар»ына арендага күчә&lt;ref&gt;[http://vesti.kz/kazfutbol/238154/ Жангылышбай перешел в &quot;Кайсар&quot;]&lt;/ref&gt; .

=== Милли команда ===
Юрий Красножанның Казакъстан җыелмасында 2015 елның 31 мартында Химкида Россия җыелма командасы белән иптәшләрчә матчта (0-0) дебют ясый. Тик башкача җыелма командага чакырылмый.

== Уйнау стиле ==
Токтар аны башка яшьтәшләреннән аерып торган берничә характеристикага ия: тизлек, техника, сугу - һөҗүм итүчеләр өчен бик мөһим сыйфатлар. Югары форвард шулай ук экстремаль (уң, сул) хавбек уйный ала. Техник яктан сәләтле, &quot;икенче катта&quot; яхшы уйный һәм  тупны бик яхшы &quot;эләктерә&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prosportkz.kz/ru/news/9096.html|title=ТОП-7 самых перспективных игроков страны|accessdate=2012-06-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Aw2st141?url=http://www.prosportkz.kz/ru/news/9096.html|archivedate=2012-09-25}}&lt;/ref&gt; .

== Уңышлар ==

=== Команда ===
{{Флаг Казахстана|20px}} «'''Шахтёр'''» (Караганда)

* Казакъстан чемпионы ( '''1''' ): 2011
* Казакъстан Кубогы җиңүчесе ( '''1''' ): 2013
* Казакъстан супер кубогы җиңүчесе ( '''1''' ): [[2013 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы|2013]]
* '''Барлыгы: 3 кубок'''

== Статистика ==

=== Клуб ===
{{updated|10 ноября 2014 года|}}

{| class=&quot;wikitable center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Клуб
! rowspan=&quot;2&quot; |Сезон
! colspan=&quot;3&quot; |Лига
! colspan=&quot;3&quot; |Кубоклар
! colspan=&quot;3&quot; |Конт. турниры
! colspan=&quot;3&quot; |Башкалар
! colspan=&quot;2&quot; |Бөтенесе
|-
!Ярыш
!Матчлар
!Туплар
!Ярыш
!Матчлар
!Туплар
!Ярыш
!Матчлар
!Туплар
!Ярыш
!Матчлар
!Туплар
!Матчлар
!Туплар
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{Флаг Казахстана}} '''[[Шахтёр (футбольный клуб, Караганда)|Шахтёр (Караганда)]]'''
|2011
|ЧК
|6
|1
|КК
|0
|0
|ЛЕ
|0
|0
| -
| -
| -
|6
|1
|-
|2012
|ЧК
|0
|0
|КК
|0
|0
|ЛЧ
|0
|0
|[[2012 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы|СК]]
|0
|0
|0
|0
|-
|2013
|ЧК
|12
|0
|КК
|2
|1
|ЛЧ+ЛЕ
|0+0
|0+0
|[[2013 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы|СК]]
|0
|0
|14
|1
|-
|2014
|ЧК
|17
|3
|КК
|1
|0
|ЛЕ
|0
|0
|СК
|0
|0
|18
|3
|-
! colspan=&quot;3&quot; |'''Карьерада бөтенесе'''
!35
!4
!
!3
!1
!
!0
!0
!
!0
!0
!38
!5
|}

== Искәрмәләр ==
{{Reflist}}

== Сылтамалар ==

* [https://web.archive.org/web/20190504090507/https://ru.uefa.com/teamsandplayers/players/player%3D250030936/profile/index.html Профиль]{{Ref-ru}} на сайте УЕФА
* Профиль на сайте Soccerway (англ.)
* [http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Toktar-ZHangilishbay-Futbol-25051993 Профиль]{{Ref-ru}} на сайте sportbox.ru
* Профиль игрока (англ.) на сайте Transfermarkt
* Профиль на сайте FootballFacts.ru
* [http://www.shahter.kz/main.php?mod=team&amp;number=11&amp;lang=rus Профиль]{{Ref-ru}} на сайте ФК «Шахтёр» Караганда
* [http://fc-shahter-karaganda.de/spieler/ZH/Zhangylyshbai_t.html Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916022018/http://www.fc-shahter-karaganda.de/spieler/ZH/Zhangylyshbai_t.html |date=2018-09-16 }}{{Ref-ru}} на сайте истории ФК «Шахтёр» Караганда
[[Төркем:Казакъстан футболчылары]]
[[Төркем:Карагандыда туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1992 елда туганнар]]
[[Төркем:25 март көнне туганнар]]
[[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]]
[[Төркем:1993 елда туганнар]]
[[Төркем:25 май көнне туганнар]]</text>
      <sha1>ec8xcmqiob78gtcm6dxm3crzozadir5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PhenomicDB</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486667</id>
    <revision>
      <id>6038518</id>
      <parentid>3359744</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="4dl3zpwz7n342i18ykhp1juc2b0l4o0" xml:space="preserve">'''PhenomicDB''' - ул ирекле [[фенотип]] юнәлешле [[бирелгән мәгълүмат]] базасы. Анда кайбер модель [[организм]]нар, мәсәлән, ''Homo sapiens, Mus musculus, Drosophila melanogaster'' һәм башкалар турында бирелгән мәгълүмат бар. PhenomicDB кластерлау алгоритмнарын кулланып төрле җәмәгать чыганакларыннан: [[WormBase]], [[FlyBase]], [[Entrez|NCBI Gene]], [[Mouse Genome Informatics|MGI]] һәм [[ZFIN]]-нан фенотипик мәгълүматны куша һәм структуралаштыра.&lt;br/&gt;
Веб-сайты хәзерге вакытта офф-лайн рәвештә эшли.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.phenomicdb.de/ |title=Archived copy |access-date=2017-05-14 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517094410/http://www.phenomicdb.de/ |archive-date=2016-05-17 |url-status=dead |accessdate=2022-01-01 |archivedate=2016-05-17 |archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160517094410/http://www.phenomicdb.de/ }}&lt;/ref&gt;
==Искәрмәләр==
&lt;references /&gt;
== Өстәмә укырга мөмкин ==
* {{cite journal |vauthors=Groth P, Kalev I, Kirov I, Traikov B, Leser U, Weiss B |title=Phenoclustering: online mining of cross-species phenotypes |journal=[[Bioinformatics (journal)|Bioinformatics]] |volume=26 |issue=15 |pages=1924–5 |date=August 2010 |pmid=20562418 |pmc=2905556 |doi=10.1093/bioinformatics/btq311 }}
* {{cite journal |vauthors=Groth P, Pavlova N, Kalev I, Tonov S, Georgiev G, Pohlenz HD, Weiss B |title=PhenomicDB: a new cross-species genotype/phenotype resource |journal=[[Nucleic Acids Research]] |volume=35 |issue=Database issue |pages=D696–9 |date=January 2007 |pmid=16982638 |pmc=1781118 |doi=10.1093/nar/gkl662 }}
* {{cite journal |vauthors=Kahraman A, Avramov A, Nashev LG, Popov D, Ternes R, Pohlenz HD, Weiss B |title=PhenomicDB: a multi-species genotype/phenotype database for comparative phenomics |url=https://archive.org/details/sim_bioinformatics_2005-02-01_21_3/page/418 |journal=Bioinformatics |volume=21 |issue=3 |pages=418–20 |date=February 2005 |pmid=15374875 |doi=10.1093/bioinformatics/bti010 |doi-access=free }}
* {{Cite journal | last1 = Groth | first1 = Philip | last2 = Weiss | first2 = Bertram | doi = 10.2174/157489306777828008 | title = Phenotype Data: A Neglected Resource in Biomedical Research? | journal = [[Current Bioinformatics]] | volume = 1 | issue = 3 | pages = 347–358 | year = 2006 | citeseerx = 10.1.1.327.800 }}
* {{Cite journal | last1 = Groth | first1 = Philip | last2 = Weiss | first2 = Bertram | last3 = Pohlenz | first3 = Hans-Dieter | last4 = Leser | first4 = Ulf | title = Mining phenotypes for gene function prediction | doi = 10.1186/1471-2105-9-136 | journal = [[BMC Bioinformatics]] | volume = 9 | pages = 136 | year = 2008 | pmid =  18315868| pmc =2311305 }}
==Тышкы сылтамалар==
* [http://www.phenomicdb.de PhenomicDB] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160517094410/http://www.phenomicdb.de/ |date=2016-05-17 }}
[[Төркем:Биотехнология]]
[[Төркем:Санак]]</text>
      <sha1>4dl3zpwz7n342i18ykhp1juc2b0l4o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айвалы (Ладик)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505968</id>
    <revision>
      <id>6038322</id>
      <parentid>4857176</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="54b78tztc8id3p20vg7h9gnc3oob9nv" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Айвалы (мәгънәләр)}}

'''Айвалы''' ({{lang-tr|Ayvalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Ладик илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Айвалы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 277 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 576 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6897744. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Ладик илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>54b78tztc8id3p20vg7h9gnc3oob9nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акөренкышла (Каратай)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506332</id>
    <revision>
      <id>6038346</id>
      <parentid>4858463</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="81og2grjk97g9xnmxx98smh7dnvwg2u" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акөренкышла}}

'''Акөренкышла''' ({{lang-tr|Akörenkışla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акөренкышла Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 208 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 486 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731570. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Каратай илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>81og2grjk97g9xnmxx98smh7dnvwg2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актепе (Чинар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506428</id>
    <revision>
      <id>6038379</id>
      <parentid>4858014</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="5qvhk1q7mir6ostihdef9mtn60stylw" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Актепе (мәгънәләр)}}

'''Актепе''' ({{lang-tr|Aktepe}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Актепе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 711 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1060 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6943535. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чинар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>5qvhk1q7mir6ostihdef9mtn60stylw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алакент (Демре)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506707</id>
    <revision>
      <id>6038381</id>
      <parentid>4858531</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="i5jximlk6u657cpdb12xkk6wgnk4sc5" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алакент (мәгънәләр)}}

'''Алакент''' ({{lang-tr|Alakent}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Демре илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Алакент Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 480 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 536 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109960918. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Демре илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>i5jximlk6u657cpdb12xkk6wgnk4sc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алпаслан Түркеш (Нурдагы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506900</id>
    <revision>
      <id>6038514</id>
      <parentid>4693200</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3242" sha1="iam18vv5zv1yigmntw1smtc372kxwyv" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алпаслан Түркеш}}

'''Алпаслан Түркеш''' ({{lang-tr|Alpaslan Türkeş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Газиантеп иле Нурдагы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109388840. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Нурдагы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>iam18vv5zv1yigmntw1smtc372kxwyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анаюрт (Мезитли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507071</id>
    <revision>
      <id>6038611</id>
      <parentid>4693874</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="durj1sp7scy1qbj4ybh18eaogg2l2rv" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Анаюрт (мәгънәләр)}}

'''Анаюрт''' ({{lang-tr|Anayurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Мезитли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109386719. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Мезитли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>durj1sp7scy1qbj4ybh18eaogg2l2rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армаган (Көпрүбашы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507234</id>
    <revision>
      <id>6038640</id>
      <parentid>4859412</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3779" sha1="3fuwzhhlr1hljvjyc6w1i61pqbhnvro" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Армаган (мәгънәләр)}}

'''Армаган''' ({{lang-tr|Armağan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Маниса иле Көпрүбашы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Армаган Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 395 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 256 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6913990. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Көпрүбашы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>3fuwzhhlr1hljvjyc6w1i61pqbhnvro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Армаганлар (Һадим)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507237</id>
    <revision>
      <id>6038604</id>
      <parentid>4859415</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="c262hy6fyxmv9gufp2mxhqbvn30da9j" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Армаганлар}}

'''Армаганлар''' ({{lang-tr|Armağanlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Конья иле Һадим илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Армаганлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 330 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 538 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384644. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Һадим илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>c262hy6fyxmv9gufp2mxhqbvn30da9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арыкбашы (Ортаҗа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507324</id>
    <revision>
      <id>6038652</id>
      <parentid>4859601</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="tchs6vdhmjkxlku6omuptjzrfksucg6" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Арыкбашы (мәгънәләр)}}

'''Арыкбашы''' ({{lang-tr|Arıkbaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мугла иле Ортаҗа илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Арыкбашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 497 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 465 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109393130. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Ортаҗа илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tchs6vdhmjkxlku6omuptjzrfksucg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аталар (Мазыдагы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507432</id>
    <revision>
      <id>6038651</id>
      <parentid>4859806</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="bmrymk2mavcqozybvj1znnd6q7hls6m" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Аталар (мәгънәләр)}}

'''Аталар''' ({{lang-tr|Atalar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Мазыдагы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Аталар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 710 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1060 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3669633. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Мазыдагы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>bmrymk2mavcqozybvj1znnd6q7hls6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашагымүлк (Пазарҗык )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507685</id>
    <revision>
      <id>6038401</id>
      <parentid>4860278</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="tvr1li93kl49ta0senvh232wxjhbjlc" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ашагымүлк}}

'''Ашагымүлк''' ({{lang-tr|Aşağımülk}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Каһраманмараш иле Пазарҗык  илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ашагымүлк Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 487 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 832 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6882488. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Пазарҗык илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tvr1li93kl49ta0senvh232wxjhbjlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашагыфындыклы (Испир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507718</id>
    <revision>
      <id>6038519</id>
      <parentid>4860339</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="gqza90kkodipv9edhxxul4retvn4835" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ашагыфындыклы (мәгънәләр)}}

'''Ашагыфындыклы''' ({{lang-tr|Aşağıfındıklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эрзурум иле Испир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ашагыфындыклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 694 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1013 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6063816. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q126539991|Metin Balkanlıoğlu]]''
| 
| ''[[:d:Q3111753|religious person]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-06-20
| [[Истанбул]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Испир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>gqza90kkodipv9edhxxul4retvn4835</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабалы (Кандыра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507815</id>
    <revision>
      <id>6038392</id>
      <parentid>4696959</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="9klv4zs06qqvjzyobgsfaqqtdanwwsd" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бабалы (мәгънәләр)}}

'''Бабалы''' ({{lang-tr|Babalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Коҗаэли иле Кандыра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10736974. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кандыра илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9klv4zs06qqvjzyobgsfaqqtdanwwsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баһчелиевлер (Сүлейманпаша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508280</id>
    <revision>
      <id>6038378</id>
      <parentid>4698618</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="n7fkspvzr3pj8scksvroxkvm57lsi2j" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Баһчелиевлер (мәгънәләр)}}

'''Баһчелиевлер''' ({{lang-tr|Bahçelievler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109392555. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сүлейманпаша илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>n7fkspvzr3pj8scksvroxkvm57lsi2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баһчеөнү (Биреҗык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508310</id>
    <revision>
      <id>6038639</id>
      <parentid>4698678</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="os7ipbr0hjypllusuomr1pkui9qa40l" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Баһчеөнү}}

'''Баһчеөнү''' ({{lang-tr|Bahçeönü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10737288. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Биреҗык илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>os7ipbr0hjypllusuomr1pkui9qa40l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барбарос (Чанкая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508344</id>
    <revision>
      <id>6038588</id>
      <parentid>4697765</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T02:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="bgz44xu28wjmzw3bltqzw210ymebm48" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Барбарос (мәгънәләр)}}

'''Барбарос''' ({{lang-tr|Barbaros}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97389309. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чанкая илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>bgz44xu28wjmzw3bltqzw210ymebm48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башагач (Савур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508420</id>
    <revision>
      <id>6038546</id>
      <parentid>4697990</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="9uarhlwyhtpc7yrusl5hmnt69tkbrwo" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Башагач (мәгънәләр)}}

'''Башагач''' ({{lang-tr|Başağaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Савур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q812744. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Савур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9uarhlwyhtpc7yrusl5hmnt69tkbrwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башбүк (Сиверек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508452</id>
    <revision>
      <id>6038670</id>
      <parentid>4698060</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="d4wutq8ot9sxxpernow4rm38pytzzz9" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Башбүк}}

'''Башбүк''' ({{lang-tr|Başbük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6854138. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сиверек илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>d4wutq8ot9sxxpernow4rm38pytzzz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейбесли (Кавак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508586</id>
    <revision>
      <id>6038615</id>
      <parentid>4698803</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="0g4wfgvhvc0goci413jo8oxag0oqhhm" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бейбесли}}

'''Бейбесли''' ({{lang-tr|Beybesli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6847977. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кавак илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0g4wfgvhvc0goci413jo8oxag0oqhhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейбулак (Сур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508587</id>
    <revision>
      <id>6038534</id>
      <parentid>4698809</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="f94fji1l5i9jkg1nb48dn5ttnex2c60" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бейбулак}}

'''Бейбулак''' ({{lang-tr|Beybulak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10739509. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>f94fji1l5i9jkg1nb48dn5ttnex2c60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейкөй (Сусурлук)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508628</id>
    <revision>
      <id>6038599</id>
      <parentid>4698924</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="adoonu21foz04h0he3xtry2n0upttna" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бейкөй (мәгънәләр)}}

'''Бейкөй''' ({{lang-tr|Beyköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Балыкесир иле Сусурлук илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6845998. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сусурлук илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>adoonu21foz04h0he3xtry2n0upttna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булаклы (Һалфети)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509249</id>
    <revision>
      <id>6038643</id>
      <parentid>4759049</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="arjv738ucqh0vtn2np8s0codc3qnq93" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Булаклы (мәгънәләр)}}

'''Булаклы''' ({{lang-tr|Bulaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Һалфети илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10741627. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Һалфети илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>arjv738ucqh0vtn2np8s0codc3qnq93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вишнели (Олту)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509569</id>
    <revision>
      <id>6038493</id>
      <parentid>4861019</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="0bdudiizhx8nuvxdeaosh5n4bm31pdt" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Вишнели (мәгънәләр)}}

'''Вишнели''' ({{lang-tr|Vişneli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эрзурум иле Олту илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Вишнели Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 787 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1105 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6542433. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Олту илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0bdudiizhx8nuvxdeaosh5n4bm31pdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Газиосманпаша (Каратай)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509627</id>
    <revision>
      <id>6038363</id>
      <parentid>4786131</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3225" sha1="feod22aill4h08h34tmmwtb9em8rqkq" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Газиосманпаша (мәгънәләр)}}

'''Газиосманпаша''' ({{lang-tr|Gaziosmanpaşa}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109385680. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Каратай илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>feod22aill4h08h34tmmwtb9em8rqkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гирмеч (Синҗан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509814</id>
    <revision>
      <id>6038665</id>
      <parentid>4861541</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="5wwfnh3os45u83djnja9y0in41sxgau" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гирмеч}}

'''Гирмеч''' ({{lang-tr|Girmeç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Синҗан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гирмеч Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 51 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 309 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97221372. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Синҗан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>5wwfnh3os45u83djnja9y0in41sxgau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөксу (Кумлуҗа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509963</id>
    <revision>
      <id>6038513</id>
      <parentid>4809293</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="3g673y0k597ld9clvgp6n4buiggquoa" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөксу (мәгънәләр)}}

'''Гөксу''' ({{lang-tr|Göksu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Кумлуҗа илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109383980. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кумлуҗа илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>3g673y0k597ld9clvgp6n4buiggquoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөлалан (Җаник)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510085</id>
    <revision>
      <id>6038385</id>
      <parentid>4863859</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="3fw46pjg7iq9l49ljeimyijdxmbo9cr" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөлалан (мәгънәләр)}}

'''Гөлалан''' ({{lang-tr|Gölalan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гөлалан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 320 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 612 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1559304. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Җаник илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>3fw46pjg7iq9l49ljeimyijdxmbo9cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөмеч (Коҗасинан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510191</id>
    <revision>
      <id>6038596</id>
      <parentid>4864048</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="rlzzsj730t61qz5revv7pl1h8npnu7c" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөмеч (мәгънәләр)}}

'''Гөмеч''' ({{lang-tr|Gömeç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гөмеч Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 268 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 617 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6096803. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Коҗасинан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>rlzzsj730t61qz5revv7pl1h8npnu7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүзелъюрт (Паландөкен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510369</id>
    <revision>
      <id>6038334</id>
      <parentid>4862442</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="i2x04j7wi6hbslz7bdbrqjipj2yynas" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүзелъюрт (мәгънәләр)}}

'''Гүзелъюрт''' ({{lang-tr|Güzelyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эрзурум иле Паландөкен илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүзелъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 698 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1029 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6682046. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Паландөкен илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>i2x04j7wi6hbslz7bdbrqjipj2yynas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүлпынар (Алтындаг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510487</id>
    <revision>
      <id>6038531</id>
      <parentid>4862642</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="pkz0xwjuixbk9uegdgg16nvi11yhov5" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүлпынар (мәгънәләр)}}

'''Гүлпынар''' ({{lang-tr|Gülpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүлпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 5 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 350 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q25473472. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Алтындаг илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>pkz0xwjuixbk9uegdgg16nvi11yhov5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүмүшкөй (Алтынорду)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510546</id>
    <revision>
      <id>6038674</id>
      <parentid>4862776</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="5l58d608ao90v9y01hbi7us8ec55dys" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүмүшкөй (мәгънәләр)}}

'''Гүмүшкөй''' ({{lang-tr|Gümüşköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүмүшкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 434 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 746 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6700058. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Алтынорду илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>5l58d608ao90v9y01hbi7us8ec55dys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүндоган (Огузэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510630</id>
    <revision>
      <id>6038324</id>
      <parentid>4862925</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3824" sha1="kyzeblw7nnwwr0kbgsh7ish5anna2jl" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүндоган (мәгънәләр)}}

'''Гүндоган''' ({{lang-tr|Gündoğan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүндоган Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 531 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 871 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q49353046. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Огузэли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>kyzeblw7nnwwr0kbgsh7ish5anna2jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүнейкестане (Инегөл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510697</id>
    <revision>
      <id>6038384</id>
      <parentid>4863026</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="cptqpilw42n7np9ktzp9dyr56l12l6c" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүнейкестане}}

'''Гүнейкестане''' ({{lang-tr|Güneykestane}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүнейкестане Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 267 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 134 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6694991. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Инегөл илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>cptqpilw42n7np9ktzp9dyr56l12l6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүньяка (Аксеки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510772</id>
    <revision>
      <id>6038552</id>
      <parentid>4863187</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="p8ucrtgfwtum5w09wg5ntrxsoef2y22" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүньяка (мәгънәләр)}}

'''Гүньяка''' ({{lang-tr|Günyaka}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүньяка Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 323 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 490 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q5627105. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Аксеки илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>p8ucrtgfwtum5w09wg5ntrxsoef2y22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүрагач (Гүнейсыныр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510774</id>
    <revision>
      <id>6038377</id>
      <parentid>4863201</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="4b22foiu3ogjrb720d2lipvzclkogid" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүрагач (мәгънәләр)}}

'''Гүрагач''' ({{lang-tr|Gürağaç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Конья]] иле Гүнейсыныр илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүрагач Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 298 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 526 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6690760. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гүнейсыныр илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4b22foiu3ogjrb720d2lipvzclkogid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давутлар (Бигадич)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510868</id>
    <revision>
      <id>6038414</id>
      <parentid>4810821</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3375" sha1="hzu8e4buv8r8r5e2yqtisgapbc5escq" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Давутлар (мәгънәләр)}}

'''Давутлар''' ({{lang-tr|Davutlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Балыкесир иле Бигадич илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Давутлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 391 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 178 чакрым ераклыкта урнашкан.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6806114. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бигадич илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hzu8e4buv8r8r5e2yqtisgapbc5escq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дамлык (Феризлы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511009</id>
    <revision>
      <id>6038408</id>
      <parentid>4864201</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3750" sha1="ltc2yuew7iryikb956qvl6huk97vz9q" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дамлык}}

'''Дамлык''' ({{lang-tr|Damlık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Сакарья иле Феризлы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дамлык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 227 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 130 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97230541. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Феризлы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ltc2yuew7iryikb956qvl6huk97vz9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даначаер (Сындыргы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511020</id>
    <revision>
      <id>6038434</id>
      <parentid>4864219</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="8f8mps2t301rm7fdrk2tflxk88o5rgi" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Даначаер}}

'''Даначаер''' ({{lang-tr|Danaçayır}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Балыкесир иле Сындыргы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Даначаер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 402 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 206 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6807972. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сындыргы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>8f8mps2t301rm7fdrk2tflxk88o5rgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данышман (Чамаш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511035</id>
    <revision>
      <id>6038360</id>
      <parentid>4864256</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="awhsetqmsbhmdf5nxfh4a39jkhe5k73" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Данышман (мәгънәләр)}}

'''Данышман''' ({{lang-tr|Danışman}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Чамаш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Данышман Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 410 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 717 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109393889. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чамаш илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>awhsetqmsbhmdf5nxfh4a39jkhe5k73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даяныклы (Һарран)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511066</id>
    <revision>
      <id>6038581</id>
      <parentid>4864320</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="4w055dl2jibfzs9nmnmsze27ywtbkuk" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Даяныклы}}

'''Даяныклы''' ({{lang-tr|Dayanıklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Даяныклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 629 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 975 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10754157. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Һарран илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4w055dl2jibfzs9nmnmsze27ywtbkuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дудаклы (Кестел)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511926</id>
    <revision>
      <id>6038682</id>
      <parentid>4865803</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="7l244v7sc96i5r4kiei87s95b0yr1l3" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дудаклы}}

'''Дудаклы''' ({{lang-tr|Dudaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Кестел илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дудаклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 303 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 91 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6772707. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кестел илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7l244v7sc96i5r4kiei87s95b0yr1l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дүзөрен (Җаник)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512121</id>
    <revision>
      <id>6038327</id>
      <parentid>4866178</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="6dxsox4rlyz6e6gnsqqp0nglfisjpim" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дүзөрен}}

'''Дүзөрен''' ({{lang-tr|Düzören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дүзөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 320 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 613 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10757478. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Җаник илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6dxsox4rlyz6e6gnsqqp0nglfisjpim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Е Җамиикебир (Девэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512154</id>
    <revision>
      <id>6038399</id>
      <parentid>4866295</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="6f1ftrgq2v8c1nl2a41gikcytsctcz2" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Е Җамиикебир}}

'''Е Җамиикебир''' ({{lang-tr|E. Camiikebir}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Кайсери иле Девэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Е Җамиикебир Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 285 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 629 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109386866. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Девэли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6f1ftrgq2v8c1nl2a41gikcytsctcz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елдызлы (Алтынорду)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512306</id>
    <revision>
      <id>6038672</id>
      <parentid>5391803</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="9d9kmqopbq7cab5ethswlaxilt3xnd1" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Елдызлы (мәгънәләр)}}

'''Елдызлы''' ({{lang-tr|Yıldızlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Елдызлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 440 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 748 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6501894. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Алтынорду илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9d9kmqopbq7cab5ethswlaxilt3xnd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Енимаһалле (Юнак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512803</id>
    <revision>
      <id>6038393</id>
      <parentid>5393724</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="ggm8umyl91ityi6vg0gj977wai9r4ms" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Енимаһалле (мәгънәләр)}}

'''Енимаһалле''' ({{lang-tr|Yenimahalle}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Конья иле Юнак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384703. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Юнак илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ggm8umyl91ityi6vg0gj977wai9r4ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ешилвади (Серик)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513008</id>
    <revision>
      <id>6038555</id>
      <parentid>5395039</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="tufzqlh0tvyo45w2kpkh8sx6wvua9m0" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ешилвади (мәгънәләр)}}

'''Ешилвади''' ({{lang-tr|Yeşilvadi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Серик илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ешилвади Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 340 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 460 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8002452. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Серик илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tufzqlh0tvyo45w2kpkh8sx6wvua9m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җейһанлы (Аккуш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513386</id>
    <revision>
      <id>6038517</id>
      <parentid>4850614</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3671" sha1="lo3tijlz1xqi65cyqsnihqarpii96xf" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җейһанлы}}

'''Җейһанлы''' ({{lang-tr|Ceyhanlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Аккуш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җейһанлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 351 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 663 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10745283. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Аккуш илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>lo3tijlz1xqi65cyqsnihqarpii96xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җумһуриет (Эмиргази)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513520</id>
    <revision>
      <id>6038332</id>
      <parentid>4753671</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="f9ptvj2z7w7n3v21ylw6k643gydab5g" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җумһуриет (мәгънәләр)}}

'''Җумһуриет''' ({{lang-tr|Cumhuriyet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Конья иле Эмиргази илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384598. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Эмиргази илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>f9ptvj2z7w7n3v21ylw6k643gydab5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җумһуриет (Бейпазары)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513532</id>
    <revision>
      <id>6038637</id>
      <parentid>4850783</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="dqttr7i9sylgdvky31y2gmluobz6sgd" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җумһуриет (мәгънәләр)}}

'''Җумһуриет''' ({{lang-tr|Cumhuriyet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җумһуриет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 85 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 265 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97230494. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бейпазары илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>dqttr7i9sylgdvky31y2gmluobz6sgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җумһуриет (Шерефликочһисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513537</id>
    <revision>
      <id>6038577</id>
      <parentid>4850826</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="39qeyr03eb0y9uzjlkc39vs2f3z08jm" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җумһуриет (мәгънәләр)}}

'''Җумһуриет''' ({{lang-tr|Cumhuriyet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Шерефликочһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җумһуриет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 128 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 454 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97230513. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Шерефликочһисар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>39qeyr03eb0y9uzjlkc39vs2f3z08jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йолбашы (Артуклу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514117</id>
    <revision>
      <id>6038314</id>
      <parentid>4869149</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="3t5sc6s3yqr48g4z7zpoudtz78qt5a2" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Йолбашы}}

'''Йолбашы''' ({{lang-tr|Yolbaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Йолбашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 750 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1099 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3677821. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Артуклу илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>3t5sc6s3yqr48g4z7zpoudtz78qt5a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йольяны (Оникишубат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514163</id>
    <revision>
      <id>6038469</id>
      <parentid>4869225</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="jfvlstf726o5psyonwhjmrzjmyuwg08" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Йольяны}}

'''Йольяны''' ({{lang-tr|Yolyanı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Йольяны Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 422 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 763 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6514278. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Оникишубат илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>jfvlstf726o5psyonwhjmrzjmyuwg08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йөрели (Эрҗиш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514186</id>
    <revision>
      <id>6038594</id>
      <parentid>4869298</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="ad7hu2kujff7z0iieev0c08412b9px3" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Йөрели}}

'''Йөрели''' ({{lang-tr|Yöreli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Эрҗиш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Йөрели Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 904 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1238 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6504406. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Эрҗиш илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ad7hu2kujff7z0iieev0c08412b9px3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Истиклал (Миһалгази)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514354</id>
    <revision>
      <id>6038440</id>
      <parentid>4725093</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="p95flubn3u85t8fq185xjul8f4kyq0m" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Истиклал}}

'''Истиклал''' ({{lang-tr|İstiklal}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эскишеһир иле Миһалгази илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387668. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Миһалгази илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>p95flubn3u85t8fq185xjul8f4kyq0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кайраккешли (Торослар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514697</id>
    <revision>
      <id>6038506</id>
      <parentid>4869930</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="96mhvenn01k0sy2sg1jiuulo1lvauq5" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кайраккешли}}

'''Кайраккешли''' ({{lang-tr|Kayrakkeşli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Торослар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кайраккешли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 363 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 657 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6380686. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Торослар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>96mhvenn01k0sy2sg1jiuulo1lvauq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карамустафалы (Чаршамба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515423</id>
    <revision>
      <id>6038668</id>
      <parentid>4870582</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="pvvfs0ediqqik6m3y4caoja1hd7f71x" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Карамустафалы}}

'''Карамустафалы''' ({{lang-tr|Karamustafalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Карамустафалы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 355 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 644 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6634247. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чаршамба илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>pvvfs0ediqqik6m3y4caoja1hd7f71x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каргакекеч (Сарычам)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515699</id>
    <revision>
      <id>6038544</id>
      <parentid>4871243</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="tvz624ioi3okkxoknqxe60sspi5fr76" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Каргакекеч}}

'''Каргакекеч''' ({{lang-tr|Kargakekeç}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Сарычам илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Каргакекеч Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 381 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 701 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6370228. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сарычам илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tvz624ioi3okkxoknqxe60sspi5fr76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каябурну (Буһаркент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515926</id>
    <revision>
      <id>6038499</id>
      <parentid>4871681</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3765" sha1="tmlhsm7n8i610x1it7jhcx1fsopu2h2" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Каябурну}}

'''Каябурну''' ({{lang-tr|Kayaburnu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Айдын иле Буһаркент илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Каябурну Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 416 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 337 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109391304. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Буһаркент илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tmlhsm7n8i610x1it7jhcx1fsopu2h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келемети (Җейһан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516056</id>
    <revision>
      <id>6038492</id>
      <parentid>4871957</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="sik9dzkzps1sd2re5gucv1r6v5o8fvz" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Келемети}}

'''Келемети''' ({{lang-tr|Kelemeti}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Җейһан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Келемети Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 412 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 736 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109383909. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Җейһан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>sik9dzkzps1sd2re5gucv1r6v5o8fvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кесик (Караташ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516202</id>
    <revision>
      <id>6038562</id>
      <parentid>4872175</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="6590ysnpksky5ra0x5qoyltxivu6qd6" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кесик}}

'''Кесик''' ({{lang-tr|Kesik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Караташ илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кесик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 426 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 738 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989696. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Караташ илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6590ysnpksky5ra0x5qoyltxivu6qd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ковалыпынар (Башкале)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516356</id>
    <revision>
      <id>6038372</id>
      <parentid>4872546</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="eyo3tru587pa2u8egmry6k4ocyyag9o" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ковалыпынар}}

'''Ковалыпынар''' ({{lang-tr|Kovalıpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Башкале илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ковалыпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 996 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1340 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6608118. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Башкале илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>eyo3tru587pa2u8egmry6k4ocyyag9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Козан (Сур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516483</id>
    <revision>
      <id>6038667</id>
      <parentid>4872612</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3766" sha1="hk2eti6yq77ki50gl74dutojrv08d70" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Козан}}

'''Козан''' ({{lang-tr|Kozan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Козан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 683 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1032 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109391993. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Сур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hk2eti6yq77ki50gl74dutojrv08d70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колай (Бафра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516532</id>
    <revision>
      <id>6038483</id>
      <parentid>4872717</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="osg3m0moi69pi4lb7lbkgtkri4fm2mi" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Колай}}

'''Колай''' ({{lang-tr|Kolay}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Колай Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 298 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 572 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6611458. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Бафра илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>osg3m0moi69pi4lb7lbkgtkri4fm2mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кондуҗак (Арапгир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516595</id>
    <revision>
      <id>6038529</id>
      <parentid>4872866</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="7689hzynqi8lqov3phbb9cm2lskenr6" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кондуҗак}}

'''Кондуҗак''' ({{lang-tr|Konducak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Малатья иле Арапгир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кондуҗак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 494 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 841 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6609634. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Арапгир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7689hzynqi8lqov3phbb9cm2lskenr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кочаклар (Огузэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516681</id>
    <revision>
      <id>6038404</id>
      <parentid>4873045</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="fzh9woffxlhnu0ju6oer8um81sq7xfu" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кочаклар}}

'''Кочаклар''' ({{lang-tr|Koçaklar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кочаклар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 530 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 869 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10781724. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Огузэли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>fzh9woffxlhnu0ju6oer8um81sq7xfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көшккөй (Милас)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516940</id>
    <revision>
      <id>6038549</id>
      <parentid>4875766</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3750" sha1="d8lmxqbhqhet4yidk6j4lk8ptaos12u" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Көшккөй}}

'''Көшккөй''' ({{lang-tr|Köşkköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Көшккөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 532 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 421 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6094248. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Милас илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>d8lmxqbhqhet4yidk6j4lk8ptaos12u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кумлу (Артуклу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517057</id>
    <revision>
      <id>6038391</id>
      <parentid>4873564</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="r6jfav2o4c63pyjqbmosfvztwkjxiyk" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кумлу}}

'''Кумлу''' ({{lang-tr|Kumlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кумлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 750 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1100 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3672440. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Артуклу илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>r6jfav2o4c63pyjqbmosfvztwkjxiyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куртулуш (Элмадаг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517148</id>
    <revision>
      <id>6038563</id>
      <parentid>4873721</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="053721dg9vrjo00tsm34kdqo71i3e4d" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Куртулуш}}

'''Куртулуш''' ({{lang-tr|Kurtuluş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Элмадаг илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Куртулуш Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 33 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 381 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97320964. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Элмадаг илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>053721dg9vrjo00tsm34kdqo71i3e4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куртъери (Кандыра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517175</id>
    <revision>
      <id>6038649</id>
      <parentid>4873732</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="10yp6jdktcwqebhf50w6to7po3xtkcp" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Куртъери}}

'''Куртъери''' ({{lang-tr|Kurtyeri}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Коҗаэли иле Кандыра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Куртъери Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 259 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 106 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6602777. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Кандыра илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>10yp6jdktcwqebhf50w6to7po3xtkcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курулту (Геваш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517214</id>
    <revision>
      <id>6038541</id>
      <parentid>4873784</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3761" sha1="4ibn6wy4eecr6g77lrvrgi0vsl0xe09" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Курулту}}

'''Курулту''' ({{lang-tr|Kurultu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Геваш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Курулту Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 888 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1231 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6601931. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Геваш илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4ibn6wy4eecr6g77lrvrgi0vsl0xe09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кушкавагы (Коньяалты)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517292</id>
    <revision>
      <id>6038402</id>
      <parentid>4873944</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="8uqycrunpza33nj95158rvq82u3fgzm" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кушкавагы}}

'''Кушкавагы''' ({{lang-tr|Kuşkavağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Коньяалты илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кушкавагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 391 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 482 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387545. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Коньяалты илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>8uqycrunpza33nj95158rvq82u3fgzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куюҗак (Аксеки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517354</id>
    <revision>
      <id>6038477</id>
      <parentid>4874089</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3749" sha1="mlqag0ebh4anra7nj89kpj0jemg8c1e" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Куюҗак}}

'''Куюҗак''' ({{lang-tr|Kuyucak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Куюҗак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 319 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 479 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4817473. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Аксеки илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>mlqag0ebh4anra7nj89kpj0jemg8c1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күчүкесат (Чанкая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517495</id>
    <revision>
      <id>6038505</id>
      <parentid>4875229</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3778" sha1="kn33qt8ygifq8fzqqgmtf5vv7f9dt56" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Күчүкесат}}

'''Күчүкесат''' ({{lang-tr|Küçükesat}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Күчүкесат Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 3 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 351 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q97234198. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Чанкая илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>kn33qt8ygifq8fzqqgmtf5vv7f9dt56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызылтаһта (Караташ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517756</id>
    <revision>
      <id>6038535</id>
      <parentid>4874359</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3777" sha1="4lvlce32jc6gvkx1j71nygy8trzffld" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кызылтаһта}}

'''Кызылтаһта''' ({{lang-tr|Kızıltahta}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Караташ илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кызылтаһта Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 421 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 735 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989019. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Караташ илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4lvlce32jc6gvkx1j71nygy8trzffld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кырмызытопрак (Одунпазары)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517954</id>
    <revision>
      <id>6038548</id>
      <parentid>4736455</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="7fcv7yogf7crnp1wzuqqjiy8nxnavlx" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=октябрь 2024}}
{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кырмызытопрак}}

'''Кырмызытопрак''' ({{lang-tr|Kırmızıtoprak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эскишеһир иле Одунпазары илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109387691. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Одунпазары илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7fcv7yogf7crnp1wzuqqjiy8nxnavlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маранкечили (Козан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518226</id>
    <revision>
      <id>6038403</id>
      <parentid>4759991</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="57ni7b04orjz6677gbyruxr0umtzjmq" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Маранкечили}}

'''Маранкечили''' ({{lang-tr|Marankeçili}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Адана иле Козан илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Маранкечили Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 347 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 681 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q989264. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Козан илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>57ni7b04orjz6677gbyruxr0umtzjmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Намазлы (Чаршамба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518842</id>
    <revision>
      <id>6038661</id>
      <parentid>4788015</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3679" sha1="p2xklzpoahxq6ge49xssf5qybgjmenq" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Намазлы}}

'''Намазлы''' ({{lang-tr|Namazlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Намазлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 360 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 653 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6583468. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чаршамба илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>p2xklzpoahxq6ge49xssf5qybgjmenq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нергизли (Вираншеһир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518919</id>
    <revision>
      <id>6038647</id>
      <parentid>4790536</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="ambdd8v2zc5ea2f7tmqc9i8g6xnc4u2" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Нергизли}}

'''Нергизли''' ({{lang-tr|Nergizli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Нергизли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 682 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1031 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10798295. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Вираншеһир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ambdd8v2zc5ea2f7tmqc9i8g6xnc4u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нефирташ (Сур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518924</id>
    <revision>
      <id>6038660</id>
      <parentid>4790686</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="8hgpr9hkoqmtdjcjgikmtzqy6uerb61" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Нефирташ}}

'''Нефирташ''' ({{lang-tr|Nefirtaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Нефирташ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 675 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1023 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q105517447. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Сур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>8hgpr9hkoqmtdjcjgikmtzqy6uerb61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оклубалы (Инөнү)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519112</id>
    <revision>
      <id>6038556</id>
      <parentid>4802116</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3685" sha1="nr3psdebbco5o6puvym2q5wa2hftdu3" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Оклубалы}}

'''Оклубалы''' ({{lang-tr|Oklubalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Эскишеһир иле Инөнү илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Оклубалы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 223 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 171 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6583009. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Инөнү илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>nr3psdebbco5o6puvym2q5wa2hftdu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ордубашы (Чаршамба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519167</id>
    <revision>
      <id>6038542</id>
      <parentid>4805258</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="gknyh51evbh38mw87zc3vgpfo7z6vxk" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Ордубашы}}

'''Ордубашы''' ({{lang-tr|Ordubaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ордубашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 350 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 649 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6582780. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чаршамба илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>gknyh51evbh38mw87zc3vgpfo7z6vxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орманҗык (Анамур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519174</id>
    <revision>
      <id>6038497</id>
      <parentid>4805569</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="qkk6v32h59p5azvelv2d1p2u0m9bzkb" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Орманҗык}}

'''Орманҗык''' ({{lang-tr|Ormancık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Анамур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Орманҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 418 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 636 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7103362. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Анамур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>qkk6v32h59p5azvelv2d1p2u0m9bzkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Османие (Инегөл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519409</id>
    <revision>
      <id>6038494</id>
      <parentid>4806949</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="478tmpkznvdff6i4wv1aiyifx2unnqt" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Османие}}

'''Османие''' ({{lang-tr|Osmaniye}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Османие Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 270 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 132 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6581989. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Инегөл илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>478tmpkznvdff6i4wv1aiyifx2unnqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өздемир (Элмалы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519523</id>
    <revision>
      <id>6038495</id>
      <parentid>4751566</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3278" sha1="8hrgir5ou8hfyeq399sw8hhm2bkvyql" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Өздемир (мәгънәләр)}}

'''Өздемир''' ({{lang-tr|Özdemir}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Өздемир Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 419 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 469 чакрым ераклыкта урнашкан.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8003070. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Элмалы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>8hrgir5ou8hfyeq399sw8hhm2bkvyql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өмерли (Һалфети)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519604</id>
    <revision>
      <id>6038311</id>
      <parentid>4751283</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3654" sha1="lkfwybnfqtk9ruar4aauoezl1nrgqv2" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Өмерли (мәгънәләр)}}

'''Өмерли''' ({{lang-tr|Ömerli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Һалфети илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Өмерли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 528 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 874 чакрым ераклыкта урнашкан.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q297543. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-11-15
| [[Әрбил]]
|-
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| ''[[:d:Q64738140|Ömer Öcalan]]''
| ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Һалфети илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>lkfwybnfqtk9ruar4aauoezl1nrgqv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Памукөрен (Куйуҗак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519763</id>
    <revision>
      <id>6038369</id>
      <parentid>4810031</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3894" sha1="h48zdxwn7xqext9shj5ax9elvg9fpje" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Памукөрен}}

'''Памукөрен''' ({{lang-tr|Pamukören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Айдын иле Куйуҗак илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Памукөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 435 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 345 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4819866. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| ''[[:d:Q19610416|Ahmet Ertürk]]''
| ''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Куйуҗак илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>h48zdxwn7xqext9shj5ax9elvg9fpje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пынарбашы (Пынарбашы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>519996</id>
    <revision>
      <id>6038466</id>
      <parentid>6006246</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5855" sha1="tnhbyr1z37222dm3mmq0q9zry86h4gh" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Пынарбашы}}

'''Пынарбашы''' ({{lang-tr|Pınarbaşı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Кайсери иле Пынарбашы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Пынарбашы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 332 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 682 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1179844. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889&lt;br/&gt;1890
| ''[[:d:Q6069233|İsmail Hakkı Berkok]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-11
| [[Әнкара]]
|-
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-03-13
| ''[[:d:Q6930678|Mualla Eyuboğlu]]''
| ''[[:d:Q1936057|Мимар Синан исемендәге нәфис сәнгатьләр университеты]]''
| ''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-16
| [[Истанбул]]
|-
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| ''[[:d:Q17046392|Tufan Doğan Avşargil]]''
| ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-07-23
| [[Әнкара]]
|-
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| ''[[:d:Q21205764|Abidin Ünal]]''
| ''[[:d:Q7855223|Turkish Air Force Academy]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97221538|Institut de guerre aérienne]]''
| ''[[:d:Q4991371|солдат]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-02-03
| ''[[:d:Q6071544|Sadık Yakut]]''
| ''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-15
| ''[[:d:Q110763061|Tuncay Dilci]]''
| ''[[:d:Q6093526|Kayseri Science High School]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q130499|Dicle University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7092215|Ondokuz Mayıs University]]''
| ''[[:d:Q2248623|scholar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|педагог]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-16
| ''[[:d:Q40997638|Gökay Akbulut]]''
| ''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-29
| ''[[:d:Q15851105|Tolga Yıldız]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-10
| ''[[:d:Q6090673|Mehmet Yaman]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Пынарбашы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>tnhbyr1z37222dm3mmq0q9zry86h4gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сагылушагы (Арапгир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520159</id>
    <revision>
      <id>6038623</id>
      <parentid>4830012</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="lwbccn5y6e0rrmk0v0rzo8gksjnwuo6" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сагылушагы}}

'''Сагылушагы''' ({{lang-tr|Sağıluşağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Малатья иле Арапгир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сагылушагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 475 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 820 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6076708. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Арапгир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>lwbccn5y6e0rrmk0v0rzo8gksjnwuo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарыязма (Сур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520698</id>
    <revision>
      <id>6038592</id>
      <parentid>4830914</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="3gke746igbchhfqzayekkc9jczpka1d" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сарыязма}}

'''Сарыязма''' ({{lang-tr|Sarıyazma}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сарыязма Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 694 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1043 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q105525877. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Сур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>3gke746igbchhfqzayekkc9jczpka1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сачаклы (Антакья)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520729</id>
    <revision>
      <id>6038420</id>
      <parentid>4831022</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3671" sha1="5hrczvowvt0q0hk51y452772rdh54eg" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сачаклы}}

'''Сачаклы''' ({{lang-tr|Saçaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сачаклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 505 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 824 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10818774. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Антакья илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>5hrczvowvt0q0hk51y452772rdh54eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Секиһарман (Гейве)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520820</id>
    <revision>
      <id>6038352</id>
      <parentid>4831184</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="elssrjrntl1d1zjh1ixbbg4pq4072lj" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Секиһарман}}

'''Секиһарман''' ({{lang-tr|Sekiharman}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Сакарья иле Гейве илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Секиһарман Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 234 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 121 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6578209. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Гейве илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>elssrjrntl1d1zjh1ixbbg4pq4072lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Селчуклу (Эрегъли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520898</id>
    <revision>
      <id>6038582</id>
      <parentid>4740245</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="mk35xmw0x5fpbqsqvame3rf4uye0ea1" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Селчуклу}}

'''Селчуклу''' ({{lang-tr|Selçuklu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109384629. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

[[Төркем:Эрегли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>mk35xmw0x5fpbqsqvame3rf4uye0ea1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Согукпынар (Оф)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521097</id>
    <revision>
      <id>6038337</id>
      <parentid>4831573</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="gyovaa4g8bmjpyrnaqw8yhtx27wzzfb" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Согукпынар}}

'''Согукпынар''' ({{lang-tr|Soğukpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Трабзон иле Оф илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Согукпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 634 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 944 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109963876. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Оф илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>gyovaa4g8bmjpyrnaqw8yhtx27wzzfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сулак (Силван)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521290</id>
    <revision>
      <id>6038619</id>
      <parentid>4831826</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="ccwhqazmrx531qaapkr3kp1t2qyfidw" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сулак}}

'''Сулак''' ({{lang-tr|Sulak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сулак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 728 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1076 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3671774. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Силван илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ccwhqazmrx531qaapkr3kp1t2qyfidw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сулубаг (Силван)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>521320</id>
    <revision>
      <id>6038432</id>
      <parentid>4831872</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="bmcji7qzb1eu9xm0wjzjs0b8cego0y0" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сулубаг}}

'''Сулубаг''' ({{lang-tr|Sulubağ}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сулубаг Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 715 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1062 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3678235. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Силван илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>bmcji7qzb1eu9xm0wjzjs0b8cego0y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Топчу (Кайнарҗа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522234</id>
    <revision>
      <id>6038476</id>
      <parentid>4837053</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3659" sha1="l05nd9sok1owfc2i98hw5r3eo5zzzgz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Топчу}}

'''Топчу''' ({{lang-tr|Topçu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Сакарья иле Кайнарҗа илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Топчу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 250 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 112 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6553527. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кайнарҗа илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>l05nd9sok1owfc2i98hw5r3eo5zzzgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тунчбилек (Вираншеһир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522330</id>
    <revision>
      <id>6038501</id>
      <parentid>4840154</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="bsx9o3al5u66x8gp9givffl6ccuvw6s" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тунчбилек}}

'''Тунчбилек''' ({{lang-tr|Tunçbilek}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тунчбилек Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 654 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1003 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6908140. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Вираншеһир илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>bsx9o3al5u66x8gp9givffl6ccuvw6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тургуткөй (Нусайбин)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522363</id>
    <revision>
      <id>6038488</id>
      <parentid>4840421</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="ra6726p14ygcr0xq0vtxn4rak85cpmt" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тургуткөй}}

'''Тургуткөй''' ({{lang-tr|Turgutköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Нусайбин илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тургуткөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 825 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1174 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6551990. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Нусайбин илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ra6726p14ygcr0xq0vtxn4rak85cpmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түтүнҗүлер (Боздоган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522490</id>
    <revision>
      <id>6038587</id>
      <parentid>4841334</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T02:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="g94c5qbia1u3hc7cerokbido47exvyr" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Түтүнҗүлер}}

'''Түтүнҗүлер''' ({{lang-tr|Tütüncüler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Айдын иле Боздоган илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Түтүнҗүлер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 467 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 390 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7862508. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Боздоган илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>g94c5qbia1u3hc7cerokbido47exvyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Узунпынар (Пынарбашы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522609</id>
    <revision>
      <id>6038560</id>
      <parentid>4841560</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="8i4zog14q8w91qvnd9rkoc2it1wbxb2" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Узунпынар}}

'''Узунпынар''' ({{lang-tr|Uzunpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Кайсери иле Пынарбашы илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Узунпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 363 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 711 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6544563. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Пынарбашы илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>8i4zog14q8w91qvnd9rkoc2it1wbxb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үнъе (Үнье)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522847</id>
    <revision>
      <id>6038680</id>
      <parentid>6017846</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10872" sha1="psvw3cmehp24txe3mb2pd5mqash18ia" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Үнъе}}

'''Үнъе''' ({{lang-tr|Ünye}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Үнье илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Үнъе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 397 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 697 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q334985. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1757&quot; | 1757
| ''[[:d:Q6584758|Mustafa Rakım Efendi]]''
| 
| ''[[:d:Q3303330|хаттат]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|рәссам]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;1826&quot; | 1826-03-25
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 18th century
| ''[[:d:Q8080215|İsmail Zühdü Efendi]]''
| ''[[:d:Q2670172|Enderûn]]''
| ''[[:d:Q3303330|хаттат]]''&lt;br/&gt;[[язучы]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15958642|political writer]]''&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6666878|hattat]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''
| ''[[:d:Q2670172|Enderûn]]''
| data-sort-value=&quot;1806&quot; | 1806-12-12
| [[Истанбул]]
|-
| data-sort-value=&quot;1877&quot; | 1877
| ''[[:d:Q6019509|Ahmet Hamdi Yalman]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-05-06
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| ''[[:d:Q136121813|Ali Rıza Sağman]]''
| 
| ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-13
| [[Истанбул]]
|-
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893
| ''[[:d:Q17466849|Ahmet Hamdi Dikmen]]''
| ''[[:d:Q6076206|Halkalı Ziraat Mekteb-i Âlisi]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-09-24
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904
| ''[[:d:Q344180|İsmail Kılıç Kökten]]''
| 
| ''[[:d:Q3621491|археолог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-25
| [[Әнкара]]
|-
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-03-15
| ''[[:d:Q8066717|Zareh Mutafian]]''
| ''[[:d:Q338472|Брера нәфис сәнгать академиясе]]''
| ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-11
| ''[[:d:Q210720|20th arrondissement of Paris]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-12-03
| ''[[:d:Q20509436|Հակոբ Դոնաբեդով]]''
| [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]
| ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''
| ''[[:d:Q113407999|Institute of Geology for the Development of Fossil Fuels]]''
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-04
| [[Мәскәү]]
|-
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| ''[[:d:Q116555282|M. Recai Özgün]]''
| 
| [[язучы]]
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-11
| [[Истанбул]]
|-
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| ''[[:d:Q6048329|Vahit Rüştü Heper]]''
| 
| ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-04-21
| [[Әнкара]]
|-
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| ''[[:d:Q137900716|Orhun Güven]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-04-24
| ''[[:d:Q6074307|Turgut Tokaç]]''
| 
| [[композитор]]
| 
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-06-06
| [[Самсун]]
|-
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944
| ''[[:d:Q6054283|Şükrü Yürür]]''
| ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-12-07
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-06-20
| ''[[:d:Q197084|Zeynep Ahunbay]]''
| ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''
| ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q201788|тарихчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|архитектор]]''
| ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| ''[[:d:Q137112450|Hüsameddin Erdem]]''
| 
| ''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-31
| ''[[:d:Q6034613|Sinan Yörükoğlu]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q17046216|Nurhan Enginar]]''
| ''[[:d:Q6076503|Samsun Anadolu Lisesi]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21600882|Faculty of Pharmacology, Istanbul University]]''
| ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2114605|фармаколог]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| ''[[:d:Q6065437|Истанбул тыйб мәктәбе]]''
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-05
| ''[[:d:Q248042|Fahrettin Çiloğlu]]''
| 
| [[язучы]]&lt;br/&gt;[[Jurnalist|журналист]]&lt;br/&gt;[[шагыйрь]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|прозачы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|публицист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-17
| ''[[:d:Q6943225|Mustafa Altıoklar]]''
| ''[[:d:Q7669956|Әнкара TED-колледжы]]''
| ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33999|актёр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|сценарист]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-23
| ''[[:d:Q982397|Numan Kurtulmuş]]''
| ''[[:d:Q6025746|İstanbul University School of Business]]''
| ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| [[Kornell universitetı|Корнелл университеты]]&lt;br/&gt;[[Истанбул университеты]]
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-09-01
| ''[[:d:Q61076204|İsmail Faruk Aksu]]''
| ''[[:d:Q3247377|Bursa Uludağ University]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| ''[[:d:Q97214495|Neslihan Hancıoğlu]]''
| ''[[:d:Q483758|Anadolu University]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| ''[[:d:Q61074558|Remzi Gören]]''
| 
| [[галим]]
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| ''[[:d:Q139102425|İsa Cürebal]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|географ]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-04-01
| ''[[:d:Q6066791|Murat Sözkesen]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-25
| ''[[:d:Q1435264|Recep Kara]]''
| 
| ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-19
| ''[[:d:Q4803899|Samet Hasan Yıldıran]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-10-01
| ''[[:d:Q18410216|Yunus Şimşek]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-05
| ''[[:d:Q18415943|Taha Kenanoğlu]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-03
| ''[[:d:Q123229023|Mete Han Genç]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-22
| ''[[:d:Q126221085|Muhammet Talha Çat]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-06-05
| ''[[:d:Q136035915|Mehmet Tuğra Yeşilyurt]]''
| 
| ''[[:d:Q937857|футболчы]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Үнье илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>psvw3cmehp24txe3mb2pd5mqash18ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үчкую (Дерик)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522906</id>
    <revision>
      <id>6038421</id>
      <parentid>4851094</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3703" sha1="1pwo0vy9mp1x5egh5ym22k4ilcnbbez" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Үчкую (мәгънәләр)}}

'''Үчкую''' ({{lang-tr|Üçkuyu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мардин иле Дерик илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Үчкую Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 694 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1044 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3677195. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Дерик илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>1pwo0vy9mp1x5egh5ym22k4ilcnbbez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фатиһ (Алачам)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522986</id>
    <revision>
      <id>6038415</id>
      <parentid>4842024</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3679" sha1="cfqui7rjojcw0argxn342tdmjjzasqg" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Фатиһ (мәгънәләр)}}

'''Фатиһ''' ({{lang-tr|Fatih}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Фатиһ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 298 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 558 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109388087. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Алачам илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>cfqui7rjojcw0argxn342tdmjjzasqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фатиһ (Ешилһисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523038</id>
    <revision>
      <id>6038347</id>
      <parentid>4842037</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3698" sha1="e5dfs5z82s358h0q7axvbdddu3vzuuq" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Фатиһ (мәгънәләр)}}

'''Фатиһ''' ({{lang-tr|Fatih}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Кайсери иле Ешилһисар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Фатиһ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 262 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 601 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109389629. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ешилһисар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>e5dfs5z82s358h0q7axvbdddu3vzuuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаерлар (Караҗабей)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523218</id>
    <revision>
      <id>6038539</id>
      <parentid>4842335</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="ksefnlgukt2nsqca3iespty1knbgmcz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаерлар}}

'''Хаерлар''' ({{lang-tr|Hayırlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Караҗабей илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаерлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 377 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 91 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6665681. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Караҗабей илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ksefnlgukt2nsqca3iespty1knbgmcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗыали (Мустафакемалпаша)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523252</id>
    <revision>
      <id>6038390</id>
      <parentid>4842999</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="48jn5rglmctz79dyr57dynhxz39w2wy" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗыали (мәгънәләр)}}

'''Хаҗыали''' ({{lang-tr|Hacıali}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗыали Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 370 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 121 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6679959. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Мустафакемалпаша илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>48jn5rglmctz79dyr57dynhxz39w2wy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗыбайрамлар (Ятаган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523277</id>
    <revision>
      <id>6038571</id>
      <parentid>4843039</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="igcqpx8unfbax3aw1up996xeeyep04p" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗыбайрамлар}}

'''Хаҗыбайрамлар''' ({{lang-tr|Hacıbayramlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗыбайрамлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 503 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 407 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6679280. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ятаган илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>igcqpx8unfbax3aw1up996xeeyep04p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗыисалы (Манавгат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523311</id>
    <revision>
      <id>6038362</id>
      <parentid>4843086</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3875" sha1="j3lfjx39g8q9uym56mc3s2qfevv0jxb" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗыисалы}}

'''Хаҗыисалы''' ({{lang-tr|Hacıisalı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Манавгат илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗыисалы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 370 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 523 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q5637468. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| ''[[:d:Q6034742|Adil Aydın]]''
| ''[[:d:Q12813001|Istanbul University School of the Environment]]''
| ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Манавгат илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>j3lfjx39g8q9uym56mc3s2qfevv0jxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗыисмаил (Җаник)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523312</id>
    <revision>
      <id>6038326</id>
      <parentid>4843087</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="a2ka4ush2pjx6h3zegt10cu2osz5jc4" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗыисмаил (мәгънәләр)}}

'''Хаҗыисмаил''' ({{lang-tr|Hacıismail}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗыисмаил Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 329 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 617 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6088295. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Җаник илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>a2ka4ush2pjx6h3zegt10cu2osz5jc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халилкаһья (Ахметли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523520</id>
    <revision>
      <id>6038487</id>
      <parentid>4842441</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="sbmtov4q6lubagyo3fpig4fbk709kc1" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Халилкаһья}}

'''Халилкаһья''' ({{lang-tr|Halilkahya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Маниса иле Ахметли илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Халилкаһья Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 459 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 297 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6674428. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ахметли илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>sbmtov4q6lubagyo3fpig4fbk709kc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ханҗыгаз (Ейьюбие)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523654</id>
    <revision>
      <id>6038511</id>
      <parentid>4842699</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3716" sha1="sinccecz245eximfg3xohj8jmndz7iz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Ханҗыгаз}}

'''Ханҗыгаз''' ({{lang-tr|Hancığaz}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ханҗыгаз Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 610 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 957 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10765299. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ейьюбие илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>sinccecz245eximfg3xohj8jmndz7iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хасъюрт (Финике)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523792</id>
    <revision>
      <id>6038579</id>
      <parentid>4842924</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3668" sha1="3rs98f2kjtw7ocuz3g2mpodn77mfu5a" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хасъюрт}}

'''Хасъюрт''' ({{lang-tr|Hasyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Финике илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хасъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 462 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 530 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4829345. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Финике илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>3rs98f2kjtw7ocuz3g2mpodn77mfu5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаерөзү (Гүндогмуш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524254</id>
    <revision>
      <id>6038485</id>
      <parentid>4844013</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="r1g0od96mcnqd37eeven3ecd19guqin" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чаерөзү (мәгънәләр)}}

'''Чаерөзү''' ({{lang-tr|Çayırözü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анталья иле Гүндогмуш илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чаерөзү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 354 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 538 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8077630. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Гүндогмуш илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>r1g0od96mcnqd37eeven3ecd19guqin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалтыбүкү (Анамур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524496</id>
    <revision>
      <id>6038679</id>
      <parentid>4844450</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="9l3ojlfyral2evm1dvg75cq1j7hkymg" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чалтыбүкү}}

'''Чалтыбүкү''' ({{lang-tr|Çaltıbükü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мерсин иле Анамур илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чалтыбүкү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 413 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 628 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8077460. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Анамур илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>9l3ojlfyral2evm1dvg75cq1j7hkymg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалъер (Кандыра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524512</id>
    <revision>
      <id>6038523</id>
      <parentid>4844473</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="9wc1yvtjywylqrtsvdgrp4g3qovqklj" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чалъер}}

'''Чалъер''' ({{lang-tr|Çalyer}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Коҗаэли иле Кандыра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чалъер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 268 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 85 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6494333. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кандыра илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>9wc1yvtjywylqrtsvdgrp4g3qovqklj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чамлыюрт (Йомра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524665</id>
    <revision>
      <id>6038632</id>
      <parentid>4844698</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3699" sha1="134drdufu1u25bx1yt3rq96iuaof2q0" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чамлыюрт (мәгънәләр)}}

'''Чамлыюрт''' ({{lang-tr|Çamlıyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Трабзон иле Йомра илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чамлыюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 599 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 914 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6490148. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Йомра илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>134drdufu1u25bx1yt3rq96iuaof2q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаталъюрт (Өмерли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524904</id>
    <revision>
      <id>6038480</id>
      <parentid>4844939</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="pdk2cvg95kn4o4keil0ixc501la1paq" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чаталъюрт}}

'''Чаталъюрт''' ({{lang-tr|Çatalyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Мардин]] иле Өмерли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чаталъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 765 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1114 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3668932. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Өмерли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>pdk2cvg95kn4o4keil0ixc501la1paq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Челтикли (Бисмил)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524976</id>
    <revision>
      <id>6038629</id>
      <parentid>4845126</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="1k2tbsrr6u0a32rkx812wcxirgxnkat" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Челтикли (мәгънәләр)}}

'''Челтикли''' ({{lang-tr|Çeltikli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Бисмил илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Челтикли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 730 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1079 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6478634. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бисмил илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>1k2tbsrr6u0a32rkx812wcxirgxnkat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чименли (Теккекөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525109</id>
    <revision>
      <id>6038407</id>
      <parentid>4845376</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="rjereg26fj2u26uuhj2gvmpfjhfu6dq" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чименли (мәгънәләр)}}

'''Чименли''' ({{lang-tr|Çimenli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Теккекөй илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чименли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 328 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 621 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6473932. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Теккекөй илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>rjereg26fj2u26uuhj2gvmpfjhfu6dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чифтлик (Бодрум)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525162</id>
    <revision>
      <id>6038626</id>
      <parentid>4845465</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="kepzwx19h2glvop8smfqw4cadts73p5" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чифтлик (мәгънәләр)}}

'''Чифтлик''' ({{lang-tr|Çiftlik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мугла иле Бодрум илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чифтлик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 562 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 458 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109393092. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бодрум илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>kepzwx19h2glvop8smfqw4cadts73p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чичекли (Мурадие)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525212</id>
    <revision>
      <id>6038413</id>
      <parentid>4845555</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3705" sha1="5d5nygy7ev7pe93v731zotg4wawxe4d" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чичекли (мәгънәләр)}}

'''Чичекли''' ({{lang-tr|Çiçekli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Ван иле Мурадие илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чичекли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 934 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1268 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6472751. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Мурадие илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>5d5nygy7ev7pe93v731zotg4wawxe4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шейһлер (Һавза)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525645</id>
    <revision>
      <id>6038320</id>
      <parentid>4846488</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="glgb55x56ur19se660xfmv4gbamszf1" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Шейһлер (мәгънәләр)}}

'''Шейһлер''' ({{lang-tr|Şeyhler}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Шейһлер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 290 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 578 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6441786. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Һавза илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>glgb55x56ur19se660xfmv4gbamszf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмеҗик (Датча)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526091</id>
    <revision>
      <id>6038656</id>
      <parentid>4847451</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="q4per4nxpiqb5lrhsslg35ssurojwfx" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эмеҗик}}

'''Эмеҗик''' ({{lang-tr|Emecik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мугла иле Датча илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эмеҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 563 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 481 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6758809. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Датча илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>q4per4nxpiqb5lrhsslg35ssurojwfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрикбелен (Һавза)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526253</id>
    <revision>
      <id>6038328</id>
      <parentid>4847686</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="n48a3rs7p8ujs0dxobr6yi0td5ylo2v" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эрикбелен (мәгънәләр)}}

'''Эрикбелен''' ({{lang-tr|Erikbelen}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эрикбелен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 283 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 569 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6752694. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Һавза илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>n48a3rs7p8ujs0dxobr6yi0td5ylo2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эсатлы (Месудие)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526323</id>
    <revision>
      <id>6038350</id>
      <parentid>4847807</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="sa7q5lr5o0miujlxjyg64w9qf7vcg58" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эсатлы}}

'''Эсатлы''' ({{lang-tr|Esatlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Орду иле Месудие илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эсатлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 416 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 738 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10759016. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Месудие илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>sa7q5lr5o0miujlxjyg64w9qf7vcg58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юкарымоллаали (Чинар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526768</id>
    <revision>
      <id>6038349</id>
      <parentid>4848662</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="ha9ynmlfcw9y72ph8ugcohc3lmz6133" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юкарымоллаали}}

'''Юкарымоллаали''' ({{lang-tr|Yukarımollaali}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юкарымоллаали Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 681 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1031 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6065181. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чинар илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>ha9ynmlfcw9y72ph8ugcohc3lmz6133</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юкарыяйла (Ятаган)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526853</id>
    <revision>
      <id>6038653</id>
      <parentid>4848809</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="iqcsx9m18t5pelp813bjgoe9ugvjvgp" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юкарыяйла (мәгънәләр)}}

'''Юкарыяйла''' ({{lang-tr|Yukarıyayla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юкарыяйла Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 483 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 398 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6507653. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ятаган илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>iqcsx9m18t5pelp813bjgoe9ugvjvgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юнус Эмре (Арнавуткөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526911</id>
    <revision>
      <id>6038418</id>
      <parentid>4848916</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="cj7xibw5bcn7zula3b2pr92g76wrjpn" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юнус Эмре (мәгънәләр)}}

'''Юнус Эмре''' ({{lang-tr|Yunus Emre}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Истмала иле Арнавуткөй илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юнус Эмре Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 373 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 27 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q109393573. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Арнавуткөй илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>cj7xibw5bcn7zula3b2pr92g76wrjpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якакая (Кызылҗаһамам)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527312</id>
    <revision>
      <id>6038457</id>
      <parentid>4849700</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="obqnvg7hm2631md51vkvvt1tk609b0o" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Якакая (мәгънәләр)}}

'''Якакая''' ({{lang-tr|Yakakaya}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә ({{lang-tr|mahalle}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Якакая Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 60 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 302 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8003071. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кызылҗаһамам илчесе мәхәлләләре]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия мәхәлләләре]]</text>
      <sha1>obqnvg7hm2631md51vkvvt1tk609b0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авданҗык (Буҗак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527635</id>
    <revision>
      <id>6038325</id>
      <parentid>4856756</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="1rbyihh8uyyy37e73w98v5g569s1e5p" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Авданҗык (мәгънәләр)}}

'''Авданҗык''' ({{lang-tr|Avdancık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бурдур]] иле Буҗак илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Авданҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 350 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 428 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1925766. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Буҗак илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>1rbyihh8uyyy37e73w98v5g569s1e5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авҗыкөй (Муҗур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527639</id>
    <revision>
      <id>6038482</id>
      <parentid>4856816</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="qy1jsoa6v2c7of74tlpljgjb920pcc8" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Авҗыкөй (мәгънәләр)}}

'''Авҗыкөй''' ({{lang-tr|Avcıköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кыршеһир]] иле Муҗур илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Авҗыкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 169 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 512 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10736387. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Муҗур илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>qy1jsoa6v2c7of74tlpljgjb920pcc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авшар (Каргы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527671</id>
    <revision>
      <id>6038618</id>
      <parentid>4856797</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4166" sha1="55bjnjhsnakllw99g6vit48ps8nx7lx" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Авшар (мәгънәләр)}}

'''Авшар''' ({{lang-tr|Avşar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Каргы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Авшар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 186 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 458 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6903593. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Каргы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>55bjnjhsnakllw99g6vit48ps8nx7lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авшарөзү (Рефахие)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527676</id>
    <revision>
      <id>6038489</id>
      <parentid>4856810</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="bmek8oyvf27uijzmiyrs9sknn7td2d0" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Авшарөзү}}

'''Авшарөзү''' ({{lang-tr|Avşarözü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эрзинҗан]] иле Рефахие илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Авшарөзү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 506 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 840 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6903374. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Рефахие илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>bmek8oyvf27uijzmiyrs9sknn7td2d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адакөй (Гүмүшова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527786</id>
    <revision>
      <id>6038650</id>
      <parentid>4857047</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="irjp84ir6ktsd60cods51tdp48dr8j6" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Адакөй (мәгънәләр)}}

'''Адакөй''' ({{lang-tr|Adaköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Дүзҗе]] иле Гүмүшова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Адакөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 189 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 170 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6958753. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гүмүшова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>irjp84ir6ktsd60cods51tdp48dr8j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айдогду (Амасья)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527888</id>
    <revision>
      <id>6038405</id>
      <parentid>4857244</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4186" sha1="dv6uv9ngmf34y6e1iwklu6axdgf0ctl" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Айдогду (мәгънәләр)}}

'''Айдогду''' ({{lang-tr|Aydoğdu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Амасья илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Айдогду Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 254 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 570 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830384. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Амасья илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>dv6uv9ngmf34y6e1iwklu6axdgf0ctl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акдикен (Эрух)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528059</id>
    <revision>
      <id>6038648</id>
      <parentid>4857612</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="919zcgyvvkc1nj9yhlemwqgi96puxt0" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акдикен (мәгънәләр)}}

'''Акдикен''' ({{lang-tr|Akdiken}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сиирт]] иле Эрух илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акдикен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 831 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1178 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10731272. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Эрух илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>919zcgyvvkc1nj9yhlemwqgi96puxt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акөрен (Сулуова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528159</id>
    <revision>
      <id>6038319</id>
      <parentid>4858458</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="0dlq098edmcotnwe45sunz2sylsn3xr" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акөрен (мәгънәләр)}}

'''Акөрен''' ({{lang-tr|Akören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Сулуова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 264 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 570 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6935468. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Сулуова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0dlq098edmcotnwe45sunz2sylsn3xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акпынар (Сунгурлу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528199</id>
    <revision>
      <id>6038340</id>
      <parentid>4857843</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="r98koxb7iqkge94l3otfrs7b7app5lf" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Акпынар (мәгънәләр)}}

'''Акпынар''' ({{lang-tr|Akpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Сунгурлу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Акпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 115 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 451 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6946993. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Сунгурлу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>r98koxb7iqkge94l3otfrs7b7app5lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алагөз (Ардахан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528521</id>
    <revision>
      <id>6038375</id>
      <parentid>4858497</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="ducm3s9xpgqzcqmsegmik9jx4t7twha" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алагөз (мәгънәләр)}}

'''Алагөз''' ({{lang-tr|Alagöz}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ардахан]] иле Ардахан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Алагөз Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 841 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1150 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4705598. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ардахан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ducm3s9xpgqzcqmsegmik9jx4t7twha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алишир (Зара)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528699</id>
    <revision>
      <id>6038435</id>
      <parentid>4858876</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="9269lavumnwwhytc13a4ed2buw2c8lb" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алишир}}

'''Алишир''' ({{lang-tr|Alişir}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Зара илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Алишир Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 420 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 751 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q11002420. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Зара илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9269lavumnwwhytc13a4ed2buw2c8lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтунушагы (Баскил)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528736</id>
    <revision>
      <id>6038468</id>
      <parentid>4858948</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="1uk7mxrigkfjp98mu3sj9hbjxdvu2hx" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алтунушагы}}

'''Алтунушагы''' ({{lang-tr|Altunuşağı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Баскил илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Алтунушагы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 507 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 855 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10732308. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Баскил илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>1uk7mxrigkfjp98mu3sj9hbjxdvu2hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтынгедик (Кагызман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528745</id>
    <revision>
      <id>6038574</id>
      <parentid>4858980</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="hown02fc2xq609ktse8ztu8nwrdp3ma" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Алтынгедик}}

'''Алтынгедик''' ({{lang-tr|Altıngedik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Карс]] иле Кагызман илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Алтынгедик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 865 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1190 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10732244. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Кагызман илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hown02fc2xq609ktse8ztu8nwrdp3ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анытчынар (Мазгирт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528858</id>
    <revision>
      <id>6038530</id>
      <parentid>4859269</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4200" sha1="gswrpx280ptww2q5n79u6dg95bu4xsm" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Анытчынар}}

'''Анытчынар''' ({{lang-tr|Anıtçınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Тунҗэли]] иле Мазгирт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Анытчынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 609 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 952 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4689395. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Мазгирт илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>gswrpx280ptww2q5n79u6dg95bu4xsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арабаҗы (Акчакоҗа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528862</id>
    <revision>
      <id>6038460</id>
      <parentid>4859290</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="rqk1u2g184pd7jzd8tzlk5tqbq82gnx" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Арабаҗы (мәгънәләр)}}

'''Арабаҗы''' ({{lang-tr|Arabacı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Дүзҗе]] иле Акчакоҗа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Арабаҗы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 194 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 177 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10734684. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Акчакоҗа илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>rqk1u2g184pd7jzd8tzlk5tqbq82gnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атмалыоглу (Дивриги)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529136</id>
    <revision>
      <id>6038538</id>
      <parentid>4859869</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4194" sha1="tmybwfybft459hprz8z2rn4s0075t29" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Атмалыоглу}}

'''Атмалыоглу''' ({{lang-tr|Atmalıoğlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Дивриги илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Атмалыоглу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 472 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 816 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6904872. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Дивриги илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>tmybwfybft459hprz8z2rn4s0075t29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афшар (Чавдархисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529140</id>
    <revision>
      <id>6038570</id>
      <parentid>4859896</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="rsw859lgw5frpu1o1iciihie5mo9894" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Афшар (мәгънәләр)}}

'''Афшар''' ({{lang-tr|Afşar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Күтахья]] иле Чавдархисар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Афшар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 281 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 210 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6957682. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Чавдархисар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>rsw859lgw5frpu1o1iciihie5mo9894</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашагыбойнуйогун (Тиреболу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529258</id>
    <revision>
      <id>6038449</id>
      <parentid>4860072</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="ipbw7z4n78p12ulup77k6u7so4ivppj" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ашагыбойнуйогун}}

'''Ашагыбойнуйогун''' ({{lang-tr|Aşağıboynuyoğun}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Тиреболу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ашагыбойнуйогун Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 517 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 829 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6887840. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Тиреболу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ipbw7z4n78p12ulup77k6u7so4ivppj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ашагыдередиби (Хамур)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529282</id>
    <revision>
      <id>6038657</id>
      <parentid>4860111</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="t6olwdzk0op57vxymg02zhhyhn2gfa6" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ашагыдередиби}}

'''Ашагыдередиби''' ({{lang-tr|Aşağıderedibi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Хамур илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ашагыдередиби Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 866 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1198 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3675758. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Хамур илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>t6olwdzk0op57vxymg02zhhyhn2gfa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балабанҗы (Эшме)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529684</id>
    <revision>
      <id>6038686</id>
      <parentid>4697477</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3558" sha1="17iu5vprjjtyewmykt3qgab47iqp0hg" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Балабанҗы}}

'''Балабанҗы''' ({{lang-tr|Balabancı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ушак]] иле Эшме илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6868057. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Эшме илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>17iu5vprjjtyewmykt3qgab47iqp0hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балдыран (Османҗык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529701</id>
    <revision>
      <id>6038598</id>
      <parentid>4697505</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3604" sha1="pasnyz0wkimuleiin84rznfaz2fn902" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Балдыран (мәгънәләр)}}

'''Балдыран''' ({{lang-tr|Baldıran}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Османҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6866828. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Османҗык илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>pasnyz0wkimuleiin84rznfaz2fn902</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балкара (Сушеһри)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529723</id>
    <revision>
      <id>6038589</id>
      <parentid>4697512</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T02:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="kglrx528utysr62w41l22wvq182g30v" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Балкара}}

'''Балкара''' ({{lang-tr|Balkara}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Сушеһри илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6866737. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Сушеһри илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>kglrx528utysr62w41l22wvq182g30v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балташ (Варто)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529788</id>
    <revision>
      <id>6038675</id>
      <parentid>4697618</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3591" sha1="gqe9riqg50t0mdmiti6qjsgohtdwms3" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Балташ (мәгънәләр)}}

'''Балташ''' ({{lang-tr|Baltaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Муш]] иле Варто илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3671938. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Варто илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>gqe9riqg50t0mdmiti6qjsgohtdwms3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейдили (Караман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530172</id>
    <revision>
      <id>6038634</id>
      <parentid>4698863</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="86ugcicozkwhr4fsv8zpxkbbanyhdqs" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бейдили (мәгънәләр)}}

'''Бейдили''' ({{lang-tr|Beydili}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Караман]] иле Караман илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6847056. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Караман илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>86ugcicozkwhr4fsv8zpxkbbanyhdqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бейдоган (Палу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530178</id>
    <revision>
      <id>6038453</id>
      <parentid>4698881</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="6xrg71dnsgj1ztshivz83owhtudou1b" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бейдоган}}

'''Бейдоган''' ({{lang-tr|Beydoğan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Палу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6846853. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Палу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>6xrg71dnsgj1ztshivz83owhtudou1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беелмасы (Агын)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530180</id>
    <revision>
      <id>6038664</id>
      <parentid>4698774</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3583" sha1="bo9cno32mm5kifnnoor90odowq5gl8g" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Беелмасы}}

'''Беелмасы''' ({{lang-tr|Beyelması}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Агын илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6846683. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Агын илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>bo9cno32mm5kifnnoor90odowq5gl8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бехиҗе (Чамлыхемшин)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530373</id>
    <revision>
      <id>6038595</id>
      <parentid>4699696</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="dwf15kngtauoxvu5v3wxqcxji29pehn" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бехиҗе}}

'''Бехиҗе''' ({{lang-tr|Behice}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ризе]] иле Чамлыхемшин илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6852639. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Чамлыхемшин илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>dwf15kngtauoxvu5v3wxqcxji29pehn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бешкыз (Сунгурлу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530423</id>
    <revision>
      <id>6038597</id>
      <parentid>4699872</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="0fugorcioe979d63ubtnhvg9v8h70t0" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бешкыз}}

'''Бешкыз''' ({{lang-tr|Beşkız}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Сунгурлу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6842649. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Сунгурлу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0fugorcioe979d63ubtnhvg9v8h70t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бозхүюк (Гүрүн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530609</id>
    <revision>
      <id>6038317</id>
      <parentid>4700700</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3853" sha1="19h2i7fegewtd45hscbulok55oqw4l1" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бозхүюк (мәгънәләр)}}

'''Бозхүюк''' ({{lang-tr|Bozhüyük}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Гүрүн илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6834981. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| ''[[:d:Q2376131|Hüseyin İnan]]''
| ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''
| ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-06
| [[Әнкара]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гүрүн илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>19h2i7fegewtd45hscbulok55oqw4l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Борлук (Карс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530648</id>
    <revision>
      <id>6038412</id>
      <parentid>4700818</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="0uid5o2g0flzof9bm4f451lprjvn8vh" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Борлук}}

'''Борлук''' ({{lang-tr|Borluk}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Карс]] иле Карс илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6839022. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Карс илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0uid5o2g0flzof9bm4f451lprjvn8vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буҗаккышла (Караман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530799</id>
    <revision>
      <id>6038569</id>
      <parentid>4760456</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="da6g5mifuml0brxdsf94n48gnigrucq" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Буҗаккышла (мәгънәләр)}}

'''Буҗаккышла''' ({{lang-tr|Bucakkışla}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Караман]] иле Караман илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6830772. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Караман илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>da6g5mifuml0brxdsf94n48gnigrucq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булмуш (Терҗан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530838</id>
    <revision>
      <id>6038561</id>
      <parentid>4701130</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="9w4c0kza0cd7qt9i0vx987fe30z7d2f" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Булмуш}}

'''Булмуш''' ({{lang-tr|Bulmuş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эрзинҗан]] иле Терҗан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q89273259. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Терҗан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9w4c0kza0cd7qt9i0vx987fe30z7d2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бурунуҗу (Гөреле)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530865</id>
    <revision>
      <id>6038593</id>
      <parentid>4759787</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="t5axj23chtkhog74xtf8dce5z5jfpbw" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бурунуҗу (мәгънәләр)}}

'''Бурунуҗу''' ({{lang-tr|Burunucu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Гөреле илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q98540864. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гөреле илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>t5axj23chtkhog74xtf8dce5z5jfpbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бурчаклы (Гергер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530880</id>
    <revision>
      <id>6038422</id>
      <parentid>4701282</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3606" sha1="pvvurbqbtof6vxx8iz272uzf4u08wly" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Бурчаклы}}

'''Бурчаклы''' ({{lang-tr|Burçaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Адыяман]] иле Гергер илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
{{Бүлекне тулыландырырга}}

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830914. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гергер илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>pvvurbqbtof6vxx8iz272uzf4u08wly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөкчебаер (Эзине)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531449</id>
    <revision>
      <id>6038685</id>
      <parentid>4863694</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="8ijyj2hrcvwaarth5nq70xdg1gzqcyj" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөкчебаер (мәгънәләр)}}

'''Гөкчебаер''' ({{lang-tr|Gökçebayır}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанаккале]] иле Эзине илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гөкчебаер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 564 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 267 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6719589. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Эзине илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>8ijyj2hrcvwaarth5nq70xdg1gzqcyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөкчесарай (Гөйнүк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531505</id>
    <revision>
      <id>6038573</id>
      <parentid>4863783</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="hc5z14jmskilmb0qevn3j054qsbf46w" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөкчесарай (мәгънәләр)}}

'''Гөкчесарай''' ({{lang-tr|Gökçesaray}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Болу]] иле Гөйнүк илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гөкчесарай Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 196 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 154 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2510745. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Гөйнүк илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hc5z14jmskilmb0qevn3j054qsbf46w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гөллүөрен (Мудурну)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531612</id>
    <revision>
      <id>6038333</id>
      <parentid>4863968</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="ela38hyqmij3c5rtckmupzifb1ni9hh" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гөллүөрен}}

'''Гөллүөрен''' ({{lang-tr|Göllüören}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Болу]] иле Мудурну илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гөллүөрен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 145 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 205 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2513380. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Мудурну илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ela38hyqmij3c5rtckmupzifb1ni9hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гүдүл (Дерэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531730</id>
    <revision>
      <id>6038566</id>
      <parentid>4862348</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="hjnjwcpi8mzw1qqv87xod4s2iux89yq" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Гүдүл (мәгънәләр)}}

'''Гүдүл''' ({{lang-tr|Güdül}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Дерэли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Гүдүл Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 481 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 797 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6706431. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Дерэли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hjnjwcpi8mzw1qqv87xod4s2iux89yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дагьениҗеси (Йозгат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532282</id>
    <revision>
      <id>6038521</id>
      <parentid>4715402</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="b78805whadbh7a4gs6zbksudjdokiue" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дагьениҗеси}}

'''Дагьениҗеси''' ({{lang-tr|Dağyenicesi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Йозгат]] иле Йозгат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дагьениҗеси Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 177 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 517 чакрым ераклыкта урнашкан.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6802631. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Йозгат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>b78805whadbh7a4gs6zbksudjdokiue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Девлетхан (Хоҗалар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532478</id>
    <revision>
      <id>6038312</id>
      <parentid>4864368</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4186" sha1="ncm2n8s2yjcaxg6ldbxpuadltpeslyh" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Девлетхан}}

'''Девлетхан''' ({{lang-tr|Devlethan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Афйонкарахисар]] иле Хоҗалар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Девлетхан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 293 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 285 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4820876. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Хоҗалар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ncm2n8s2yjcaxg6ldbxpuadltpeslyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дегирменҗили (Эрфелек)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532506</id>
    <revision>
      <id>6038330</id>
      <parentid>4864421</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4203" sha1="gq2a73qivnbjvloza71o0p1equcfi99" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дегирменҗили}}

'''Дегирменҗили''' ({{lang-tr|Değirmencili}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Синоп]] иле Эрфелек илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дегирменҗили Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 279 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 505 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10754940. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Эрфелек илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>gq2a73qivnbjvloza71o0p1equcfi99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демирҗи (Айваҗык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532612</id>
    <revision>
      <id>6038335</id>
      <parentid>4864715</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="2qmoq6uygv27060gymk7433gsblwj3a" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Демирҗи (мәгънәләр)}}

'''Демирҗи''' ({{lang-tr|Demirci}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанаккале]] иле Айваҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Демирҗи Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 547 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 266 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6798547. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Айваҗык илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>2qmoq6uygv27060gymk7433gsblwj3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демиркапы (Солхан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532638</id>
    <revision>
      <id>6038620</id>
      <parentid>4864624</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4214" sha1="c43nkz1q798iqo3fv31z9lhpey0h2xx" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Демиркапы (мәгънәләр)}}

'''Демиркапы''' ({{lang-tr|Demirkapı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бингөл]] иле Солхан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Демиркапы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 709 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1051 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6796540. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Солхан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>c43nkz1q798iqo3fv31z9lhpey0h2xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демиролук (Чавдархисар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532664</id>
    <revision>
      <id>6038509</id>
      <parentid>4864676</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="0qdo0rowxl9abnk7i1kv5uysnw7omsh" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Демиролук (мәгънәләр)}}

'''Демиролук''' ({{lang-tr|Demiroluk}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Күтахья]] иле Чавдархисар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Демиролук Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 295 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 207 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10754373. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Чавдархисар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0qdo0rowxl9abnk7i1kv5uysnw7omsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демирпынар (Мерзифон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532674</id>
    <revision>
      <id>6038463</id>
      <parentid>4864677</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="fmx98rqw9ytp1l48c7xndzhk0ijw9ps" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Демирпынар (мәгънәләр)}}

'''Демирпынар''' ({{lang-tr|Demirpınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Мерзифон илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Демирпынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 227 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 533 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4828239. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Мерзифон илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>fmx98rqw9ytp1l48c7xndzhk0ijw9ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дересөкү (Инеболу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532862</id>
    <revision>
      <id>6038394</id>
      <parentid>4865090</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="d4rldqgoyvkmfxh022xsf4s4fa28v62" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дересөкү}}

'''Дересөкү''' ({{lang-tr|Deresökü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кастамону]] иле Инеболу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дересөкү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 228 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 419 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6788968. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Инеболу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>d4rldqgoyvkmfxh022xsf4s4fa28v62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дилекьязы (Ташлычай)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532974</id>
    <revision>
      <id>6038576</id>
      <parentid>4865345</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="7f99ezissvyks8ucec75yvlwb9s1d0w" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дилекьязы}}

'''Дилекьязы''' ({{lang-tr|Dilekyazı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дилекьязы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 903 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1233 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6781953. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ташлычай илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7f99ezissvyks8ucec75yvlwb9s1d0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Думанлы (Лапсеки)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533254</id>
    <revision>
      <id>6038669</id>
      <parentid>4865840</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="4bka9wdgkqlw7et6d90prk11zb0he6j" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Думанлы (мәгънәләр)}}

'''Думанлы''' ({{lang-tr|Dumanlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанаккале]] иле Лапсеки илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Думанлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 509 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 194 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6771899. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Лапсеки илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4bka9wdgkqlw7et6d90prk11zb0he6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дутлар (Тавшанлы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533305</id>
    <revision>
      <id>6038498</id>
      <parentid>4865976</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4177" sha1="ouu9puqtcumo8gbmms9ctl1dvloca8v" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дутлар (мәгънәләр)}}

'''Дутлар''' ({{lang-tr|Dutlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Күтахья]] иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дутлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 304 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 160 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10757135. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Тавшанлы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ouu9puqtcumo8gbmms9ctl1dvloca8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дутлук (Ташова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533312</id>
    <revision>
      <id>6038627</id>
      <parentid>4865988</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="8xklgaa59ugc1ct3jjo66b2gsyjtv3p" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дутлук (мәгънәләр)}}

'''Дутлук''' ({{lang-tr|Dutluk}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Ташова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дутлук Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 304 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 615 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4827887. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ташова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>8xklgaa59ugc1ct3jjo66b2gsyjtv3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дүзенли (Шавшат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533343</id>
    <revision>
      <id>6038693</id>
      <parentid>4866103</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="cyho6bcfwz68vhz82lxcos6sksnozp2" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дүзенли (мәгънәләр)}}

'''Дүзенли''' ({{lang-tr|Düzenli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Артвин]] иле Шавшат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дүзенли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 815 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1121 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4828265. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Шавшат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>cyho6bcfwz68vhz82lxcos6sksnozp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дүзҗэли (Зара)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533349</id>
    <revision>
      <id>6038353</id>
      <parentid>4866176</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="1m8sb6samadzgo8i92es743dzc8mse8" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Дүзҗэли (мәгънәләр)}}

'''Дүзҗэли''' ({{lang-tr|Düzceli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Зара илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Дүзҗэли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 419 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 757 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3675218. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Зара илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>1m8sb6samadzgo8i92es743dzc8mse8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җихангази (Бозүюк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533873</id>
    <revision>
      <id>6038411</id>
      <parentid>4850720</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="blyyz4xfcj5ppzm4yvpho8et5k49znj" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җихангази}}

'''Җихангази''' ({{lang-tr|Cihangazi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Билеҗик]] иле Бозүюк илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җихангази Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 252 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 162 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4817458. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бозүюк илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>blyyz4xfcj5ppzm4yvpho8et5k49znj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җихет (Алмус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533878</id>
    <revision>
      <id>6038486</id>
      <parentid>4850725</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4099" sha1="p11tz45zw6p20gaa3prsxpb0i1oukwz" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җихет}}

'''Җихет''' ({{lang-tr|Cihet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Алмус илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җихет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 369 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 696 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10748874. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Алмус илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>p11tz45zw6p20gaa3prsxpb0i1oukwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Җумакөй (Сарайдүзү)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533887</id>
    <revision>
      <id>6038533</id>
      <parentid>4850752</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4150" sha1="1x21ovuv0yg9v2b6r5lto0i0cxs6nw1" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Җумакөй (мәгънәләр)}}

'''Җумакөй''' ({{lang-tr|Cumaköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Синоп]] иле Сарайдүзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Җумакөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 226 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 487 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6811516. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Сарайдүзү илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>1x21ovuv0yg9v2b6r5lto0i0cxs6nw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Явру (Амасья)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>533966</id>
    <revision>
      <id>6038446</id>
      <parentid>4849107</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="fxd791f10lbojj9183u4v3kw7ev39cb" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Явру}}

'''Явру''' ({{lang-tr|Yavru}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Амасья илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Явру Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 259 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 572 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830169. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Амасья илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>fxd791f10lbojj9183u4v3kw7ev39cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Языкавак (Имранлы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534101</id>
    <revision>
      <id>6038380</id>
      <parentid>4849370</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="7pnxao0rrj6ozxcr5j6s9fdc2dt6omv" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Языкавак (мәгънәләр)}}

'''Языкавак''' ({{lang-tr|Yazıkavak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Имранлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Языкавак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 460 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 794 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6532135. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Имранлы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>7pnxao0rrj6ozxcr5j6s9fdc2dt6omv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еникөй (Ширан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534820</id>
    <revision>
      <id>6038400</id>
      <parentid>5393487</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="bd9xybt3082p4esuwyis7q1m4lmvj4v" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Еникөй (мәгънәләр)}}

'''Еникөй''' ({{lang-tr|Yeniköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гүмүшхане]] иле Ширан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Еникөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 525 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 851 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6524470. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ширан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>bd9xybt3082p4esuwyis7q1m4lmvj4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ешилъюрт (Патнос)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535094</id>
    <revision>
      <id>6038376</id>
      <parentid>5395789</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="g5a49qnf9gmtgd8d5mqem919dmkt3fa" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ешилъюрт (мәгънәләр)}}

'''Ешилъюрт''' ({{lang-tr|Yeşilyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Патнос илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ешилъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 864 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1201 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6517558. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Патнос илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>g5a49qnf9gmtgd8d5mqem919dmkt3fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ешилъюрт (Динар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535098</id>
    <revision>
      <id>6038329</id>
      <parentid>5395724</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4194" sha1="g31k7b6cm1jlbcc3weze9pkglx8wbyq" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Ешилъюрт (мәгънәләр)}}

'''Ешилъюрт''' ({{lang-tr|Yeşilyurt}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Афйонкарахисар]] иле Динар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ешилъюрт Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 304 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 335 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q8001194. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Динар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>g31k7b6cm1jlbcc3weze9pkglx8wbyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инҗик (Күтахья)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535326</id>
    <revision>
      <id>6038462</id>
      <parentid>4868604</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="okkujdk3j0jje9at6ih5jof9c9qskrj" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Инҗик}}

'''Инҗик''' ({{lang-tr|İncik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Күтахья]] иле Күтахья илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Инҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 227 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 196 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10842589. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Күтахья илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>okkujdk3j0jje9at6ih5jof9c9qskrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юваҗык (Битлис)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535538</id>
    <revision>
      <id>6038419</id>
      <parentid>4848291</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="9zgy6lv1933rdb3incc2khw7hez6kc6" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юваҗык (мәгънәләр)}}

'''Юваҗык''' ({{lang-tr|Yuvacık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Битлис]] иле Битлис илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юваҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 832 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1176 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6505053. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Битлис илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>9zgy6lv1933rdb3incc2khw7hez6kc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юкарымирахмет (Кованҗылар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535695</id>
    <revision>
      <id>6038551</id>
      <parentid>4848661</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="fqcbudnuyf1ar0smhzv4lec433qpord" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юкарымирахмет}}

'''Юкарымирахмет''' ({{lang-tr|Yukarımirahmet}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Кованҗылар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юкарымирахмет Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 634 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 978 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6508585. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кованҗылар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>fqcbudnuyf1ar0smhzv4lec433qpord</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юртсевер (Ардешен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535821</id>
    <revision>
      <id>6038355</id>
      <parentid>4849018</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4127" sha1="3sr3vsxactcmlnbfoz6kc6z8ed3fbx8" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Юртсевер}}

'''Юртсевер''' ({{lang-tr|Yurtsever}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ризе]] иле Ардешен илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Юртсевер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 709 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1014 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6505761. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ардешен илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>3sr3vsxactcmlnbfoz6kc6z8ed3fbx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елдырым (Диядин)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535954</id>
    <revision>
      <id>6038559</id>
      <parentid>5391858</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="t6hwobwxnggokwth5wynj8s76lbr9rc" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Елдырым (мәгънәләр)}}

'''Елдырым''' ({{lang-tr|Yıldırım}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Диядин илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Елдырым Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 931 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1262 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q573255. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Диядин илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>t6hwobwxnggokwth5wynj8s76lbr9rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кавак (Елдызэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536024</id>
    <revision>
      <id>6038370</id>
      <parentid>4869424</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4161" sha1="iyfremz8j0gktawncbf7bkx470bxrac" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кавак}}

'''Кавак''' ({{lang-tr|Kavak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Елдызэли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кавак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 309 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 648 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6628358. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Елдызэли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>iyfremz8j0gktawncbf7bkx470bxrac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кавак (Искилип)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536026</id>
    <revision>
      <id>6038689</id>
      <parentid>4869426</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4153" sha1="d9hrow04thxj9031znz2wi7p0ylmth3" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кавак}}

'''Кавак''' ({{lang-tr|Kavak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Искилип илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кавак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 163 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 458 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10778101. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Искилип илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>d9hrow04thxj9031znz2wi7p0ylmth3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кадыбүкү (Сафранболу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536120</id>
    <revision>
      <id>6038316</id>
      <parentid>4869633</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="ddql1qb6oiiczm3rjanzxlg869w2z82" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кадыбүкү}}

'''Кадыбүкү''' ({{lang-tr|Kadıbükü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Карабүк]] иле Сафранболу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кадыбүкү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 140 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 326 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6653365. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Сафранболу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>ddql1qb6oiiczm3rjanzxlg869w2z82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каледиби (Дивриги)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536285</id>
    <revision>
      <id>6038479</id>
      <parentid>4870033</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="sriz9xzys0m1hbrssm2iaeyio4i5n9y" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Каледиби}}

'''Каледиби''' ({{lang-tr|Kaledibi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Дивриги илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Каледиби Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 451 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 790 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3673207. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Дивриги илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>sriz9xzys0m1hbrssm2iaeyio4i5n9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Караҗаахметли (Еркөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536626</id>
    <revision>
      <id>6038364</id>
      <parentid>4870991</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="4qd0m3m7mn4bn077h6w66vy8v0djps5" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Караҗаахметли}}

'''Караҗаахметли''' ({{lang-tr|Karacaahmetli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Йозгат]] иле Еркөй илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Караҗаахметли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 134 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 481 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6641613. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Еркөй илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>4qd0m3m7mn4bn077h6w66vy8v0djps5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Караҗадаг (Демиркөй)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536630</id>
    <revision>
      <id>6038348</id>
      <parentid>4871002</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4874" sha1="i8dd8uj2t27l7vwfxlxusvy5c9lvhme" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Караҗадаг}}

'''Караҗадаг''' ({{lang-tr|Karacadağ}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кыркларэли]] иле Демиркөй илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Караҗадаг Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 490 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 151 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3656335. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1855&quot; | 1855
| ''[[:d:Q12287054|Михаил Дамгаджиев]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871
| ''[[:d:Q131706110|Stoycho Bachvarov]]''
| 
| 
| 
| No/unknown value
| [[Ново-Паничарево]]
|-
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-09-14
| ''[[:d:Q12281532|Hilarion of Nishava]]''
| ''[[:d:Q12298706|Constantinople Bulgarian Theological Seminary]]''
| ''[[:d:Q3111753|religious person]]''
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-12
| ''[[:d:Q189305|Күстәндил]]''
|-
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-02-09
| ''[[:d:Q12290257|Петко Зидаров]]''
| 
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-01-27
| ''[[:d:Q6506|Варна]]''
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Демиркөй илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>i8dd8uj2t27l7vwfxlxusvy5c9lvhme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Караҗаоглан (Бабаески)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536653</id>
    <revision>
      <id>6038503</id>
      <parentid>4871053</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="kgnbb6cr0ue7gmcrw7bsr4snijdtw6z" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Караҗаоглан}}

'''Караҗаоглан''' ({{lang-tr|Karacaoğlan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кыркларэли]] иле Бабаески илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Караҗаоглан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 519 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 169 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6640603. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Бабаески илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>kgnbb6cr0ue7gmcrw7bsr4snijdtw6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карамустафапаша (Мерзифон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536874</id>
    <revision>
      <id>6038323</id>
      <parentid>4870584</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="9ys1ekylykf8q7cfdax3bcf5t1bgjuo" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Карамустафапаша}}

'''Карамустафапаша''' ({{lang-tr|Karamustafapaşa}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Мерзифон илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Карамустафапаша Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 247 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 548 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6368367. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Мерзифон илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>9ys1ekylykf8q7cfdax3bcf5t1bgjuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карахасан (Ушак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536995</id>
    <revision>
      <id>6038409</id>
      <parentid>4870831</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4157" sha1="0b0rpe6al3h5pomr42objd95e8w1hyv" xml:space="preserve">{{Orphan|date=сентябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Карахасан}}

'''Карахасан''' ({{lang-tr|Karahasan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эгей бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ушак]] иле Ушак илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Карахасан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 337 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 274 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10777054. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Ушак илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0b0rpe6al3h5pomr42objd95e8w1hyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Караяшмак (Демирөзү)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537062</id>
    <revision>
      <id>6038342</id>
      <parentid>4870960</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="5i1vsjinlz0aavuhfrhysvmzinmfqkb" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Караяшмак}}

'''Караяшмак''' ({{lang-tr|Karayaşmak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Байбурт]] иле Демирөзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Караяшмак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 600 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 928 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1155242. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Демирөзү илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>5i1vsjinlz0aavuhfrhysvmzinmfqkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касрик (Шырнак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537179</id>
    <revision>
      <id>6038510</id>
      <parentid>4871486</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="lhc1e9hyj62jbo2efsffrhdcrdwsbnj" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Касрик}}

'''Касрик''' ({{lang-tr|Kasrik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Шырнак]] иле Шырнак илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Касрик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 856 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1205 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10777841. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны
|-
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| ''[[:d:Q106652209|Özlem Belçim Galip]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Шырнак илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>lhc1e9hyj62jbo2efsffrhdcrdwsbnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конакбейи (Патнос)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537825</id>
    <revision>
      <id>6038624</id>
      <parentid>4872800</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="sj64r7l3y4kr1y8kljlzmij7cki802q" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Конакбейи}}

'''Конакбейи''' ({{lang-tr|Konakbeyi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Патнос илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Конакбейи Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 862 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1198 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3671526. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Патнос илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>sj64r7l3y4kr1y8kljlzmij7cki802q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конуклу (Бесни)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537854</id>
    <revision>
      <id>6038512</id>
      <parentid>4872876</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="g22d4vuqgcoc8fv3c44z3f940ofhrha" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Конуклу}}

'''Конуклу''' ({{lang-tr|Konuklu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Адыяман]] иле Бесни илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Конуклу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 511 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 858 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4832383. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Бесни илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>g22d4vuqgcoc8fv3c44z3f940ofhrha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конуксевер (Кемах)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537858</id>
    <revision>
      <id>6038507</id>
      <parentid>4872888</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="hixsid42xygm9p5uxiq3d9oz6jvy819" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Конуксевер}}

'''Конуксевер''' ({{lang-tr|Konuksever}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эрзинҗан]] иле Кемах илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Конуксевер Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 551 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 888 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10781188. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Кемах илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>hixsid42xygm9p5uxiq3d9oz6jvy819</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көсэли (Тут)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538156</id>
    <revision>
      <id>6038318</id>
      <parentid>4875733</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="7e7c2gjesj25gin832uzwamp5ir6rnp" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Көсэли}}

'''Көсэли''' ({{lang-tr|Köseli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Адыяман]] иле Тут илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Көсэли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 509 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 858 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2224366. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Тут илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>7e7c2gjesj25gin832uzwamp5ir6rnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулфал (Айваҗык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538286</id>
    <revision>
      <id>6038663</id>
      <parentid>4873517</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="0mycwad30kkk69j7k04yr3cdfge2qkb" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кулфал}}

'''Кулфал''' ({{lang-tr|Kulfal}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанаккале]] иле Айваҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кулфал Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 565 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 282 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6604796. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Айваҗык илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>0mycwad30kkk69j7k04yr3cdfge2qkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курткөй (аянҗык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538356</id>
    <revision>
      <id>6038635</id>
      <parentid>4873675</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="d9z4bqyb1sj3wnj0nzogc9mvuwd3dl4" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Курткөй}}

'''Курткөй''' ({{lang-tr|Kurtköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Синоп]] иле аянҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Курткөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 263 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 493 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10782561. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Аянҗык илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>d9z4bqyb1sj3wnj0nzogc9mvuwd3dl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күкнарлы (Дерэли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538552</id>
    <revision>
      <id>6038578</id>
      <parentid>4874990</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="aqnkqepiapfrws2b8nn1m6vhn28esgh" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Күкнарлы}}

'''Күкнарлы''' ({{lang-tr|Küknarlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Дерэли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Күкнарлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 481 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 794 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6597552. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Дерэли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>aqnkqepiapfrws2b8nn1m6vhn28esgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күлекли (Кангал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538561</id>
    <revision>
      <id>6038636</id>
      <parentid>4875014</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4168" sha1="nb297483vd6q90wywzsap49fqdpghyb" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Күлекли}}

'''Күлекли''' ({{lang-tr|Külekli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Сивас]] иле Кангал илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Күлекли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 416 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 759 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6594536. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Кангал илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>nb297483vd6q90wywzsap49fqdpghyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күчүкильяслы (Улубей)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538676</id>
    <revision>
      <id>6038690</id>
      <parentid>4875232</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4200" sha1="qm6t9p7dsm47e1syi3r2l3teh4x1zl2" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Күчүкильяслы}}

'''Күчүкильяслы''' ({{lang-tr|Küçükilyaslı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Орду]] иле Улубей илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Күчүкильяслы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 354 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 275 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10783317. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Улубей илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>qm6t9p7dsm47e1syi3r2l3teh4x1zl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызык (Караман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538768</id>
    <revision>
      <id>6038646</id>
      <parentid>4874181</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="27ntslhv9n67gqo5sq0137d69g4tj86" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кызык}}

'''Кызык''' ({{lang-tr|Kızık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Караман]] иле Караман илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кызык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 298 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 557 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6588041. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Караман илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>27ntslhv9n67gqo5sq0137d69g4tj86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыркбулак (Палу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539050</id>
    <revision>
      <id>6038447</id>
      <parentid>4874750</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4184" sha1="5rqu4wehbbg1trmaxkgeu7depn9t0sg" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кыркбулак}}

'''Кыркбулак''' ({{lang-tr|Kırkbulak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Палу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кыркбулак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 646 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 990 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6588609. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Палу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>5rqu4wehbbg1trmaxkgeu7depn9t0sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кышлакөй (Йозгат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539141</id>
    <revision>
      <id>6038554</id>
      <parentid>4874957</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4179" sha1="82n7btynjvvifwxfxcc7sgr34ocpgad" xml:space="preserve">{{Orphan|date=октябрь 2024}}

{{УК}}

{{мәгънәләр|Кышлакөй}}

'''Кышлакөй''' ({{lang-tr|Kışlaköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Йозгат]] иле Йозгат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Кышлакөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 177 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 517 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6078493. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : &amp;#91;в 35 т.&amp;#93; / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

[[Төркем:Йозгат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]


{{Turkey-geo-stub}}</text>
      <sha1>82n7btynjvvifwxfxcc7sgr34ocpgad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маденли (Куршунлу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539206</id>
    <revision>
      <id>6038608</id>
      <parentid>4755823</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4133" sha1="o6rt14uoo61x9hnrxhql0ffhrjxbd0i" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Маденли}}

'''Маденли''' ({{lang-tr|Madenli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанкыры]] иле Куршунлу илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Маденли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 112 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 358 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1816736. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Куршунлу илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>o6rt14uoo61x9hnrxhql0ffhrjxbd0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Менекшесофулар (Эдирне)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539338</id>
    <revision>
      <id>6038388</id>
      <parentid>4766138</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="idnve7nqcoq0vagfmwzajn01donmo5a" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Менекшесофулар}}

'''Менекшесофулар''' ({{lang-tr|Menekşesofular}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эдирне]] иле Эдирне илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Менекшесофулар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 561 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 212 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1892593. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Эдирне илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>idnve7nqcoq0vagfmwzajn01donmo5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мутлу (Бабаески)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539543</id>
    <revision>
      <id>6038684</id>
      <parentid>4780466</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4112" sha1="mg8k2kjcrct21lcnuh8qfi7ra3m8asl" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Мутлу}}

'''Мутлу''' ({{lang-tr|Mutlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кыркларэли]] иле Бабаески илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Мутлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 524 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 174 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q3623907. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бабаески илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>mg8k2kjcrct21lcnuh8qfi7ra3m8asl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мүлкбүкү (Ташова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539564</id>
    <revision>
      <id>6038345</id>
      <parentid>4780950</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="4uhygsfrgolexxuzkcvzzg7qgcodw0i" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Мүлкбүкү}}

'''Мүлкбүкү''' ({{lang-tr|Mülkbükü}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Амасья]] иле Ташова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Мүлкбүкү Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 315 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 626 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4827286. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ташова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>4uhygsfrgolexxuzkcvzzg7qgcodw0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Насухбей (Мерич)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539643</id>
    <revision>
      <id>6038461</id>
      <parentid>4788667</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="evgf50g0j21984fjqfkfx6kgwei7i63" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Насухбей}}

'''Насухбей''' ({{lang-tr|Nasuhbey}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эдирне]] иле Мерич илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Насухбей Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 568 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 222 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6583365. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Мерич илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>evgf50g0j21984fjqfkfx6kgwei7i63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ортакөй (Догубаязыт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539996</id>
    <revision>
      <id>6038504</id>
      <parentid>4805975</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="hl2ucsxklkjpzw58qcjzfdskh7e8i0h" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Ортакөй}}

'''Ортакөй''' ({{lang-tr|Ortaköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Агры]] иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ортакөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 963 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1295 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6582389. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Догубаязыт илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>hl2ucsxklkjpzw58qcjzfdskh7e8i0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Отбичен (Ардахан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540124</id>
    <revision>
      <id>6038406</id>
      <parentid>4807344</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4139" sha1="5z7c0q5bxg0oy5bsshzpyaqhls168db" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Отбичен}}

'''Отбичен''' ({{lang-tr|Otbiçen}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ардахан]] иле Ардахан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Отбичен Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 857 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1167 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7108490. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ардахан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>5z7c0q5bxg0oy5bsshzpyaqhls168db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өренҗик (Алтынова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540309</id>
    <revision>
      <id>6038456</id>
      <parentid>4749849</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3725" sha1="nv9w38okhb8h4k7jetj5br49cp9oa3c" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Өренҗик (мәгънәләр)}}

'''Өренҗик''' ({{lang-tr|Örencik}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Ялова]] иле Алтынова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Өренҗик Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 299 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 61 чакрым ераклыкта урнашкан.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6463609. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Алтынова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>nv9w38okhb8h4k7jetj5br49cp9oa3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пазарҗык (аянҗык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540368</id>
    <revision>
      <id>6038601</id>
      <parentid>4809121</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4124" sha1="90vlinzhf44us4a5qn6a0omgk0gtguw" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Пазарҗык}}

'''Пазарҗык''' ({{lang-tr|Pazarcık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Синоп]] иле аянҗык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Пазарҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 264 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 478 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6581487. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:аянҗык илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>90vlinzhf44us4a5qn6a0omgk0gtguw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пынарҗык (Демирөзү)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540557</id>
    <revision>
      <id>6038397</id>
      <parentid>4822949</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4137" sha1="r0v7xwponbcy36nu0khbn6hlo5n74vk" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Пынарҗык}}

'''Пынарҗык''' ({{lang-tr|Pınarcık}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Байбурт]] иле Демирөзү илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Пынарҗык Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 603 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 931 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1155190. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Демирөзү илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>r0v7xwponbcy36nu0khbn6hlo5n74vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарачлар (Чаталзейтин)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540935</id>
    <revision>
      <id>6038496</id>
      <parentid>4830525</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="7r8gw4a2t2tnr1tef07rhxuwhs264yi" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сарачлар}}

'''Сарачлар''' ({{lang-tr|Saraçlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кастамону]] иле Чаталзейтин илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сарачлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 248 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 447 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6579705. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чаталзейтин илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>7r8gw4a2t2tnr1tef07rhxuwhs264yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сарыташ (Юксекова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541124</id>
    <revision>
      <id>6038630</id>
      <parentid>4830855</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="6ubwrqeacrvz48tqzn79cu0a30v17fh" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сарыташ}}

'''Сарыташ''' ({{lang-tr|Sarıtaş}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Хаккари]] иле Юксекова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сарыташ Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 1029 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1374 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q98523713. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Юксекова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>6ubwrqeacrvz48tqzn79cu0a30v17fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сыдыклыбүюкоба (Кыршеһир)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541813</id>
    <revision>
      <id>6038520</id>
      <parentid>4831994</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="kf61xv5fe1c9eneniomefbb19re2laj" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Сыдыклыбүюкоба}}

'''Сыдыклыбүюкоба''' ({{lang-tr|Sıdıklıbüyükoba}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кыршеһир]] иле Кыршеһир илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Сыдыклыбүюкоба Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 131 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 471 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6570215. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кыршеһир илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>kf61xv5fe1c9eneniomefbb19re2laj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тавак (Кайнашлы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541868</id>
    <revision>
      <id>6038677</id>
      <parentid>4832443</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T09:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="obyh6562bopbtgeixtytswye9est214" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тавак}}

'''Тавак''' ({{lang-tr|Tavak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Дүзҗе]] иле Кайнашлы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тавак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 158 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 199 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6565808. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кайнашлы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>obyh6562bopbtgeixtytswye9est214</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тандырлы (Эрбаа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541911</id>
    <revision>
      <id>6038545</id>
      <parentid>4832528</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="tnvmnruvdueberfkfzz9s694cw6ua8f" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тандырлы}}

'''Тандырлы''' ({{lang-tr|Tandırlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тандырлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 347 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 659 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6568032. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Эрбаа илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>tnvmnruvdueberfkfzz9s694cw6ua8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тахта (Кадирли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541991</id>
    <revision>
      <id>6038341</id>
      <parentid>4832709</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="llvotdair1bea9jq7qwxve5k1eay21k" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тахта}}

'''Тахта''' ({{lang-tr|Tahta}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Османие]] иле Кадирли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тахта Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 391 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 730 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10823707. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кадирли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>llvotdair1bea9jq7qwxve5k1eay21k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тепэлиҗе (Каргы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542275</id>
    <revision>
      <id>6038429</id>
      <parentid>4833784</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4119" sha1="o0xsc1p18ow0o01e6y3fd7oogta83x3" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тепэлиҗе}}

'''Тепэлиҗе''' ({{lang-tr|Tepelice}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Каргы илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тепэлиҗе Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 198 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 462 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6557250. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Каргы илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>o0xsc1p18ow0o01e6y3fd7oogta83x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тузаклы (Арач)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542474</id>
    <revision>
      <id>6038431</id>
      <parentid>4839269</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4117" sha1="kp89esnu9baec4kys3e2yiiw4dm7tqu" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Тузаклы}}

'''Тузаклы''' ({{lang-tr|Tuzaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Кастамону]] иле Арач илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Тузаклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 158 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 370 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6550861. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Арач илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>kp89esnu9baec4kys3e2yiiw4dm7tqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Угурлуалан (Мудурну)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542621</id>
    <revision>
      <id>6038338</id>
      <parentid>4841442</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="jp0gqoj9omjkdgdva2al6ycrtxycogy" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Угурлуалан}}

'''Угурлуалан''' ({{lang-tr|Uğurlualan}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Болу]] иле Мудурну илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Угурлуалан Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 139 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 211 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6543477. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Мудурну илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>jp0gqoj9omjkdgdva2al6ycrtxycogy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улукөй (Бартын)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542746</id>
    <revision>
      <id>6038567</id>
      <parentid>4841692</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T00:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4112" sha1="ecgicn2oz5cjbnrk1v1rhzlqfuxxitf" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Улукөй}}

'''Улукөй''' ({{lang-tr|Uluköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бартын]] иле Бартын илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Улукөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 179 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 280 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4831407. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бартын илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>ecgicn2oz5cjbnrk1v1rhzlqfuxxitf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улупынар (Кебан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542754</id>
    <revision>
      <id>6038526</id>
      <parentid>4841725</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="lktpen5jjjp04nl11kuulwtxhce9wk8" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Улупынар}}

'''Улупынар''' ({{lang-tr|Ulupınar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Элазыг]] иле Кебан илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Улупынар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 532 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 879 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6547058. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Кебан илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>lktpen5jjjp04nl11kuulwtxhce9wk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үнүр (Чанкыры)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542854</id>
    <revision>
      <id>6038354</id>
      <parentid>4850967</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="1w719tbffbzhvreuwnyldy08fl1kgg9" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Үнүр}}

'''Үнүр''' ({{lang-tr|Ünür}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанкыры]] иле Чанкыры илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Үнүр Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 122 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 426 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2465568. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чанкыры илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>1w719tbffbzhvreuwnyldy08fl1kgg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗылар (Карлыова)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543115</id>
    <revision>
      <id>6038395</id>
      <parentid>4843136</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="66klgcich3hi3ytxfp0x6vgd4lulbi4" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗылар (мәгънәләр)}}

'''Хаҗылар''' ({{lang-tr|Hacılar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бингөл]] иле Карлыова илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗылар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 689 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1029 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q1567309. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Карлыова илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>66klgcich3hi3ytxfp0x6vgd4lulbi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗымахмутлу (Эспие)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543138</id>
    <revision>
      <id>6038361</id>
      <parentid>4843175</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4173" sha1="5mkig3xkv2btv0ieteljz9cpfrg1pt2" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗымахмутлу (мәгънәләр)}}

'''Хаҗымахмутлу''' ({{lang-tr|Hacımahmutlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Гиресун]] иле Эспие илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗымахмутлу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 504 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 814 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6677113. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Эспие илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>5mkig3xkv2btv0ieteljz9cpfrg1pt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗыумур (Эдирне)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543180</id>
    <revision>
      <id>6038339</id>
      <parentid>4843259</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4118" sha1="f6xssjcgiofitdildazab533qvvbya0" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗыумур}}

'''Хаҗыумур''' ({{lang-tr|Hacıumur}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Мәрмәр бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Эдирне]] иле Эдирне илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗыумур Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 548 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 199 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6676256. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Эдирне илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>f6xssjcgiofitdildazab533qvvbya0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хаҗыхатипоглу (Бартын)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543201</id>
    <revision>
      <id>6038417</id>
      <parentid>4843282</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="8cz2k4qo7p5hh4hb85ztevhux57i6bx" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хаҗыхатипоглу}}

'''Хаҗыхатипоглу''' ({{lang-tr|Hacıhatipoğlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бартын]] иле Бартын илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хаҗыхатипоглу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 183 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 278 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q4830216. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бартын илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>8cz2k4qo7p5hh4hb85ztevhux57i6bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халлы (Искилип)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543285</id>
    <revision>
      <id>6038491</id>
      <parentid>4842488</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="jh5t9xhyr7w0k726j3lg95l031l3n06" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Халлы (мәгънәләр)}}

'''Халлы''' ({{lang-tr|Hallı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Искилип илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Халлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 163 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 452 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6673759. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Искилип илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>jh5t9xhyr7w0k726j3lg95l031l3n06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хүсейингази (Никсар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543626</id>
    <revision>
      <id>6038642</id>
      <parentid>4843678</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4166" sha1="scpls9vxoqkebj0iughbv3mhxizfsy1" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хүсейингази (мәгънәләр)}}

'''Хүсейингази''' ({{lang-tr|Hüseyingazi}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Токат]] иле Никсар илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хүсейингази Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 355 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 674 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6660820. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Никсар илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>scpls9vxoqkebj0iughbv3mhxizfsy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хымыроглу (Чорум)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543667</id>
    <revision>
      <id>6038515</id>
      <parentid>4843611</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T19:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="52l3imxsb1hl4ndw8rc1gsu25wqmfbr" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Хымыроглу}}

'''Хымыроглу''' ({{lang-tr|Hımıroğlu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Карадиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чорум]] иле Чорум илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Хымыроглу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 198 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 524 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6659663. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Чорум илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>52l3imxsb1hl4ndw8rc1gsu25wqmfbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалатлы (Йозгат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543944</id>
    <revision>
      <id>6038536</id>
      <parentid>4844365</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T21:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4125" sha1="k3mi68r0i2dv1zy9we4x3xcd7lbm9mn" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чалатлы}}

'''Чалатлы''' ({{lang-tr|Çalatlı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Йозгат]] иле Йозгат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чалатлы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 175 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 518 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6495929. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Йозгат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>k3mi68r0i2dv1zy9we4x3xcd7lbm9mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чалылы (Йозгат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544017</id>
    <revision>
      <id>6038580</id>
      <parentid>4844494</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4119" sha1="c1574e17rcyhjbye32mpzmrl9ntwwa8" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чалылы}}

'''Чалылы''' ({{lang-tr|Çalılı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Йозгат]] иле Йозгат илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чалылы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 179 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 526 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6493851. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Йозгат илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>c1574e17rcyhjbye32mpzmrl9ntwwa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чатак (Ылгаз)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544239</id>
    <revision>
      <id>6038500</id>
      <parentid>4844824</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T18:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="mfiyunh9hrnby1pxfxhvcquuxz95rw4" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чатак (мәгънәләр)}}

'''Чатак''' ({{lang-tr|Çatak}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Чанкыры]] иле Ылгаз илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чатак Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 130 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 374 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q2166638. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Ылгаз илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>mfiyunh9hrnby1pxfxhvcquuxz95rw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чаталкөй (Җизре)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544287</id>
    <revision>
      <id>6038448</id>
      <parentid>4844887</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4158" sha1="mq530m0iz4j9h4zf8t6ia1w1pjzjszg" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чаталкөй (мәгънәләр)}}

'''Чаталкөй''' ({{lang-tr|Çatalköy}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Шырнак]] иле Җизре илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чаталкөй Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 858 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1206 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q7058254. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Җизре илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>mq530m0iz4j9h4zf8t6ia1w1pjzjszg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чигдемли (Караман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544548</id>
    <revision>
      <id>6038614</id>
      <parentid>4845313</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4150" sha1="sk4mmvh6x0y78zreimp4h0gbv71hn4f" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чигдемли (мәгънәләр)}}

'''Чигдемли''' ({{lang-tr|Çiğdemli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Караман]] иле Караман илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чигдемли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 301 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 551 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6471828. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Караман илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>sk4mmvh6x0y78zreimp4h0gbv71hn4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чолаклы (Хасанбейли)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544727</id>
    <revision>
      <id>6038398</id>
      <parentid>4845681</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4156" sha1="32seggsn6b461a1vbijqm9x4jxytxa9" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Чолаклы (мәгънәләр)}}

'''Чолаклы''' ({{lang-tr|Çolaklı}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Акдиңгез бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Османие]] иле Хасанбейли илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Чолаклы Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 445 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 780 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10839506. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Хасанбейли илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>32seggsn6b461a1vbijqm9x4jxytxa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шатырлар (Буланык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545005</id>
    <revision>
      <id>6038654</id>
      <parentid>4846330</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="7mn5db7oe2y5pvlvu0zrhaakrivux49" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Шатырлар (мәгънәләр)}}

'''Шатырлар''' ({{lang-tr|Şatırlar}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Муш]] иле Буланык илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Шатырлар Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 798 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1134 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q6444325. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Буланык илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>7mn5db7oe2y5pvlvu0zrhaakrivux49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ылысу (Гүзелъюрт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545206</id>
    <revision>
      <id>6038638</id>
      <parentid>4846862</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="h4m8a5mk3vo3a4qp2as7zb2um2ds74z" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Ылысу (мәгънәләр)}}

'''Ылысу''' ({{lang-tr|Ilısu}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Эчке Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Аксарай]] иле Гүзелъюрт илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Ылысу Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 228 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 553 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q15228431. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Гүзелъюрт илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>h4m8a5mk3vo3a4qp2as7zb2um2ds74z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрдемли (Бингөл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545315</id>
    <revision>
      <id>6038687</id>
      <parentid>4847598</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>24345</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>6038687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="l0hdnxz56oi93t01l3mke6ml5p1aesg" xml:space="preserve">{{УК}}

{{мәгънәләр|Эрдемли (мәгънәләр)}}

'''Эрдемли''' ({{lang-tr|Erdemli}}) — [[Төркия Җөмһүрияте]]нең [[Көнчыгыш Анатолия бүлгесе]]&lt;ref&gt;[http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html Административное устройство Турции] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120115121/http://www.akdenizdom.ru/work/adm.html |date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; [[Бингөл]] иле Бингөл илчесенә караган бер авыл ({{lang-tr|köy}}).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Türkiye İstatistik Kurumu. TÜİK Merkezi Dağıtım Sistemi Nüfus Verileri.|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817225821/https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&amp;locale=tr|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=17 Ağustos 2018|archivedate=18 октябрь 2020||deadlink = no }}&lt;/ref&gt;

== Географиясе ==
Эрдемли Төркиянең башкаласы [[Әнкара]]дан турыдан 665 чакрым, ә илнең иң зур шәһәре [[Истанбул]]дан 1009 чакрым ераклыкта урнашкан&lt;ref&gt;Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.&lt;/ref&gt;.

== Халык саны ==
{{ХСВМ||Таблица}}
== Шәхесләр ==

{{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q10758709. ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=p569
|columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}}
{| class='wikitable sortable'
! туу
! Исем
! уку йорты
! һөнәр төре
! эш урыны
! үлем датасы
! үлем урыны

|}
{{Wikidata list end}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bigenc.ru/geography/text/4211458 Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104101526/https://bigenc.ru/geography/text/4211458 |date=2021-11-04 }}
* {{cite web |title = Төркия рәсми сайты |url = https://turkey.com/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150522160612/http://turkey.com/ |archivedate = 2015-05-22 |deadlink = no }}
* [http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 Mahalle Nedir?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214324/http://www.diyadinnet.com/YararliBilgiler-1305 |date=4 Mart 2016 }}
* [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 Kısaltmalar Dizini]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193910/http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=198 |date=4 Mart 2016 }}
* {{cite web |title=Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305000118/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/Tutanak_B_SD.birlesim_baslangic_yazici?P4=22303&amp;P5=H&amp;page1=90&amp;page2=90|yayıncı=tbmm.gov.tr|archivedate=4 Mart 2015|archivedate=5 Mart 2015|archivedate=15 12 2014||deadlink = no }}

{{Turkey-geo-stub}}

[[Төркем:Бингөл илчесе авыллары]]
[[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]]
[[Төркем:Төркия торак пунктлары]]
[[Төркем:Төркия авыллары]]</text>
      <sha1>l0hdnxz56oi93t01l3mke6ml5p1aesg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татьяна Ковылина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>566082</id>
    <revision>
      <id>6038344</id>
      <parentid>4078352</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="n5q0yghc64252pocvruxngjwskz4dw3" xml:space="preserve">{{MyTatarstan2022}}
{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Ковылин}}{{Шәхес}}

'''Татьяна Ковылина''' ([[1981 ел]]ның [[4 ноябрь|4 ноябре]], [[Казан]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия топ-моделе.

== Тормыш юлы ==
Татьяна Ковылина 1981 елның 4 ноябрендә [[Казан]]да туа.

Татьяна үз карьерасын модель конкурсларда катнашудан башлый. 1998 елда ул «Elite Model Look Tatarstan» региональ конкурсында җиңүче була, бу аңа [[Ницца]]да узган әлеге конкурсның халыкара финалында катнашу хокукы бирә. Ул чакта Татьяна җиңә алмаган, әмма бу бзйгедә катнашу аның модель карьерасын алга таба үстерү өчен этәргеч булган.

Татьянаның профессиональ карьерасы 2002 елда башлана. Аның катнашындагы беренче шоу [[Бельгия]] яшь дизайнерының «Bernhard Willhelm» язгы-җәйге коллекциясен күрсәтү була. Шул ук вакытта ул беренче тапкыр француз «Madame Figaro» журналы тышлыгында барлыкка килә. Әмма карьерасы уңышлы дәвам итми. 2002—2003 еллар дәвамында ул беркайда да төшерелми һәм аның модалы күрсәтүләрдә катнашуы сезон эчендә берничә (кайчагында 1-2) танылган булмаган брендлар өчен чыгу белән чикләнә.

2004 елда алга китеш була һәм Ковылина катнашкан модалы күрсәтүләрнең саны сезонга 30га кадәр арткан. Ул модалы журнал битләрендә (Vogue Italia, Glamour, Flair, ELLE) ешрак күренә башлый. Аны «Calvin Klein Jeans», «Ann Taylor», «Cole Наап» һәм «Givenchy» реклама кампанияләрендә төшерү өчен чакырганнар.

2005 һәм 2009 елларда Татьяна «Victoria ' s Secret Fashion Show» күрсәтүләрендә катнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fashiony.ru/page.php?id_n=36761%2F|title=Русская модель Татьяна Ковылина|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192716/http://fashiony.ru/page.php?id_n=36761%2F|archivedate=2016-03-04|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

2007 елның 16 октябрендә Duran Duran төркеменең «Falling Down» җырына видеоклип премьерасы була, Татьяна Ковылина анда төшә. Энтони Мэндлер видеороликның режиссёры була&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtv.co.uk/duran-duran/videos/falling-down-long-version/ |title=Duran Duran — Falling Down (Music Video) |accessdate=2022-01-27 |archivedate=2014-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141115074617/http://www.mtv.co.uk/duran-duran/videos/falling-down-long-version}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Сылтамалар ==

* [https://web.archive.org/web/20141129053255/http://www.womenmanagement.it/Models/2-3057/TATIANA%20KOVYLINA.html#/ Women Management: Татьяна Ковылина]
* [http://www.fashionmodeldirectory.com/models/Tatiana_Kovylina/ Татьяна Ковылина FMD сайтында]
* [http://www.supermodels.nl/tatianakovylina/ Татьяна Ковылина Supermodels.nl сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113174119/http://www.supermodels.nl/tatianakovylina |date=2016-11-13 }}
* [http://instagram.com/tatianakovylina0411 Instagram]

[[Төркем:Казанда туганнар]]
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]]
[[Төркем:1981 елда туганнар]]
[[Төркем:4 ноябрь көнне туганнар]]</text>
      <sha1>n5q0yghc64252pocvruxngjwskz4dw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хошанг Мёрчант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567859</id>
    <revision>
      <id>6038600</id>
      <parentid>3627642</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7556" sha1="2nbifc8an367jxr5f2oi92ut49x254p" xml:space="preserve">'''Хошанг Диншоу Мёрчант''' (1947 елда туган) [[Һиндстан]]нан [[шагыйрь]]. Аның язмаларының күбесе Инглиз телендә. Ул ''Яарана'' дип аталган гей язмасы өчен мәшһүр.&lt;ref&gt;{{cite web |title='Homosexuality is endemic where capitalism thrives,' says Hoshang Merchant |url=https://www.thehindu.com/society/hoshang-merchant-memories-of-another-day-post-section-377/article24914467.ece |website=thehindu.com |publisher=thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
==Яшь еллары һәм белем алуы==
Хошанг Мёрчант 1947 елда [[Һиндстан]]да, [[Мумбаи]]да эшче сыйныф [[Атәшпәрәст]] гаиләсендә туган. Ул [[Мумбаи]]да, Ксавье Малайлар Академиясендә һәм [[Изге Ксавье Колледжы]]нда белем алган. Ул [[Лос-Анжелес]]та Көнчыгыш Колледжында Магистр дәрәҗәсенә ия. [[Пёрдью]] уку йортында ул Ренессанс һәм Модернизм укыган һәм Фәлсәфә Дәрәҗәсе өчен (1981) [[Анэс Нин]] буенча диссертация язган. Ул [[Һейдельберг]]та, [[Иерусалим]]да һәм Иранда яшәгән һәм укыган һәм төрле &quot;Сул&quot; радикаль хәрәкәтләргә бирешүчән булган.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.channel6magazine.com/article/article.asp?name1%3Djul03a1.inc%26name2%3Djul03a2.inc%26name3%3DArticle |title=Archived copy |access-date=2009-10-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080312125344/http://www.channel6magazine.com/article/article.asp?name1=jul03a1.inc&amp;name2=jul03a2.inc&amp;name3=Article |archive-date=2008-03-12 |accessdate=2022-02-24 |archivedate=2008-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312125344/http://www.channel6magazine.com/article/article.asp?name1=jul03a1.inc&amp;name2=jul03a2.inc&amp;name3=Article }}&quot;Hoshang Merchant - The Poetry of Jalwah&quot; by Aparajita Roy Sinha, Channel6magazine.com, accessed 27 October 2009&lt;/ref&gt; Мёрчант үзен гей дип әйтә.&lt;ref name=OL /&gt;
[[Һиндстан]]да, [[Колката]]да [[Язучылар Остаханәсе]] 1989 елдан бирле аның шигърияте буенча унҗиде китап нәшер иткән. Rupa and Co. 1992 елда Һиндстанда Яңа Шигърияттә ''Flower to Flame'' (Утка дигән Чәчәк) шигырьләр китабын нәшер иткән. Рокфеллер аңа ''Bellagio Blues'' (2004) биргән. ''Yaraana: Gay Writing from India'' (Penguin, 1999), ''Forbidden Sex/Texts'' (Routledge, 2009), ''Indian Homosexuality'' (Allied, 2010), ''The Man Who Would Be Queen: Autobiographical Fiction'' (Penguin, 2012) һәм ''Sufiana: Poems'' (2013) аның иң мәшһүр эшләре арасында.

==Укытучы, шагыйрь һәм тәнкыйтьче==
80-енче еллардан бирле Хошанг Мёрчант [[Хәйдәрабад]]та яшәгән, анда ул [[Хәйдәрабад Университеты]]нда Инглиз телен укыткан.&lt;ref name=OL&gt;{{cite news | url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/sar-pe-lal-topi-parsi/212935 | title=Sar Pe Lal Topi Parsi | first=Hoshang | last=Merchant | publisher=Outlook | date=20 August 2001 | access-date=29 April 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224185212/https://www.outlookindia.com/magazine/story/sar-pe-lal-topi-parsi/212935 |date=2022-02-24 }}&lt;/ref&gt;
Ул 20 шигърият китабын һәм дүрт тәнкыйди фәнни эшен язган. Ул Һиндстанның беренче [[гей]] антологиясен ''Yaraana: Gay Writing from India'' мөхәррирләгән.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Rath|first1=Akshaya K.|title='Either Sink or Swim!': An Interview with Hoshang Merchant|journal=The Challenge|date=2014|volume=23|issue=1}}&lt;/ref&gt; Акшайя К. Ратх тарафыннан мөхәррирләнгән ''Secret Writings of Hoshang Merchant'' (Хошанг Мёрчантның Серле Язмалары) (OUP: New Delhi, 2016) аның иң яңа нәшер ителгән басмасы булып тора.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://india.oup.com/product/secret-writings-of-hoshang-merchant-9780199465965|title=Secret Writings of Hoshang Merchant|website=india.oup.com}}&lt;/ref&gt;
==Эшләре==
===Шигърият===
* ''Flower to Flame'' (1989, Delhi: [[Rupa &amp; Co.]])
* ''Stone to Fruit'' (1989, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Yusuf in Memphis'' (1991, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Hotel Golkonda: Poems 1991'' (1992, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''The Home, the Friend and the World'' (1995, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Jonah and the Whale'' (1995, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Love's Permission'' (1996, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''The Heart in Hiding'' (1996, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''The Birdless Cage'' (1997, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Talking to the Djinns'' (1997, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Selected Poems'' (1999, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Bellagio Blues'' (2004, Hyderabad: Otherwise Books, Spark-India)
*''Homage to Jibanananda Das'' (2005, Contemporary World Poetry Series, London: Aark Arts)
===Тәнкыйди фәнни эшләр===
*''In-discretions: Anaïs Nin'' (1990, Calcutta: [[Writers Workshop]])
*''Forbidden Sex, Forbidden Texts'' (2008, Delhi: Routledge)
===Мөхәррирләгәне===
*''Yaarana: Gay Writing from India'' (1999, New Delhi: Penguin)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yaraana: Edited by Hoshang Merchant |url=https://parsikhabar.net/books/yaraana-edited-by-hoshang-merchant/2769/ |website=parsikhabar.net |publisher=parsikhabar.net |access-date=1 September 2019}}&lt;/ref&gt;
=== Алдагы шигърият Антологияләрендә пәйда булуы ===
* ''Anthology of Contemporary Indian Poetry'' (2004), [[Менка Шивдасани]] тарафыннан мөхәррирләнгән һәм [[Michael Rothenberg]], Big Bridge [[Америка Кушма Штатлары]] тарафыннан нәшер ителгән.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Anthology of Contemporary Indian Poetry - Hoshang Merchant |url=https://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Hoshang_Merchant.html |website=bigbridge.org |publisher=bigbridge.org |access-date=1 September 2019 |accessdate=2022-02-24 |archivedate=2021-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211208144135/https://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Hoshang_Merchant.html }}&lt;/ref&gt;
==Шулай ук карарга мөмкин==
*[[:en:Indian English Poetry]]
*[[:en:Indian poetry in English]]
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
==Тышкы сылтамалар==
* [http://hoshang.50webs.com/ Hoshang Merchant: Poet, Teacher, Lover]
* [https://web.archive.org/web/20130927003907/http://www.outlookindia.com/article.aspx?212935 &quot;Sar Pe Lal Topi Parsi&quot; by Hoshang Merchant], Outlook.com, 20 August 2001, accessed 27 October 2009
* [https://web.archive.org/web/20080312125344/http://www.channel6magazine.com/article/article.asp?name1=jul03a1.inc&amp;name2=jul03a2.inc&amp;name3=Article &quot;Hoshang Merchant - The Poetry of Jalwah&quot; by Aparajita Roy Sinha], Channel6magazine.com, accessed 27 October 2009
[[Төркем:Шәхесләр:Зәрдөштлек]]</text>
      <sha1>2nbifc8an367jxr5f2oi92ut49x254p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сара Мэри Тэйлор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>576957</id>
    <revision>
      <id>6038613</id>
      <parentid>3500974</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6167" sha1="feh6bxq309n1lvrkow79lp41nc25sp7" xml:space="preserve">{{FemmeFolklore2022}}
{{Шәхес}}
'''Сара Мэри Тейлор''' ({{lang-en|Sarah Mary Taylor}}, 12 август, 1916 — 2000) — [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]]дан афроамерика чыгышлы [[квилтинг|квилтмейкер]], аның эше 1970 елларда кызыксыну уяткан.&lt;ref name=majorref&gt;{{Cite web|last=Editors|first=Blackartstory org|date=2021-02-02|title=Profile: Sarah Mary Taylor (1916-2000)|url=https://blackartstory.org/2021/02/02/profile-sarah-mary-taylor-1916-2000/|access-date=2021-03-30|website=Black Art Story|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тормыш юлы ==
Сара Мэри Тейлор 1916 елның 12 августында Андингта, Миссисипи штатында туа. Ул квилтинг эшенә әнисе Перли Поузи янында, кечкенә чагыннан ук өйрәнеп кала. Ул Миссисипи дельтасында плантацияләрдә яши һәм йорт яны эшчесе, пешекче һәм кыр эшчесе булып эшли. Гомеренең ахырында Тейлор сәламәтлеге начарлану сәбәпле, пенсиягә китәргә мәҗбүр була. Аннары квилтинг ярдәмендә итәкләрдән тукымалар булдыру белән мавыга.  Тейлор үзенең аппликацияле тукымалар белән 1970 елларда Миссисипи Университеты профессорлары тарафыннан Пеколия Уорнер тукымаларына кызыксыну уянганнан соң мавыга башлый.&lt;ref name=majorref/&gt;

Тейлор да, аның әнисе дә, [[Вуду курчаклары]]на охшаган фигуралар кулланылган юрганнар һәм мендәрләр дизайнын булдырганнар. Аның су анасылы юрганнары (элек йорт куяны буларак билгеле) [[моджо кулы]]н хәтерләтә, анда кызыл квадратлар һәм вуду фигуралары белән янәшәдәге зәңгәр куллар сурәтләнгән.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wahlman|first1=Maude Southwell|title=Self-taught Art: The Culture and Aesthetics of American Vernacular Art|date=2001|publisher=University Press of Mississippi|location=Jackson|isbn=1-57806-380-9|page=164|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PEOCblFHdfoC&amp;q=%22Sarah%20Mary%20Taylor%22&amp;pg=PA164|chapter=African Charm Traditions}}&lt;/ref&gt; Сәнгать белгече Мод Саутвелл Уолман сүзләренә караганда, Тейлор символик контацияләрдә һәм кул рәсеменең эстетик сыйфатларында уйнаучы күп кенә юрганнар иҗат иткән. Уолман Тейлорның хачлы юрган кисәге Конго дини символы космограммасының дәвамы була ала, дип яза.&lt;ref name=&quot;African Arts&quot;&gt;{{cite journal|last1=Wahlman|first1=Maude Southwell|title=African Symbolism in Afro-American Quilts|url=https://archive.org/details/sim_african-arts_1986-11_20_1/page/74|journal=[[African Arts (journal)|African Arts]]|date=November 1986|volume=20|issue=1|pages=74–75|doi=10.2307/3336568|jstor=3336568}}&lt;/ref&gt; Тейлор юрганнарында шулай ук төрле каршылыклы төс кушылмалары кулланыла. Аңа &quot;[[Шәмәхә төс (фильм, 1985)|Шәмәхә төс]]&quot; фильмы өчен кул юрганын тегү йөкләнелә.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=White|first1=Shane|last2=White|first2=Graham|title=Stylin': African American Expressive Culture from Its Beginnings to the Zoot Suit|date=1999|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca, N.Y.|isbn=0-8014-8283-6|page=82|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=PCoTzfhswSYC&amp;q=%22Sarah%20Mary%20Taylor%22&amp;pg=PA82}}&lt;/ref&gt; Һәм бу юрганнар Элла Кинг Торри афроамерика юрганнары бер өлеше булып торалар.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Che|first1=Jenny|title=Philadelphia Museum of Art to Show Two Centuries of Black Artists|url=https://www.wsj.com/articles/philadelphia-museum-of-art-to-show-two-centuries-of-black-artists-1418415540|work=Wall Street Journal|date=December 12, 2014}}&lt;/ref&gt;

Тейлор биш тапкыр кияүдә була һәм бер бала таба, Вилли, ул иртә үлә. Ул 2000 елның 10 июлендә вафат була.

Тейлор юрганнары Нейпервиллда, Иллинойс штатында, Санта-Фе штатында, Нью-Мексико штатында&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/clip/2068448/sarah_mary_taylor_quilts_displayed_in/ &quot;Artist's Reception,&quot; ''Santa Fe Reporter'' (March 29, 1995): 18.] via [[Newspapers.com]] {{open access}}&lt;/ref&gt; һәм Филадельфиядә, Пенсильвания штатында, Американың башка шәһәрләрендә куелган. Мэрилин Нельсон аның өчен &quot;Гасыр юрганы&quot; шигырен язган.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waniek|first1=Marilyn Nelson|title=The Fields of Praise: Poems|date=1994|publisher=LSU Press|isbn=0-8071-4120-8|pages=72–73|url=https://books.google.com/books?id=gq2_Q3SBHlcC&amp;q=%22Sarah%20Mary%20Taylor%22&amp;pg=PA72}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

{{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Сара%20Тэйлор |сүз+төзмә= Сара+Тэйлор |süz%20tözmä = }}
{{DEFAULTSORT:Тэйлор, Сара Мэри}}

[[Категория:1916 елда туганнар]]
[[Төркем:2000 елда вафатлар]]
[[Категория:XX гасыр рәссамнары]]
[[Категория:Америка һөнәрчеләре]]
[[Категория:Әлифба буенча рәссамнар]]
[[Категория:Америка рәссамнары]]</text>
      <sha1>feh6bxq309n1lvrkow79lp41nc25sp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вануатуда ислам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583657</id>
    <revision>
      <id>6038428</id>
      <parentid>4458304</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="6qjvic39z7lapd5fu8x1lppplyqo29f" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Istanbul, Hagia Sophia, Allah.jpg|200px|thumb|right|Бу мәкалә '''[[Ислам]]''' турында]]
[[Файл:Nh-map.png|200px|thumb|right| [[Вануату]] утраулары картада]]
'''[[Вануату]]да ислам''' ({{lang-en|Islam in Vanuatu}}, [[Бислама теле|бисл.]] ''Islam in Vanuatu'', {{Lang-fr| L'islam au Vanuatu}}, {{lang-ar|الإسلام في فانواتو}}) ― азчылык дине, онлайн-бәяләүләр буенча, илдә якынча 1000 мөселман яши &lt;ref name=abc&gt;{{Cite news | url = http://www.abc.net.au/foreign/content/2005/s1313695.htm | title = Vanuatu - Island Dress | date = 2005-02-15 | access-date = 2007-05-26 | work = [[Australian Broadcasting Corporation]]}}&lt;/ref&gt;. Вануату мөселманнарының күпчелеге [[сөнниләр]], шулай ук 2005 елда нигез салынган [[әхмәдия]] җәмгыяте бар &lt;ref name=&quot;Melanesia&quot;&gt;{{cite journal | journal=Australian Journal of International Affairs | title=Muslims in Melanesia: putting security issues in perspective | url=https://archive.org/details/sim_australian-journal-of-international-affairs_2008-09_62_3/page/408 | publisher=Taylor &amp; Francis | volume=62 | issue=3 | date=September 2008 | pages=408–429}}&lt;/ref&gt;.
 
== Тарих ==
1978 елда ислам динен кабул иткән Генри ‹Хөсәен› Набанга (Henry ‹Hussein› Nabanga) Вануатуда иң танылган мөселманнарның берсе була. Ул 1973 елда тәрҗемәчеләр курсына [[Һиндстан]]га барган, шунда [[ислам дине]] нигезләрен өйрәнгән. Хөсәен Набанга ― аз санлы Меле халкы вәкиле һәм Вануатуда ислам динен беренче кабул итүчеләр булып меле кабиләсе халкы тора (алар кечкенә генә Имере Тенуку утравыннан чыккан) &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016|title=Hussein Nabanga, Vanuatu’s First Muslim|url=https://www.yts.vu/hussein-nabanga-vanuatu-first-muslim-testimony/|url-status=live|accessdate=2022-02-27|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908031045/https://www.yts.vu/hussein-nabanga-vanuatu-first-muslim-testimony/}}&lt;/ref&gt;. Хәзер мөселманнар Вануату утрауларының күпчелегендә бар.
 
2007 елда Вануатуда 200гә якын җирле халык вәкиле ислам динен кабул иткән, башкаладан читтәге утрауларда мәчетләр барлыкка килгән &lt;ref name=abc/&gt;&lt;ref name=smh&gt;{{Cite news | url = http://www.smh.com.au/news/world/heeding-the-call-to-prayer-in-a-region-that-reveres-the-pig/2007/09/07/1188783496490.html?page=fullpage#contentSwap1| title = Heeding the call to prayer in a region that reveres the pig | date = 8 September 2007| access-date = 2 February 2017 | work = [[Sydney Morning Herald]]}}&lt;/ref&gt;. Исламны беренче булып җирле кабилә юлбашчылары кабул итә, аңа гаилә әгъзалары һәм кабиләнең башка әгъзалары иярә &lt;ref name=smh/&gt;.

== Ислам оешмасы ==
Хәзерге вакытта дини мәсьәләләр белән шөгыльләнүче теркәлгән Вануату Ислам җәмгыяте (Vanuatu Islam Society) бар, меле авылыннан Мөхәммәд Садыйк Самбо (Muhammad Sadiq Sambo) җәмгыятьнең президенты, Мостафа Келоас (Mustapha Keloas) җәмгыятьнең генераль секретаре булып тора &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927201304/http://www.news.vu/en/living/religion/muslims-in-vanuatu.shtml   Muslims in Vanuatu]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Мәчет ==
Вануатудагы беренче [[мәчет]]кә 1992 елда ил [[башкала]]сы [[Порт-Вила]] читендә меле авылында нигез салына. Шулай ук {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Танна (утрау)| Танна утравында| en |Tanna (island)}} тагын бер мәчет, {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Эроманга| Эроманга утравында |en| Erromango}} намаз уку урыны бар. Мөмкинлеге булган Вануату [[мөселманнар]]ының балалары дини белемне [[Фиджи]]га барып үзләштерә.

==Сылтамалар==
* [http://atheism.about.com/library/irf/irf04/blirf_vanuatu.htm International Religious Freedom Report 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206020842/http://atheism.about.com/library/irf/irf04/blirf_vanuatu.htm |date=2010-12-06 }}
* Marc Tabani, « L’islam des musulmans de Tanna (Vanuatu) », L’Homme, 233 | 2020. URL : http://journals.openedition.org/lhomme/36746 ; DOI : https://doi.org/10.4000/lhomme.36746

== Искәрмәләр ==
&lt;small&gt;{{искәрмәләр}}&lt;/small&gt;
{{Океанлыкта ислам}}
[[Төркем:Илләр буенча ислам]]
[[Төркем:Океанлыкта ислам]]
[[Төркем:Вануатуда ислам]]</text>
      <sha1>6qjvic39z7lapd5fu8x1lppplyqo29f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калу Ону Кама Онйиоха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588206</id>
    <revision>
      <id>6038543</id>
      <parentid>6028575</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T22:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="085h4zyadqfry9xc3nbp5m59dwz3214" xml:space="preserve">{{УК}}

'''Калу Ону Кама Онйиоха''' (хәзерге заманда [[Нигерия]]дә, [[Абиа штаты]]нда [[Нкопоро]]да туган булган), киң рәвештә K.O.K. Онйиоһа буларак мәгълүм, шулай ук Чиизм буларак мәгълүм диннең [[Годианизм]]ның иң олы рухи җитәкчесе һәм нигезләүчесе булган.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Welch|first=Ashton Wesley|date=March 1983|title=Chief K. O. K. Onyioha. African Godianism: A Revolutionary Religion for Mankind through Direct Communication with God. Buffalo, N.Y.: Conch Magazine, Ltd., 1980. vii + 124 pp. $15.00, hardcover.|url=https://www.cambridge.org/core/journals/african-studies-review/article/chief-k-o-k-onyioha-african-godianism-a-revolutionary-religion-for-mankind-through-direct-communication-with-god-buffalo-ny-conch-magazine-ltd-1980-vii-124-pp-1500-hardcover/1CBAFDEAC905C945F46D701014D2A8C3|journal=African Studies Review|language=en|volume=26|issue=1|pages=164–165|doi=10.2307/524620|issn=0002-0206|jstor=524620}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|isbn = 0914970313|title = African Godianism: A Revolutionary Religion for All Mankind Through Direct Communication with God|url = https://archive.org/details/africangodianism0000onyi|last1 = Onyioha|first1 = K. O. K.|year = 1980}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Furlong|first=Patrick J.|date=1992|title=Azikiwe and the National Church of Nigeria and the Cameroons: A Case Study of the Political Use of Religion in African Nationalism|url=https://archive.org/details/sim_african-affairs_1992-07_91_364/page/433|journal=African Affairs|volume=91|issue=364|pages=433–452|issn=0001-9909|jstor=722265|doi=10.1093/oxfordjournals.afraf.a098530}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://what-when-how.com/religious-movements/godianism-religious-movement/|title=godianism (Religious Movement)|website=what-when-how.com|access-date=2019-12-06|accessdate=2022-08-05|archivedate=2020-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200127125435/http://what-when-how.com/religious-movements/godianism-religious-movement/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://search.lib.virginia.edu/catalog/u212828|title=African Godianism : a revolutionary religion for mankind through direct communication with God /|last=Onyioha|first=K. O. K.|date=1980|publisher=Conch Magazine|isbn=978-0-914970-31-6|location=Owerri [Nigeria]}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Мәҗүсилек]]
[[Төркем:Шәхесләр:Дин]]</text>
      <sha1>085h4zyadqfry9xc3nbp5m59dwz3214</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валдис Целмс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588390</id>
    <revision>
      <id>6038585</id>
      <parentid>5970331</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T01:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7905" sha1="murkec2z9bb82ujw3nb9xye6309nfbd" xml:space="preserve">{{УК}}
'''Валдис Целмс''' (1943 елның 24 октябрендә туган) латыш сәнгать әһеле, график дизайнер һәм [[нео-мәҗүсилек]] җитәкчесе. Ул үзенең [[кинетик сәнгате]] өчен мәшһүр һәм [[Балтик нео-мәҗүсилек]] [[Dievturība|Latvijas Dievtuŗu sadraudze]] оешмасының җитәкчеләренең берсе.

== Иртә тормыш һәм белем алуы ==
Валдис Целмс 1943 елның 24 октябрендә Сигулда Муниципалитетында, Вилдогас пагастста туган булган. Ул Рига Төзелеш Колледжында һәм [[Латвия Сәнгать Академиясе]]ндә Сәнәгать Сәнгате бүлегендә укыган.&lt;ref name=&quot;jauns2021&quot;&gt;{{cite news |url=https://jauns.lv/raksts/9viri/437565-saruna-ar-valdi-celmu-viru-kurs-radija-ikonisko-uzrakstu-riga |title=Saruna ar Valdi Celmu - vīru, kurš radīja ikonisko uzrakstu 'RĪGA' |work={{ill|Jauns.lv|lv}} |language=Latvian |date=10 April 2021 |access-date=13 April 2021 }}&lt;/ref&gt;

== Сәнгать һәм дизайн ==
[[File:Dizaina objekts robežzīme RĪGA , Bauskas šoseja 01.JPG|thumb|Целмс дизайнын ясаган Рига чик юл тамгасы.]]
Целмс 1960-ынчы елларда Латвиядә сәнгать формасы өйрәнүе өчен [[кинетик сәнгать]] нигезләүчеләренең берсе булып таныла. Ул 1970-енче елларда Латвия сәнгать дөньясында кинетик сәнгать, [[фотомонтаж]]лары һәм [[график дизайны]] белән мәшһүр булган.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rušeniece |first=Līga |date=14 November 2016 |url=https://nra.lv/kultura/191366-valdis-celms-but-latvietim-ir-garigs-uzdevums.htm |title=Valdis Celms: Būt latvietim ir garīgs uzdevums |work=[[Neatkarīgā Rīta Avīze]] |language=lv |access-date=9 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/maksla/dizainera-valda-celma-izstade-_pieskarieni_-13997562 |title=Dizainera Valda Celma izstāde Pieskārieni |date=11 March 2013 |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909035736/https://www.diena.lv//raksts/kd/maksla/dizainera-valda-celma-izstade-_pieskarieni_-13997562 |date=2018-09-09 }}&lt;/ref&gt; Кинетик сәнгате өчен ул хәзерге материаллары һәм ихтыяҗларны [[халык сәнгате]]ннән йогынтылар белән комбинацияләгән һәм табигать хәрәкәтләрен эмуляцияләп караган. Ул 1970-енче елларда дизайнын ясап караган күбрәк амбициоз сыннарның кайберәүләре вакытында реализацияләнмәгән булган, әмма Советлар Союзы төшүеннән соң төзелгән һәм күрсәтелгән булган.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Auzāne |first=Ilze |date=30 August 2020 |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/maksla/par-ko-sapno-pozitrons-riboca2-apskatami-valda-celma-un-kristapa-ancana-darbi-14247350 |title=Par ko sapņo Pozitrons? RIBOCA2 apskatāmi Valda Celma un Kristapa Ancāna darbi |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=13 April 2021}}&lt;/ref&gt; 1980-енче елда ул төп юллары аша Латвия башкаласына кергәндә кешеләрне рәхим итә торган зур &quot;Rīga&quot; (Рига) тамгаларының дизайнын ясаган.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Adamaite |first=Undīne |date=29 July 2009 |url=https://www.diena.lv/raksts/latvija/riga/r-i-g-a-680110 |title=&quot;R», «Ī», «G», «A&quot; |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }}&lt;/ref&gt;

Целмсның сәнгать эшләренең зур ретроспективасы 2013 елда [[Латвия Декоратив Сәнгатьләр һәм Дизайн Музее]]нда 70-енче туган көнен котлавында үткәрелгән булган.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/maksla/kustibas-krasa-14000432 |title=Kustības krāsa |date=26 March 2013 |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }}&lt;/ref&gt; 2014 елда ул Латвия дәүләтеннән [[Өч Йолдыз Ордены]] белән бүләкләнгән булган.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.diena.lv/raksts/kd/muzika/deju-lieluzveduma-_tevu-laipas_-veidotaji-sanems-valsts-augstakos-apbalvojumus-14053391 |title=Deju lieluzveduma ''Tēvu laipas'' veidotāji saņems Valsts augstākos apbalvojumus |date=24 April 2014 |work=[[Diena]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909035615/https://www.diena.lv//raksts/kd/muzika/deju-lieluzveduma-_tevu-laipas_-veidotaji-sanems-valsts-augstakos-apbalvojumus-14053391 |date=2018-09-09 }}&lt;/ref&gt;

== Мәҗүси яңарыш ==
Целмс [[Балтик нео-мәҗүси]] төркеме [[Dievturība|Latvijas Dievtuŗu sadraudze]] җитәкчеләренең берсе. Бу вазифасында ул [[Даугава]] елгасында утрауда 2007 елда инаугурацияләнгән [[Локстене Диэвтури изге урыны]]н барлыкка китергән такымны җитәкләгән.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://skaties.lv/zinas/latvija/sabiedriba/uz-salas-daugava-atklata-dievturu-svetnica/ |title=Uz salas Daugavā atklāta dievturu svētnīca |date=11 May 2017 |work=Skaties |language=lv |access-date=9 May 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730170644/https://skaties.lv/zinas/latvija/sabiedriba/uz-salas-daugava-atklata-dievturu-svetnica/ |date=2018-07-30 }}&lt;/ref&gt; 2007 елда ул ''Latvju raksts un zīmes'' (сүзгә-сүз тәрҗемәсеː Латыш Өлгеләре һәм Символлары) китабын нәшер иткән, ул яхшы сатылган булган. 2016 елда ул ''Baltu dievestības pamati'' (сүзгә-сүз тәрҗемәсеː Балтик Дин Нигезләре) эшен нәшер иткән, анда ул, [[Эрнестс Брастиньш]], [[Мария Гимбутас]] һәм [[Янина Курсита-Пакуле]] йогынтысы астында Балтик Илаһларга һәм аларны ничек белүгә кереш бирә.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/dzive--stils/tautas-maksla/iznakusi-valda-celma-gramata-par-baltu-dievibam.a214812/ |title=Iznākusi Valda Celma grāmata par baltu dievībām |date=15 December 2016 |work=[[Public Broadcasting of Latvia|Latvijas Sabiedriskais medijs]] |language=lv |access-date=9 May 2020 }}&lt;/ref&gt;

==Нәшер ителгән эшләре==
* ''Latvju raksts un zīmes: baltu pasaules modelis: uzbūve, tēli, simbolika''. Folkloras informācijas centrs, Riga 2007, ISBN 978-9984-39-019-2.
* ''Baltu dievestības pamati''. [[Latvijas Avīze|Izdevniecība ''Lauku Avīze'']], Riga 2016, ISBN 978-9934-15-241-2

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Өстәмә укырга мөмкин ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last=Celms |first=Valdis |year=1994 |title=The Dialectic of Motion and Stasis in Kinetic Art |url=https://archive.org/details/sim_leonardo_1994_27_5/page/387 |journal=[[Leonardo (journal)|Leonardo]] |volume=27 |issue=5, Prometheus: Art, Science and Technology in the Former Soviet Union: Special Issue |pages=387–390 |publisher=The MIT Press |doi=10.2307/1576092|jstor=1576092 |s2cid=193079519 }}
{{refend}}

[[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]]
[[Төркем:Мәҗүсилек]]</text>
      <sha1>murkec2z9bb82ujw3nb9xye6309nfbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваттисен ялы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>634485</id>
    <revision>
      <id>6038558</id>
      <parentid>5882254</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T23:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12432" sha1="drf2kzevqln1vt5vz0waprem0y66t9h" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Файл:Flag of Chuvashia.svg|thumb|160px|Чувашия флагында ''Кереметь'' (дөнья агачы).]]
[[Файл:Keremet.jpg|thumb|200px|Чувашиянең авылында табыну объекты ''Кереметь''.]]
'''Ваттисен ялы''' (чуаш телендә: Ваттисен йӑли, ''олыларның традициясе'') — ул күбесенчә [[Чувашия]]дә һәм [[Русия|Русиянең]] тирәдәге федераль субъектларында яши торган [[Төрки халыклар|төрки]] халык [[Чуашлар|чуашларның]] [[этник дине]]нең [[Нео-мәҗүсилек|хәзерге заман яңартылышы]]&lt;ref name=&quot;Chuvash culture&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.chuvashculture.org/node/42 |title=Chuvash faith and beliefs |archive-url=https://web.archive.org/web/20090815034949/http://www.chuvashculture.org/node/42 |archive-date=2009-08-15 |website=Chuvash Culture Portal |accessdate=2022-12-14 |archivedate=2009-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090815034949/http://www.chuvashculture.org/node/42 }}&lt;/ref&gt;.

Ваттисен Ялы моңа бәйле Үзәк Азия традицион диненең яңартылган хәрәкәте [[Тәңречелек]]нең махсус формасы буларак төркемләштерелергә мөмкин. Шулай да, Ваттисен Ялы [[тәңречелек]]нең башка формаларыннан шактый аерыла — чуашларга [[фин-угыр халыклары]] һәм [[славяннар]], шулай ук башка [[Һинд-аурупа телләре]]ндә сөйләшүче халыкларының мәдәниятләре гаять зур йогынты ясаган&lt;ref name=&quot;Stetsyuk&quot;&gt;{{cite book |first=Valentin |last=Stetsyuk |title=Introduction to the Study of Prehistoric Ethnogenic Processes in Eastern Europe and Asia, The Turkic Tribe Bulgar in Eastern Europe |location=Lviv, Ukraine}}&lt;/ref&gt; (алар шулай ук күпчелек башка төрки халыклардан аермалы буларак беркайчан да тулысынча [[Ислам|Исламлаштырылмаган булган]]). Аларның дине фин-угыр һәм славян мәҗүсилекләре белән күп охшашлыклар күрсәтә; шуңа өстәп, &quot;Ваттисен Ялы&quot;ның соңгы унъеллыкларда яңарышы [[Хәзерге заман мәҗүсилеге|Нео-мәҗүси]] калыпларыннан барган.&lt;ref name=&quot;Filatov&quot;&gt;{{cite journal |first1=Sergei |last1=Filatov |first2=Aleksandr |last2=Shchipkov |title=Religious Developments among the Volga Nations as a Model for the Russian Federation |url=https://archive.org/details/sim_religion-state-society_1995-09_23_3/page/239 |journal=Religion, State &amp; Society |volume=23 |number=3 |date=1995 |pages=239–243}}&lt;/ref&gt; Хәзерге көндә чуаш традицион [[дин]]енең тарафдарлары «чын чуаш» дип атала.&lt;ref name=&quot;Chuvash culture&quot;/&gt; Аларның төп [[Ходай|Ходае]] Тура [[эстоннар]]ның [[Тһарапита|Таара]]сына, [[алманнар]]ның [[Тор|Тһунразына]] һәм пан-төрки [[Тәңре]]се белән чагыштырып булырга мөмкин [[Илаһ]].&lt;ref name=&quot;Stetsyuk&quot;/&gt;

Чуаш традицион дине Чувашиядән тыш чуаш диаспорасында берничә авылларда хәзерге вакытларга кадәр сакланып калган ъристианлыкка кадәр вакытлардан бирле өзелеп тормаган дәвамлыгы белән мактана.{{sfn|Vovina|2000|p=2}} 1980-енче еллар ахырында һәм 1990-ынчы еллар башында, [[Советлар Союзы]] бетүе белән, Чуашлар арасында мәдәни һәм милли яңарыш чәчәк ата башлаган һәм аның җитәкчеләре әкренләп Чуаш интеллигенлары эшләгән кебек асаба Мәҗүсилеккә кайту фикерен кабул иткән.{{sfn|Vovina|2000|pp=3–5}} Чуаш [[Кемлек (иҗтимагый фәннәр)|кемлек]] хәрәкәте илһам өчен [[Балтыйк буе]] дәүләтләрендәге хәрәкәтләргә караган.

Әлегә Чуаш Милли Конгрессында гәүдәләндерелгән милли хәрәкәт үзенең «милли дине» фикерен 1990-ынчы еллар дәвамында алып барган. Интеллигентлар борынгы ритуалларны торгыза һәм кодлаштыра башлаган һәм үзләрен өлкән каһиннәрнең варислары һәм традиция сакчылары итеп игълан итеп шәһәрләрдә дә, авылларда да халык арасында практикалый башлаган.{{sfn|Vovina|2000|p=7}}

== Төркемнәр ==
1990-ынчы еллар арасында хәрәкәтне тәкъдим итүчеләр «милли дин» ролен башкару һәм дөнья диннәре һәм мәдәни ассимиляциягә каршы тору өчен Ваттисен Ялы реконструкцияләнә һәм оешма формаларында башкача формалаштырылырга тиеш икәнен сизгәннәр.{{sfn|Vovina|2000|p=8}} Чуаш динен яңарту максатына багышланган төркемнәр юрамасы пәйда булган. Дин буенча күп басмалар пәйда булган һәм ритуаль-церемониаль комплексларның модельләрен башкару өчен рәссамнар һәм сынчылар академик галимнәргә кушылган.{{sfn|Vovina|2000|p=8}} Төркемнәрнең берсе тарафыннан җәмәгать тормышында периодик догалар кертелгән булган һәм ул дингә ''Сардаш'' атамасын биргән, ул, мөгаен, Чуаш ''сарӑ'' сүзеннән, ул «сары» дигән сүз. Чуаш мәдәниятендә ''сарӑ'', ''сарӑт'' [[Кояш]]ның эпитеты булып тора.{{sfn|Vovina|2000|p=8}}

[[Теология]] һәм диннәрнең милли оешмасы кебек сораулар буенча төркемнәр һәм фракцияләр арасында бәхәсләр пәйда булган. Мәсәлән, сәнгать әһеле, диннең энтузиастик тарафдары һәм «Чуваш Милли Дине» төркеме әгъзасы Иосиф Димитриев (Трер)&lt;ref name=&quot;Filatov&quot;/&gt; игътибар үзәген Тура Ходаенда һәм [[Алиһә-Ана]] Амада һәм янә туган Тура булган Ходайда һәм [[Католик чиркәве]]некенә охшаган оешмада тоткан [[Тритеизм|тритеистик]] карашта.{{sfn|Vovina|2000|p=9}} Шул ук төркемнең башка йогынтылы интеллигенты В. Стан’иал төп Ходай Тура һәм башка Ходайлар аның манифестацияләре һәм традицион Эльмен яки милли җитәкче һәм һәрбер калада Арамчи яки сакчыга нигезләнгән оешма моделендә нигезләнгән [[монизм|монистик]] карашта.{{sfn|Vovina|2000|p=9}}

Башка төркем Ф. Мадуров башлаган Туралар (ягъни, «Тура Ходаена ышанучы»), ул күбрәк [[табигый дин]] ысулы һәм [[пантеизм|пантеистик]] дөнья карашлы һәм чуаш диненең максаты «табигать, кешелек һәм Тура берлеге» тора дип раслыйлар. Мадуровның карашының асылы дөнья агачы ''Керемет'' һәм кешенең табигать аша янә тууын символы булган Тураның көлләрдән үсеп чыгучы Тура мифы концепциясендә.{{sfn|Vovina|2000|pp=10–11}}

''Кереметь''лар шулай ук Чуаш җирләрендә таралган изге агачлар һәм традицион табыну урыннары булып тора. Туралар төркеменең иң тиз максатлары Кереметьлар урыннарында рухи яңарыш комплексларын барлыкка китерү һәм аларны мәдәни һәйкәлләргә һәм табигый саклау урыннарына әверелдерү.{{sfn|Vovina|2000|p=11}}

Башка феномен булып традицион авыл фестивальләре ''Ялзри'' спонтан яңарышы. Бу чараларда, ритуаль корбаннар белән янә төзекләндерелгән догалар һәм алкышлар ''пил'', ''пехел'' башкарыла. Мондый ритуаллар җәмәгать һәм гаилә тормышына бәһле һәм еш туй, туу һәм юбилейлар кебек узу ритуалларын кертә.{{sfn|Vovina|2000|pp=12–13}}

== Шулай ук карарга мөмкин ==
* [[Чуаш милли конгрессы]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Библиография ==
* {{cite book |last=Vovina |first=Olessia |author-link=Olessia Vovina |title=In Search of the National Idea: Cultural Revival and Traditional Religiosity in the Chuvash Republic |url=http://www.ucis.pitt.edu/nceeer/2000-814-29f-Vovina.pdf |year=2000 |publisher=Seton Hall University, 2000. The National Council for Eurasian and East European Research }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221214114056/https://www.ucis.pitt.edu/nceeer/2000-814-29f-Vovina.pdf |date=2022-12-14 }}
* {{cite journal |last1=Filatov |first1=Sergei |last2=Shchipkov |first2=Aleksandr |url=http://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/23-3_233.pdf |title=Religious Developments among the Volga Nations as a Model for the Russian Federation |journal=Religion, State &amp; Society |volume=23 |issue=3 |year=1995 |pages=239–243|doi=10.1080/09637499508431705 }}
* Valentin Stetsyuk. ''Introduction to the Study of Prehistoric Ethnogenic Processes in Eastern Europe and Asia, The Turkic Tribe Bulgar in Eastern Europe''. Lviv, Ukraine.
* {{cite journal |last=Schnirelman |first=Victor |url=https://wayback.archive-it.org/all/20140922163017/http://www.wlu.ca/documents/6483/Christians_Go_home.pdf |title=&quot;Christians! Go home&quot;: A Revival of Neo-Paganism between the Baltic Sea and Transcaucasia |journal=[[Journal of Contemporary Religion]] |volume=17 |issue=2 |year=2002}}
* Marc Ira Hooks. ''The Chuvash People — An Ethnographic Study &amp; Missiological Strategy Analysis''. Engage Russia.
* {{cite journal |last1=Nikitina |first1=Erbina |title=Chuvash Religion As A Key Component Of Ethnic Mentality |url=https://www.futureacademy.org.uk/files/images/upload/SCTCMG2019FA330.pdf |journal=The European Proceedings of Social &amp; Behavioural Sciences |date=28 December 2019 |pages=2466–2472 |doi=10.15405/epsbs.2019.12.04.330 |doi-access=free }}{{Deadlink|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Тышкы сылтамалар ==
* [https://chuvash.org/news/24535.html Чӑваш тӗнне ӗненекенсем валли ҫӗр ыйтнӑ]
* [https://chuvash.org/news/24049.html Чӑвашсем Сурхурие пуҫтарӑннӑ]
* [https://chuvash.org/content/5888-Чувашские%20Боги%20Асы%20%28Астурри%29.html Шура Шурумбус: Чувашские Боги Асы (Астурри)]

[[Төркем:Тәңречелек]]
[[Төркем:Мәҗүсилек]]
[[Төркем:Чуаш мифологиясе]]</text>
      <sha1>drf2kzevqln1vt5vz0waprem0y66t9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Томми Райт III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>812676</id>
    <revision>
      <id>6038481</id>
      <parentid>5882514</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6207" sha1="30d8o8oshphi1yr6xxa5w00pgmuek42" xml:space="preserve">{{Музыкант|Жанрлар=[[мемфис-рэп]], [[гангста-рэп]], [[ хорроркор]]|Һөнәрләр=рэпер, продюссер|Фото=Tommy Wright III at Broken Neck 2019.png}}

'''Томми Райт III''' ({{Lang-en|Tommy Wright III}}; ''[[6 май]] [[1976 ел|1976]], [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис]], [[Теннесси]]'') — Америка рэперы һәм хип-хоп продюссеры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/memphis-legend-tommy-wright-iii-adds-dates-to-break-the-state-2018-tour-news.62089.html|title=Memphis Legend Tommy Wright III Adds Dates To &quot;Break The State 2018&quot; Tour|date=October 13, 2018|website=HotNewHipHop|access-date=May 3, 2019|accessdate=2023-05-19|archivedate=2021-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210619133934/https://www.hotnewhiphop.com/memphis-legend-tommy-wright-iii-adds-dates-to-break-the-state-2018-tour-news.62089.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kqed.org/arts/13842549/tommy-wright-iii-memphis-rap-legend-comes-to-oakland|title=Tommy Wright III, Memphis Rap Legend, Comes to Oakland|date=October 11, 2018|language=en-us|website=KQED|access-date=May 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nashvillescene.com/music/spin/article/20842124/tommy-wright-iii-and-greenwade-remind-nashville-who-they-are-at-third-man|title=Tommy Wright III and Greenwade Remind Nashville Who They Are at Third Man|language=en|website=Nashville Scene|access-date=May 3, 2019}}&lt;/ref&gt;, [[мемфис-рэп]] жанрына нигез салучыларның берсе дип санала.

== Музыкаль карьера ==
Томми Райт үзенең уникаль рэп стилен тиз темп, куркыныч лирика һәм гадәти булмаган битлар белән урнаштырган. Аның иҗаты гангста-рэп, кранк һәм трэп жанрларына зур йогынты ясаган.

1992 елдан 2001 елга кадәр ул биш соло альбомы чыгарган, тагын икесе Ten Wanted Men төркеме белән. 1994 ел ахырында ул Street Smart Records лейблы белән контракт имзалаган.

== Дискография ==

=== Альбомнар ===

* ''Memphis Massacre'' (cassette, mini album, mixed), 1992&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reverb.com/news/the-rise-of-memphis-rap-tapes|title=The Rise of Memphis Rap Tapes|date=2021-08-20|language=en|access-date=2022-05-23|website=reverb.com}}&lt;/ref&gt;

* ''Ashes 2 Ashes, Dust 2 Dust'', 1994&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.passionweiss.com/2019/09/13/ashes-2-ashes-dust-2-dust-25-years-of-tommy-wright-iii/|title=Ashes 2 Ashes, Dust 2 Dust: 25 Years of Tommy Wright III|date=2019-09-13|access-date=2022-05-23|website=Passion of the Weiss}}&lt;/ref&gt;
* ''Runnin-N-Gunnin'' (cassette, album), 1995&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gutsofdarkness.com/god/objet.php?objet=21426|title=Guts Of Darkness › Tommy Wright III › Runnin-N-Gunnin|access-date=2022-05-23|website=www.gutsofdarkness.com}}&lt;/ref&gt;
* ''Tommy Wright &amp; Ten Wanted Men – Wanted Dead or Alive'' (cassette, album), 1995&lt;ref&gt;{{Citation|title=Wanted: Dead Or Alive {{!}} Ten Wanted Men Lyrics, Song Meanings, Videos, Full Albums &amp; Bios|url=https://sonichits.com/album/Ten_Wanted_Men/Wanted:_Dead_Or_Alive|language=en|access-date=2022-05-23}}&lt;/ref&gt;
* ''On the Run'', 1996&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://daily.redbullmusicacademy.com/2018/11/tommy-wright-iii|title=Still Runnin-N-Gunnin: The Rebirth of Memphis Rap Legend Tommy Wright III}}&lt;/ref&gt;
* ''Tommy Wright* &amp; Ten Wanted Men – 10 Toes Down'' (cassette, album), 1997&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegoodoldayz.com/album/id-10-toes-down/19398.html|title=Ten Toes Down by Ten Wanted Men (Tape 1997 Street Smart Records) in Memphis {{!}} Rap - The Good Ol'Dayz|access-date=2022-06-03|website=www.thegoodoldayz.com}}&lt;/ref&gt;
* ''Feel Me Before They Kill Me'', 1998&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/feel-me-before-they-kill-me-mw0000722735|title=AllMusic: Feel Me Before They Kill Me|last=Wright|first=Tommy|date=27 October 1998|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207091935/https://www.allmusic.com/album/feel-me-before-they-kill-me-mw0000722735|archive-date=20 December 2021|access-date=3 June 2022|website=AllMusic}}&lt;/ref&gt;
* ''NASHVILLE TAKEOVER'' (cassette, album), 2016&lt;ref&gt;{{Citation|title=Nashville Takeover by Greenwade / Tommy Wright III - RYM/Sonemic|url=https://rateyourmusic.com/release/album/greenwade-tommy-wright-iii/nashville-takeover/|language=en|access-date=2022-06-03}}&lt;/ref&gt;

=== Треклар җыентыклары ===

* ''Greatest Hits'' (cassette, compilation), 1997&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegoodoldayz.com/album/greatest-hits/16151.html|title=Greatest Hits by Tommy Wright III (Tape 1997 Super Sigg Records) in Memphis {{!}} Rap - The Good Ol'Dayz|access-date=2022-11-17|website=www.thegoodoldayz.com}}&lt;/ref&gt;
* ''Genesis (Greatest Underground Hits)'', 2000&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegoodoldayz.com/album/genesis-greatest-underground-hits-19595/19595.html|title=Genesis Greatest Underground Hits by Tommy Wright III (CD 2000 Street Smart Records) in {{!}} Rap - The Good Ol'Dayz|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117190028/https://www.thegoodoldayz.com/album/genesis-greatest-underground-hits-19595/19595.html|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|website=www.thegoodoldayz.com}}&lt;/ref&gt;
* ''Behind Closed Doors (Da Soundtrack)'', 2001&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://genius.com/albums/Tommy-wright-iii/Behind-closed-doors-da-soundtrack-disc-2|title=Behind Closed Doors: Da Soundtrack (Disc 2) by Tommy Wright III|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117190501/https://genius.com/albums/Tommy-wright-iii/Behind-closed-doors-da-soundtrack-disc-2|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|website=[[Genius (company)|Genius]]}}&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}
[[Төркем:Мемфиста (Теннесси) туганнар]]
[[Төркем:Мемфистан (Теннесси) рэперлар]]</text>
      <sha1>30d8o8oshphi1yr6xxa5w00pgmuek42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феминизмның икенче дулкыны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>816981</id>
    <revision>
      <id>6038591</id>
      <parentid>5997081</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T02:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15834" sha1="pw4lvr1b9s2gg7tdm2iwnyzo459oeg7" xml:space="preserve">[[Файл:American Association of University Women members with President John F. Kennedy as he signs the Equal Pay Act into law.jpg|мини|{{Нп5|Америка университет белеме|Америка университет белеме|en|American Association of University Women}} булган хатын кызлар ассоциациясе әгъзалары Президент [[Джон Кеннеди]] белән 1963 елда тигез хезмәт хакы турында законга кул кую вакытында]]

'''Феминизмның икенче дулкыны''' ({{Lang-en|Second-wave feminism}}) — [[Феминизм|феминистлар]] хәрәкәтенең үсеш этабы 1960 нчы еллардан алып 1990 нчы еллар башына кадәр. Беренче дулкын феминистлар хәрәкәтеннән аермалы буларак, ул үз алдына закон дәрәҗәсендә тигезсезлекне Җиңү бурычын куя (аерым алганда, хатын-кызларга сайлау һәм милек хокуклары бирүне таләп итә)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Simone de Beauvoir, ''[[The Second Sex]]'', 1949.&lt;/ref&gt;, икенче дулкын феминистлары чынлыкта тигезсезлек, [[Секуальс|сексуальлек]], [[гаилә]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Takin' it to the Streets|url=https://archive.org/details/takinittostreets0000alex|date=2015|publisher=Oxford University Press|editor1-last=Bloom|editor1-first=Alexander|location=New York|page=[https://archive.org/details/takinittostreets0000alex/page/81 81]|ref=harv|editor2-last=Brines|editor2-first=Wini}}&lt;/ref&gt;, эш урыны һәм репродуктив хокуклар белән бәйле проблемаларның киң спектры белән шөгыльләнгәннәр&lt;ref name=&quot;Mitchell, Juliet&quot;&gt;Mitchell, Juliet. «Women: The longest revolution». — «[[New Left Review]]», № 26, ноябрь — декабрь 1966&lt;/ref&gt;.

Икенче дулкын тиз арада бөтен көнбатыш дөньясына тарала, хатын-кызларның тигезлеген арттыру максаты белән, франшиза хокукыннан күбрәк ала&lt;ref name=&quot;Sarachild, Kathie&quot;&gt;Sarachild, Kathie. Feminist Revolution. New York: Random House, 1978. — ISBN 0-394-40821-7. — Глава «Consciousness-Raising: A Radical Weapon», с. 6&lt;/ref&gt;. Феминист активистка һәм публицист {{Нп5|Кэрол Ханиш|Кэрол Ханиш|en|Carol Hanisch}} «Шәхси бу сәяси» (The Personal is Political) лозунгын уйлап таба, ул «икенче дулкын» белән ассоциацияләнә башлый&lt;ref name=&quot;Echols, Alice2&quot;&gt;Echols, Alice. Daring to be bad: radical feminism in America, 1967—1975. — Minneapolis: [[University of Minnesota Press]], 1989. — С. 416. — ISBN 0-8166-1787-2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Кэрол Ханиш2&quot;&gt;К. Ханиш. [http://www.feminist.org.ua/library/feminist/txt/politics.php Личное — это политическое] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120001923/http://www.feminist.org.ua/library/feminist/txt/politics.php |date=2008-11-20 }} (1969){{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 

«Икенче дулкын» феминистлары хатын-кызларның мәдәни һәм сәяси тигезсезлегенең төрле формалары бер-берсе белән тыгыз бәйләнгән булуын аңлаганнар. Алар хатын-кызларны шәхси тормышларының аерым аспектлары тирән сәясиләштерелгән һәм {{Нп5|сексистик|3=en|4=Sexism}} хакимият структураларының чагылышы булуын аңларга чакыралар&lt;ref&gt;Murray Knuttila, ''Introducing Sociology: A Critical Approach'' (4th ed. 2008 Oxford University Press)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{статья|издание={{Нп3|Signs (journal)|Signs: Journal of Women in Culture and Society||Signs (journal)}}|том=27|страницы=1005—1035|doi=10.1086/339635|jstor=10.1086/339635|язык=en|тип=journal|автор=Moi, Toril|год=2002|название=|башлык=While we wait: The English translation of The Second Sex}}&lt;/ref&gt;.

== Музыка һәм поп-мәдәният ==
[[Файл:Alice paul.jpg|сулда|мини|228x228пкс|{{Нп5|Элис Пол|3=en|4=Alice Paul}} тигез хокуклар турында төзәтмә яза, аны кабул итү 1970 елларда феминистлар хәрәкәтенең ирешә алмаслык максаты була.]]
Икенче дулкын [[Феминизм|феминистлары]] поп-мәдәниятне сексистик дип саныйлар һәм каршылык буларак үз культураларын булдыралар. «Икенче дулкын феминизмының бер проекты-хатын-кызларның „күңелле“ образларын булдыру, шулай ук массакүләм мәдәнияттә таралган өстенлекле образларга каршы тору, шуның белән хатын-кызларның аларның җәберләнүе турында хәбәрдарлыгын арттыру».

=== Хатын-кыз музыкасы ===
Хатын-кызлар музыкасын сәнгатьне сәясәт белән берләштергән һәм анда үз феминист идеалларын белдергән хатын-кыз музыкантлар иҗат итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://womensliberationmusicarchive.co.uk//|title=The Women's Liberation Music Archive|last=|first=|date=|website=The Women's Liberation Music Archive|access-date=2017-03-09|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324070015/https://womensliberationmusicarchive.co.uk/|deadlink=yes|accessdate=2024-02-12|archivedate=2017-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324070015/https://womensliberationmusicarchive.co.uk/}}&lt;/ref&gt;. [[Америка Кушма Штатлары|АКШТА]] хатын-кызлар музыкаль фестивальләре үткәрелә башлый, анда җырчылар һәм артистлар үзләренең шәхси тәҗрибәләре турында сөйләүче музыкаль әсәрләрен башкаралар&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://0-hnpl.bigchalk.com.catalog.toledolibrary.org/hnweb/hnpl/do/document?set=searchalleras&amp;start=1&amp;rendition=x-article-image&amp;inmylist=false&amp;urn=urn%3Aproquest%3AUS%3BPQDOC%3BHNP%3BPQD%3BHNP%3BPROD%3Bx-article-image%3B658294452&amp;mylisturn=urn%3Aproquest%3AUS%3BPQDOC%3BHNP%3BPQD%3BHNP%3BPROD%3Bx-citation%3B658294452|title=Women's Music Festival: Alternative in Yosemite|last=Japenga|first=Ann|date=1980-09-21|work=Los Angeles Times|access-date=2017-04-18|accessdate=2019-08-23|archivedate=2020-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422163341/https://catalog.toledolibrary.org/wamvalidate?url=https%3A%2F%2F0-search-proquest-com.catalog.toledolibrary.org%3A443%2Fnews}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422163341/https://catalog.toledolibrary.org/wamvalidate?url=https%3A%2F%2F0-search-proquest-com.catalog.toledolibrary.org%3A443%2Fnews |date=2020-04-22 }}&lt;/ref&gt;. Беренче хатын кызлар музыка фестивале 1974 елда Иллинойс штаты университетында уздырыла&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Күп кенә хатын-кызлар традицион рәвештә ир-ат Жанры дип саналган {{Нп5|хард-рок|3=en|4=Hard rock}} башкара башлый. Иң уңышлы мисалларның берсе {{Нп5|Энн|3=en|4=Ann Wilson}} һәм {{Нп5|Нэнси Уилсон|3=en|4=Nancy Wilson (rock musician)}} апалы-Сеңеллеләре, алар танылган {{Нп5|Heart|3=en|4=Heart (band)}} хард-рок-төркемен оештырганнар&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тәнкыйть ==
Кайбер кара һәм/яки эшче сыйныф вәкилләре һәм ярлы хатын-кызлар үзләрен икенче дулкын феминист хәрәкәтенең төп юнәлешләреннән читләштерелгән итеп хис итәләр, ул нигездә хатын-кызларның Өйдән тыш эшләү хокукы һәм репродуктив хокукларын киңәйтү өчен чыгыш ясый. [[Америка Кушма Штатлары|АКШта]] төсле һәм ярлы ак хатын-кызлар буыннар буе Өйдән тыш «зәңгәр якалы» эшләрдә һәм хезмәт күрсәтү өлкәсендә эшләгәннәр&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Моннан тыш, Анджела Дэвис язганча, Африка-америка хатын-кызлары һәм ак тәнле хатын-кызлар күп кенә кирәкмәгән йөклелекләргә дучар булсалар да һәм яшерен рәвештә аборт ясарга мәҗбүр булсалар да, Африка-америка хатын-кызлары шулай ук репродуктив гаделлек турында диалогка киң кертелмәгән мәҗбүри стерилизация программаларыннан интегәләр.

XX гасыр ахырыннан башлап, Одри Лорд кебек күп кенә феминист галимнәр&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lewis|first=Gail|date=July 2005|title=Audre Lorde: vignettes and mental conversations|journal=[[Feminist Review]]|volume=80|issue=1|pages=130–145|doi=10.1057/palgrave.fr.9400222|s2cid=189905287|issn=0141-7789}}&lt;/ref&gt; һәм Вайнона ЛаДюк&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jenks|first=Tom|date=February 2001|title=From the Conferences|journal=The San Francisco Jung Institute Library Journal|volume=19|issue=4|pages=53–66|doi=10.1525/jung.1.2001.19.4.53|issn=0270-6210}}&lt;/ref&gt;, [[Америка Кушма Штатлары|АКШТА]] икенче Дулкынны феминистлар эшчәнлеген күп кенә төсле хатын-кызларның, эшче сыйныф хатын-кызларының һәм ЛГБТ хатын-кызларның тавышларын һәм өлешләрен санга сукмаган феминистлар тарихының гомогенизацияләнгән һәм агартылган хронологиясенә төшерүче дип тәнкыйтьли&lt;ref name=&quot;Blackwell&quot;&gt;{{Cite book|title=¡Chicana Power!: Contested Histories of Feminism in the Chicano Movement|url=https://archive.org/details/chicanapowercont0000blac|last=Blackwell|first=Maylei|publisher=[[University of Texas Press]]|year=2011|isbn=9780292726901|location=Austin|pages=[https://archive.org/details/chicanapowercont0000blac/page/11 11], 14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Rethinking Women's and Gender Studies|url=https://archive.org/details/rethinkingwomens0000unse|last=Henry|first=Astrid|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-0415808316|location=New York|page=2071|editor1-last=Orr|editor1-first=Catherine M.|editor2-last=Braithwaite|editor2-first=Ann|editor3-last=Lichtenstein|editor3-first=Diane|chapter=Chapter 6: Waves|type=Kindle}}&lt;/ref&gt;.

Күпчелек [[Феминизм|феминист]] галимнәр икенче дулкын буыннарын аеруны проблемалы дип саныйлар&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Babb|first=Florence E.|date=2012|title=Feminist, Queer, and Indigenous: The Anthropologies of Elizabeth Lapovsky Kennedy—A Personal Reflection|journal=Feminist Formations|volume=24|issue=3|pages=69–78|doi=10.1353/ff.2012.0035|s2cid=144409984|issn=2151-7371}}&lt;/ref&gt;. Икенче дулкын вәкилләрен гадәттә бэби-бумерлар буынына кертәләр, чынлыкта исә икенче дулкынның күп кенә феминист лидерлары Икенче бөтендөнья сугышы тәмамланганчы туганнар. Бу буын эссенциализмы дулкынга караган төркемне гомогенизацияли һәм билгеле бер демографик буынга караган һәр кеше бер үк идеологияләрне уртаклаша, чөнки идеологик аермалар буын аермалары дип санала&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Rethinking Women's and Gender Studies|url=https://archive.org/details/rethinkingwomens0000unse|last=Henry|first=Astrid|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-0415808316|location=New York|pages=2134 &amp; 2180|editor1-last=Orr|editor1-first=Catherine M.|editor2-last=Braithwaite|editor2-first=Ann|editor3-last=Lichtenstein|editor3-first=Diane|chapter=Chapter 6: Waves|type=Kindle}}&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}

== Әдәбият ==
* {{Книга|ref=Bloom, Brines|автор=Bloom, Alexander; Brines, Wini, eds|заглавие=Takin' it to the Streets|год=2015|место=New York|издательство=Oxford University Press}}
* {{Книга|ref=Rosen|автор=Rosen, Ruth|заглавие=The World Split Open: How the Modern Women's Movement Changed America|год=2000}}

== Сылтамалар ==
{{Commons|Category:Second-wave feminism}}
* Boxer, Marilyn J. and Jean H. Quataert, eds. ''Connecting Spheres: European Women in a Globalizing World, 1500 to the Present'' (2000)
* [[Nancy F. Cott|Cott, Nancy]]. ''No Small Courage: A History of Women in the United States'' (2004)
* [[Estelle Freedman|Freedman, Estelle B]]. ''No Turning Back: The History of Feminism and the Future of Women'' (2003)
* {{Cite journal|ref=none|last=Harnois|first=Catherine|title=Re-presenting feminisms: Past, present, and future|journal=NWSA Journal|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|volume=20|issue=1|pages=120–145|year=2008|jstor=40071255|url=http://muse.jhu.edu/journals/nwsa_journal/summary/v020/20.1.harnois.html}}
* MacLean, Nancy. ''The American Women's Movement, 1945–2000: A Brief History with Documents'' (2008)
* Offen, Karen; Pierson, Ruth Roach; and Rendall, Jane, eds. ''Writing Women's History: International Perspectives'' (1991)
* Prentice, Alison and [[Susan Mann (Canadian historian)|Trofimenkoff, Susan Mann]], eds. ''The Neglected Majority: Essays in Canadian Women's History'' (2 vol 1985)
* [[Barbara N. Ramusack|Ramusack, Barbara N.]], and Sharon Sievers, eds. ''Women in Asia: Restoring Women to History'' (1999)
* [[Ruth Rosen|Rosen, Ruth]]. ''[[The World Split Open|The World Split Open: How the Modern Women's Movement Changed America]]'' (2nd ed. 2006)
* Roth, Benita. ''Separate Roads to Feminism: Black, Chicana, and White Feminist Movements in America's Second Wave.'' Cambridge, MA: Cambridge University Press (2004)
* [[Christine Stansell|Stansell, Christine]]. ''The Feminist Promise: 1792 to the Present'' (2010)
* {{cite journal|ref=none|last1=Thébaud|first1=Françoise|author-link1=Françoise Thébaud|title=Writing women's and gender history in France: A national narrative?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-womens-history_spring-2007_19_1/page/167|journal=Journal of Women's History|date=Spring 2007|volume=19|issue=1|pages=167–172|doi=10.1353/jowh.2007.0026|s2cid=145711786}}
* Zophy, Angela Howard, ed. ''Handbook of American Women's History'' (2nd ed. 2000)

[[Төркем:Феминизм]]
[[Төркем:Хатын-кыз]]</text>
      <sha1>pw4lvr1b9s2gg7tdm2iwnyzo459oeg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тирәк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>818227</id>
    <revision>
      <id>6038621</id>
      <parentid>5996873</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16873" sha1="gu55o61zsr7ztveok6wgx39r5gy1d8w" xml:space="preserve">{{Таксон
| name              = 
| image file        = Populier Populus canadensis.jpg
| image title       = Канада тирәге
| image descr       = {{bt-ruslat|Канада тирәге|Populus ×canadensis}}. &lt;br /&gt;Ағастың дөйөм күренеше.
| regnum = Үсемлекләр
| ref =
| comment =
| rang = Төркөм
| latin = Populus
| author = [[L.]]
| syn =
| typus = {{bt-latrus|Populus alba|aut=[[L.]]|Тополь белый}}&lt;ref name=&quot;NCU&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bgbm.org/scripts/asp/IAPT/ncugentry.asp?name=Populus|title=Entry for ''Populus'' L.|date=Sept 24, 1997|work=NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0|lang=en|accessdate=2010-10-21}}&lt;/ref&gt;
| children name = [[Тирәк төрләре]]
| children =
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| wikispecies = Populus
| commons = Category:Populus
| itis = 22444
| ncbi = 3689
| eol = 39565
| grin = 9759
| ipni = 36051
}}
'''Тирәк''', '''тупыл''', '''тополь''' ({{Lang-la|Populus}}) — талчалар семьялыгыннан яфрак коючан агачлар ыругы.

== Ботаник тасвирлама ==
Тирәк агачының озынлыгы 40-45 метр (кайвакыт 60 метрга кадәр үсә), ә диаметры 1 метрдан артык. Яшь агачларның кабыклары шома, аксыл яшел яки кара көрән; кайбер карт агачларның тышчалары шома булып кала, ә кайберләре кытыршы һәм тирән ярыклар белән каплана. Ботаклары, талдан аермалы буларак, юан.. Яфраклары ботакта спираль рәвешендә урнашкан, һәм формасы белән аерыла, кайберләре өчпочмак, түгәрәк яки йөрәк формасында (күбрәк), озын саплы. Яфраклар бер үк зурлыкта түгел: читтәге ботакларда алар кечкенә, ә уртадагы ботакларда зуррак.&lt;ref name=rdm&gt;Meikle, R. D. (1984). ''Willows and Poplars of Great Britain and Ireland''. BSBI Handbook No. 4. {{ISBN|0-901158-07-0}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rushforth&gt;Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and rope''. Collins {{ISBN|0-00-220013-9}}.&lt;/ref&gt;

Тупылның тамыр системасы бик нык үсеш ала, ләкин тамырларның иң нык үскәннәре югары катламда була.&lt;ref name=Keeler&gt;{{cite book |last=Keeler |first=H. L. |title=Our Native Trees and How to Identify Them |url=https://archive.org/details/ournativetreesa00keelgoog |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1900 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/ournativetreesa00keelgoog/page/410 410]–412}}&lt;/ref&gt;

Чәчкәләре ике өйле (бер өйлеләр сирәк була) һәм яз башында яфраклардан иртәрәк барлыкка киләләр. [[Чәчәкләр|Чәчкәләре]] башакка охшаш чәчкәлеккә җыелган.
[[Файл:Populus_(Populier_zaadpluis_en_zaden)1.jpg|уңда|мини|Тополь орлыгы]]
Тополь орлыгы вак, озынлыгы 1-3 мм, һәм мамык кебек, нәфис җепләргә беркетелгән. 40-60 ел дәвамында бик тиз үсә, аннан соң үсеш сүрелә. Агачның гомер озынлыгы 60-150 ел тирәсе.&lt;ref name=&quot;rdm&quot; /&gt;

== Ареал ==
Табигатьтә күп төр тирәк агачлары елга буенда һәм дымлы кыялыкларда очрый. Ә культуралы рәвештә утыртылган агач теләсә кайсы җирдә үсә. Бу агач сазлыкта үсми, чөнки андый җирдә тамырлары белән сулый алмый.&lt;ref name=&quot;potw&quot;&gt;«''Populus'' L.». ''Plants of the World Online'', Kew Science. Accessed 8 September 2021. [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328417-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226011502/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328417-2|date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== Татарстан тирәкләре ==
Якынча 110 төре билгеле, [[Евразия]], [[Төньяк Америка]] һәм [[Төньяк Африка]]да таралганнар.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1007/s11816-009-0088-5 |volume=3 |issue=3 |title=High frequency direct plant regeneration from leaf, internode, and root segments of Eastern Cottonwood (''Populus deltoides'') |year=2009 |journal=Plant Biotechnology Reports |pages=175–182 |last1=Yadav |first1=Rakesh |bibcode=2009PBioR...3..175Y |s2cid=42796629}}&lt;/ref&gt;

Татарстан территориясендә 4 төре үсә.
Ак тирәк (P. alba) зур елга үзәннәрендә очрый. 30 м га кадәр биеклектәге агач. Тамыр системасы тирәндә. Ябалдашы җәенке, зур ботаклы. Кайрысы соры-яшел, шома, карт агачлар ярыклы, тупас кара кабыклы. Яшь ботаклары ак киезсыман. Яфраклары тыгыз, озынча — түгәрәктән бармак-калаксыманга кадәр, чит-читләре киртләч, өсте куе яшел, ялтырап тора, аскы ягы төкчәле, ак киезсыман, калын. Көзен яфраклар ачык сары төскә керә. Ике өйле үсемлек. Ата алкалары кыска, аксыл, кызгылт-көрән серкәлекле, аналар — яшькелт-сары, күрексез. Апрельдә чәчәк ата, июньдә җимеш бирә.

'''''Кара тирәк (P. nigra)''''' елга һәм урман инешләре буенда үсә, кайвакыт аерым агачлыклар хасил итә; культуралы үсемлек буларак үстерелә, яңадан кыргыйлана. Биеклеге — 8-20 м. Ябалдашы тармаклы. Кәүсәсе цилиндрсыман. Кайрысы тирән ярыклы, кара соргылт төстә. Яфраклары ромбсыман яки өчпочмаклы, очлы, өсте куе яшел, аскы ягы ачыграк төстә. Яфрак ярганчы чәчәк ата. Җимеше июнь-июльдә өлгерә. Калтыравык тирәк яки усак (P. tremula) кисенделәр, шулай ук ачыклык һәм урман буйларында икенчел вак яфраклы урманнар хасил итә.

'''''Симон тирәге (P. simoni)''''' Куйбышев сусаклагычы ярлары буенда кыргыйланган төр буларак очрый. 25 м биеклектәге декоратив агач. Ябалдашы җәенке. Яфраклар эллипс яки йомыркасыман, ялтыравык, өсте кара яшел, аскы ягы аксыл, яшьләре — ябышкак; ачылганда хуш исле. Яфрак ярганчы чәчәк ата.

'''''Бәлзәмле тирәк (P. balsamifera)''''', '''''берлин тирәге (P. berolinensis)''''' һәм '''''дельтасыман тирәк (P. deltoides''''') торак пунктларны яшелләндерү, юл буйларын һәм кырларны ышыклау, урман полосалары булдыру өчен үстерелә. Шәһәрләрдә ак тирәк, башлыча аның ата затлары утыртыла, чөнки ана үсемлекләрнең «мамыгы» аллергия бирә. Җимеше — тартмачык. Орлыктан һәм чыбыкчадан үрчи.

== Авырулар ==
Корткычлар, шулай ук ракның төрле формаларын китереп чыгаручы гөмбә һәм бактерияләр белән зарарлана. Корткычлардан аеруча яфракларга зыян салучы тирәк яфрагашары, парсыз ефәк күбәләге, көмешсыман айкүбәләк, үзагачка зыян салучы тал агачтишәре, шыгырдавык һәм башкалар билгеле. Шәһәрдә тирәк еш кына тирәк көясе белән зарарлана&lt;ref&gt;[https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/topol Topol’]. ''Tatarica ensiklopediäse.''&lt;/ref&gt;.

== Культивация ==
Күпчелек тирәкләрне декоратив агачлар итеп үстерәләр. Алар башка агачларга караганда биегрәк һәм бик матур үсә. Агач бик тиз тамыр җибәрә, хәтта кибеп төшкән ботаклары да тамыр җибәрә ала.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Nordborg |first1=Maria |last2=Berndes |first2=Göran |last3=Dimitriou |first3=Ioannis |last4=Henriksson |first4=Annika |last5=Mola-Yudego |first5=Blas |last6=Rosenqvist |first6=Håkan |date=May 2018 |title=Energy analysis of poplar production for bioenergy in Sweden |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0961953418300278 |journal=Biomass and Bioenergy |language=en |volume=112 |pages=110–120 |doi=10.1016/j.biombioe.2018.01.021 |bibcode=2018BmBe..112..110N }}&lt;/ref&gt;

Тал агач кебек, тирәкнең тамырлары бик нык үсеш ала, агачтан 40 метрдан да еракка тарала, шуңа күрә мондый агачларны йорт янында һәм керамик торбалар үткән урында утырту яхшы фикер түгел.

== Куллану ==
Тирәкнең үзагачы бик эре көпшәләрдән тора, шуңа күрә ныклыгы бик зур түгел. Тартмалар, төрле эшләнмәләр ясауда файдаланыла.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Spriggs |first1=T. |last2=Banks |first2=M. K. |last3=Schwab |first3=P. |year=2005 |title=Phytoremediation of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Manufactured Gas Plant–Impacted Soil |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-environmental-quality_september-october-2005_34_5/page/1755 |journal=J. Environ. Qual. |volume=34 |issue=5 |pages=1755–1762 |doi=10.2134/jeq2004.0399 |pmid=16151227|bibcode=2005JEnvQ..34.1755S }}&lt;/ref&gt;

Халык медицинасында кайры һәм бөре төнәтмәләре бизгәктән, пешкән урыннарны дәвалау өчен кулланыла.

Хуш исле ябышкак сумаласыннан бал кортлары прополис ясыйлар.

== Җитештерү ==
Тополь кәгазь җитештерүдә кулланыла, аннан кыйммәт булмаган агач материаллар, мәсәлән, арзан фанера, поддон һәм башкалар җитештерелә..Тамырында күп дубиль матдәләр булганга, Европа илләрендә аннан тире эшкәртүдә кулланылган дубиль матдәләр алалар.

== Авыл хуҗалыгы ==
[[Файл:Kanaal_ter_hoogte_van_de_Philippine_-_Nederland.jpg|уңда|мини|Тополь]]
Авыл хуҗалыгында җил эрозиясеннән саклау өчен яланнарга утыртыла. Түмәрләрендә гөмбәләр үстерәләр.

== Классификация ==

=== Секцияләр һәм төрләре ===
[[Файл:Biei-tree2_2003.jpg|уңда|мини|Тирәк]]
Бу ыруга 6 секциягә бүленгән 25-35 төр агач керә.

=== Мексика тирәкләре секциясе (Abaso) ===
Үсеү ареалы — Мексика. Мексика тупылларының бөтен органнары калган секцияләр белән чагыштырганда кечкенә.

* Populus mexicana — Мексика тирәге

=== Дельталылар секциясе (Aigeiros) ===
Калганнарыннан үзенчәлекле дельта яфраклары белән аерыла, яфрак сабагы усакныкы кебек озын. Бу секциядә чатырлары пирамида формасындагы агачлар бар, алар Россиянең көньяк районнарында үсә.

* Populus nigra L. — Кара тирәк, яки Осокорь
* Populus deltoides W. BARTRAM EX MARSHALL — Дельтасыман тирәк
* Populus fremontii С. WATSON

== Левколид тирәкләр секциясе (Leucoides) ==
Тирәкләр төркеме арасында иң зуры. Бу тирәк агачларының бөреләре һәм яфраклары зур.

* Populus lasiocarpa OLIV.
* Populus glauca (шул исәптән Populus wilsonii C. K. SCHNEID.)
* Populus heterophylla L. — Төрле яфраклы тирәк

=== Populus секциясе ===
Иң киң таралган төркем. Калган тирәкләр төркеменнән яфраклары һәм бөреләре сумала сыман матдәләр бүлеп чыгармавы белән аерыла.

* Populus adenopoda MAXIM.
* Populus alba L. — Ак тирәк
* Populus gamblei
* Populus grandidentata MICHX. — Эре тешле тирәк
* Populus guzmanantlensis А.VÁZQUEZ &amp; CUEVAS
* Populus monticola
* Populus sieboldii MIQ.- Зибольд тирәге
* Populus simaroa
* Populus tremula L. — Усак яки «Калтыраучы» тирәк
* Populus tremuloides MICHX. — Усакка охшаш тирәк

=== Бальзамлы тирәкләр секциясе (Tacamahaca) ===
Яфраклары һәм бөерләре хуш исле сумалаларга бай.

* Populus angustifolia E. JAMES
* Populus balsamifera L. — Бальзамлы тирәк
* Populus ciliata WALL. EX ROYLE
* Populus laurifolia LEDEB. — Лавр яфраклы тирәк
* Populus simonii CARRIERE — Симон тирәге
* Populus suaveolens FISCH. — Хуш исле тирәк (шул исәптән Populus koreana REHDER һәм Populus maximowiczii A. HENRY)
* Populus szechuanica C.К.SCHNEID. — Сычуань тирәге
* Populus trichocarpa TORR. &amp; A. ГРАЙ
* Populus yunnanensis DODE — Юнань тирәге

=== Туранга секциясе (Turanga) ===
Бу секциядәге тирәкләр усакка охшаш, үзагачы йомшак. Калган тирәкләрдән озынлыгы белән аерыла.

* Populus euphratica OLIVIER — Евфрат турангасы
* Populus ilicifolia (ENGL.) ROULEAU
* Populus pruinosa SCHRENK — Күгелҗем тирәк

=== Гибрид төрләр ===

* Populus ×acuminata RYDB.
* Populus ×berolinensis DIPPEL — Берлин тирәге, Лавр яфраклы тирәк белән Кара тирәк гибриды
* Populus ×canadensis MOENCH — Канада тирәге, Дельтасыман тирәк белән Кара тирәк гибриды
* Populus ×canescens (AITON) SM. — Корыган тирәк, Ак тирәк белән усак гибриды
* Populus ×generosa А. HENRY
* Populus ×jackii SARG. — Дельтасыман тирәк белән Бальзамлы тирәкнең гибриды
* Populus ×moskoviensis R. I. SCHROD. — Мәскәү тирәге, Хуш исле тирәк һәм Лавр яфраклы тирәк гибриды
* Populus ×petrowskiana Р. I. SCHROD. EX REGEL — Петр тирәге, Дельтасыман тирәк белән Хуш исле тирәк гибриды
* Populus ×rasumowskiana (R. I. SCHROD. EX REGEL) DIPPEL — Разумовский тирәге, Вобст тирәге һәм Лавр яфраклы тирәкнең гибриды
* Populus ×vernirubens А. HENRY
* Populus ×woobstii (R. I. SCHROD. EX REGEL) DODE — Вобст тирәге, Лавр яфраклы тирәк белән Бальзамлы тирәкнең гибриды

== Искәрмәләр ==
{{Искәрмәләр}}{{Тышкы сылтамалар}}
{{сайланган мәкалә}}

[[Төркем:Ауразия флорасы]]
[[Төркем:Агачлар]]
[[Төркем:Үсемлекләр]]
[[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]]</text>
      <sha1>gu55o61zsr7ztveok6wgx39r5gy1d8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмбиоптера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861580</id>
    <revision>
      <id>6038641</id>
      <parentid>4643578</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21108" sha1="3yt96dlkjjtf9ypi5to40fhaleirfre" xml:space="preserve">{{ҮК}}
'''Эмбиоптера, эмбиләр'''   {{L6e|la|Embioptera}} - Polyneoptera кладасына керүче тулы булмаган әверелешле [[бөҗәкләр]] отряды. 400 дән артык төрләре билгеле. Тәннәре 1-2 см озынлыкта, цилиндрик, тар һәм бик сыгылмалы. Алгы очлыкларының беренче сегментында ефәксыман пәрәвез бүлеп чыгаручы бизләр бар. Пәрәвез белән оя юллары системасын түшиләр, аларда эмбиләр зур төркемнәрдә яшәп, ярым колониаль тормыш алып баралар. Эмбинең очлыклары тоташу ысулы аларга алга да артка да бер үк тизлектә хәрәкәт итәргә мөмкинлек бирә. Алар черегән үсемлек калдыклары белән тукланалар һәм шулай ук актив ерткычлар буларак вак умырткасызларны да аулыйлар. Ата бөҗәкләр гадәттә канатлы, беркайчан да тукланмыйлар һәм ана бөҗәкне табу өчен шунда ук туган колонияләреннән китәләр. Кайбер төрләрдә кавышканнан соң ана бөҗәк ата бөҗәкне ашый. Кайбер төрләр партеногенетик, димәк, алар аталандырылмаган йомырка ярдәмендә үрчергә мөмкин.

== Тасвирлама ==
Барлык эмбиләрнең төсе һәм зурлыгы төрле булса да, тән формасы бик охшаш. Күбесенең тәннәре коңгырт яки кара, кайбер төрләрдә алсу яки кызгылт, озынлыгы 1 см дан 2 см га кадәр (Teratembiidae арасында 4 ммн дан да кечкенәрәк төрләре очрый). Бу бөҗәкләрнең тән формасы тулысынча алар яшәгән ефәк тоннельләр өчен яраклашкан: ул озынча, тар һәм бик сыгылмалы &lt;ref &quot;Edgerly02&quot;&gt;{{Cite journal|year=2002|title=Silk spinning behaviour and domicile construction in webspinners|pages=219–242}}&lt;/ref&gt; . Авыз аппаратларында чәйнәү мандибулалары бар. Бөер формасындагы катлаулы күзләр ярдәмендә күрәләр. Гади күзләре (оцеллияләр) юк. Җепсыман антенналары озын, 32 сегментка кадәр җитәләр &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Hoell, H. V.|author2=Doyen, J. T.|author3=Purcell, A. H.|year=1998|title=Introduction to Insect Biology and Diversity|url=https://archive.org/details/introductiontoin0000daly/page/389|edition=2nd|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=389–391|isbn=978-0-19-510033-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Kerkut|title=Comprehensive Insect Physiology, Volume 3: Integument, Respiration and Circulation|url=https://books.google.com/books?id=RnXYBAAAQBAJ&amp;pg=PA374|year=2013|publisher=[[Elsevier]] Science|isbn=978-1-4832-8619-8|pages=374}}&lt;/ref&gt; . Антенналары сыгылучан, шуңа күрә алар ефәккә чорналмыйлар. Ә канатлары алга бөкләнә һәм ата бөҗәккә җепләргә ябышмыйча артка йөгерергә мөмкинлек бирә &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Choe, Jae C.|author2=Crespi, Bernard J.|title=The Evolution of Social Behaviour in Insects and Arachnids|url=https://books.google.com/books?id=qkHHO_SmM_kC&amp;pg=PA15|year=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58977-2|pages=15–27}}&lt;/ref&gt; .

Беренче күкрәк сегменты кечкенә һәм тар, икенче һәм өченчесе зуррак һәм киңрәк, аеруча ата бөҗәкләрдә,  чөнки аларның очу мускуллары бар. Барлык ана бөҗәкләр һәм нимфалар канатсыз, ә аталар төрләренә карап канатлы яки канатсыз булырга мөмкин &lt;ref &quot;Ross2009&quot;&gt;{{Китап|автор={{нп3|Росс, Эдвард|Ross E. S.|en|Edward Shearman Ross}}|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofin00bada/page/315 315–316]|isbn=978-0125869904|DOI=10.1016/B978-0-12-374144-8.00095-3}}&lt;/ref&gt; . Канатлар ике парлы, зурлыгы һәм формасы белән охшаш: озын һәм тар, чагыштырмача гади челтәрләнүле. Бу канатлар гади гидравлика ярдәмендә эшли; очыш алдыннан, канатлар эчендәге тамырлар (синус тамырлары) гемолимфа (кан) белән тулалар. Җиргә төшкәндә бу тамырлар шиңә һәм канатлар сыгылып, тәнгә ябыша. Канатлар шулай ук тән өстенә бөкләнергә мөмкин, һәм бу, сыгылмалылык белән бергә, җир астындагы тар юллар буйлап алга яки артка хәрәкәт итүне җиңеләйтә.

Корсак өлеше ун сегменттан тора, соңгы сегментта бер пар церкалар бар. Ике сегменттан торган һәм озынлыгы асимметрияле булган бу сегментлар, аеруча ата бөҗәкләрдә, кагылуга бик сизгер һәм тар тоннельләр аша артка таба барганда, бөҗәкләргә борылырга мөмкинлек бирми. Таксоннарның морфологиясе бик охшаш булганлыктан, төрләрне ачыклау бик авыр. Шуңа күрә, элек кулланылган таксономик идентификациянең төп формасы ата бөҗәкләрнең җенес структураларын игътибар белән күзәтү (гәрчә кайбер энтомологлар һәм таксономистлар бу ысулны классификацияләү өчен җитәрлек түгел дип санасалар да) &lt;ref &quot;szumik&quot;=&quot;&quot;&gt;{{Cite journal|year=2008|title=Phylogeny of embiopterans (Insecta)|pages=993–1005}}&lt;/ref&gt; . Ата бөҗәкләр җитлеккән стадияләрендә беркайчан да ашамасалар да, ана бөҗәкләрнекенә охшаган авызлары бар. Бу авыз өлешләре копуляция вакытында ана бөҗәкне тоту өчен кулланыла &lt;ref &quot;arnett&quot;=&quot;&quot;&gt;{{Cite book|title=American Insects: A Handbook of the Insects of America North of Mexico, Second Edition|url=https://archive.org/details/americaninsectsh0000arne_j6x8/page/147|author1=Arnett|year=2000|publisher=CRC Press|isbn=9780849302121|pages=147–148}}&lt;/ref&gt; .

Авыз аппаратлары кимерүче. Әверелешләре тулы түгел, шуңа күрә зур личинкалар канатсыз ана бөҗәкләрдән аерылмый диярлек. Аяклар йөгерү төрендә, чагыштырмача кыска. Алгы очлыкның беренче сегментында эрләү бизләре бар. Безләр саны яшәү дәвамында 15 тән (беренче личинкаларда) 115 кә (олыларда) кадәр арта. Бу бизләр ефәк пәрәвез яки аны майлау өчен сыекча бүлеп чыгаралар. Аларны личинкалар да, олы бөҗәкләр дә эшләп чыгара. Оялары озын тоннельләрдән төзелгән системаны тәшкил итә, бу юлларның барысы да пәрәвез белән түшәлә. Эмбиләр ярым колониаль тормыш алып бара, зур төркемнәрдә яши һәм коры вакытта гына уфракка кереп, ялгыз яшәү рәвешенә күчәләр.

=== Тормыш циклы ===
Йомыркадан кечкенә, канатсыз олы бөҗәкләргә охшаган нимфалар чыга. Кыска вакытлы ата-ана кайгыртуы чорыннан соң, нимфалар гемиметаболизм (тулы булмаган метаморфоз) кичерәләр һәм олылар формасына җиткәнче барлыгы дүрт тапкыр тиреләрен алмаштыралар. Ата затлар беркайчан да ашамыйлар һәм ана затны табу өчен шунда ук туган колонияләреннән китәләр. Оча алмаган ата затлар еш кына күрше колонияләрдәге ана затлар белән парлашалар, алар еш кына бертуганнар яки якын туганнар булып чыгалар. Кайбер төрләрдә ана зат кавышканнан соң ата затны ашый, ләкин ничек кенә булмасын, ата затлар озак яшәми. Кайбер төрләр партеногенетик, димәк, алар аталандырылмаган йомыркалар белән үрчергә мөмкин. Бу күренеш ата затларны таба алмаганда була &lt;ref &quot;IIBD&quot;&gt;{{Cite book|isbn=978-0-19-510033-4}}&lt;/ref&gt; . Ана бөҗәк үзе яшәгән колониядә йомырка салырга, яки яңа ояга нигез салу өчен башка урынга китәргә мөмкин. Оча алмау сәбәпле, барыр урыннары җәяү йөри алган ераклыклары белән чикләнә.
== Этология һәм экология ==
Күпчелек эмби төрләре ярым колониаль тормыш алып бара  . Гадәттә, ана затлар йомыркаларын һәм токымнарын кайгырталар һәм еш кына зур колонияләрдә башка ана затлар белән яшиләр, ерткычлардан сакланырга ярдәм итүче пәрәвез каплавы ясыйлар һәм аның белән бүлешәләр. Мондый колонияләрдә яшәмәүчеләр паразитлар алдында көчсезрәк  &lt;ref &quot;foottit&quot;=&quot;&quot;&gt;{{Китап|автор=Edgerly J. S.|серия=|isbn=978-1-118-94557-5}}&lt;/ref&gt; . Кайбер төрләр елга бер, хәтта ике елга бер тапкыр үрчесәләр дә, икенчеләре ешрак үрчиләр, мәсәлән, ''[[Aposthonia ceylonica]]'' унике ай эчендә дүрт-биш партия йомырка сала &lt;ref &quot;Choe&quot;&gt;{{Cite book|isbn=978-0-521-58977-2}}&lt;/ref&gt; .

Ана бөҗәкнең кайгыртуы йомырка салудан башлана. Кайбер төрләр йомырка партиясен ефәк ярдәмендә пәрәвезгә беркетәләр; кайберләре агач кайрысындагы сырларда йомырка рәтләре ясыйлар; калганнары аларны селәгәйдән ясалган цемент белән укмаштыралар, һәм күп төрләр аларны, башка материаллар да өстәп, ефәк массага күмәләр &lt;ref &quot;foottit&quot;=&quot;&quot;&gt;{{Китап|автор=Edgerly J. S.|серия=|isbn=978-1-118-94557-5}}&lt;/ref&gt; . Күпчелек эмбиләр йомыркаларын саклый, кайберләре чыннан да алар өстендә тора. Төп искәрмә - йомыркаларын таратып ташлаучы ''[[Saussurembia calypso]]'' кебек төрләр. Йомырка өчен төп куркыныч - йомырка паразитоидлары, алар сакланмаган йомыркаларның тулы партияләренә һөҗүм итә ала. Бу вакыт эчендә ана зат башка затларга карата бик территориаль һәм агрессив була. Йомыркаларга артык якын килүче башка затларны куркыту өчен өч төрле тибрәнү сигналы кулланыла.

Личинкалар чыкканнан соң, аналар үзләренең төркемдә яшәүләрен дәвам итәләр. Кайбер төрләрдә алар берничә көн дәвамында нәселләрен кайгыртуны дәвам итәләр, кайберләре хөтта нимфаларны чәйнәлгән үләннәр белән туендыралар &lt;ref&gt;{{Cite book|isbn=978-1-4067-7038-4}}&lt;/ref&gt; . Партеногенетик ''Rhagadochir virgo'' төре йомырканың ефәгенә лишайник кисәкләрен өсти, һәм моны яңа чыккан нимфалар ашый ала. Бәлки, бу төр бөҗәкләре үзара тыгыз бәйләнештә булганга, алар ефәкне бергәләп ясыйлар һәм координацияләнгән төркемнәрдә йөриләр. Алга таба ата-ана кайгыртуын тәэмин итмәгән төрләрдә дә колониядә үсүче нимфалар олыларның ефәк җитештерүе исәбенә өстәмә саклау һәм файда күрәләр.

Субсоциальлек - ана затлар өчен компромисс, чөнки аның токымы турында кайгырту өчен сарыф ителгән энергиясе һәм вакыты аларның исән калуы һәм нәселне дәвам итүләре белән кире кайта. Кайбер төрләр берничә олылар белән галереялар бүлешәләр, ләкин күпчелек төркемнәр бер олы хатын-кыз һәм аның токымнарыннан тора &lt;ref &quot;Ross2&quot;&gt;{{Мәкалә|6=1—36|автор={{нп3|Росс, Эдвард|Ross E. S.|en|Edward Shearman Ross}}|год=2000|издание=Occasional Papers of the California Academy of Sciences|volume=149 (2)|ссылка=http://biodiversitylibrary.org/page/40719168|archivedate=2024-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415005629/https://www.biodiversitylibrary.org/page/40719168}}&lt;/ref&gt; .

=== Галереяләр ===
[[Файл:Embioptera_túneles_20180801a.jpg|мини|Таш дивардагы пәрәвез]]
Әлеге бөҗәкләр ефәк җепләр бүлеп чыгарып, алардан пәрәвез төзиләр. Мондый пәрәвезләрне ташларда, агач кайрыларында, яфрак катламнары астанда табарга була&lt;ref &quot;Edgerly06&quot;&gt;{{Cite journal|year=2006|title=Relating the cost of spinning silk to the tendency to share it for three embiids with different lifestyles (Order Embiidina: Clothodidea, Notoligotomidae, and Australembiidea)|journal=[[Environmental Entomology]]|volume=35|issue=2|pages=448–457|doi=10.1603/0046-225X-35.2.448|url=https://scholarcommons.scu.edu/bio/24}}&lt;/ref&gt;. Кайбер төрләр аларны табигый материаллар белән каплап, яшерәләр. Бу юллар дымлылыкны саклау, ерткычлардан яшеренү, үрчү өчен әһәмиятле. Эмбиләр үз галереяләрен пар эзләгәндә яки яңа ризык чыганагы табу өчен генә калдырып китәләр&lt;ref &quot;edgerly02&quot;=&quot;&quot;&gt;{{Cite journal|year=2002|title=Silk spinning behaviour and domicile construction in webspinners|url=https://archive.org/details/journal-of-insect-behavior_2002-03_15_2/page/219|journal=Journal of Insect Behavior|volume=15|issue=2|pages=219–242|doi=10.1023/A:1015437001089}}&lt;/ref&gt;.

=== Классификация ===
Бүгенге көндә галимнәр тарафыннан 464 төр сурәтләнгән, алар арасына 7 казылма төр керә (Zhang, 2013). Аларны берничә семьялыкка бүләләр,&lt;ref &quot;foottit&quot;=&quot;&quot;&gt;{{Китап|автор=Edgerly J. S.|серия=|isbn=978-1-118-94557-5}}&lt;/ref&gt; һәм күпчелеге тропик өлкәләрдә яши&lt;ref &quot;Choe&quot;&gt;{{Cite book|isbn=978-0-521-58977-2}}&lt;/ref&gt;. Бәяләүләргә караганда, хәзер 2000ләп төр яшәргә тиеш&lt;ref =&quot;Ross1&quot;&gt;{{Мәкалә|автор={{нп3|Росс, Эдвард|Ross E. S.|en|Edward Shearman Ross}}|год=2000|издание=Occasional Papers of the California Academy of Sciences|ссылка=http://biodiversitylibrary.org/page/40719168}}&lt;/ref&gt;.

Отряд классификациясе (Miller et al., 2012; Zhang, 2013)&lt;ref name=&quot;Zhang2013&quot;&gt;{{Мәкалә|pages=17—26|volume=3703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Miller 2012&quot;&gt;{{Cite journal|year=2012|title=The phylogeny and classification of Embioptera (Insecta)|journal=[[Systematic Entomology]]|volume=37|issue=3|pages=550–570|url=https://scholarcommons.scu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&amp;context=bio|doi=10.1111/j.1365-3113.2012.00628.x}}
[[Төркем:Википедия:Ошибки CS1 (archive-url)]]&lt;/ref&gt;:{{Div col}}
* [[Andesembiidae]] &lt;small&gt;{{нп3|Росс, Эдвард|Ross|en|Edward Shearman Ross}}, 2003&lt;/small&gt;
* [[Anisembiidae]] &lt;small&gt;Davis, 1940&lt;/small&gt;
* [[Archembiidae]] &lt;small&gt;Ross, 2001&lt;/small&gt;
* [[Australembiidae]] &lt;small&gt;Ross, 1963&lt;/small&gt;
* [[Clothodidae]] &lt;small&gt;[[Günther Enderlein|Enderlein]], 1909&lt;/small&gt;
* [[Embiidae]] &lt;small&gt;Burmeister, 1839&lt;/small&gt;
* [[Embonychidae]] &lt;small&gt;Navás, 1917&lt;/small&gt;
* [[Notoligotomidae]] &lt;small&gt;Davis, 1940&lt;/small&gt;
* [[Oligotomidae]] &lt;small&gt;Enderlein, 1909&lt;/small&gt;
* [[Paedembiidae]] &lt;small&gt;Ross, 2006&lt;/small&gt;
* [[Ptilocerembiidae]] &lt;small&gt;Miller &amp; Edgerly, 2012&lt;/small&gt;
* [[Scelembiidae]] &lt;small&gt;Ross, 2001&lt;/small&gt;
* [[Teratembiidae]] &lt;small&gt;Krauss, 1911&lt;/small&gt;
* † ? [[Sorellembiidae]]
{{Div col end}}

==Әдәбият==
* {{Книга:Жизнь животных|1|3|с=199—201|часть=Отряд Эмбии (Embioidea)}}
* {{книга |заглавие=Evolution of the Insects |ссылка=https://archive.org/details/evolutionofinsec0000grim |год=2005 |издательство=[[Издательство Кембриджского университета|Cambridge University Press]] |isbn=0-521-82149-5 |автор=[[Гримальди, Дэвид|David Grimaldi]] and [[Энджел, Майкл|Michael S. Engel]] |язык=en|pages=196—199|allpages=755}}
* {{статья |автор={{нп3|Росс, Эдвард|Ross E. S.|en|Edward Shearman Ross}} |год=2000 |заглавие=Embia. Contributions to the biosystematics of the insect order Embiidina. Part 1. Origin, relationships and integumental anatomy of the insect order Embiidina |язык=en|издание=Occasional Papers of the California Academy of Sciences |volume=149 |номер=1|pages=1–53|ссылка=http://biodiversitylibrary.org/page/40719168}}
* {{статья |автор={{нп3|Росс, Эдвард|Ross E. S.|en|Edward Shearman Ross}} |год=2000 |заглавие= Embia. Contributions to the biosystematics of the insect order Embiidina. Part 2. A review of the biology of Embiidina|язык=en|издание= Occasional Papers of the California Academy of Sciences |volume=149 |номер=2|pages=1—36|ссылка= http://biodiversitylibrary.org/page/40719168}}
* {{книга |автор={{нп3|Росс, Эдвард|Ross E. S.|en|Edward Shearman Ross}} |год=2008|часть=Webspinners (Embiidina)|заглавие=Encyclopedia of Entomology |место=Dordrecht|издательство=[[Springer Nature]]|isbn=978-1-4020-6359-6 |ответственный=Capinera, J.L. (eds)|язык=en|doi=10.1007/978-1-4020-6359-6_2635|pages=4169—4172|allpages=4346}}
* {{китап |автор=[[Ричардс, Оуайн|Richards O. W.]], Davies R. G. |год=1977|часть=Embioptera|заглавие=Imms’ General Textbook of Entomology. Volume 2: Classification and Biology|место=Dordrecht|издательство=[[Springer Nature]]|isbn=978-0-412-15230-6 |ответственный=Capinera, J.L. (eds)|издание =Tenth Edition|язык=en |doi=10.1007/978-94-017-0472-4_13|pages=583—591|allpages=1354}}

== Искәрмәләр ==
&lt;references /&gt;
[[Төркем:Әлифба буенча хайваннар]]
[[Төркем:Хайваннар]]
[[Төркем:Зоология]]</text>
      <sha1>3yt96dlkjjtf9ypi5to40fhaleirfre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владас Сидоравичюс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>961034</id>
    <revision>
      <id>6038436</id>
      <parentid>5359310</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>1 китап өстәлде: [[Википедия:Тикшереп булучанлык]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>6038436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9996" sha1="ncyr342f5q83qkosvwgcbkuornhs39d" xml:space="preserve">{{Шәхес}}
'''Владас Сидоравичюс''' (литва телендә: Vladas Sidoravicius; 1963, [[Вильнюс]] — 2019 елның 23 мае, [[Шанхай]]) — ихтималлыклар теориясен өйрәнүендә махсуслашкан Литва-Бразилия математигы&lt;ref name=icmc&gt;{{cite web|title=Vladas Sidoravicius (1963–2019)|date=2019-08-17|website=ICMC-USP, University of São Paulo|url=http://ebp23.icmc.usp.br/vladas.html|access-date=2020-10-10|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216201535/http://ebp23.icmc.usp.br/vladas.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=impa&gt;{{cite web|title=Mathematician Vladas Sidoravicius|website=Instituto de Matemática Pura e Aplicada (IMPA)|date=2019-05-24|url=https://impa.br/en_US/noticias/morre-o-matematico-vladas-sidoravicius/|access-date=2020-10-10|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917100305/https://impa.br/en_US/noticias/morre-o-matematico-vladas-sidoravicius/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Shanghai&gt;{{cite web|title=In Memoriam: Professor of Mathematics Vladas Sidoravicius, 1963–2019|date=2019-05-29|website=Shanghai NUY|url=https://shanghai.nyu.edu/news/memoriam-professor-mathematics-vladas-sidoravicius-1963-2019|access-date=2020-10-10|archive-date=2020-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011100640/https://shanghai.nyu.edu/news/memoriam-professor-mathematics-vladas-sidoravicius-1963-2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Белем алуы һәм карьерасы ==
Владас Сидоравичюс [[Вильнюс университеты]]нда математиканы өйрәнгән, анда 1985 елда диплом һәм 1986 елда магистр дәрәҗәсен алган&lt;ref name=impa/&gt;. Шул ук елны [[Мәскәү дәүләт университеты]]на кергән, анда 1990 елда доктор дәрәҗәсенә ия булган. Аның фәнни җитәкчесе физика-математика фәннәре докторы [[Малышев, Вадим Александрович|Вадим Малышев]] булган&lt;ref&gt;{{MathGenealogy|id=70459}}&lt;/ref&gt;. 1991 елдан 1993 елга кадәр Сидоравичюс [[Гейдельберг университеты]]нда һәм [[Париж-Дофин Университеты]]нда аспирант булган&lt;ref name=impa/&gt;. 1990-ынчы еллар башында дөнья галимнәре арасында ихтималлыклар теориясе өлкәсендә тикшеренүләренә күрә ат казанган&lt;ref name=Shanghai/&gt;. 1993 елда Сидоравичюс Бразилиягә күчкән&lt;ref name=icmc/&gt;, анда натуральләшкән граждан булган һәм 1999 елдан 2015 елга кадәр [[Рио-де-Жанейро]]да Пура-э-Апликада Милли математика институтының тулы хокуклы профессоры булган, аннан соң ул Кытайга күчкән&lt;ref name=impa/&gt;. Шанхайның Нью-Йорк университетында (''NYU Shanghai'') ул математика профессоры булып эшләгән һәм шулай ук 2015 елдан 2019 елда 55 яшендә үлеменә кадәр Шанхай математика фәннәре институтының ([[Көнчыгыш-Кытай педагогика университеты]]) мөдир урынбасары вазифасын биләгән&lt;ref name=Shanghai/&gt;.
Сидоравичюс рецензияләнгән журналларда йөздән артык мәкаләнең авторы яки автордашы булып тора. Ул еш математик Гарри Кестен белән хезмәттәшлек иткән. 2008 елда аларның «Инфекция таралышы турында форма теориясе» мәкаләсе иң резонанслы булган.&lt;ref name=Shanghai/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://annals.math.princeton.edu/wp-content/uploads/annals-v167-n3-p02.pdf|author=Kesten, H.|author2=Sidoravicius, V.|year=2008|title=A shape theorem for the spread of an infection|journal=Annals of Mathematics|volume=167|issue=3|pages=701–766|doi=10.4007/annals.2008.167.701|access-date=2020-10-10|archive-date=2020-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823201719/https://annals.math.princeton.edu/wp-content/uploads/annals-v167-n3-p02.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
2014 елда Сидравичюс Сеулда [[Халыкара математиклар конгрессы]]нда чакырылган чыгыш ясаучы булган&lt;ref&gt;{{cite book|author=Sidoravicius, Vladas|chapter=Criticality and Phase Transitions: five favorite pieces|title=Proceedings of the ICM, Seoul 2014|volume=vol. 4|pages=199–224}}&lt;/ref&gt;. 2019 елда XXIII Бразилия ихтималлык мәктәбе (португаль телдә: XXIII Escola Brasileira de Probabilidade) аның истәлегенә багышланган булган&lt;ref&gt;{{cite web|title=XXIII Brazilian School of Probability|date=2019-08-17|url=http://ebp23.icmc.usp.br/index.html|access-date=2020-10-10|archive-date=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219182738/http://ebp23.icmc.usp.br/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Кайбер басмалары ==

=== Мәкаләләр ===
* {{cite journal|author=Kesten, H.|author2=Sidoravicius, V.|author3=Zhang, Yu|year=1998|title=Almost all words are seen in critical site percolation on the triangular lattice|journal=Electronic Journal of Probability|volume=3|issue=10|pages=1–75|url=http://emis.ams.org/journals/EJP-ECP/_ejpecp/include/getdoc0c8b.pdf?id=2710&amp;article=1234&amp;mode=pdf|doi=10.1214/EJP.v3-32}}{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal|author=Kesten, H.|author2=Sidoravicius, V.|year=2003|title=Branching random walk with catalysts|journal=Electronic Journal of Probability|volume=8|issue=5|pages=1–51|url=http://emis.ams.org/journals/EJP-ECP/article/download/127/253.pdf|doi=10.1214/EJP.v8-127}}{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal|doi=10.1007/s00440-004-0336-0|title=Quenched invariance principles for walks on clusters of percolation or among random conductances|url=https://archive.org/details/probability-theory-and-related-fields_2004-06_129_2/page/219|journal=Probability Theory and Related Fields|volume=129|issue=2|pages=219–244|year=2004|last1=Sidoravicius|first1=Vladas|last2=Sznitman|first2=Alain-Sol}}
* {{cite journal|doi=10.1214/009117905000000413|title=The spread of a rumor or infection in a moving population|journal=The Annals of Probability|volume=33|issue=6|pages=2402–2462|year=2005|last1=Kesten|first1=Harry|last2=Sidoravicius|first2=Vladas|doi-access=free}}
* {{cite journal|doi=10.1214/105051606000000015|title=Pinning of polymers and interfaces by random potentials|journal=The Annals of Applied Probability|volume=16|issue=2|pages=636–669|year=2006|last1=Alexander|first1=Kenneth S.|last2=Sidoravicius|first2=Vladas|doi-access=free}}
* {{cite journal|doi=10.1215/ijm/1258059486|title=A phase transition in a model for the spread of an infection|journal=Illinois Journal of Mathematics|volume=50|issue=1–4|pages=547–634|year=2006|last1=Kesten|first1=Harry|last2=Sidoravicius|first2=Vladas|doi-access=free}} 2009
* {{cite journal|author=Sidoravicius, V.|author2=Sznitman, A. S.|year=2010|title=Connectivity bounds for the vacant set of random interlacements |journal=Annales de l'IHP Probabilités et statistiques|volume=46|issue=4|pages=976–990|url=http://www.numdam.org/item/AIHPB_2010__46_4_976_0/}}
* {{cite journal|author=Ellwood, David|author2=Newman, Charles|author3=Sidoravicius, Vladas|author4=Werner, Wendelin|title=Probability and Statistical Physics in Two and More Dimensions|journal=Clay Mathematical Proceedings|volume=15|year=2012 |citeseerx=10.1.1.680.4319|postscript=; XIV Brazilian School of Probability , July 11–August 7, 2010}}

=== Китаплар ===
* {{cite book|editor=Sidoravicius, V.|title=New Trends in Mathematical Physics: Selected contributions of the XVth International Congress on Mathematical Physics|url=https://books.google.com/books?id=whDbZL7MsxkC|date=2009-08-31|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-90-481-2810-5}}
* {{cite book|title=In and Out of Equilibrium: Probability with a Physics Flavor|editor=Sidoravicius, V.|series=Progress in Probability|volume=51|year=2002|pages=vii+472|publisher=Birkhäuser Basel|doi=10.1007/978-1-4612-0063-5|isbn=978-1-4612-6595-5}}
* {{cite book|title=Sojourns in Probability Theory and Statistical Physics: A Festschrift for Charles M. Newman|volume=(3 vols.)|series=Proceedings in Mathematics &amp; Statistics|year=2019|publisher=Springer|editor=Sidoravicius, V.}}
** {{cite book|title=Vol. I. Spin Glasses and Statistical Mechanics}}
** {{cite book|title=Vol. II. Brownian Web and Percolation}}
** {{cite book|title=Vol. III. Interacting Particle Systems and Random Walks}}

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* {{cite web|title=Clay Mathematics Institute 2010 Summer School - Vladas Sidoravicius|date=2018-06-07|publisher=Instituto de Matemática Pura e Aplicada|website=YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=Kd-TfViBv0E}}
* {{cite web|title=ICM2014 VideoSeries IL 12.11: Vladas Sidoravicius on Aug20Wed|publisher=Seoul ICM VOD|date=2014-08-20|website=YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=-lYNqMoXORk}}
* {{cite web|title=Random walks in growing domains - recurrence vs transience by Vladas Sidoravicius|publisher=International Centre for Theoretical Sciences|date=2019-04-15|website=YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=h4bS2cPnfu8}}
[[Төркем:Математиклар]]</text>
      <sha1>ncyr342f5q83qkosvwgcbkuornhs39d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Узыш (2016 елгы фильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391593</id>
    <revision>
      <id>6038528</id>
      <parentid>5792458</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T20:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>35870</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>6038528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22603" sha1="1mm85jkn5myeyspzo8q5c8h1pvqwxow" xml:space="preserve">{{Фильм|alt=|director=[[Стәфән Һопкенз (режиссёр)|Стәфән Һопкенз]]|producer={{Plainlist|
* Карстән Брүниг
* Лук Дайан
* Кәйт Гарвуд
* Стәфән Һопкенз
* Җан-Шарлз Ләви
* Николас Мәнйуыл
* Луис-Филипп Рошон
* Доминик Сәгин
}}|writer={{Plainlist|
* Җо Шрапнәл
* Анна Вотәрһаус
}}|starring={{Plainlist|
* [[Стәфан Җәймз (актёр)|Стәфан Җәймз]]
* [[Җәйсон Судәйкес]]
* [[Җәрәми Айронз]]
* [[Карис ван Һаутән]] 
* [[Веллйам Һөрт]] 
}}|cinematography=[[Питәр Ләви (Оператор)|Питәр Ләви]]|editing=Җоһн Смет|җитештерү ширкәте={{Plainlist|
* Forecast Pictures&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/race-film-review-861062|title='Race': Film Review|first=Sheri|last=Linden|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|access-date=27 August 2018|date=18 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/news/race-stephan-james-jesse-owens-1201617074/|title=Watch: Stephan James Channels Olympian Jesse Owens in 'Race' Trailer|first=Dave|last=McNary|date=13 October 2015|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=[[Penske Business Media]]|access-date=27 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2014/film/news/william-hurt-jesse-owens-biopic-race-1201318601/|title=William Hurt Joins Jesse Owens Biopic 'Race'|first=Dave|last=McNary|date=1 October 2014|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=[[Penske Business Media]]|access-date=27 August 2018}}&lt;/ref&gt;
* Solofilms
* Trinica
* Trinity Race&lt;ref&gt;{{cite web |quote=A Focus Features release and presentation in association with the Jesse Owens Foundation and the Luminary Group of a Solofilms/Trinica/Trinity Race production. |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=[[Penske Business Media]] |url=https://variety.com/2016/film/reviews/race-review-jesse-owens-1201709478/ |first=Andrew |last=Barker |title=Film Review: 'Race' |access-date=18 February 2017 |date=18 February 2016}}&lt;/ref&gt;
* Totally Commercial Films
* Mister Smith Entertainment
}}|distributor={{Plainlist|
* [[Entertainment One|Entertainment One Films]] (Канада)
* LFR Films (Фәрәнсә)
* SquareOne Entertainment (Алмания)
}}|runtime=135 минут&lt;!--Theatrical runtime: 134:38--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/race-film-3 | archive-url=https://archive.today/20161014142715/http://www.bbfc.co.uk/releases/race-film-3 | url-status=dead | archive-date=October 14, 2016 | title=''RACE'' (PG) | publisher=[[British Board of Film Classification]] | date=20 April 2016 | access-date=20 April 2016 | accessdate=2026-03-25 | archivedate=2016-05-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508232449/http://www.bbfc.co.uk/releases/race-film-3}}&lt;/ref&gt;|country={{Plainlist|
* Канада
* Франция
* Алмания&lt;ref name=bfi&gt;{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/570c258705bb0|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116102304/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/570c258705bb0|url-status=dead|archive-date=November 16, 2016|title=Race (2016)|publisher=[[British Film Institute]]|access-date=15 November 2016|accessdate=2026-03-25|archivedate=2016-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116102304/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/570c258705bb0}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- reliable sources describe this as a «Canada-Germany co-production» — e.g., http://www.hollywoodreporter.com/review/race-film-review-861062 — other sources mention France as well e.g., http://www.cineuropa.org/f.aspx?t=film&amp;l=en&amp;did=305489 --&gt;
}}|language=Инглиз&lt;br /&gt;Алман|budget=5 миллион $&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Race-(2015)#tab=summary|title=Race (2016)|work=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services |access-date=15 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://powergrid.thewrap.com/project/race-2016 |title=Race |work=[[The Wrap]] |access-date=16 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006012401/http://powergrid.thewrap.com/project/race-2016 |archive-date=6 October 2017 |accessdate=2026-03-25 |archivedate=2017-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006012401/http://powergrid.thewrap.com/project/race-2016 }}&lt;/ref&gt;|gross=25,1 миллион $&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=race2016.htm|title=Race |work=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |access-date=4 July 2017}}&lt;/ref&gt;|Исем=Race|Татарча исем=Узыш|Режиссёр=Стәфән Һопкенз|Бию куючы=Рәйчәл Портман|production companies={{Plainlist|
* Forecast Pictures
* Solofilms
* Trinica
* Trinity Race
* Totally Commercial Films
* Mister Smith Entertainment
}}|Көйязар=|Чыгарылыш даталары=2016 елның 11 февралендә (Торонто)&lt;br /&gt;2016 елның 19 февралендә (Канада)&lt;br /&gt;2016 елның 27 июлендә (Фәрәнсә)&lt;br /&gt;2016 елның 28 июленә (Алмания)|Сурәт=|Жанр=Спорт, биографик, драматик.}}

'''Узыш''' (''[[Инглиз теле|инглиз]]. Race; [[Рус теле|урыс]]. Сила воли'') ул 1936 елгы [[Җәйге Олимпия уеннары 1936|Җәйге Олимпия уеннарында]] рекорд куючы дүрт алтын медальне җиңеп алган афроамерика атлеты Җәсси Оувәнз турындагы 2016 елгы биографик спорт драмасы. Стәфән Һопкенз аны төшергән, Җо Шрапнәл һәм Анна Вотәрһаус аны язганнар. Төп персонажлар: [[Стәфан Җәймз (актёр)|Стәфан Җәймз]] Оувәнз кебек, [[Җәйсон Судәйкес]] Ларри Снайдәр кебек, Җәрәми Айронз Әйвәри Брандәҗ кебек, Веллйам Һөрт Җәрәмайаһ Т. Маһони кебек һәм [[Карис ван Һаутән]] Ләни Рифәншталь. [[Канада]], [[Алмания]] һәм [[Франция]] бу фильмны ясаганнар.

2014 елның 24 июлендә төп төшерү [[Монреаль]]дә, [[Канада]]да, башланган. Оувәнз гаиләсе, Җәсси Оувәнз фонды ([[Инглиз теле|инглиз]]. Jesse Owens Foundation), Jesse Owens Trust һәм Ут төркеме ([[Инглиз теле|инглиз]]. The Luminary Group) ярдәме белән Forecast Pictures, Solofilms һәм Trinity Race фильмны төшергәннәр. Фильм уң булган. Катнаш һәм уңай күзәтүләр алгач, ул дүрт канадалы фильм бүләкләрен ([[Инглиз теле|инглиз]]. Canadian Screen Awards) алган. Ә Җәймз «Иң яхшы актёр ([[Инглиз теле|инглиз]]. Best Actor)» алган.

== Хикәя ==
[[1933 ел]]да Җәсси Оувәнз Оһайо дәүләт университетында керә. Үз гаиләсеннән ул көллияттә беренче укучы булып өйрәнә. Кайбер ак атлетлар тарафыннан ул раса дискриминациясен ала. Ларри Снайдәр ул элеккеге Олимпия дәрәҗәсендәге атлет. Ул Оувәнзның гадәти булмаган потенциалы барлыгына дип ышана. Ләкин Оувәнзга үз техникасы өчен күп эшләргә кирәк, Ларри уйлый. Снайдәр Оувәнзга [[Берлин]]дагы [[Җәйге Олимпия уеннары 1936|1936 елгы Җәйге Олимпия уеннарында]] катнашырга тәкъдим иткәч, Оувәнз моны кызык тәкъдим дип саный, ләкин [[Өченче рейх|Нацист Алманиясендәге]] раса пропагандасы аркасында ул тәвәккәл түгел. Алмания дискриминация сәясәте аркасында АКШ Олимпия комитеты Олимпия уеннарын бойкот итәргә җыеналар. Әгәр нацист рәсми булучы Йозәф Гөббәлз теләсә кайсы раса атлетларына катнашырга рөхсәт итәргә һәм аларның пропагандасын контрольдә тотарга вәгъдә итсә, америкалылар ризалашырга җыеналар.

Үз хатынына, Рутка, һәм яшь кызына ярдәм итәргә тырышып, Оувәнз хезмәт күрсәтү станциясендә эшли башлый һәм Снайдәрны күңелсезләндерә, чөнки аның эше аны күнегүләрдән аера. Оувәнзның гаиләсе турында белгәч, Снайдәр Оувәнзга күренергә таләп итми торган башка эшне бирә, Оувәнз йөгерүдә игътибар итсен. Дәвам итеп Оувәнз берничә рекордлар, шулай ук кайбер Снайдәрның рекордларны, куя һәм бер хатын белән мөнәсәбәтләр башлый. Рут дәгъва язарга җыенгач, Оувәнз аерыла һәм узыш Йуләйс Пикокк узышчыга җиңелә. Тыныч итү өчен Оувәнз Рутка кайта һәм аңа өйләнергә тәкъдим итә. Әмма Төсле кешеләр күтәрелеш өчен милли оешма сәясәт сәбәпләре аркасында Җәссидән Берлинга бармаска сорый. Оувәнз тәвәккәл түгел, ләкин Пикокк җәрәхәте аны нацист раса идеологиясенә карамастан ярышырга мәҗбүр итә.

Берлинда Оувәнз 100 метрлы йөгерештә яңа рекорд куя һәм үз беренче алтын медальне ота. Халыкара Олимпия комитеты катнашучы Әйвәри Брандәҗ [[Адольф Һитлер]]дан котлаулар алу өчен Җәсси Оувәнзны алып килгәч, аңа Һитлерның пробкаларда кермәү өчен элегрәк киткәнен әйткәннәр. Брандәҗ Гөббәлзга Һитлерның бар җиңүчеләр котларга тиешлеген әйтә. Ләкин Гөббәлз моны кире каккан.

Лус Лоң көтелмәгәндә Оувәнзга киңәш иткәч, ул озынлыкка сикерү өчен квалификация уза, тагын бер рекорд куя һәм алтын медальне ота. Лус халык алдында аның кулын кыскан һәм аның белән җиңү даирәсен итә. Аннан соң ул үз бүлмәсендә Оувәнзга Алмания торышы турындагы үз борчылуы турында сөйләгән. 4×100 узышында ике яһүди-америкалыны урынына йөгергәч, Оувәнз үз дүртенче һәм соңгы алтын медальне ота. Брандәҗ шул яһүди-америкалыларны узыштан читләштергән, чөнки Брандәҗ уеннарга кадәр нацистлар белән килешү төзегән һәм җәнҗалны булдырмау өчен Гөббәлз Брандәҗкә моны эшләргә киңәш иткән. Гөббәлз Ләни Рифәнштальгә, фильм режиссёрына, төшермәскә кушкан. Моңа карамастан ул Оувәнзның җиңүләрен төшергән һәм аннары Оувәнздан алтын медальне отучы озынлыкка сикерүен Рифәнштальнең киләсе фильмы, Олимия, өчен кабатларга сорый.

[[Америка Кушма Штатлары|АКШга]] кайткач, Оувәнз һәм Снайдәр Оувәнзның җиңүе хөрмәтенә оештырылган банкетта булганнар, ләкин швейцар аларга Оувәнзның эшчеләр өчен керү юлы аша керергә тиешлеген әйтә. Снайдәрның протестларына карамастан, Оувәнз шулай эшли. Лифтёр, яшь ак ир, Оувәнзның имзасын сорый Оувәнзны һәм Рутны банкетка алып килгәнче.

== Актёрлар һәм актрисалар ==
Уңда — актёр/актриса; сулда — персонаж.

* [[Стәфан Җәймз (актёр)|Стәфан Җәймз]] — Җәсси Оувәнз
* [[Җәйсон Судәйкес]] — Ларри Снайдәр
* Җәрәми Айронз — Әйвәри Брандәҗ
* [[Карис ван Һаутән]] — Ләни Рифәншталь
* Веллйам Һөрт — Җәрәмайаһ Т. Маһони
* Шәнес Бәнтон — Рут Соломон-Оувәнз
* Аманда Крү — Пәгги
* Җәрәми Фөрдман — Марти Глеккман
* Барнаби Мәтшурат — Йозәф Гөббәлз
* Шантәл Райли — Квенсәлла
* Давид Кросс — Карл «Лус» Лоң
* Гленн Түрман — Һарри Дәйвес
* Җонатан Арес — Артур Лелл
* Шәмир Андәрсон — Йуләйс Пикокк
* Тони Күрран — Лосон Робәртсон
* Николас Вудсон — Фрәд Рубин
* Җакомо Җанниотти — Сәм Столләр
* Әли Гори — Дәйв Албреттон
* Әнтони Шөрвуд — Ихтирамлы Әрнәст Һалл
* Җон МакЛарән — Трәнт
* Тим МакИннәрни — Генерал Чарлз
* Власта Врана — Изге Җоһн
* Адриан Свиккәр — Адольф Һитлер
* Карл Грабошас — Адолф Дассләр
* Артур Һолдән — Рудолф Дассләр
* Җонатан Һеггенз — Дин Кромвәлл
* Аниан Соллнәр — Һанс фон Тшаммәр

== Җитештерү ==

=== Булдыру ===
Башта Җоһн Бойәга Оувәнзны уйнарга җыенган. Әмма аннан соң ул [[Йолдыз сугышлары: Куәт уяна]] фильмда уйнарга киткән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2014/film/news/jesse-owens-john-boyega-biopic-1201069326/|title=Jesse Owens Biopic Finds Its Leading Man (EXCLUSIVE)|last=McNary|first=Dave|date=2014-01-24|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailybeast.com/john-boyega-the-hero-of-star-wars-episode-vii-has-the-force/|title=Meet the New Hero of ‘Star Wars’|date=2014-04-30|language=en}}&lt;/ref&gt; Шуңа күрә [[Стәфан Җәймз (актёр)|Стәфан Җәймз]] аны алмаштырган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/star-wars-hero-john-boyega-to-be-replaced-by-degrassi-actor-in-jesse-owens-biopic-exclusive/|title='Star Wars' Hero John Boyega to Be Replaced by 'Selma' Actor in Jesse Owens Biopic (Exclusive)|last=Sneider|first=Jeff|date=2014-05-28|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''Squareone Entertainment'' һәм ''Entertainment One''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2014/film/news/jesse-owens-race-biopic-1201091872/|title=Jesse Owens Biopic Gets Boost From Family|last=Barraclough|first=Leo|date=2014-02-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Алманиядә һәм Канадада фильмны сатып алганнар. Ә Америка Кушма Штатларында ''Focus Features'' сату белән шөгыльләнгәннәр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/focus-features-negotiations-board-jesse-owens-biopic-race/|title=Focus Features in Negotiations to Board Jesse Owens Biopic 'Race'|last=Sneider|first=Jeff|date=2014-05-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Төшерү ===
[[Файл:Olympiastadion_Berlin_Sep-2015.jpg|мини|Фильм [[Берлин]]дагы Олимпия стадионында төшерелгән.]]
'''[[Монреаль]]дә һәм [[Берлин]]дагы Олимпия стадионында [[2014 ел]]ның 24 июлендә төшерү башланган.'''&lt;ref name=&quot;Sudeikis-Irons&quot;&gt;{{Cite news|author=Kit|first=Borys|title=Jason Sudeikis, Jeremy Irons Join Jesse Owens Drama 'Race'|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/jason-sudeikis-jeremy-irons-join-719042|accessdate=28 July 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=16 July 2014}}&lt;/ref&gt;

== Чыгарылыш ==
2014 елның 1 октябрендә ''Focus Features'' фильмны 2016 елның 8 апрелендә чыгарырга җыенган.&lt;ref name=&quot;Hurt&quot;&gt;{{Cite news|title=Jesse Owens Biopic 'Race' Release Date Set For April 2016; William Hurt Joins Cast|url=https://deadline.com/2014/10/jesse-owens-movie-race-release-date-william-hurt-cast-844245/|accessdate=2 October 2014|work=[[Deadline Hollywood]]|publisher=[[Penske Business Media]]|date=1 October 2014|author=The Deadline Team}}&lt;/ref&gt; Әмма 2015 елның августында чыгарылыш датасы 2016 елның 19 февраленә күчкән.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Sneider|first=Jeff|title=Focus Features Moves Up Jesse Owens Drama 'Race' to February 2016|url=https://www.thewrap.com/focus-features-moves-up-jesse-owens-drama-race-to-february-2016/|accessdate=25 November 2015|work=[[TheWrap]]|date=27 August 2015}}&lt;/ref&gt;

Унбишенче февральдә Оһайо дәүләт университетында фильм алдан күрсәтелгән. Җәсси Оувәнзның ике кызы һәм [[Стәфан Җәймз (актёр)|Стәфан Җәймз]] анда булганнар һәм халыкка мөрәҗәгать иткәннәр. Оһайо штаты президенты, Майкл В. Дрәйк, шулай ук халыкка мөрәҗәгать иткән һәм Оувәнзның глобаль тәэсире һәм университеттагы тормышка тәэсире турында сөйләшкән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.osu.edu/news/2016/02/09/media-advisory-ohio-state-to-celebrate-jesse-owens-legacy-with-red-carpet-screening/|title=Media Advisory: The Ohio State University to celebrate Jesse Owens' legacy with a red-carpet preview screening of new movie &quot;Race&quot;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161215234345/https://news.osu.edu/news/2016/02/09/media-advisory-ohio-state-to-celebrate-jesse-owens-legacy-with-red-carpet-screening/|archivedate=December 15, 2016|date=9 February 2016|work=University Communications|publisher=[[Ohio State University]]|accessdate=9 October 2016}}&lt;/ref&gt; 2016 елның 19 февралендә ''Entertainment One'' фильмны [[Канада]]да, ә ''Focus Features'' [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] чыгарганнар. Шул ук елның 31 мартында ''Eagle Pictures'' аны [[Италия]]дә, ә 5 маенда ''SquareOne Entertainment'' [[Алмания]]дә чыгарганнар.

== Кабул итү ==

=== Театр кассасы ===
Узыш [[Төньяк Америка]]да 19,2 миллион $ һәм башка җирләрдә 5,9 миллион $ алган. Бөтен дөньяда 25,1 миллион $.

АКШ һәм Канада илләрендәге фаразлар буенча фильм беренче атнада, яңа Күтәрелгән ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Risen'') фильмына юл биреп, 2.369 театрларда, Убырлы ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Witch'') кебек, 4-7 миллион $ алырга җыена иде. Кассада алтынчы урынны алып, ахырда ул 7,4 миллион $ беренче атнада алган.

=== Тәнкыйди билгеләр ===
Күзәтүләр агрегаторы ''Rotten Tomatoes'' сайтында 158 күзәтүче билгеләренең 64 % уңай иде. 35 күзәтүче фикерләреннән нигезләнеп, 2020 елның августында ''Metacritic'' фильмга 100дән 56 балл биргән.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/race|title=Race Reviews|work=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]|accessdate=15 August 2020}}&lt;/ref&gt; ''CinemaScore'' сораштыру үткәргән һәм тамашачыларның урта билгесе «''A''» иде (&quot;''F''&quot;тан &quot;''A+''&quot;ка).&lt;ref name=&quot;CinemaScore&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2016/02/deadpool-risen-the-witch-race-weekend-box-office-1201705730/|title='Deadpool' Strong With Second Weekend Of $55M; 'Risen' Takes $11.8M, 'Witch' At $8.7M|author=D'Alessandro|first=Anthony|date=21 February 2016|work=[[Deadline Hollywood]]|publisher=[[Penske Business Media]]|accessdate=27 August 2018}}&lt;/ref&gt;

=== Бүләкләр ===
Узыш сигез номинацияне, шулай ук бишенче канадалы фильм бүләкләрендә Иң яхшы кинофильм, алган.&lt;ref&gt;{{Cite news|work=[[Toronto Star|The Star]]|publisher=Toronto Star Newspapers|first=Peter|author=Howell|url=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2017/01/17/orphan-black-its-only-the-end-of-the-world-lead-canadian-screen-awards-nominations.html|title=Orphan Black and It's Only the End of the World lead Canadian Screen Awards nominations|date=17 January 2017|accessdate=18 February 2017}}&lt;/ref&gt;

== Шулай ук карагыз ==

* [[Спорт атлетикасы турында фильмнар исемлеге]]

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

[[Төркем:2016 елның фильмнары]]</text>
      <sha1>1mm85jkn5myeyspzo8q5c8h1pvqwxow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V/Таблица</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1492936</id>
    <revision>
      <id>6038459</id>
      <parentid>6037655</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар таблицасы */</comment>
      <origin>6038459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="50koivrw7t85grz8ivgdgp0lf8igdlk" xml:space="preserve">[[Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; вики-марафоны]]
== Катнашучылар таблицасы ==
[https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:V_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Караулар статистикасына] һәм финалистлар өлешен [[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V#Бәяләү|техник бәяләү процессына]] кертелү өчен мәкаләнең бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|мәкалә калыбын]] урнаштыру сорала:
&lt;pre&gt;{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= ... районы |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}&lt;/pre&gt;

Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен &lt;u&gt;'''[[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''&lt;/u&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! &lt;small&gt;Өлеше&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр
! Төркем/Исәп
|-
|{{u|Баныу}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Баныу&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Абашево мәдәнияте]]{{*}}[[Дания Әхмәтова]]{{*}}[[Альфред Әбдерәшитов]]{{*}}[[Ак шигырь]]{{*}}[[Данир Сабиров]]{{*}}[[Алмагачлары (җыр)]]{{*}}[[Эльза Әхмәтова]]{{*}}[[Шубай Арсланов]]{{*}}[[Госман Арсланов]]{{*}}[[Акчуриннарның шәхси китапханәләре]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Баныу|9]]
|-
|{{u|Әмир}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Әмир&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[«Габдулла Тукайга 140 ел» медале]]{{*}}[[Рушан Аббясов]]{{*}}[[Ләйсән Ильясова]]{{*}}[[Рамил Фазлыев]]{{*}}[[Миләүшә Галиуллина]]{{*}}
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Әмир|5]]
|-
|{{u|Iluzyash}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Iluzyash&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Татарстан (кунакханә, Яр Чаллы шәһәре)]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Iluzyash|1]]
|-
|{{u|USERNAME}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=USERNAME&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[]]{{*}}
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — USERNAME|#]]
|-
|}</text>
      <sha1>50koivrw7t85grz8ivgdgp0lf8igdlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038607</id>
      <parentid>6038459</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Катнашучылар таблицасы */</comment>
      <origin>6038607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3636" sha1="augni3vbuny8qlzrvtmb6m8bqbip1i0" xml:space="preserve">[[Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; вики-марафоны]]
== Катнашучылар таблицасы ==
[https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:V_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Караулар статистикасына] һәм финалистлар өлешен [[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V#Бәяләү|техник бәяләү процессына]] кертелү өчен мәкаләнең бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|мәкалә калыбын]] урнаштыру сорала:
&lt;pre&gt;{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= ... районы |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}&lt;/pre&gt;

Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен &lt;u&gt;'''[[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''&lt;/u&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! &lt;small&gt;Өлеше&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр
! Төркем/Исәп
|-
|{{u|Баныу}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Баныу&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Абашево мәдәнияте]]{{*}}[[Дания Әхмәтова]]{{*}}[[Альфред Әбдерәшитов]]{{*}}[[Ак шигырь]]{{*}}[[Данир Сабиров]]{{*}}[[Алмагачлары (җыр)]]{{*}}[[Эльза Әхмәтова]]{{*}}[[Шубай Арсланов]]{{*}}[[Госман Арсланов]]{{*}}[[Акчуриннарның шәхси китапханәләре]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Баныу|10]]
|-
|{{u|Әмир}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Әмир&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[«Габдулла Тукайга 140 ел» медале]]{{*}}[[Рушан Аббясов]]{{*}}[[Ләйсән Ильясова]]{{*}}[[Рамил Фазлыев]]{{*}}[[Миләүшә Галиуллина]]{{*}}
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Әмир|5]]
|-
|{{u|Iluzyash}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Iluzyash&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Татарстан (кунакханә, Яр Чаллы шәһәре)]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Iluzyash|1]]
|-
|{{u|USERNAME}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=USERNAME&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[]]{{*}}
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — USERNAME|#]]
|-
|}</text>
      <sha1>augni3vbuny8qlzrvtmb6m8bqbip1i0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038633</id>
      <parentid>6038607</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Катнашучылар таблицасы */ + 2</comment>
      <origin>6038633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4055" sha1="0h8oenr3cwx5e5rv849zwxo4eqzhfg4" xml:space="preserve">[[Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; вики-марафоны]]
== Катнашучылар таблицасы ==
[https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&amp;agent=user&amp;source=category&amp;range=latest-10&amp;subjectpage=1&amp;subcategories=0&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Проект:V_%22Минем_Татарстан%22_мәкаләләре Караулар статистикасына] һәм финалистлар өлешен [[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V#Бәяләү|техник бәяләү процессына]] кертелү өчен мәкаләнең бәхәс битендә түбәндәгечә тутырылган [[Калып:&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|мәкалә калыбын]] урнаштыру сорала:
&lt;pre&gt;{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=IV|район= ... районы |кулланучы= Викимедиа хисап язмагыз}}&lt;/pre&gt;

Марафонда катнашучыларга һәм карап торучыларга үз өлешегезне күрсәтү өчен &lt;u&gt;'''[[Википедия:Марафоннар/Минем Татарстан/V/Таблица|шушы таблицага теркәп тора аласыз]]'''&lt;/u&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Катнашучы
! &lt;small&gt;Өлеше&lt;/small&gt;
! Мәкаләләр
! Төркем/Исәп
|-
|{{u|Баныу}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Баныу&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Абашево мәдәнияте]]{{*}}[[Дания Әхмәтова]]{{*}}[[Альфред Әбдерәшитов]]{{*}}[[Ак шигырь]]{{*}}[[Данир Сабиров]]{{*}}[[Алмагачлары (җыр)]]{{*}}[[Эльза Әхмәтова]]{{*}}[[Шубай Арсланов]]{{*}}[[Госман Арсланов]]{{*}}[[Акчуриннарның шәхси китапханәләре]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Баныу|10]]
|-
|{{u|Әмир}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Әмир&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[«Габдулла Тукайга 140 ел» медале]]{{*}}[[Рушан Аббясов]]{{*}}[[Ләйсән Ильясова]]{{*}}[[Рамил Фазлыев]]{{*}}[[Миләүшә Галиуллина]]{{*}}[[Антон Грунис]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Әмир|6]]
|-
|{{u|Iluzyash}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=Iluzyash&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Татарстан (кунакханә, Яр Чаллы шәһәре)]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — Iluzyash|1]]
|-
|{{u|~2026-48189-03}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=~2026-48189-03&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[Гамир Мөбәрәкҗанов]]{{*}}
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — ~2026-48189-03|1]]
|-
|{{u|USERNAME}}
|&lt;small&gt;[https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Махсус%3AКертемнәр&amp;target=USERNAME&amp;namespace=0&amp;tagfilter=&amp;start=2026-09-01&amp;end=2026-09-30&amp;limit=500 ТөпМохит:&lt;br /&gt;1-30.09]&lt;/small&gt;
|[[]]{{*}}
|[[:Төркем:Проект:V &quot;Минем Татарстан&quot; мәкаләләре — USERNAME|#]]
|-
|}</text>
      <sha1>0h8oenr3cwx5e5rv849zwxo4eqzhfg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акчуриннарның шәхси китапханәләре</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1493227</id>
    <revision>
      <id>6038356</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.   XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку ф...»</comment>
      <origin>6038356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8028" sha1="jo1ym0kiy9b2nq72vqq80bbcpnzedqw" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0[[Төркем:]]&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале булган. 1864 елгы Сембер янгыны вакытында инде шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә Ульяновск өлкәсенең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

 
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]
*[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>jo1ym0kiy9b2nq72vqq80bbcpnzedqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038357</id>
      <parentid>6038356</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8011" sha1="ha4dtlubybzh6lrdojyfjwrs9q8igbz" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале булган. 1864 елгы Сембер янгыны вакытында инде шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә Ульяновск өлкәсенең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

 
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]
*[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>ha4dtlubybzh6lrdojyfjwrs9q8igbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038358</id>
      <parentid>6038357</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сылтамалар */</comment>
      <origin>6038358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8233" sha1="p6x896nji271f0rl2hzilc6368lisru" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале булган. 1864 елгы Сембер янгыны вакытында инде шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә Ульяновск өлкәсенең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

 
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>p6x896nji271f0rl2hzilc6368lisru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038359</id>
      <parentid>6038358</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фондларның язмышы */</comment>
      <origin>6038359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8226" sha1="8jd76hneouf4u3jzbx3qd0m98bbvbfi" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>8jd76hneouf4u3jzbx3qd0m98bbvbfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038366</id>
      <parentid>6038359</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фондларның язмышы */</comment>
      <origin>6038366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8406" sha1="qltmze6n9wu3ygcw1cwbblzfglkis48" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=.|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>qltmze6n9wu3ygcw1cwbblzfglkis48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038367</id>
      <parentid>6038366</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фондларның язмышы */</comment>
      <origin>6038367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8544" sha1="rwhuie1k68cko1jobcue5zxmvkanpze" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында Акчуриннар, Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>rwhuie1k68cko1jobcue5zxmvkanpze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038368</id>
      <parentid>6038367</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="9khxagi1q4skp5g4a59h6xjwfa3yeeq" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

 XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>9khxagi1q4skp5g4a59h6xjwfa3yeeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038373</id>
      <parentid>6038368</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8849" sha1="iz44qol72a6b45amd7xog0dch8lbgdy" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның  китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.


== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>iz44qol72a6b45amd7xog0dch8lbgdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038374</id>
      <parentid>6038373</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8854" sha1="ei53159jdxj9x4zi901t54v149fv3jg" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>ei53159jdxj9x4zi901t54v149fv3jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038386</id>
      <parentid>6038374</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9362" sha1="pcb5s9rhx2pzkc36mp8zdwhntib29fs" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мир-Хәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы Корсун өязенең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең Барыш шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>pcb5s9rhx2pzkc36mp8zdwhntib29fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038387</id>
      <parentid>6038386</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9371" sha1="oodlofuk3pj8v4nz40zgwy8tfp7eiqg" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>oodlofuk3pj8v4nz40zgwy8tfp7eiqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038423</id>
      <parentid>6038387</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9519" sha1="lvieet59i19ngqgr85gj1x3841fudc9" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=.|accessdate=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>lvieet59i19ngqgr85gj1x3841fudc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038425</id>
      <parentid>6038423</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9655" sha1="r5ctim49zxvvz83jgoj0vjj8u0y2ob5" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* Якуб Акчурин (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* Йосыф Акчура (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* Хәсән Тимербулат улы Акчурин китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>r5ctim49zxvvz83jgoj0vjj8u0y2ob5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038426</id>
      <parentid>6038425</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9673" sha1="thxmv8le1z59zkhagdplawp9hugoy56" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>thxmv8le1z59zkhagdplawp9hugoy56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038433</id>
      <parentid>6038426</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10040" sha1="90nmxixa4zy7zu3scwfqxbfsvvh5bcv" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>90nmxixa4zy7zu3scwfqxbfsvvh5bcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038437</id>
      <parentid>6038433</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10365" sha1="ta2fsruk8nae1ubksl2g3h0mslill9x" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]|title=Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных |accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>ta2fsruk8nae1ubksl2g3h0mslill9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038438</id>
      <parentid>6038437</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10342" sha1="01aw0hc8tny88hqw2vfm3u1dt1aqrd0" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh ]|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных |accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>01aw0hc8tny88hqw2vfm3u1dt1aqrd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038439</id>
      <parentid>6038438</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10339" sha1="tqj73s17d4aurxxr28gebvby40uma3t" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>tqj73s17d4aurxxr28gebvby40uma3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038441</id>
      <parentid>6038439</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10078" sha1="k0me8x66cezhrynj3hf674qst3weyj2" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик фарсы нәфис әдәбияты (Фирдоуси), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>k0me8x66cezhrynj3hf674qst3weyj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038442</id>
      <parentid>6038441</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10103" sha1="c8k5pgi992pjev23890jvyfy6ivny6p" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>c8k5pgi992pjev23890jvyfy6ivny6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038444</id>
      <parentid>6038442</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10130" sha1="ffnk2pvfkqgacr7ctkgnuni2elaka88" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчурины]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>ffnk2pvfkqgacr7ctkgnuni2elaka88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038445</id>
      <parentid>6038444</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фондларның язмышы */</comment>
      <origin>6038445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10134" sha1="g5xz10w0jnz4dkpdp781szof1iea5zj" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): Старотимошкинодагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук Сембердә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>g5xz10w0jnz4dkpdp781szof1iea5zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038451</id>
      <parentid>6038445</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10141" sha1="260qyf1k76ltspuxxg5d7pbu64ulgxi" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Йосыф Акчура''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>260qyf1k76ltspuxxg5d7pbu64ulgxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038464</id>
      <parentid>6038451</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10145" sha1="cojt7l98vyq5jjfcergs6wgl4zwokux" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>cojt7l98vyq5jjfcergs6wgl4zwokux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038465</id>
      <parentid>6038464</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10164" sha1="q5eqx14clhpys44y1nml93z6fnq2rcb" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты Ибраһим Курамша улы Акчуринга (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>q5eqx14clhpys44y1nml93z6fnq2rcb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038467</id>
      <parentid>6038465</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10199" sha1="lfmeedmuehzbiqzakxho2sml37e5lw1" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>lfmeedmuehzbiqzakxho2sml37e5lw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038470</id>
      <parentid>6038467</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10343" sha1="8f7a5g1gczy4ixr73zvbxka3xlbi2c3" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>8f7a5g1gczy4ixr73zvbxka3xlbi2c3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038471</id>
      <parentid>6038470</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фондларның язмышы */</comment>
      <origin>6038471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10343" sha1="inpsrxqisr8hers2z18ue2eli3sp90d" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>inpsrxqisr8hers2z18ue2eli3sp90d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038472</id>
      <parentid>6038471</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фондларның язмышы */</comment>
      <origin>6038472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10197" sha1="sc34sdmso49vxd93tn0m3rt645k5w7u" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>sc34sdmso49vxd93tn0m3rt645k5w7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038473</id>
      <parentid>6038472</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихи контекст */</comment>
      <origin>6038473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10343" sha1="do1pnj2r9zu1t8krz8ho5y6h37s12mm" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>do1pnj2r9zu1t8krz8ho5y6h37s12mm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038474</id>
      <parentid>6038473</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Искәрмәләр */</comment>
      <origin>6038474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="s8nvv8fsn72cjpah6doq9pz3lebfapc" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' — Сембер (хәзерге Ульяновск) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>s8nvv8fsn72cjpah6doq9pz3lebfapc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038605</id>
      <parentid>6038474</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10403" sha1="d1y45ekw4pw26i3rra6x2y3ngdb6fl2" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' ({{lang-ru|Библиотека Акчуриных}}) — Сембер (хәзерге [[Ульяновск]]) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>d1y45ekw4pw26i3rra6x2y3ngdb6fl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038606</id>
      <parentid>6038605</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T03:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <origin>6038606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10403" sha1="co6rf33kvcjmkga3dq0jlxr9d76uffx" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' ({{lang-ru|Библиотеки Акчуриных}}) — Сембер (хәзерге [[Ульяновск]]) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурина» яки «И.Акчурина» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>co6rf33kvcjmkga3dq0jlxr9d76uffx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6038691</id>
      <parentid>6038606</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төп фондлар һәм вәкилләр */</comment>
      <origin>6038691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10399" sha1="lx41ylehtq29ugmlk3hdyze0un47kyg" xml:space="preserve">'''Акчуриннарның шәхси китапханәләре''' ({{lang-ru|Библиотеки Акчуриных}}) — Сембер (хәзерге [[Ульяновск]]) губернасы татар сәүдәгәрләре һәм сәнәгатьчеләренең 1880 еллардан алып XX гасыр башына кадәр тупланган гаилә китапханәләре.

[[XIX гасыр]] ахыры — [[XX гасыр]] башында [[Акчуриннар]], Россиянең иң эре туку фабрикалары хуҗалары буларак кына түгел, ә мөселман мәгърифәтчелеге һәм китап культурасы үсешенә зур өлеш керткән меценатлар буларак та танылган.

Акчуриннарның китапханәсе якынча 400 мең китапны үз эченә алган. Хәзерге вакытта Ульяновск өлкәсе фәнни китапханә фондларында 200 басма гына калган&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Тарихи контекст ==
[[Акчуриннар]] династиясе нигез салган империя үзәге [[Сембер губернасы]]ның [[Зөябаш]] (Старотимошкино) авылында урнашкан булган. Алар армия өчен [[постау]] җитештерүче иң эре завод тотучылардан саналган. Байлыкларыннан шактый өлешен алар мәгарифкә, мәчетләр төзүгә һәм китаплар җыюга юнәлткән. Акчуриннарның китапка карата мөнәсәбәте гаять югары дәрәҗәдә була: [[Ризаэтдин Фәхретдин]] язганча, «Хәсән Акчурин байлыктагы кебек үк китапларга да бай», бигрәк тә Европа басмаларына һәм кулъязмаларга&lt;ref&gt;[https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар]&lt;/ref&gt;.

== Төп фондлар һәм вәкилләр ==
Тупланманың төп өлеше Сембер фабриканты [[Ибраһим  Акчурин|Ибраһим Курамша улы Акчурин]]га (1859—1930/1933) карый. Ул күп телләр белгән, үз акчасына мәктәпләр (мәктәп-мәдрәсәләр) тоткан һәм төрле басмалар нәшер итүне финанслаган. Аның Сембер шәһәрендәге йортындагы шәхси китапханәсе зур мәйданны биләгән&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/bibliotechnoe-delo/biblioteki-akchurinyh|title=Акчуриннарның шәхси китапханәләре|accessdate=2026-09-23|publisher=Онлайн — энциклопедия Tatarica}}&lt;/ref&gt;:
* Урнашу: Китапханә беркатлы зур йортның яртысын алып торган.
* Күләм һәм телләр: Хәтирәләр буенча, фонд 400 мең томга кадәр җиткән дигән фараз бар. Басмалар [[Гарәп теле|гарәп]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Төрек теле|төрек]], [[Француз теле|француз]], немец, рус, татар һәм [[Уйгыр теле|уйгыр телл]]әрендә булган. Фондта дөнья диннәре тарихы, Шәрык тарихы, медицина трактатлары, хокук, сәясәт һәм матур әдәбият әсәрләре сакланган. Китапханәдә ориенталистика аерым урын алып тора: XI гасырның билгеле [[Чагатай теле|чагатай]] шагыйре Мирхәйдәрнең уйгыр телендә язылган «Тимер һәм кырмыска» әсәре (Париж, датасыз), билгеле галим В. В. Радлов тәрҗемәсендәге «[[Котадгу белег]]» әсәре һәм башка күп кенә хезмәтләр. Китапханәдән Ибраһим Акчуринның туганнары (Хәсән Акчурин, Йосыф Акчура), дуслары (мәсәлән, [[Зәки Вәлиди]]) һәм башкалар еш файдаланган.
* Тамга (экслибрис): Барлык китаплар да нәселнең милке икәнен раслап торучы махсус тамга белән сугылган. Ибраһим Акчуринның экслибрисы ике төрле булган: титул битендә каучук штамптан «Ибраһимъ Курамшевичъ Акчуринъ» дип язылганы, һәм уртак тышлыкларда «Акчурин» яки «И.Акчурин» дип көмешсу буяу белән коелган суперэкслибрис&lt;ref name=&quot;:п&quot;&gt;{{Cite web|url=https://magarif-uku.ru/news/online-news/vklad-karamzina-i-akchurinykh-v-bibliot|title=Карамзин белән Акчуриннарның Сембер китапханә фондына керткән өлеше|accessdate=2026-09-23}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Болардан тыш, зур китапханәләр нәселнең башка вәкилләрендә дә булган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;:

* '''Якуб Акчурин''' (1854—1903): [[Иске Тимошкино]]дагы фабрика хуҗасы, ул шулай ук [[Сембер]]дә яшәгән һәм хәйриячелек белән шөгыльләнгән. Билгеле булганча, 1895 елда Я. С. Акчурин Сембер губерна архив комиссиясенә булачак музей өчен тарихчы А. П. Барсуковның 1881 елда басылган «Шереметьевлар нәселе» дигән китабының дүрт томын бүләк иткән&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh|title=Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных|accessdate=2026-09-23|author=Таиров Н. И.}}&lt;/ref&gt;.
* '''Хәсән Тимербулат улы Акчурин''' китапханәсе, Сембер губернасы [[Карсун өязе]]енең Гүрьевка авылында (хәзерге Ульяновск өлкәсенең [[Барыш]] шәһәре) Акчуриннар йортында урнашкан. Анда берничә мең китап, журнал, газета булган: классик [[Фарсылар|фарсы]] нәфис әдәбияты ([[Фирдәүси]]), татар мәгърифәтчесе К. Насыйри әсәрләре; Коръәннең берничә басмасы, шулай ук фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият; иске татар телендә һәм башка көнчыгыш телләрендә кулъязма китаплар (кайсылары икәне билгесез), «Таң йолдызы» газетасы (аерым еллар өчен). Х. Т. Акчурин китапханәсе белән күренекле мәдәният эшлеклеләре [[Фатих Әмирхан|Ф. Әмирхан]], [[Ризаитдин Фәхретдинов|Р. Фәхретдинов]], [[Галимҗан Баруди|Г. Баруди]], [[Муса Бигиев]] таныш булганнар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..
* '''[[Йосыф Акчура]]''' (Акчурин): Таныклы сәясәтче һәм галим, ул 1906 елда Казан төрмәсендә утырганнан соң тоткыннар өчен махсус китапханә һәм мәктәп ачу турында планнар корган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;..

=== Фондларның язмышы ===
Акчуриннар китапханәсенең язмышы фаҗигале була. [[1864 ел]]гы Сембер янгыны вакытында шул чордагы китапларның бер өлеше юкка чыккан&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/tatarskii-ulyanovsk-zizn-v-mecetyax-i-ugasanie-skoly-5903698|title=Наследие Акчуриных и медресе «Биляр»: татарский Ульяновск живет «Надеждой»|accessdate=2026-09-23|publisher=ТатИнформ}}&lt;/ref&gt;. Совет власте елларында исә, 1920—1930 елларда, гарәп графикасындагы китаплар дин белән бәйләнешле дип табылып, системалы рәвештә юк ителгән яки башка фондларга таратылган. Калган уникаль басмалар бүгенге көндә [[Ульяновск өлкәсе]]нең И. Я. Яковлев исемендәге Милли китапханәсендә саклана. Алар төбәкнең интеллектуаль мирасы булып тора&lt;ref&gt;[https://uonb.ru/Ekslibris/AkchurinI.htm Симбирский экслибрис. Акчурин Ибрагим Курамшевич]&lt;/ref&gt;.

== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр|2}}

== Сылтамалар ==
* [https://bf-tatneft.ru/fond/documents/books/Акчуриннар_Teкст_Сайт.pdf?ysclid=mue1fyadfh226310558 Акчуриннар: фәнни-популяр җыентык / төз.: Таиров Н. И.,Таиров И. Н. — Казан: Җыен, 2024. — 608 б. («Шәхесләребез» сериясе): ил. ISBN 978-5-902783-69-5]
* [https://cyberleninka.ru/article/n/lichnye-biblioteki-tatarskih-fabrikantov-i-metsenatov-akchurinyh Н. И. Таиров Личные библиотеки татарских фабрикантов и меценатов Акчуриных ]

{{Тышкы сылтамалар}}
[[Төркем:Меценатлар]]
[[Төркем:Шәхси китапханәләр]]
[[Төркем:Китапханәләр]]</text>
      <sha1>lx41ylehtq29ugmlk3hdyze0un47kyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Акчуриннарның шәхси китапханәләре</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1493228</id>
    <revision>
      <id>6038458</id>
      <timestamp>2026-09-23T16:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Баныу</username>
        <id>35185</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район=Сембер|кулланучы=Баныу}}»</comment>
      <origin>6038458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="h224zuvahoo4808cukkampqodii3nom" xml:space="preserve">{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район=Сембер|кулланучы=Баныу}}</text>
      <sha1>h224zuvahoo4808cukkampqodii3nom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Антон Грунис</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1493229</id>
    <revision>
      <id>6038628</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район=Казанның Вахитов районы|кулланучы= Әмир}}»</comment>
      <origin>6038628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="mrwjhl6wywhglxoc3ld0kaubbzi0efl" xml:space="preserve">{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район=Казанның Вахитов районы|кулланучы= Әмир}}</text>
      <sha1>mrwjhl6wywhglxoc3ld0kaubbzi0efl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бәхәс:Гамир Мөбәрәкҗанов</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1493230</id>
    <revision>
      <id>6038631</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3171</id>
      </contributor>
      <comment>Яңа бит: «{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район=Тукай районы|кулланучы= ~2026-48189-03}}»</comment>
      <origin>6038631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="qo8c114qhofo66rymjyenl5y6g5eujb" xml:space="preserve">{{&quot;Минем Татарстан&quot; айлыгы мәкаләсе|чыгарылыш=V|район=Тукай районы|кулланучы= ~2026-48189-03}}</text>
      <sha1>qo8c114qhofo66rymjyenl5y6g5eujb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>