Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 18787 6063574 5857282 2026-10-22T08:39:13Z ~2026-52585-26 62771 /* Жанна — гаскәр башлыгы */ 6063574 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Жанна д’Арк | рәсем = Joan of Arc miniature graded.jpg | рәсем_зурлыгы = 160px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Jeanne d'Arc | һөнәр = | туу датасы = 06.01.1412 | туу җире = {{Туу җире|Франция|Франциядә}}, Вогез вилаяте, Домреми авылы | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 30.05.1431 | үлем җире = [[Руан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = [[30 май]] — искә алу көне }} [[Рәсем:Joan-of-Arc-Paris.jpg|right|thumb|Жанна д’Арк һәйкәле, [[Париж]] ]] '''Жанна д’Арк''' ({{lang-fr|Jeanne d'Arc}}, [[1412 ел]] — [[1431 ел]]ның [[30 май|30 мае]]) — [[XV гасыр]]да яшәгән игенче кызы, [[Франса|Франция]]нең милли каһарманы. [[Йөз еллык сугыш]]та Франция җиреннән инглиз гаскәрләрен куып чыгарырга ярдәм итә. 17 яшендә ул [[Англия|инглизләр]] камалышында калган [[Орлеан]] шәһәрен Франция [[дофин]]ы [[Карл VII (Франция короле)|Карл]] биргән гаскәр ярдәмендә камаудан коткара. Берничә җиңүдән соң, ул җитәкчелек иткән Франция гаскәре [[Реймс]] шәһәрен яңадан яулап ала. Аның нияте һәм ярдәме белән Карл VII’не тәхеткә утырту тантанасы үтә, шулай итеп, тәхет хуҗасы белән бәйле бәхәсле сорау хәл ителә. 19 яшендә дошманнар аңа дини мөртәтлектә гаеп тага һәм ул җәзалап үтерелә. 24 елдан соң [[католик чиркәү]] хөкемнең дөрес булмавын исбатлый, Жанна гаепсез җәзаланган дип игълан ителә. [[1920 ел]]дан аның исеме «изгеләр» исәбенә кертелә. == Франция Жанна д’Арк дәверендә == [[1337 ел]]да Франция тәхете өчен барган бәхәс нигезендә, [[Франса|Франция]] һәм [[Англия]] арасында [[Йөз еллык сугыш]] башлана. Бөтен сугыш Франциядә бара, дип әйтергә була, бу Франция икътисадының тез астына китереп суга. Үзган гасыр [[Кара үлем]]еннән соң аякка баса алмаган Франциянең сәүдәгәрләре чит ил базарыннан киселә. Сугышның башлангыч чорларында Англия үзенең басып алу максатларына ирешә, дияргә була, Франция хәлиткеч зур җиңүләргә ирешә алмый. Жанна туган чакта тәхеттә утырган француз короле [[Карл VI (Франция короле)|Карл VI]], акылга камил булмавы аркасында хакимлек итә алмый. Корольнең туганнары Орлеан герцогы Людовик һәм [[Бургундия]] герцогы Иоанн II арасында регентлык өчен бәхәс башлый. Бу бәхәс патшабикә Изабелла белән никахтан тыш мөнәсәбәтләрдә гаепләүгә кадәр барып җитә. Ахыр чиктә, [[1407 ел]]да Бургундия герцогы Орлеан герцогы өчен үтерүчеләр яллый. Инглиз короле [[Генрих V (Англия короле)|Генрих V]] шул ызгыштан файдаланып, [[1415 ел]]да Франциягә бәреп керә һәм Азенкур сугышында Франция гаскәрен тар-мар итеп, төньяк шәһәрләрен басып ала. Булачак француз короле Карл VII 14 яшендә, аның дүрт агасы да үлгәннән соң, француз тәхетенең варисы — [[дофин]] титулын ала. Ул башкарган рәсми адымнарның беренчесе — [[1419 ел]]да Бургундия белән тынычлык килешүен төзү була. Бу килешү шул ук елда Иоанн II’нең үтерелүенән соң юкка чыгарыла. Бургундиянең яңа герцогы Филипп III, атасының үлемендә Карлны гаепләп, Англия белән берләшә һәм Франциянең зур өлеше басып алына. [[1436 ел]]да Изабелла Труа килешүендә Карл VI үлгәннән соң Француз тәхете Генрих V-гә тиешлеге һәм аның варислары Изабелланың улы Карлдан өстен булуы белән килешә. Бу килешү аның Орлеан герцогы белән никахтан тыш мөнәсәбәте турында фаразларны яңарта һәм Карлның тәхеткә дәъгва итә алуына карата шик көчәя. Генрих V һәм Карл VI бер-бер артлы ике ай аерма белән [[1422 ел]]да үлеп китәләр. Ике корольлекнең дә монархы булып бала гына килеш Англиянан [[Генрих VI (Англия короле)|Генрих VI]] кала. Генрих V-нең туганы, [[Бедфорд (герцог титулы)|Бедфорд]] Иоанн Ланкастрский аның [[регент]]ы вазифасын били. [[1429 ел]]ның башына Франциянең бөтен төньяк өлеше диярлек һәм кайсы бер көньяк-көнчыгыш өлешләре чит илләр йогынтысы астында кала. [[Париж]] белән Англия, [[Реймс]] белән Бургундия хакимлек итә. Соңгы кала Франция өчен аеруча мөһим була, чөнки шунда гадәттә тәхеткә утырту тантаналары үтә. Англия [[Луара]]дан төньяктарак король карамагында калган бердәнбер кала Орлеанны камап ала. Каланың камауга каршы тора алырына бер кем ышанмый. == Тормыш юлы == Үтерелгән вакытында Жаннага 19 яшь була, димәк ул [[1412 ел]]лар тирәсендә туа. [[1424 ел]]да, 12 яшьлек чагында, ул беренче мәртәбә чит тавышлар ишетә. Соңыннан язуынча, ул Изге Михаил, Изге Екатерина, Изге Маргаританың тавышларын ишетә һәм алар Жаннага дофинны Реймска аны тәхеткә утырту өчен китерергә боера. 16 яшендә Жанна [[Вокулёр]] каласы капитаны Робер де Бодрикурга үзенең корольне тәхеткә утыртырга тиешлеге турында сөйли һәм король сараена үтергә рөхсәт бирүен сорый. Капитанның мыскыллы җавабыннан соң да ул туктап калмый, киләсе гыйнварда ул кире килә һәм Орлеан янында барган яу турында күрәзә итә. Жаннаның күрәзәсе чынга ашканнан соң Робер де Бодрикураңа тәмам ышанып, король сараена үтергә рөхсәт бирә. Бургундия аша ул ирләр киемендә үтә. Жанна [[дофин]]га хат язганда, аны мотлак таныячагын язган була, дофин моны тикшермәк булып, тәхеткә бүтән кешене утырта һәм үзе халык арасына барып баса. Жанна бу сынауны үтә — [[Карл VII (Франция короле)|Карлны]] таный. Шуннан ул үзенең Ходай тарафыннан илне инглиз явыннан коткару өчен тәгаенләнгәнен әйтә һәм Орлеанны камаудан коткару өчен гаскәр сорый. Соңыннан ул [[Пуатье]] шәһәрендә [[теология|теологик]] тикшерү үтә. Карл кызны гаскәр башлыгы итеп куярга карар итә. Жаннаның [[Ходай]] исеме белән Карлның тәхеткә тулы хокугы булуын раславы бу карарга килүзә мөһим роль уйнай. == Жанна — гаскәр башлыгы == [[Рәсем:Lenepveu, Jeanne d'Arc au siège d'Orléans.jpg|thumb|200px|right|Жанна д’Арк Орлеан шәһәрен камаудан коткарганда [[Ленепвё, Шарль|Ш. Ленепвё]]]] Жаннаны гаскәр башлыгы итеп тәгаенләгәннән соң, Жаннага хәрби кием әзерлиләр — Пуатьеда ул ирләр киеме киюгә махсус рөхсәт ала. Жанна өчен кылычны Сент-Катрин-де-Фьербуа чиркәвенән китерәләр. Бу кылыч, халык әйтүе буенча, [[Карл I (Франция короле)|Карл I]]’неке була. [[1429 ел]]ның [[29 апрель|29 апрелендә]] Жанна камалган Орлеан янына килеп җитә. 4 майда ул Сен-лу бастионын ала һәм соңыннан бер-бер артлы җиңүләргә ирешә. 7 майдан 8 майга каршы төнгә инглиз гаскәре шәһәр тирәсеннән чигенергә мәҗбүр була. Шулай итеп, француз гаскәр башлыклары мөмкин түгел дип раслаган эшне Жанна д’Арк дүрт көн эчендә башкара. [[8 май]] көне Орлеан шәһәренең төп бәйрәменә әверелә, һәм ул әлеге көнгә кадәр бәйрәм ителә. Ә Жаннаны ''Орлеан кызы'' дип атыйлар. Карлның икеләнүе сәбәпле, Жанна [[Луара]] шәһәрена таба 9 июньдә генә кузгала. Бу юлы Жанна җитәкчелек иткән гаскәр җитез, тәвәккәл һәм аеруча уңышлы эш итә. 12 июньдә гаскәр Жаржоны, 15 июньдә Мён-сюр-Луарны, 16 июньдә Божансины ала, 18 июндә хәл иткеч Пате чирүе инглиз гаскәрләренең тар-мар ителүе белән тәмамлана. 29 июндә [[Реймс]]ка таба «кансыз яулар» башлана. Король гаскәренә бер кала артыннан икенчесе үз капкасын ача. 17 июльдә Реймс соборында Карлны тәхеткә утырту тантанасы үтә. Тантанага Филипп III килми, һәм Жанна шул ук көндә аңа ярашырга өндәп хат яза. Тантанадан соң Жанна Карлны, яхшы мөмкинлектән файдаланып, Парижга һөжүм итәргә чакыра, әмма ул яңадан икеләнә башлый. Башкалага һөжүм сентябрьдә генә башлана, әмма тиз арада туктатыла. Король гаскәрне Луарага таба борырга боера, ә 21 сентябрьдә гаскәриләр өйләренә таратыла. [[1430 ел]]ның язында яулар яңартыла, әмма сүлпән бара. Майда Жанна [[Бургундия|бургундецлар]] камаган [[Компьень]] шәһәренә ярдәмгә килә. 23 майда хыянәт аркасында Жанна бургундецларга әсирлеккә эләгә. Король Карл Жаннаны коткару өчен бармакка бармак сукмый. Бургундецлар Жаннаны инглизләргә сата. 1430 елның ноябрендә-декабрендә Жаннаны [[Руан]]га китерәләр. == Хөкем ителүе һәм язалануы == [[Рәсем:Tour Jeanne D'Arc10.jpg|thumb|200px|left|Жанна җәзалануга кадәр тотылган урын]] Жаннаның дингә каршы килүе өчен хөкем ителүе сәясәткә нигезләнә. Корольне тәхеткә утырту Жанна аркасында үтә, шуңа күрә, аңа гаеп тагу — ул утырткан корольнең тәхеткә хокугын икеле итә. Хөкем [[1431 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ында Руан шәһәрендә башлана. Бу хөкем билгеләнгән тәртипкә бер ничә урында тап килми. [[1456 ел]]да Рим папасы Каликст III Жаннаны гаепсез дип игълан итә. Англия хөкүмәте бу хөкемгә зур әһәмият бирә һәм бөтен чыгымнарны үз өстенә ала. Жаннага каршы хөкемне башлар өчен нигез булырлык бер нинди дә дәлил табылмый. Шулай да хөкем башлана, Жаннаның, чиркәү кануннары кушуына карамастан, хокуклар буенча киңәш бирүчесе дә булмый. Жаннаны чиркәү кануннары буенча [[чиркәү]] төрмәсендә хатын-кыздан торган сак астында тотарга тиеш булалар, әмма аны сак астында әсир рәвешендә тоталар. Жанна хөкемдәге сорауларга кыю һәм оста җавап бирә. Әмма хөкем нәтиҗәсе алдан билгеле була. Алдау һәм басым ярдәмендә аңардан дингә каршы килүен тануы турында кәгазьга кул куйдыралар һәм гомерлеккә иректән мәхрүм итәләр. Соңыннан, Жанна гаепне танудан баш тарткач, аның ирләр киемен кабаттан киюен сылтау итеп (үз киеме Жаннадан көч белән тартып алына), дингә яңадан каршы чыгуында гаепләп, Орлеан кызын улем язасына хөкем итәләр. [[1431 ел]]ның [[30 май|30 маенда]] Жанна д’Арк Руан шәһәрендә тереләй яндырыла. == Жаннаның үлеменнән соң == [[Йөз еллык сугыш]] Жаннаның үлемененнән соң тагы 22 ел дәвам итә. Англия 1429 елда югалткан өстенлеген кайтара алмай. [[1435 ел]]да үткән [[Аррас килешүе]]ндә Бургундия белән Франция яңадан берләшә. Шул ук елда Бедфорд Филипп III үлә һәм Генрих VI яшьли регентсыз кала. Бу Франция тәхетенә бәйле бәхәснең тәмамлануына төп сәбәп була. Сугыш тәмамланганнан соң, Карл VII Жаннаның хөкемен яңадан карарга боера. Бу карау вакытында хөкемнең тәртип буенча үтүе тикшерелә. Хөкемдә бөтен [[Европа]]дан руханилар катнаша, 115 шаһиттан сорау алына. 1456 елның июнендә йомгак ясала, [[1456 ел]]ның [[7 июль|7 июлендә]] Жанна гаепсезлеге турында игълан ителә. == Чыганаклар == * [[:ba:Жанна д’Арк|Башкорт энциклопедиясендәге мәкалә]] {{ref-ba}} * Левандовский А. Жанна д'Арк / русчадан Н. Габитов тәржемәсе. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1975. — 271 б. == Сылтамалар == * [http://www.jannadark.ru Жанна д’Арк байрагы астында. jannadark.ru сайтында {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527111425/http://jannadark.ru/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.unavoce.ru/library/Jehanne/index.html «Una Fides» китапханәсенең «Святая Жанна» проекты {{ref-ru}}] * [http://www.jeanne-darc.dk/ Жанна д’Аркка багышланган сайт, документлар җыентыгын үз эченә ала {{ref-en}}] * [http://www.maidofheaven.com/ Maid of heaven проекты {{ref-en}}] * [http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php Анри Валлон. Жанна д’Арк {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115101315/http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php |date=2009-01-15 }} * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/jean.htm Жанна д'Арк хөкеме протоколлары {{ref-ru}}] * [http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA Башка версия буенча материаллар {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604024921/http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA |date=2009-06-04 }} * [http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm Орлеанны камау {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905231536/http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm |date=2011-09-05 }} {{Commons|Category:Jeanne d'Arc}} == Әдәбият == * А. П. Левандовский. [http://zzl.lib.ru/catalog/07_zh.shtml Жанна д’Арк.] — М.: Молодая гвардия, 1962; 1982 (2-е издание); 2007 (3-е издание). ISBN 978-5-235-03039-8 * Р. Перну. М.-В. Клэн. [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/pern/ Жанна д’Арк.] — М.: Прогресс, 1992. ISBN 5-01-002054-8 * В. Райцес. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html Процесс Жанны д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117041001/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html |date=2004-11-17 }} * А. Чикари. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html Святая Жанна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108000631/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html |date=2007-01-08 }} * [[Марк Твен]]. [http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ Жанна д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301044504/http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ |date=2007-03-01 }} * [[Дмитрий Мережковский]]. [http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm «Жанна д’Арк»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201831/http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm |date=2015-09-23 }} * Мария Йозефа Курк фон Потурцин [http://webreading.ru/books/sci_/sci_history/poturtsin_mariya_zhanna_d_ark.rtf.zip Жанна д’Арк]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * П. В. Крылов. [http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html Мужской костюм Жанны д’Арк: неслыханная дерзость или вынужденный шаг?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914132341/http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html |date=2007-09-14 }} * В. Тропейко. [https://web.archive.org/web/20021016024938/http://vadimus.by.ru/Main/dark.htm Жанна д’Арк] * Ален Деко. [http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html Великие Загадки Истории: Буа ли сожжена Жанна д’Арк?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930111313/http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html |date=2007-09-30 }} * О. Велейко. [http://zhurnal.lib.ru/w/welejko_o/la_pucelle.shtml Оклеветанная Жанна, или разоблачение «разоблачений»] * Оболенский С. С. Жанна — божья Дева. Париж YMCA-PRESS 1987 г. 506 с. * [[Бернард Шоу]]. Святая Жанна (Saint Joan, 1923) {{DEFAULTSORT:Арк, Жанна}} [[Төркем:Франция тарихы]] [[Төркем:Жанна д’Арк|*]] imwq3kyxkw79rr1fjx5tl5lt3wk9sa2 6063575 6063574 2026-10-22T08:47:58Z ~2026-52585-26 62771 /* Тормыш юлы */ 6063575 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Жанна д’Арк | рәсем = Joan of Arc miniature graded.jpg | рәсем_зурлыгы = 160px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Jeanne d'Arc | һөнәр = | туу датасы = 06.01.1412 | туу җире = {{Туу җире|Франция|Франциядә}}, Вогез вилаяте, Домреми авылы | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 30.05.1431 | үлем җире = [[Руан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = [[30 май]] — искә алу көне }} [[Рәсем:Joan-of-Arc-Paris.jpg|right|thumb|Жанна д’Арк һәйкәле, [[Париж]] ]] '''Жанна д’Арк''' ({{lang-fr|Jeanne d'Arc}}, [[1412 ел]] — [[1431 ел]]ның [[30 май|30 мае]]) — [[XV гасыр]]да яшәгән игенче кызы, [[Франса|Франция]]нең милли каһарманы. [[Йөз еллык сугыш]]та Франция җиреннән инглиз гаскәрләрен куып чыгарырга ярдәм итә. 17 яшендә ул [[Англия|инглизләр]] камалышында калган [[Орлеан]] шәһәрен Франция [[дофин]]ы [[Карл VII (Франция короле)|Карл]] биргән гаскәр ярдәмендә камаудан коткара. Берничә җиңүдән соң, ул җитәкчелек иткән Франция гаскәре [[Реймс]] шәһәрен яңадан яулап ала. Аның нияте һәм ярдәме белән Карл VII’не тәхеткә утырту тантанасы үтә, шулай итеп, тәхет хуҗасы белән бәйле бәхәсле сорау хәл ителә. 19 яшендә дошманнар аңа дини мөртәтлектә гаеп тага һәм ул җәзалап үтерелә. 24 елдан соң [[католик чиркәү]] хөкемнең дөрес булмавын исбатлый, Жанна гаепсез җәзаланган дип игълан ителә. [[1920 ел]]дан аның исеме «изгеләр» исәбенә кертелә. == Франция Жанна д’Арк дәверендә == [[1337 ел]]да Франция тәхете өчен барган бәхәс нигезендә, [[Франса|Франция]] һәм [[Англия]] арасында [[Йөз еллык сугыш]] башлана. Бөтен сугыш Франциядә бара, дип әйтергә була, бу Франция икътисадының тез астына китереп суга. Үзган гасыр [[Кара үлем]]еннән соң аякка баса алмаган Франциянең сәүдәгәрләре чит ил базарыннан киселә. Сугышның башлангыч чорларында Англия үзенең басып алу максатларына ирешә, дияргә була, Франция хәлиткеч зур җиңүләргә ирешә алмый. Жанна туган чакта тәхеттә утырган француз короле [[Карл VI (Франция короле)|Карл VI]], акылга камил булмавы аркасында хакимлек итә алмый. Корольнең туганнары Орлеан герцогы Людовик һәм [[Бургундия]] герцогы Иоанн II арасында регентлык өчен бәхәс башлый. Бу бәхәс патшабикә Изабелла белән никахтан тыш мөнәсәбәтләрдә гаепләүгә кадәр барып җитә. Ахыр чиктә, [[1407 ел]]да Бургундия герцогы Орлеан герцогы өчен үтерүчеләр яллый. Инглиз короле [[Генрих V (Англия короле)|Генрих V]] шул ызгыштан файдаланып, [[1415 ел]]да Франциягә бәреп керә һәм Азенкур сугышында Франция гаскәрен тар-мар итеп, төньяк шәһәрләрен басып ала. Булачак француз короле Карл VII 14 яшендә, аның дүрт агасы да үлгәннән соң, француз тәхетенең варисы — [[дофин]] титулын ала. Ул башкарган рәсми адымнарның беренчесе — [[1419 ел]]да Бургундия белән тынычлык килешүен төзү була. Бу килешү шул ук елда Иоанн II’нең үтерелүенән соң юкка чыгарыла. Бургундиянең яңа герцогы Филипп III, атасының үлемендә Карлны гаепләп, Англия белән берләшә һәм Франциянең зур өлеше басып алына. [[1436 ел]]да Изабелла Труа килешүендә Карл VI үлгәннән соң Француз тәхете Генрих V-гә тиешлеге һәм аның варислары Изабелланың улы Карлдан өстен булуы белән килешә. Бу килешү аның Орлеан герцогы белән никахтан тыш мөнәсәбәте турында фаразларны яңарта һәм Карлның тәхеткә дәъгва итә алуына карата шик көчәя. Генрих V һәм Карл VI бер-бер артлы ике ай аерма белән [[1422 ел]]да үлеп китәләр. Ике корольлекнең дә монархы булып бала гына килеш Англиянан [[Генрих VI (Англия короле)|Генрих VI]] кала. Генрих V-нең туганы, [[Бедфорд (герцог титулы)|Бедфорд]] Иоанн Ланкастрский аның [[регент]]ы вазифасын били. [[1429 ел]]ның башына Франциянең бөтен төньяк өлеше диярлек һәм кайсы бер көньяк-көнчыгыш өлешләре чит илләр йогынтысы астында кала. [[Париж]] белән Англия, [[Реймс]] белән Бургундия хакимлек итә. Соңгы кала Франция өчен аеруча мөһим була, чөнки шунда гадәттә тәхеткә утырту тантаналары үтә. Англия [[Луара]]дан төньяктарак король карамагында калган бердәнбер кала Орлеанны камап ала. Каланың камауга каршы тора алырына бер кем ышанмый. == Тормыш юлы == Үтерелгән вакытында Жаннага 19 яшь була, димәк ул [[1412 ел]]лар тирәсендә туа. [[1424 ел]]да, 12 яшьлек чагында, ул беренче мәртәбә чит тавышлар ишетә. Соңыннан язуынча, ул Изге Михаил, Изге Екатерина, Изге Маргаританың тавышларын ишетә һәм алар Жаннага дофинны Реймска аны тәхеткә утырту өчен китерергә боера. 16 яшендә Жанна [[Вокулёр]] каласы капитаны Робер де Бодрикурга үзенең корольне тәхеткә утыртырга тиешлеге турында сөйли һәм король сараена үтергә рөхсәт бирүен сорый. Капитанның мыскыллы җавабыннан соң да ул туктап калмый, киләсе гыйнварда ул кире килә һәм Орлеан янында барган яу турында күрәзә итә. Жаннаның күрәзәсе чынга ашканнан соң Робер де Бодрикур аңа тәмам ышанып, король сараена үтергә рөхсәт бирә. Бургундия аша ул ирләр киемендә үтә. Жанна [[дофин]]га хат язганда, аны мотлак таныячагын язган була, дофин моны тикшермәк булып, тәхеткә бүтән кешене утырта һәм үзе халык арасына барып баса. Жанна бу сынауны үтә — [[Карл VII (Франция короле)|Карлны]] таный. Шуннан ул үзенең Ходай тарафыннан илне инглиз баскыннардан коткару өчен тәгаенләнгәнен әйтә һәм Орлеанны камаудан коткару өчен гаскәр сорый. Соңыннан ул [[Пуатье]] шәһәрендә [[теология|теологик]] тикшерү үтә. Карл кызны гаскәр башлыгы итеп куярга карар итә. Жаннаның [[Ходай]] исеме белән Карлның тәхеткә тулы хокукы булуын раславы бу карарга килүгә мөһим роль уйный. == Жанна — гаскәр башлыгы == [[Рәсем:Lenepveu, Jeanne d'Arc au siège d'Orléans.jpg|thumb|200px|right|Жанна д’Арк Орлеан шәһәрен камаудан коткарганда [[Ленепвё, Шарль|Ш. Ленепвё]]]] Жаннаны гаскәр башлыгы итеп тәгаенләгәннән соң, Жаннага хәрби кием әзерлиләр — Пуатьеда ул ирләр киеме киюгә махсус рөхсәт ала. Жанна өчен кылычны Сент-Катрин-де-Фьербуа чиркәвенән китерәләр. Бу кылыч, халык әйтүе буенча, [[Карл I (Франция короле)|Карл I]]’неке була. [[1429 ел]]ның [[29 апрель|29 апрелендә]] Жанна камалган Орлеан янына килеп җитә. 4 майда ул Сен-лу бастионын ала һәм соңыннан бер-бер артлы җиңүләргә ирешә. 7 майдан 8 майга каршы төнгә инглиз гаскәре шәһәр тирәсеннән чигенергә мәҗбүр була. Шулай итеп, француз гаскәр башлыклары мөмкин түгел дип раслаган эшне Жанна д’Арк дүрт көн эчендә башкара. [[8 май]] көне Орлеан шәһәренең төп бәйрәменә әверелә, һәм ул әлеге көнгә кадәр бәйрәм ителә. Ә Жаннаны ''Орлеан кызы'' дип атыйлар. Карлның икеләнүе сәбәпле, Жанна [[Луара]] шәһәрена таба 9 июньдә генә кузгала. Бу юлы Жанна җитәкчелек иткән гаскәр җитез, тәвәккәл һәм аеруча уңышлы эш итә. 12 июньдә гаскәр Жаржоны, 15 июньдә Мён-сюр-Луарны, 16 июньдә Божансины ала, 18 июндә хәл иткеч Пате чирүе инглиз гаскәрләренең тар-мар ителүе белән тәмамлана. 29 июндә [[Реймс]]ка таба «кансыз яулар» башлана. Король гаскәренә бер кала артыннан икенчесе үз капкасын ача. 17 июльдә Реймс соборында Карлны тәхеткә утырту тантанасы үтә. Тантанага Филипп III килми, һәм Жанна шул ук көндә аңа ярашырга өндәп хат яза. Тантанадан соң Жанна Карлны, яхшы мөмкинлектән файдаланып, Парижга һөжүм итәргә чакыра, әмма ул яңадан икеләнә башлый. Башкалага һөжүм сентябрьдә генә башлана, әмма тиз арада туктатыла. Король гаскәрне Луарага таба борырга боера, ә 21 сентябрьдә гаскәриләр өйләренә таратыла. [[1430 ел]]ның язында яулар яңартыла, әмма сүлпән бара. Майда Жанна [[Бургундия|бургундецлар]] камаган [[Компьень]] шәһәренә ярдәмгә килә. 23 майда хыянәт аркасында Жанна бургундецларга әсирлеккә эләгә. Король Карл Жаннаны коткару өчен бармакка бармак сукмый. Бургундецлар Жаннаны инглизләргә сата. 1430 елның ноябрендә-декабрендә Жаннаны [[Руан]]га китерәләр. == Хөкем ителүе һәм язалануы == [[Рәсем:Tour Jeanne D'Arc10.jpg|thumb|200px|left|Жанна җәзалануга кадәр тотылган урын]] Жаннаның дингә каршы килүе өчен хөкем ителүе сәясәткә нигезләнә. Корольне тәхеткә утырту Жанна аркасында үтә, шуңа күрә, аңа гаеп тагу — ул утырткан корольнең тәхеткә хокугын икеле итә. Хөкем [[1431 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ында Руан шәһәрендә башлана. Бу хөкем билгеләнгән тәртипкә бер ничә урында тап килми. [[1456 ел]]да Рим папасы Каликст III Жаннаны гаепсез дип игълан итә. Англия хөкүмәте бу хөкемгә зур әһәмият бирә һәм бөтен чыгымнарны үз өстенә ала. Жаннага каршы хөкемне башлар өчен нигез булырлык бер нинди дә дәлил табылмый. Шулай да хөкем башлана, Жаннаның, чиркәү кануннары кушуына карамастан, хокуклар буенча киңәш бирүчесе дә булмый. Жаннаны чиркәү кануннары буенча [[чиркәү]] төрмәсендә хатын-кыздан торган сак астында тотарга тиеш булалар, әмма аны сак астында әсир рәвешендә тоталар. Жанна хөкемдәге сорауларга кыю һәм оста җавап бирә. Әмма хөкем нәтиҗәсе алдан билгеле була. Алдау һәм басым ярдәмендә аңардан дингә каршы килүен тануы турында кәгазьга кул куйдыралар һәм гомерлеккә иректән мәхрүм итәләр. Соңыннан, Жанна гаепне танудан баш тарткач, аның ирләр киемен кабаттан киюен сылтау итеп (үз киеме Жаннадан көч белән тартып алына), дингә яңадан каршы чыгуында гаепләп, Орлеан кызын улем язасына хөкем итәләр. [[1431 ел]]ның [[30 май|30 маенда]] Жанна д’Арк Руан шәһәрендә тереләй яндырыла. == Жаннаның үлеменнән соң == [[Йөз еллык сугыш]] Жаннаның үлемененнән соң тагы 22 ел дәвам итә. Англия 1429 елда югалткан өстенлеген кайтара алмай. [[1435 ел]]да үткән [[Аррас килешүе]]ндә Бургундия белән Франция яңадан берләшә. Шул ук елда Бедфорд Филипп III үлә һәм Генрих VI яшьли регентсыз кала. Бу Франция тәхетенә бәйле бәхәснең тәмамлануына төп сәбәп була. Сугыш тәмамланганнан соң, Карл VII Жаннаның хөкемен яңадан карарга боера. Бу карау вакытында хөкемнең тәртип буенча үтүе тикшерелә. Хөкемдә бөтен [[Европа]]дан руханилар катнаша, 115 шаһиттан сорау алына. 1456 елның июнендә йомгак ясала, [[1456 ел]]ның [[7 июль|7 июлендә]] Жанна гаепсезлеге турында игълан ителә. == Чыганаклар == * [[:ba:Жанна д’Арк|Башкорт энциклопедиясендәге мәкалә]] {{ref-ba}} * Левандовский А. Жанна д'Арк / русчадан Н. Габитов тәржемәсе. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1975. — 271 б. == Сылтамалар == * [http://www.jannadark.ru Жанна д’Арк байрагы астында. jannadark.ru сайтында {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527111425/http://jannadark.ru/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.unavoce.ru/library/Jehanne/index.html «Una Fides» китапханәсенең «Святая Жанна» проекты {{ref-ru}}] * [http://www.jeanne-darc.dk/ Жанна д’Аркка багышланган сайт, документлар җыентыгын үз эченә ала {{ref-en}}] * [http://www.maidofheaven.com/ Maid of heaven проекты {{ref-en}}] * [http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php Анри Валлон. Жанна д’Арк {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115101315/http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php |date=2009-01-15 }} * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/jean.htm Жанна д'Арк хөкеме протоколлары {{ref-ru}}] * [http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA Башка версия буенча материаллар {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604024921/http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA |date=2009-06-04 }} * [http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm Орлеанны камау {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905231536/http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm |date=2011-09-05 }} {{Commons|Category:Jeanne d'Arc}} == Әдәбият == * А. П. Левандовский. [http://zzl.lib.ru/catalog/07_zh.shtml Жанна д’Арк.] — М.: Молодая гвардия, 1962; 1982 (2-е издание); 2007 (3-е издание). ISBN 978-5-235-03039-8 * Р. Перну. М.-В. Клэн. [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/pern/ Жанна д’Арк.] — М.: Прогресс, 1992. ISBN 5-01-002054-8 * В. Райцес. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html Процесс Жанны д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117041001/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html |date=2004-11-17 }} * А. Чикари. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html Святая Жанна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108000631/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html |date=2007-01-08 }} * [[Марк Твен]]. [http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ Жанна д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301044504/http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ |date=2007-03-01 }} * [[Дмитрий Мережковский]]. [http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm «Жанна д’Арк»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201831/http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm |date=2015-09-23 }} * Мария Йозефа Курк фон Потурцин [http://webreading.ru/books/sci_/sci_history/poturtsin_mariya_zhanna_d_ark.rtf.zip Жанна д’Арк]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * П. В. Крылов. [http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html Мужской костюм Жанны д’Арк: неслыханная дерзость или вынужденный шаг?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914132341/http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html |date=2007-09-14 }} * В. Тропейко. [https://web.archive.org/web/20021016024938/http://vadimus.by.ru/Main/dark.htm Жанна д’Арк] * Ален Деко. [http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html Великие Загадки Истории: Буа ли сожжена Жанна д’Арк?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930111313/http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html |date=2007-09-30 }} * О. Велейко. [http://zhurnal.lib.ru/w/welejko_o/la_pucelle.shtml Оклеветанная Жанна, или разоблачение «разоблачений»] * Оболенский С. С. Жанна — божья Дева. Париж YMCA-PRESS 1987 г. 506 с. * [[Бернард Шоу]]. Святая Жанна (Saint Joan, 1923) {{DEFAULTSORT:Арк, Жанна}} [[Төркем:Франция тарихы]] [[Төркем:Жанна д’Арк|*]] ckgioubsproan4rn3acymjxabziy48f 6063576 6063575 2026-10-22T08:54:17Z ~2026-52585-26 62771 /* Жаннаның үлеменнән соң */ 6063576 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Жанна д’Арк | рәсем = Joan of Arc miniature graded.jpg | рәсем_зурлыгы = 160px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Jeanne d'Arc | һөнәр = | туу датасы = 06.01.1412 | туу җире = {{Туу җире|Франция|Франциядә}}, Вогез вилаяте, Домреми авылы | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 30.05.1431 | үлем җире = [[Руан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = [[30 май]] — искә алу көне }} [[Рәсем:Joan-of-Arc-Paris.jpg|right|thumb|Жанна д’Арк һәйкәле, [[Париж]] ]] '''Жанна д’Арк''' ({{lang-fr|Jeanne d'Arc}}, [[1412 ел]] — [[1431 ел]]ның [[30 май|30 мае]]) — [[XV гасыр]]да яшәгән игенче кызы, [[Франса|Франция]]нең милли каһарманы. [[Йөз еллык сугыш]]та Франция җиреннән инглиз гаскәрләрен куып чыгарырга ярдәм итә. 17 яшендә ул [[Англия|инглизләр]] камалышында калган [[Орлеан]] шәһәрен Франция [[дофин]]ы [[Карл VII (Франция короле)|Карл]] биргән гаскәр ярдәмендә камаудан коткара. Берничә җиңүдән соң, ул җитәкчелек иткән Франция гаскәре [[Реймс]] шәһәрен яңадан яулап ала. Аның нияте һәм ярдәме белән Карл VII’не тәхеткә утырту тантанасы үтә, шулай итеп, тәхет хуҗасы белән бәйле бәхәсле сорау хәл ителә. 19 яшендә дошманнар аңа дини мөртәтлектә гаеп тага һәм ул җәзалап үтерелә. 24 елдан соң [[католик чиркәү]] хөкемнең дөрес булмавын исбатлый, Жанна гаепсез җәзаланган дип игълан ителә. [[1920 ел]]дан аның исеме «изгеләр» исәбенә кертелә. == Франция Жанна д’Арк дәверендә == [[1337 ел]]да Франция тәхете өчен барган бәхәс нигезендә, [[Франса|Франция]] һәм [[Англия]] арасында [[Йөз еллык сугыш]] башлана. Бөтен сугыш Франциядә бара, дип әйтергә була, бу Франция икътисадының тез астына китереп суга. Үзган гасыр [[Кара үлем]]еннән соң аякка баса алмаган Франциянең сәүдәгәрләре чит ил базарыннан киселә. Сугышның башлангыч чорларында Англия үзенең басып алу максатларына ирешә, дияргә була, Франция хәлиткеч зур җиңүләргә ирешә алмый. Жанна туган чакта тәхеттә утырган француз короле [[Карл VI (Франция короле)|Карл VI]], акылга камил булмавы аркасында хакимлек итә алмый. Корольнең туганнары Орлеан герцогы Людовик һәм [[Бургундия]] герцогы Иоанн II арасында регентлык өчен бәхәс башлый. Бу бәхәс патшабикә Изабелла белән никахтан тыш мөнәсәбәтләрдә гаепләүгә кадәр барып җитә. Ахыр чиктә, [[1407 ел]]да Бургундия герцогы Орлеан герцогы өчен үтерүчеләр яллый. Инглиз короле [[Генрих V (Англия короле)|Генрих V]] шул ызгыштан файдаланып, [[1415 ел]]да Франциягә бәреп керә һәм Азенкур сугышында Франция гаскәрен тар-мар итеп, төньяк шәһәрләрен басып ала. Булачак француз короле Карл VII 14 яшендә, аның дүрт агасы да үлгәннән соң, француз тәхетенең варисы — [[дофин]] титулын ала. Ул башкарган рәсми адымнарның беренчесе — [[1419 ел]]да Бургундия белән тынычлык килешүен төзү була. Бу килешү шул ук елда Иоанн II’нең үтерелүенән соң юкка чыгарыла. Бургундиянең яңа герцогы Филипп III, атасының үлемендә Карлны гаепләп, Англия белән берләшә һәм Франциянең зур өлеше басып алына. [[1436 ел]]да Изабелла Труа килешүендә Карл VI үлгәннән соң Француз тәхете Генрих V-гә тиешлеге һәм аның варислары Изабелланың улы Карлдан өстен булуы белән килешә. Бу килешү аның Орлеан герцогы белән никахтан тыш мөнәсәбәте турында фаразларны яңарта һәм Карлның тәхеткә дәъгва итә алуына карата шик көчәя. Генрих V һәм Карл VI бер-бер артлы ике ай аерма белән [[1422 ел]]да үлеп китәләр. Ике корольлекнең дә монархы булып бала гына килеш Англиянан [[Генрих VI (Англия короле)|Генрих VI]] кала. Генрих V-нең туганы, [[Бедфорд (герцог титулы)|Бедфорд]] Иоанн Ланкастрский аның [[регент]]ы вазифасын били. [[1429 ел]]ның башына Франциянең бөтен төньяк өлеше диярлек һәм кайсы бер көньяк-көнчыгыш өлешләре чит илләр йогынтысы астында кала. [[Париж]] белән Англия, [[Реймс]] белән Бургундия хакимлек итә. Соңгы кала Франция өчен аеруча мөһим була, чөнки шунда гадәттә тәхеткә утырту тантаналары үтә. Англия [[Луара]]дан төньяктарак король карамагында калган бердәнбер кала Орлеанны камап ала. Каланың камауга каршы тора алырына бер кем ышанмый. == Тормыш юлы == Үтерелгән вакытында Жаннага 19 яшь була, димәк ул [[1412 ел]]лар тирәсендә туа. [[1424 ел]]да, 12 яшьлек чагында, ул беренче мәртәбә чит тавышлар ишетә. Соңыннан язуынча, ул Изге Михаил, Изге Екатерина, Изге Маргаританың тавышларын ишетә һәм алар Жаннага дофинны Реймска аны тәхеткә утырту өчен китерергә боера. 16 яшендә Жанна [[Вокулёр]] каласы капитаны Робер де Бодрикурга үзенең корольне тәхеткә утыртырга тиешлеге турында сөйли һәм король сараена үтергә рөхсәт бирүен сорый. Капитанның мыскыллы җавабыннан соң да ул туктап калмый, киләсе гыйнварда ул кире килә һәм Орлеан янында барган яу турында күрәзә итә. Жаннаның күрәзәсе чынга ашканнан соң Робер де Бодрикур аңа тәмам ышанып, король сараена үтергә рөхсәт бирә. Бургундия аша ул ирләр киемендә үтә. Жанна [[дофин]]га хат язганда, аны мотлак таныячагын язган була, дофин моны тикшермәк булып, тәхеткә бүтән кешене утырта һәм үзе халык арасына барып баса. Жанна бу сынауны үтә — [[Карл VII (Франция короле)|Карлны]] таный. Шуннан ул үзенең Ходай тарафыннан илне инглиз баскыннардан коткару өчен тәгаенләнгәнен әйтә һәм Орлеанны камаудан коткару өчен гаскәр сорый. Соңыннан ул [[Пуатье]] шәһәрендә [[теология|теологик]] тикшерү үтә. Карл кызны гаскәр башлыгы итеп куярга карар итә. Жаннаның [[Ходай]] исеме белән Карлның тәхеткә тулы хокукы булуын раславы бу карарга килүгә мөһим роль уйный. == Жанна — гаскәр башлыгы == [[Рәсем:Lenepveu, Jeanne d'Arc au siège d'Orléans.jpg|thumb|200px|right|Жанна д’Арк Орлеан шәһәрен камаудан коткарганда [[Ленепвё, Шарль|Ш. Ленепвё]]]] Жаннаны гаскәр башлыгы итеп тәгаенләгәннән соң, Жаннага хәрби кием әзерлиләр — Пуатьеда ул ирләр киеме киюгә махсус рөхсәт ала. Жанна өчен кылычны Сент-Катрин-де-Фьербуа чиркәвенән китерәләр. Бу кылыч, халык әйтүе буенча, [[Карл I (Франция короле)|Карл I]]’неке була. [[1429 ел]]ның [[29 апрель|29 апрелендә]] Жанна камалган Орлеан янына килеп җитә. 4 майда ул Сен-лу бастионын ала һәм соңыннан бер-бер артлы җиңүләргә ирешә. 7 майдан 8 майга каршы төнгә инглиз гаскәре шәһәр тирәсеннән чигенергә мәҗбүр була. Шулай итеп, француз гаскәр башлыклары мөмкин түгел дип раслаган эшне Жанна д’Арк дүрт көн эчендә башкара. [[8 май]] көне Орлеан шәһәренең төп бәйрәменә әверелә, һәм ул әлеге көнгә кадәр бәйрәм ителә. Ә Жаннаны ''Орлеан кызы'' дип атыйлар. Карлның икеләнүе сәбәпле, Жанна [[Луара]] шәһәрена таба 9 июньдә генә кузгала. Бу юлы Жанна җитәкчелек иткән гаскәр җитез, тәвәккәл һәм аеруча уңышлы эш итә. 12 июньдә гаскәр Жаржоны, 15 июньдә Мён-сюр-Луарны, 16 июньдә Божансины ала, 18 июндә хәл иткеч Пате чирүе инглиз гаскәрләренең тар-мар ителүе белән тәмамлана. 29 июндә [[Реймс]]ка таба «кансыз яулар» башлана. Король гаскәренә бер кала артыннан икенчесе үз капкасын ача. 17 июльдә Реймс соборында Карлны тәхеткә утырту тантанасы үтә. Тантанага Филипп III килми, һәм Жанна шул ук көндә аңа ярашырга өндәп хат яза. Тантанадан соң Жанна Карлны, яхшы мөмкинлектән файдаланып, Парижга һөжүм итәргә чакыра, әмма ул яңадан икеләнә башлый. Башкалага һөжүм сентябрьдә генә башлана, әмма тиз арада туктатыла. Король гаскәрне Луарага таба борырга боера, ә 21 сентябрьдә гаскәриләр өйләренә таратыла. [[1430 ел]]ның язында яулар яңартыла, әмма сүлпән бара. Майда Жанна [[Бургундия|бургундецлар]] камаган [[Компьень]] шәһәренә ярдәмгә килә. 23 майда хыянәт аркасында Жанна бургундецларга әсирлеккә эләгә. Король Карл Жаннаны коткару өчен бармакка бармак сукмый. Бургундецлар Жаннаны инглизләргә сата. 1430 елның ноябрендә-декабрендә Жаннаны [[Руан]]га китерәләр. == Хөкем ителүе һәм язалануы == [[Рәсем:Tour Jeanne D'Arc10.jpg|thumb|200px|left|Жанна җәзалануга кадәр тотылган урын]] Жаннаның дингә каршы килүе өчен хөкем ителүе сәясәткә нигезләнә. Корольне тәхеткә утырту Жанна аркасында үтә, шуңа күрә, аңа гаеп тагу — ул утырткан корольнең тәхеткә хокугын икеле итә. Хөкем [[1431 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ында Руан шәһәрендә башлана. Бу хөкем билгеләнгән тәртипкә бер ничә урында тап килми. [[1456 ел]]да Рим папасы Каликст III Жаннаны гаепсез дип игълан итә. Англия хөкүмәте бу хөкемгә зур әһәмият бирә һәм бөтен чыгымнарны үз өстенә ала. Жаннага каршы хөкемне башлар өчен нигез булырлык бер нинди дә дәлил табылмый. Шулай да хөкем башлана, Жаннаның, чиркәү кануннары кушуына карамастан, хокуклар буенча киңәш бирүчесе дә булмый. Жаннаны чиркәү кануннары буенча [[чиркәү]] төрмәсендә хатын-кыздан торган сак астында тотарга тиеш булалар, әмма аны сак астында әсир рәвешендә тоталар. Жанна хөкемдәге сорауларга кыю һәм оста җавап бирә. Әмма хөкем нәтиҗәсе алдан билгеле була. Алдау һәм басым ярдәмендә аңардан дингә каршы килүен тануы турында кәгазьга кул куйдыралар һәм гомерлеккә иректән мәхрүм итәләр. Соңыннан, Жанна гаепне танудан баш тарткач, аның ирләр киемен кабаттан киюен сылтау итеп (үз киеме Жаннадан көч белән тартып алына), дингә яңадан каршы чыгуында гаепләп, Орлеан кызын улем язасына хөкем итәләр. [[1431 ел]]ның [[30 май|30 маенда]] Жанна д’Арк Руан шәһәрендә тереләй яндырыла. == Жаннаның үлеменнән соң == [[Йөз еллык сугыш]] Жаннаның үлемененнән соң тагы 22 ел дәвам итә. Англия 1429 елда югалткан өстенлеген кайтара алмый. [[1435 ел]]да үткән [[Аррас килешүе]]ндә Бургундия белән Франция яңадан берләшә. Шул ук елда Бедфорд Филипп III үлә һәм Генрих VI регентсыз кала. Бу Франция тәхетенә бәйле бәхәснең тәмамлануына төп сәбәп була. Сугыш тәмамланганнан соң, Карл VII Жаннаның хөкемен яңадан карарга боера. Бу карау вакытында хөкемнең тәртип буенча үтүе тикшерелә. Хөкемдә бөтен [[Европа]]дан руханилар катнаша, 115 шаһиттан сорау алына. 1456 елның июнендә йомгак ясала, [[1456 ел]]ның [[7 июль|7 июлендә]] Жанна гаепсезлеге турында игълан ителә. == Чыганаклар == * [[:ba:Жанна д’Арк|Башкорт энциклопедиясендәге мәкалә]] {{ref-ba}} * Левандовский А. Жанна д'Арк / русчадан Н. Габитов тәржемәсе. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1975. — 271 б. == Сылтамалар == * [http://www.jannadark.ru Жанна д’Арк байрагы астында. jannadark.ru сайтында {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527111425/http://jannadark.ru/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.unavoce.ru/library/Jehanne/index.html «Una Fides» китапханәсенең «Святая Жанна» проекты {{ref-ru}}] * [http://www.jeanne-darc.dk/ Жанна д’Аркка багышланган сайт, документлар җыентыгын үз эченә ала {{ref-en}}] * [http://www.maidofheaven.com/ Maid of heaven проекты {{ref-en}}] * [http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php Анри Валлон. Жанна д’Арк {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115101315/http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php |date=2009-01-15 }} * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/jean.htm Жанна д'Арк хөкеме протоколлары {{ref-ru}}] * [http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA Башка версия буенча материаллар {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604024921/http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA |date=2009-06-04 }} * [http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm Орлеанны камау {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905231536/http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm |date=2011-09-05 }} {{Commons|Category:Jeanne d'Arc}} == Әдәбият == * А. П. Левандовский. [http://zzl.lib.ru/catalog/07_zh.shtml Жанна д’Арк.] — М.: Молодая гвардия, 1962; 1982 (2-е издание); 2007 (3-е издание). ISBN 978-5-235-03039-8 * Р. Перну. М.-В. Клэн. [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/pern/ Жанна д’Арк.] — М.: Прогресс, 1992. ISBN 5-01-002054-8 * В. Райцес. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html Процесс Жанны д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117041001/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html |date=2004-11-17 }} * А. Чикари. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html Святая Жанна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108000631/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html |date=2007-01-08 }} * [[Марк Твен]]. [http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ Жанна д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301044504/http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ |date=2007-03-01 }} * [[Дмитрий Мережковский]]. [http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm «Жанна д’Арк»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201831/http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm |date=2015-09-23 }} * Мария Йозефа Курк фон Потурцин [http://webreading.ru/books/sci_/sci_history/poturtsin_mariya_zhanna_d_ark.rtf.zip Жанна д’Арк]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * П. В. Крылов. [http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html Мужской костюм Жанны д’Арк: неслыханная дерзость или вынужденный шаг?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914132341/http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html |date=2007-09-14 }} * В. Тропейко. [https://web.archive.org/web/20021016024938/http://vadimus.by.ru/Main/dark.htm Жанна д’Арк] * Ален Деко. [http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html Великие Загадки Истории: Буа ли сожжена Жанна д’Арк?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930111313/http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html |date=2007-09-30 }} * О. Велейко. [http://zhurnal.lib.ru/w/welejko_o/la_pucelle.shtml Оклеветанная Жанна, или разоблачение «разоблачений»] * Оболенский С. С. Жанна — божья Дева. Париж YMCA-PRESS 1987 г. 506 с. * [[Бернард Шоу]]. Святая Жанна (Saint Joan, 1923) {{DEFAULTSORT:Арк, Жанна}} [[Төркем:Франция тарихы]] [[Төркем:Жанна д’Арк|*]] sxd0sp98149gxzx5nvmf2qgkwty2sy5 6063577 6063576 2026-10-22T09:03:20Z ~2026-52585-26 62771 /* Хөкем ителүе һәм язалануы */ 6063577 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Жанна д’Арк | рәсем = Joan of Arc miniature graded.jpg | рәсем_зурлыгы = 160px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Jeanne d'Arc | һөнәр = | туу датасы = 06.01.1412 | туу җире = {{Туу җире|Франция|Франциядә}}, Вогез вилаяте, Домреми авылы | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 30.05.1431 | үлем җире = [[Руан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = [[30 май]] — искә алу көне }} [[Рәсем:Joan-of-Arc-Paris.jpg|right|thumb|Жанна д’Арк һәйкәле, [[Париж]] ]] '''Жанна д’Арк''' ({{lang-fr|Jeanne d'Arc}}, [[1412 ел]] — [[1431 ел]]ның [[30 май|30 мае]]) — [[XV гасыр]]да яшәгән игенче кызы, [[Франса|Франция]]нең милли каһарманы. [[Йөз еллык сугыш]]та Франция җиреннән инглиз гаскәрләрен куып чыгарырга ярдәм итә. 17 яшендә ул [[Англия|инглизләр]] камалышында калган [[Орлеан]] шәһәрен Франция [[дофин]]ы [[Карл VII (Франция короле)|Карл]] биргән гаскәр ярдәмендә камаудан коткара. Берничә җиңүдән соң, ул җитәкчелек иткән Франция гаскәре [[Реймс]] шәһәрен яңадан яулап ала. Аның нияте һәм ярдәме белән Карл VII’не тәхеткә утырту тантанасы үтә, шулай итеп, тәхет хуҗасы белән бәйле бәхәсле сорау хәл ителә. 19 яшендә дошманнар аңа дини мөртәтлектә гаеп тага һәм ул җәзалап үтерелә. 24 елдан соң [[католик чиркәү]] хөкемнең дөрес булмавын исбатлый, Жанна гаепсез җәзаланган дип игълан ителә. [[1920 ел]]дан аның исеме «изгеләр» исәбенә кертелә. == Франция Жанна д’Арк дәверендә == [[1337 ел]]да Франция тәхете өчен барган бәхәс нигезендә, [[Франса|Франция]] һәм [[Англия]] арасында [[Йөз еллык сугыш]] башлана. Бөтен сугыш Франциядә бара, дип әйтергә була, бу Франция икътисадының тез астына китереп суга. Үзган гасыр [[Кара үлем]]еннән соң аякка баса алмаган Франциянең сәүдәгәрләре чит ил базарыннан киселә. Сугышның башлангыч чорларында Англия үзенең басып алу максатларына ирешә, дияргә була, Франция хәлиткеч зур җиңүләргә ирешә алмый. Жанна туган чакта тәхеттә утырган француз короле [[Карл VI (Франция короле)|Карл VI]], акылга камил булмавы аркасында хакимлек итә алмый. Корольнең туганнары Орлеан герцогы Людовик һәм [[Бургундия]] герцогы Иоанн II арасында регентлык өчен бәхәс башлый. Бу бәхәс патшабикә Изабелла белән никахтан тыш мөнәсәбәтләрдә гаепләүгә кадәр барып җитә. Ахыр чиктә, [[1407 ел]]да Бургундия герцогы Орлеан герцогы өчен үтерүчеләр яллый. Инглиз короле [[Генрих V (Англия короле)|Генрих V]] шул ызгыштан файдаланып, [[1415 ел]]да Франциягә бәреп керә һәм Азенкур сугышында Франция гаскәрен тар-мар итеп, төньяк шәһәрләрен басып ала. Булачак француз короле Карл VII 14 яшендә, аның дүрт агасы да үлгәннән соң, француз тәхетенең варисы — [[дофин]] титулын ала. Ул башкарган рәсми адымнарның беренчесе — [[1419 ел]]да Бургундия белән тынычлык килешүен төзү була. Бу килешү шул ук елда Иоанн II’нең үтерелүенән соң юкка чыгарыла. Бургундиянең яңа герцогы Филипп III, атасының үлемендә Карлны гаепләп, Англия белән берләшә һәм Франциянең зур өлеше басып алына. [[1436 ел]]да Изабелла Труа килешүендә Карл VI үлгәннән соң Француз тәхете Генрих V-гә тиешлеге һәм аның варислары Изабелланың улы Карлдан өстен булуы белән килешә. Бу килешү аның Орлеан герцогы белән никахтан тыш мөнәсәбәте турында фаразларны яңарта һәм Карлның тәхеткә дәъгва итә алуына карата шик көчәя. Генрих V һәм Карл VI бер-бер артлы ике ай аерма белән [[1422 ел]]да үлеп китәләр. Ике корольлекнең дә монархы булып бала гына килеш Англиянан [[Генрих VI (Англия короле)|Генрих VI]] кала. Генрих V-нең туганы, [[Бедфорд (герцог титулы)|Бедфорд]] Иоанн Ланкастрский аның [[регент]]ы вазифасын били. [[1429 ел]]ның башына Франциянең бөтен төньяк өлеше диярлек һәм кайсы бер көньяк-көнчыгыш өлешләре чит илләр йогынтысы астында кала. [[Париж]] белән Англия, [[Реймс]] белән Бургундия хакимлек итә. Соңгы кала Франция өчен аеруча мөһим була, чөнки шунда гадәттә тәхеткә утырту тантаналары үтә. Англия [[Луара]]дан төньяктарак король карамагында калган бердәнбер кала Орлеанны камап ала. Каланың камауга каршы тора алырына бер кем ышанмый. == Тормыш юлы == Үтерелгән вакытында Жаннага 19 яшь була, димәк ул [[1412 ел]]лар тирәсендә туа. [[1424 ел]]да, 12 яшьлек чагында, ул беренче мәртәбә чит тавышлар ишетә. Соңыннан язуынча, ул Изге Михаил, Изге Екатерина, Изге Маргаританың тавышларын ишетә һәм алар Жаннага дофинны Реймска аны тәхеткә утырту өчен китерергә боера. 16 яшендә Жанна [[Вокулёр]] каласы капитаны Робер де Бодрикурга үзенең корольне тәхеткә утыртырга тиешлеге турында сөйли һәм король сараена үтергә рөхсәт бирүен сорый. Капитанның мыскыллы җавабыннан соң да ул туктап калмый, киләсе гыйнварда ул кире килә һәм Орлеан янында барган яу турында күрәзә итә. Жаннаның күрәзәсе чынга ашканнан соң Робер де Бодрикур аңа тәмам ышанып, король сараена үтергә рөхсәт бирә. Бургундия аша ул ирләр киемендә үтә. Жанна [[дофин]]га хат язганда, аны мотлак таныячагын язган була, дофин моны тикшермәк булып, тәхеткә бүтән кешене утырта һәм үзе халык арасына барып баса. Жанна бу сынауны үтә — [[Карл VII (Франция короле)|Карлны]] таный. Шуннан ул үзенең Ходай тарафыннан илне инглиз баскыннардан коткару өчен тәгаенләнгәнен әйтә һәм Орлеанны камаудан коткару өчен гаскәр сорый. Соңыннан ул [[Пуатье]] шәһәрендә [[теология|теологик]] тикшерү үтә. Карл кызны гаскәр башлыгы итеп куярга карар итә. Жаннаның [[Ходай]] исеме белән Карлның тәхеткә тулы хокукы булуын раславы бу карарга килүгә мөһим роль уйный. == Жанна — гаскәр башлыгы == [[Рәсем:Lenepveu, Jeanne d'Arc au siège d'Orléans.jpg|thumb|200px|right|Жанна д’Арк Орлеан шәһәрен камаудан коткарганда [[Ленепвё, Шарль|Ш. Ленепвё]]]] Жаннаны гаскәр башлыгы итеп тәгаенләгәннән соң, Жаннага хәрби кием әзерлиләр — Пуатьеда ул ирләр киеме киюгә махсус рөхсәт ала. Жанна өчен кылычны Сент-Катрин-де-Фьербуа чиркәвенән китерәләр. Бу кылыч, халык әйтүе буенча, [[Карл I (Франция короле)|Карл I]]’неке була. [[1429 ел]]ның [[29 апрель|29 апрелендә]] Жанна камалган Орлеан янына килеп җитә. 4 майда ул Сен-лу бастионын ала һәм соңыннан бер-бер артлы җиңүләргә ирешә. 7 майдан 8 майга каршы төнгә инглиз гаскәре шәһәр тирәсеннән чигенергә мәҗбүр була. Шулай итеп, француз гаскәр башлыклары мөмкин түгел дип раслаган эшне Жанна д’Арк дүрт көн эчендә башкара. [[8 май]] көне Орлеан шәһәренең төп бәйрәменә әверелә, һәм ул әлеге көнгә кадәр бәйрәм ителә. Ә Жаннаны ''Орлеан кызы'' дип атыйлар. Карлның икеләнүе сәбәпле, Жанна [[Луара]] шәһәрена таба 9 июньдә генә кузгала. Бу юлы Жанна җитәкчелек иткән гаскәр җитез, тәвәккәл һәм аеруча уңышлы эш итә. 12 июньдә гаскәр Жаржоны, 15 июньдә Мён-сюр-Луарны, 16 июньдә Божансины ала, 18 июндә хәл иткеч Пате чирүе инглиз гаскәрләренең тар-мар ителүе белән тәмамлана. 29 июндә [[Реймс]]ка таба «кансыз яулар» башлана. Король гаскәренә бер кала артыннан икенчесе үз капкасын ача. 17 июльдә Реймс соборында Карлны тәхеткә утырту тантанасы үтә. Тантанага Филипп III килми, һәм Жанна шул ук көндә аңа ярашырга өндәп хат яза. Тантанадан соң Жанна Карлны, яхшы мөмкинлектән файдаланып, Парижга һөжүм итәргә чакыра, әмма ул яңадан икеләнә башлый. Башкалага һөжүм сентябрьдә генә башлана, әмма тиз арада туктатыла. Король гаскәрне Луарага таба борырга боера, ә 21 сентябрьдә гаскәриләр өйләренә таратыла. [[1430 ел]]ның язында яулар яңартыла, әмма сүлпән бара. Майда Жанна [[Бургундия|бургундецлар]] камаган [[Компьень]] шәһәренә ярдәмгә килә. 23 майда хыянәт аркасында Жанна бургундецларга әсирлеккә эләгә. Король Карл Жаннаны коткару өчен бармакка бармак сукмый. Бургундецлар Жаннаны инглизләргә сата. 1430 елның ноябрендә-декабрендә Жаннаны [[Руан]]га китерәләр. == Хөкем ителүе һәм җәзалануы == [[Рәсем:Tour Jeanne D'Arc10.jpg|thumb|200px|left|Жанна җәзалануга кадәр тотылган урын]] Жаннаның дингә каршы килүе өчен хөкем ителүе сәясәткә нигезләнә. Корольне тәхеткә утырту Жанна аркасында үтә, шуңа күрә, аңа гаеп тагу — ул утырткан корольнең тәхеткә хокугын икеле итә. Хөкем [[1431 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ында Руан шәһәрендә башлана. Бу хөкем билгеләнгән тәртипкә бер ничә урында тап килми. [[1456 ел]]да Рим папасы Каликст III Жаннаны гаепсез дип игълан итә. Англия хөкүмәте бу хөкемгә зур әһәмият бирә һәм бөтен чыгымнарны үз өстенә ала. Жаннага каршы хөкемне башлар өчен нигез булырлык бер нинди дә дәлил табылмый. Шулай да хөкем башлана, Жаннаның, чиркәү кануннары кушуына карамастан, хокуклар буенча киңәш бирүчесе дә булмый. Жаннаны чиркәү кануннары буенча [[чиркәү]] төрмәсендә хатын-кыздан торган сак астында тотарга тиеш булалар, әмма аны сак астында әсир рәвешендә тоталар. Жанна хөкемдәге сорауларга кыю һәм оста җавап бирә. Әмма хөкем нәтиҗәсе алдан билгеле була. Алдау һәм басым ярдәмендә аңардан дингә каршы килүен тануы турында кәгазьга кул куйдыралар һәм гомерлеккә иректән мәхрүм итәләр. Соңыннан, Жанна гаепне танудан баш тарткач, аның ирләр киемен кабаттан киюен сылтау итеп (үз киеме Жаннадан көч белән тартып алына), дингә яңадан каршы чыгуында гаепләп, Орлеан кызын улем язасына хөкем итәләр. [[1431 ел]]ның [[30 май|30 маенда]] Жанна д’Арк Руан шәһәрендә тереләй яндырыла. == Жаннаның үлеменнән соң == [[Йөз еллык сугыш]] Жаннаның үлемененнән соң тагы 22 ел дәвам итә. Англия 1429 елда югалткан өстенлеген кайтара алмый. [[1435 ел]]да үткән [[Аррас килешүе]]ндә Бургундия белән Франция яңадан берләшә. Шул ук елда Бедфорд Филипп III үлә һәм Генрих VI регентсыз кала. Бу Франция тәхетенә бәйле бәхәснең тәмамлануына төп сәбәп була. Сугыш тәмамланганнан соң, Карл VII Жаннаның хөкемен яңадан карарга боера. Бу карау вакытында хөкемнең тәртип буенча үтүе тикшерелә. Хөкемдә бөтен [[Европа]]дан руханилар катнаша, 115 шаһиттан сорау алына. 1456 елның июнендә йомгак ясала, [[1456 ел]]ның [[7 июль|7 июлендә]] Жанна гаепсезлеге турында игълан ителә. == Чыганаклар == * [[:ba:Жанна д’Арк|Башкорт энциклопедиясендәге мәкалә]] {{ref-ba}} * Левандовский А. Жанна д'Арк / русчадан Н. Габитов тәржемәсе. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1975. — 271 б. == Сылтамалар == * [http://www.jannadark.ru Жанна д’Арк байрагы астында. jannadark.ru сайтында {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527111425/http://jannadark.ru/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.unavoce.ru/library/Jehanne/index.html «Una Fides» китапханәсенең «Святая Жанна» проекты {{ref-ru}}] * [http://www.jeanne-darc.dk/ Жанна д’Аркка багышланган сайт, документлар җыентыгын үз эченә ала {{ref-en}}] * [http://www.maidofheaven.com/ Maid of heaven проекты {{ref-en}}] * [http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php Анри Валлон. Жанна д’Арк {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090115101315/http://www.stejeannedarc.net/histoire_wallon/histoire_wallon.php |date=2009-01-15 }} * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/jean.htm Жанна д'Арк хөкеме протоколлары {{ref-ru}}] * [http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA Башка версия буенча материаллар {{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604024921/http://xronograf.com/rel.php?id=%C6%E0%ED%ED%E0+%E4%92%C0%F0%EA |date=2009-06-04 }} * [http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm Орлеанны камау {{ref-fr}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905231536/http://xenophongroup.com/montjoie/orleans.htm |date=2011-09-05 }} {{Commons|Category:Jeanne d'Arc}} == Әдәбият == * А. П. Левандовский. [http://zzl.lib.ru/catalog/07_zh.shtml Жанна д’Арк.] — М.: Молодая гвардия, 1962; 1982 (2-е издание); 2007 (3-е издание). ISBN 978-5-235-03039-8 * Р. Перну. М.-В. Клэн. [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/pern/ Жанна д’Арк.] — М.: Прогресс, 1992. ISBN 5-01-002054-8 * В. Райцес. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html Процесс Жанны д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117041001/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/raytses_00.html |date=2004-11-17 }} * А. Чикари. [http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html Святая Жанна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108000631/http://www.christianity.org.ru/unafides/Jehanne/sicari.html |date=2007-01-08 }} * [[Марк Твен]]. [http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ Жанна д’Арк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301044504/http://lib.aldebaran.ru/author/tven_mark/tven_mark_zhanna_dark/ |date=2007-03-01 }} * [[Дмитрий Мережковский]]. [http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm «Жанна д’Арк»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201831/http://www.centre.smr.ru/win/books/merej_01.htm |date=2015-09-23 }} * Мария Йозефа Курк фон Потурцин [http://webreading.ru/books/sci_/sci_history/poturtsin_mariya_zhanna_d_ark.rtf.zip Жанна д’Арк]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * П. В. Крылов. [http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html Мужской костюм Жанны д’Арк: неслыханная дерзость или вынужденный шаг?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914132341/http://ec-dejavu.ru/j/Joan_of_Arc.html |date=2007-09-14 }} * В. Тропейко. [https://web.archive.org/web/20021016024938/http://vadimus.by.ru/Main/dark.htm Жанна д’Арк] * Ален Деко. [http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html Великие Загадки Истории: Буа ли сожжена Жанна д’Арк?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930111313/http://www.zagadki-istorii.ru/janna.html |date=2007-09-30 }} * О. Велейко. [http://zhurnal.lib.ru/w/welejko_o/la_pucelle.shtml Оклеветанная Жанна, или разоблачение «разоблачений»] * Оболенский С. С. Жанна — божья Дева. Париж YMCA-PRESS 1987 г. 506 с. * [[Бернард Шоу]]. Святая Жанна (Saint Joan, 1923) {{DEFAULTSORT:Арк, Жанна}} [[Төркем:Франция тарихы]] [[Төркем:Жанна д’Арк|*]] hgjpm6nteo4dnzog7t3f1epb3v133jm 0 24999 6063578 5528842 2026-10-22T09:58:04Z ~2026-52585-26 62771 /* Казанның алынуы */ 6063578 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Qazan Xanlığı}} {{Тарихи дәүләт |исеме =Казан ханлыгы |үзисеме =قزان خانليغى <br /> Qazan Xanlığı <br /> Казан Ханлыгы |байрак =Flag of the Kazan Khanate.svg |байрак тасвирламасы = [[Казан ханлыгы байрагы]] |герб = |герб тасвирламасы = [[Казан ханлыгы гербы]] |карта = Kazan khanate map tatar.png|Kazan_khanate_map_tatar |p1 = Алтын Урда |flag_p1 = Golden_Horde_flag_1339.svg |барлыкка килгән =1438 ел |юкка чыккан =1552 ел |s1 = Россия патшалыгы |flag_s1 = Herb Moskovia-1 (Alex K).svg |башкала =[[Казан]] |тел =[[иске татар теле]] |идарә итү төре =[[монархия]] |шәһәрләр =[[Казан]], [[Арча]] |дин = [[Ислам]] |мәйдан = 750 000 км² |халык = |валюта =[[тәңкә]] }} '''Казан ханлыгы''' – [[1438 ел|1438]]–[[1552 ел|1552]] елларда (кайбер чыганаклар буенча [[1445 ел|1445]]-[[1552 ел|1552]]) яшәгән феодаль төзелешле татар [[дәүләт]]е. [[1438 ел]]да [[Алтын Урда]] составыннан аерылып чыга. Беренче ханы – [[Олуг-Мөхәммәт|Олуг Мөхәммәт хан]]. Казан ханлыгының җирләре башлыча борынгы [[Идел буе Болгары]] җирләрен биләгән. Шулай ук ханлыкка ирекле рәвештә [[чирмеш]] халыклары кушыла. Казан ханлыгына рус гаскәрләре яу белән килгәндә чирмешләр татар ханлыгы ягында көрәшәләр. [[1552 ел]]да [[Рус патшалыгы|рус дәүләте]] тарафыннан яулап алына. ==География== ====Ханлык территориясе==== Казан ханлыгы [[Болгар олысы]] (элекке [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарстаны]] территориясе) җирләрендә аерылып чыга. Үзенең чәчәк ату чорында ([[XV гасыр]]ның икенче яртысында) Казан ханлыгының территориясе [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарстаны]] җирләренә караганда шактый зуррак була һәм якынча 700 мең квадрат километрга хәтле җитә. Шулай итеп, Казан ханлыгына, Идел буе Болгарстаныннан тыш, [[арлар]], [[марилар]], өлешчә [[башкортлар]], [[мордва]]лар һәм [[мишәрләр]] яшәгән җирләр кергән һәм ханлык урта [[Идел буенда]] төрле халыкларны берләштерүче дәүләткә әверелә. ====Елгалар==== Казан ханлыгы территориясе буйлап [[Идел]], [[Нократ]], [[Чулман]] һәм [[Агыйдел]] кебек зур елгалар ага. ====Шәһәрләр==== Төп калалар: * [[Казан]] — башкала * [[Арча]] * [[Кашан]] * [[Җүкәтау]] * [[Борынгы Чаллы|Чаллы]] * Алат ====Телләр==== * [[Иске татар теле]] * [[Чирмеш теле]] * [[Чуаш теле]] * [[Мукшы теле]] * [[Ар теле]] ==Казан ханлыгы халкы== Казан ханлыгы күпмилләтле сәяси берләшмә була. Казан ханлыгы составында [[татарлар]], [[чуашлар]], [[чирмешләр]], [[мукшылар]], [[эрзялар]], [[арлар]] һәм [[башкортлар]] булган, Казанда зур [[әрмән-кыпчаклар|әрмән-кыпчак]] җәмгыяте дә бар иде<ref>Надырова Ханифа Габидулловна Развитие градостроительной культуры Казанского ханства // Золотоордынское обозрение. 2014. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/razvitie-gradostroitelnoy-kultury-kazanskogo-hanstva (дата обращения: 02.11.2019).</ref>. [[Башкортлар]] ханлыкка азрак буйсынганнар. Шулай да хан аларга үзенең кешеләрен җибәреп, ясак җыйган. Өстәвенә, башкортлар хан гаскәрендә хезмәт итәргә тиеш булганнар. Ханның хакимияте Арча ягында көчле була. Бу җирләрнең үзәге булып [[Арча]] каласы торган. [[Чуашлар]] ханга бик үк нык буйсынмаганнар. Ләкин аларның җирләрендә татар морзаларының биләмәләре булган. Чуашлар да ясак түләгән. ==Иҗтимагый торышы== [[Рәсем:Ярлык.jpg|right|150px]] Казан җәмгыятендә зур көчкә руханилар һәм аксөякләр ия булган. Диван составына кергән [[карачы]]лар һәм [[әмир]]ләр зур биләмәләр, байлык хуҗалары булган. Казан аксөякләренең калган төркемнәренә бәкләр һәм морзалар кергән. Зур җир биләмәләре белән бүләкләнгән һәм кайбер ясаклардан азат ителгән кешеләрне тарханнар дип атаганнар. Калган төркемнәргә һөнәрчеләр, сәүдәгәрләр һәм игенче-терлекчеләр кергән. ==Дәүләт төзелеше== [[Рәсем:Han.gif|right|400px]] Дәүләт җитәкчесе булып [[Чыңгызлылар|Чыңгыз нәселеннән]] булган хан торган. Аның якын киңәшчеләре – әмирләр гаскәр белән җитәкчелек иткәннәр. Шура ([[диван]]) ханның хакимиятен рәсми рәвештә генә булса да тыеп торган. Еш кына ханнар дошманлашып торган татар фиркаләре кулларында бары уенчык булып кына торганнар. Диван киңәшмә оешма булып торган. Карача вазифасы нәселдән-нәселгә күчкән. Казан ханлыгында 4 нәсел әгъзалары карача була алганнар. Шулай ук [[корылтай]] да булган. Ул иң авыр вакытларда гына җыелган. Анда 3 төп катлау катнашкан: руханият, гаскәриләр һәм гади халык. Олыслар белән бәкләр һәм морзалар идарә иткән. Казан ханлыгында [[монголлар|монгол]] дәүләтеннән үк калган дәүләт төзелеше яшәгән, күп санлы җитәкчеләр катламы булган. Дәүләт эшендә руханилар да актив катнашкан. Алар зур җир биләмәләренә ия булганнар. ==Дин== Казан ханлыгының төп дине булып [[Ислам]] саналган. [[Мөселманнар]] белән сәид җитәкчелек иткән. Иң данлыклы сәидләрнең берсе – [[Кол-Шәриф]], ул Казан ханлыгында зур урын тоткан, сәясәтче буларак, дәүләт эшендә катнашкан. Үзенең шәкертләре белән бергә [[1552 ел]]да, Казан ханлыгын яклаганда һәлак булган. Казан ханлыгында [[мулла]]лар, [[хафиз]]лар, [[имам]]нар, [[дәрвиш]]ләр булган. ==Икътисад== Ханлыкта авыл хуҗалыгы зур үсеш алган булган. Аның халкы [[бодай]], [[тары]], [[карабодай]] үстергән. Урманлы якларда аучылык, сулыкларда [[балыкчылык]] таралган була. Урманнарда [[умартачылык]] зур уңышка ирешкән булган. Шулай ук осталар [[тире эшкәртү]] белән шөгыльләнгән. Ханлык халкының икенче төп эше сәүдә була. Идел буе борынгы заманнардан ук сәүдә юлы булып торган һәм илнең географик урыны да моңа ярдәм иткән. Дәүләт [[Россия]], [[Фарсы иле]], [[Төркестан]] белән зур сәүдә эшләре алып барган. Шәһәр халкы балчыктан, агачтан төрле әйберләр ясап, аларны Үзәк Азия һәм башка ил халыкларына саткан. ==Хәрби көчләр== [[Рәсем:Казан ханлыгы сугышчылары.jpg|right]] Казан ханлыгы төзелгәнче казан татарларының хәрби көчләре начар хәлдә була. Россия белән сугышларда татарлар, тыныч халык булу сәбәпле, вакыт-вакыт, ниндидер бәрелешләр белән генә чикләнгәннәр. Шулай да Казан ханлыгында көчле атлы гаскәр булган. Татарлар засадалар эшләргә оста булганнар. Соңга таба ханлыкның артиллериясе дә булдырыла. ==[[Мәскәү дәүләте]] белән аралашу== Мәскәү дәүләте еш кына Казан ханлыгы эшләренә тыкшынган. Мәскәү тәхеткә [[Касыйм хан]]ының утыруын теләгән, чөнки ул Мәскәү яклы булган, һәм аның тәхеткә бераз хокукы да булган. Берничә тапкыр бу эш килеп чыккан, ләкин татарлар ул ханны гел тәхеттән бәреп төшергәннәр. Ахыр чиктә, ханлыкның соңгы елларында Касыймның оныгы [[Шаһгали|Шаһ-Галины хан]] итергә теләгәннәр, ләкин аны да халык [[Казан]]нан куган. ==Казанның алынуы== {{Төп мәкалә|Казанны алу}} Казан ханлыгы эшләренә тыкшынып караганнан соң, [[Явыз Иван]] Казанны яулап алырга була, һәм бер-бератлы 3 сугыш башлый. Өченчесендә, 1552нче елда, Казан ханлыгы 41 көн камалганнан соң, җиңелә һәм дәүләт буларак юк ителә. ==Казан ханнары== {{Казан ханлыгы ханнары}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Казан ханлыгы|Тау ягы}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ. * [http://kitap.net.ru/hudyakov.php М. Г.Худяков: Очерки по истории Казанского ханства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423053426/http://www.kitap.net.ru/hudyakov.php |date=2013-04-23 }} {{Татарстан темаларда}} [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Татарстан тарихы]] [[Төркем:Яхшы мәкаләләр]] [[Төркем:Татар дәүләтләре]] [[Төркем:Тарихи дәүләтләр]] lz9h7lnk1da9rsrtumkmw92otuf2h37 0 192366 6063552 2219366 2026-10-21T15:10:55Z ~2026-52585-26 62771 /* Tarix */ 6063552 wikitext text/x-wiki {{Däwlät eşleklese | isem = Kil Äxmäd | tulı isem = ﻛﻳل ﺋﻪﺣﻣﻪﺩ | räsem = | şirina portreta = | räsem yazuı = | titul = [[Qazan xanlığı]]nıñ xökümät başlığı<br><br>[[1493]]-...-[[1503]]<br> | bayraq = | periodbaş = | periodazaq = | aña qädär = | däwamçısı = | titul_2 = | bayraq_2 = | periodbaş_2 = | periodazaq_2 = | aña qädär_2 = | däwamçısı_2 = | tuu datası = | tuu urını = | ülem datası = 1504 | ülem urını = | din = | dinastiä = | äti = | äni = | ir = | xatın = | balalar = | avtoğraf = }} [[Файл:Kazan Khanate map Tatar.svg|thumb|300px|right|Qazan Xanlığı xaritası.]] '''Kil Äxmäd''' - [[tatar]] morzası, XV ğasır axırında [[Qazan xanlığı]]nıñ säyäsi däwlät eşleklese, [[xökümät]] başlığı. Tatar tarixında Kil Äxmädne "sorı kardinal" dip atap bula, çönki ul xanlıqnıñ eçke häm tışqı säyäsätendä töp rol' uynağan, xan kem bulğanın bilgelägän. Anıñ eşçänlege bik qarşılıqlı, ber qaraş buyınça Kil Äxmäd Qazan xanlığınıñ [[Mäskäw]]gä qarşı turı suğışında kermägänen ireşkän, läkin bu säyäsät säbäple Mäskäw Qazannıñ eçke eşlärenä aktiv tığıla başlağan. Bütän qaraş buyınça Kil Äxmäd eşçänlegenä tiskäre bäyä birelä, çönki ul Qazan xanlığınıñ bäysezlegen çiklägän häm däwlätneñ Mäskäwgä bäylelegenä kitergän. Läkin şul qarşılıqlı säyäsät näticäsendä Qazan xanlığınıñ iqtisadi üseşe bulğan, bäylelegenä qaramastan Qazan xanlığı räsmi möstäqil däwlät bulıp qalğan. ==Tarix== [[1490]] yıllarda [[Olığ Möxämmäd]]neñ Qazandağı turı näsele özelgän, häm [[Qasıym xanlığı]]ndağılar Qazan täxetenä däğwä itkännär. Mäskäw böyek kenäze [[İvan III]] Olığ Möxämmädneñ onığınıñ ulı [[Möxämmäd Ämin]]ne yaqlağan, näticädä ul Qazan täxetendä utırğan häm urıslarğa tabışlı säyäsätne ütkärä başlağan. Qazan xalqı Mäskäwneñ xanlıq eçke eşlärendä qısılğanına zur rizasızlıq kürsätä başlağan. Şunı kürep, morzalar Kil Äxmät, [[Uraq]], Äliş häm Sadır urıs qısıluına qarşı däwlät tüntäreleşen oyıştırğan. [[1495]] yılda [[Seber xanlığı]]nnan Mamıq Qazan täxetenä çaqırılğan. Mäskäw Möxämmäd Ämingä yärdämgä ğäskärne cibärgän, läkin ul kitkäç Qazan täxetenä [[Mamıq xan]] utırğan, ä Ämin qaçqan. Mamıq xan Qazan öçen yat keşe bulğan, zur säwdä şähären niçek idärä itkänen belmägän, Kil Äxmädne qulğa alğan. Näticädä Kil Äxmäd Mäskäw firqäse faydasına qaraşların üzgärtkän, häm Mamıq xanğa qarşı yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırğan. Mamıq xan [[Arça]] bäklegenä qarşı yaw belän barğanda, Kil Äxmäd Qazanda xakimiät alğan häm [[kirmän]]neñ qapqaların biklägän, näticädä Mamıq Sebergä qaytırğa mäcbür bulğan, ä Qazanda yänä urıs yaqlı firqä xakimiätkä kilgän. [[Däwlät tüntäreleşe]] näticäsendä Kil Äxmäd xökümät başlığı bulğan, ä Qazan täxetenä [[Qasıym]] näselennän [[Ğabdel Latıyf]] çaqırılğan. Könçığış firqäseneñ başlığı Uraq morza sörgengä kitkän. [[1499]] yılda Uraq morza könçığış yaqlı xannı Qazan täxetenä utırtırğa tırışqan, läkin Kil Äxmäd yärdämenä Mäskäwdän ğäskär kilgän häm täxet saqlanğan. [[1501]] yılda Ğabdel Latıyfqa 25 yäş tulğan häm ul bäysez säyäsätne ütkärä başlağan. Kil Äxmäd Qazan bäysezlegenä qurqıp, Mäskäwgä zarlanırğa barğan häm yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırıp, täxettä yänä Möxämmäd Äminne utırtqan. Läkin Möxämmäd Ämin Mäskäw sörgenendä bulğanda, üz qaraşların üzgärtkän häm Qazan xanlığınıñ bäysezlegen yaqlıy başlağan. Täxettä utırğaç, Möxämmäd Ämin Kil Äxmädneñ barlıq xiyänäten iskä töşerep, anı ülem cäzasına xökem itkän. Riwäyät buyınça Kil Äxmäd üleme aldınnan "Möxämmäd Ämin tözegän manara berqayçan xan isemen yörtmäyäçägen" aldan äytkän, çınnan da xäzer bu manara [[Söyembikä manarası]] dip atala. [[1506]] yılda Möxämmäd Ämin [[Qazan]] yanında urıs ğäskären tar-mar itep, Qazan xanlığın Mäskäwgä bäylelegennän azat itkän. Kil Äxmädneñ üleme belän Qazan xanlığı möstäqillek yulın totqan, läkin Mäskäw belän suğışlar çorı da başlanğan. == Sıltamalar== * М.Г.Худяков. Очерки по истории Казанского ханства. "ИНСАН", Москва, 1991 [[Төркем:Татарстан тарихы]] [[Төркем:Татар тарихы]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] k56s3in2d5tuqlx6gu95bfvecfq3san 0 1487965 6063550 6038709 2026-10-21T15:00:26Z Каюм Хордай 59574 6063550 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Серия=[[Тизлеккә сусау]]|Жанр=Узыш уены|Уйлап табучы={{Байрак|Австралия}} Firemonkeys Studios|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Electronic Arts|Электроник Артс]]|Платформа=[[айОС]], [[Android]]|Чыгу көне=2015 ел, 30 сентябрь|Исеме=Тизлеккә сусау: Чикләүләрсез|Рәсем=Тизлеккә сусау_Чикләүләрсез тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}'''''Тизлеккә сусау: Чикләүләрсез''''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: No Limits''; 2021 елдан башлап '''ТС Чикләүләрсез''' исемендә стильләштерелгән; [[Инглиз теле|инглиз]]. ''NFS No Limits'') — ''Codemasters'' булдырган һәм ''[[Electronic Arts|Электроник Артс]]'' чыгарган [[узыш уены]]. Ул [[Тизлеккә сусау]] сериясенең [[айОС]] һәм [[Android|Андроид]] өчен булдырылган 2015 елгы түләүсез мобиль уены.<ref name="ea1114">{{Cite web|url=http://www.ea.com/news/hit-the-road-with-ken-block-and-need-for-speed-no-limits|title=Hit the Road with Ken Block and Need for Speed No Limits|author=|date=November 20, 2014|work=Electronic Arts|accessdate=January 6, 2015}}</ref> Ул франшизаның икенче түләүсез уены ([[Тизлеккә сусау: Дөнья]] уеныннан соң), беренче оригиналь мобиль уены һәм тулаем алганда егерме беренче өлеше. Бөтендөньяда ул 2015 елның 30 сентябрендә чыккан.<ref name="vg247-1615">{{Cite web|url=http://www.vg247.com/2015/01/06/need-for-speed-2015/|title=Reminder that the only announced Need for Speed game is for mobiles|author=Hillier|first=Brenna|date=January 6, 2015|work=VG247.com|accessdate=January 6, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/need-for-speed-no-limits-out-now-on-mobile/1100-6431027|title=Need for Speed: No Limits Out Now on Mobile|author=Makuch|first=Eddie|date=September 30, 2015|work=[[GameSpot]]|accessdate=September 17, 2025}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:2015 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Android (операцион система) өчен уеннар]] [[Төркем:айОС өчен уеннар]] [[Төркем:Тизлеккә сусау санак уеннары]] [[Төркем:Тизлеккә сусау спинофф уеннары]] [[Төркем:Урам узышлары турында санак уеннары]] [[Төркем:Полиция турында санак уеннары]] [[Төркем:Австралиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Күпкулланучылы һәм беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Санак узыш уеннары]] 7m8z6t4djfbo92c9tcy6ggulhyatpa1 0 1488070 6063563 6047798 2026-10-21T15:27:12Z Каюм Хордай 59574 6063563 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Каплау астында|Уйлап табучы={{Байрак|Канада}} [[EA Блэк Бокс]]<br/> {{Байрак|Англия}}{{Байрак|Бөекбритания}} [[Экзаент|Экзаент Энтертэйнмент]] (Вии/ПС2)<br/> {{Байрак|Канада}} [[Пиранха Геймз]] (ПСП)<br/> {{Байрак|Шотландия}}{{Байрак|Бөекбритания}} [[Файрбрэнд Геймз]] (ДС)|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Electronic Arts|Электроник Артс]]|Җитәкчеләр=Оливер Марриотт|Композитор=Пол Хаслингер<br/> Ричард Деккард<br/> Алекс Мауэр (кесә юрамасы)|Платформа=[[Windows|Виндоус]]<br/> [[Нинтендо ДС]]<br/> [[ПлейСтейшн 2]]<br/> [[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[ПлейСтейшн Портабл]]<br/> [[Вии]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[БлэкБерри ПлейБук]]<br/> [[АйОС]]<br/> [[Симбиан]]<br/> [[вебОС]]<br/> [[Windows Фоун|Виндоус Фоун]]|Чыгу көне=[[Төньяк Америка]]: 2008 ел, 18 ноябрь<br/> [[Австралия (төбәк)]]: 2008 ел, 20 ноябрь<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2008 ел, 21 ноябрь|Рәсем=Тизлеккә сусау Каплау астында тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уен төре=[[Узыш уены]]}}'''''Тизлеккә сусау: Каплау астында''''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Need for Speed: Undercover'') — 2008 елгы санак [[узыш уены]] һәм [[Тизлеккә сусау: ПроУрам]] уеныннан соң баручы [[Тизлеккә сусау]] сериясенең уникенче өлеше. ''[[EA Блэк Бокс]]'' уенны [[Санак уеннары булдыручысы|булдырган]] һәм ''[[Electronic Arts|Электроник Артс]]'' аны 2008 елның 18 ноябрендә ''[[ПлейСтейшн 2]]'', ''[[ПлейСтейшн 3]]'', ''[[Иксбокс 360]]'', ''[[Вии]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'', ''[[ПлейСтейшн Портабл]]'' һәм ''[[Нинтендо ДС]]'' өчен чыгарган.<ref name="NGS2008">{{Cite web|url=http://www.nokia.com/A4136001?newsid=1264321|title=The faces of innovation gather at annual Nokia Games Summit|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101124310/http://www.nokia.com/A4136001?newsid=1264321|archivedate=November 1, 2008|publisher=Nokia|accessdate=October 29, 2008}}</ref> Ә 2009 елда ул кайбер [[Кесә телефоны|кесә телефоннарына]] чыккан.<ref name="Riccitiello1">{{Cite web|url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=153998|title=New Need for Speed game unveiled|author=Ellie Gibson|date=June 18, 2008|publisher=[[Eurogamer]]|accessdate=June 18, 2008}}</ref><ref name="Riccitiello2">{{Cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/riccitiello-we-were-torturing-vancouver-studio|title=Riccitiello: We were torturing Vancouver studio|archiveurl=https://archive.today/20121204235217/http://www.gamesindustry.biz/articles/riccitiello-we-were-torturing-vancouver-studio|archivedate=December 4, 2012|author=Mark Androvich|date=June 18, 2008|publisher=Gamesindustry.biz|accessdate=June 18, 2008}}</ref><ref name="tech2">{{Cite web|url=http://www.tech2.com/india/news/games/new-nfs-and-skate-announcements-soon/30961/0|title=New NFS and Skate Announcements Soon?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926182525/http://www.tech2.com/india/news/games/new-nfs-and-skate-announcements-soon/30961/0|archivedate=September 26, 2008|author=Avinash Bali|date=March 8, 2008|publisher=Tech2.com India|accessdate=March 9, 2008}}</ref> Уйлап табылган Три-Сити каласында канунсыз синдикат, урланган машиналар һәм урам узышлары арасында бәйләнешне аңлау өчен каплау астындагы полиция офицеры кебек уйный торган уенчы канунсыз урам узышларында катнаша. Күбрәк чын лицензияләнгән машиналарны һәм рольле уен системасын төп хикәягә керткәч, урындагы уен барышы [[Тизлеккә сусау: Иң эзләнгән|ТС: Иң эзләнгән]] һәм [[Тизлеккә сусау: Углерод|ТС: Углерод]] борынгыларының уен барышына охшаган. ''Тизлеккә сусау: Каплау астында'' чыккач, уенга катнаш күзәтүләр биргән күзәтүчеләр уенның катлаулылыгын, күңелен һәм кабатлана торган элементларын тәнкыйтьләгәннәр. Кайбер басмалар җитди мәсьәләләр аркасында түбәнрәк билгеләр алганнар. 2021 елдан башлап уенның йөкләнә торган юрамаларын бернинди онлайн кибеттә дә сатып алырга ярамый һәм онлайн режим 1 сентябрьдә ябылган. Аннан соң [[Тизлеккә сусау: Күчерү]] һәм [[Nintendo|Нинтендодагы]] эксклюзив [[Тизлеккә сусау: Нитро]] 2009 елда чыканнар, ә 2010 елда массакүләм күпкулланучылы онлайн уен була торган [[Тизлеккә сусау: Дөнья]] чыккан. == Искәрмәләр == [[Төркем:2008 елгы санак уеннары]] [[Төркем:БлэкБерри ПлейБук өчен уеннар]] [[Төркем:Файрбрэнд Геймз уеннары]] [[Төркем:EA Блэк Бокс санак уеннары]] [[Төркем:Экзаент санак уеннары]] [[Төркем:Electronic Arts санак уеннары]] [[Төркем:Актив булмаган күпкулланучылы онлайн уеннар]] [[Төркем:АйОС өчен уеннар]] [[Төркем:Тизлеккә сусау санак уеннары]] [[Төркем:Н-Гейдж өчен хезмәт уеннары]] [[Төркем:Нинтендо ДС өчен санак уеннары]] [[Төркем:Күпкулланучылы һәм беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:2021 елда гамәлдән чыгарылган онлайн уеннар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:Пиранха Геймз уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 3 өчен уеннар]] [[Төркем:ПлейСтейшн Портабл өчен санак уеннары]] [[Төркем:Урам узышлары турында санак уеннары]] [[Төркем:Симбиан өчен уеннар]] [[Төркем:Полиция турында санак уеннары]] [[Төркем:Канадада булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Берләшкән Патшалыкта булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Музыкасы Аллистэр Бримбл тарафыннан язылган санак уеннары]] [[Төркем:Музыкасы Пол Хаслингер тарафыннан язылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Хавокны кулланган санак уеннары]] [[Төркем:ВебОС өчен уеннар]] [[Төркем:Вии өчен уеннар]] [[Төркем:Вии Вил өчен уеннар]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Windows Фоун өчен уеннар]] [[Төркем:Иксбокс 360 өчен уеннар]] [[Төркем:Санак узыш уеннары]] qf70jtj7q3llkj2451ttxqwt2exfl9q 0 1488129 6063562 6063113 2026-10-21T15:27:00Z Каюм Хордай 59574 6063562 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау: Йөгереш|Уйлап табучы={{Байрак|Канада}} [[EA Блэк Бокс]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Electronic Arts|Электроник Артс]]|Җитәкчеләр=Джастин Виб|Продюсер=Алекс Гримбли<br/> Брайан Линдли<br/> Стив Энтони|Программист=Эрик Тёрмел|Рәссам=Кирк Гибсонс|Сценарист=Алекс Де Ракофф|Композитор=Брайан Тайлер|Платформа=[[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[Нинтендо 3ДС]]<br/> [[Вии]]|Чыгу көне=[[Төньяк Америка]]: 2011 ел, 15 ноябрь<br/> [[Австралия (төбәк)]]: 2011 ел, 17 ноябрь<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2011 ел, 18 ноябрь|Уен төре=[[Узыш уены]]|Рәсем=Тизлеккә сусау Йөгереш тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}}'''''Тизлеккә сусау: Йөгереш''''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''Need for Speed: The Run'') — ''[[Electronic Arts|Электроник Артс]]'' тарафыннан чыгарылган 2011 елгы [[узыш уены]], Тизлеккә сусау сериясенең унсигезенче өлеше һәм 2013 елның апрелендә ябылган ''[[EA Блэк Бокс]]'' студиясенең [[Тизлеккә сусау]] франшизасындагы соңгы уены.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/an-updated-list-of-studios-ea-has-bought-and-then-shut-1689498614|title=An Updated List Of Studios EA Has Bought And Then Shut Down|date=2015-03-04|language=en|work=Kotaku|accessdate=2023-12-09}}</ref> Уен зур рекламадан соң ''[[ПлейСтейшн 3]]'', ''[[Windows|Виндоус]]'', ''[[Иксбокс 360]]'', ''[[Нинтендо 3ДС]]'' һәм ''[[Вии]]'' өчен 2011 елның 15 ноябрендә чыккан. Әүвәлге уеннардан аермалы буларак, ''Йөгереш'' чын урыннар зур сынын тәкъдим итә, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]], [[Лас-Вегас]] һәм [[Сан-Франциско]] калалары. Ул шулай ук чын тормыштан күп машиналар тәкъдим итә. Беркулланучылы режимда Джек Рурк исемле урам узышчы протагонист, ул Сан-Францискода башлый торган һәм Нью-Йоркта тәмамлана торган зур урам ярышында катнаша. Уен үзенә шулай ук күптөрле күпкулланучылы режимнар кертә. Чыккач, уен катнаш күзәтүләр алган. 2021 елның маеннан соң уенны онлайн кибетләрдә сатып алырга мөмкин түгел һәм аның онлайн серверлары шул ук елның августында сүндерелгәннәр.<ref>{{Cite web|url=https://www.videogameschronicle.com/news/ea-has-pulled-five-need-for-speed-games-from-sale-and-will-be-shutting-down-their-servers/|title=EA has pulled five Need for Speed games from sale and will be shutting down their servers|date=2021-05-31|language=en-GB|work=VGC|accessdate=2023-12-09}}</ref> {{stub}} == Искәрмәләр == [[Төркем:2011 елгы санак уеннары]] [[Төркем:АйОС өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:EA Блэк Бокс санак уеннары]] [[Төркем:Electronic Arts санак уеннары]] [[Төркем:Файрбрэнд Геймз уеннары]] [[Төркем:Фростбайт двигателен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Актив булмаган күпкулланучылы онлайн уеннар]] [[Төркем:Күпкулланучылы һәм беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Тизлеккә сусау санак уеннары]] [[Төркем:Нинтендо 3ДС өчен санак уеннары]] [[Төркем:Нинтендо Нетворк өчен санак уеннары]] [[Төркем:2021 елда гамәлдән чыгарылган онлайн уеннар]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 3 өчен уеннар]] [[Төркем:Полиция турында санак уеннары]] [[Төркем:Канадада булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Берләшкән Патшалыкта булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Музыкасы Брайан Тайлер тарафыннан язылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Калифорниядә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Чикагода узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Кливлендта узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Колорадода узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Денверда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Иллинойста узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Мэрилендта узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Миннесотада узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Небраскада узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Невадада узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Нью-Джерсида узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Нью-Йорк шәһәрендә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Оһайода узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Пенсилваниядә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Сан-Францискода узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Көньяк Дакотада узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Лас-Вегас агломерациясендә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Ютада узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Көнбатыш Виргиниядә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Висконсинда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вии өчен уеннар]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Иксбокс 360 өчен уеннар]] [[Төркем:Санак узыш уеннары]] q216je679cnb2s4ntkj71mld897v94i 0 1488470 6063555 5987515 2026-10-21T15:24:43Z Каюм Хордай 59574 Яңа төркемнәр һәм берничә кечкенә үзгәреш. 6063555 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=Тизлеккә сусау Түләү|Уйлап табучы={{Байрак|Швеция}} [[EA Гөтеборг|Гост Геймз]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Electronic Arts|Электроник Артс]]|Җитәкчеләр=Уильям Хо<br/> Рили Купер|Продюсер=Джереми Чабб<br/> Патрик Хоннорати<br/> Йохан Пейц<br/> Джон Уикберг|Программист=Йонатан Йанэшё|Рәссам=Абдул Калик|Сценарист=Даниель Рой<br/> Зак Бетка<br/> Бэн Блументал<br/> Майкл Хедберг|Композитор=[[Джозеф Трапанезе]]|Платформа=[[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс Ван]]|Чыгу көне=2017 ел, 10 ноябрь|Уен төре=[[Узыш уены]]|Рәсем=Тизлеккә сусау Түләү тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}}'''''Тизлеккә сусау Түләү''''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''Need for Speed Payback'') — ''[[EA Гөтеборг|Гост Геймз]]'' [[Санак уеннары булдыручысы|булдырган]] һәм ''[[Electronic Arts|Электроник Артс]]'' чыгарган 2017 елгы санак [[узыш уены]]. 2017 елның 10 ноябрендә ''[[ПлейСтейшн 4]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен чыккан уен<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/6/2/15728208/need-for-speed-payback-ea-release-date-xbox-ps4-pc|title=EA’s new Need for Speed: Payback looks very fast and fairly furious|last=McCormick|first=Rich|date=2017-06-02|language=en-US}}</ref> [[Тизлеккә сусау]] сериясенең егерме өченче өлеше. Уенның кампаниясе [[Невада (штат)|Невададагы]] [[Лас-Вегас]] шәһәренә нигезләнгән Фортуна үзәнен контрольдә тоткан Йорт исемле картелен бетерү өчен бергә эшләгән төркем тирәсендә бара. Чыккач, ''Түләү'' катнаш күзәтүләр алган. Күзәтүчеләр оффлайн режимны мактаганнар, ләкин табу тартмасы механикаларын һәм микротранзакцияләрне тәнкыйтьләгәннәр. 2019 елда, уенның дәвамы булып, [[Тизлеккә сусау Эсселек]] чыккан. == Уен барышы == ''Тизлеккә сусау Түләү'' — вакыйгалары Фортуна үзәне исемле ачык дөньяда узган узыш уены. Фортуна үзәне [[Невада (штат)|Невададагы]] [[Лас-Вегас|Лас-Вегаска]] нигезләнгән. Ул “экшн йөртү”гә игътибар итә һәм монда өч уйнала алган протагонист бар, алар төрле йөртү осталыкларына ия һәм экшн фильмга охшаган биремнәрне булдыру өчен бергә эшли. Уен оффлайн бер кулланучылы режимны тәкъдим итә.<ref>{{Cite news|author=Yin-Poole|first=Wesley|title=The New Need for Speed Lets You Play Single-Player Offline|url=http://www.eurogamer.net/articles/2017-05-10-the-new-need-for-speed-lets-you-play-offline|accessdate=June 5, 2017|work=[[Eurogamer]]|date=May 10, 2017}}</ref> 2015 елгы [[Тизлеккә сусау (2015 елгы уен)|Тизлеккә сусаудан]] аермалы буларак, ''Түләү'' көн һәм төн алмашынуын тәкъдим итә.<ref>{{Cite news|author=Reilly|first=Luke|title=Need For Speed Payback Looks Faster, More Furious|url=http://ign.com/articles/2017/06/02/need-for-speed-payback-looks-faster-more-furious|accessdate=June 5, 2017|work=[[IGN]]|date=June 2, 2017}}</ref> Фортуна үзәне күптөрле чаралар бирә, шул исәптән тизлек тозаклары, бетерелә алган реклама экраннары һәм дрифт өлкәләре. Моннан тыш, уенчылар картада яшеренгән казино фишкалары таба ала. Тайлер урам һәм драг узышларында катнаша, Мак дрифт һәм юлсызлык узышларында катнаша, ә Джесс “йөртүче” булып эшли. Биремнәр өчен алар акча һәм хөрмәт алалар. Уенчылар, узыш башламыйча, өстәмә акча оту өчен ставкалар ясый алалар. Полиция кугыннары мәҗбүри булган әүвәлге өлешләрдән аермалы буларак, уенчылар монда, ярышлар тәмамлагач, “эсселек”не җыймыйлар һәм полиция машиналары, карта буенча хәрәкәт итеп, уенчылар тапмыйлар. Моның урынына, полиция кугыннары хикәянең билгеле чорларында яки Фортуна үзәнендә яшеренгән “кугын әрҗәләре” белән башлыйлар. Элегрәк, Рав уенчы белән карта буенча ташланган машиналар уңаеннан элемтәгә керде. Бу шулай ук кугын башлады. Әгәр уенчы гаражка машина белән кайта алса, ул аны калдыра ала. Моның белән Форд Виктория патшабикә полиция тоткарлаучысын йөртү мөмкинлеге булды. Соңгы тапкыр [[Тизлеккә сусау Көндәшләр]] уенында полиция машинасы йөртергә мөмкин иде. Ташланган машиналар борылмалары Тизлеккә сусау Эсселек уенына кадәр тәмамланган. Уенчының гаражы төрле төрдәге ярышларга бүленгән, шул исәптән узышлар, дрифт, драг, юлсызлык һәм йөртү, ә тизйөрешле кисешү бер яңарышта өстәлгән. Шуңа күрә, машиналарны тиешле сатучылардан сатып алырга кирәк. Ташланган машиналар карта буенча сибелгән, һәм бер машинаның барлык өлешләрне тапкач, уенчы шул машинаны торгыза ала. Ташланган машина махсус төр өчен төзелгән “супер төзелеш”кә торгызыла ала. Уенчы гаражтагы чикләнгән урын белән башлый, ләкин барлык гаражларны сатып алгач, машиналар өчен урыннарның саны чикләнмәгән булачак. Уенчылар автомобильләр өчен детальләр сатып алырга тиеш булганнар әүвәлге өлешләрдән аермалы буларак, бу уенның яхшырту системасы карталар тәкъдим итә, алар машинаның җитештерүчәнлеген яхшырталар. Бер компаниянең өч яки алты картасын берләштергәч, машина кайбер бонус ала ала. Карталар “китерүләр”дән яки ачык яхшырту кибетләреннән алына алалар. Тышкы күренешнең детальләре “китерүләр” аша сатып алынуга карамастан, машиналар үзгәрешләре гомумән 2015 елгы уендагы кебек үк. ''Түләү'' ЙТК(йөкләнә торган контент) белән нибары 74 машина тәкъдим итә. Тойота, Ссион һәм Феррари лицензия белән мәсьәләләр аркасында күрсәтелмәгән. Әмма, Субару БРЗ уенда бар.<ref>{{Cite web|url=https://ar12gaming.com/articles/no-toyota-nfs-payback|title=Toyota's absence from the game was confirmed on Reddit|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180422202644/https://ar12gaming.com/articles/no-toyota-nfs-payback|archivedate=2018-04-22|accessdate=2018-04-22}}</ref> Астон Мартин, [[Audi|Ауди]], Бьюик, Ягуар, Кёнигсегг, Ленд Ровер, Меркурий, Пагани һәм Плимут 2015 елгы өлештәге үз юклыгыннан соң кайталар, ә Альфа Ромео, Инфинити, Мини һәм Понтиак ЙТК белән өстәлгән. == Хикәя == Тайлер “Тай” Морган (Джек Дергес), Шон “Мак” МакАлистер (Давид Аджала), Джессика “Джесс” Миллер (Джессика Мадсен) һәм Равиндра “Рав” Чодри механигы (Рамон Тикарам) алар Фортуна үзәнендә урнашкан Көмеш кыядагы([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Silver Rock'') яңа төркемнең өлешләре. Лина Наварро (Доминик Топпер) ярдәмчесе аларга Маркус “Шулер” Уирның Кёнигсегг Регера машинасын урларга кушкан. Әмма, китерү урынына җиткәч, Тайлер сүндерелгән Равны таба. Лина килеп чыга һәм Тайлерга үзенең Тайлерның төркеме урланган машина өчен гаепне алсын өчен аяк чалганы турында сөйли, ә алар барып килә торган полиция белән калалар. Линаның хыянәте турында белгәч, Уир баштан Тайлерны полициягә калдырырга була, ләкин аннары, үз үч алуын планлаштырып, аны коткара. Алты айдан соң, Уирның камердинеры булып эшләп, Тайлер Линаның Уирга үз [[Казино|казиносын]] Фортуна үзәненең базын контрольдә тоткан Йорт исемле картельгә бирсен өчен янавын сизә. Күтәрелеш җитмәве аркасында ачулангач, ул эшне үз кулына ала. Узышчы буларак Йорт белән элемтәгә кергәч, ул Лина акча өчен көйләгән узышта катнаша һәм җиңә. Уир Тайлерга Йортны, шул исәптән Линаны, бетерү планын тәкъдим итә. Йорт “Җинаятьчел ярыш”ны көйләргә җыена, анда илнең иң яхшы узышчылары катнашырга җыеналар. Ә Тайлер анда җиңәргә тиеш. Лина аңа җиңелергә куша, ләкин ул аны тыңламады һәм җиңде. Моның аркасында Лина Тайлерның өен шартлата, шуңа күрә Тайлер үз төркемен ташландык аэродромда җыя. Тайлер Көмеш кыядагы узыш һәм драг лигаларын, ә Мак юлсызлык һәм дрифт лигаларын җиңә. Шулай итеп, Тайлерга “Җинаятьчел ярыш”ка керергә мөмкин. Шул ук вакытта, Джесс Йортка үтеп керә һәм аларның шәһәрне басып алу планнарын белә. “Җинаятьчел ярыш”та “Йортның” лигаларының каршылыгына карамастан, Тайлер урам һәм юлсызлык узышларында аның белән дуслар булган төркемнәрнең ярдәмендә җиңә. Бу сәбәп аркасында ачулангач, Лина Тайлерны чакыра. Тайлер җиңгәч, Лина һәм “Җыючы”([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Collector''”) оттыралар һәм Йортның контроле Көмеш кыяда бетерелә. Аэродромга кайтып, төркем бәйрәм итә. Титрлардан соң бара торган сәхнәдә, Джесс клиенты булган Кобаши әфәнде Уирга шалтырата һәм аның уңышы эшләгәнен дип әйтә. “Җыючы” җиңелгән һәм Кобаши Уирга Аркрайт, Йорт артында торган чын көч турында сөйли. == Икәрмәләр == [[Төркем:Тизлеккә сусау санак уеннары]] [[Төркем:2017 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Electronic Arts санак уеннары]] [[Төркем:Фростбайт двигателен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Күпкулланучылы һәм беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак узыш уеннары]] [[Төркем:Швециядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Музыкасы Джозеф Трапанезе тарафыннан язылган санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Xbox One өчен уеннар]] [[Төркем:EA Гөтеборг булдырган санак уеннары]] [[Төркем:Санак узыш уеннары]] d0xo2cm1qw32521392k9kbwg62fxw7j 0 1492515 6063546 6063103 2026-10-21T14:53:29Z Каюм Хордай 59574 6063546 wikitext text/x-wiki ''Бу 2002 елгы [[санак уены]] турындагы мәкалә. 2020 елгы ремейк турындагы мәкалә өчен [[Мафия: Соңгы басма|Мафия:]]'' [[Мафия: Соңгы басма|''Соңгы басма'']] ''мәкаләсен карагыз. Санак уеннары сериясе турындагы мәкалә өчен [[Мафия (санак уеннары сериясе)]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Рәсем=Мафия Лост-Хевен шәһәре тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Гадеринг оф Девелоперс]]|Җитәкчеләр=[[Даниэль Вавра]]<br/> Пётр Вохозка|Сценарист=Даниэль Вавра|Композитор=Владимир Шимунек|Продюсер=Лукаш Курже|Программист=Дан Долежел|Рәссам=Павел Чижек|Платформа=[[Windows]]<br/> [[ПлейСтейшн 2]]<br/> [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]<br/>|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Чыгу көне={{Collapsible list |title=2002 ел, 29 август| <b>Windows</b><br/> [[Төньяк Америка]]: 2002 ел, 29 август<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2002 ел, 6 сентябрь<br/> <b>ПлейСтейшн 2</b><br/> [[Төньяк Америка]] һәм [[Бөекбритания]]: 2004 ел, 4 февраль<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 13 февраль<br/> <b>Иксбокс</b><br/> [[Төньяк Америка]]: 2004 ел, 12 март<br/> [[Бөекбритания]]: 2004 ел, 26 март<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 2 апрель<br/> }}|Тәрҗемәләү=[[Стим (мәйданчык)|Стимда]] тәкъдим ителгән локализацияләр: [[инглизчә]], [[француз теле|французча]], [[алманча]], [[итальян теле|итальянча]], [[испан теле|испанча]], [[чех теле|чехча]], [[поляк теле|полякча]], [[урысча]]}} '''''Мафия: Лост-Хевен шәһәре''''' ([[инглиз]]. '''''Mafia: The City of Lost Heaven'''''; яки гади '''''Мафия'''''; инглиз. '''''Mafia''''') — ''[[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]'' тарафыннан булдырылган һәм ''[[Гадеринг оф Девелоперс]]'' тарафыннан чыгарылган 2002 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен ''[[Microsoft Windows]]'' өчен 2002 елның августында чыккан һәм соңыннан 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' платформаларына портланган. 1930 еллардагы Лост-Хевен исемле уйлап табылган [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] шәһәрендә урнашкан хикәя гангстерга әверелгән Томас Анджелоның Сальери җинаятьчел гаиләсендә үрләве һәм төшүе турында сөйли. Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’нең'' ''Windows’тагы'' юрамасын җылы кабул иткәннәр һәм уенның катлаулы хикәясен һәм реализмын мактаганнар, ә шул ук вакытта ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыккан басмалар катнаш бәяләр алган. Уен ''[[2К Чех]]'' тарафыннан булдырылган һәм 2010 елның августында чыккан ''[[Мафия II]]'' исемле беренче дәвамы белән башланган [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясен]] башлады. ''Hangar 13'' серия өчен өстәмә өч уен уйлап тапты: 2016 елның октябрендә чыккан ''[[Мафия III]]'' исемле дәвамы, 2020 елның сентябрендә чыккан ''[[Мафия: Соңгы басма]]'' исемле беренче уенның [[Санак уены ремейкы|ремейкы]] һәм 2025 елның августында чыккан ''[[Мафия: Туган як]]''. == Уен барышы == [[Файл:Мафия уен барышы.jpg|мини|251x251px|Уенчы Томми Анджелоны өченче зат күренеше белән контрольдә тота һәм машиналар яки җәмәгать транспорты кулланып ирекле хәрәкәт итә ала.|сулда]] ''Мафия’нең'' барышы үзенә машиналар йөртүне кертә (нигездә гади А ноктасыннан Ә ноктасына сәфәрләр һәм кайвакыт кугыннар һәм узышлар). Калган өлеш өченче зат күренешен кулланган хәрәкәткә һәм атышка нигезләнгән, ә алар үзләре кат-сценалар аша бер-берсенә бәйле. Шәһәрдән һәм авыл җиреннән тыш, уенчыларга шулай ук шәһәр аэропорты, музей, чиркәү, кунакханә, ташландык төрмә, рестораннар һәм Дон Сальериның бар-рестораны тәкъдим ителә. Аерым бүлекләрдә һава торышы һәм тәүлек вакыты төрле була ала, әмма һәр миссия дәвамында вакыт һәм һава торышы үзгәрми. Уенчы ''Мафия’дә'' 51 машинаны шәһәр аша йөртә ала, ә уенчы төп режимнан соң ачыла торган өстәмә режимны узганда, шул машиналарга 19 өстәмә машина (алар арасында 5 узыш машинасы) өстәлә ала. Автомобильләр акрынлап ачыла – уенның башында 1920-еллардагы модельләр шәһәр урамнарында йөри, ә 1930-елларның башындагы модельләр соңыннан пәйда була. Барлык транспорт чаралары тиешле чордагы чын машиналарга нигезләнгән, әмма аларның исемнәре һәм кыяфәте лицензион мәсьәләләр аркасында үзгәртелгән. Полиция уенчылар тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу кебек бозулар өчен тоткарлый, ә бәрелешләр уенчы идарә иткән каһарманга зыян китерә. Лост-Хевен тимер юлының [[Трамвай|трамвае]] һәм [[Метрополитен|метрополитены]] кебек үк башка транспорт чаралары ачык булса да, уенчы аларны юлчы буларак кына куллана ала, ә йөртү функциясе юк. [[Файл:Мафия 1 автомобиль кугыны.jpg|мини|287x287пкс|Мореллоның лимузины артыннан кугын. Сэм Поли белән Томми контрольдә тоткан машинадан тәрәзәләр аша ата.|сулда]] Алдан булдырылган зыян күргән модельләрне кулланган башка уеннарның машиналары белән чагыштырганда, ''Мафия'' үз барлык машиналарында диярлек катлаулы зарар физикасын куллану өчен танылган, бигрәк тә чын вакыттагы деформацияләү өчен. Кечкенәрәк һәм көчсезрәк машиналар үз чын аналогларыннан ныграк булса да, зур бронялы машиналар белән чагыштырганда зыяннан тизрәк ватыла һәм ниһаять шартлый. [[:Төркем:Экшн-маҗара уеннары|Бер үк]] [[Санак уены төре|төрнең]] башка уеннары белән чагыштырганда, монда күбрәк реализм бар: ягулык тартмасын тишәргә, двигательне кызып китү һәм трансмиссияне ватарга кебек мөмкинлекләр бар. Тәрәзәләр, көпчәкләр, алгы фаралар һәм бамперлар кебек үк күп тышкы детальне күпчелек автомобильләрдән йолкып алырга мөмкин, әгәр машина бәрелсә яки уенчы машинаны тупас (йодрык, бейсбол битасы) корал белән сукса яисә аңа атса. Уенчы төп хикәяне тәмамлагач, “Экстремаль йөреш” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Freeride Extreme'') режимы ачылачак. Асылда, бу шул ук “Йөреш” (''Freeride''), әмма аның эчендә трюклы сикерүләр һәм өстәмә биремнәр бар, ә полициялеләр бөтенләй очрамыйлар. Өстәмә йөкләмәләр тартмаларны күчерү һәм гангстерларны үтерү кебек гади биремнәрдән чит планета корабын эзәрлекләү һәм билгеле тизлекне саклап шартлаткыч яшеренгән йөк машинасын идарә итү кебек экстремаль һәм кайвакыт мәгънәсез йөкләмәләргә үзгәреп тора. === Җитди һәм әһәмиятсез бозулар системасы === Лост-Хевен Полиция Бүлеге (инглиз. ''Lost Heaven Police Department'') билгеләнгән кануннарның үтәлүен күзәтә. Уенчының канун бозуын күреп, полициялеләр уенчыны “әһәмиятсез” һәм “җитди” бозулар өчен җаваплылыкка тарталар. Уенчы тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу сыман әһәмиятсез бозулар өчен штраф түләргә мәҗбүр (''Йөреш'' режимында 1.000 $, ә хикәя режимында акчалата бәя юк), ә физик һөҗүм итү һәм утлы коралларны күрсәтү кебек җитди бозулар өчен тоткарланачак яки полиция хезмәткәрләре белән атышырга мәҗбүр булачак. Дүрт эзлекле әһәмиятсез бозу “җитди” бозу буларак кабул ителә. Уенчы никадәр җитди кануннар бозса, полиция шулкадәр күбрәк уенчыны тоткарларга тырышачак. Максималь дәрәҗәдә полициялеләр уенчыны зарарсызландырырга тырышып шиналарны тишүче тасмалар белән киртәләр төзиләр һәм үз машиналары артыннан аталар. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Файл:Лост-Хевен харитасы.jpg|мини|Лост-Хевен харитасы]] ''Мафия'нең'' вакыйгалары Коры канунның (инглиз. ''[[:en:Prohibition_in_the_United_States|Prohibition]]'') соңгы елларда (1930-еллар) [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] урнашкан [[Иллинойс (штат)|Иллинойсның]] уйлап табылган Лост-Хевен (инглиз. ''Lost Heaven'') исемле шәһәрендә уза. Көнбатыш һәм Көнчыгыш елгалары шәһәрне өч төп өлкәгә бүлә: сәнәгый биналар, төп порт һәм чин һәм итальян иммигрантлары яшәгән төбәкләр урнашкан Көнбатыш Ягы (Изге Питер яр буенда); елганы бүлгән һәм коммерция һәм муниципаль төбәкләр урнашкан Үзәк Утрау; һәм торак шәһәр яны, гетто, җанлы эшлекле төбәк, җирле кораллар кибете һәм стадион урнашкан Көнчыгыш Ягы (Изге Пауль яр буенда). Шәһәр гидроэлектр станциясен, халыкара аэропортны һәм узыш трассасын үз эченә алган авыл җирлеген тәкъдим итә. Уенның төп хикәясе үзе эченә ике мафия гаиләсен ала — өченче гаилә беткәч, шәһәр рэкетларын контрольдә тоту өчен сугышучы Сальери һәм Морелло гаиләләре. Ике төркемнән тыш, калада берничә кечкенә урам бандасы бар. Шәһәрнең кыяфәте (шул исәптән архитектура, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар) күбесенчә тиешле чордагы чын АКШ калаларына нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] һәм [[Лос-Анджелес]]. Урнаштырылышның мәйданы якынча 4.63 квадрат милен (12 км²) тәшкил итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.uk/mafia-director-daniel-vavra-gta-grand-theft-409859|title=10 Years On: Interview With Mafia Director Daniel Vavra|last=Smith|first=Edward|date=2012-11-29|language=en}}</ref> === Хикәя === 1930 елның көзендә Сальери җинаятьчел гаиләсенә караган Поли һәм Сэм такси йөрткән Томми Анджелоны үзләренә дошман Морелло гаиләсенең тозагыннан качарга булышырга мәҗбүр итә. Томмига ярдәме өчен түлиләр һәм Дон Сальериның оешмасында эш тәкъдим итәләр. Башта ул баш тарта, ләкин Морелло гаиләсе әүвәлге төн өчен үч алып Томминың таксиен ваткач, Анджело Сальериның төркеменә керә һәм Донның турылыклы консильерие Фрэнк Коллетти идарә иткән шәһәр [[Рэкет|рэкетларында]] катнаша башлый. 1932 елда Томми Луиджи исемле Сальериның барменының Сара кызын урам гопникларыннан яклый һәм аның белән мөнәсәбәтләргә керә. Сальериның боерыгы буенча, Томми һәм Поли бандага үч ала, әмма Поли үтергән аларның башының куәтле һәм сатлык сәясәтченең улы булганын беләләр. Соңыннан Томмига Мореллога киткән бордельне шартлатырга һәм анда эшләгән мәгълүматны җиткерүчене бетерергә кушалар. Ләкин аны кисәткәч, Томми аңа качарга рөхсәт итә, чөнки ул Мишель исемле Сараның дусты иде, һәм аңа үз абый-энесен дәвалау өчен акча кирәк иде. Ул дәлилләрне яшерә һәм полициядән кача. 1933 елда Морелло Сальери гаиләсен бетерү өчен сәясәтченең булышлыгын ала. Томми, Поли һәм Сэм үзләренең бутлегинг операциясенә полиция һөҗүменнән соң исән калгач, Сальери Фрэнкның гаиләнең акчаны ювы дәлилләрен полициягә биргәнен белә һәм ирексез Томмига аны үтерергә куша. Мореллоның Фрэнкны шулай эшләргә мәҗбүр иткәнен белгәч, Том Фрэнкка үз гаиләсе белән илдән качарга ирек бирә һәм Сальерига каршы исбатларны алмаганчы дәлилләрне яңадан яшерә. Соңрак Томми Сарага өйләнә, һәм алар гаилә булдыралар. 1935 елда Коры канун беткәч, Сальери һәм Морелло гаиләләре яңа рэкетларга тармаклана. Сальериның хокукны саклаучы органнарны контрольдә тотырга тырышуын белгәч, Морелло аны үтерергә тырыша. Том аны яклаганнан соң, Сальери ачык сугышны игълан итә. Мореллоның сәяси көчен түбәнәйтү өчен сәясәтчене үтереп һәм аның һөнәри берлекләрне контролен какшату өчен Серджио исемле аның энесен үтереп, Томми Мореллоның халәтен йомшарта. Морелло каладан качарга тырышып, Том һәм аның дуслары аны үтерәләр, һәм сугыш бетә. 1938 елга Сальери гаиләсе Лост-Хевен рэкетларын тулысынча контрольдә тота һәм аңа каршы торган теләсә кемне дә бетерә. Том, Поли һәм Сэм конфискацияләнгән сигара әрҗәләре урларга ризалашалар. Әмма Томми һәм Поли әрҗәләр эчендә алмазларның ятканын беләләр һәм Сальерига әйтмичә банк таларга булалар. Эш уңышлы узса да, Том икенче көнне үз фатирында үтерелгән Полины таба, ә урланган акчаны тапмый. Томми вәзгыятьне ачыклар өчен Сэмга бара, ә Сэм Сальериның чит эш өчен Томны һәм Полины үтерергә кушканын белдерә һәм Мишельне һәм Фрэнкны үтерделәр дип әйтә, чөнки гаилә Томның элеккеге яшерен адымнарын фаш итте. Томми Сэмның тозагыннан исән булып чыга һәм аны үтерә, ләкин үз гаиләсен яшерергә мәҗбүр. Аларның куркынычсызлыгы өчен куркып, ул Сальери эшен тикшергән Тикшерүче Норман белән элемтәгә керә һәм үз ярдәмен тәкъдим итә. Үз хикәясен сөйләгәч, Том үзенең Сальери гаиләсенә каршы күрсәтмәсен тәкъдим итә һәм алмаш буларак кыскартылган төрмә хөкемен һәм үз гаиләсен яклауны сорый. Норман ризалаша, һәм алга таба тикшерү һәм хөкемнәр Сальери гаиләсенең күпчелеген, шул исәптән Донын, төрмә хөкеменә китерде. Сигез ел төрмәдә утыргач, Томми шаһитларны яклау астында булган үзенең гаиләсенә кайта һәм алар башка шәһәргә күченәләр. Еллардан соң Томминың үткәне аны куып җитә, һәм ике яллы үтерүче Сальериның боерыгы буенча Томны аның өе алдында үтерә. Уен Томми әйткән монолог белән тәмамлана. Том дөньяның чын төзелешен аңлата һәм үзенең үз дуслары белән яхшы тормышны теләгәненә һәм йомгакта барысын да югалтканына үкенә. Ул барысында да алтын уртага якын калырга мөһим дип йомгаклый, чөнки тормыш барысын да бирә дә, кире ала да белә. == Җитештерү == Әзерләү процессы 1998 елда башланган. Башта '''Гангстер''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Gangster'') уенның код исеме иде, һәм уен үзе 1999 елгы Йөртүче (инглиз. ''Driver'') уенына охшарга тиеш иде. Күпкулланучылы режимнар шулай ук планлаштырылган һәм җитештерү вакытында анонс ителгән, ләкин соңгы басмадан бөтенләй бетерелгән. Чыгу көне 2000 елда планлаштырылган. Башта [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]] 1999 елгы '''Яшеренгән & Куркыныч''' (инглиз. ''Hidden & Dangerous'') нигезләнгән двигательне кулланган, әмма соңрак '''ЛС3Д’га''' (инглиз. ''LS3D'') күченгән, чөнки әүвәлге двигатель булдыручыларның таләпләренә туры килмәгән. Двигательне үзгәртү аркасында уен планлаштырылган көннән 2 елга соңрак чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.databaze-her.cz/hry/mafia-the-city-of-lost-heaven/zajimavosti/|title=Mafia: The City of Lost Heaven – Zajímavosti – Databáze-her.cz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/hry/preview/mafia-the-city-of-lost-heaven-preview.A011106_mafiap_bw|title=Mafia: The City of Lost Heaven - preview|date=2001-11-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mafia.gamecentral.cz/mafia-informace/vyvoj|title=Mafia – Vývoj · Mafia.GameCentral.cz}}</ref> '''Мафия''' 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' портланган. Шәхси санактагы басманың кайбер үзенчәлекләре консоль портында пәйда булмаган: мәсәлән, ''Йөреш'' режимында полиция бөтенләй очрамый, ә уенның графикасы һәм гомуми реализмы калышкан. Шәхси санак итальян юрамасы төрле тышлык белән аерыла.<ref>{{Cite web|url=https://thegamesdb.net/game.php?id=35499|title=TGDB - Error}}</ref> '''Мафия: Махсус басма''' (инглиз. ''Mafia: Special Edition'') фәкать Алмания базарына гына чыккан һәм 5000 күчермә белән чикләнгән. Ул үзе эченә төп уенны, стратегия буенча '''Прима''' (''Prima'') рәсми кулланмасын, '''Лост-Хевен Курьер''' (инглиз. ''Lost Heaven Courier'') нөсхәсен, постерны, шарлы каләмне, блокнотны, открытканы һәм стикер битен кертә.<ref>{{Cite web|url=https://collectorsedition.org/game-db/mafia-special-edition-pc-cd-rom|title=CollectorsEdition.org » Mafia Special Edition (PC) [CD-ROM]|language=en-US}}</ref> === Хикәяне һәм теманы булдыру === 1972 елгы '''Чукындырган ата''' (инглиз. ''The Godfather'') һәм 1990 елгы '''Яхшы егетләр''' (''Goodfellas'') фильмнары төп кино мисаллары иде, чөнки уен җитдирәк һәм олырак булырга тиеш иде. Бай хикәя юлын ясарга теләп, җитәкче Даниэль Вавра уенның реализмын арттыру өчен драма, маҗаралар һәм юмор берләштергән. Уйлап табучылар төркеме баштан ук уенчыларга мафия белән көрәшүче полиция хезмәткәренең ролен тәкъдим итәргә җыенган. Даниэль Вавра уенның сценариен яза башлагач, бу фикердән баш тарткан.<ref>{{Cite web|url=https://blog.playstation.com/2017/08/29/my-life-in-the-mafia-games-looking-back-on-the-series-15-year-history/|title=My Life in the Mafia (Games): Looking Back on the Series’ 15-year History|date=2017-08-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mafiagame.com/en/news/view/mafia-15-year-anniversary-blog/|title=Mafia – Celebrating 15 years in the life - MAFIA III}}</ref> === Яңадан чыгу === 2010 елның 7 сентябрендә ''Мафия'' 2К бренды астында Стимга чыккан, әмма 2012 елның кайсыдыр бер мизгелендә бетерелгән.<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/search/?category1=998&publisher=2K%20Games&snr=1_234_234__202|title=Recherche Steam}}</ref> 2017 елда '''Мафия''' ''GOG.com’га'' ''DRM’сыз'' чыгарылган һәм Стимга кайткан. 2017 елгы яңадан чыгу асылда бернәрсә дә үзгәртмәгән, ләкин музыкаль бизәлеш лицензион мәсьәләләр аркасында кыскартылган.<ref>{{Cite web|url=https://www.neowin.net/news/mafia-the-city-of-lost-heaven-is-purchasable-once-again-after-five-years/|title=Mafia: The City of Lost Heaven is purchasable once again after five years|date=2026-08-24|language=en}}</ref> == Кабул итү == Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’не'' мактаганнар, чөнки уен типик ''Grand Theft Auto'' стильле уеннардан реалистиграк һәм җитдирәк иде. Уенны 2001 елгы ''Grand Theft Auto III'' белән яхшы мәгънәдә чагыштырганнар, ә ''Game Informer'' үз күзәтүендә “Бу ''GTA III’кә'' бик охшаган. Шәп!” һәм “Тикшерелгән формуланы алуда һәм аны бераз гына үзгәртүдә оят юк” дип язган. Чордагы башка уеннар белән чагыштырганда, ''Мафия'' зуррак шәһәрне, иркен авыл җирен һәм ачык транспортның күпсанлы төрләрен тәкъдим итә. ''IGN’нан'' Дэн Адамс уенга 10’нан 9.2 балл биргән,<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2002/08/29/mafia-review|title=Mafia PC Review|last=Adams|first=Dan|date=2002-08-29|language=en}}</ref> ә ''GameSpot'' шәхси санакның юрамасын “елның иң яхшы уеннарының берсен” дип атаган һәм 10’нан 9.3 балл биргән.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-2879254/|title=Mafia Review|language=en-US}}</ref> ''Game Informer'' уенны ''GTA III'' белән уңайлы чагыштырган һәм шулай дип язган: “Сез тормыш иткән җанлы шәһәрдән башлап гаҗәеп реалистик транспорт чараларына кадәр, бу уенда блокбастер йөрәге һәм күңеле бар.” Шәхси санакларга чыгарылган төн нөсхә юрамасын яхшы кабул иткәннәр дә, күпсанлы тәнкыйтьчеләр ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’нең]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбоксның]]'' басмаларын тулы булмаган дип санаганнар һәм, димәк, түбәнрәк бәяләр биргәннәр.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6087086/|title=Mafia Review|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6091509/|title=Mafia Review|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/01/26/mafia-5|title=Mafia PS2 Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-01-26|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/03/31/mafia-3|title=Mafia Xbox Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-03-31|language=en}}</ref> Уен үзенең [[Санак уеннары булдыручысы|иҗатчылары]] урнашкан [[Чехия|Чехия Җөмһүриятендә]] тәнкыйтьчеләрнең гомуми тәкъдирен алган. ''BonusWeb'' исемле чех серверы уздырган сораштыруда 13 143’тән 3866 тавыш алгач, (һәм укучы өч уен сайлый алган) ''Мафия'' Чехия һәм [[Словакия]] җөмһүриятләрендә уйлап табылган уеннарның иң яхшысы дип сайланган. === Бүләкләр === ''Мафия'' санак уеннары арасында ''GameSpot’ның'' еллык “Иң яхшы музыка” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Best Music'') бүләген откан һәм “'''ШС өчен иң яхшы беркулланучылы сугышчан-маҗара уены'''” (''Best Single-Player Action Game on PC''), “'''Иң зур сюрприз'''” (''Biggest Surprise''), “'''Иң яхшы тавыш'''” (''Best Sound''), “'''Техник яктан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Technical)''), “'''Сәнгать ягыннан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Artistic)''), “'''Иң яхшы хикәя'''” (''Best Story'') һәм “'''Ел уены'''” (''Game of the Year'') номинацияләренә тәкъдим ителгән.<ref>{{Cite web|url=http://gamespot.com/gamespot/features/all/bestof2002/|title=GameSpot Presents: The Best and Worst of 2002}}</ref> === Сату === ''Мафия'' Америка Кушма Штатларында ''NPD Group’ның'' санак уеннарын сатуларның атна саен рейтингларында алтынчы урында дебют иткән һәм тагын ике атна дәвамында бу урынны тоткан. Йомгакта, уен 2002 елның сентябрендә ''NPD’ның'' иң сатылган тугызынчы уен булган. [[Бөекбритания|Берләшкән Патшалыкта]] санакларга чыккан ''Мафия’нең'' юрамасы '''Күңел ачу һәм ял итү программалары белән тәэмин итү чыгаручылары ассоциациясеннән''' ([[:en:The_Association_for_UK_Interactive_Entertainment|инглиз]].) кимендә 100 000 нөсхә сату өчен “Көмеш” бүләген алган. ''Мафия'' үзе ''Media Control'' буенча сентябрьнең тулы бәя белән иң сатылган уены булган алман базарына уңышлы чыккан. [[Алмания|Алманиядә]] рәсми сатулар булганнан соң бер атна узгач, ''Мафия'' якынча 40 000/50 000 сатылган нөсхәгә җиткән. '''Алман күңел ачу программалары белән тәэмин итү ассоциациясе''' ([[Алман теле|алман]]. ''Verband der Unterhaltungssoftware Deutschland'') 20 ноябрьдә уенга “Алтын” бүләген биргән; бу исә кимендә 100 000 нөсхәнең Алманиядә, [[Австрия|Австриядә]] һәм [[Швейцария|Швейцариядә]] сатылганын аңлата. ''Мафия'' 2003 елның маена кадәр ''Media Control’ның'' айлык 30 иң сатылган уен исемлегендә калган, һәм шул мизгелдә төбәк сатулары 150 000 нөсхәгә җиткән. Башта ''Мафия'' уңышлы булган да, сатулар алман базарында майда түбәнәйгән. Шул вакытта бу популяр сугышчан-маҗара уеннары өчен гадәти вәзгыять. Дистрибьютор Маркус Биль бу киң таралган канунсыз алып күчермәләр ясау белән бәйле дип әйткән. ''[[Тэйк-Ту Интерактив]]'' буенча, ''Мафия'' 2007 елның августына кадәр кимендә 2 миллион нөсхә саткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesindustry.biz/2k-games-announces-mafia-2|title=2K Games Announces Mafia 2|last=Contributor|first=GamesIndustry biz|date=2007-08-21|language=en}}</ref> == Мирас == ''Төп мәкалә: [[Мафия (санак уеннары сериясе)]]'' ''[[Мафия II]]'' исемле дәвам 2007 елның 22 августында анонс ителгән һәм 2010 елның 24 августында ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'', ''[[ПлейСтейшн 3]]'' һәм ''[[Иксбокс 360]]'' өчен чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}</ref> Сериянең өченче төп өлеше булган ''[[Мафия III]]'' 2015 елның 28 июлендә анонс ителгән һәм 2016 елның 7 октябрендә ''Виндоус'', ''[[ПлейСтейшн 4]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен чыккан. Сериянең приквелы булып торган ''[[Мафия: Туган як]]'' исемле дүртенче уен 2024 елның 20 августында анонс ителгән һәм 2025 елның 8 августында ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 5'' һәм ''Иксбокс Сериес Икс/С'' өчен чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/08/mafia-the-old-country-announced-for-ps5-xbox-series-and-pc|title=Mafia: The Old Country announced for PS5, Xbox Series, and PC|last=Romano|first=Sal|date=2024-08-20|language=en-US}}</ref> [[2К (ширкәт)|2К Геймз]] ''[[Мафия: Соңгы басма]]'' исеме астындагы ''Мафия’нең'' [[Санак уены ремейкы|ремейкын]] 2020 елның 13 маенда анонс иткән.<ref>{{Cite web|url=https://x.com/mafiagame/status/1260570564844040194|title=Mafia (@mafiagame) on X|language=en}}</ref> Үз эченә ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасын һәм ''Hangar 13'' ясаган өстәмә хикәяләр белән берләштерелгән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган '''Мафия: Өчлек’нең''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia: Trilogy'') төп игътибары ремейкка юнәлтелгән. Төп нөсхә ''Мафия'' тулысынча нигезеннән үк яңабаштан ясалган: уйлап табучылар төркеме хикәяне киңәйткән, Лост-Хевенны яңарткан, уен барышын шактый үзгәрткән (шул исәптән сериягә мотоцикллар өстәгән) һәм яңа “оригиналь” музыкаль бизәлеш уйлап тапкан.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/the-mafia-series-is-getting-a-trilogy-re-release|title=The Mafia series is getting a trilogy re-release|last=Editor-in-Chief|first=Tom Phillips Former|date=2020-05-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/mafia/definitive-edition-release-date|title=Mafia: Definitive Edition release date delayed a month, but here's ten seconds of gameplay|date=2020-07-07|language=en-US}}</ref> ''Мафия: Соңгы басма'' мөстәкыйль уен буларак та, шул ук вакытта ''Мафия: Өчлек’нең'' өлеше буларак та 2020 елның 25 сентябрендә ''Иксбокс Ван'', ''ПлейСтейшн 4'' һәм ''Виндоус'' өчен чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/mafia-remake-is-a-complete-overhaul-of-the-original-gam-1843544095|title=Mafia Remake Is A 'Complete Overhaul' Of The Original Game|last=Gach|first=Ethan|date=2020-05-19|language=en-US}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:Санак уеннары]] [[Төркем:2002 елгы санак уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:Банк талау турында матур әдәбият]] [[Төркем:Гадеринг оф Девелоперс санак уеннары]] [[Төркем:Бөек депрессия турында санак уеннары]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1930-елларда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1932 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1933 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1935 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1938 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1951 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Иллинойста узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Шаһитларны яклау турында матур әдәбият]] [[Төркем:Иксбокс өчен чыгарылган санак уеннары]] plh8n1fok15wysfk0lpolqrgo44sqgn 6063561 6063546 2026-10-21T15:26:39Z Каюм Хордай 59574 6063561 wikitext text/x-wiki ''Бу 2002 елгы [[санак уены]] турындагы мәкалә. 2020 елгы ремейк турындагы мәкалә өчен [[Мафия: Соңгы басма|Мафия:]]'' [[Мафия: Соңгы басма|''Соңгы басма'']] ''мәкаләсен карагыз. Санак уеннары сериясе турындагы мәкалә өчен [[Мафия (санак уеннары сериясе)]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Рәсем=Мафия Лост-Хевен шәһәре тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[Гадеринг оф Девелоперс]]|Җитәкчеләр=[[Даниэль Вавра]]<br/> Пётр Вохозка|Сценарист=Даниэль Вавра|Композитор=Владимир Шимунек|Продюсер=Лукаш Курже|Программист=Дан Долежел|Рәссам=Павел Чижек|Платформа=[[Windows]]<br/> [[ПлейСтейшн 2]]<br/> [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]<br/>|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Чыгу көне={{Collapsible list |title=2002 ел, 29 август| <b>Windows</b><br/> [[Төньяк Америка]]: 2002 ел, 29 август<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2002 ел, 6 сентябрь<br/> <b>ПлейСтейшн 2</b><br/> [[Төньяк Америка]] һәм [[Бөекбритания]]: 2004 ел, 4 февраль<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 13 февраль<br/> <b>Иксбокс</b><br/> [[Төньяк Америка]]: 2004 ел, 12 март<br/> [[Бөекбритания]]: 2004 ел, 26 март<br/> [[Европа|Ауропа]]: 2004 ел, 2 апрель<br/> }}|Тәрҗемәләү=[[Стим (мәйданчык)|Стимда]] тәкъдим ителгән локализацияләр: [[инглизчә]], [[француз теле|французча]], [[алманча]], [[итальян теле|итальянча]], [[испан теле|испанча]], [[чех теле|чехча]], [[поляк теле|полякча]], [[урысча]]}} '''''Мафия: Лост-Хевен шәһәре''''' ([[инглиз]]. '''''Mafia: The City of Lost Heaven'''''; яки гади '''''Мафия'''''; инглиз. '''''Mafia''''') — ''[[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]]'' тарафыннан булдырылган һәм ''[[Гадеринг оф Девелоперс]]'' тарафыннан чыгарылган 2002 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен ''[[Microsoft Windows]]'' өчен 2002 елның августында чыккан һәм соңыннан 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' платформаларына портланган. 1930 еллардагы Лост-Хевен исемле уйлап табылган [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] шәһәрендә урнашкан хикәя гангстерга әверелгән Томас Анджелоның Сальери җинаятьчел гаиләсендә үрләве һәм төшүе турында сөйли. Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’нең'' ''Windows’тагы'' юрамасын җылы кабул иткәннәр һәм уенның катлаулы хикәясен һәм реализмын мактаганнар, ә шул ук вакытта ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыккан басмалар катнаш бәяләр алган. Уен ''[[2К Чех]]'' тарафыннан булдырылган һәм 2010 елның августында чыккан ''[[Мафия II]]'' исемле беренче дәвамы белән башланган [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясен]] башлады. ''Hangar 13'' серия өчен өстәмә өч уен уйлап тапты: 2016 елның октябрендә чыккан ''[[Мафия III]]'' исемле дәвамы, 2020 елның сентябрендә чыккан ''[[Мафия: Соңгы басма]]'' исемле беренче уенның [[Санак уены ремейкы|ремейкы]] һәм 2025 елның августында чыккан ''[[Мафия: Туган як]]''. == Уен барышы == [[Файл:Мафия уен барышы.jpg|мини|251x251px|Уенчы Томми Анджелоны өченче зат күренеше белән контрольдә тота һәм машиналар яки җәмәгать транспорты кулланып ирекле хәрәкәт итә ала.|сулда]] ''Мафия’нең'' барышы үзенә машиналар йөртүне кертә (нигездә гади А ноктасыннан Ә ноктасына сәфәрләр һәм кайвакыт кугыннар һәм узышлар). Калган өлеш өченче зат күренешен кулланган хәрәкәткә һәм атышка нигезләнгән, ә алар үзләре кат-сценалар аша бер-берсенә бәйле. Шәһәрдән һәм авыл җиреннән тыш, уенчыларга шулай ук шәһәр аэропорты, музей, чиркәү, кунакханә, ташландык төрмә, рестораннар һәм Дон Сальериның бар-рестораны тәкъдим ителә. Аерым бүлекләрдә һава торышы һәм тәүлек вакыты төрле була ала, әмма һәр миссия дәвамында вакыт һәм һава торышы үзгәрми. Уенчы ''Мафия’дә'' 51 машинаны шәһәр аша йөртә ала, ә уенчы төп режимнан соң ачыла торган өстәмә режимны узганда, шул машиналарга 19 өстәмә машина (алар арасында 5 узыш машинасы) өстәлә ала. Автомобильләр акрынлап ачыла – уенның башында 1920-еллардагы модельләр шәһәр урамнарында йөри, ә 1930-елларның башындагы модельләр соңыннан пәйда була. Барлык транспорт чаралары тиешле чордагы чын машиналарга нигезләнгән, әмма аларның исемнәре һәм кыяфәте лицензион мәсьәләләр аркасында үзгәртелгән. Полиция уенчылар тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу кебек бозулар өчен тоткарлый, ә бәрелешләр уенчы идарә иткән каһарманга зыян китерә. Лост-Хевен тимер юлының [[Трамвай|трамвае]] һәм [[Метрополитен|метрополитены]] кебек үк башка транспорт чаралары ачык булса да, уенчы аларны юлчы буларак кына куллана ала, ә йөртү функциясе юк. [[Файл:Мафия 1 автомобиль кугыны.jpg|мини|287x287пкс|Мореллоның лимузины артыннан кугын. Сэм Поли белән Томми контрольдә тоткан машинадан тәрәзәләр аша ата.|сулда]] Алдан булдырылган зыян күргән модельләрне кулланган башка уеннарның машиналары белән чагыштырганда, ''Мафия'' үз барлык машиналарында диярлек катлаулы зарар физикасын куллану өчен танылган, бигрәк тә чын вакыттагы деформацияләү өчен. Кечкенәрәк һәм көчсезрәк машиналар үз чын аналогларыннан ныграк булса да, зур бронялы машиналар белән чагыштырганда зыяннан тизрәк ватыла һәм ниһаять шартлый. [[:Төркем:Экшн-маҗара уеннары|Бер үк]] [[Санак уены төре|төрнең]] башка уеннары белән чагыштырганда, монда күбрәк реализм бар: ягулык тартмасын тишәргә, двигательне кызып китү һәм трансмиссияне ватарга кебек мөмкинлекләр бар. Тәрәзәләр, көпчәкләр, алгы фаралар һәм бамперлар кебек үк күп тышкы детальне күпчелек автомобильләрдән йолкып алырга мөмкин, әгәр машина бәрелсә яки уенчы машинаны тупас (йодрык, бейсбол битасы) корал белән сукса яисә аңа атса. Уенчы төп хикәяне тәмамлагач, “Экстремаль йөреш” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Freeride Extreme'') режимы ачылачак. Асылда, бу шул ук “Йөреш” (''Freeride''), әмма аның эчендә трюклы сикерүләр һәм өстәмә биремнәр бар, ә полициялеләр бөтенләй очрамыйлар. Өстәмә йөкләмәләр тартмаларны күчерү һәм гангстерларны үтерү кебек гади биремнәрдән чит планета корабын эзәрлекләү һәм билгеле тизлекне саклап шартлаткыч яшеренгән йөк машинасын идарә итү кебек экстремаль һәм кайвакыт мәгънәсез йөкләмәләргә үзгәреп тора. === Җитди һәм әһәмиятсез бозулар системасы === Лост-Хевен Полиция Бүлеге (инглиз. ''Lost Heaven Police Department'') билгеләнгән кануннарның үтәлүен күзәтә. Уенчының канун бозуын күреп, полициялеләр уенчыны “әһәмиятсез” һәм “җитди” бозулар өчен җаваплылыкка тарталар. Уенчы тизлекне арттыру һәм кызыл утка чыгу сыман әһәмиятсез бозулар өчен штраф түләргә мәҗбүр (''Йөреш'' режимында 1.000 $, ә хикәя режимында акчалата бәя юк), ә физик һөҗүм итү һәм утлы коралларны күрсәтү кебек җитди бозулар өчен тоткарланачак яки полиция хезмәткәрләре белән атышырга мәҗбүр булачак. Дүрт эзлекле әһәмиятсез бозу “җитди” бозу буларак кабул ителә. Уенчы никадәр җитди кануннар бозса, полиция шулкадәр күбрәк уенчыны тоткарларга тырышачак. Максималь дәрәҗәдә полициялеләр уенчыны зарарсызландырырга тырышып шиналарны тишүче тасмалар белән киртәләр төзиләр һәм үз машиналары артыннан аталар. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Файл:Лост-Хевен харитасы.jpg|мини|Лост-Хевен харитасы]] ''Мафия'нең'' вакыйгалары Коры канунның (инглиз. ''[[:en:Prohibition_in_the_United_States|Prohibition]]'') соңгы елларда (1930-еллар) [[Америка Кушма Штатлары|АКШда]] урнашкан [[Иллинойс (штат)|Иллинойсның]] уйлап табылган Лост-Хевен (инглиз. ''Lost Heaven'') исемле шәһәрендә уза. Көнбатыш һәм Көнчыгыш елгалары шәһәрне өч төп өлкәгә бүлә: сәнәгый биналар, төп порт һәм чин һәм итальян иммигрантлары яшәгән төбәкләр урнашкан Көнбатыш Ягы (Изге Питер яр буенда); елганы бүлгән һәм коммерция һәм муниципаль төбәкләр урнашкан Үзәк Утрау; һәм торак шәһәр яны, гетто, җанлы эшлекле төбәк, җирле кораллар кибете һәм стадион урнашкан Көнчыгыш Ягы (Изге Пауль яр буенда). Шәһәр гидроэлектр станциясен, халыкара аэропортны һәм узыш трассасын үз эченә алган авыл җирлеген тәкъдим итә. Уенның төп хикәясе үзе эченә ике мафия гаиләсен ала — өченче гаилә беткәч, шәһәр рэкетларын контрольдә тоту өчен сугышучы Сальери һәм Морелло гаиләләре. Ике төркемнән тыш, калада берничә кечкенә урам бандасы бар. Шәһәрнең кыяфәте (шул исәптән архитектура, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар) күбесенчә тиешле чордагы чын АКШ калаларына нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] һәм [[Лос-Анджелес]]. Урнаштырылышның мәйданы якынча 4.63 квадрат милен (12 км²) тәшкил итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.uk/mafia-director-daniel-vavra-gta-grand-theft-409859|title=10 Years On: Interview With Mafia Director Daniel Vavra|last=Smith|first=Edward|date=2012-11-29|language=en}}</ref> === Хикәя === 1930 елның көзендә Сальери җинаятьчел гаиләсенә караган Поли һәм Сэм такси йөрткән Томми Анджелоны үзләренә дошман Морелло гаиләсенең тозагыннан качарга булышырга мәҗбүр итә. Томмига ярдәме өчен түлиләр һәм Дон Сальериның оешмасында эш тәкъдим итәләр. Башта ул баш тарта, ләкин Морелло гаиләсе әүвәлге төн өчен үч алып Томминың таксиен ваткач, Анджело Сальериның төркеменә керә һәм Донның турылыклы консильерие Фрэнк Коллетти идарә иткән шәһәр [[Рэкет|рэкетларында]] катнаша башлый. 1932 елда Томми Луиджи исемле Сальериның барменының Сара кызын урам гопникларыннан яклый һәм аның белән мөнәсәбәтләргә керә. Сальериның боерыгы буенча, Томми һәм Поли бандага үч ала, әмма Поли үтергән аларның башының куәтле һәм сатлык сәясәтченең улы булганын беләләр. Соңыннан Томмига Мореллога киткән бордельне шартлатырга һәм анда эшләгән мәгълүматны җиткерүчене бетерергә кушалар. Ләкин аны кисәткәч, Томми аңа качарга рөхсәт итә, чөнки ул Мишель исемле Сараның дусты иде, һәм аңа үз абый-энесен дәвалау өчен акча кирәк иде. Ул дәлилләрне яшерә һәм полициядән кача. 1933 елда Морелло Сальери гаиләсен бетерү өчен сәясәтченең булышлыгын ала. Томми, Поли һәм Сэм үзләренең бутлегинг операциясенә полиция һөҗүменнән соң исән калгач, Сальери Фрэнкның гаиләнең акчаны ювы дәлилләрен полициягә биргәнен белә һәм ирексез Томмига аны үтерергә куша. Мореллоның Фрэнкны шулай эшләргә мәҗбүр иткәнен белгәч, Том Фрэнкка үз гаиләсе белән илдән качарга ирек бирә һәм Сальерига каршы исбатларны алмаганчы дәлилләрне яңадан яшерә. Соңрак Томми Сарага өйләнә, һәм алар гаилә булдыралар. 1935 елда Коры канун беткәч, Сальери һәм Морелло гаиләләре яңа рэкетларга тармаклана. Сальериның хокукны саклаучы органнарны контрольдә тотырга тырышуын белгәч, Морелло аны үтерергә тырыша. Том аны яклаганнан соң, Сальери ачык сугышны игълан итә. Мореллоның сәяси көчен түбәнәйтү өчен сәясәтчене үтереп һәм аның һөнәри берлекләрне контролен какшату өчен Серджио исемле аның энесен үтереп, Томми Мореллоның халәтен йомшарта. Морелло каладан качарга тырышып, Том һәм аның дуслары аны үтерәләр, һәм сугыш бетә. 1938 елга Сальери гаиләсе Лост-Хевен рэкетларын тулысынча контрольдә тота һәм аңа каршы торган теләсә кемне дә бетерә. Том, Поли һәм Сэм конфискацияләнгән сигара әрҗәләре урларга ризалашалар. Әмма Томми һәм Поли әрҗәләр эчендә алмазларның ятканын беләләр һәм Сальерига әйтмичә банк таларга булалар. Эш уңышлы узса да, Том икенче көнне үз фатирында үтерелгән Полины таба, ә урланган акчаны тапмый. Томми вәзгыятьне ачыклар өчен Сэмга бара, ә Сэм Сальериның чит эш өчен Томны һәм Полины үтерергә кушканын белдерә һәм Мишельне һәм Фрэнкны үтерделәр дип әйтә, чөнки гаилә Томның элеккеге яшерен адымнарын фаш итте. Томми Сэмның тозагыннан исән булып чыга һәм аны үтерә, ләкин үз гаиләсен яшерергә мәҗбүр. Аларның куркынычсызлыгы өчен куркып, ул Сальери эшен тикшергән Тикшерүче Норман белән элемтәгә керә һәм үз ярдәмен тәкъдим итә. Үз хикәясен сөйләгәч, Том үзенең Сальери гаиләсенә каршы күрсәтмәсен тәкъдим итә һәм алмаш буларак кыскартылган төрмә хөкемен һәм үз гаиләсен яклауны сорый. Норман ризалаша, һәм алга таба тикшерү һәм хөкемнәр Сальери гаиләсенең күпчелеген, шул исәптән Донын, төрмә хөкеменә китерде. Сигез ел төрмәдә утыргач, Томми шаһитларны яклау астында булган үзенең гаиләсенә кайта һәм алар башка шәһәргә күченәләр. Еллардан соң Томминың үткәне аны куып җитә, һәм ике яллы үтерүче Сальериның боерыгы буенча Томны аның өе алдында үтерә. Уен Томми әйткән монолог белән тәмамлана. Том дөньяның чын төзелешен аңлата һәм үзенең үз дуслары белән яхшы тормышны теләгәненә һәм йомгакта барысын да югалтканына үкенә. Ул барысында да алтын уртага якын калырга мөһим дип йомгаклый, чөнки тормыш барысын да бирә дә, кире ала да белә. == Җитештерү == Әзерләү процессы 1998 елда башланган. Башта '''Гангстер''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Gangster'') уенның код исеме иде, һәм уен үзе 1999 елгы Йөртүче (инглиз. ''Driver'') уенына охшарга тиеш иде. Күпкулланучылы режимнар шулай ук планлаштырылган һәм җитештерү вакытында анонс ителгән, ләкин соңгы басмадан бөтенләй бетерелгән. Чыгу көне 2000 елда планлаштырылган. Башта [[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]] 1999 елгы '''Яшеренгән & Куркыныч''' (инглиз. ''Hidden & Dangerous'') нигезләнгән двигательне кулланган, әмма соңрак '''ЛС3Д’га''' (инглиз. ''LS3D'') күченгән, чөнки әүвәлге двигатель булдыручыларның таләпләренә туры килмәгән. Двигательне үзгәртү аркасында уен планлаштырылган көннән 2 елга соңрак чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.databaze-her.cz/hry/mafia-the-city-of-lost-heaven/zajimavosti/|title=Mafia: The City of Lost Heaven – Zajímavosti – Databáze-her.cz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/hry/preview/mafia-the-city-of-lost-heaven-preview.A011106_mafiap_bw|title=Mafia: The City of Lost Heaven - preview|date=2001-11-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mafia.gamecentral.cz/mafia-informace/vyvoj|title=Mafia – Vývoj · Mafia.GameCentral.cz}}</ref> '''Мафия''' 2004 елда ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' портланган. Шәхси санактагы басманың кайбер үзенчәлекләре консоль портында пәйда булмаган: мәсәлән, ''Йөреш'' режимында полиция бөтенләй очрамый, ә уенның графикасы һәм гомуми реализмы калышкан. Шәхси санак итальян юрамасы төрле тышлык белән аерыла.<ref>{{Cite web|url=https://thegamesdb.net/game.php?id=35499|title=TGDB - Error}}</ref> '''Мафия: Махсус басма''' (инглиз. ''Mafia: Special Edition'') фәкать Алмания базарына гына чыккан һәм 5000 күчермә белән чикләнгән. Ул үзе эченә төп уенны, стратегия буенча '''Прима''' (''Prima'') рәсми кулланмасын, '''Лост-Хевен Курьер''' (инглиз. ''Lost Heaven Courier'') нөсхәсен, постерны, шарлы каләмне, блокнотны, открытканы һәм стикер битен кертә.<ref>{{Cite web|url=https://collectorsedition.org/game-db/mafia-special-edition-pc-cd-rom|title=CollectorsEdition.org » Mafia Special Edition (PC) [CD-ROM]|language=en-US}}</ref> === Хикәяне һәм теманы булдыру === 1972 елгы '''Чукындырган ата''' (инглиз. ''The Godfather'') һәм 1990 елгы '''Яхшы егетләр''' (''Goodfellas'') фильмнары төп кино мисаллары иде, чөнки уен җитдирәк һәм олырак булырга тиеш иде. Бай хикәя юлын ясарга теләп, җитәкче Даниэль Вавра уенның реализмын арттыру өчен драма, маҗаралар һәм юмор берләштергән. Уйлап табучылар төркеме баштан ук уенчыларга мафия белән көрәшүче полиция хезмәткәренең ролен тәкъдим итәргә җыенган. Даниэль Вавра уенның сценариен яза башлагач, бу фикердән баш тарткан.<ref>{{Cite web|url=https://blog.playstation.com/2017/08/29/my-life-in-the-mafia-games-looking-back-on-the-series-15-year-history/|title=My Life in the Mafia (Games): Looking Back on the Series’ 15-year History|date=2017-08-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mafiagame.com/en/news/view/mafia-15-year-anniversary-blog/|title=Mafia – Celebrating 15 years in the life - MAFIA III}}</ref> === Яңадан чыгу === 2010 елның 7 сентябрендә ''Мафия'' 2К бренды астында Стимга чыккан, әмма 2012 елның кайсыдыр бер мизгелендә бетерелгән.<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/search/?category1=998&publisher=2K%20Games&snr=1_234_234__202|title=Recherche Steam}}</ref> 2017 елда '''Мафия''' ''GOG.com’га'' ''DRM’сыз'' чыгарылган һәм Стимга кайткан. 2017 елгы яңадан чыгу асылда бернәрсә дә үзгәртмәгән, ләкин музыкаль бизәлеш лицензион мәсьәләләр аркасында кыскартылган.<ref>{{Cite web|url=https://www.neowin.net/news/mafia-the-city-of-lost-heaven-is-purchasable-once-again-after-five-years/|title=Mafia: The City of Lost Heaven is purchasable once again after five years|date=2026-08-24|language=en}}</ref> == Кабул итү == Тәнкыйтьчеләр ''Мафия’не'' мактаганнар, чөнки уен типик ''Grand Theft Auto'' стильле уеннардан реалистиграк һәм җитдирәк иде. Уенны 2001 елгы ''Grand Theft Auto III'' белән яхшы мәгънәдә чагыштырганнар, ә ''Game Informer'' үз күзәтүендә “Бу ''GTA III’кә'' бик охшаган. Шәп!” һәм “Тикшерелгән формуланы алуда һәм аны бераз гына үзгәртүдә оят юк” дип язган. Чордагы башка уеннар белән чагыштырганда, ''Мафия'' зуррак шәһәрне, иркен авыл җирен һәм ачык транспортның күпсанлы төрләрен тәкъдим итә. ''IGN’нан'' Дэн Адамс уенга 10’нан 9.2 балл биргән,<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2002/08/29/mafia-review|title=Mafia PC Review|last=Adams|first=Dan|date=2002-08-29|language=en}}</ref> ә ''GameSpot'' шәхси санакның юрамасын “елның иң яхшы уеннарының берсен” дип атаган һәм 10’нан 9.3 балл биргән.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-2879254/|title=Mafia Review|language=en-US}}</ref> ''Game Informer'' уенны ''GTA III'' белән уңайлы чагыштырган һәм шулай дип язган: “Сез тормыш иткән җанлы шәһәрдән башлап гаҗәеп реалистик транспорт чараларына кадәр, бу уенда блокбастер йөрәге һәм күңеле бар.” Шәхси санакларга чыгарылган төн нөсхә юрамасын яхшы кабул иткәннәр дә, күпсанлы тәнкыйтьчеләр ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’нең]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбоксның]]'' басмаларын тулы булмаган дип санаганнар һәм, димәк, түбәнрәк бәяләр биргәннәр.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6087086/|title=Mafia Review|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/mafia-review/1900-6091509/|title=Mafia Review|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/01/26/mafia-5|title=Mafia PS2 Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-01-26|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2004/03/31/mafia-3|title=Mafia Xbox Review|last=Perry|first=Douglass C.|date=2004-03-31|language=en}}</ref> Уен үзенең [[Санак уеннары булдыручысы|иҗатчылары]] урнашкан [[Чехия|Чехия Җөмһүриятендә]] тәнкыйтьчеләрнең гомуми тәкъдирен алган. ''BonusWeb'' исемле чех серверы уздырган сораштыруда 13 143’тән 3866 тавыш алгач, (һәм укучы өч уен сайлый алган) ''Мафия'' Чехия һәм [[Словакия]] җөмһүриятләрендә уйлап табылган уеннарның иң яхшысы дип сайланган. === Бүләкләр === ''Мафия'' санак уеннары арасында ''GameSpot’ның'' еллык “Иң яхшы музыка” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Best Music'') бүләген откан һәм “'''ШС өчен иң яхшы беркулланучылы сугышчан-маҗара уены'''” (''Best Single-Player Action Game on PC''), “'''Иң зур сюрприз'''” (''Biggest Surprise''), “'''Иң яхшы тавыш'''” (''Best Sound''), “'''Техник яктан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Technical)''), “'''Сәнгать ягыннан иң яхшы графика'''” (''Best Graphics (Artistic)''), “'''Иң яхшы хикәя'''” (''Best Story'') һәм “'''Ел уены'''” (''Game of the Year'') номинацияләренә тәкъдим ителгән.<ref>{{Cite web|url=http://gamespot.com/gamespot/features/all/bestof2002/|title=GameSpot Presents: The Best and Worst of 2002}}</ref> === Сату === ''Мафия'' Америка Кушма Штатларында ''NPD Group’ның'' санак уеннарын сатуларның атна саен рейтингларында алтынчы урында дебют иткән һәм тагын ике атна дәвамында бу урынны тоткан. Йомгакта, уен 2002 елның сентябрендә ''NPD’ның'' иң сатылган тугызынчы уен булган. [[Бөекбритания|Берләшкән Патшалыкта]] санакларга чыккан ''Мафия’нең'' юрамасы '''Күңел ачу һәм ял итү программалары белән тәэмин итү чыгаручылары ассоциациясеннән''' ([[:en:The_Association_for_UK_Interactive_Entertainment|инглиз]].) кимендә 100 000 нөсхә сату өчен “Көмеш” бүләген алган. ''Мафия'' үзе ''Media Control'' буенча сентябрьнең тулы бәя белән иң сатылган уены булган алман базарына уңышлы чыккан. [[Алмания|Алманиядә]] рәсми сатулар булганнан соң бер атна узгач, ''Мафия'' якынча 40 000/50 000 сатылган нөсхәгә җиткән. '''Алман күңел ачу программалары белән тәэмин итү ассоциациясе''' ([[Алман теле|алман]]. ''Verband der Unterhaltungssoftware Deutschland'') 20 ноябрьдә уенга “Алтын” бүләген биргән; бу исә кимендә 100 000 нөсхәнең Алманиядә, [[Австрия|Австриядә]] һәм [[Швейцария|Швейцариядә]] сатылганын аңлата. ''Мафия'' 2003 елның маена кадәр ''Media Control’ның'' айлык 30 иң сатылган уен исемлегендә калган, һәм шул мизгелдә төбәк сатулары 150 000 нөсхәгә җиткән. Башта ''Мафия'' уңышлы булган да, сатулар алман базарында майда түбәнәйгән. Шул вакытта бу популяр сугышчан-маҗара уеннары өчен гадәти вәзгыять. Дистрибьютор Маркус Биль бу киң таралган канунсыз алып күчермәләр ясау белән бәйле дип әйткән. ''[[Тэйк-Ту Интерактив]]'' буенча, ''Мафия'' 2007 елның августына кадәр кимендә 2 миллион нөсхә саткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesindustry.biz/2k-games-announces-mafia-2|title=2K Games Announces Mafia 2|last=Contributor|first=GamesIndustry biz|date=2007-08-21|language=en}}</ref> == Мирас == ''Төп мәкалә: [[Мафия (санак уеннары сериясе)]]'' ''[[Мафия II]]'' исемле дәвам 2007 елның 22 августында анонс ителгән һәм 2010 елның 24 августында ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'', ''[[ПлейСтейшн 3]]'' һәм ''[[Иксбокс 360]]'' өчен чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}</ref> Сериянең өченче төп өлеше булган ''[[Мафия III]]'' 2015 елның 28 июлендә анонс ителгән һәм 2016 елның 7 октябрендә ''Виндоус'', ''[[ПлейСтейшн 4]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен чыккан. Сериянең приквелы булып торган ''[[Мафия: Туган як]]'' исемле дүртенче уен 2024 елның 20 августында анонс ителгән һәм 2025 елның 8 августында ''Виндоус'', ''ПлейСтейшн 5'' һәм ''Иксбокс Сериес Икс/С'' өчен чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/08/mafia-the-old-country-announced-for-ps5-xbox-series-and-pc|title=Mafia: The Old Country announced for PS5, Xbox Series, and PC|last=Romano|first=Sal|date=2024-08-20|language=en-US}}</ref> [[2К (ширкәт)|2К Геймз]] ''[[Мафия: Соңгы басма]]'' исеме астындагы ''Мафия’нең'' [[Санак уены ремейкы|ремейкын]] 2020 елның 13 маенда анонс иткән.<ref>{{Cite web|url=https://x.com/mafiagame/status/1260570564844040194|title=Mafia (@mafiagame) on X|language=en}}</ref> Үз эченә ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасын һәм ''Hangar 13'' ясаган өстәмә хикәяләр белән берләштерелгән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган '''Мафия: Өчлек’нең''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia: Trilogy'') төп игътибары ремейкка юнәлтелгән. Төп нөсхә ''Мафия'' тулысынча нигезеннән үк яңабаштан ясалган: уйлап табучылар төркеме хикәяне киңәйткән, Лост-Хевенны яңарткан, уен барышын шактый үзгәрткән (шул исәптән сериягә мотоцикллар өстәгән) һәм яңа “оригиналь” музыкаль бизәлеш уйлап тапкан.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/the-mafia-series-is-getting-a-trilogy-re-release|title=The Mafia series is getting a trilogy re-release|last=Editor-in-Chief|first=Tom Phillips Former|date=2020-05-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/mafia/definitive-edition-release-date|title=Mafia: Definitive Edition release date delayed a month, but here's ten seconds of gameplay|date=2020-07-07|language=en-US}}</ref> ''Мафия: Соңгы басма'' мөстәкыйль уен буларак та, шул ук вакытта ''Мафия: Өчлек’нең'' өлеше буларак та 2020 елның 25 сентябрендә ''Иксбокс Ван'', ''ПлейСтейшн 4'' һәм ''Виндоус'' өчен чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/mafia-remake-is-a-complete-overhaul-of-the-original-gam-1843544095|title=Mafia Remake Is A 'Complete Overhaul' Of The Original Game|last=Gach|first=Ethan|date=2020-05-19|language=en-US}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:Санак уеннары]] [[Төркем:2002 елгы санак уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:Банк талау турында матур әдәбият]] [[Төркем:Гадеринг оф Девелоперс санак уеннары]] [[Төркем:Бөек депрессия турында санак уеннары]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1930-елларда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1932 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1933 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1935 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1938 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1951 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Иллинойста узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Шаһитларны яклау турында матур әдәбият]] [[Төркем:Иксбокс өчен чыгарылган санак уеннары]] mx8zzidoqp9g8p0fs6kk75flq82wk5v 14 1492567 6063556 6000329 2026-10-21T15:25:38Z Каюм Хордай 59574 Каюм Хордай [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]]: Исемендә хата 6000329 wikitext text/x-wiki Бу төркем оешкан җинаятьчелек күрсәткән санак уеннары өчен. 6hb571t1rf5i8lp9z3uaouqsrg59ajj 6063564 6063556 2026-10-21T15:27:37Z Каюм Хордай 59574 6063564 wikitext text/x-wiki Бу төркем оешкан җинаятьчелек күрсәткән [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. ss5fos5235uekt46zd6boj8gihupibj 14 1492607 6063554 6000538 2026-10-21T15:21:00Z Каюм Хордай 59574 Яңа төркем. 6063554 wikitext text/x-wiki Бу төркем үз вакыйгаларын нигездә [[Америка Кушма Штатлары|Америка Кушма Штатларында]] уздырган [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Санак узыш уеннары]] jfl6hvmqap4wgf4fcmc4pnc1rrpgr1o 0 1492815 6063547 6062443 2026-10-21T14:54:08Z Каюм Хордай 59574 6063547 wikitext text/x-wiki {{Санак уеннары сериясе|Рәсем=Mafia series logo.svg|Имза=2015 елдан башлап 2025 елга кадәр сериянең логотибы|Исем=Мафия|Төп нөсхә исеме=<i>Mafia</i> ([[Инглиз теле|инглиз]].)|Төр=[[Сугышчан-маҗара уены|Сугышчан-маҗара уеннары]]|Уйлап табучы=[[2К Чех]] (1998–2017)<br/> [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] (2014–)|Нәшер итүче=[[Гадеринг оф Девелоперс]] (2002, 2004)<br/> [[2К (ширкәт)|2К]] (2007–)|Платформалар=[[MacOS|МакОС]]<br/> [[ПлейСтейшн 2]]<br/> [[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[ПлейСтейшн 5]]<br/> [[Microsoft Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[Иксбокс Ван]]<br/> [[Иксбокс Сериес Икс/С]]<br/>|Беренче уен=[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре]]|Беренче уенның чыгу көне=2002 ел, 29 август|Соңгы уен=[[Мафия: Туган як]]|Соңгы уенның чыгу көне=2025 ел, 8 август}} '''Мафия''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia'') — башта [[2К Чех]] (электә ''Иллюжн Софтворкс'') тарафыннан уйлап табылган һәм үстерелгән [[Сугышчан-маҗара уены|сугышчан-маҗара уеннары]] сериясе. [[Мафия III|Өченче уеннан]] башлап, ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' серия белән шөгыльләнә, ә ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' аны чыгара. Дүрт төп өлештән тыш [[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|беренче уенның]] [[Санак уены ремейкы|ремейкы]], [[Мафия II|икенче уенның]] камилләштерелгән басмасы һәм [[Кесә телефоны|кесә телефоннары]] өчен чыгарылган ике спин-офф франшизага карый. ''Мафия'' уеннарының вакыйгалары уйлап табылган һәм [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] яки [[Италия]] шәһәрләренә охшаган урыннарда уза. Алар шулай ук гадәттә тарихи тәфсилләр күрсәтә: беренче уен узган Лост-Хевенда [[Бөек депрессия]] чоры күренә, ''[[Мафия III|Мафия III’тә]]'' 1960-еллардагы [[Яңа Орлеан|Яңа Орлеанга]] нигезләнгән Нью-Бордо тәкъдим ителгән, ''[[Мафия: Туган як|Мафия: Туган як’та]]'' исә [[Сицилия]] үзәнендә урнашкан 1900-еллардагы күпсанлы калалар бар. Уен барышы уенчылар сюжет аша узу өчен биремнәр үти торган ачык дөньяга нигезләнгән. Уенчылар икенчел активлыклар белән шөгыльләнә алсалар да, ''Grand Theft Auto'' сыман уеннар белән чагыштырганда активлыклар сызыклырак. Күпчелек уенда ачык дөньяда биремнәр үтәргә ирек бирүче '''Йөреш''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Freeride'') режимы тәкъдим ителгән. Серия теге яки бу сәбәп белән мафиягә эләккән протагонистларга игътибар итә; алар я карьера баскычы буенча күтәрелергә тырышалар, я үч алып аны бетерергә тырышалар. Антагонистлар гадәттә төп каһарманны яки аның оешмасын хыянәт иткән персонажлар, яисә протагонистның үсүен акрынайта торган кешеләр. Тәнкыйтьчеләр франшизаның күпчелек уены катлаулы хикәяләр, ачык дөнья дизайны һәм реализмга игътибар өчен мактап яхшы кабул иткән, әмма ''[[Мафия III]]'' кабатланучы уен барышы һәм техник мәсьәләләр аркасында шактый түбәнрәк бәяләр алган. ''Мафия'' сериясе шулай ук коммерция ягыннан уңышлы булган һәм үз барлыгы дәвамында 34 миллионнан артык нөсхә саткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/news/442193/mafia-the-old-country-is-a-return-to-the-series-after-at-least-8-years/|title=Mafia: The Old Country is a return to the series after at least 8 years|last=Carpenter|first=Nicole|date=2024-08-20|language=en}}</ref> == Уеннар == {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Чыгу елы ! rowspan="2" |Исем ! rowspan="2" |Төп нөсхә исеме ! rowspan="2" |Булдыручы ! colspan="3" |Платформалар |- |Консоль |Санак |Кесә (мобиль) җайланмалары |- ! colspan="7" |Төп уеннар |- !2002 |[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|'''Мафия''']] |''Mafia'' |[[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]] |[[ПлейСтейшн 2|ПС2]], [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]] |[[Microsoft Windows|Виндоус]] | rowspan="4" | |- !2010 |'''[[Мафия II]]''' |''Mafia II'' |[[2К Чех]] |[[ПлейСтейшн 3|ПС3]], [[Иксбокс 360]] | rowspan="2" |Виндоус, [[MacOS|ОС Икс]] |- !2016 |'''[[Мафия III]]''' |''Mafia III'' | rowspan="2" |[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] |[[ПлейСтейшн 4|ПС4]], [[Иксбокс Ван]] |- !2025 |'''[[Мафия: Туган як]]''' |''Mafia: The Old Country'' |ПС5, Иксбокс Сериес Икс/С |Виндоус |- ! colspan="7" |Яңадан чыгарылган уеннар |- !2020 |'''Мафия: Соңгы басма''' |''Mafia: Definitive Edition'' |Ангар 13 |ПС4, Иксбокс Ван |Виндоус | |- ! colspan="7" |Хикәяне киңәйткән өстәмәләр |- ! rowspan="3" |2010 |'''[[Мафия II#Йөкләнә торган контент|Мафия II: Джиммига хыянәт итү]]''' |''Mafia II: The Betrayal of Jimmy'' | rowspan="3" |2К Чех | rowspan="3" |ПС3, Иксбокс 360 | rowspan="3" |Виндоус | rowspan="7" | |- |'''[[Мафия II#Йөкләнә торган контент|Мафия II: Джимминың вендеттасы]]''' |''Mafia II: Jimmy's Vendetta'' |- |'''[[Мафия II#Йөкләнә торган контент|Мафия II: Джоның маҗаралары]]''' |''Mafia II: Joe's Adventures'' |- ! rowspan="3" |2017 |'''Мафия III: Тизрәк, җаным!''' |''Mafia III: Faster, Baby!'' | rowspan="4" |Ангар 13 | rowspan="3" |ПС4, Иксбокс Ван |Виндоус, [[MacOS|ОС Икс]] |- |'''Мафия III: Ташлар борылмаган''' |''Mafia III: Stones Unturned'' | rowspan="3" |Виндоус |- |'''Мафия III: Вакыт билгесе''' |''Mafia III: Sign of the Times'' |- !2026 |'''Мафия: Туган як – Намуслы кеше''' |''Mafia: The Old Country – Man of Honor'' |ПС5, Иксбокс Сериес Икс/С |- ! colspan="7" |Ремастерлар |- !2020 |'''[[Мафия II#Соңгы басма|Мафия II: Соңгы басма]]''' |''Mafia II: Definitive Edition'' |д3т (''d3t'') |ПС4, Иксбокс Ван |Виндоус | |- ! colspan="7" |Кесә (мобиль) җайланмаларына чыккан спин-оффлар |- !2010 |'''[[Мафия II#Мобиль юрама|Мафия II Мобиль]]''' |''Mafia II Mobile'' |Twistbox Games | rowspan="2" | | rowspan="2" | |[[Кесә телефоны|Кесә телефоннары]] |- !2016 |'''Мафия III: Көндәшләр''' |''Mafia III: Rivals'' |Cat Daddy games |[[айОС]], [[Android|Андроид]] |} == Искәрмәләр == [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар| ]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К Геймз франшизалары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:Бандалар турында матур әдәбият]] [[Төркем:Санак уеннарындагы әдәпсезлеккә бәйле җәнҗаллар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив франшизалары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Җәнҗалга җәлеп ителгән санак уеннары]] [[Төркем:2002 елда башланган санак уеннары серияләре]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] rhrao3tm37tz4f1b358eswiqxvhqo65 6063558 6063547 2026-10-21T15:25:53Z Каюм Хордай 59574 6063558 wikitext text/x-wiki {{Санак уеннары сериясе|Рәсем=Mafia series logo.svg|Имза=2015 елдан башлап 2025 елга кадәр сериянең логотибы|Исем=Мафия|Төп нөсхә исеме=<i>Mafia</i> ([[Инглиз теле|инглиз]].)|Төр=[[Сугышчан-маҗара уены|Сугышчан-маҗара уеннары]]|Уйлап табучы=[[2К Чех]] (1998–2017)<br/> [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] (2014–)|Нәшер итүче=[[Гадеринг оф Девелоперс]] (2002, 2004)<br/> [[2К (ширкәт)|2К]] (2007–)|Платформалар=[[MacOS|МакОС]]<br/> [[ПлейСтейшн 2]]<br/> [[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[ПлейСтейшн 5]]<br/> [[Microsoft Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[Иксбокс Ван]]<br/> [[Иксбокс Сериес Икс/С]]<br/>|Беренче уен=[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре]]|Беренче уенның чыгу көне=2002 ел, 29 август|Соңгы уен=[[Мафия: Туган як]]|Соңгы уенның чыгу көне=2025 ел, 8 август}} '''Мафия''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia'') — башта [[2К Чех]] (электә ''Иллюжн Софтворкс'') тарафыннан уйлап табылган һәм үстерелгән [[Сугышчан-маҗара уены|сугышчан-маҗара уеннары]] сериясе. [[Мафия III|Өченче уеннан]] башлап, ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' серия белән шөгыльләнә, ә ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' аны чыгара. Дүрт төп өлештән тыш [[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|беренче уенның]] [[Санак уены ремейкы|ремейкы]], [[Мафия II|икенче уенның]] камилләштерелгән басмасы һәм [[Кесә телефоны|кесә телефоннары]] өчен чыгарылган ике спин-офф франшизага карый. ''Мафия'' уеннарының вакыйгалары уйлап табылган һәм [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] яки [[Италия]] шәһәрләренә охшаган урыннарда уза. Алар шулай ук гадәттә тарихи тәфсилләр күрсәтә: беренче уен узган Лост-Хевенда [[Бөек депрессия]] чоры күренә, ''[[Мафия III|Мафия III’тә]]'' 1960-еллардагы [[Яңа Орлеан|Яңа Орлеанга]] нигезләнгән Нью-Бордо тәкъдим ителгән, ''[[Мафия: Туган як|Мафия: Туган як’та]]'' исә [[Сицилия]] үзәнендә урнашкан 1900-еллардагы күпсанлы калалар бар. Уен барышы уенчылар сюжет аша узу өчен биремнәр үти торган ачык дөньяга нигезләнгән. Уенчылар икенчел активлыклар белән шөгыльләнә алсалар да, ''Grand Theft Auto'' сыман уеннар белән чагыштырганда активлыклар сызыклырак. Күпчелек уенда ачык дөньяда биремнәр үтәргә ирек бирүче '''Йөреш''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Freeride'') режимы тәкъдим ителгән. Серия теге яки бу сәбәп белән мафиягә эләккән протагонистларга игътибар итә; алар я карьера баскычы буенча күтәрелергә тырышалар, я үч алып аны бетерергә тырышалар. Антагонистлар гадәттә төп каһарманны яки аның оешмасын хыянәт иткән персонажлар, яисә протагонистның үсүен акрынайта торган кешеләр. Тәнкыйтьчеләр франшизаның күпчелек уены катлаулы хикәяләр, ачык дөнья дизайны һәм реализмга игътибар өчен мактап яхшы кабул иткән, әмма ''[[Мафия III]]'' кабатланучы уен барышы һәм техник мәсьәләләр аркасында шактый түбәнрәк бәяләр алган. ''Мафия'' сериясе шулай ук коммерция ягыннан уңышлы булган һәм үз барлыгы дәвамында 34 миллионнан артык нөсхә саткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/news/442193/mafia-the-old-country-is-a-return-to-the-series-after-at-least-8-years/|title=Mafia: The Old Country is a return to the series after at least 8 years|last=Carpenter|first=Nicole|date=2024-08-20|language=en}}</ref> == Уеннар == {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Чыгу елы ! rowspan="2" |Исем ! rowspan="2" |Төп нөсхә исеме ! rowspan="2" |Булдыручы ! colspan="3" |Платформалар |- |Консоль |Санак |Кесә (мобиль) җайланмалары |- ! colspan="7" |Төп уеннар |- !2002 |[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|'''Мафия''']] |''Mafia'' |[[2К Чех|Иллюжн Софтворкс]] |[[ПлейСтейшн 2|ПС2]], [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]] |[[Microsoft Windows|Виндоус]] | rowspan="4" | |- !2010 |'''[[Мафия II]]''' |''Mafia II'' |[[2К Чех]] |[[ПлейСтейшн 3|ПС3]], [[Иксбокс 360]] | rowspan="2" |Виндоус, [[MacOS|ОС Икс]] |- !2016 |'''[[Мафия III]]''' |''Mafia III'' | rowspan="2" |[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] |[[ПлейСтейшн 4|ПС4]], [[Иксбокс Ван]] |- !2025 |'''[[Мафия: Туган як]]''' |''Mafia: The Old Country'' |ПС5, Иксбокс Сериес Икс/С |Виндоус |- ! colspan="7" |Яңадан чыгарылган уеннар |- !2020 |'''Мафия: Соңгы басма''' |''Mafia: Definitive Edition'' |Ангар 13 |ПС4, Иксбокс Ван |Виндоус | |- ! colspan="7" |Хикәяне киңәйткән өстәмәләр |- ! rowspan="3" |2010 |'''[[Мафия II#Йөкләнә торган контент|Мафия II: Джиммига хыянәт итү]]''' |''Mafia II: The Betrayal of Jimmy'' | rowspan="3" |2К Чех | rowspan="3" |ПС3, Иксбокс 360 | rowspan="3" |Виндоус | rowspan="7" | |- |'''[[Мафия II#Йөкләнә торган контент|Мафия II: Джимминың вендеттасы]]''' |''Mafia II: Jimmy's Vendetta'' |- |'''[[Мафия II#Йөкләнә торган контент|Мафия II: Джоның маҗаралары]]''' |''Mafia II: Joe's Adventures'' |- ! rowspan="3" |2017 |'''Мафия III: Тизрәк, җаным!''' |''Mafia III: Faster, Baby!'' | rowspan="4" |Ангар 13 | rowspan="3" |ПС4, Иксбокс Ван |Виндоус, [[MacOS|ОС Икс]] |- |'''Мафия III: Ташлар борылмаган''' |''Mafia III: Stones Unturned'' | rowspan="3" |Виндоус |- |'''Мафия III: Вакыт билгесе''' |''Mafia III: Sign of the Times'' |- !2026 |'''Мафия: Туган як – Намуслы кеше''' |''Mafia: The Old Country – Man of Honor'' |ПС5, Иксбокс Сериес Икс/С |- ! colspan="7" |Ремастерлар |- !2020 |'''[[Мафия II#Соңгы басма|Мафия II: Соңгы басма]]''' |''Mafia II: Definitive Edition'' |д3т (''d3t'') |ПС4, Иксбокс Ван |Виндоус | |- ! colspan="7" |Кесә (мобиль) җайланмаларына чыккан спин-оффлар |- !2010 |'''[[Мафия II#Мобиль юрама|Мафия II Мобиль]]''' |''Mafia II Mobile'' |Twistbox Games | rowspan="2" | | rowspan="2" | |[[Кесә телефоны|Кесә телефоннары]] |- !2016 |'''Мафия III: Көндәшләр''' |''Mafia III: Rivals'' |Cat Daddy games |[[айОС]], [[Android|Андроид]] |} == Искәрмәләр == [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар| ]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К Геймз франшизалары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:Бандалар турында матур әдәбият]] [[Төркем:Санак уеннарындагы әдәпсезлеккә бәйле җәнҗаллар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив франшизалары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Җәнҗалга җәлеп ителгән санак уеннары]] [[Төркем:2002 елда башланган санак уеннары серияләре]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] lr9tsi1b2roug04ruqfk1h1z0c1whdy 0 1492831 6063544 6063112 2026-10-21T14:50:05Z Каюм Хордай 59574 6063544 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=Мафия II|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[2К (ширкәт)|2К]]|Продюсер=Лукас Кюре<br/> Денби Грейс|Бизәүче=Павел Брзак<br/> Йозеф Вашек<br/> Йирҗи Матоуш<br/> Йирҗи Рҗезач<br/> [[Даниэль Вавра]]|Сценарист=Даниэль Вавра<br/> Йак Сцалици|Программист=Лоран Горга<br/> Михал Яначек<br/> Дан Долежел|Композитор=Матуш Широкий<br/> Адам Куруц|Рәссам=Роман Һладик|Платформа=[[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[MacOS|МакОС Икс]]<br/> [[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[Иксбокс Ван]]|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Рәсем=Мафия II тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}} '''Мафия II''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II'') — ''[[2К Чех]]'' булдырган һәм ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' чыгарган 2010 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен 2010 елның 24 августында ''ПлейСтейшн 3'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''Иксбокс 360'' өчен чыккан.<ref name="release3">{{Cite web|url=http://mafia2game.com/community/us/home.php|title=''Announcing Mafia II's Release Date''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605153655/http://mafia2game.com/community/us/home.php|archivedate=5 June 2009|publisher=2K Games|accessdate=25 March 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://2kgames.com/index.php?p=news&ID=232|title=2K Games Announces Mafia 2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930160245/http://www.2kgames.com/index.php?p=news&ID=232|archivedate=30 September 2007|date=21 August 2008|publisher=2K Games|accessdate=27 September 2008}}</ref> Уен 2002 елгы ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафия’нең]]'' мөстәкыйль дәвамы<ref>{{Cite web|url=http://ign.com/articles/2008/01/08/take-two-takes-mafia-dev|title=Take-Two Takes Mafia Dev|author=Robinson|first=Martin|date=8 January 2008|publisher=[[IGN]]|accessdate=27 September 2008}}</ref> һәм [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясенең]] икенче төп уены. 1945 һәм 1951 еллар арасында баручы хикәя Эмпайр-Бэй (инглиз. ''Empire Bay'') исемле уйлап табылган шәһәрдә уза һәм яшь Сицилия-Америка гангстеры һәм ветеран Вито Скалетта турында сөйли. Үз атасының бурычларын түләргә һәм яхшырак тормыш алырга тырышып, Вито мафия гаиләләренең йогынты өчен көрәшенә тартыла. Уен өченче зат күренеше белән уйнала, ә аның дөньясы буйлап я җәяү я автомобильдә хәрәкәт итәргә мөмкин. Төп каһарманның җинаятьләре хокукларны саклау органнарының җавабын тудыра ала; җавап агрессиясе исә “эзләнгән” (инглиз. ''wanted'') системасы буенча үлчәнә. Уйлап табу процессы беренче ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафия]]'' чыкканнан соң ук 2003 елда башланган. Чыгарылгач, ''Мафия II'' үз хикәясе, каһарманнары һәм уен барышы өчен уңай бәяләмәләр алган. Әмма дөньяның чикләнгән дизайны һәм башка комлык уеннарында ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''sandbox games'') булган механикаларның юклыгы тәнкыйтьләнгән. Элек чыккан барлык йөкләнә торган контентны үз эченә алган '''Мафия II: Режиссёр юрамасы''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Director’s Cut'') ''Feral Interactive'' тарафыннан 2011 елның декабрендә чыгарылган.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.feralinteractive.com/en/?section=news&article=303|title=Feral Interactive {{!}} Home of Mac, Linux, Switch & Mobile Games}}</ref> ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' тарафыннан булдырылган ''[[Мафия III]]'' исемле дәвам 2016 елның октябрендә чыккан. ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' '''[[Мафия II#Соңгы басма|Мафия II: Соңгы басма’ны]]''' (''d3t'' һәм ''Ангар 13'' бу басманы бергәләп камилләштергән) беренче уенның ремейкының чыгуы уңаеннан 2020 елның 19 маенда чыгарган, һәм басма катнаш күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=pc|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> Бу ''Соңгы басма'' соңрак 2020 елның 25 сентябрендә чыгарылган '''Мафия: Өчлек’кә''' (инглиз. ''Mafia: Trilogy'') кергән. == Уен барышы == [[Файл:Мафия II'дәге атыш.jpg|сулда|мини|Вито полиция хезмәткәрләре белән атыша. Полиция хәбәрдарлыгы системасы әүвәлге уенда кебек эшли, әмма хәзер уенчы офицерлар сатып ала ала.]] ''Мафия II'' өченче зат күренеше белән уйналучы ачык дөньялы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен күбесенчә [[Нью-Йорк|Нью-Йоркка]], [[Чикаго|Чикагога]], [[Сан-Франциско|Сан-Францискога]], [[Лос-Анджелес|Лос-Анджелеска]], [[Бостон|Бостонга]] һәм [[Детройт|Детройтка]] нигезләнгән һәм уйлап табылган Эмпайр-Бэй шәһәрендә уза; хикәя [[1940-еллар|1940-елларның]] уртасы һәм [[1950-еллар]] башы арасында бара.<ref>{{Cite web|url=http://computerandvideogames.com/article.php?id=199532|title=News: First Mafia 2 details roll in - ComputerAndVideoGames.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamereactor.de/video/5423/GC09+Mafia+II+interview/|title=GC09: Mafia II interview|date=2009-08-25|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://computerandvideogames.com/article.php?id=199532|title=News: First Mafia 2 details roll in - ComputerAndVideoGames.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamereactor.de/video/5423/GC09+Mafia+II+interview/|title=GC09: Mafia II interview|date=2009-08-25|language=de}}</ref> Төп уен барышы атуга һәм йөртүгә игътибар итә; шулай ук тәкъдим ителгән чикләнгән кул сугышу системасы үз эченә сугулар һәм тайпылышлар ала. Уенда 50 чорга туры килгән транспорт чарасы һәм лицензияләнгән музыка бар.<ref>{{Cite web|url=http://www.gamingunion.net/news/mafia-ii-gamescom-2009-preview--384.html|title=Mafia II GamesCom 2009 Preview|last=Union|first=Gaming|language=en|accessdate=2026-09-04|archivedate=2013-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214212156/http://www.gamingunion.net/news/mafia-ii-gamescom-2009-preview--384.html}}</ref> Транспорт чараларын йөртү һава торышына бәйле. Мәсәлән, уен башындагы кышкы бүлекләрдә машиналар юлда ныграк шуыша. Томпсон автоматы, Кольт 1911 һәм мылтык кебек күп корал әүвәлге уеннан кайта. '''МГ 42''' ([[Алман теле|алман]]. ''MG 42'') һәм '''Беретта МАБ 38''' ([[Итальян теле|итальян]]. ''Beretta MAB 38'') сыман [[Икенче бөтендөнья сугышы]] чорының утлы кораллары шулай ук очрый. Тирә-юньдәге объектлар белән үзара бәйләнеш ике төймә аша гамәлгә ашырыла: контекстка бәйле очракларда кулланылган стандарт гамәл һәм көч куллану; мәсәлән, автомобиль урлап, уенчы я йозакны ачарга я тәрәзәне ватарга сайлый ала. Харита уенда төп нөсхә ''Мафия'' уенында кебек үк бар, ләкин контроль нокталары системасы тулысынча үзгәртелгән. Яңа идарә утыруның ирекле торышын һәм дошманнарга ату урынына объектлар артында яшеренергә һәм алар артыннан атарга ирек бирүче ышык системасын ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''cover system'') үз эченә ала. Бу функция дошманнарга каршы тактик ярдәм бирә, һәм бөтен төрдә әһәмиятле механика булды. Уенның катсценалары уен двигателе тарафыннан реаль заманда ясала. Мәсәлән, әгәр уенчы машина йөрткәндә катсцена башланса, уенчы шул ук машинаны шул ук торышта (зыян күргән яки исән) йөртәчәк һәм шул ук киемне киеп йөриячәк.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2009/01/14/mafia-ii-holiday-confessions|title=Mafia II Holiday Confessions|last=Ocampo|first=Jason|date=2009-01-14|language=en}}</ref> Моңа да карамастан, кереш катсценалары һәм унынчы бүлектәге катсцена сыман чыгарылмалар бар – алар алдан рендерланган видеолар. Уенның лицензияләнгән музыка, яңалыклар һәм рекламалар тәкъдим итүче өч радиостанция бар: '''Эмпайр Централ Рэдио''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Empire Central Radio''), '''Эмпайр Клэссик Рэдио''' (''Empire Classic Radio'') һәм '''Дэльта Рэдио''' (''Delta Radio''). Радиостанцияләрдә төрле жанрлардагы музыка очрый, шул исәптән “рок-эн-ролл”, “биг бэнд”, “ритм-эн-блюз” һәм “ду-воп”. Башкаручылар һәм төркемнәр исемлегенә исә бу җырчылар һәм композиторлар карыйлар: ''Chuck Berry'', ''The Everly Brothers'', ''Dean Martin'', ''Little Richard'', ''Muddy Waters'', ''Buddy Holly & The Crickets'', ''[[Бинг Кросби]]'', ''Bill Haley & His Comets'', ''The Chordettes'', ''Ritchie Valens'', ''Bo Diddley'', ''Ricky Nelson'', ''Eddie Cochran'', ''The Champs'', ''The Drifters'', ''The Fleetwoods'', ''Screamin' Jay Hawkins'', ''Nat King Cole'', ''The Chords'' һәм ''The Andrews Sisters''. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Файл:Мафия II'нең уен барышы.jpg|мини|270x270пкс|Вито Шуберт Фригатны (''Shubert Frigate'') Эмпайр-Бэй урамнарында йөртә. Мини-харита янында урнашкан спидометр әүвәлге уенда кебек үк уенчының хәзерге тизлеген белдерә. Полиция уенчыны игътибарсыз калдырыр өчен, ул тизлек чикләмәсен үтәргә тиеш.]] Беренче уеннан соң якынча унъеллык узгач, ''Мафия II'' вакыйгалары ике төрле чор – 1945 һәм 1951 еллар – арасында уйлап табылган Эмпайр-Бэй шәһәрендә (АКШ) уза; беренче бүлек Сан-Челесте ([[Итальян теле|итальян]]. ''San Celeste'') исемле уйлап табылган [[Сицилия]] каласында уза, ә алтынчы бүлек вакыйгалары Эмпайр-Бэй читендә урнашкан төрмәдә җәелә. Шәһәр Америка Кушма Штатларының көнчыгыш ярында урнашкан, елга тарафыннан бүленгән һәм берничә төбәктән тора, шул исәптән имин бистә, трущобалар, ирландлар, африка-америкалылар, кытайлар һәм [[итальяннар]] сыман төрле этник төркемнәр өчен күпфатирлы блоклар һәм эре сәнәгать комплексы; ә зур порт, тимер юл станциясе, шәһәр читендәге төрмә, берничә парк һәм күпсанлы сәүдә үзәге һәм супермаркет шәһәрнең икътисади нигезен тәэмин итә. Уенның төп хикәясе берничә җинаятьчел төркем арасында бүленгән шәһәрне күрсәтә, шул исәптән өч мафия гаиләсе — Фальконе, Винчи һәм Клементе гаиләләре — Кытай “Триада” төркеме, ирланд мафиясе һәм берничә урам бандасы. Шәһәр дизайны, шул исәптән архитектура стильләре, мәдәниятләр, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар тиешле чордагы чын төрле АКШ шәһәрләргә нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]], [[Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Бостон]] һәм [[Детройт]]. Уенның ике ЙТК пакетының — '''Джиммига хыянәт''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Betrayal of Jimmy'') һәм '''Джимминың вендеттасы''' (''Jimmy’s Vendetta'') — вакыйгалары төп уеннан аерым канон эчендә узса да, алар шулай ук иртә 1950-елларда бара, ә '''Джоның маҗаралары''' (''Joe’s Adventures'') исемле өченче өстәмәнең вакыйгалары төп хикәянең вакытында уза һәм ике вакыт аралыгын берләштерә. === Хикәя === 1943 елда полиция талау вакытында тоткан Сицилия иммигранты Вито Скалетта төрмәгә бармау өчен АКШ Армиясенә кушыла һәм 504 парашют-десант полкына эләгә. Сицилия операциясе ялгыш барганда һәм Дон Кало Патша Италия Армиясе солдатларына коралларын ташларга кушканда, Вито беренче тапкыр мафиянең чын көчен күрә. 1945 елның февралендә Вито ял өчен өйгә Эмпайр-Бэйга кайта һәм аның юклыгында Дон Альберто Клементе җинаятьчел гаиләсенә кушылган аның балачак дусты һәм җинаять буенча партнёры Джо Барбаро белән очраша. Джо Витога ялган эштән азат итү кәгазьләрен алырга булыша һәм аны эш бирүче берничә контакт белән таныштыра. Үз мәрхүм атасының гаиләсен акча бурычы белән калдырганын белгәч, Вито үз атасының элеккеге эш бирүчесе булган һәм мафиягә бәйле булган Дерек Паппалардога эш алу өчен мөрәҗәгать итә. Соңыннан Джо Витоны Клементеның багышланган кешесе булган Генри Томасино белән таныштыра. Джо һәм Генри белән берничә эш башкаргач, Вито атасының бурычын түләү өчен җитәрлек акча эшли. Әмма бу юлы ул полиция тарафыннан урлау һәм азык-төлек талоннары сату өчен тотыла һәм ун елга төрмәгә озатыла. Төрмә срогы вакытында Вито Дон Фрэнк Винчиның консильерие Лео Галанте белән дуслаша. Аның апасы Франческа аның белән аралашу өчен аңа килгәндә, аларның анасы үлә һәм Витоның соңгы акчасы аның җирләвенә сарыф ителә. 1951 елның апрелендә Вито Лео ярдәмендә иртә иреккә чыга. Джо белән яңадан берләшкәч, Вито Дон Карло Фальконе һәм аның уң кулы Эдди Скарпа идарә итә торган Фальконе гаиләсе белән очраша. Тиздән Вито һәм Джо Фальконеның оешмасының багышланган катнашучыларына әвереләләр һәм шулай итеп яхшырак яши башлыйлар. Клементеның Комиссиянең гадәтләренә каршы наркотиклар белән шөгыльләнүен белгәч, Карло парга аны үтерергә куша. Үтерүдән соң Генри Вито аша Эддидан яңа эш сорый, һәм Эдди аңа үзен күрсәтү өчен Леоны үтерергә куша. Вито Леоны кисәтергә һәм аңа шәһәрдән качарга булышырга өлгерсә дә, Эдди барыбер Генрины Фальконеның оешмасына кабул итә. Франческа Витоның җинаятьчел тормыш рәвеше аркасында аның белән аралашып бетергәч, каһарманның тормышы тулысынча хаоска әверелә һәм ирланд мафиясе аның йортын яндыра. Вито үз байлыгын торгызу өчен Джога һәм Генрига шәһәр триадалыларыннан сатып алынган героинны сату өчен кушыла. Әмма Комиссиянең аркасы артында шулай ук наркотиклар белән эшләүче Карло моны белә һәм үз өлешен сорый. Вито һәм Джо үз вәзгыятен ачыклау өчен Генрига баралар, ләкин триадалыларның аны халык алдында үтерүен һәм аларның акчасы белән качуын күрәләр. Алар җавап буларак җирле Триада ресторанында атыш башлыйлар, әмма акчасын кайтармыйлар. Героин өчен акча биргән процентчы Бруно Левинның бурычлылары калган Вито һәм Джо акча эшләү өчен күптөрле биремнәр башкаралар, шул исәптән элеккеге гангстер [[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Томас Анджелоны]] үтерү. Вито Дерекка эш өчен килә, әмма Дерекның аның атасының үлеменә заказ биргәнен белә һәм аңа үч алып аны үтерә һәм акчасын ала. Шул ук вакытта Винчи гаиләсе Джоны урлый һәм Вито аны яклаганчы аны җәзалый. Брунога бурыч түләгәч, Вито үз атасының шул ук кешедән акча алганын белә, һәм соңыннан Лео аны аның һәм Джоның гамәлләре өчен орыша, чөнки алар мафия һәм Триада арасында сугыш башлады. Лео шулай ук Генриның мәгълүматны җиткерүче булганын белдерә һәм Карлоның Витоны аның Генри өчен гарант булып торганы өчен үтерергә теләве турында сөйли. Әмма Вито Леоны яклаганлыктан, Лео аңа Комиссия һәм Триада тарафыннан гафуны килештерә, әгәр протагонист аларның уртак дошманы булып торган Карлоны үтерсә. Карло Джога капореджиме урынын бирергә вәгъдә итә, әгәр ул Витоны үтерсә, ләкин йомгакта алар Карлоны бергә үтерәләр. Лео парны очрата һәм Витоны бәйрәм итү өчен үзенең машинасына утырта, Джо исә икенче машинада башка якка китә. Вито кая Джоны алып китәләр дип сорый. Лео Джоның аларның килешүенең өлеше булмаганын белдерә, ә Вито үз дустының билгесез юнәлештә китүен карый. == Җитештерү == ''Мафия II’не'' башлангыч булдыру 2004 елда башланган; 2003 елда сценарийны ясый башлаганнар. Тәүге план буенча ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыгарга тиешле булган уен уен двигателенең булдыручыларына бәйле мәсьәләләр аркасында ''[[ПлейСтейшн 3|ПлейСтейшн 3’кә]]'' һәм ''[[Иксбокс 360|Иксбокс 360’ка]]'' 2005 елда күченде. Ул 2007 елның августында '''Лейпциг уеннар күргәзмә'''&nbsp;([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Leipzig Games Convention'') рәсми рәвештә игълан ителгән. Уенның эшли торган прототибы 2007 яки 2008 елда ирешелгән.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-troubled-story-behind-mafia-ii-1447716549|title=The Troubled Story Behind Mafia II|last=Superannuation|date=2013-10-18|language=en-US}}</ref> ''Мафия II’не'' 2009 елда көткәннәр, әмма йомгакта аның чыгу көне 2010 елның августына кадәр күченгән. [[2К Чех]] уен өчен '''Иллюжн Энджин''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Illusion Engine'') яңа двигателен ясаган.<ref>{{Cite web|url=https://www.pcguru.hu/hirek/lecsereli-eddigi-grafikus-motorjat-a-hangar-13-a-mafia-the-old-country-ban-fusion-engine-unreal-engine-5-dudu/90099|title=Lecseréli eddigi grafikus motorját a Hangar 13 a Mafia: The Old Country-ban|language=hu}}</ref> Яңа двигатель беренче ''Мафия'' кулланган [[2К Чех|ИС’ның]] ЛС3Д двигателенең варисы иде. 2007 елның августында уенның реклама трейлеры чыккан. Икенче трейлер [[Спайкның Видео уеннары бүләкләре|Спайкның Видео уеннары бүләкләрендә]] 2008 елның 14 декабрендә чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://www.1up.com/news/spike-shows-mafia-2-trailer|title=Spike Shows Off Mafia 2 Trailer: News from 1UP.com|accessdate=2026-09-15|archivedate=2016-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704205807/http://www.1up.com/news/spike-shows-mafia-2-trailer}}</ref> 30 секундлы кисеп алынган катсценаларны үз эченә алган киңәйтелгән трейлер 2009 елның 14 гыйнварында чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/videos/mafia-ii-pc-games-trailer-sinner-trailer|title=Mafia II PC Games Trailer - Sinner Trailer - IGN|date=2009-01-14|language=en}}</ref> Уен барышын күрсәтә торган видео Денби Грейс (продюсер) катнашкан интервьюнең өлеше буларак 17 апрельдә ''GameSpot’та'' күрсәтелгән.<ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/ps3/action/mafia2/news.html?sid=6208079|title=Mafia II Impressions - Exclusive First Preview - PlayStation 3 Previews at GameSpot}}</ref> Видео йөртү һәм атыш үзенчәлекләреннән тыш физика двигателен күрсәтә. Өченче трейлер 2009 елның 28 маенда сайтка йөкләнгән. 1 июньнән башлап дүрт кыска видео ''Мафия II'' сайтына чыккан. “Ышандыру сәнгате” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Art of Persuasion'') дип аталган аларның беренчесе Варетта Диллард (''Varetta Dillard'') башкарган '''Кызганыгыз, Пёрси әфәнде''' (''Mercy, Mr. Percy'') җырын куллана. Тагын бер видео '''Әйләнә торган пычкы''' (инглиз. ''The Buzzsaw'') бүлеген күрсәткән. Видео әүвәлге трейлерларда күренгән '''Юан ирнең''' язмышын сөйләгән. 2010 елның 27 мартында чыгарылган трейлер уен кулланган һәм [[ФизИкс|ФизИкска]] нигезләнгән киемне һәм физика системасын күрсәткән.<ref>{{Cite web|url=http://physxinfo.com/news/2514/mafia-ii-first-physx-trailer/|title=Mafia II: first PhysX Trailer {{!}} PhysXInfo.com - PhysX News|language=en-US}}</ref> 2010 елның 3 августында 2010 елгы '''Плейбой Свим’ның''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Playboy Swim'') йөзе булган Шеридин Фишер ''Мафия II’нең'' рәсми амбассадоры булган. Шеридинның ''Мафия II'' проектында катнашуы '''[[2К (ширкәт)|2К Геймз]]''' һәм '''Плейбой''' арасындагы килешүне раслый; килешү буенча '''2К’га''' журналның 50 тышлыгын һәм үзәк битен ''Мафия II’нең'' эчендәге коллекцион әйберләре буларак кулланырга мөмкин.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/wikis/mafia-ii-collectors-edition/Mafia_II_Playboy_Magazines|title=Mafia II Playboy Magazines - Mafia 2 Guide|last=Burton|first=Jason|date=2012-03-27|language=en}}</ref> Демоюрама 2010 елның августында ''[[Стим (мәйданчык)|Стимга]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв Маркетплэйска]]'' һәм ''[[ПлейСтейшн Нетворк|ПлейСтейшн Нетворкка]]'' чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/demo/|title=Mafia II Demo|accessdate=2026-09-15|archivedate=2010-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100806063154/http://www.mafia2game.com/demo/}}</ref> == Чыгыш == ''Мафия II'' 2010 елның 24 августында Төньяк Америкада, 26 августында Австралиядә һәм 27 августында бөтен дөньяда чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/10/2k-games-releases-mafia-ii-playable-demo-available-now|title=2K Games Releases Mafia II Playable Demo, Available Now|last=Staff|first=I. G. N.|date=2010-08-10|language=en}}</ref> 2015 елның 22 августында ''Мафия II’нең'' сатулары шәхси санаклар өчен [[Стим (мәйданчык)|Стимда]] һәм башка цифрлы мәйданчыкларда аңлатылмаган сәбәпләр аркасында туктатылган. Уен 2016 елның 1 июнендә Стимга кире кайткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/mafia-2-re-releases-on-steam-today-and-its-80-off-until-june-8|title=Mafia 2 re-releases on Steam today and it's 80% off until June 8|last=Editor|first=Stephany Nunneley-Jackson Former News|date=2016-06-01|language=en}}</ref> === Алдан заказ бирү бонуслары === 2010 елның 26 маенда дүрт контент пакеты беренчел заказ бонуслары буларак Америка һәм [[Европа|Ауропа]] илләрендә аерым сатучылар аша тәкъдим ителгән. Үз эченә ике өстәмә машинаны һәм костюмны алган '''Вегас пакеты''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Vegas Pack'') һәм ике хәрби машинаны һәм костюмны тәкъдим иткән '''Сугыш герое пакеты''' (''War Hero Pack'') ''GameStop’та'' һәм ''EB Games’да'' ачык иде. ''Amazon'' үз эченә ике спорт машинасын һәм ике куртканы алган '''Хыянәтче пакетын''' (''Renegade Pack'') саткан, ике хот-родны һәм ике костюмны тәкъдим иткән '''Гризер пакеты''' (''Greaser Pack'') исә ''Best Buy’ның'' клиентларына ачык иде.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/preorder/|title=Mafia II Pre-order|accessdate=2026-09-15|archivedate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527225544/http://www.mafia2game.com/preorder/}}</ref> Бу беренчел заказ пакетларын өстәмәләр буларак ''[[ПлейСтейшн Нетворк]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв]]'' һәм ''[[Стим (мәйданчык)|Стим]]'' кибетләрендә сатып алырга мөмкин. 2010 елның 26 маенда ''Мафия II’нең'' коллекцион басмасы анонс ителгән.<ref>{{Cite web|url=http://www.2kgames.com:80/mafia2/community/us/features_collectors.php|title=Mafia II - Official Community}}</ref> === ПлейСтейшн 3 өчен юрама === [[2К (ширкәт)|2К’ның]] интерактив маркетингы буенча менеджеры Элизабет Тоби [[Microsoft Windows|Виндоус]] һәм [[Иксбокс 360]] җайланмаларындагы юрамаларда булачак билгеле график детальләрнең [[ПлейСтейшн 3|ПлейСтейшн 3’тә]] булмаячагын игълан иткәч (''шул исәптән өч үлчәмле (3Д) үлән, үле тәннәр астында барлыкка килә торган кан күлдәвекләре һәм реалистик кием физикасы''), ''Мафия II’гә'' багышланган 2К’ның форумнарында ''ПлейСтейшн 3'' өчен юрама бәхәсләр тудырган. Бу детальләрнең уенның беренчел юрамаларында барлыгы билгеле иде, әмма аларны кадрлар ешлыгын арттыру өчен кисеп алырга кирәк иде. Уен чыккач, ''ПлейСтейшн 3’тәге'' басма ''Иксбокс 360’тагы'' юрама белән чагыштырганда өстәмә контент сәбәпле югарырак яки шул ук бәяләр '''Деструктоид''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Destructoid'') һәм '''Наугеймер''' (''Nowgamer'') сайтларында алган; күзәтүчеләр гадәттә бердәнбер платформадагы юраманы күзәтсәләр дә, шул сайтлар уенны берничә платформада күзәтә.<ref>{{Cite web|url=https://www.destructoid.com/review-mafia-ii/|title=Review: Mafia II|last=Chester|first=Nick|date=2010-08-23|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ps3.nowgamer.com/reviews/ps3/9347/mafia-ii|title=Mafia II (PS3) review {{!}} NowGamer|language=en-GB}}</ref> === Йөкләнә торган контент === Уен өч йөкләнә торган контент (ЙТК) пакетын алган: '''Джиммига хыянәт''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Betrayal of Jimmy'') — ''[[Сони Интерактив Энтертэйнмент|Сони]]'' 15 июньдә 2010 елгы '''Е3’тә''' (''E3'') анонс иткән беренче ЙТК пакеты.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/sony-ties-up-dlc-pack-in-exclusives|title=Sony ties up DLC/pack-in exclusives|last=Editor-in-Chief|first=Tom Bramwell Former|date=2010-06-15|language=en}}</ref> Ул соңрак башка платформаларга портланганчы башта ''ПС3'' өчен эксклюзив рәвештә бушлай өстәмә буларак чыгарылган. Төп уеннан аерым канонда уза торган хикәя берничә җинаятьчел төркем өчен көндәшләрен йомшартучы Джимми исемле ялланучы үтерүче турында сөйли; әмма аның яллаучылары Джиммины йомгакта тозакка китерәләр һәм каһарман төрмәгә китә. Сызыксыз рәвештә (''Grand Theft Auto'' сериясендә кебек) җыенган биремнәр үз эченә уенчылар билгеле гамәлләр өчен очколар эшләүче системаны ала; бу механикалар икенче һәм өченче ЙТК пакетларында шулай ук бар. Бу ЙТК’да эксклюзив Вэйбар Хот-Род (инглиз. ''Waybar Hot Rod'') машинасы бар. '''Джимминың вендеттасы''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Jimmy's Vendetta'') — уенның икенче ЙТК пакеты. Ул ''[[ПлейСтейшн Нетворк]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв Маркетплэйс]]'' һәм ''[[Стим (мәйданчык)|Стим]]'' системаларында 2010 елның 7 сентябрендә чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://kotaku.com/5626249/mafia-ii-upcoming-dlc-packs-a-vendetta/gallery/|title=Mafia II Upcoming DLC Packs A Vendetta}}</ref> Өстәмәнең вакыйгалары ''Джиммига хыянәт'' сюжетыннан соң уза: Джимми төрмәдән кача һәм аңа хыянәт иткән кешеләрдән үч ала. Бу ЙТК’ның шулай ук эксклюзив полиция автобусы бар. '''Джоның маҗаралары''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Joe's Adventures'') — 2010 елның 23 ноябрендә чыгарылган ''Мафия II’нең'' өченче һәм соңгы ЙТК пакеты. Хикәя төп уенның сюжетының ике чоры арасында уза һәм Джо Барбароны Витоның төрмә срогы вакытында төп каһарман буларак тәкъдим итә. ЙТК’ның хикәясе Джоның 1950 елда Эмпайр-Бэйга кайтуын күрсәтә; ул 5 ел дәвамында яшеренергә мәҗбүр иде, чөнки Клементе гаиләсе аның үлеменә заказ биргән иде. Ул Фальконе гаиләсенең аңа булышачагына ышанып аларның иерархиясе аша күтәрелә, ләкин тиздән Дон Фальконены бәреп төшерергә ниятләгән заговорны фаш итә һәм аны өзәргә тиеш. ЙТК очко җыю системасы булган ачык дөньялы биремнәр һәм гадәти биремнәр берләштерә. Ул сигез сәгатькә исәпләнгән. ЙТК шулай ук эксклюзив Делициа Грандеамерика (''Delizia Grandeamerika'') исемле транспорт чарасын үз эченә ала. === Альтернатив басмалар === '''Мафия II: Коллекцион басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Collector's Edition'') — үз эченә 9 әйберне алган стилбук (инглиз. ''steelbook''): ике люкс машинасын һәм ике “багышланган кеше”нең костюмын (шул исәптән винтаж смокингын) тәкъдим иткән '''Багышланган кеше пакеты''' (''Made Man Pack''), Рәсем китабы (уенны булдыру барышы турында альбом), Прагадагы '''ФИЛМҺармоник Оркестра''' ([[Чех теле|чех]]. ''FILMHarmonic Orchestra'') ясаган оркестр саундтрегы белән компакт диск (инглиз. ''compact disc'') һәм Эмпайр-Бэйның харитасы. '''Мафия II: Цифрлы люкс басмасы''' (инглиз. ''Mafia II: Digital Deluxe Edition'') асылда үз эченә ''Багышланган кеше пакетын'' алган шул ук физик басма, әмма саундтрек, рәсем китабы һәм харита цифрланган.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/preorder/digital.html|title=Mafia II Pre-order|accessdate=2026-09-16|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304073407/http://www.mafia2game.com/preorder/digital.html}}</ref> '''Мафия II: Киңәйтелгән махсус басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Special Extended Edition'') — [[1С|1С Ширкәте]] Рәсәй базарына чыгарган җыелма. Ул үз эченә төп уенны, өч ЙТК пакетын (''Джиммига хыянәт'', ''Джимминың вендеттасы'' һәм ''Джоның маҗаралары'') һәм дүрт стиль пакетын (''Вегас пакеты'', ''Хыянәтче пакеты'', ''Гризер пакеты'' һәм ''Сугыш герое пакеты'') ала. Ул 2010 елның 3 декабрендә ''Виндоус'' өчен чыгарылган. Шул ук җыелма 2011 елның 1 декабрендә көнбатыш базарларында '''Мафия II: Режиссёр юрамасы''' (''Mafia II: Director’s Cut'') буларак ''Виндоус'', ''[[MacOS|Мак ОС]]''<ref name=":1" /> һәм аларның тиешле бюджет консольләре өчен чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/category/gaming/|title=Gaming|language=en-US}}</ref> 2015 елның июлендә бу тулы басма ''Стимда'' көнбатыш илләрендә сатудан алынган.<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/|title=Steam Community :: Discussions|language=en}}</ref> Әмма баштан ''Коллекцион басмада'' гына ачык булган ''Багышланган кеше пакетын'' соңыннан гади ЙТК буларак ''Иксбокс Лайвта'' сатып алу мөмкинлеге барлыкка килгән. === Мобиль юрама === '''Твистбокс Геймз''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Twistbox Games'') һәм '''Оазис Мобайл''' (''Oasys Mobile'') ''Мафия II’нең'' мобиль юрамасын булдырган, ә '''Коннект2Медиа''' (''Connect2Media'') аны чыгарган.<ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.com/mafia-ii-mobile/review/|title=Mafia II Mobile Review|last=Andrew|first=Keith|date=2010-09-23|language=en}}</ref> Уен ''Мафия II’нең'' туры адаптациясе булу урынына сериянең беренче һәм икенче уеннары арасында күпер булып тора һәм аның вакыйгалары нигездә 1938 елда уза. Хикәя Сальери гаиләсенә караган солдато ([[Итальян теле|итальян]]. ''soldato'') һәм гаиләнең корал мастеры булып торган Винченцоның туганнан туганы булып торган Марко Руссотто (Marco Russotto) турында сөйли; ул гаиләгә хыянәт өчен Томас Анджелоны (''Мафия’нең'' протагонисты) үтерү өчен Эмпайр-Бэйга килә. Генри Томасино, Дон Фальконе һәм Дон Винчи кебек ''Мафия II’нең'' каһарманнары хикәягә керәләр, әмма аларның рольләре аерыла. Уенның ике төрле ахыры бар. === ''Соңгы басма'' === '''Мафия II: Соңгы басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Definitive Edition'') исемле ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасы яңартылган графика белән ''[[ПлейСтейшн 4]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен 2020 елның 19 маенда чыгарылган. Төп нөсхә уенын ''Стимда'' сатып алган кулланучылар ''Соңгы басмага'' бушлай яңару мөмкинлеген алганнар.<ref>{{Cite web|url=https://mafiagame.com/news/mafia-ii-definitive-edition-out-now/|title=Mafia II: Definitive Edition out now|last=2K|language=en}}</ref> Үз эченә барлык сюжет һәм стиль пакетларын алган ''Соңгы басма'' [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] һәм '''Д3Т''' (''D3T'') тарафыннан уйлап табылган. ''Соңгы басма'' соңрак үз эченә беренче уенның ''Соңгы басмасын'' һәм барлык хикәя пакетлары белән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган һәм 2020 елның 25 сентябрендә чыккан '''Мафия: Өчлек''' (инглиз. ''Mafia: Trilogy'') җыелмасына кушылган. == Кабул итү == === Тәнкыйтьчеләрнең күзәтүләре === ''Metacritic’ка'' караганда, ''Мафия II'' Виндоус һәм ПС3 юрамалары өчен “гомумән мактый торган күзәтүләр” алган, Иксбокс 360 юрамасы һәм ''Соңгы басма'' исә “катнаш яки урта күзәтүләр” алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=pc|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=playstation-3|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=xbox-360|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii-definitive-edition/critic-reviews/?platform=playstation-4|title=Mafia II: Definitive Edition critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii-definitive-edition/critic-reviews/?platform=xbox-one|title=Mafia II: Definitive Edition critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> Грэг Миллер ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Greg Miller'') ''IGN’да'' уенга 7/10 балл биргән һәм “бу сезгә яхшы вакыт бүләк итәчәк әйбәт бәләкәй уен – бары тик гаҗәеп могҗиза көтмәгез” дип әйткән.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}</ref> Кевин ВанОрд (''Kevin VanOrd'') ''GameSpot’та'' уенга 8,5 балл биргән һәм моны әйткән: “''Мафия II’нең'' мавыктыргыч сугышы һәм каты гангстер хикәясе аны тәэсирле һәм кырыс маҗарага әверелдерә."<ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pc/action/mafia2/review.html?om_act=convert&om_clk=gssummary&tag=summary;read-review|title=Mafia II Review for PC - GameSpot|language=en|accessdate=2026-09-20|archivedate=2010-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100905055234/http://uk.gamespot.com/pc/action/mafia2/review.html?om_act=convert&om_clk=gssummary&tag=summary;read-review}}</ref> Матт Бертз (''Matt Bertz'') ''Game Informer’да'' уенга 9,0/10 балл биргән һәм моны язган: “санак уеннары хикәяләү өчен кинематографиядән акрынлап баш тартканда, ''Мафия II'' гаилә, дуслык, тугрылык, хыянәт һәм прагматизм турында мавыктыргыч драманы эшләп бай бандит фильмнары тарихыннан илһам ала."<ref>{{Cite web|url=https://gameinformer.com/games/mafia_ii/b/xbox360/archive/2010/08/20/mafia-ii-review-jump-into-this-thing-of-ours|title=Mafia II Review: Jump Into This Thing Of Ours|last=Bertz|first=Matt|date=2010-08-24|language=en}}</ref> Иң түбән бәя уенга 4/10 балл биргән ''Eurogamer’дагы'' Джон Тетидан (''John Teti'') килгән: “''Мафия II'' бу бәхәскә нокта куеп мафиянең гомумән кызыклы икәне турында мифны бетерә. Ул гангстер дөньясының агрессив ахмак автоматлар тәшкил иткән кызыксыз тәмуг икәнен күрсәтә. Бу “роботлар” һәр иртә уяналар, берничә бертөрле бурыч башкаралар һәм өйгә кайталар." == Җәнҗаллар == === Бетерелгән контент === ''Мафия II’нең'' чыккан юрамасыннан шактый күп контент кисеп алынган, шул исәптән бетерелгән хикәя сызыклары, урыннар, каһарманнар, уен режимнары, якыннан сугышу кораллары һәм кибетләр; кайбер уенчылар бу тәфсилләрнең калдырылган дәлилләрен уен файлларында тапканнар. 2009 елгы ''Gamescom’да'' күрсәтелгән, ''Джоның маҗаралары'' өстәмәсенә күченгән һәм берничә автомобиль юк итәргә кушкан бирем аеруча җәнҗалга әверелгән, чөнки фанатлар булдыручыларның контентны аерым рәвештә сатып алу өчен төп уенга кертмәгәнен уйлаганнар.<ref>{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/134263-mafia-ii-goes-retro-with-joes-adventures-early-2000s-retro-that-is-2496103434.html|title='Mafia II' Goes Retro with 'Joe's Adventures', Early 2000s Retro That Is » PopMatters|last=Williams|first=G. Christopher|date=2010-12-01|language=en-US}}</ref> 2021 елның ноябрендә дизайнер һәм төп сценарист Даниэль Вавра аның коллегасының үз онлайн-портфолиосына күптән түгел йөкләнгән ''Мафия II'' прототибының рәсемнәрен күрсәткән һәм бер бүлек урынына Сицилиядә тулы сюжет кампаниясе булырга тиеш иде дип аңлаткан. Фанат Ваврадан ничә контент уенга кермәгән иде дип сорагач, Вавра “күп” дип җавап биргән.<ref>{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/hry/novinky/mafia-2-prvni-mise-daniel-vavra.A211124_084039_bw-novinky_oz|title=První mise v Mafii 2 měla být ohromná. A pak to tam nebylo, říká Dan Vávra|date=2021-11-24}}</ref> === Мафия корбаннары һәм иҗтимагый оешмалар тарафыннан реакция === Европа парламентына кергән һәм Мафия корбаннары гаиләләренең Италия ассоциациясенең президенты '''Соня Альфано''' ([[Итальян теле|итальян]]. ''Sonia Alfano''; [[Сицилия теле|сиц]]. ''Sonia Alfanu'') уенны тыярга чакырган. Альфаноның атасы Беппе мафия тарафыннан 1993 елда үтерелгән.<ref>{{Cite web|url=https://www.italianinsider.it/?q=node/9689|title=New probe into 1993 slaying of Sicilian reporter Beppe Alfano}}</ref> ''Тэйк-Ту Интерактив'' уенның Америка мафиясен күрсәтү ысулының '''Чукындырган ата''' (инглиз. ''The Godfather'') сыман оешкан җинаятьчелек турында фильмнарныкына охшаганын әйтеп дәгъваларга җавап биргән. Ул шулай ук '''Унико Нэйшинл''' (''Unico National'') тарафыннан расизмда гаепләүләргә җавап биргән: шул оешма уенны итальян-америкалылар ялгыш күрсәтүдә һәм яшьләр рәхимсез стереотиплар ягына этүдә гаепләгән, ә нәшер итүче ''Мафиянең'' өлкән уенчылар өчен каралганын һәм “һичшиксез яшь кешеләргә юнәлдерелмәгән”ен әйтеп җавап биргән. == Искәрмәләр == [[Төркем:1С уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:2010 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Иксбокс өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Цензуралы санак уеннары]] [[Төркем:Ферал Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Өйдә көч куллану турында матур әдәбият]] [[Төркем:Геймз фор Виндоус хезмәтен кулланган уеннар]] [[Төркем:Луа телен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:МакОС өчен уеннар]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:Санак уеннарындагы әдәпсезлеккә бәйле җәнҗаллар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 3 өчен уеннар]] [[Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар]] [[Төркем:ПлейСтейшн 4 Про өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:Санак уеннарының дәвамнары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Триада турында санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1943 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1945 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1951 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Нью-Йорк штатында узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары төрмәдә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Сицилиядә узган санак уеннары]] [[Төркем:ФизИкс технологиясен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы турында санак уеннары]] [[Төркем:Иксбокс 360 өчен уеннар]] [[Төркем:Xbox One өчен уеннар]] [[Төркем:Иксбокс Ван Икс өчен камилләштерелгән уеннар]] hfex3jh5uyah6hp8uzew8qwiqpveffw 6063559 6063544 2026-10-21T15:26:07Z Каюм Хордай 59574 6063559 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=Мафия II|Уйлап табучы={{Байрак|Чехия}} [[2К Чех]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[2К (ширкәт)|2К]]|Продюсер=Лукас Кюре<br/> Денби Грейс|Бизәүче=Павел Брзак<br/> Йозеф Вашек<br/> Йирҗи Матоуш<br/> Йирҗи Рҗезач<br/> [[Даниэль Вавра]]|Сценарист=Даниэль Вавра<br/> Йак Сцалици|Программист=Лоран Горга<br/> Михал Яначек<br/> Дан Долежел|Композитор=Матуш Широкий<br/> Адам Куруц|Рәссам=Роман Һладик|Платформа=[[ПлейСтейшн 3]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс 360]]<br/> [[MacOS|МакОС Икс]]<br/> [[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[Иксбокс Ван]]|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Рәсем=Мафия II тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}} '''Мафия II''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II'') — ''[[2К Чех]]'' булдырган һәм ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' чыгарган 2010 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен 2010 елның 24 августында ''ПлейСтейшн 3'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''Иксбокс 360'' өчен чыккан.<ref name="release3">{{Cite web|url=http://mafia2game.com/community/us/home.php|title=''Announcing Mafia II's Release Date''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605153655/http://mafia2game.com/community/us/home.php|archivedate=5 June 2009|publisher=2K Games|accessdate=25 March 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://2kgames.com/index.php?p=news&ID=232|title=2K Games Announces Mafia 2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930160245/http://www.2kgames.com/index.php?p=news&ID=232|archivedate=30 September 2007|date=21 August 2008|publisher=2K Games|accessdate=27 September 2008}}</ref> Уен 2002 елгы ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафия’нең]]'' мөстәкыйль дәвамы<ref>{{Cite web|url=http://ign.com/articles/2008/01/08/take-two-takes-mafia-dev|title=Take-Two Takes Mafia Dev|author=Robinson|first=Martin|date=8 January 2008|publisher=[[IGN]]|accessdate=27 September 2008}}</ref> һәм [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясенең]] икенче төп уены. 1945 һәм 1951 еллар арасында баручы хикәя Эмпайр-Бэй (инглиз. ''Empire Bay'') исемле уйлап табылган шәһәрдә уза һәм яшь Сицилия-Америка гангстеры һәм ветеран Вито Скалетта турында сөйли. Үз атасының бурычларын түләргә һәм яхшырак тормыш алырга тырышып, Вито мафия гаиләләренең йогынты өчен көрәшенә тартыла. Уен өченче зат күренеше белән уйнала, ә аның дөньясы буйлап я җәяү я автомобильдә хәрәкәт итәргә мөмкин. Төп каһарманның җинаятьләре хокукларны саклау органнарының җавабын тудыра ала; җавап агрессиясе исә “эзләнгән” (инглиз. ''wanted'') системасы буенча үлчәнә. Уйлап табу процессы беренче ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафия]]'' чыкканнан соң ук 2003 елда башланган. Чыгарылгач, ''Мафия II'' үз хикәясе, каһарманнары һәм уен барышы өчен уңай бәяләмәләр алган. Әмма дөньяның чикләнгән дизайны һәм башка комлык уеннарында ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''sandbox games'') булган механикаларның юклыгы тәнкыйтьләнгән. Элек чыккан барлык йөкләнә торган контентны үз эченә алган '''Мафия II: Режиссёр юрамасы''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Director’s Cut'') ''Feral Interactive'' тарафыннан 2011 елның декабрендә чыгарылган.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.feralinteractive.com/en/?section=news&article=303|title=Feral Interactive {{!}} Home of Mac, Linux, Switch & Mobile Games}}</ref> ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' тарафыннан булдырылган ''[[Мафия III]]'' исемле дәвам 2016 елның октябрендә чыккан. ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' '''[[Мафия II#Соңгы басма|Мафия II: Соңгы басма’ны]]''' (''d3t'' һәм ''Ангар 13'' бу басманы бергәләп камилләштергән) беренче уенның ремейкының чыгуы уңаеннан 2020 елның 19 маенда чыгарган, һәм басма катнаш күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=pc|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> Бу ''Соңгы басма'' соңрак 2020 елның 25 сентябрендә чыгарылган '''Мафия: Өчлек’кә''' (инглиз. ''Mafia: Trilogy'') кергән. == Уен барышы == [[Файл:Мафия II'дәге атыш.jpg|сулда|мини|Вито полиция хезмәткәрләре белән атыша. Полиция хәбәрдарлыгы системасы әүвәлге уенда кебек эшли, әмма хәзер уенчы офицерлар сатып ала ала.]] ''Мафия II'' өченче зат күренеше белән уйналучы ачык дөньялы [[сугышчан-маҗара уены]]. Уен күбесенчә [[Нью-Йорк|Нью-Йоркка]], [[Чикаго|Чикагога]], [[Сан-Франциско|Сан-Францискога]], [[Лос-Анджелес|Лос-Анджелеска]], [[Бостон|Бостонга]] һәм [[Детройт|Детройтка]] нигезләнгән һәм уйлап табылган Эмпайр-Бэй шәһәрендә уза; хикәя [[1940-еллар|1940-елларның]] уртасы һәм [[1950-еллар]] башы арасында бара.<ref>{{Cite web|url=http://computerandvideogames.com/article.php?id=199532|title=News: First Mafia 2 details roll in - ComputerAndVideoGames.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamereactor.de/video/5423/GC09+Mafia+II+interview/|title=GC09: Mafia II interview|date=2009-08-25|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://computerandvideogames.com/article.php?id=199532|title=News: First Mafia 2 details roll in - ComputerAndVideoGames.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamereactor.de/video/5423/GC09+Mafia+II+interview/|title=GC09: Mafia II interview|date=2009-08-25|language=de}}</ref> Төп уен барышы атуга һәм йөртүгә игътибар итә; шулай ук тәкъдим ителгән чикләнгән кул сугышу системасы үз эченә сугулар һәм тайпылышлар ала. Уенда 50 чорга туры килгән транспорт чарасы һәм лицензияләнгән музыка бар.<ref>{{Cite web|url=http://www.gamingunion.net/news/mafia-ii-gamescom-2009-preview--384.html|title=Mafia II GamesCom 2009 Preview|last=Union|first=Gaming|language=en|accessdate=2026-09-04|archivedate=2013-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214212156/http://www.gamingunion.net/news/mafia-ii-gamescom-2009-preview--384.html}}</ref> Транспорт чараларын йөртү һава торышына бәйле. Мәсәлән, уен башындагы кышкы бүлекләрдә машиналар юлда ныграк шуыша. Томпсон автоматы, Кольт 1911 һәм мылтык кебек күп корал әүвәлге уеннан кайта. '''МГ 42''' ([[Алман теле|алман]]. ''MG 42'') һәм '''Беретта МАБ 38''' ([[Итальян теле|итальян]]. ''Beretta MAB 38'') сыман [[Икенче бөтендөнья сугышы]] чорының утлы кораллары шулай ук очрый. Тирә-юньдәге объектлар белән үзара бәйләнеш ике төймә аша гамәлгә ашырыла: контекстка бәйле очракларда кулланылган стандарт гамәл һәм көч куллану; мәсәлән, автомобиль урлап, уенчы я йозакны ачарга я тәрәзәне ватарга сайлый ала. Харита уенда төп нөсхә ''Мафия'' уенында кебек үк бар, ләкин контроль нокталары системасы тулысынча үзгәртелгән. Яңа идарә утыруның ирекле торышын һәм дошманнарга ату урынына объектлар артында яшеренергә һәм алар артыннан атарга ирек бирүче ышык системасын ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''cover system'') үз эченә ала. Бу функция дошманнарга каршы тактик ярдәм бирә, һәм бөтен төрдә әһәмиятле механика булды. Уенның катсценалары уен двигателе тарафыннан реаль заманда ясала. Мәсәлән, әгәр уенчы машина йөрткәндә катсцена башланса, уенчы шул ук машинаны шул ук торышта (зыян күргән яки исән) йөртәчәк һәм шул ук киемне киеп йөриячәк.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2009/01/14/mafia-ii-holiday-confessions|title=Mafia II Holiday Confessions|last=Ocampo|first=Jason|date=2009-01-14|language=en}}</ref> Моңа да карамастан, кереш катсценалары һәм унынчы бүлектәге катсцена сыман чыгарылмалар бар – алар алдан рендерланган видеолар. Уенның лицензияләнгән музыка, яңалыклар һәм рекламалар тәкъдим итүче өч радиостанция бар: '''Эмпайр Централ Рэдио''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Empire Central Radio''), '''Эмпайр Клэссик Рэдио''' (''Empire Classic Radio'') һәм '''Дэльта Рэдио''' (''Delta Radio''). Радиостанцияләрдә төрле жанрлардагы музыка очрый, шул исәптән “рок-эн-ролл”, “биг бэнд”, “ритм-эн-блюз” һәм “ду-воп”. Башкаручылар һәм төркемнәр исемлегенә исә бу җырчылар һәм композиторлар карыйлар: ''Chuck Berry'', ''The Everly Brothers'', ''Dean Martin'', ''Little Richard'', ''Muddy Waters'', ''Buddy Holly & The Crickets'', ''[[Бинг Кросби]]'', ''Bill Haley & His Comets'', ''The Chordettes'', ''Ritchie Valens'', ''Bo Diddley'', ''Ricky Nelson'', ''Eddie Cochran'', ''The Champs'', ''The Drifters'', ''The Fleetwoods'', ''Screamin' Jay Hawkins'', ''Nat King Cole'', ''The Chords'' һәм ''The Andrews Sisters''. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Файл:Мафия II'нең уен барышы.jpg|мини|270x270пкс|Вито Шуберт Фригатны (''Shubert Frigate'') Эмпайр-Бэй урамнарында йөртә. Мини-харита янында урнашкан спидометр әүвәлге уенда кебек үк уенчының хәзерге тизлеген белдерә. Полиция уенчыны игътибарсыз калдырыр өчен, ул тизлек чикләмәсен үтәргә тиеш.]] Беренче уеннан соң якынча унъеллык узгач, ''Мафия II'' вакыйгалары ике төрле чор – 1945 һәм 1951 еллар – арасында уйлап табылган Эмпайр-Бэй шәһәрендә (АКШ) уза; беренче бүлек Сан-Челесте ([[Итальян теле|итальян]]. ''San Celeste'') исемле уйлап табылган [[Сицилия]] каласында уза, ә алтынчы бүлек вакыйгалары Эмпайр-Бэй читендә урнашкан төрмәдә җәелә. Шәһәр Америка Кушма Штатларының көнчыгыш ярында урнашкан, елга тарафыннан бүленгән һәм берничә төбәктән тора, шул исәптән имин бистә, трущобалар, ирландлар, африка-америкалылар, кытайлар һәм [[итальяннар]] сыман төрле этник төркемнәр өчен күпфатирлы блоклар һәм эре сәнәгать комплексы; ә зур порт, тимер юл станциясе, шәһәр читендәге төрмә, берничә парк һәм күпсанлы сәүдә үзәге һәм супермаркет шәһәрнең икътисади нигезен тәэмин итә. Уенның төп хикәясе берничә җинаятьчел төркем арасында бүленгән шәһәрне күрсәтә, шул исәптән өч мафия гаиләсе — Фальконе, Винчи һәм Клементе гаиләләре — Кытай “Триада” төркеме, ирланд мафиясе һәм берничә урам бандасы. Шәһәр дизайны, шул исәптән архитектура стильләре, мәдәниятләр, җәмәгать транспорты һәм истәлекле урыннар тиешле чордагы чын төрле АКШ шәһәрләргә нигезләнгән, шул исәптән [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]], [[Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Бостон]] һәм [[Детройт]]. Уенның ике ЙТК пакетының — '''Джиммига хыянәт''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Betrayal of Jimmy'') һәм '''Джимминың вендеттасы''' (''Jimmy’s Vendetta'') — вакыйгалары төп уеннан аерым канон эчендә узса да, алар шулай ук иртә 1950-елларда бара, ә '''Джоның маҗаралары''' (''Joe’s Adventures'') исемле өченче өстәмәнең вакыйгалары төп хикәянең вакытында уза һәм ике вакыт аралыгын берләштерә. === Хикәя === 1943 елда полиция талау вакытында тоткан Сицилия иммигранты Вито Скалетта төрмәгә бармау өчен АКШ Армиясенә кушыла һәм 504 парашют-десант полкына эләгә. Сицилия операциясе ялгыш барганда һәм Дон Кало Патша Италия Армиясе солдатларына коралларын ташларга кушканда, Вито беренче тапкыр мафиянең чын көчен күрә. 1945 елның февралендә Вито ял өчен өйгә Эмпайр-Бэйга кайта һәм аның юклыгында Дон Альберто Клементе җинаятьчел гаиләсенә кушылган аның балачак дусты һәм җинаять буенча партнёры Джо Барбаро белән очраша. Джо Витога ялган эштән азат итү кәгазьләрен алырга булыша һәм аны эш бирүче берничә контакт белән таныштыра. Үз мәрхүм атасының гаиләсен акча бурычы белән калдырганын белгәч, Вито үз атасының элеккеге эш бирүчесе булган һәм мафиягә бәйле булган Дерек Паппалардога эш алу өчен мөрәҗәгать итә. Соңыннан Джо Витоны Клементеның багышланган кешесе булган Генри Томасино белән таныштыра. Джо һәм Генри белән берничә эш башкаргач, Вито атасының бурычын түләү өчен җитәрлек акча эшли. Әмма бу юлы ул полиция тарафыннан урлау һәм азык-төлек талоннары сату өчен тотыла һәм ун елга төрмәгә озатыла. Төрмә срогы вакытында Вито Дон Фрэнк Винчиның консильерие Лео Галанте белән дуслаша. Аның апасы Франческа аның белән аралашу өчен аңа килгәндә, аларның анасы үлә һәм Витоның соңгы акчасы аның җирләвенә сарыф ителә. 1951 елның апрелендә Вито Лео ярдәмендә иртә иреккә чыга. Джо белән яңадан берләшкәч, Вито Дон Карло Фальконе һәм аның уң кулы Эдди Скарпа идарә итә торган Фальконе гаиләсе белән очраша. Тиздән Вито һәм Джо Фальконеның оешмасының багышланган катнашучыларына әвереләләр һәм шулай итеп яхшырак яши башлыйлар. Клементеның Комиссиянең гадәтләренә каршы наркотиклар белән шөгыльләнүен белгәч, Карло парга аны үтерергә куша. Үтерүдән соң Генри Вито аша Эддидан яңа эш сорый, һәм Эдди аңа үзен күрсәтү өчен Леоны үтерергә куша. Вито Леоны кисәтергә һәм аңа шәһәрдән качарга булышырга өлгерсә дә, Эдди барыбер Генрины Фальконеның оешмасына кабул итә. Франческа Витоның җинаятьчел тормыш рәвеше аркасында аның белән аралашып бетергәч, каһарманның тормышы тулысынча хаоска әверелә һәм ирланд мафиясе аның йортын яндыра. Вито үз байлыгын торгызу өчен Джога һәм Генрига шәһәр триадалыларыннан сатып алынган героинны сату өчен кушыла. Әмма Комиссиянең аркасы артында шулай ук наркотиклар белән эшләүче Карло моны белә һәм үз өлешен сорый. Вито һәм Джо үз вәзгыятен ачыклау өчен Генрига баралар, ләкин триадалыларның аны халык алдында үтерүен һәм аларның акчасы белән качуын күрәләр. Алар җавап буларак җирле Триада ресторанында атыш башлыйлар, әмма акчасын кайтармыйлар. Героин өчен акча биргән процентчы Бруно Левинның бурычлылары калган Вито һәм Джо акча эшләү өчен күптөрле биремнәр башкаралар, шул исәптән элеккеге гангстер [[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Томас Анджелоны]] үтерү. Вито Дерекка эш өчен килә, әмма Дерекның аның атасының үлеменә заказ биргәнен белә һәм аңа үч алып аны үтерә һәм акчасын ала. Шул ук вакытта Винчи гаиләсе Джоны урлый һәм Вито аны яклаганчы аны җәзалый. Брунога бурыч түләгәч, Вито үз атасының шул ук кешедән акча алганын белә, һәм соңыннан Лео аны аның һәм Джоның гамәлләре өчен орыша, чөнки алар мафия һәм Триада арасында сугыш башлады. Лео шулай ук Генриның мәгълүматны җиткерүче булганын белдерә һәм Карлоның Витоны аның Генри өчен гарант булып торганы өчен үтерергә теләве турында сөйли. Әмма Вито Леоны яклаганлыктан, Лео аңа Комиссия һәм Триада тарафыннан гафуны килештерә, әгәр протагонист аларның уртак дошманы булып торган Карлоны үтерсә. Карло Джога капореджиме урынын бирергә вәгъдә итә, әгәр ул Витоны үтерсә, ләкин йомгакта алар Карлоны бергә үтерәләр. Лео парны очрата һәм Витоны бәйрәм итү өчен үзенең машинасына утырта, Джо исә икенче машинада башка якка китә. Вито кая Джоны алып китәләр дип сорый. Лео Джоның аларның килешүенең өлеше булмаганын белдерә, ә Вито үз дустының билгесез юнәлештә китүен карый. == Җитештерү == ''Мафия II’не'' башлангыч булдыру 2004 елда башланган; 2003 елда сценарийны ясый башлаганнар. Тәүге план буенча ''[[ПлейСтейшн 2|ПлейСтейшн 2’гә]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокска]]'' чыгарга тиешле булган уен уен двигателенең булдыручыларына бәйле мәсьәләләр аркасында ''[[ПлейСтейшн 3|ПлейСтейшн 3’кә]]'' һәм ''[[Иксбокс 360|Иксбокс 360’ка]]'' 2005 елда күченде. Ул 2007 елның августында '''Лейпциг уеннар күргәзмә'''&nbsp;([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Leipzig Games Convention'') рәсми рәвештә игълан ителгән. Уенның эшли торган прототибы 2007 яки 2008 елда ирешелгән.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-troubled-story-behind-mafia-ii-1447716549|title=The Troubled Story Behind Mafia II|last=Superannuation|date=2013-10-18|language=en-US}}</ref> ''Мафия II’не'' 2009 елда көткәннәр, әмма йомгакта аның чыгу көне 2010 елның августына кадәр күченгән. [[2К Чех]] уен өчен '''Иллюжн Энджин''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Illusion Engine'') яңа двигателен ясаган.<ref>{{Cite web|url=https://www.pcguru.hu/hirek/lecsereli-eddigi-grafikus-motorjat-a-hangar-13-a-mafia-the-old-country-ban-fusion-engine-unreal-engine-5-dudu/90099|title=Lecseréli eddigi grafikus motorját a Hangar 13 a Mafia: The Old Country-ban|language=hu}}</ref> Яңа двигатель беренче ''Мафия'' кулланган [[2К Чех|ИС’ның]] ЛС3Д двигателенең варисы иде. 2007 елның августында уенның реклама трейлеры чыккан. Икенче трейлер [[Спайкның Видео уеннары бүләкләре|Спайкның Видео уеннары бүләкләрендә]] 2008 елның 14 декабрендә чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://www.1up.com/news/spike-shows-mafia-2-trailer|title=Spike Shows Off Mafia 2 Trailer: News from 1UP.com|accessdate=2026-09-15|archivedate=2016-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704205807/http://www.1up.com/news/spike-shows-mafia-2-trailer}}</ref> 30 секундлы кисеп алынган катсценаларны үз эченә алган киңәйтелгән трейлер 2009 елның 14 гыйнварында чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/videos/mafia-ii-pc-games-trailer-sinner-trailer|title=Mafia II PC Games Trailer - Sinner Trailer - IGN|date=2009-01-14|language=en}}</ref> Уен барышын күрсәтә торган видео Денби Грейс (продюсер) катнашкан интервьюнең өлеше буларак 17 апрельдә ''GameSpot’та'' күрсәтелгән.<ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/ps3/action/mafia2/news.html?sid=6208079|title=Mafia II Impressions - Exclusive First Preview - PlayStation 3 Previews at GameSpot}}</ref> Видео йөртү һәм атыш үзенчәлекләреннән тыш физика двигателен күрсәтә. Өченче трейлер 2009 елның 28 маенда сайтка йөкләнгән. 1 июньнән башлап дүрт кыска видео ''Мафия II'' сайтына чыккан. “Ышандыру сәнгате” ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Art of Persuasion'') дип аталган аларның беренчесе Варетта Диллард (''Varetta Dillard'') башкарган '''Кызганыгыз, Пёрси әфәнде''' (''Mercy, Mr. Percy'') җырын куллана. Тагын бер видео '''Әйләнә торган пычкы''' (инглиз. ''The Buzzsaw'') бүлеген күрсәткән. Видео әүвәлге трейлерларда күренгән '''Юан ирнең''' язмышын сөйләгән. 2010 елның 27 мартында чыгарылган трейлер уен кулланган һәм [[ФизИкс|ФизИкска]] нигезләнгән киемне һәм физика системасын күрсәткән.<ref>{{Cite web|url=http://physxinfo.com/news/2514/mafia-ii-first-physx-trailer/|title=Mafia II: first PhysX Trailer {{!}} PhysXInfo.com - PhysX News|language=en-US}}</ref> 2010 елның 3 августында 2010 елгы '''Плейбой Свим’ның''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Playboy Swim'') йөзе булган Шеридин Фишер ''Мафия II’нең'' рәсми амбассадоры булган. Шеридинның ''Мафия II'' проектында катнашуы '''[[2К (ширкәт)|2К Геймз]]''' һәм '''Плейбой''' арасындагы килешүне раслый; килешү буенча '''2К’га''' журналның 50 тышлыгын һәм үзәк битен ''Мафия II’нең'' эчендәге коллекцион әйберләре буларак кулланырга мөмкин.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/wikis/mafia-ii-collectors-edition/Mafia_II_Playboy_Magazines|title=Mafia II Playboy Magazines - Mafia 2 Guide|last=Burton|first=Jason|date=2012-03-27|language=en}}</ref> Демоюрама 2010 елның августында ''[[Стим (мәйданчык)|Стимга]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв Маркетплэйска]]'' һәм ''[[ПлейСтейшн Нетворк|ПлейСтейшн Нетворкка]]'' чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/demo/|title=Mafia II Demo|accessdate=2026-09-15|archivedate=2010-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100806063154/http://www.mafia2game.com/demo/}}</ref> == Чыгыш == ''Мафия II'' 2010 елның 24 августында Төньяк Америкада, 26 августында Австралиядә һәм 27 августында бөтен дөньяда чыккан.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/10/2k-games-releases-mafia-ii-playable-demo-available-now|title=2K Games Releases Mafia II Playable Demo, Available Now|last=Staff|first=I. G. N.|date=2010-08-10|language=en}}</ref> 2015 елның 22 августында ''Мафия II’нең'' сатулары шәхси санаклар өчен [[Стим (мәйданчык)|Стимда]] һәм башка цифрлы мәйданчыкларда аңлатылмаган сәбәпләр аркасында туктатылган. Уен 2016 елның 1 июнендә Стимга кире кайткан.<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/mafia-2-re-releases-on-steam-today-and-its-80-off-until-june-8|title=Mafia 2 re-releases on Steam today and it's 80% off until June 8|last=Editor|first=Stephany Nunneley-Jackson Former News|date=2016-06-01|language=en}}</ref> === Алдан заказ бирү бонуслары === 2010 елның 26 маенда дүрт контент пакеты беренчел заказ бонуслары буларак Америка һәм [[Европа|Ауропа]] илләрендә аерым сатучылар аша тәкъдим ителгән. Үз эченә ике өстәмә машинаны һәм костюмны алган '''Вегас пакеты''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Vegas Pack'') һәм ике хәрби машинаны һәм костюмны тәкъдим иткән '''Сугыш герое пакеты''' (''War Hero Pack'') ''GameStop’та'' һәм ''EB Games’да'' ачык иде. ''Amazon'' үз эченә ике спорт машинасын һәм ике куртканы алган '''Хыянәтче пакетын''' (''Renegade Pack'') саткан, ике хот-родны һәм ике костюмны тәкъдим иткән '''Гризер пакеты''' (''Greaser Pack'') исә ''Best Buy’ның'' клиентларына ачык иде.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/preorder/|title=Mafia II Pre-order|accessdate=2026-09-15|archivedate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527225544/http://www.mafia2game.com/preorder/}}</ref> Бу беренчел заказ пакетларын өстәмәләр буларак ''[[ПлейСтейшн Нетворк]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв]]'' һәм ''[[Стим (мәйданчык)|Стим]]'' кибетләрендә сатып алырга мөмкин. 2010 елның 26 маенда ''Мафия II’нең'' коллекцион басмасы анонс ителгән.<ref>{{Cite web|url=http://www.2kgames.com:80/mafia2/community/us/features_collectors.php|title=Mafia II - Official Community}}</ref> === ПлейСтейшн 3 өчен юрама === [[2К (ширкәт)|2К’ның]] интерактив маркетингы буенча менеджеры Элизабет Тоби [[Microsoft Windows|Виндоус]] һәм [[Иксбокс 360]] җайланмаларындагы юрамаларда булачак билгеле график детальләрнең [[ПлейСтейшн 3|ПлейСтейшн 3’тә]] булмаячагын игълан иткәч (''шул исәптән өч үлчәмле (3Д) үлән, үле тәннәр астында барлыкка килә торган кан күлдәвекләре һәм реалистик кием физикасы''), ''Мафия II’гә'' багышланган 2К’ның форумнарында ''ПлейСтейшн 3'' өчен юрама бәхәсләр тудырган. Бу детальләрнең уенның беренчел юрамаларында барлыгы билгеле иде, әмма аларны кадрлар ешлыгын арттыру өчен кисеп алырга кирәк иде. Уен чыккач, ''ПлейСтейшн 3’тәге'' басма ''Иксбокс 360’тагы'' юрама белән чагыштырганда өстәмә контент сәбәпле югарырак яки шул ук бәяләр '''Деструктоид''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Destructoid'') һәм '''Наугеймер''' (''Nowgamer'') сайтларында алган; күзәтүчеләр гадәттә бердәнбер платформадагы юраманы күзәтсәләр дә, шул сайтлар уенны берничә платформада күзәтә.<ref>{{Cite web|url=https://www.destructoid.com/review-mafia-ii/|title=Review: Mafia II|last=Chester|first=Nick|date=2010-08-23|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ps3.nowgamer.com/reviews/ps3/9347/mafia-ii|title=Mafia II (PS3) review {{!}} NowGamer|language=en-GB}}</ref> === Йөкләнә торган контент === Уен өч йөкләнә торган контент (ЙТК) пакетын алган: '''Джиммига хыянәт''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''The Betrayal of Jimmy'') — ''[[Сони Интерактив Энтертэйнмент|Сони]]'' 15 июньдә 2010 елгы '''Е3’тә''' (''E3'') анонс иткән беренче ЙТК пакеты.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/sony-ties-up-dlc-pack-in-exclusives|title=Sony ties up DLC/pack-in exclusives|last=Editor-in-Chief|first=Tom Bramwell Former|date=2010-06-15|language=en}}</ref> Ул соңрак башка платформаларга портланганчы башта ''ПС3'' өчен эксклюзив рәвештә бушлай өстәмә буларак чыгарылган. Төп уеннан аерым канонда уза торган хикәя берничә җинаятьчел төркем өчен көндәшләрен йомшартучы Джимми исемле ялланучы үтерүче турында сөйли; әмма аның яллаучылары Джиммины йомгакта тозакка китерәләр һәм каһарман төрмәгә китә. Сызыксыз рәвештә (''Grand Theft Auto'' сериясендә кебек) җыенган биремнәр үз эченә уенчылар билгеле гамәлләр өчен очколар эшләүче системаны ала; бу механикалар икенче һәм өченче ЙТК пакетларында шулай ук бар. Бу ЙТК’да эксклюзив Вэйбар Хот-Род (инглиз. ''Waybar Hot Rod'') машинасы бар. '''Джимминың вендеттасы''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Jimmy's Vendetta'') — уенның икенче ЙТК пакеты. Ул ''[[ПлейСтейшн Нетворк]]'', ''[[Иксбокс Геймз Стор|Иксбокс Лайв Маркетплэйс]]'' һәм ''[[Стим (мәйданчык)|Стим]]'' системаларында 2010 елның 7 сентябрендә чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=http://kotaku.com/5626249/mafia-ii-upcoming-dlc-packs-a-vendetta/gallery/|title=Mafia II Upcoming DLC Packs A Vendetta}}</ref> Өстәмәнең вакыйгалары ''Джиммига хыянәт'' сюжетыннан соң уза: Джимми төрмәдән кача һәм аңа хыянәт иткән кешеләрдән үч ала. Бу ЙТК’ның шулай ук эксклюзив полиция автобусы бар. '''Джоның маҗаралары''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Joe's Adventures'') — 2010 елның 23 ноябрендә чыгарылган ''Мафия II’нең'' өченче һәм соңгы ЙТК пакеты. Хикәя төп уенның сюжетының ике чоры арасында уза һәм Джо Барбароны Витоның төрмә срогы вакытында төп каһарман буларак тәкъдим итә. ЙТК’ның хикәясе Джоның 1950 елда Эмпайр-Бэйга кайтуын күрсәтә; ул 5 ел дәвамында яшеренергә мәҗбүр иде, чөнки Клементе гаиләсе аның үлеменә заказ биргән иде. Ул Фальконе гаиләсенең аңа булышачагына ышанып аларның иерархиясе аша күтәрелә, ләкин тиздән Дон Фальконены бәреп төшерергә ниятләгән заговорны фаш итә һәм аны өзәргә тиеш. ЙТК очко җыю системасы булган ачык дөньялы биремнәр һәм гадәти биремнәр берләштерә. Ул сигез сәгатькә исәпләнгән. ЙТК шулай ук эксклюзив Делициа Грандеамерика (''Delizia Grandeamerika'') исемле транспорт чарасын үз эченә ала. === Альтернатив басмалар === '''Мафия II: Коллекцион басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Collector's Edition'') — үз эченә 9 әйберне алган стилбук (инглиз. ''steelbook''): ике люкс машинасын һәм ике “багышланган кеше”нең костюмын (шул исәптән винтаж смокингын) тәкъдим иткән '''Багышланган кеше пакеты''' (''Made Man Pack''), Рәсем китабы (уенны булдыру барышы турында альбом), Прагадагы '''ФИЛМҺармоник Оркестра''' ([[Чех теле|чех]]. ''FILMHarmonic Orchestra'') ясаган оркестр саундтрегы белән компакт диск (инглиз. ''compact disc'') һәм Эмпайр-Бэйның харитасы. '''Мафия II: Цифрлы люкс басмасы''' (инглиз. ''Mafia II: Digital Deluxe Edition'') асылда үз эченә ''Багышланган кеше пакетын'' алган шул ук физик басма, әмма саундтрек, рәсем китабы һәм харита цифрланган.<ref>{{Cite web|url=http://www.mafia2game.com/preorder/digital.html|title=Mafia II Pre-order|accessdate=2026-09-16|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304073407/http://www.mafia2game.com/preorder/digital.html}}</ref> '''Мафия II: Киңәйтелгән махсус басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Special Extended Edition'') — [[1С|1С Ширкәте]] Рәсәй базарына чыгарган җыелма. Ул үз эченә төп уенны, өч ЙТК пакетын (''Джиммига хыянәт'', ''Джимминың вендеттасы'' һәм ''Джоның маҗаралары'') һәм дүрт стиль пакетын (''Вегас пакеты'', ''Хыянәтче пакеты'', ''Гризер пакеты'' һәм ''Сугыш герое пакеты'') ала. Ул 2010 елның 3 декабрендә ''Виндоус'' өчен чыгарылган. Шул ук җыелма 2011 елның 1 декабрендә көнбатыш базарларында '''Мафия II: Режиссёр юрамасы''' (''Mafia II: Director’s Cut'') буларак ''Виндоус'', ''[[MacOS|Мак ОС]]''<ref name=":1" /> һәм аларның тиешле бюджет консольләре өчен чыгарылган.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/category/gaming/|title=Gaming|language=en-US}}</ref> 2015 елның июлендә бу тулы басма ''Стимда'' көнбатыш илләрендә сатудан алынган.<ref>{{Cite web|url=https://steamcommunity.com/discussions/|title=Steam Community :: Discussions|language=en}}</ref> Әмма баштан ''Коллекцион басмада'' гына ачык булган ''Багышланган кеше пакетын'' соңыннан гади ЙТК буларак ''Иксбокс Лайвта'' сатып алу мөмкинлеге барлыкка килгән. === Мобиль юрама === '''Твистбокс Геймз''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Twistbox Games'') һәм '''Оазис Мобайл''' (''Oasys Mobile'') ''Мафия II’нең'' мобиль юрамасын булдырган, ә '''Коннект2Медиа''' (''Connect2Media'') аны чыгарган.<ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.com/mafia-ii-mobile/review/|title=Mafia II Mobile Review|last=Andrew|first=Keith|date=2010-09-23|language=en}}</ref> Уен ''Мафия II’нең'' туры адаптациясе булу урынына сериянең беренче һәм икенче уеннары арасында күпер булып тора һәм аның вакыйгалары нигездә 1938 елда уза. Хикәя Сальери гаиләсенә караган солдато ([[Итальян теле|итальян]]. ''soldato'') һәм гаиләнең корал мастеры булып торган Винченцоның туганнан туганы булып торган Марко Руссотто (Marco Russotto) турында сөйли; ул гаиләгә хыянәт өчен Томас Анджелоны (''Мафия’нең'' протагонисты) үтерү өчен Эмпайр-Бэйга килә. Генри Томасино, Дон Фальконе һәм Дон Винчи кебек ''Мафия II’нең'' каһарманнары хикәягә керәләр, әмма аларның рольләре аерыла. Уенның ике төрле ахыры бар. === ''Соңгы басма'' === '''Мафия II: Соңгы басма''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Mafia II: Definitive Edition'') исемле ''Мафия II’нең'' камилләштерелгән юрамасы яңартылган графика белән ''[[ПлейСтейшн 4]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен 2020 елның 19 маенда чыгарылган. Төп нөсхә уенын ''Стимда'' сатып алган кулланучылар ''Соңгы басмага'' бушлай яңару мөмкинлеген алганнар.<ref>{{Cite web|url=https://mafiagame.com/news/mafia-ii-definitive-edition-out-now/|title=Mafia II: Definitive Edition out now|last=2K|language=en}}</ref> Үз эченә барлык сюжет һәм стиль пакетларын алган ''Соңгы басма'' [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]] һәм '''Д3Т''' (''D3T'') тарафыннан уйлап табылган. ''Соңгы басма'' соңрак үз эченә беренче уенның ''Соңгы басмасын'' һәм барлык хикәя пакетлары белән ''Мафия III’нең'' юрамасын алган һәм 2020 елның 25 сентябрендә чыккан '''Мафия: Өчлек''' (инглиз. ''Mafia: Trilogy'') җыелмасына кушылган. == Кабул итү == === Тәнкыйтьчеләрнең күзәтүләре === ''Metacritic’ка'' караганда, ''Мафия II'' Виндоус һәм ПС3 юрамалары өчен “гомумән мактый торган күзәтүләр” алган, Иксбокс 360 юрамасы һәм ''Соңгы басма'' исә “катнаш яки урта күзәтүләр” алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=pc|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=playstation-3|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii/critic-reviews/?platform=xbox-360|title=Mafia II critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii-definitive-edition/critic-reviews/?platform=playstation-4|title=Mafia II: Definitive Edition critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/mafia-ii-definitive-edition/critic-reviews/?platform=xbox-one|title=Mafia II: Definitive Edition critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> Грэг Миллер ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Greg Miller'') ''IGN’да'' уенга 7/10 балл биргән һәм “бу сезгә яхшы вакыт бүләк итәчәк әйбәт бәләкәй уен – бары тик гаҗәеп могҗиза көтмәгез” дип әйткән.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2010/08/23/mafia-ii-review|title=Mafia II Review|last=Miller|first=Greg|date=2010-08-23|language=en}}</ref> Кевин ВанОрд (''Kevin VanOrd'') ''GameSpot’та'' уенга 8,5 балл биргән һәм моны әйткән: “''Мафия II’нең'' мавыктыргыч сугышы һәм каты гангстер хикәясе аны тәэсирле һәм кырыс маҗарага әверелдерә."<ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pc/action/mafia2/review.html?om_act=convert&om_clk=gssummary&tag=summary;read-review|title=Mafia II Review for PC - GameSpot|language=en|accessdate=2026-09-20|archivedate=2010-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100905055234/http://uk.gamespot.com/pc/action/mafia2/review.html?om_act=convert&om_clk=gssummary&tag=summary;read-review}}</ref> Матт Бертз (''Matt Bertz'') ''Game Informer’да'' уенга 9,0/10 балл биргән һәм моны язган: “санак уеннары хикәяләү өчен кинематографиядән акрынлап баш тартканда, ''Мафия II'' гаилә, дуслык, тугрылык, хыянәт һәм прагматизм турында мавыктыргыч драманы эшләп бай бандит фильмнары тарихыннан илһам ала."<ref>{{Cite web|url=https://gameinformer.com/games/mafia_ii/b/xbox360/archive/2010/08/20/mafia-ii-review-jump-into-this-thing-of-ours|title=Mafia II Review: Jump Into This Thing Of Ours|last=Bertz|first=Matt|date=2010-08-24|language=en}}</ref> Иң түбән бәя уенга 4/10 балл биргән ''Eurogamer’дагы'' Джон Тетидан (''John Teti'') килгән: “''Мафия II'' бу бәхәскә нокта куеп мафиянең гомумән кызыклы икәне турында мифны бетерә. Ул гангстер дөньясының агрессив ахмак автоматлар тәшкил иткән кызыксыз тәмуг икәнен күрсәтә. Бу “роботлар” һәр иртә уяналар, берничә бертөрле бурыч башкаралар һәм өйгә кайталар." == Җәнҗаллар == === Бетерелгән контент === ''Мафия II’нең'' чыккан юрамасыннан шактый күп контент кисеп алынган, шул исәптән бетерелгән хикәя сызыклары, урыннар, каһарманнар, уен режимнары, якыннан сугышу кораллары һәм кибетләр; кайбер уенчылар бу тәфсилләрнең калдырылган дәлилләрен уен файлларында тапканнар. 2009 елгы ''Gamescom’да'' күрсәтелгән, ''Джоның маҗаралары'' өстәмәсенә күченгән һәм берничә автомобиль юк итәргә кушкан бирем аеруча җәнҗалга әверелгән, чөнки фанатлар булдыручыларның контентны аерым рәвештә сатып алу өчен төп уенга кертмәгәнен уйлаганнар.<ref>{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/134263-mafia-ii-goes-retro-with-joes-adventures-early-2000s-retro-that-is-2496103434.html|title='Mafia II' Goes Retro with 'Joe's Adventures', Early 2000s Retro That Is » PopMatters|last=Williams|first=G. Christopher|date=2010-12-01|language=en-US}}</ref> 2021 елның ноябрендә дизайнер һәм төп сценарист Даниэль Вавра аның коллегасының үз онлайн-портфолиосына күптән түгел йөкләнгән ''Мафия II'' прототибының рәсемнәрен күрсәткән һәм бер бүлек урынына Сицилиядә тулы сюжет кампаниясе булырга тиеш иде дип аңлаткан. Фанат Ваврадан ничә контент уенга кермәгән иде дип сорагач, Вавра “күп” дип җавап биргән.<ref>{{Cite web|url=https://www.idnes.cz/hry/novinky/mafia-2-prvni-mise-daniel-vavra.A211124_084039_bw-novinky_oz|title=První mise v Mafii 2 měla být ohromná. A pak to tam nebylo, říká Dan Vávra|date=2021-11-24}}</ref> === Мафия корбаннары һәм иҗтимагый оешмалар тарафыннан реакция === Европа парламентына кергән һәм Мафия корбаннары гаиләләренең Италия ассоциациясенең президенты '''Соня Альфано''' ([[Итальян теле|итальян]]. ''Sonia Alfano''; [[Сицилия теле|сиц]]. ''Sonia Alfanu'') уенны тыярга чакырган. Альфаноның атасы Беппе мафия тарафыннан 1993 елда үтерелгән.<ref>{{Cite web|url=https://www.italianinsider.it/?q=node/9689|title=New probe into 1993 slaying of Sicilian reporter Beppe Alfano}}</ref> ''Тэйк-Ту Интерактив'' уенның Америка мафиясен күрсәтү ысулының '''Чукындырган ата''' (инглиз. ''The Godfather'') сыман оешкан җинаятьчелек турында фильмнарныкына охшаганын әйтеп дәгъваларга җавап биргән. Ул шулай ук '''Унико Нэйшинл''' (''Unico National'') тарафыннан расизмда гаепләүләргә җавап биргән: шул оешма уенны итальян-америкалылар ялгыш күрсәтүдә һәм яшьләр рәхимсез стереотиплар ягына этүдә гаепләгән, ә нәшер итүче ''Мафиянең'' өлкән уенчылар өчен каралганын һәм “һичшиксез яшь кешеләргә юнәлдерелмәгән”ен әйтеп җавап биргән. == Искәрмәләр == [[Төркем:1С уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:2010 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Иксбокс өчен гамәлдән чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Цензуралы санак уеннары]] [[Төркем:Ферал Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Өйдә көч куллану турында матур әдәбият]] [[Төркем:Геймз фор Виндоус хезмәтен кулланган уеннар]] [[Төркем:Луа телен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:МакОС өчен уеннар]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:Санак уеннарындагы әдәпсезлеккә бәйле җәнҗаллар]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 3 өчен уеннар]] [[Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар]] [[Төркем:ПлейСтейшн 4 Про өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:Санак уеннарының дәвамнары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Триада турында санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1943 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1945 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары 1951 елда узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Нью-Йорк штатында узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Америка Кушма Штатларында узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары төрмәдә узган санак уеннары]] [[Төркем:Вакыйгалары Сицилиядә узган санак уеннары]] [[Төркем:ФизИкс технологиясен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Икенче бөтендөнья сугышы турында санак уеннары]] [[Төркем:Иксбокс 360 өчен уеннар]] [[Төркем:Xbox One өчен уеннар]] [[Төркем:Иксбокс Ван Икс өчен камилләштерелгән уеннар]] 4w9wcxmtp30jsnn9gvisoois23s0m8l 0 1493322 6063545 6063159 2026-10-21T14:50:50Z Каюм Хордай 59574 6063545 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=<b>Мафия III</b> ([[Инглиз теле|ингл]]. <i>Mafia III</i>)|Уйлап табучы={{Байрак|Англия}}{{Байрак|Чехия}} [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[2К (ширкәт)|2К]]|Җитәкчеләр=Һэйден Блэкмэн|Продюсер=Майк Орених|Бизәүче=Маттьяз Ворх|Программист=Лорент Горга|Рәссам=Дэвид Стим|Сценарист=Виллиам Һармз|Композитор=Җим Бонни<br/> Җесси Һарлин|Платформа=[[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс Ван]]<br/> [[macOS|МакОС]]<br/> Stadia|Чыгу көне={{Collapsible list |title=2016 ел, 7 октябрь| <b>ПС4, Виндоус, Иксбокс Ван</b><br/> 2016 ел, 7 октябрь<br/> <b>МакОС</b><br/> 2017 ел, 11 май<br/> <b>Stadia</b><br/> 2021 ел, 1 октябрь<br/> }}|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Рәсем=Мафия III тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}} '''Мафия III''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''Mafia III'') — ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' [[Санак уеннары булдыручысы|булдырган]] һәм ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' чыгарган 2016 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Ул ''[[ПлейСтейшн 4]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен 2016 елның октябрендә, 2017 елның маенда ''[[MacOS|МакОС]]'' өчен<ref name="macOS">{{Cite web|url=https://www.macgamerhq.com/games/mafia-3-mac-release/|title=Mafia 3 for Mac is finally available|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250311233245/https://www.macgamerhq.com/games/mafia-3-mac-release/|archivedate=March 11, 2025|author=Molina|first=Ric|date=May 12, 2017|work=Mac Gamer HQ|accessdate=January 7, 2016}}</ref> һәм 2021 елның октябрендә ''Google Stadia'' өчен чыгарылган. Уен ''[[Мафия II]]'' өчен дәвам һәм [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясе]] өчен өченче өлеш булып тора. Вакыйгалары [[Яңа Орлеан|Яңа Орлеанга]] нигезләнгән уйлап табылган Нью-Бордода уза торган хикәя элеккеге җинаятьче һәм [[Вьетнам сугышы]] ветераны Линкольн Клэй турында сөйли; Линкольн аны тәрбиягә алган гаиләгә мафиянең җирле тармагына бәйле мәсьәләләр хәл итәргә булышу өчен җинаятьчел тормышка кайтырга мәҗбүр. Мафия Линкольнның гаиләсенә хыянәт иткәч һәм аның әгъзаларын үтергәч, ул үч алып үз җинаятьчел империясен акрынлап төзи һәм шәһәрдәге башка җинаятьчел оешмаларның куәтен йолкып ала. ''Мафия III’нең'' уйлап табу процессы ''Мафия II’нең'' чыгу көненнән соң тиздән башланган, әмма эш башыннан ук кыенлыклар туган. Сериянең беренче өлешләренең булдыручысы ''[[2К Чех]]'' реструктуризацияне идарә иткән; нәтиҗә буларак, булдыру командасының шактый өлеше ширкәтнең яңа студиясе Ангар 13’кә күчерелгән. 1968 елгы Яңа Орлеанны ясарга карар кабул иткәч, уйлап табучылар төркеме сериянең әүвәлге проектларыннан рухланган һәм уенның элгәрләренең нигез төзелешен яңарту өчен аны Линкольн тирәсендә төзегән. Ачык дөньяны булдыру эшнең төп өлешен тәшкил иткән, ә команданың берничә әгъзасы дизайнерлар өчен видеолар җыю өчен Луизианада тикшеренү үткәргән. Уен саундтрегы тиешле чорда актив булган күптөрле музыкантлар тарафыннан ясалган берничә лицензияләнгән җыр тәкъдим итә. Чыккач, уен катнаш кабул ителеп, үз хикәясе, каһарманнары, урнаштырылышы, кара атмосферасы һәм саундтрегы өчен мактау алган. Күпләр сугышчан механиканы һәм йөртүне мактаганнар. Әмма уен барышының кайбер механикалары һәм техник мәсьәләләр каты тәнкыйть алган. Бөтен дөнья буйлап җиде миллион нөсхә саткач, уен финанс яктан уңышлы булган. Беренче ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафиянең]]'' [[Мафия: Соңгы басма|ремейкының]] чыгуы уңаеннан ''[[2К (ширкәт)|2К Геймз]]'' үз-эченә бөтен [[Йөкләнә торган контент|йөкләнә торган контентны]] алган '''Мафия III: Соңгы басма’ны''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''Mafia III: Definitive Edition'') 2020 елның маенда нәшер иткән.<ref>{{Cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20200519005131/en/An-Offer-You-Cant-Refuse-2K-Announces-Mafia-Trilogy|title=An Offer You Can't Refuse: 2K Announces ''Mafia: Trilogy''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250822012539/https://www.businesswire.com/news/home/20200519005131/en/An-Offer-You-Cant-Refuse-2K-Announces-Mafia-Trilogy|archivedate=August 22, 2025|date=2020-05-19|work=[[Business Wire]]|accessdate=2021-03-20}}</ref> Бу ''Соңгы басма'' 2020 елның сентябрендә чыгарылган '''Мафия: Өчлек''' (''Mafia: Trilogy'') бәйләменә соңрак кергән. Сериянең киләсе уены ''[[Мафия: Туган як]]'' исеме астында 2025 елда чыккан. == Уен барышы == [[Файл:Мафия III'нең уен барышы.png|сулда|мини|Протагонист Линкольн Клэй атышта сугыша. Әүвәлге уеннар белән чагыштырганда, уенчыга ачык кораллар исемлеге киңрәк.]] ''Мафия III'' ачык дөньяда өченче зат күренеше белән уйнала торган [[сугышчан-маҗара уены]] булып тора; уенчы [[Вьетнам сугышы|Вьетнам сугышының]] ветераны булган һәм аны тәрбиягә алган гаиләне үтерү өчен җирле гангстерлардан үч алырга тырышучы Линкольн Клэйны идарә итә. Вакыйгалар 1968 елгы [[Яңа Орлеан|Яңа Орлеанның]] уйлап табылган юрамасы булган Нью-Бордода уза, ә уен дөньясы берләштерелгән ''Мафия'' һәм ''Мафия II'' хариталарыннан зуррак. Ун төбәк ''Мафия III’нең'' харитасын тәшкил итә: '''Байю-Фэнтом''' (''Bayou Fantom''), '''Делрэй-Холлоу''' (''Delray Hollow''), '''Барклэй-Миллс''' (''Barclay Mills''), '''Фриско-Филдс''' (''Frisco Fields''), '''Понте-Верден''' (''Pointe Verdun''), '''Тикфо-Харбор''' (''Tickfaw Harbor''), '''Саутдаунс''' (''Southdowns''), '''Ривер-Роу''' (''River Row''), '''Даунтаун''' ''(Downtown)'' һәм '''Француз кварталы''' (''the French Ward''). Уенчы төрле рәвешләрдә биремнәр башкара ала. Мәсәлән, ул дошманнарны тулысынча юк итү өчен мылтыклар һәм револьверлар сыман уенда тәкъдим ителгән кораллар куллана ала, яисә уенчы аңа ярдәм итәчәк союзниклар чакыра ала. Икенче очракта, ул дошманнарга сизелмичә яшеренлек режимын кулланып бөтен миссияне башкара ала. Төп уен барышы атышка нигезләнгән. Моннан тыш, уенчы шулай ук бәрү алымнарын куллана һәм кул сугышында катнаша ала. Уенчыга дошман пуляларыннан качу өчен яисә дошманнар аны күрмәс өчен объектлар артында яшеренергә мөмкинлек бирә торган ышык системасы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesradar.com/mafia-3-heady-mix-ultra-violence-60s-rock-and-feeding-foes-gators/|title=Mafia 3 - a heady mix of violence, 60s rock, and feeding foes to the gators|date=2015-08-05|language=en}}</ref> Уйналмый торган каһарманнарны җиңгәч, уенчы аларның максатлары турында күбрәк белү өчен алардан сорау ала ала; мәсәлән, ул үз машинасын йөртеп аларны куркыта ала. Итальян гангстерларының җирләренә һөҗүм иткәч һәм аларны яулап алгач, уенчы үз лейтенантларының берсенә территорияне идарә итүне билгели ала.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/mafia-3-tackles-racism-and-the-vietnam-war-in-1960/1100-6429489/|title=Mafia 3 Tackles Racism and the Vietnam War in 1960s New Orleans|language=en-US}}</ref> Уен реалистик йөртү механикалары һәм тавышлары белән тиешле чордагы машиналарны йөртергә ирек бирә. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Мафия II|Әүвәлге уенның]] хикәясеннән соң ике унъеллык диярлек узгач, ''Мафия III’нең'' вакыйгалары 1960-еллар ахырындагы уйлап табылган Нью-Бордода (АКШ) уза. АКШның көньяк штатлары һәм яр буе чикләрендә урнашкан шәһәр тимер юлы һәм эре юл челтәре белән берләштерелгән утрау төбәкләреннән, сәнәгать комплексларыннан һәм портларыннан, күпкатлы офис биналарыннан һәм фатирлы йортлардан, хәерчеләр төбәгеннән, шәһәр читендәге торак төбәгеннән һәм тарихи районнардан тора; шәһәрне яр буеннан бүлгән сазлы җирлек шулай ук бар. Шәһәр африка-америкалылар, ирландлар, итальяннар һәм гаитилылар сыман күптөрле мәдәниятләрдән тора һәм күбесенчә бер мафия гаиләсе — Маркано гаиләсе — белән беррәттән ирланд мафиясе, африка-америкалылар бандасы һәм '''Көньяк берлеккә''' (''South Union'') караган ак төсле расистлар төркеме кебек вак оешмалар тарафыннан идарә ителә. Шәһәрнең дизайны, шул исәптән [[Архитектура|мигъмарият]] стильләре, мәдәниятләр һәм яшәү рәвеше, тиешле чордагы Америка Кушма Штатларының көньягының, нигездә Яңа Орлеанның, чынбарлыгына нигезләнгән. Төп вакыйгалар күбесенчә бу тирә-юньдә уза, [[йөкләнә торган контент]] исә Нью-Бордо локацияләре исәбен киңәйтә. === Хикәя === 1968 елда Нью-Бордога кайтып, [[Вьетнам сугышы]] ветераны Линкольн Клэй аның суррогат атасы һәм кара төслеләр бандасы башы булган Сэмми Робинсон, уллыкка алынган туганы Эллис абый һәм аның дусты Ата Джеймс Бэллард белән очрый. Линкольн башта [[Калифорния (штат)|Калифорниягә]] китәргә җыенган да, ул Гаити мафиясе тарафыннан мәсьәләләр белән очраша торган һәм мафия боссы Сал Марканоның бурычлысы булып торган Сэммига ярдәм итү өчен калырга ризалаша. Гаитилыларның чамаланган башы булган Баканы үтереп, Линкольн алар белән низагны хәл итә һәм Сэмминың бурычларын бетерү ысулын белү өчен Маркано белән очраша. Линкольн кара төслеләрнең төркемен Сэммидан үз кулларына алу тәкъдименнән баш тартса да, Маркано аны һәм Эллисны аның улына Джорджига '''Марди Гра''' ([[Француз теле|фр]]. ''Mardi gras'') вакытында Федераль резервның шәһәр бүлеген таларга ярдәм итү өчен яллый. Атасы исәп буенча узмаган хәлдән соң Марканоның бурычлысы булган Дэнни Бёрк төркемгә булыша. Эш кечкенә кыенлыклар белән узган, ләкин Марканолар аларга хыянәт итеп Сэммины, Эллисны һәм Дэннины үтерәләр һәм Сэмминың барын яндыралар. Яраланган Линкольн үлемгә калдырылган да, Ата Джеймс аны коткара. Савыккач, Линкольн үз элеккеге [[Үзәк күзләү идарәсе|ҮКИ]] кураторы Джон Донован белән бәйләнә, ә ул билгесез сәбәпләр аркасында ризалаша һәм Марканодан үч алырга тели торган өч җинаятьчел боссны Линкольнга табарга ярдәм итә: Дикси мафиясе тарафыннан яулап алынган Дерлэй-Холлоуны идарә итә торган гаитилыларның чын җитәкчесе булган Кассандра; төбәге шулай ук Маркано тарафыннан дошман бандасына бирелгән Томас Бёрк; ул Дэнниның атасы һәм ирланд мафиясе башы; һәм Эмпайр-Бэйдан куылган һәм Комиссия белән килешү буенча Маркано төркеменә кушылган Вито Скалетта (''[[Мафия II#Хикәя|Мафия II’нең]]'' протагонисты); әмма Марканоның туганыннан туган бала (племянник) баш булгач, гаилә Витога хыянәт иткән һәм үлергә калдырган. Аларның тиешле җирләрен кире алгач, Линкольн Маркано гаиләсен каты юк итә башлый, Маркано рэкетларын һәм төбәкләрен алып аны хөрмәтли торган үз берлектәшләренә бирә. Әгәр Линкольн кемнедер игътибарсыз калдырып аңа территорияләр бирмәсә, шул кеше Линкольннан китәр һәм протагонист аны үтерергә мәҗбүр булыр. Маркано гаиләсенең эшчәнлеген сүтеп һәм аның лейтенантларына һөҗүм итеп, Линкольн Марканоның Комиссиядән бәйсез булу өчен күптән түгел үз яңа казиносын төзи башлаганын һәм '''акча үрнәкләрен''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''money plates'') урлау талауның төп максаты булганын белә. Линкольн Маркано күчемсез милек сатып алырга, арта торган сарыфны каплау өчен акча ялганлау һәм комар уеннарын канунлаштыру өчен сәясәтчеләргә җәлеп итәргә кушкан гаиләнең өч капосына һөҗүм итә башлый. Барлык өч капоны зарарсызландыргач, Линкольн Маркано белән очрашканчы казинога һөҗүм итеп аның калган кешеләрен һәм Джорджины үтерә. Үз язмышын кабул иткәч, ул Линкольн белән бергә эчә һәм үзе кылган гамәлләреннән үкенмәсә дә, ул үзенең Нью-Бордоны бары тик камилләштерергә тырышканын һәм аның гаиләсе зыян күргәнче аны һәм үзен җинаятьчелектән чыгарырга маташканын аңлата. Марканоны үтергәч яисә аңа үз-үзенә кул салырга мөмкинлек биргәч, Линкольн казинодан чыга һәм Марканога каршы һөҗүмнәрне тикшерергә килгән Комиссия консильерие, Лео Галанте белән очраша. Линкольнның вендеттасының ахыры белән канәгатьләнгән Галанте аңа Комиссиянең табыштан үз өлешен алуы шарты белән Нью-Бордо җинаятьчел дөньясын идарә итүне тәкъдим итә. == Искәрмәләр == [[Төркем:Иксбокс Ван Икс өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:Xbox One өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Америка Кушма Штатларында булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Үч турында санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Санак уеннарының дәвамнары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 4 Про өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:МакОС өчен уеннар]] [[Төркем:Луа телен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] 242ebahi6l1ia2n74u877nlm9ede34u 6063560 6063545 2026-10-21T15:26:23Z Каюм Хордай 59574 6063560 wikitext text/x-wiki {{Санак уены|Исеме=<b>Мафия III</b> ([[Инглиз теле|ингл]]. <i>Mafia III</i>)|Уйлап табучы={{Байрак|Англия}}{{Байрак|Чехия}} [[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]|Чыгаручы={{Байрак|АКШ}} [[2К (ширкәт)|2К]]|Җитәкчеләр=Һэйден Блэкмэн|Продюсер=Майк Орених|Бизәүче=Маттьяз Ворх|Программист=Лорент Горга|Рәссам=Дэвид Стим|Сценарист=Виллиам Һармз|Композитор=Җим Бонни<br/> Җесси Һарлин|Платформа=[[ПлейСтейшн 4]]<br/> [[Windows|Виндоус]]<br/> [[Иксбокс Ван]]<br/> [[macOS|МакОС]]<br/> Stadia|Чыгу көне={{Collapsible list |title=2016 ел, 7 октябрь| <b>ПС4, Виндоус, Иксбокс Ван</b><br/> 2016 ел, 7 октябрь<br/> <b>МакОС</b><br/> 2017 ел, 11 май<br/> <b>Stadia</b><br/> 2021 ел, 1 октябрь<br/> }}|Уен төре=[[Сугышчан-маҗара уены]]|Рәсем=Мафия III тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы}} '''Мафия III''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''Mafia III'') — ''[[Ангар 13 (студия)|Ангар 13]]'' [[Санак уеннары булдыручысы|булдырган]] һәм ''[[2К (ширкәт)|2К]]'' чыгарган 2016 елгы [[сугышчан-маҗара уены]]. Ул ''[[ПлейСтейшн 4]]'', ''[[Microsoft Windows|Виндоус]]'' һәм ''[[Иксбокс Ван]]'' өчен 2016 елның октябрендә, 2017 елның маенда ''[[MacOS|МакОС]]'' өчен<ref name="macOS">{{Cite web|url=https://www.macgamerhq.com/games/mafia-3-mac-release/|title=Mafia 3 for Mac is finally available|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250311233245/https://www.macgamerhq.com/games/mafia-3-mac-release/|archivedate=March 11, 2025|author=Molina|first=Ric|date=May 12, 2017|work=Mac Gamer HQ|accessdate=January 7, 2016}}</ref> һәм 2021 елның октябрендә ''Google Stadia'' өчен чыгарылган. Уен ''[[Мафия II]]'' өчен дәвам һәм [[Мафия (санак уеннары сериясе)|''Мафия'' сериясе]] өчен өченче өлеш булып тора. Вакыйгалары [[Яңа Орлеан|Яңа Орлеанга]] нигезләнгән уйлап табылган Нью-Бордода уза торган хикәя элеккеге җинаятьче һәм [[Вьетнам сугышы]] ветераны Линкольн Клэй турында сөйли; Линкольн аны тәрбиягә алган гаиләгә мафиянең җирле тармагына бәйле мәсьәләләр хәл итәргә булышу өчен җинаятьчел тормышка кайтырга мәҗбүр. Мафия Линкольнның гаиләсенә хыянәт иткәч һәм аның әгъзаларын үтергәч, ул үч алып үз җинаятьчел империясен акрынлап төзи һәм шәһәрдәге башка җинаятьчел оешмаларның куәтен йолкып ала. ''Мафия III’нең'' уйлап табу процессы ''Мафия II’нең'' чыгу көненнән соң тиздән башланган, әмма эш башыннан ук кыенлыклар туган. Сериянең беренче өлешләренең булдыручысы ''[[2К Чех]]'' реструктуризацияне идарә иткән; нәтиҗә буларак, булдыру командасының шактый өлеше ширкәтнең яңа студиясе Ангар 13’кә күчерелгән. 1968 елгы Яңа Орлеанны ясарга карар кабул иткәч, уйлап табучылар төркеме сериянең әүвәлге проектларыннан рухланган һәм уенның элгәрләренең нигез төзелешен яңарту өчен аны Линкольн тирәсендә төзегән. Ачык дөньяны булдыру эшнең төп өлешен тәшкил иткән, ә команданың берничә әгъзасы дизайнерлар өчен видеолар җыю өчен Луизианада тикшеренү үткәргән. Уен саундтрегы тиешле чорда актив булган күптөрле музыкантлар тарафыннан ясалган берничә лицензияләнгән җыр тәкъдим итә. Чыккач, уен катнаш кабул ителеп, үз хикәясе, каһарманнары, урнаштырылышы, кара атмосферасы һәм саундтрегы өчен мактау алган. Күпләр сугышчан механиканы һәм йөртүне мактаганнар. Әмма уен барышының кайбер механикалары һәм техник мәсьәләләр каты тәнкыйть алган. Бөтен дөнья буйлап җиде миллион нөсхә саткач, уен финанс яктан уңышлы булган. Беренче ''[[Мафия: Лост-Хевен шәһәре|Мафиянең]]'' [[Мафия: Соңгы басма|ремейкының]] чыгуы уңаеннан ''[[2К (ширкәт)|2К Геймз]]'' үз-эченә бөтен [[Йөкләнә торган контент|йөкләнә торган контентны]] алган '''Мафия III: Соңгы басма’ны''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''Mafia III: Definitive Edition'') 2020 елның маенда нәшер иткән.<ref>{{Cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20200519005131/en/An-Offer-You-Cant-Refuse-2K-Announces-Mafia-Trilogy|title=An Offer You Can't Refuse: 2K Announces ''Mafia: Trilogy''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250822012539/https://www.businesswire.com/news/home/20200519005131/en/An-Offer-You-Cant-Refuse-2K-Announces-Mafia-Trilogy|archivedate=August 22, 2025|date=2020-05-19|work=[[Business Wire]]|accessdate=2021-03-20}}</ref> Бу ''Соңгы басма'' 2020 елның сентябрендә чыгарылган '''Мафия: Өчлек''' (''Mafia: Trilogy'') бәйләменә соңрак кергән. Сериянең киләсе уены ''[[Мафия: Туган як]]'' исеме астында 2025 елда чыккан. == Уен барышы == [[Файл:Мафия III'нең уен барышы.png|сулда|мини|Протагонист Линкольн Клэй атышта сугыша. Әүвәлге уеннар белән чагыштырганда, уенчыга ачык кораллар исемлеге киңрәк.]] ''Мафия III'' ачык дөньяда өченче зат күренеше белән уйнала торган [[сугышчан-маҗара уены]] булып тора; уенчы [[Вьетнам сугышы|Вьетнам сугышының]] ветераны булган һәм аны тәрбиягә алган гаиләне үтерү өчен җирле гангстерлардан үч алырга тырышучы Линкольн Клэйны идарә итә. Вакыйгалар 1968 елгы [[Яңа Орлеан|Яңа Орлеанның]] уйлап табылган юрамасы булган Нью-Бордода уза, ә уен дөньясы берләштерелгән ''Мафия'' һәм ''Мафия II'' хариталарыннан зуррак. Ун төбәк ''Мафия III’нең'' харитасын тәшкил итә: '''Байю-Фэнтом''' (''Bayou Fantom''), '''Делрэй-Холлоу''' (''Delray Hollow''), '''Барклэй-Миллс''' (''Barclay Mills''), '''Фриско-Филдс''' (''Frisco Fields''), '''Понте-Верден''' (''Pointe Verdun''), '''Тикфо-Харбор''' (''Tickfaw Harbor''), '''Саутдаунс''' (''Southdowns''), '''Ривер-Роу''' (''River Row''), '''Даунтаун''' ''(Downtown)'' һәм '''Француз кварталы''' (''the French Ward''). Уенчы төрле рәвешләрдә биремнәр башкара ала. Мәсәлән, ул дошманнарны тулысынча юк итү өчен мылтыклар һәм револьверлар сыман уенда тәкъдим ителгән кораллар куллана ала, яисә уенчы аңа ярдәм итәчәк союзниклар чакыра ала. Икенче очракта, ул дошманнарга сизелмичә яшеренлек режимын кулланып бөтен миссияне башкара ала. Төп уен барышы атышка нигезләнгән. Моннан тыш, уенчы шулай ук бәрү алымнарын куллана һәм кул сугышында катнаша ала. Уенчыга дошман пуляларыннан качу өчен яисә дошманнар аны күрмәс өчен объектлар артында яшеренергә мөмкинлек бирә торган ышык системасы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamesradar.com/mafia-3-heady-mix-ultra-violence-60s-rock-and-feeding-foes-gators/|title=Mafia 3 - a heady mix of violence, 60s rock, and feeding foes to the gators|date=2015-08-05|language=en}}</ref> Уйналмый торган каһарманнарны җиңгәч, уенчы аларның максатлары турында күбрәк белү өчен алардан сорау ала ала; мәсәлән, ул үз машинасын йөртеп аларны куркыта ала. Итальян гангстерларының җирләренә һөҗүм иткәч һәм аларны яулап алгач, уенчы үз лейтенантларының берсенә территорияне идарә итүне билгели ала.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/mafia-3-tackles-racism-and-the-vietnam-war-in-1960/1100-6429489/|title=Mafia 3 Tackles Racism and the Vietnam War in 1960s New Orleans|language=en-US}}</ref> Уен реалистик йөртү механикалары һәм тавышлары белән тиешле чордагы машиналарны йөртергә ирек бирә. == Сюжет == === Урнаштырылыш === [[Мафия II|Әүвәлге уенның]] хикәясеннән соң ике унъеллык диярлек узгач, ''Мафия III’нең'' вакыйгалары 1960-еллар ахырындагы уйлап табылган Нью-Бордода (АКШ) уза. АКШның көньяк штатлары һәм яр буе чикләрендә урнашкан шәһәр тимер юлы һәм эре юл челтәре белән берләштерелгән утрау төбәкләреннән, сәнәгать комплексларыннан һәм портларыннан, күпкатлы офис биналарыннан һәм фатирлы йортлардан, хәерчеләр төбәгеннән, шәһәр читендәге торак төбәгеннән һәм тарихи районнардан тора; шәһәрне яр буеннан бүлгән сазлы җирлек шулай ук бар. Шәһәр африка-америкалылар, ирландлар, итальяннар һәм гаитилылар сыман күптөрле мәдәниятләрдән тора һәм күбесенчә бер мафия гаиләсе — Маркано гаиләсе — белән беррәттән ирланд мафиясе, африка-америкалылар бандасы һәм '''Көньяк берлеккә''' (''South Union'') караган ак төсле расистлар төркеме кебек вак оешмалар тарафыннан идарә ителә. Шәһәрнең дизайны, шул исәптән [[Архитектура|мигъмарият]] стильләре, мәдәниятләр һәм яшәү рәвеше, тиешле чордагы Америка Кушма Штатларының көньягының, нигездә Яңа Орлеанның, чынбарлыгына нигезләнгән. Төп вакыйгалар күбесенчә бу тирә-юньдә уза, [[йөкләнә торган контент]] исә Нью-Бордо локацияләре исәбен киңәйтә. === Хикәя === 1968 елда Нью-Бордога кайтып, [[Вьетнам сугышы]] ветераны Линкольн Клэй аның суррогат атасы һәм кара төслеләр бандасы башы булган Сэмми Робинсон, уллыкка алынган туганы Эллис абый һәм аның дусты Ата Джеймс Бэллард белән очрый. Линкольн башта [[Калифорния (штат)|Калифорниягә]] китәргә җыенган да, ул Гаити мафиясе тарафыннан мәсьәләләр белән очраша торган һәм мафия боссы Сал Марканоның бурычлысы булып торган Сэммига ярдәм итү өчен калырга ризалаша. Гаитилыларның чамаланган башы булган Баканы үтереп, Линкольн алар белән низагны хәл итә һәм Сэмминың бурычларын бетерү ысулын белү өчен Маркано белән очраша. Линкольн кара төслеләрнең төркемен Сэммидан үз кулларына алу тәкъдименнән баш тартса да, Маркано аны һәм Эллисны аның улына Джорджига '''Марди Гра''' ([[Француз теле|фр]]. ''Mardi gras'') вакытында Федераль резервның шәһәр бүлеген таларга ярдәм итү өчен яллый. Атасы исәп буенча узмаган хәлдән соң Марканоның бурычлысы булган Дэнни Бёрк төркемгә булыша. Эш кечкенә кыенлыклар белән узган, ләкин Марканолар аларга хыянәт итеп Сэммины, Эллисны һәм Дэннины үтерәләр һәм Сэмминың барын яндыралар. Яраланган Линкольн үлемгә калдырылган да, Ата Джеймс аны коткара. Савыккач, Линкольн үз элеккеге [[Үзәк күзләү идарәсе|ҮКИ]] кураторы Джон Донован белән бәйләнә, ә ул билгесез сәбәпләр аркасында ризалаша һәм Марканодан үч алырга тели торган өч җинаятьчел боссны Линкольнга табарга ярдәм итә: Дикси мафиясе тарафыннан яулап алынган Дерлэй-Холлоуны идарә итә торган гаитилыларның чын җитәкчесе булган Кассандра; төбәге шулай ук Маркано тарафыннан дошман бандасына бирелгән Томас Бёрк; ул Дэнниның атасы һәм ирланд мафиясе башы; һәм Эмпайр-Бэйдан куылган һәм Комиссия белән килешү буенча Маркано төркеменә кушылган Вито Скалетта (''[[Мафия II#Хикәя|Мафия II’нең]]'' протагонисты); әмма Марканоның туганыннан туган бала (племянник) баш булгач, гаилә Витога хыянәт иткән һәм үлергә калдырган. Аларның тиешле җирләрен кире алгач, Линкольн Маркано гаиләсен каты юк итә башлый, Маркано рэкетларын һәм төбәкләрен алып аны хөрмәтли торган үз берлектәшләренә бирә. Әгәр Линкольн кемнедер игътибарсыз калдырып аңа территорияләр бирмәсә, шул кеше Линкольннан китәр һәм протагонист аны үтерергә мәҗбүр булыр. Маркано гаиләсенең эшчәнлеген сүтеп һәм аның лейтенантларына һөҗүм итеп, Линкольн Марканоның Комиссиядән бәйсез булу өчен күптән түгел үз яңа казиносын төзи башлаганын һәм '''акча үрнәкләрен''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''money plates'') урлау талауның төп максаты булганын белә. Линкольн Маркано күчемсез милек сатып алырга, арта торган сарыфны каплау өчен акча ялганлау һәм комар уеннарын канунлаштыру өчен сәясәтчеләргә җәлеп итәргә кушкан гаиләнең өч капосына һөҗүм итә башлый. Барлык өч капоны зарарсызландыргач, Линкольн Маркано белән очрашканчы казинога һөҗүм итеп аның калган кешеләрен һәм Джорджины үтерә. Үз язмышын кабул иткәч, ул Линкольн белән бергә эчә һәм үзе кылган гамәлләреннән үкенмәсә дә, ул үзенең Нью-Бордоны бары тик камилләштерергә тырышканын һәм аның гаиләсе зыян күргәнче аны һәм үзен җинаятьчелектән чыгарырга маташканын аңлата. Марканоны үтергәч яисә аңа үз-үзенә кул салырга мөмкинлек биргәч, Линкольн казинодан чыга һәм Марканога каршы һөҗүмнәрне тикшерергә килгән Комиссия консильерие, Лео Галанте белән очраша. Линкольнның вендеттасының ахыры белән канәгатьләнгән Галанте аңа Комиссиянең табыштан үз өлешен алуы шарты белән Нью-Бордо җинаятьчел дөньясын идарә итүне тәкъдим итә. == Искәрмәләр == [[Төркем:Иксбокс Ван Икс өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:Xbox One өчен уеннар]] [[Төркем:Итальян-америка мафиясе турында матур әдәбият]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Америка Кушма Штатларында булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Чехиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Үч турында санак уеннары]] [[Төркем:Өченче зат шутерлары]] [[Төркем:Тэйк-Ту Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:Беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Санак уеннарының дәвамнары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 4 Про өчен камилләштерелгән уеннар]] [[Төркем:PlayStation 4 өчен уеннар]] [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] [[Төркем:Ачык дөньялы санак уеннары]] [[Төркем:Мафия санак уеннары сериясенә караган уеннар]] [[Төркем:МакОС өчен уеннар]] [[Төркем:Луа телен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Экшн-маҗара уеннары]] [[Төркем:2К чыгарган санак уеннары]] [[Төркем:2К Чех булдырган санак уеннары]] 1wllen5g1ay3nnrh7ygd4mratznd1it 12 1493605 6063572 6063326 2026-10-21T20:06:15Z Blackisnewyellow 44652 6063572 wikitext text/x-wiki {{Кереш|'''Төзәтмәләрегезне бастырырга (сакларга)''' әзер булсагыз, баштан берничә гамәл башкарырга кирәк. Төзәтмәләрегез нәкъ Сез көткәнчә күрсәтеләме икәнен тикшерү өчен '''үзгәртүләрегезнең нәтиҗәләрен карап алырга''' кирәк. Моның өчен {{кнопка|{{Mediawiki:Showpreview}}}} төймәсенә басыгыз. Без барыбыз да кайвакыт хаталар ясыйбыз, шуңа күрә бу адым аларны мәкалә сакланганчы табарга булышачак. Башка мөхәррирләр нинди төзәтмәләрегез ни өчен кертелгәнлеген тиз аңлар өчен «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Үзгәртүләр тасвирламасы|Үзгәртүләр тасвирламасы|ru|Википедия:Описание изменений}}» кырында '''төзәтмәләрнең кыскача тасвирламасын''' языгыз. Аңлатмагыз кыска булып күренсә, моның бернинди дә начарлыгы юк. Мәсәлән, орфографияне төзәтәсез икән, «орфографияне төзәтү» дип куя аласыз. Махсус раслау таләп итмәгән '''кече төзәтмәләр''' (мәсәлән, орфографияне яки грамматиканы төзәтү) керткән булсагыз, «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Кече төзәтмәләр|кече төзәтмәләр|ru|Википедия:Малые изменения}}» дигәненә махсус тамга куя аласыз. Системага кермәгән булсагыз, бу мөмкинлекне кулланып булмаячак. Кече төзәтмәләр дип битнең эчтәлеген үзгәртми торган һәм башка мөхәррирләрдә нигезле каршы фикерләр тудыра алмаячак үзгәртүләрне атыйлар. Битне '''күзәтү исемлегегезгә''' өстәү һәм аны үзгәртүләрнең искәртүләрен кабул итү өчен «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Күзәтү исемлеге|күзәтү исемлегенә|ru|Википедия:Список наблюдения}} тамгачыгын кулланыгыз. Бу да, шулай ук, бары тик теркәлгән кулланучылар өчен генә эшли. Чтобы добавить страницу в свой '''список наблюдения''' и получать уведомления о любых дальнейших её изменениях, используйте флажок «[[Википедия:Список наблюдения|Следить за страницей]]» (опять же, только для тех, кто зарегистрировался). Предварительно просмотрели страницу? Написали описание изменений? Тогда Вы готовы к последнему шагу: нажмите кнопку {{button|Опубликовать изменения|color=blue}}, и Ваши изменения будут немедленно загружены в Википедию!}} [[Төркем:Википедия:Кереш]] 3jsl26ch8flx3d3td5zbidfrlxa6ptd 6063573 6063572 2026-10-21T21:23:15Z Blackisnewyellow 44652 6063573 wikitext text/x-wiki {{Кереш|'''Төзәтмәләрегезне бастырырга (сакларга)''' әзер булсагыз, баштан берничә гамәл башкарырга кирәк. Төзәтмәләрегез нәкъ Сез көткәнчә күрсәтеләме икәнен тикшерү өчен '''үзгәртүләрегезнең нәтиҗәләрен карап алырга''' кирәк. Моның өчен {{кнопка|{{Mediawiki:Showpreview}}}} төймәсенә басыгыз. Без барыбыз да кайвакыт хаталар ясыйбыз, шуңа күрә бу адым аларны мәкалә сакланганчы табарга булышачак. Башка мөхәррирләр нинди төзәтмәләрегез ни өчен кертелгәнлеген тиз аңлар өчен «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Үзгәртүләр тасвирламасы|Үзгәртүләр тасвирламасы|ru|Википедия:Описание изменений}}» кырында '''төзәтмәләрнең кыскача тасвирламасын''' языгыз. Аңлатмагыз кыска булып күренсә, моның бернинди дә начарлыгы юк. Мәсәлән, орфографияне төзәтәсез икән, «орфографияне төзәтү» дип куя аласыз. Махсус раслау таләп итмәгән '''кече төзәтмәләр''' (мәсәлән, орфографияне яки грамматиканы төзәтү) керткән булсагыз, «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Кече төзәтмәләр|кече төзәтмәләр|ru|Википедия:Малые изменения}}» дигәненә махсус тамга куя аласыз. Системага кермәгән булсагыз, бу мөмкинлекне кулланып булмаячак. Кече төзәтмәләр дип битнең эчтәлеген үзгәртми торган һәм башка мөхәррирләрдә нигезле каршы фикерләр тудыра алмаячак үзгәртүләрне атыйлар. Битне '''күзәтү исемлегегезгә''' өстәү һәм аны үзгәртүләрнең искәртүләрен кабул итү өчен «{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Википедия:Күзәтү исемлеге|Күзәтү|ru|Википедия:Список наблюдения}}» тамгачыгын кулланыгыз. Бу да, шулай ук, бары тик теркәлгән кулланучылар өчен генә эшли. Битне карап алдыгызмы? Үзгәртүләр тасвирламасын яздыгызмы? Алайса Сез соңгы ахырга әзер: {{button|Төзәтмәне сакла|color=blue}} төймәсенә басыгыз, һәм Сез ясаган төзәтмәләр шундук Википедиягә йөкләнәчәк!}} [[Төркем:Википедия:Кереш]] io5qkyegoc9tultxo3jp67ys4nrhmq9 0 1493623 6063543 2026-10-21T13:25:06Z Il Nur 6874 [[Олы Тау]] битенә юнәлтү 6063543 wikitext text/x-wiki #юнәлтү [[Олы Тау]] 993hjht148o61eisa2pvr3oud93zp91 14 1493624 6063548 2026-10-21T14:56:49Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем [[2013 ел|2013]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Еллар буенча санак уеннары]]» 6063548 wikitext text/x-wiki Бу төркем [[2013 ел|2013]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Еллар буенча санак уеннары]] j1ulcxsq2qyrycwuqvzgbyh4yv8j9ap 14 1493625 6063549 2026-10-21T14:58:56Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем [[2025 ел|2025]] елда гамәлдән чыгарылган онлайн [[Санак уены|уеннар]] өчен. [[Төркем:Гамәлдән чыгарылу елы буенча онлайн уеннар]]» 6063549 wikitext text/x-wiki Бу төркем [[2025 ел|2025]] елда гамәлдән чыгарылган онлайн [[Санак уены|уеннар]] өчен. [[Төркем:Гамәлдән чыгарылу елы буенча онлайн уеннар]] 1pzm0nyjlo28pldyyj8cjqn9f5xm2zk 14 1493626 6063551 2026-10-21T15:09:03Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем [[2014 ел|2014]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Еллар буенча санак уеннары]]» 6063551 wikitext text/x-wiki Бу төркем [[2014 ел|2014]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Еллар буенча санак уеннары]] 9zli5ajk510cmqepe4mteqy423zhb30 14 1493627 6063553 2026-10-21T15:11:15Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем [[2016 ел|2016]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Еллар буенча санак уеннары]]» 6063553 wikitext text/x-wiki Бу төркем [[2016 ел|2016]] елда чыккан [[Санак уены|санак уеннары]] өчен. [[Төркем:Еллар буенча санак уеннары]] fjwlih841osuafu5g1n46ga0lclachj 14 1493628 6063557 2026-10-21T15:25:38Z Каюм Хордай 59574 Каюм Хордай [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турында санак уеннары]] битенең исемен үзгәртте. Яңа исеме: [[Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]]: Исемендә хата 6063557 wikitext text/x-wiki #ЮНӘЛТҮ [[:Төркем:Оешкан җинаятьчелек турындагы санак уеннары]] au8jjt8hd0pbn7f6omeyl8lcds9xpnl 10 1493629 6063565 2026-10-21T17:50:54Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg» 6063565 wikitext text/x-wiki Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg k4pgn6vxs6gh8hic6c83q8cuq5uxcsy 10 1493630 6063566 2026-10-21T17:55:01Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «GOLOVEC TRAILS - BANANA (from top to bottom).webm» 6063566 wikitext text/x-wiki GOLOVEC TRAILS - BANANA (from top to bottom).webm eb45j7mgar63ca4its7n2xdcxunznks 4 1493631 6063567 2026-10-21T18:43:42Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «<div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''Википед...» 6063567 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән|Төмән]]'''» сезонлы вики-марафонының өченче (IV) чыгарылышы, 1-30.11.2026 арасында үтә. Призлар фонды 10 000 сум <small>(Ozon.ru бүләк сертификатлары буларак <!-- [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә-->таратыла)</small> <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/????</nowiki></small> == Таләпләр == *Мәкаләләр ** Мәкалә [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 000 мәкалә исемлегендә]] алынырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' булдырылган яки тулыландырылган булырга тиеш. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт''' (<small>мәкалә тарихыннан карап була</small>). ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмаска тиеш''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә язылган һәм эчтәлеге статистик күрсәткечләр белән генә аерылган мәкалә '''булмаска тиеш'''. ** 2026 елның 1 ноябрьнең 0:01 белән 30 ноябрьнең 23:59 ([[UTC]]) вакыты арасында [[Махсус:Яңа бит|яңа булдырылган]] яки [[Ярдәм:Үзгәртү|тулыландырылган]] (<small>Казан/Мәскәү сәгате белән бу 01.11.2026 (3:01) белән 01.12.2026 (02:59) арасына туры килә</small>). * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Баетылган/булдырылган мәкаләләләрне [[Википедия:Проект:Төмән/Язылган мәкаләләр|астагы таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 4 мәкаләне булдырган/яхшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә, бәйгегә кертелгән мәкаләләре бәяләнә, алдынгылар бүләкләнә. <!-- <small>(мин. 3% һәм күбрәк баллар алганнары, Озон сертификаты 300 сумнан ким була алмавына бәйле)</small>.--> * Призлар суммасы: 10 000 сум (сөйләшенә). Иң күп мәкаләләр булдыручы/яхшыртучыларга бүләк сертификатлар таратыла. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Югарыда күрсәтелгән таләпләргә туры килгән, өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләрнең һәр 1 000 байты өчен жюри 1 балл бирә (баллар бөтен килеш кенә бирелә); * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3 000 байт булган мәкаләләргә жюри өстәмә 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 8 000 байт булган мәкаләләргә жюри өстәмә 3 балл бирә; * 16 000 байттан арткан/арттырган мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри өстәмә 5 балл бирә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен жюри өстәмә 10 балл бирә. Катнашучы 1 мәкалә өчен ала алган баллар күләме чикләнмәгән. {{Википедия:Проект:Төмән/Оештыручылар}} {{box-footer|}} {{Википедия:Проект:Төмән/Мәкаләләр исемлеге}} {{box-footer|}} {{Википедия:Проект:Төмән/Ничек язырга}} {{box-footer|}} == Язылган мәкаләләр == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-КөзгеТөмән-2026-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-КөзгеТөмән-2026-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-КөзгеТөмән-2026-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) </gallery> {{Википедия:Марафоннар/Төмән/IV/Язылган мәкаләләр}} {{box-footer|}} == Нәтиҗәләр == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-КөзгеТөмән-2026-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-КөзгеТөмән-2026-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-КөзгеТөмән-2026-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> Приз фондының бүленүе тәртибе — 300 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Һәрбер призёрның бәхәс битендә инструкцияләр белән хәбәр калдырачак. 4 мәкаләдән артыгын булдырган/яхшырткан финалистлар: == Моны да карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Википедия:Марафоннар/Төмән/IV Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре Теркәлгән татарча мәкаләләр исемлегенә] [[Төркем:Проект:Төмән]] [[Төркем:Википедия:Проектлар/2026|Төмән]] k1bwv1ph7ihty5ifngwqwix0wkh8fpk 6063568 6063567 2026-10-21T18:48:36Z Frhdkazan 3171 6063568 wikitext text/x-wiki <div style="margin-right:1em; float:right;">{{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://tt.wikipedia.org/wiki/Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре статистикасы|class=mw-ui-destructive }}</div> {{УК}} «'''[[Википедия:Марафоннар/Төмән|Төмән]]'''» сезонлы вики-марафонының өченче (IV) чыгарылышы, 1-30.11.2026 арасында үтә. Призлар фонды 10 000 сум <small>(Ozon.ru бүләк сертификатлары буларак <!-- [[Википедия:Марафоннар/Бәяләү җәдвәле|тупланылган сыйфат баллары]] нигезендә-->таратыла)</small> <p><small>Бу битнең кыска адресы <nowiki>https://w.wiki/eLcb</nowiki></small> == Таләпләр == *Мәкаләләр ** Мәкалә [[Википедия:Һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле мәкаләләр/Киңәйтелгән|һәрбер тел бүлегендә булырга тиешле 10 000 мәкалә исемлегендә]] алынырга тиеш. ** '''Бәйге барышы дәвамында''' булдырылган яки тулыландырылган булырга тиеш. ** Өстәлгән материал күләме кимендә мәгънәле '''3000 байт''' (<small>мәкалә тарихыннан карап була</small>). ** Татарча Википедиянең '''[[Википедия:Кагыйдәләр һәм киңәшләр|гамәлдәге тәртипләрен]] бозмаска тиеш''' ** [[Википедия:Ботлар|Вики-бот]] ярдәмендә язылган һәм эчтәлеге статистик күрсәткечләр белән генә аерылган мәкалә '''булмаска тиеш'''. ** 2026 елның 1 ноябрьнең 0:01 белән 30 ноябрьнең 23:59 ([[UTC]]) вакыты арасында [[Махсус:Яңа бит|яңа булдырылган]] яки [[Ярдәм:Үзгәртү|тулыландырылган]] (<small>Казан/Мәскәү сәгате белән бу 01.11.2026 (3:01) белән 01.12.2026 (02:59) арасына туры килә</small>). * Призлар, диплом һәм сертификатлар квалификацион мәкаләләр саны өчен бирелә, һәм урыннарга бәйле. ** Баетылган/булдырылган мәкаләләләрне [[Википедия:Проект:Төмән/Язылган мәкаләләр|астагы таблицага]] урнаштыруыгыз сорала. ** 4 мәкаләне булдырган/яхшырткан катнашучылар финалистлар арасына керә, бәйгегә кертелгән мәкаләләре бәяләнә, алдынгылар бүләкләнә. <!-- <small>(мин. 3% һәм күбрәк баллар алганнары, Озон сертификаты 300 сумнан ким була алмавына бәйле)</small>.--> * Призлар суммасы: 10 000 сум (сөйләшенә). Иң күп мәкаләләр булдыручы/яхшыртучыларга бүләк сертификатлар таратыла. * Казыйлар карары шикаять ителә алмый. == Бәяләү тәртибе == * Югарыда күрсәтелгән таләпләргә туры килгән, өстәлгән материал күләме кимендә 3000 байт булган мәкаләләрнең һәр 1 000 байты өчен жюри 1 балл бирә (баллар бөтен килеш кенә бирелә); * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 3 000 байт булган мәкаләләргә жюри өстәмә 1 балл бирә; * Катнашучы белдергән теманы сыйфатлы итеп ачкан, материалны [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән, кимендә 8 000 байт булган мәкаләләргә жюри өстәмә 3 балл бирә; * 16 000 байттан арткан/арттырган мәкаләләргә, һәм катнашучы белдергән теманы тулысынча ачкан, материалны сыйфатлы итеп [[Википедия:Викиләштерү|викиләштергән]] һәм сурәтләгән мәкаләләргә жюри өстәмә 5 балл бирә; * Теркәлү вакыты ярты елдан ким булган катнашучылар өчен жюри өстәмә 10 балл бирә. Катнашучы 1 мәкалә өчен ала алган баллар күләме чикләнмәгән. {{Википедия:Проект:Төмән/Оештыручылар}} {{box-footer|}} {{Википедия:Проект:Төмән/Мәкаләләр исемлеге}} {{box-footer|}} {{Википедия:Проект:Төмән/Ничек язырга}} {{box-footer|}} == Язылган мәкаләләр == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-КөзгеТөмән-2026-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (TT) Файл:RU-КөзгеТөмән-2026-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (RU) Файл:EN-КөзгеТөмән-2026-certificate.pdf|Катнашучы сертификаты (EN) </gallery> {{Википедия:Марафоннар/Төмән/IV/Язылган мәкаләләр}} {{box-footer|}} == Нәтиҗәләр == <gallery mode=packed widths="60px" heights="100px"> Файл:TT-КөзгеТөмән-2026-diploma.pdf|Финалист дипломы (TT) Файл:RU-КөзгеТөмән-2026-diploma.pdf|Финалист дипломы (RU) Файл:EN-КөзгеТөмән-2026-diploma.pdf|Финалист дипломы (EN) </gallery> Приз фондының бүленүе тәртибе — 300 сум һәм күбрәк өлешкә хокуклы булганнары арасында гына бүленә һәм җибәрелә. Һәрбер призёрның бәхәс битендә инструкцияләр белән хәбәр калдырачак. 4 мәкаләдән артыгын булдырган/яхшырткан финалистлар: == Моны да карагыз == <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|:Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре|Марафон мәкаләләре төркеме|class=mw-ui-progressive}} </div> * Мөрәҗәгатьләр статистикасы: [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Википедия:Марафоннар/Төмән/IV Бу биткә] {{*}} [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=tt.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-90&pages=Төркем:Википедия:IV_Төмән_марафоны_мәкаләләре Теркәлгән татарча мәкаләләр исемлегенә] [[Төркем:Проект:Төмән]] [[Төркем:Википедия:Проектлар/2026|Төмән]] qaghg8r0dzg66ioldo8qi43gjsb2gsh 6 1493632 6063569 2026-10-21T19:07:00Z Frhdkazan 3171 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Татарча Википедиядә «[[Википедия:Марафоннар/Төмән/IV|Көзге Төмән 2026]]» марафоны катнашучы сертификаты (TT) |чыганак = үз эшем |ясау вакыты = 21.10.2026 |автор = [[Фәрһад Фәткуллин]] / [[User:Frhdkazan]] }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Википедия:Марафоннар/Төмән/IV |максат = катнашучыларны тану |алмаштыру мөмкинлеге = юк |өстәмә мәгълүмат = эмблемалар, оешма печате һәм шәх... 6063569 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Татарча Википедиядә «[[Википедия:Марафоннар/Төмән/IV|Көзге Төмән 2026]]» марафоны катнашучы сертификаты (TT) |чыганак = үз эшем |ясау вакыты = 21.10.2026 |автор = [[Фәрһад Фәткуллин]] / [[User:Frhdkazan]] }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Википедия:Марафоннар/Төмән/IV |максат = катнашучыларны тану |алмаштыру мөмкинлеге = юк |өстәмә мәгълүмат = эмблемалар, оешма печате һәм шәхес имзалары Татарча Википедиядәге марафоны финалист һәм катнашучыларны тану диплом-сертификатлары өчен махсус рөхсәтләре нигезендә кулланыла }} [[Төркем:Википедия:Бәйгеләрдә катнашу таныклыклары]] [[Төркем:Проект:Төмән]] == Лицензияләү == {{subst:ET}} hpsl8rd5mediw0gsh50ouvqgnxhjtt1 6 1493633 6063570 2026-10-21T19:08:05Z Frhdkazan 3171 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Татарча Википедиядә «[[Википедия:Марафоннар/Төмән/IV|Көзге Төмән 2026]]» марафоны катнашучы сертификаты (RU) |чыганак = үз эшем |ясау вакыты = 21.10.2026 |автор = [[Фәрһад Фәткуллин]] / [[User:Frhdkazan]] }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Википедия:Марафоннар/Төмән/IV |максат = катнашучыларны тану |алмаштыру мөмкинлеге = юк |өстәмә мәгълүмат = эмблемалар, оешма печате һәм шәх... 6063570 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Татарча Википедиядә «[[Википедия:Марафоннар/Төмән/IV|Көзге Төмән 2026]]» марафоны катнашучы сертификаты (RU) |чыганак = үз эшем |ясау вакыты = 21.10.2026 |автор = [[Фәрһад Фәткуллин]] / [[User:Frhdkazan]] }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Википедия:Марафоннар/Төмән/IV |максат = катнашучыларны тану |алмаштыру мөмкинлеге = юк |өстәмә мәгълүмат = эмблемалар, оешма печате һәм шәхес имзалары Татарча Википедиядәге марафоны финалист һәм катнашучыларны тану диплом-сертификатлары өчен махсус рөхсәтләре нигезендә кулланыла }} [[Төркем:Википедия:Бәйгеләрдә катнашу таныклыклары]] [[Төркем:Проект:Төмән]] == Лицензияләү == {{subst:ET}} c38ntwh0eiwe1f1aqm00gc0slo8ylra 6 1493634 6063571 2026-10-21T19:09:04Z Frhdkazan 3171 {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Татарча Википедиядә «[[Википедия:Марафоннар/Төмән/IV|Көзге Төмән 2026]]» марафоны катнашучы сертификаты (EN) |чыганак = үз эшем |ясау вакыты = 21.10.2026 |автор = [[Фәрһад Фәткуллин]] / [[User:Frhdkazan]] }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Википедия:Марафоннар/Төмән/IV |максат = катнашучыларны тану |алмаштыру мөмкинлеге = юк |өстәмә мәгълүмат = эмблемалар, оешма печате һәм шәх... 6063571 wikitext text/x-wiki == Тасвирлама == {{Ирексез лицензияле сурәт |тасвир = Татарча Википедиядә «[[Википедия:Марафоннар/Төмән/IV|Көзге Төмән 2026]]» марафоны катнашучы сертификаты (EN) |чыганак = үз эшем |ясау вакыты = 21.10.2026 |автор = [[Фәрһад Фәткуллин]] / [[User:Frhdkazan]] }} {{Ирексез лицензияле сурәт/НКИ |мәкалә = Википедия:Марафоннар/Төмән/IV |максат = катнашучыларны тану |алмаштыру мөмкинлеге = юк |өстәмә мәгълүмат = эмблемалар, оешма печате һәм шәхес имзалары Татарча Википедиядәге марафоны финалист һәм катнашучыларны тану диплом-сертификатлары өчен махсус рөхсәтләре нигезендә кулланыла }} [[Төркем:Википедия:Бәйгеләрдә катнашу таныклыклары]] [[Төркем:Проект:Төмән]] == Лицензияләү == {{subst:ET}} qqqa3o5dxpogb8yabprxkky9d33wn7m