Wikipedia tumwiki https://tum.wikipedia.org/wiki/Jani_likulu MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Mrangura (Kompyuta) 0 6233 120531 119303 2026-09-01T04:06:00Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 120531 wikitext text/x-wiki ki2akfp80aa1bga8ufk5thi850npzi4 MediaWiki:Gadget-imagelinks.js 8 46239 120397 116667 2026-08-31T21:46:43Z ASarabadani (WMF) 9269 Allow thumb.wikimedia.org alongside upload.wikimedia.org ([[phab:T427465]]) 120397 javascript text/javascript jp9edjaqu8h2zmlkpyf5skl5mmb8zvw User talk:Viyowoyero-vya-Malaŵi 3 47402 120396 120371 2026-08-31T20:54:05Z MediaWiki message delivery 2648 /* Tech News: 2026-36 */ new section 120396 wikitext text/x-wiki rpcptbe13bkdv55qgljujx1uxjz6004 120398 120396 2026-08-31T21:53:47Z MediaWiki message delivery 2648 /* Translation notification: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya */ new section 120398 wikitext text/x-wiki 53ouwexttj9p72ggmtt5myewqsd6zgw Ventspils 0 47490 120530 116139 2026-09-01T02:44:29Z InternetArchiveBot 6449 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 120530 wikitext text/x-wiki 391f86sx0uhcenxcem0ie2jwxcdo74g Wikipedia:Mitundu ya ŵanthu yambula kuoneka ku ŵanthu/Ogasiti/31 4 48907 120395 2026-08-31T19:40:00Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Penan woman.jpg|100px]] </div> '''[[Penan|ŴaPenan]]''' ni gulu la ŵanthu ŵa ku [[Borneo]] awo ŵakukhala chomene mu [[Sarawak]] ku [[Malaysia]] na vigaŵa vinyake vya pachilwa ichi. ŴaPenan ŵali na mbiri yakuŵa ŵanthu ŵakwendakŵenda mu thengele, ndipo ŵakajipweleleranga mwa kusaka, kusanga vyakurya, kukola somba na kusanga vyakurya vinyake vya mu chilengiwa. Ŵakumanyikwa chifukwa cha umanyi wawo wa thengele na..." 120395 wikitext text/x-wiki 3ps7hkssw3usu7ghdfzt1le73g680rf Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1 4 48908 120399 2026-09-01T00:20:11Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Malawisaurus 01.jpg|100px]] </div> '''[[Malawisaurus]]''' ni mtundu wa [[Dinosauria|dinosaur]] wa gulu la [[Titanosauria]] uwo ukaŵanga mu [[Malawi]] mu nyengo ya [[Early Cretaceous|nyengo yakwamba ya Cretaceous]]. Mafupa ghake ghakumanyikwa chomene kufuma mu [[Dinosaur Beds]] mu [[Karonga District]], kumpoto kwa Malawi. Mu 1928, [[Sidney H. Haughton]] wakalongosora fossil iyi nga [[Gigantosaurus|Gigantosaurus dixeyi]]..." 120399 wikitext text/x-wiki 0quy7scbnukce2xsja2o0jwpqwrdpwq 120400 120399 2026-09-01T00:22:27Z Tumbuka Arch 6863 120400 wikitext text/x-wiki bxmeaozjti5zpo8n6u0eczdpdlou8qb 120401 120400 2026-09-01T00:26:59Z Tumbuka Arch 6863 120401 wikitext text/x-wiki ily6hxpq2yijp6odrqhtjy45ms6j40n 120402 120401 2026-09-01T00:27:27Z Tumbuka Arch 6863 120402 wikitext text/x-wiki bxmeaozjti5zpo8n6u0eczdpdlou8qb 120403 120402 2026-09-01T00:27:42Z Tumbuka Arch 6863 120403 wikitext text/x-wiki o9z0dxewda3sosd07nzk65e605g2yto Wikipedia:Chiyezgelelo 2 4 48909 120404 2026-09-01T00:33:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{{Navbox | name = Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka | title = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka|Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka]] | state = collapsed | list1 = '''[[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala|Sekutembala]]''' · [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1|1]] · [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/2|2]] · [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/3|3]] · Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbu..." 120404 wikitext text/x-wiki fkvildgve85k25q7brfe0j9q9mnq5yn Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/12 4 48910 120405 2026-09-01T00:37:30Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Deceased emu during Emu War.jpg|100px]] </div> '''[[Emu War]]''' yikaŵa ntchito ya [[Australian Army|ŵasilikari ŵa Australia]] mu [[Western Australia]] mu 1932 kuti ŵachepeske [[emu]] izo zikaparanyanga mbewu za ŵalimi. Pa 2 Novembala, ŵasilikari ŵakafika na [[Lewis gun|mizinga ya Lewis]] na ma cartridge masauzandi ghanandi. Kweni emu zikakhalira pachanya pa ŵasilikari, zikathasanga kutchimbira mwaluŵiro, ndipo..." 120405 wikitext text/x-wiki q1teyyzlxhcrhlsom1e85ellldfx23r Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/11 4 48911 120406 2026-09-01T00:37:40Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Danse Saint Guy 1518 Charles Spindler.jpg|100px]] </div> '''[[Dancing plague of 1518|Chilombo cha kucheta cha 1518]]''' chikamba ku [[Strasbourg]] mu Julayi 1518 apo mwanakazi wakwamba kucheta mwankhongono kwambura kumanya chifukwa. Mu mazuŵa ghachoko, ŵanthu ŵanyake ŵakamba kumulondezga, ndipo chiŵereŵere ichi chikakura kufika pa ŵanthu pafupifupi 50 mpaka 400. Ŵanyake ŵakacheta kwa mazuŵa ghanandi, ŵakatopa..." 120406 wikitext text/x-wiki 5hxbdbrt2kngfwaylt4ricau33r3jom Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/10 4 48912 120407 2026-09-01T00:38:09Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Tunguska Ereignis-1.jpg|100px]] </div> '''[[Tunguska event]]''' yikaŵa kuphulika kukuru ku [[Siberia]] pa 30 Juni 1908. Chinthu chakufuma mu mlengalenga, icho ŵasayansi ŵakughanaghana kuti chikaŵa [[asteroid]] chichoko, chikaphulika pachanya pa charu m’malo mwa kugunda pasi. Mphamvu ya kuphulika yikagwetsa na kuŵotcha mitengo pa malo ghakujumpha makilomita 2,000, kweni palije [[impact crater|dzenje la kugunda]] i..." 120407 wikitext text/x-wiki 6v5vn60bsb7yg2uztaih87vbpjvxh53 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/9 4 48913 120408 2026-09-01T00:38:50Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:BostonMolassesDisaster.jpg|100px]] </div> '''[[Great Molasses Flood]]''' yikachitika ku [[Boston]] pa 15 Janyuwale 1919 apo thanki yikuru ya [[molasses]] yikabomoka mu [[North End, Boston|North End]]. Mafuta ghakuthuka ghakafuma nga ni maji ghakututuka, ghakazura misewu na kupasukira nyumba, magalimoto na njanji. [[Boston]] yikakhala mu suzgo chifukwa mafunde agha ghakafika kuŵa ghanandi mamita na kwenda mwaluŵiro. Ŵ..." 120408 wikitext text/x-wiki 8ukdxyi9orizaix7xqceafk07outq04 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/8 4 48914 120409 2026-09-01T00:39:10Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:BostonMolassesDisaster.jpg|100px]] </div> '''[[Great Molasses Flood]]''' yikachitika ku [[Boston]] pa 15 Janyuwale 1919 apo thanki yikuru ya [[molasses]] yikabomoka mu [[North End, Boston|North End]]. Mafuta ghakuthuka ghakafuma nga ni maji ghakututuka, ghakazura misewu na kupasukira nyumba, magalimoto na njanji. [[Boston]] yikakhala mu suzgo chifukwa mafunde agha ghakafika kuŵa ghanandi mamita na kwenda mwaluŵiro. Ŵ..." 120409 wikitext text/x-wiki 8ukdxyi9orizaix7xqceafk07outq04 120414 120409 2026-09-01T00:40:02Z Tumbuka Arch 6863 120414 wikitext text/x-wiki bf5vixj62yxu9y9pfbu8yikunbh6lpy Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/6 4 48915 120410 2026-09-01T00:39:17Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Eco Park Minamata2.JPG|100px]] </div> '''[[Minamata disease]]''' ni nthenda yikuru ya [[mercury poisoning|kuvunda na mercury]] iyo yikasangika koyamba ku [[Minamata]], [[Japan]], mu 1956. [[Chisso]] Corporation yikafumiska madzi ghakafuma mufakitale agho ghakaŵa na [[methylmercury]], ndipo chinthu ichi chikazara mu [[fish|nsomba]] na [[shellfish|nyama za mu maji]] mu [[Minamata Bay]]. Ŵanthu awo ŵakalyanga vyakurya i..." 120410 wikitext text/x-wiki n0bp94zrl3uyt9w4d6zmiphesgvuptm Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/5 4 48916 120411 2026-09-01T00:39:23Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Thomas J. Hicks of Cambridge, Massachusetts YMCA winner of the 1904 Olympic Marathon Race (cropped).jpg|100px]] </div> '''[[Athletics at the 1904 Summer Olympics – Men's marathon|Marathon ya ma Olympic ya 1904]]''' yikaŵa yimoza mwa mipikisano yakuzizwiska chomene mu mbiri ya [[Olympic Games|Ma Olympic]]. Yikachitika ku [[St. Louis]] pa 30 Ogasiti 1904 pa msewu wa fumbi na mu joto, apo ŵakanikizga ŵakuthamanga 32 k..." 120411 wikitext text/x-wiki 60pe1ji955apfff02sgfv9od13knclz Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/3 4 48917 120412 2026-09-01T00:39:30Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Pig War Sign.png|100px]] </div> '''[[Pig War (1859)|Nkhondo ya Nkhumba]]''' yikaŵa mphindano pakati pa [[United States]] na [[United Kingdom]] mu 1859 pa [[San Juan Islands]]. Suzgo likamba apo nkhumba ya ku Britain yikaŵa yakusangika mu munda wa munthu wa ku America ndipo munthu yula wakakoma nkhumba. Ŵalongozgi ŵa vyaru viŵiri ŵakatumizga ŵasilikari chifukwa cha mphindano pa dango la malo na mphaka. Pa nyengo y..." 120412 wikitext text/x-wiki 4k231hle795q8o1owf4eyl3pvo88tz8 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/7 4 48918 120413 2026-09-01T00:39:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:8 The Great Fire of London 1666.JPG|100px]] </div> '''[[Great Fire of London|Moto Mukuru wa London]]''' ukamba pa 2 Sepitembala 1666 mu nyumba ya [[Thomas Farriner]] pa [[Pudding Lane]] ku [[London]]. Moto ukathandazgika mwaluŵiro chifukwa nyumba zinandi zikaŵa zakuzengeka na nkhuni, misewu yikaŵa yidoko, ndipo mphepo yikawovwira malawi. Kwa mazuŵa ghanayi, moto ukaparanya chigaŵa chikuru cha [[City of London]], ku..." 120413 wikitext text/x-wiki ahc6mhblk0u0qgquaulgv4vdhug6k5p Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/2 4 48919 120415 2026-09-01T00:40:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:8 The Great Fire of London 1666.JPG|100px]] </div> '''[[Great Fire of London|Moto Mukuru wa London]]''' ukamba pa 2 Sepitembala 1666 mu nyumba ya [[Thomas Farriner]] pa [[Pudding Lane]] ku [[London]]. Moto ukathandazgika mwaluŵiro chifukwa nyumba zinandi zikaŵa zakuzengeka na nkhuni, misewu yikaŵa yidoko, ndipo mphepo yikawovwira malawi. Kwa mazuŵa ghanayi, moto ukaparanya chigaŵa chikuru cha [[City of London]], ku..." 120415 wikitext text/x-wiki ahc6mhblk0u0qgquaulgv4vdhug6k5p Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/13 4 48920 120416 2026-09-01T00:41:06Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Dwarf goat tower.jpg|100px]] </div> '''[[Goat tower]]''' ni nyumba yakupangika mwakutengela kuti [[goat|mbuŵa]] zikwere na kugona pa magawo ghakupambanapambana gha nsanja. Chimoza mwa vinyumba vyakwambilira chikazengeka ku [[Aveleda]] mu [[Portugal]], uko chikazengeka mu [[19th century|vyaka vya m'ma 19]]. Nsanja izi zikuŵa na nthowa zakukwera ku mphepete mwa nyumba, ndipo mbuŵa zikukwera mwakumalira kuti zikaŵe pac..." 120416 wikitext text/x-wiki b8z08knhyqsmfzbx47ncpu7j7ptasdu Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15 4 48921 120417 2026-09-01T00:41:35Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Hindenburg disaster, 1937.jpg|100px]] </div> '''[[Hindenburg disaster]]''' yikachitika pa 6 Meyi 1937 apo ndege ya [[airship|ndege yakuchanya]] ya Germany [[LZ 129 Hindenburg|Hindenburg]] yikayaka moto apo yikakhazikanga ku [[Naval Air Station Lakehurst]] mu [[New Jersey]]. Ndege iyi yikazulanga [[hydrogen]] ndipo yikaŵa yimoza mwa ndege zikuru chomene za nyengo yira. Moto ukathandazgika mwaluŵiro, ndipo Hindenburg yi..." 120417 wikitext text/x-wiki 1mwtytd1ynx3qhxh58qlq3angv3qirt Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14 4 48922 120418 2026-09-01T00:44:13Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Aeschylus.djvu|100px]] </div> '''[[Aeschylus]]''' wakaŵa mulembi wa maseŵero gha ku [[Ancient Greece|Greece yakale]] ndipo wakumanyikwa nga ni yumoza mwa ŵabambo ŵa [[Greek tragedy|maseŵero gha masoka gha Greek]]. Kweni nkhani ya nyifwa yake ndiyo yikupangiska nkhani iyi kuŵa yapadera. Mu 456 panji 455 BC, Aeschylus wakafwira ku [[Gela]], [[Sicily]]. Malinga na wolemba wa nyengo ya Ŵaroma [[Valerius Maximus]], ..." 120418 wikitext text/x-wiki modn5iuixijpkau22d23dnxpbs82foe Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17 4 48923 120419 2026-09-01T00:44:29Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Kentucky meat shower.jpg|100px]] </div> '''[[Kentucky meat shower|Mvula ya Nyama ya Kentucky]]''' yikaŵa chochitika chakuzizwiska chomene ku [[Kentucky]], [[United States]], pa 3 Malichi 1876. Ŵanthu ŵa pa famu ya Crouch ŵakayowoya kuti vipindi vya nyama vikawa kuchokera kuchanya na kugwa pasi nga ni vula. Ŵanyake awo ŵakaviwona ŵakata vipindi ivi, ndipo nyengo yira nkhani iyi yikalembeka na Scientific American..." 120419 wikitext text/x-wiki ce1xtm508mjo943xdzzq016iwkb1ihd Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19 4 48924 120420 2026-09-01T00:44:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Nelson's Column during the Great Smog of 1952.jpg|100px]] </div> '''[[Great Smog of London|Mphunga Mukuru wa London]]''' ukaŵa suzgo la mpweya uwo ukazaza [[London]] mu Disembala 1952. Kwa mazuŵa ghanayi, mphepo yikazakhala pachoko ndipo utsi kufuma ku mafakitale, makala gha mu nyumba na magalimoto ukasazgikana na nkhungu. Mphunga uyu ukaŵa wakukhora mwakuti ŵanthu ŵakaŵa na suzgo la kuwona nthowa, ndipo ŵanyake..." 120420 wikitext text/x-wiki o1m8it1s04mf1gq3vj7bfdlwuyr806l Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/20 4 48925 120421 2026-09-01T00:44:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The manor house of Toten Hall - 1813.gif|100px]] </div> '''[[London Beer Flood|Chigumula cha Mowa cha London]]''' chikachitika pa 17 Okutobala 1814 ku [[London]] apo thanki yikuru ya mowa ku [[Meux's Brewery]] yikabomoka. Thanki iyi yikaŵa na mowa wakuchuluka chomene, ndipo apo yikabomoka, mowa ukapangiska mafunde agho ghakapasuka mu misewu ya [[St Giles, London|St Giles]]. Nyumba zinandi zikaparanyika, ndipo ŵanthu 8..." 120421 wikitext text/x-wiki roiodf152qx1u8n7vbrl7st6z6rcw2e Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/21 4 48926 120422 2026-09-01T00:44:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Toledowarphilipscorner.jpg|100px]] </div> '''[[Toledo War|Nkhondo ya Toledo]]''' yikaŵa mphindano ya mphaka pakati pa [[Ohio]] na [[Michigan]] mu 1835–1836. Miphika yikaŵa pa chigaŵa cha charu icho chikumanyikwa kuti [[Toledo Strip]], ndipo [[Robert Lucas]] wa Ohio na [[Stevens T. Mason]] wa Michigan ŵakatuma ŵasilikari, ndipo ŵanthu ŵakaghanaghana kuti nkhondo yikuru yizamwamba. Kweni nkhondo yeneko yikaŵa yi..." 120422 wikitext text/x-wiki sp5418w55euwqg45v2pr0zq8yiox4zk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/23 4 48927 120423 2026-09-01T00:44:58Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Defenestration of Prague of 1618.jpg|100px]] </div> '''[[Defenestrations of Prague|Kufumiskika pa Mawindo gha Prague]]''' ni zina la vinthu vitatu vya nkhondo na ndale mu [[Prague]] apo ŵanthu ŵakaponya ŵalongozgi kufuma pa mawindo. Chochitika chakumanyikwa chomene chikachitika mu 1618 apo ŵanthu ŵa [[Kingdom of Bohemia|Bohemia]] ŵakaponyera ŵalongozgi ŵaŵiri ŵa ufumu na mlembi wawo kufuma pa windo la Prague..." 120423 wikitext text/x-wiki ndekotry34cby3uggn0lhk2j3eylmau Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/22 4 48928 120424 2026-09-01T00:45:05Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:AngloZanzibarWar.jpg|100px]] </div> '''[[Anglo-Zanzibar War|Nkhondo ya Anglo-Zanzibar]]''' yikaŵa nkhondo pakati pa [[United Kingdom|Britain]] na [[Zanzibar Sultanate|Zanzibar]] pa 27 Ogasiti 1896, ndipo yikumanyikwa nga ni [[shortest war in history|nkhondo yifupi chomene mu mbiri]]. Nkhondo iyi yikamba pamanyuma pa nyifwa ya Sultan [[Hamad bin Thuwaini|Hamad]] na kusankhika kwa [[Khalid bin Barghash]]. Britain yikakhu..." 120424 wikitext text/x-wiki 97091ynr8pirjgppcv22ey22xpnrz07 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/24 4 48929 120425 2026-09-01T00:45:12Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Picture showing Ottoman Forces advance to Caransebes.png|100px]] </div> '''[[Battle of Karánsebes|Nkhondo ya Karánsebes]]''' yikaŵa chochitika chakuzizwiska mu nkhondo za [[Habsburg monarchy|Habsburg]] mu 1788 apo ŵasilikari ŵa Austria ŵakawomberana ŵekha usiku pambere [[Ottoman Empire|ŴaOttoman]] ŵandafike. Ŵasilikari awo ŵakaŵa pantchito ya kusanda ŵakasangana na ŵamalonda awo ŵakaguliskanga alcohol|m..." 120425 wikitext text/x-wiki mhiz53hj05f17m8fcpo3dmlx1mg0vjk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26 4 48930 120426 2026-09-01T00:45:19Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Cadaver Synod.jpg|100px]] </div> '''[[Cadaver Synod|Msonkhano wa Mtembo]]''' ukaŵa mulandu wakuzizwiska wa mpingo uwo ukachitika ku [[Rome]] mu 897. [[Pope Formosus]] wakaŵa wafwa kale apo [[Pope Stephen VI]] wakalangura kuti thupi lake lifumiskike mu manda na kuŵikika pa mpando wa khoti. Mtembo wake ukavwalikika vyakuvwara vya upapa ndipo ukaŵa nga ukuŵa pa mulandu. Ŵanthu ŵakafumba mtembo mafumbo, ndipo diakoni..." 120426 wikitext text/x-wiki pgkeg2fgv2k8dzqdq4ert2rfzpa8vv3 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/18 4 48931 120427 2026-09-01T00:45:34Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The silent highwayman.jpg|100px]] </div> '''[[Great Stink|Kununkha Kukuru]]''' kukaŵa suzgo ku [[London]] mu 1858 apo [[River Thames|Mlonga wa Thames]] ukaŵa wakuzura na vinthu vyakufuma mu vyakuya. Nyengo yakotcha na kusowa kwa mphepo vikapangiska kuti kununkha kuŵe kukuru chomene mwakuti ŵanthu ŵakafumba kuti munthu waleke kufuma pafupi na mlonga. Ŵanthu ŵakawopa kuti nthenda nga ni [[cholera]] zikathandazgika..." 120427 wikitext text/x-wiki bka8zod0ax04xe2jlc2amd4l0souke2 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/25 4 48932 120428 2026-09-01T00:45:53Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Tangiwai disaster destroyed bridge.jpg|100px]] </div> '''[[Tangiwai disaster|Soka la Tangiwai]]''' likachitika pa 24 Disembala 1953 ku [[New Zealand]], apo [[railway|sitima ya njanji]] yakuluta ku [[Wellington]] yikafika pa mlatho pa [[Whangaehu River]]. Mphaka ya mlatho yikagwa chifukwa cha [[lahar]] iyo yikafuma ku [[Mount Ruapehu|Phiri la Ruapehu]] pamanyuma pakuti dambo la maji gha crater lake laphuka. Sitima yikagw..." 120428 wikitext text/x-wiki fl6fiuu6ow4ih5x4uvlm5f8ze124399 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16 4 48933 120429 2026-09-01T00:46:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Hindenburg disaster, 1937.jpg|100px]] </div> '''[[Hindenburg disaster]]''' yikachitika pa 6 Meyi 1937 apo ndege ya [[airship|ndege yakuchanya]] ya Germany [[LZ 129 Hindenburg|Hindenburg]] yikayaka moto apo yikakhazikanga ku [[Naval Air Station Lakehurst]] mu [[New Jersey]]. Ndege iyi yikazulanga [[hydrogen]] ndipo yikaŵa yimoza mwa ndege zikuru chomene za nyengo yira. Moto ukathandazgika mwaluŵiro, ndipo Hindenburg yi..." 120429 wikitext text/x-wiki 1mwtytd1ynx3qhxh58qlq3angv3qirt Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27 4 48934 120430 2026-09-01T00:46:57Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Cadaver Synod.jpg|100px]] </div> '''[[Cadaver Synod|Msonkhano wa Mtembo]]''' ukaŵa mulandu wakuzizwiska wa mpingo uwo ukachitika ku [[Rome]] mu 897. [[Pope Formosus]] wakaŵa wafwa kale apo [[Pope Stephen VI]] wakalangura kuti thupi lake lifumiskike mu manda na kuŵikika pa mpando wa khoti. Mtembo wake ukavwalikika vyakuvwara vya upapa ndipo ukaŵa nga ukuŵa pa mulandu. Ŵanthu ŵakafumba mtembo mafumbo, ndipo diakoni..." 120430 wikitext text/x-wiki pgkeg2fgv2k8dzqdq4ert2rfzpa8vv3 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28 4 48935 120431 2026-09-01T00:47:23Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Mary Celeste as Amazon in 1861.jpg|100px]] </div> '''[[Sitima ya Mary Celeste]]''' yikaŵa sitima ya malonda iyo yikasangika yikwendeskeka kwambura ŵanthu mu [[Nyanja ya Atlantic|Nyanja ya Atlantic]] mu 1872. Yikachimbira ku [[New York City]] kuluta ku [[Genoa]], Italy, kweni pa 4 Disembala sitima ya [[Dei Gratia]] yikasanga Mary Celeste yikuyenda yekha pafupi na [[Azores]]. Katundu wake wakaŵa muchanya, maji na vyaku..." 120431 wikitext text/x-wiki 4gsimr3vdq4x4hr5ovzazj0e5mdmnda 120433 120431 2026-09-01T00:50:19Z Tumbuka Arch 6863 120433 wikitext text/x-wiki ga9rjyiqdoth2nwatomgpr0u44iwg0d Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29 4 48936 120432 2026-09-01T00:49:54Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The silent highwayman.jpg|100px]] </div> '''[[Kununkha Kukuru kwa London]]''' kukaŵa suzgo ku [[London]] mu 1858 apo [[River Thames|Mlonga wa Thames]] ukaŵa wakuzura na vinthu vyakufuma mu vyakuya. Nyengo yakotcha na kusowa kwa mphepo vikapangiska kuti kununkha kuŵe kukuru chomene mwakuti ŵanthu ŵakafumba kuti munthu waleke kufuma pafupi na mlonga. Ŵanthu ŵakawopa kuti nthenda nga ni [[cholera]] zikathandazgika k..." 120432 wikitext text/x-wiki fj3wtsimh0hbyusrd4pq7yupk6zsm2f Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/4 4 48937 120434 2026-09-01T00:50:41Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Picture showing Ottoman Forces advance to Caransebes.png|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Karánsebes]]''' yikaŵa chochitika chakuzizwiska mu nkhondo za [[Habsburg monarchy|Habsburg]] mu 1788 apo ŵasilikari ŵa Austria ŵakawomberana ŵekha usiku pambere [[Ottoman Empire|ŴaOttoman]] ŵandafike. Ŵasilikari awo ŵakaŵa pantchito ya kusanda ŵakasangana na ŵamalonda awo ŵakaguliskanga [[alcohol|mowa]], ndipo mphindano..." 120434 wikitext text/x-wiki bg7q3p8cwb5xoop1z3mm6vakrdjw54f Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/31 4 48938 120435 2026-09-01T00:52:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Aeschylus.djvu|100px]] </div> '''[[Nyifwa ya Aeschylus]]''' yikaŵa nkhani yakuzizwiska ya mulembi wa maseŵero gha ku [[Ancient Greece|Greece yakale]] [[Aeschylus]], uyo wakumanyikwa nga ni yumoza mwa ŵabambo ŵa [[Greek tragedy|maseŵero gha masoka gha Greek]]. Mu 456 panji 455 BC, Aeschylus wakafwira ku [[Gela]], [[Sicily]]. Malinga na wolemba wa nyengo ya Ŵaroma [[Valerius Maximus]], [[eagle]] yikagwira tortoise..." 120435 wikitext text/x-wiki qdi6b38elllkpiiahhttgr3mgizqe1c 120438 120435 2026-09-01T00:53:29Z Tumbuka Arch 6863 120438 wikitext text/x-wiki 0bsttd44a2kv4yp9p30qp4dkytktb6p Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30 4 48939 120436 2026-09-01T00:52:48Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Kentucky meat shower.jpg|100px]] </div> '''[[Vula ya Nyama ya Kentucky]]''' yikaŵa chochitika chakuzizwiska chomene ku [[Kentucky]], [[United States]], pa 3 Malichi 1876. Ŵanthu ŵa pa famu ya Crouch ŵakayowoya kuti vipindi vya nyama vikawa kuchokera kuchanya na kugwa pasi nga ni vula. Ŵanyake awo ŵakaviwona ŵakata vipindi ivi, ndipo nyengo yira nkhani iyi yikalembeka na [[Scientific American]] na The New York T..." 120436 wikitext text/x-wiki tk9dixoorvn8104f6oe5qucypa2v1rd 120437 120436 2026-09-01T00:53:10Z Tumbuka Arch 6863 120437 wikitext text/x-wiki ew75wncmpz819t3qpxy2sb3683il77p 120439 120437 2026-09-01T00:53:46Z Tumbuka Arch 6863 120439 wikitext text/x-wiki hw97auuv36sny40jsm2vaelp35slp8f Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9 4 48940 120440 2026-09-01T00:55:31Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Lake Monoun.jpg|100px]] </div> '''[[Ziwa la Monoun]]''' ni [[ziwa la volcano]] ku [[Cameroon]] ilo likamanyikwa chifukwa cha kuphulika kwa mpweya mu 1984. Pa 15 Ogasiti chaka ichi, pafupi na ŵanthu 37 ŵakafwa apo maji gha pasi pa ziwa ghakafumiska [[carbon dioxide|mpweya wa carbon dioxide]] mwamabuchi. Mpweya uyu ukaŵa wakulemera kuluska mphepo ya kawaida, ntheura ukathira pasi mu malo ghakuzungulira ziwa ndipo ŵant..." 120440 wikitext text/x-wiki rt6mpyd5qkdg1gclim17vk1hxm9t0mu Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/11 4 48941 120441 2026-09-01T00:55:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Doner Kebab.jpg|100px]] </div> '''[[Nyama ya Döner]]''' ni chakurya cha [[Turkey]] icho nyama yikuŵikika pa chinthu chakuzungulira na kutentheka pachanya pa moto. Njira iyi yikamba mu [[Ufumu wa Ottoman]] mu vyaka vya m'ma 19, ndipo yikasambazgika ku vigaŵa vinyake vya charu. Nyama yikuŵikika mu mphumphu yakuzungulira ndipo munthu wakudula vipindi kufuma pa mphepete apo vikuphya. Döner yikazgoka chakurya chakumanyi..." 120441 wikitext text/x-wiki 0xm5bhqswmbjis4212jgy7omg1iu0lc Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16 4 48942 120442 2026-09-01T00:55:54Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Fire in Rome.jpg|100px]] </div> '''[[Moto Mukuru wa Rome]]''' ukamba pa usiku wa 18–19 Julayi 64 AD mu [[Rome yakale]]. Moto ukamba pafupi na [[Circus Maximus]] ndipo ukathandazgika mwaluŵiro mu misewu yidoko na nyumba zakuzengeka pafupi pafupi. Ukapya kwa mazuŵa ghanayi, ndipo pamanyuma ukayambaso kwa mazuŵa ghatatu. Pafupifupi vigaŵa vitatu pa vigaŵa vinayi vya msumba vikaparanyika. Ŵanthu ŵakathawira ku malo..." 120442 wikitext text/x-wiki 0gfevy4q850mw6e70umsa6wri8btv23 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17 4 48943 120443 2026-09-01T00:56:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Boston Tea Party-Cooper.jpg|100px]] </div> '''[[Chochitika cha Tiyi cha Boston]]''' chikachitika pa 16 Disembala 1773 mu [[Boston]], apo ŵanthu ŵa [[Thirteen Colonies|makoloni gha Britain]] ŵakaponya mabokosi gha [[tiyi]] mu doko. Ŵakachita ivi kuphalazga [[Dango la Tiyi]], ilo likapereka nkhongono ku [[British East India Company|Kampani ya Britain ya East India]] kuguliska tiyi mu America ndipo likasunganga msonkho..." 120443 wikitext text/x-wiki h4svi4x0ns6hm0saug09gu37rx1myl5 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15 4 48944 120444 2026-09-01T00:56:14Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Blizzard 1888 Grand Central NY.jpg|100px]] </div> '''[[Mkuntho Mukuru wa Chipale wa 1888]]''' ukaŵa chimphepo chikuru chomene icho chikakhwaska [[Northeastern United States|kumpoto-kumafumiro gha America]] pa 12–14 Malichi 1888. [[New York City]] yikazura na chipale chambura kujowoka, ndipo chimphepo chikafika pa nkhongono ya makilomita 100 pa ora. Mzere wa [[njanji]] ukajala, [[telegraph|matelegraph]] ghakagwa, ndip..." 120444 wikitext text/x-wiki btpa5otr6ef12zxi9lh1njo9h96jn7u Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18 4 48945 120445 2026-09-01T00:56:29Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:1816 summer.png|100px]] </div> '''[[Chaka Chambura Chilimwe]]''' chikaŵa chaka cha 1816 apo vigaŵa vinandi vya [[Europe]] na [[North America|kumpoto kwa America]] vikakumana na kuzizima kwambura kulindizgika. Chifukwa chikuru chikaŵa kuphulika kwa [[Phiri la Tambora]] mu [[Indonesia]] mu 1815, uko kukaponyera phulusa na vinthu vya sulfur mu mlengalenga. Mu 1816, nyengo yikaŵa na chisanu, vula na kutentha pachoko, nd..." 120445 wikitext text/x-wiki iml16l64y2y0xoulep0pzm79hg91fwz Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/21 4 48946 120446 2026-09-01T00:56:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The demon core.jpg|100px]] </div> '''[[Pachimake cha Demon]]''' chikaŵa chinthu cha [[plutonium]] icho chikagwiliskirika ntchito pa kafukufuku wa [[vifwo vya nyukiliyala]] ku [[Los Alamos National Laboratory]]. Mu 1945, [[Harry Daghlian]] wakakhwaskika na radiation ndipo wakafwa pamanyuma pa ngozi ya yesero. Mu 1946, [[Louis Slotin]] nayo wakakhwaskika na radiation apo ŵakachitanga yesero ilo likalongoranga pafupi na..." 120446 wikitext text/x-wiki hfk9d67nutx0fnylkw427m6pgd6zcig Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19 4 48947 120447 2026-09-01T00:56:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Great Vowel Shift.svg|100px]] </div> '''[[Kusinthika Kukuru kwa Mavawelo]]''' ni kusintha kukuru kwa umo [[mavawelo]] gha [[Chingelezi]] ghakayowoyekeranga pakati pa vyaka vya m'ma 1400 na 1600. Pa nyengo iyi, mavawelo ghanandi ghakasintha kuyowoyeka, ndipo ichi chikovwira kulongosora chifukwa chake kulemba kwa Chingelezi lero kukupambana chomene na umo mazgu ghakuyowoyekera. Ŵakufufuza ŵali na maghanoghano ghakupamba..." 120447 wikitext text/x-wiki btvqbtn3iu5y6s4hk38w2pmgf663med Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13 4 48948 120448 2026-09-01T00:58:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Great Sheffield Flood.jpg|100px]] </div> '''[[Chigumula Chikuru cha Sheffield]]''' chikaŵa soka ilo likachitika pa 11 Malichi 1864 ku [[Sheffield]], England, apo [[Dale Dyke Dam|Damu la Dale Dyke]] likabomoka apo dambo lake likazura maji kakwamba. Maji pafupifupi 3 miliyoni cubic metres ghakapara mu [[Loxley Valley|Loxley Valley]] na kuluta ku Sheffield. Ŵanthu ŵakujumpha 240 ŵakafwa ndipo nyumba zakujumpha 600 zika..." 120448 wikitext text/x-wiki q20ro9e63tufmrvp6n6bo9v5ud7lhrl Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12 4 48949 120449 2026-09-01T00:58:40Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Johnstown Main Street 1889 flood.jpg|100px]] </div> '''[[Chigumula cha Johnstown]]''' chikaŵa soka likuru la maji ilo likachitika pa 31 Meyi 1889 ku [[Pennsylvania]], United States. [[South Fork Dam|Damu la South Fork]] likabomoka pamanyuma pa vula yikuru, ndipo maji pafupifupi 14.5 miliyoni cubic metres ghakathira ku [[Johnstown]] mwankhongono. Mafunde ghakaŵa ghankhongono chomene mwakuti ghakaŵa pafupi na maji ghak..." 120449 wikitext text/x-wiki kg87io82ed8j4n2l51r5203qwy3eiwb Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10 4 48950 120450 2026-09-01T00:58:49Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:1927 Mississippi flood Mounds-Cairo IL highway.jpg|100px]] </div> '''[[Chigumula Chikuru cha Mississippi cha 1927]]''' chikaŵa chimoza mwa masoka ghakuru chomene gha maji mu mbiri ya [[United States|America]]. Chikamba mu 1926 ndipo chikathandazgika mu 1927 apo [[Mlonga wa Mississippi]] na milonga yinyake zikafuma mu mphaka zawo. Vigaŵa vikuru vya [[Arkansas]], [[Mississippi]] na [[Louisiana]] vikazura na maji, ndipo..." 120450 wikitext text/x-wiki q9w8pw47gjz9p0rp8vm37whsv7wyjkl Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22 4 48951 120451 2026-09-01T00:59:00Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:K Street, Inundation of the State Capitol, City of Sacramento, 1862.jpg|100px]] </div> '''[[Chigumula Chikuru cha 1862]]''' chikaŵa chigumula chikuru chomene icho chikakhwaska [[California]], [[Oregon]] na [[Nevada]] pakati pa Disembala 1861 na Janyuwale 1862. Vula na chisanu vikawira kwa masabata ghanandi, ndipo pamanyuma kutentha kukasungunula chisanu chambiri mu mapiri. Maji ghakathira mu madambo na mizinda, ndipo [..." 120451 wikitext text/x-wiki 5bfxtx57lib2fx4hi3fl2dksyhdctqb Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23 4 48952 120452 2026-09-01T00:59:10Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Great boston fire downtown.jpg|100px]] </div> '''[[Moto Mukuru wa Boston wa 1872]]''' ndiyo moto ukuru mu mbiri ya [[Boston]], Massachusetts. Ukamba pa 9 Novembala 1872 pa Summer Street ndipo ukapya kwa maora pafupifupi 16. Moto ukaparanya ma acre pafupifupi 65 gha msumba, kusazgapo chigaŵa chikuru cha malo gha malonda. Nyumba 776 zikaparanyika, ndipo ndalama za kuparanyika zikayezgekanga pa madola 73.5 miliyoni gha ny..." 120452 wikitext text/x-wiki mqja8al6ffxj1urno5b3tqqw2tp8bpo Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28 4 48953 120453 2026-09-01T00:59:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:1871-peshtigo-fire-historical-events-u2.jpg|100px]] </div> '''[[Moto wa Peshtigo]]''' ukachitika pa 8 Okutobala 1871 mu [[Wisconsin]], pa zuŵa ilo ilo [[Moto Mukuru wa Chicago]] ukachitikaso. Kweni moto wa Peshtigo ukaŵa wakofya chomene chifukwa ukawa [[moto wa nkhalango]] ukuru chomene mu mbiri ya United States. Moto ukaparanya pafupifupi ma acre 1.2 miliyoni ndipo ukathandazgika mwaluŵiro chifukwa cha donda, mphepo..." 120453 wikitext text/x-wiki 5mt0vzh707k3y8cnwuu82zf3v493cn0 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24 4 48954 120454 2026-09-01T00:59:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:New London School explosion.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Sukulu ya New London]]''' likachitika pa 18 Malichi 1937 ku [[New London, Texas]], apo [[gesi yachilengedwe]] yikavuŵa na kuzaza pasi pa sukulu. Ŵasambiri na ŵasambizgi ŵakaŵa mu nyumba yikulu apo gasi yikaphulika na kuparanya sukulu. Ŵanthu pafupifupi 294 ŵakafwa, ndipo ŵanandi ŵakaŵa ŵana. Ŵapulovence ŵakafika mwaluŵiro, kweni kumanya awo ŵakaf..." 120454 wikitext text/x-wiki l49zkm23lkv80j32csn4niwoi4mvgbn Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/20 4 48955 120455 2026-09-01T00:59:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Quintinshill rail disaster - Secours-voiture-de-queue.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Njanji la Quintinshill]]''' likachitika pa 22 Meyi 1915 pafupi na [[Gretna Green]] ku [[Scotland]]. Sitima ya ŵasilikari ya [[Royal Scots]] yikagundana na sitima zinyake chifukwa cha kusintha kwa mayendedwe gha njanji na kupuvwa kwa ma signal. Wose ŵakaŵa mu [[Nkhondo Yakwamba ya Charu|Nkhondo Yakwamba ya Charu]], ndipo sitima ya ŵ..." 120455 wikitext text/x-wiki 1k1re01qchokznjmq1th2kzjzgt2olf Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/25 4 48956 120456 2026-09-01T01:00:06Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Bulgarije, SFA002008967.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Galu Wambura Mwini]]''' ni zina linyake la [[Chochitika cha Petrich]], icho chikachitika mu 1925 pakati pa [[Greece]] na [[Bulgaria]]. Suzgo likamba pa mphaka ya vyaru viŵiri apo msilikari wa ku Greece wakawura mzere wa mphaka apo wakalondezganga galu. Ŵasilikari ŵaŵiri ŵakakumana, ndipo chochitika ichi chikapangiska mphindano kukura. Greece yikazgora na ku..." 120456 wikitext text/x-wiki 7x30phwl3vnbxuj5gqq6q8bo35u1bho Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/26 4 48957 120457 2026-09-01T01:00:14Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Inland Customs Line India.png|100px]] </div> '''[[Khoma la Minga la ku India]]''' yikaŵa khoma la minga ilo Britain yikakhazikiska mu [[India]] mu vyaka vya m'ma 19 kuti yilondezge na kusonkha [[msonkho wa mchere]]. Khoma ili likapangika na minga, zitsamba na mitengo yakufikanga mamita ghanandi, ndipo likalongozga [[Mzere wa Msonkho wa ku Mkati|mzere wa msonkho]] kufuma kumpoto kwa India kuya pakati pa charu. Ŵalara..." 120457 wikitext text/x-wiki 963snrhitd718auhonkiq31ke93ys6z Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/30 4 48958 120458 2026-09-01T01:00:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Fully intact 17th century ship that has ever been salvaged, the 64-gun warship Vasa (24489785059).jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Vasa]]''' yikachitika pa 10 Ogasiti 1628 apo sitima ya nkhondo ya ku [[Suweleńi]] [[Vasa]] yikamira ku [[Stockholm]] pa ulendo wake wakwamba, kweni yikapendama na kuzimira mu maji pambere yindayende makilomita ghaŵiri. Sitima iyi yikaŵa na mizinga 64 ndipo yikapangika kuti yiŵe chimanyikw..." 120458 wikitext text/x-wiki skljmq34wl307kciyeze0a9hgcsytj6 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14 4 48959 120459 2026-09-01T01:01:07Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Donora Pennsylvania Street Scene mid 1970s.jpg|100px]] </div> '''[[Mphunga wa Donora wa 1948]]''' ukaŵa ngozi ya mpweya iyo yikachitika ku [[Donora]] mu [[America]] mu Okutobala 1948. [[Mphunga]] ukazanga kwa mazuŵa ghankhondi chifukwa cha [[Kusintha kwa kutentha kwa mpweya|kusintha kwa kutentha kwa mpweya]], uko kukakolerana utsi kufuma ku mafakitale pafupi na msumba. Ŵanthu ŵanandi ŵakamba kutsokomola, kuleka kup..." 120459 wikitext text/x-wiki dzqya6z0jr9pcvcu8jtfygyq4pvuhx9 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29 4 48960 120460 2026-09-01T01:01:16Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Lake Peigneur.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Ziwa la Peigneur]]''' likachitika pa 20 Novembala 1980 ku [[Louisiana]] mu [[America]], apo kampani ya mafuta yikabowora pasi pafupi na [[Ziwa la Peigneur]]. Kubowora uku kukagunda mphaka ya [[Kampani ya Mchere ya Diamond Crystal|mgodi wa mchere]], ndipo maji ghakanjilira mu dzenje ilo likapangika. Maji ghakamba kuluta mwaluŵiro mu mgodi, ndipo ziwa lose likasanduka nga ni..." 120460 wikitext text/x-wiki ttwrbbi8c7zga53dbj0haa50ebopm9a Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2 4 48961 120461 2026-09-01T01:01:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The SS Eastland Disaster, Chicago River, Chicago, Illinois (9181647188).jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Eastland]]''' likachitika pa 24 Julayi 1915 ku [[Chicago]], apo sitima ya ŵalendo [[SS Eastland]] yikapendama na kuzamira uku yikaŵa yikakhomeka ku doko pa [[Mlonga wa Chicago]]. Sitima iyi yikaŵa na ŵanthu pafupifupi 2,500, ndipo yikagwera ku mphepete mwake mwaluŵiro chomene mwakuti ŵanthu ŵanandi ŵakatondeka..." 120461 wikitext text/x-wiki nitjilz7din17bs3757w0lmyfe9p8vi Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1 4 48962 120462 2026-09-01T01:02:04Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Aberfan disaster.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Aberfan]]''' likachitika pa 21 Okutobala 1966 ku [[Aberfan]], [[Wales]], apo chinthu chakufuma mu migodi chikaswa na kutelemuka pachanya pa msumba. [[Vula]] yikuru yikazuziska madzi mu mulu wa vyakuya vya migodi, ndipo mulu uwo ukayamba kwenda pasi nga ni [[dongo lakutelemuka]]. Ukaŵa mwaluŵiro chomene mwakuti ukafika pa [[sukulu]] ya ŵana apo masambiro ghakamba. Ŵana..." 120462 wikitext text/x-wiki i3kqlwfgect0qz7ibaugyv82yph0k7n Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3 4 48963 120463 2026-09-01T01:02:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:1908 Messina earthquake NH 1177.jpg|100px]] </div> '''[[Chituntulu cha Messina cha 1908]]''' chikaŵa chituntulu chikuru icho chikachitika pa 28 Disembala 1908 mu [[Sicily]] na [[Calabria]]. Chituntulu cha nkhongono pafupifupi 7.1 chikagwiska nyumba zinandi ku [[Messina]] na [[Reggio Calabria]], ndipo [[mafunde ghakuru gha panyanja]] ghakafika pamanyuma pa kutuntuma. Ŵanthu pafupifupi 75,000 ŵakafwa ku Messina na pafu..." 120463 wikitext text/x-wiki s3i1zl5m91cn4maou5f6xzbdzol9r93 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6 4 48964 120464 2026-09-01T01:02:46Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:1755 Lisbon earthquake.jpg|100px]] </div> '''[[Chituntulu cha Lisbon cha 1755]]''' chikaŵa chituntulu chikuru chomene icho chikachitika pa 1 Novembala 1755 ku [[Lisbon]], [[Portugal]]. Chituntulu chikamba pafupi na 9:40 mulenji ndipo chikalondoleka na [[mafunde ghakuru gha panyanja]] na moto uwo ukathandazgika mu msumba. Ŵanthu pafupifupi 40,000 mpaka 50,000 ŵakafwa mu Portugal, Spain na Morocco. [[Lisbon]] yikaparan..." 120464 wikitext text/x-wiki 3fjcwwm903z0hvvzaqwsbsgnwrk61q0 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8 4 48965 120465 2026-09-01T01:02:57Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Challenger disaster explosion.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Challenger]]''' likachitika pa 28 Janyuwale 1986 apo [[Challenger]] yikaphuka masekondi 73 pamanyuma pakuti yaluta ku mlengalenga. Ŵanthu 7 wose awo ŵakaŵa pa ulendo wa [[STS-51-L]] ŵakafwa. Mu gulu ili mukaŵa [[Christa McAuliffe]], msambizgi uyo wakasankhika mu [[Ntchito ya Msambizgi ku Mlengalenga]] kuti walute ku mlengalenga. Suzgo likachitika chifukw..." 120465 wikitext text/x-wiki tvv7kycqpxr0s00vrdb12j4kz4t7fwa Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7 4 48966 120466 2026-09-01T01:03:54Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The SS Eastland Disaster, Chicago River, Chicago, Illinois (9181647188).jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Eastland]]''' likachitika pa 24 Julayi 1915 ku [[Chicago]], apo sitima ya ŵalendo [[SS Eastland]] yikapendama na kuzamira uku yikaŵa yikakhomeka ku doko pa [[Mlonga wa Chicago]]. Sitima iyi yikaŵa na ŵanthu pafupifupi 2,500, ndipo yikagwera ku mphepete mwake mwaluŵiro chomene mwakuti ŵanthu ŵanandi ŵakatondeka..." 120466 wikitext text/x-wiki nitjilz7din17bs3757w0lmyfe9p8vi Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4 4 48967 120467 2026-09-01T01:04:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Union Carbide pesticide factory, Bhopal, India, 1985.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Bhopal]]''' likachitika usiku wa 2–3 Disembala 1984 ku [[Bhopal]], [[India]], apo gasi wakofya wakumanyikwa kuti [[methyl isocyanate]] wakafuma mufakitale ya [[Kampani ya Union Carbide ku India]]. Gasi wakathandazgika mu malo ghakukhala ŵanthu apo ŵanthu ŵakagona, ndipo ŵanandi ŵakazuka na kutsokomola, kuŵa na suzgo la kupuma pa..." 120467 wikitext text/x-wiki 6uq4fnqtn4lgxod7yf5fdnfj61gdc37 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1 4 48968 120468 2026-09-01T01:07:31Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:MSH80 eruption mount st helens 05-18-80-dramatic-edit.jpg|100px]] </div> '''[[Kuphulika kwa Phiri la St. Helens mu 1980]]''' kukachitika pa 18 Meyi 1980 mu [[Washington]], [[United States]], apo kutuntuma kwa charu kukapangiska mphepete ya kumpoto ya [[Phiri la St. Helens]] kugwa. Kugwa uku kukaŵa [[dongo lakutelemuka]] likuru chomene ilo likalembeka pa charu, ndipo kikasuzga phiri na kupangiska kuphulika kukuru kwa ..." 120468 wikitext text/x-wiki e2fo1nhb65rujnu1ux9opac83k5nn0t Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7 4 48969 120469 2026-09-01T01:07:41Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:VajontDiga.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Damu la Vajont]]''' likachitika pa 9 Okutobala 1963 ku [[Italy]], apo chigaŵa chikuru cha phiri la [[Monte Toc]] chikagwa mu nyanja ya Vajont. Dongo lakutelemuka linali likuru chomene mwakuti likasukuma maji gha dambo muŵaro yikuru wakujumpha khoma la [[Damu la Vajont]]. Maji ghakathira mu chigwa mwaluŵiro ndipo ghakaparanya msumba wa [[Longarone]] na vijiji vinyake. Ŵanthu..." 120469 wikitext text/x-wiki 1tdzfrv8hw1xiczkuwjdjjtssmny6oq Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5 4 48970 120470 2026-09-01T01:07:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:RMS Lusitania while sinking .jpg|100px]] </div> '''[[Kuzimira kwa Lusitania]]''' kukachitika pa 7 Meyi 1915 apo sitima ya ŵanthu [[RMS Lusitania]] yikawomberedwa na [[sitima yapasi pa maji]] ya Germany mu [[Nyanja ya Atlantic]]. Sitima iyi yikafuma ku [[New York City]] kuya ku [[Liverpool]], kweni [[chida chakuwombera panyanja]] chikagunda pambere yindafike ku Ireland. Lusitania yikamira mu maji mu mphindi 18 pera. Pa..." 120470 wikitext text/x-wiki r4n06wr5sd5keoriwh7eryy2jt2jpal Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4 4 48971 120471 2026-09-01T01:08:01Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Union Carbide pesticide factory, Bhopal, India, 1985.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Bhopal]]''' likachitika usiku wa 2–3 Disembala 1984 ku [[Bhopal]], [[India]], apo gasi wakofya wakumanyikwa kuti [[methyl isocyanate]] wakafuma mufakitale ya [[Kampani ya Union Carbide ku India]]. Gasi wakathandazgika mu malo ghakukhala ŵanthu apo ŵanthu ŵakagona, ndipo ŵanandi ŵakazuka na kutsokomola, kuŵa na suzgo la kupuma pa..." 120471 wikitext text/x-wiki 6uq4fnqtn4lgxod7yf5fdnfj61gdc37 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14 4 48972 120472 2026-09-01T01:08:14Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Aberfan disaster.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Aberfan]]''' likachitika pa 21 Okutobala 1966 ku [[Aberfan]], [[Wales]], apo chinthu chakufuma mu migodi chikaswa na kutelemuka pachanya pa msumba. [[Vula]] yikuru yikazuziska madzi mu mulu wa vyakuya vya migodi, ndipo mulu uwo ukayamba kwenda pasi nga ni [[dongo lakutelemuka]]. Ukaŵa mwaluŵiro chomene mwakuti ukafika pa [[sukulu]] ya ŵana apo masambiro ghakamba. Ŵana..." 120472 wikitext text/x-wiki i3kqlwfgect0qz7ibaugyv82yph0k7n Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2 4 48973 120473 2026-09-01T01:08:57Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Txcitydisasterparkinglot.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Msumba wa Texas]]''' likachitika pa 16 Epulero 1947 ku [[Texas City]], Texas, apo sitima ya France [[SS Grandcamp]] yikanyamula katundu wa [[ammonium nitrate]] ndipo yikayaka moto pa doko. Moto ukazgoka kuphulika kukuru apo feteleza wakaphulika mu sitima, ndipo ukapangiska moto na mapuluko ghanyake mu sitima na malo gha mafuta. Ŵanthu pafupifupi 581 ŵakafwa ndip..." 120473 wikitext text/x-wiki jg1aq4z9dajw8fn57utdor3c0l02x74 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6 4 48974 120474 2026-09-01T01:09:16Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:St. Francis Dam after the 1928 failure.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Damu la St. Francis]]''' likachitika pa 12 Malichi 1928 ku [[California]], apo [[St. Francis Dam|Damu la St. Francis]] likabomoka usiku pafupi na Santa Clarita. Maji pafupifupi 47 miliyoni cubic metres ghakathira mu chigwa nga ni mafunde ghakuru, ghakaparanya nyumba, mafakitale na misewu. Ŵanthu pafupifupi 431 ŵakafwa, ndipo ŵanandi ŵakaŵa ŵant..." 120474 wikitext text/x-wiki rs7k2tpl1i5xqgiwyazgo255e0vwyuk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3 4 48975 120475 2026-09-01T01:09:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:St. Francis Dam after the 1928 failure.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Damu la St. Francis]]''' likachitika pa 12 Malichi 1928 ku [[California]], apo [[St. Francis Dam|Damu la St. Francis]] likabomoka usiku pafupi na Santa Clarita. Maji pafupifupi 47 miliyoni cubic metres ghakathira mu chigwa nga ni mafunde ghakuru, ghakaparanya nyumba, mafakitale na misewu. Ŵanthu pafupifupi 431 ŵakafwa, ndipo ŵanandi ŵakaŵa ŵant..." 120475 wikitext text/x-wiki rs7k2tpl1i5xqgiwyazgo255e0vwyuk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12 4 48976 120476 2026-09-01T01:09:42Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Battle of the Golden Spurs.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Vikhakha vya Golide]]''' yikachitika pa 11 Julayi 1302 pafupi na [[Kortrijk]] mu [[Flanders]], apo ŵasilikari ŵa France ŵakakumana na gulu la Ŵaflemish. Ŵasilikari ŵa France ŵakaŵa na ŵakavalo na ŵankhondo ŵakusambira, kweni Ŵaflemish ŵakaŵa chomene ŵasilikari ŵakwenda pasi. Pafupifupi ŵasilikari 8,000 mpaka 10,000 ŵa Flanders ŵakathereska..." 120476 wikitext text/x-wiki d4i8oo673rovc0xhh3bw9oys5ukjamf Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9 4 48977 120477 2026-09-01T01:09:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Thomas Edison c1882.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Magetsi gha Direct na Alternating Current]]''' yikaŵa mphindano ya malonda na sayansi pakati pa [[Thomas Edison]], [[Nikola Tesla]] na [[George Westinghouse]] mu vyaka vya m'ma 1880 na 1890. Edison wakakhozga [[direct current|magetsi gha DC]], apo Tesla na Westinghouse ŵakakhozga [[alternating current|magetsi gha AC]]. Chinthu chikuru mu mphindano chikaŵa umo mag..." 120477 wikitext text/x-wiki hdqd57l41in5g05ue3csnx550uhiekx Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13 4 48978 120478 2026-09-01T01:10:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Charles Vance Millar.jpg|100px]] </div> '''[[Mpikisano Mukuru wa Ŵana wa Toronto]]''' ukaŵa mpikisano wachilendo uwo ukachitika ku [[Toronto]] pakati pa 1926 na 1936. Munthu wakulemba malango [[Charles Vance Millar]] wakalemba mu wilo wake kuti ndalama zose izo walisida ziperekeke kwa mwanakazi wa ku Toronto uyo wazababika ŵana ŵanandi chomene mu vyaka khumi pamanyuma pa nyifwa yake. Wilo uwu ukaŵa na makonzedwe gh..." 120478 wikitext text/x-wiki ttnqycw7gev1u65u44kxx14fhz852wb Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20 4 48979 120479 2026-09-01T01:10:27Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Maple syrup taps.jpg|100px]] </div> '''[[Kuba kwa Mowa wa Mphendwa ku Canada]]''' kukaŵa kuba kukuru kwa [[maple syrup|mowa wa mphendwa]] ku [[Quebec]], Canada, pakati pa 2011 na 2012. Ŵakuba ŵakachimbiska pafupifupi matani 3,000 gha mowa wa mphendwa kufuma mu [[International Strategic Reserve|malo ghakusungiramo mowa gha boma]], uyo ukaŵa wakuzura mu migolo masauzandi. Ŵakagwiranga ntchito mu nthowa yakuzizwiska:..." 120479 wikitext text/x-wiki 85zz18bustg806s0i6jdj4qnkrup05f Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22 4 48980 120480 2026-09-01T01:10:39Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Everybody Comes to Beat Sparrows.jpg|100px]] </div> '''[[Ntchito ya Kukoma Mpheta mu China]]''' yikaŵa chigaŵa cha [[Ntchito ya Vinthu Vinayi|Ntchito ya Vinthu Vinayi]] iyo boma la [[China]] likamba mu 1958. [[Mpheta]] zikaŵikika pa mndandanda wa vinthu ivyo vikawoneka nga vinaparanya mbeu, ntheura ŵanthu ŵakaphalizgika kukoma mpheta zinandi. Ŵanthu ŵakakoma mphenyu, ŵakafumba viŵangwi na kupanga phokoso kuti m..." 120480 wikitext text/x-wiki tijm07u4llck6c85ojkug1rtoqlmrzm Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21 4 48981 120481 2026-09-01T01:10:52Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:CoventryAlbertWestfj.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo za Cod]]''' zikaŵa mphindano pakati pa [[Iceland]] na [[Britain]] pa nkhani ya ufulu wa kuvila nsomba mu [[Nyanja ya Atlantic|Nyanja ya Atlantic]] pakati pa 1958 na 1976. Iceland yikasazgiranga mphaka ya maji agho ŵanthu ŵa vyaru vinyake ŵakeneranga kulondezga, kweni Britain yikakana malango agha chifukwa ŵalovi ŵake ŵakakhumbanga kulutilira kuvila pafupi na Ic..." 120481 wikitext text/x-wiki 5r71znfjkbyanyjafwuox40cts41qqk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15 4 48982 120482 2026-09-01T01:11:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:L. Kretzschmar - How Belisarius and Theodora rescued Justinian (Nika riots).jpg|100px]] </div> '''[[Kuwukira kwa Nika]]''' kukachitika mu [[Constantinople]] mu 532 apo magulu gha ŵanthu awo ŵakazomeranga ŵakathamangiska [[Justinian I|Mfumukazi Justinian]] pa nyengo ya maseŵero gha [[Hippodrome ya Constantinople|Hippodrome]]. Ŵalongozgi ŵa magulu gha [[Blue]] na [[Green]] ŵakamba kuŵa umoza na kusandukira boma. V..." 120482 wikitext text/x-wiki hkbzcc5fxakwvzo7am8h0x1hkqtumgf Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16 4 48983 120483 2026-09-01T01:11:41Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Fukushima I reactor units 3 and 4 by Digital Globe.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Nyukiliya la Fukushima Daiichi]]''' likamba pa 11 Malichi 2011 ku [[Japan]] pamanyuma pa [[2011 Tōhoku earthquake and tsunami|chituntulu na tsunami ya Tōhoku]]. Mafunde ghakuru ghakapwera pa [[Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant]] ndipo ghakawononga magetsi na makina gha kusungira ma reactor ghakuzizima. Pamanyuma, ma reactor ghanyake..." 120483 wikitext text/x-wiki kjijl0a3t49kkonzuzshmfdlku76stp Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17 4 48984 120484 2026-09-01T01:11:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Allghoikhorkhoi.jpg|100px]] </div> '''[[Chiweto cha Mphungu cha ku Gobi]]''' ni chinyama icho ŵanthu ŵakuyowoya kuti chikuŵa mu [[Gobi Desert]]. Mu malipoti gha ku Mongolia, chikumanyikwa nga [[olgoi-khorkhoi]], zina ilo likung’anamura “mmbumbo mukuru”. Ŵanthu ŵakuyowoya kuti chinyama ichi chingakhala pasi pa mchenga. Nkhani zinyake zikuti chingakoma nyama panji munthu na sumu panji magetsi. Roy Chapman And..." 120484 wikitext text/x-wiki mrtigjw4332kdzwa98ntv855w6w3rel Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21 4 48985 120485 2026-09-01T01:11:59Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Smyrna Fire Sept 1922 from HMS Ajax.jpg|100px]] </div> '''[[Kuwotcha kwa Smyrna mu 1922]]''' kukaŵa chochitika cha nkhaza mu [[Smyrna]], Turkey, mu Sepitembala 1922 apo msumba ukawotcha kwa mazuŵa ghanandi. Moto ukamba pa 13 Sepitembala, mazuŵa ghanayi pamanyuma pakuti ŵasilikari ŵa Turkey ŵaluta mu msumba. [[Greek people|Ŵagiriki]] na [[Armenians|ŴaArmenia]] ndiwo ŵakakhalanga chomene mu vigaŵa ivyo vikawotch..." 120485 wikitext text/x-wiki 3ykkcmuvqvfyiyncookm4es69n7g9xc Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22 4 48986 120486 2026-09-01T01:12:08Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Chernobyl Reactor 4 - Where Disaster Occurred - Chernobyl Exclusion Zone - Northern Ukraine - 01 (27099656425).jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Nyukiliya la Chornobyl]]''' likachitika pa 26 Epulero 1986 ku [[Chernobyl Nuclear Power Plant]] mu Ukraine, iyo pa nyengo yira yikaŵa mu [[Soviet Union]]. Reactor nambala 4 yikaphulika apo ŵantchito ŵakachitanga yesero la umoyo wa makina. Suzgo la kapangidwe ka reactor na vint..." 120486 wikitext text/x-wiki jzrioznxoiretz6tgquwzwk3rla6itj Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18 4 48987 120487 2026-09-01T01:12:21Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Ruins of the English Settlement at Roanoke.jpg|100px]] </div> '''[[Koloni la Roanoke ilo likazimirika]]''' likaŵa malo gha ŵanthu ŵa ku [[England]] awo ŵakakhazikiska koloni pa [[Roanoke Island]] mu North Carolina mu vyaka vya m'ma 1580. Gulu lachiŵiri la ŵanthu likafika mu 1587 pasi pa [[John White]], kweni White wakawelera ku England kupenja vyakukhumbikwa. Nkhondo ya Britain na Spain yikachedweskanga ulendo wak..." 120487 wikitext text/x-wiki pqyir0a6cfmbe6x54ap97pcuwezpdfc Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8 4 48988 120488 2026-09-01T01:12:34Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The lighthouse on Eilean Mor of the Flannan Isles - geograph.org.uk - 100454.jpg|100px]] </div> '''[[Kusowa kwa ŵalindizgi ŵa nyali ku Flannan Isles]]''' kukachitika mu Disembala 1900 ku [[Flannan Isles]] ku Scotland. Ŵalindizgi ŵatatu ŵa [[Flannan Isles Lighthouse|nyali ya Eilean Mòr]], [[James Ducat]], [[Thomas Marshall]] na [[Donald McArthur]], ŵakazimiririka kwambura kusiya munthu. Pamanyuma pa kusazgika kwa..." 120488 wikitext text/x-wiki edmi7n60a6btckbq9ovegheocuhd9xf Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12 4 48989 120489 2026-09-01T01:12:46Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Laki (3).jpg|100px]] </div> '''[[Kuphulika kwa Laki mu 1783]]''' kukaŵa kuphulika kukuru kwa [[volcano|phiri la moto]] ku [[Iceland]] uko kukamba pa 8 Juni 1783. Mipata yakujumpha 130 ya phiri la moto yikajulika, ndipo lava, phulusa na mipweya vinandi vikafuma kwa myezi pafupifupi 8. Kuphulika uku kukafumiska [[sulfur dioxide|sulfur dioxide]] wakuchuluka chomene mu mlengalenga, ndipo ku Europe kukapangika mphunga wakum..." 120489 wikitext text/x-wiki 0j7lw2h3fevg5xmd5k48qziibv108ld Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11 4 48990 120490 2026-09-01T01:12:55Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Mount Pelée 1902.jpg|100px]] </div> '''[[Kuphulika kwa Phiri la Pelée mu 1902]]''' kukachitika ku [[Martinique]] mu 1902 ndipo kukaŵa kuphulika kwa [[volcano|phiri la moto]] kwakofya chomene mu mbiri yakulembeka. Kuphulika kukamba mu Epulero, kweni pa 8 Meyi, mphepo yakuŵotcha ya [[pyroclastic flow|malibwe na phulusa yakotcha]] yikathira ku msumba wa [[Saint-Pierre, Martinique|Saint-Pierre]]. Mu mphindi zicoko waka,..." 120490 wikitext text/x-wiki 8mm09kwa72vxh9701uelluzv17msdr3 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11 4 48991 120491 2026-09-01T01:13:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Txcitydisasterparkinglot.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Msumba wa Texas]]''' likachitika pa 16 Epulero 1947 ku Texas City, Texas, apo sitima ya France SS Grandcamp yikanyamula katundu wa ammonium nitrate ndipo yikayaka moto pa doko. Moto ukazgoka kuphulika kukuru apo feteleza wakaphulika mu sitima, ndipo ukapangiska moto na mapuluko ghanyake mu sitima na malo gha mafuta. Ŵanthu pafupifupi 581 ŵakafwa ndipo ŵakujumph..." 120491 wikitext text/x-wiki cgr0o3xu6ld1r6hvf9z8jnyjzfll21m Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10 4 48992 120492 2026-09-01T01:13:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Charles Vance Millar.jpg|100px]] </div> '''[[Mpikisano Mukuru wa Ŵana wa Toronto]]''' ukamba chifukwa cha wilo wachilendo wa Charles Vance Millar, mwanalume wa ku Canada uyo wakafwa mu 1926 kwambura ŵana. Mu wilo wake, wakasankha kuti ndalama zinandi izo walisida ziperekeke kwa mwanakazi wa ku Toronto uyo wazababika ŵana ŵanandi chomene mu vyaka khumi pamanyuma pa nyifwa yake. Ichi chikapangiska mpikisano wambura ku..." 120492 wikitext text/x-wiki aeb873dmstcz2sw88soknh60e1k574h Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/4 4 48993 120493 2026-09-01T01:14:11Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Mattoon Illinois downtown.jpg|100px]] </div> '''[[Wakuthira Gasi wa Mattoon]]''' likaŵa zina ilo nyuzipepala zikapereka kwa munthu panji ŵanthu awo ŵakayowoyekanga kuti ŵakathiranga gasi mu nyumba za ŵanthu ku Mattoon, Illinois, mu 1944. Mu masabata ghaŵiri, ŵanthu ŵakupambuka ŵakaphalira polisi kuti ŵakawona munthu panji ŵakanunkha fungo lichilendo pambere ŵandambe kutsokomola, kusanza panji kuleka kwenda m..." 120493 wikitext text/x-wiki 6kd7oypinw744wg5a7ndvntb3epc46e Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19 4 48994 120494 2026-09-01T01:14:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Morro do Pico - Niteroi - RJ.JPG|100px]] </div> '''[[Nkhani ya Masks gha Lead]]''' yikakhwaska ŵanalume ŵaŵiri ŵa ku Brazil, Manoel Pereira da Cruz na Miguel José Viana, awo ŵakasangika pa Morro do Vintém ku Niterói mu Ogasiti 1966. Matupi ghawo ghakaŵa pafupi na virimiri, ndipo waliyose wakaŵa wavwara sutu, raincoat na mask ya lead pa maso. Polisi yikasanga botolo la maji, matawulo ghakunyowa na buku lidoko i..." 120494 wikitext text/x-wiki piu8mw4r6ih8ccmak7hgrrcq5cjav83 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5 4 48995 120495 2026-09-01T01:14:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:SomertonManBurial.jpg|100px]] </div> '''[[Mwanalume wa Somerton]]''' wakasangika wafwa pa 1 Disembala 1948 pa Somerton Beach pafupi na Adelaide ku Australia. Wakaŵa wambura chikalata, ndipo ŵapolisia ŵakasanga kuti palije ndalama panji vinthu vinyake ivyo vingamumanya. Mu pocket yake mukaŵa pepala lidoko lakudulika mu buku la ndakatulo, lolembeka mazgu ghakuti Tamám Shud, agho ghakung’anamura kuti “wamara”...." 120495 wikitext text/x-wiki nen5x0s99fug8i91cwop3ola1tse7z6 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/25 4 48996 120496 2026-09-01T01:16:10Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:SomertonManBurial.jpg|100px]] </div> '''[[Mwanalume wa Somerton]]''' wakasangika wafwa pa 1 Disembala 1948 pa Somerton Beach pafupi na Adelaide ku Australia. Wakaŵa wambura chikalata, ndipo ŵapolisia ŵakasanga kuti palije ndalama panji vinthu vinyake ivyo vingamumanya. Mu pocket yake mukaŵa pepala lidoko lakudulika mu buku la ndakatulo, lolembeka mazgu ghakuti Tamám Shud, agho ghakung’anamura kuti “wamara”...." 120496 wikitext text/x-wiki nen5x0s99fug8i91cwop3ola1tse7z6 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20 4 48997 120497 2026-09-01T01:16:24Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:St. Francis Dam after the 1928 failure.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Damu la St. Francis]]''' likachitika pa 12 Malichi 1928 ku [[California]], apo [[St. Francis Dam|Damu la St. Francis]] likabomoka usiku pafupi na Santa Clarita. Maji pafupifupi 47 miliyoni cubic metres ghakathira mu chigwa nga ni mafunde ghakuru, ghakaparanya nyumba, mafakitale na misewu. Ŵanthu pafupifupi 431 ŵakafwa, ndipo ŵanandi ŵakaŵa ŵant..." 120497 wikitext text/x-wiki rs7k2tpl1i5xqgiwyazgo255e0vwyuk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/5 4 48998 120498 2026-09-01T01:16:34Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Battle of the Golden Spurs.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Vikhakha vya Golide]]''' yikachitika pa 11 Julayi 1302 pafupi na [[Kortrijk]] mu [[Flanders]], apo ŵasilikari ŵa France ŵakakumana na gulu la Ŵaflemish. Ŵasilikari ŵa France ŵakaŵa na ŵakavalo na ŵankhondo ŵakusambira, kweni Ŵaflemish ŵakaŵa chomene ŵasilikari ŵakwenda pasi. Pafupifupi ŵasilikari 8,000 mpaka 10,000 ŵa Flanders ŵakathereska..." 120498 wikitext text/x-wiki d4i8oo673rovc0xhh3bw9oys5ukjamf Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/17 4 48999 120499 2026-09-01T01:17:39Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:St. Francis Dam after the 1928 failure.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Damu la St. Francis]]''' likachitika pa 12 Malichi 1928 ku [[California]], apo [[St. Francis Dam|Damu la St. Francis]] likabomoka usiku pafupi na Santa Clarita. Maji pafupifupi 47 miliyoni cubic metres ghakathira mu chigwa nga ni mafunde ghakuru, ghakaparanya nyumba, mafakitale na misewu. Ŵanthu pafupifupi 431 ŵakafwa, ndipo ŵanandi ŵakaŵa ŵant..." 120499 wikitext text/x-wiki rs7k2tpl1i5xqgiwyazgo255e0vwyuk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19 4 49000 120500 2026-09-01T01:17:49Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Txcitydisasterparkinglot.jpg|100px]] </div> '''[[Soka la Msumba wa Texas]]''' likachitika pa 16 Epulero 1947 ku [[Texas City]], Texas, apo sitima ya France [[SS Grandcamp]] yikanyamula katundu wa [[ammonium nitrate]] ndipo yikayaka moto pa doko. Moto ukazgoka kuphulika kukuru apo feteleza wakaphulika mu sitima, ndipo ukapangiska moto na mapuluko ghanyake mu sitima na malo gha mafuta. Ŵanthu pafupifupi 581 ŵakafwa ndip..." 120500 wikitext text/x-wiki jg1aq4z9dajw8fn57utdor3c0l02x74 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/31 4 49001 120501 2026-09-01T01:18:17Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Smyrna Fire Sept 1922 from HMS Ajax.jpg|100px]] </div> '''[[Kuwotcha kwa Smyrna mu 1922]]''' kukaŵa chochitika cha nkhaza mu [[Smyrna]], Turkey, mu Sepitembala 1922 apo msumba ukawotcha kwa mazuŵa ghanandi. Moto ukamba pa 13 Sepitembala, mazuŵa ghanayi pamanyuma pakuti ŵasilikari ŵa Turkey ŵaluta mu msumba. [[Greek people|Ŵagiriki]] na [[Armenians|ŴaArmenia]] ndiwo ŵakakhalanga chomene mu vigaŵa ivyo vikawotch..." 120501 wikitext text/x-wiki 3ykkcmuvqvfyiyncookm4es69n7g9xc Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/26 4 49002 120502 2026-09-01T01:18:52Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:William of Orange III and his Dutch army land in Brixham, 1688.jpg|100px]] </div> '''[[Mantha gha ŴaIrishi gha 1688]]''' chikaŵa mantha ghakuru mu [[England]] mu Disembala 1688 apo nkhani zautesi zikati ŵasilikari ŵa ku Ireland ŵakukhumba kuwotcha misumba na kukoma ŵanthu. Nkhani izi zikathandazgika kufuma ku [[London]] kuya ku counties 19. Ŵanthu ŵakanyamura vyakurwa na kupanga magulu ghakujiŵika. Mu [[Wales]]..." 120502 wikitext text/x-wiki 4kfwdrvtneg4phwul8f5kemcrpn3yzp Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18 4 49003 120503 2026-09-01T01:19:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Black Tom explosion - 1916.jpg|100px]] </div> '''[[Kuphulika kwa Black Tom]]''' kukachitika pa 30 Julayi 1916 ku [[New Jersey]], apo vinthu vya nkhondo vikaphulika pa doko la [[New York Harbor]]. Ŵanthu ŵakapwetekeka ndipo ŵanthu ŵakafwa. Kuphulika uku kukaŵa kukuru mwakuti mazenera ghakaswa kutali ndipo [[Chikumbusko cha Ufulu|Chikumbusko cha Ufulu]] chikapwetekeka. Ŵalongozgi ŵa America ŵakaghanaghana kuti ŵa..." 120503 wikitext text/x-wiki 3wabdkp5uzn9bvv6whxuenrsf39h7fv Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/2 4 49004 120504 2026-09-01T01:19:13Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Black Tom explosion - 1916.jpg|100px]] </div> '''[[Kuphulika kwa Black Tom]]''' kukachitika pa 30 Julayi 1916 ku [[New Jersey]], apo vinthu vya nkhondo vikaphulika pa doko la [[New York Harbor]]. Ŵanthu ŵakapwetekeka ndipo ŵanthu ŵakafwa. Kuphulika uku kukaŵa kukuru mwakuti mazenera ghakaswa kutali ndipo [[Chikumbusko cha Ufulu|Chikumbusko cha Ufulu]] chikapwetekeka. Ŵalongozgi ŵa America ŵakaghanaghana kuti ŵa..." 120504 wikitext text/x-wiki 3wabdkp5uzn9bvv6whxuenrsf39h7fv Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/3 4 49005 120505 2026-09-01T01:19:23Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Torso Murder Report.jpg|100px]] </div> '''[[Milandu ya Kukoma Ŵanthu ku Cleveland]]''' zikaŵa milandu ya kukoma ŵanthu mu [[Cleveland]] pakati pa 1935 na 1938. Ŵanthu 12 ŵakamanyikwa nga ŵakakomeka, ndipo ŵanyake ŵakasangika mu mabwinja gha [[Kingsbury Run]]. Ŵanthu ŵanandi ŵakakomeka mwankhanza ndipo vigaŵa vya mathupi ghawo vikaphwanyikanga. Ŵanyake mwa ŵakufwa ŵakakhalira ŵambura kumanyikwa chifukwa s..." 120505 wikitext text/x-wiki 1ejt4vzqhhl8vf4ece7cynvomgupeot Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/6 4 49006 120506 2026-09-01T01:19:31Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:DMRDlogo.png|100px]] </div> '''[[Chinyengo cha Dihydrogen Monoxide]]''' ni nthabwala ya sayansi iyo yikupusiska ŵanthu mwa kugwiliskira ntchito zina lakofya la mankhwala agho tikumanya kuti [[maji]]. Chinyengo ichi chikuyowoya za ngozi zake, nga ni kusoŵa mpweya apo maji ghanjira mu mapapo, kukokoloka kwa malibwe na kufufuma kwa malo. Vinyake mwa ivyo vikuyowoyeka niunenesko pa maji, kweni vikulongozgeka mwakupusiska...." 120506 wikitext text/x-wiki 2w7n3petj7qtsstwtrs1edmyq1uwujo Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/7 4 49007 120507 2026-09-01T01:19:41Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:HansIsland.png|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Whisky ya Hans Island]]''' yikaŵa mphindano ya malo pakati pa [[Canada]] na [[Denmark]] pa chilwa cha [[Hans Island]]. Kwa nyengo, ŵalongozgi ŵa vyaru viŵiri ŵakalutanga ku chilwa ichi na kwimikako mbendera yawo. Ŵakachitanga chinthu chinyake chakusekeska: ŵanthu ŵa Canada ŵakasiyanga botolo la whisky, ndipo ŵa Denmark ŵakasiyanga schnapps. Apo gulu limoza lafika,..." 120507 wikitext text/x-wiki 6rvmjvdw9uusoo92k9oj5mebheog93r Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/1 4 49008 120508 2026-09-01T01:20:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Blair Mountain Fighting.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Blair Mountain]]''' yikaŵa kukumana kwa ŵantchito na ŵasilikari ku [[West Virginia]] mu 1921. Ŵakuchera malasha pafupifupi 10,000 ŵakanyamura mfuti kuti ŵakhozge ufulu wa [[bungwe la ŵantchito|bungwe la ŵantchito]]. Ŵakakumana na ŵapolisia, ŵalindizgi ŵa migodi na ŵasilikari ŵa boma. Nkhondo yikatora mazuŵa ghanayi ndipo mizinga yikujumpha miliyon..." 120508 wikitext text/x-wiki lr1yghc3x58lytpdd1k3e2sf9lekb0t Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9 4 49009 120509 2026-09-01T01:20:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Ghost Army dummy tank, International Spy Museum.jpg|100px]] </div> '''[[Gulu la Vizimu]]''' likaŵa gulu la ŵasilikari ŵa [[United States Army]] pa [[Nkhondo Yachiŵiri ya Charu|Nkhondo Yachiŵiri ya Charu]] ilo likagwiliskira ntchito [[Vinyengo vya nkhondo|vinyengo vya nkhondo]]. Gulu ili likaŵa na ŵanthu 1,100 ndipo likagwiliskira ntchito [[Matangi gha mphepo|matangi gha mphepo]], ndege zakupangika nga zizaŵenge..." 120509 wikitext text/x-wiki syug2snw4j2gw3w3k3qngd3vyij6h5f Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/8 4 49010 120510 2026-09-01T01:20:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:MuensterUnderSiege1534.jpg|100px]] </div> '''[[Kuwukira kwa Münster]]''' kukachitika mu [[Münster]] mu 1534–1535 apo gulu la [[Ŵanabaptist|Ŵanabaptist]] likapanga boma mukati mwa msumba. [[John of Leiden]] wakajichema themba ndipo wakakhazikiska [[Nthengwa za ŵanthu ŵanandi|nthengwa za ŵanakazi ŵanandi]]. Msumba ukazingilizgika na ŵasilikari ŵa bishopu, ndipo ŵanthu ŵakamba kusoŵa chakurya. Ŵalongozgi ap..." 120510 wikitext text/x-wiki rux40zefxm725e7v16kjzslxtdwib0i Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23 4 49011 120511 2026-09-01T01:23:06Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Bath School disaster showing front of school.png|100px]] </div> '''[[Soka la Sukulu ya Bath]]''' likachitika pa 18 Meyi 1927 ku Bath Township, Michigan, apo Andrew Kehoe wakaswa [[Bath Consolidated School|sukulu ya Bath]] na mabomba agho wakaŵika mwachisisi. Kuphulika kukamba mu nyumba ya sukulu ndipo ŵana ŵanandi ŵakaŵa mukati. Ŵanthu 38 ŵakafwa pa sukulu, ndipo Kehoe pamanyuma wakachitiska kuphulika kwo kumukom..." 120511 wikitext text/x-wiki 0cln8kjt2ngsf2vfqqbo69rejqokpu1 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/27 4 49012 120512 2026-09-01T01:23:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Bath School disaster showing front of school.png|100px]] </div> '''[[Soka la Sukulu ya Bath]]''' likachitika pa 18 Meyi 1927 ku Bath Township, Michigan, apo Andrew Kehoe wakaswa [[Bath Consolidated School|sukulu ya Bath]] na mabomba agho wakaŵika mwachisisi. Kuphulika kukamba mu nyumba ya sukulu ndipo ŵana ŵanandi ŵakaŵa mukati. Ŵanthu 38 ŵakafwa pa sukulu, ndipo Kehoe pamanyuma wakachitiska kuphulika kwo kumukom..." 120512 wikitext text/x-wiki 0cln8kjt2ngsf2vfqqbo69rejqokpu1 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/24 4 49013 120513 2026-09-01T01:23:30Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Pope Joan.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhani ya Papa Mwanakazi Joan]]''' yikuyowoya za mwanakazi uyo malipoti gha nyengo yakale ghakati wakajivwalika nga mwanalume na kuŵa Papa mu vyaka vya m'ma 800. Malinga na nthano iyi, wakajifuma mu sukulu na kukwera mu mpingo mpaka kusankhika kuŵa Papa. Ŵanthu ŵakayowoya kuti kugonana kwake kukamanyikwa apo wakababa mwana pa ulendo wa ŵapapa, ndipo nyifwa yake yikachitika nyengo y..." 120513 wikitext text/x-wiki l737ha0sjoqnuneeqa6jza7akvetbrk Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/28 4 49014 120514 2026-09-01T01:23:44Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Former headquarters site of Unit 731.jpg|100px]] </div> '''[[Gulu la 731]]''' likaŵa gulu la ŵasilikari ŵa Japan ilo likachita kafukufuku wa [[nkhondo ya majeremusi]] na kuyezga pa ŵanthu ku Manchukuo pa Nkhondo Yachiŵiri ya Charu. Likalongozgekanga na [[Shirō Ishii]] ndipo likakhala ku Pingfang pafupi na Harbin. Ŵanthu awo ŵakakoleka ŵakagwiliskirika ntchito pa kuyezga nthenda, kutemeka kwa thupi, kusintha kwa..." 120514 wikitext text/x-wiki q1d3d32qrxbkpmjkr2bc0q9hp7oyr6m Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/29 4 49015 120515 2026-09-01T01:23:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Narona hirta 01.JPG|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Bakiti ya Muti]]''' yikaŵa nkhondo ya 1325 pakati pa Bologna na Modena ku Italy. Nkhondo iyi yikaŵa chigaŵa cha mphindano yitali pakati pa magulu gha Guelph na Ghibelline. Nthano yakumanyikwa yikati ŴaModena ŵakaba bakiti ya muti kufuma ku chisimi cha Bologna, ndipo ichi chikapangiska ŵaBologna kuluta kukalimbana. Kweni mbiri yikulongora kuti nkhondo yeneko yikamb..." 120515 wikitext text/x-wiki qxx7pw0uz20v6qv754dpuhtx45tcc18 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27 4 49016 120516 2026-09-01T01:24:06Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Battle of Herrings.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo ya Herring]]''' yikaŵa nkhondo ya 1429 mu [[Nkhondo ya Vyaka 100|Nkhondo ya Vyaka 100]] pafupi na Rouvray ku France. Ŵasilikari ŵa France na Scotland ŵakayezga kujumphira gulu la Britain ilo likanyamura katundu kuluta ku Orléans. Katundu uyu wakaŵa na mivi, mizinga na vinthu vyakukhumbikwa pa nkhondo, kweniso migolo ya [[nsomba za herring|herring]] zakuti ŵasilik..." 120516 wikitext text/x-wiki 5vh3ronrdhs71f5ogitk4m3oczm6rgo Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/10 4 49017 120517 2026-09-01T01:24:21Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Elephantmary.jpg|100px]] </div> '''[[Nyovu Mary]]''' wakaŵa [[njovu ya ku Asia]] iyo yikagwiranga ntchito mu circus ya Sparks World Famous Shows ku Tennessee. Mu 1916, Red Eldridge, uyo wakaŵa handler waphya, wakakhwaskika mwakofya na Mary ndipo wakafwa. Mwini wa circus wakasankha kukoma Mary chifukwa cha mantha kuti yingaŵa ngozi ku ŵanthu. Pa 13 Sepitembala 1916, Mary wakanyamulika na sitima kuya ku Erwin, uko gul..." 120517 wikitext text/x-wiki jk0474skcjwno9oili62sa6fm1lsjxp Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31 4 49018 120518 2026-09-01T01:24:39Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:USRadiumGirls-Argonne1,ca1922-23-150dpi.jpg|100px]] </div> '''[[Ŵasungwana ŵa Radium]]''' ŵakaŵa ŵantchito ŵanakazi awo ŵakapenda mawotchi na radium mu mafakitale gha United States mu vyaka vya m'ma 1910 na 1920. Kampani zikaŵaphalira kuti utoto wa radium ukaŵavya suzgo, ndipo ŵantchito ŵanyake ŵakaphalizgika kusongola maburashi mu milomo kuti ghakaŵa ghapusu. Ntheura ŵakamezga radium pachanya pa ntchito z..." 120518 wikitext text/x-wiki 00blk2c15026xpt7rkwytr59d53tok2 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24 4 49019 120519 2026-09-01T01:24:52Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The Princes in the Tower.jpg|100px]] </div> '''[[Ŵana Ŵaŵiri mu Tower ya London]]''' ŵakaŵa Edward V na Richard, ŵana ŵa Edward IV awo ŵakazimirika mu 1483. Ŵana aŵa ŵakaŵikika mu Tower of London apo ŵakalindiliranga kuŵa fumukazi na wakeredwa. Kweni pambere ŵalutire ku coronation, ŵakaphalazgika kuti ŵakaŵa ŵambura kwenelera kuŵa ŵalongozgi chifukwa cha nkhani ya ubabiko. Richard III wakatora ufumu..." 120519 wikitext text/x-wiki gty2txfundho6b3brk8u7nqjef1upxu Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26 4 49020 120520 2026-09-01T01:25:41Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The Princes in the Tower.jpg|100px]] </div> '''[[Ŵana Ŵaŵiri mu Tower ya London]]''' ŵakaŵa Edward V na Richard, ŵana ŵa Edward IV awo ŵakazimirika mu 1483. Ŵana aŵa ŵakaŵikika mu Tower of London apo ŵakalindiliranga kuŵa fumukazi na wakeredwa. Kweni pambere ŵalutire ku coronation, ŵakaphalazgika kuti ŵakaŵa ŵambura kwenelera kuŵa ŵalongozgi chifukwa cha nkhani ya ubabiko. Richard III wakatora ufumu..." 120520 wikitext text/x-wiki gty2txfundho6b3brk8u7nqjef1upxu Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28 4 49021 120521 2026-09-01T01:27:24Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Horse Drawn Carriage ca 1890.jpg|100px]] </div> '''[[Nthano ya Manyiho gha Mahachi]]''' yikuyowoya za suzgo ilo mizinda yikeneranga kukumana nalo apo magalimoto gha mahachi ghakaŵa ghanandi mu vyaka vya m'ma 19. Misewu ya London, New York na mizinda yinyake yikazuranga na manyiho gha mahachi, ndipo ŵanthu ŵakeneranga kuyitozga na kuyifumiska. Mu 1894, nkhani yikamba kuyowoya kuti London yingaŵikika pasi pa manyiho p..." 120521 wikitext text/x-wiki g7gf7of5z6sqo23we6kojosyqxhzwyp Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/29 4 49022 120522 2026-09-01T01:27:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Чумной бунт в Москве (1771) 2.jpg|100px]] </div> '''[[Kuwukira kwa Nthenda ya Moscow]]''' kukachitika mu 1771 apo nthenda ya [[Bubonic plague|bubonic]] yikathandazgika mu [[Moscow]]. Malango ghakuru gha [[Karantini|quarantine]], kujala misika na nyumba, ndiposo kutaya vinthu vyakakhwaskika vikapangiska ŵanthu kukwiya. Pa 15 Sepitembala, gulu likuru la ŵanthu likaluta ku [[Red Square|Red Square]] ndipo..." 120522 wikitext text/x-wiki m2gztu8bhtfhfm6b6pf718s6akiga6a Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25 4 49023 120523 2026-09-01T01:28:19Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:William of Orange III and his Dutch army land in Brixham, 1688.jpg|100px]] </div> '''[[Mantha gha ŴaIrishi gha 1688]]''' chikaŵa mantha ghakuru mu [[England]] mu Disembala 1688 apo nkhani zautesi zikati ŵasilikari ŵa ku Ireland ŵakukhumba kuwotcha misumba na kukoma ŵanthu. Nkhani izi zikathandazgika kufuma ku [[London]] kuya ku counties 19. Ŵanthu ŵakanyamura vyakurwa na kupanga magulu ghakujiŵika. Mu [[Wales]]..." 120523 wikitext text/x-wiki 4kfwdrvtneg4phwul8f5kemcrpn3yzp Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27 4 49024 120524 2026-09-01T01:28:30Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Чумной бунт в Москве (1771) 2.jpg|100px]] </div> '''[[Kuwukira kwa Nthenda ya Moscow]]''' kukachitika mu 1771 apo nthenda ya [[Bubonic plague|bubonic]] yikathandazgika mu [[Moscow]]. Malango ghakuru gha [[Karantini|quarantine]], kujala misika na nyumba, ndiposo kutaya vinthu vyakakhwaskika vikapangiska ŵanthu kukwiya. Pa 15 Sepitembala, gulu likuru la ŵanthu likaluta ku [[Red Square|Red Square]] ndipo..." 120524 wikitext text/x-wiki m2gztu8bhtfhfm6b6pf718s6akiga6a Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/30 4 49025 120525 2026-09-01T01:28:50Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Scopes_trial.jpg|100px]] </div> '''[[Mlandu wa Scopes]]''' ukaŵa mlandu wa ku [[Tennessee]] mu 1925 apo msambizgi [[John T. Scopes]] wakazengedwa mulandu chifukwa chakusambizga [[evolution|kusinthika kwa viŵikwa]] mu sukulu. Mlandu uwu ukanozgeka mwakuti ŵanthu ŵanandi ŵa nyuzipepala ŵize ku Dayton. Ŵalongozgi ŵakasangana mu khoti, ndipo [[William Jennings Bryan]] wakayowoya pa nkhani ya chipulikano na sayansi...." 120525 wikitext text/x-wiki nw1wo5cvr5m1kttg52qz43g53xp53a0 Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14 4 49026 120526 2026-09-01T01:29:14Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:SarahWildesArrestWarrant.jpg|100px]] </div> '''[[Milandu ya Ufiti ya Salem]]''' yikachitika mu [[Massachusetts]] mu 1692–1693 apo ŵanthu ŵakujumpha 200 ŵakaŵa ŵakuphalirika kuti ŵakachita [[ufiti]]. Ŵanthu ŵakagwiliskira ntchito ukaboni wa vinthu ivyo ŵakawonanga mu maghanoghano, ndipo ŵanthu 19 ŵakakomeka pamanyuma pa milandu iyi. Ŵanthu ŵanyake ŵakafwa mu jele. Nthenda ya mantha yikathandazgika mu viji..." 120526 wikitext text/x-wiki glo83l8nbpbwoegkdcnxkxnu7dd51yz Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16 4 49027 120527 2026-09-01T01:29:53Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:WoolpitSign.jpg|100px]] </div> '''[[Ŵana Ŵabiri Ŵakubiriŵira ŵa Woolpit]]''' ni nthano ya ku [[England]] ya mu vyaka vya m'ma 12 ya ŵana ŵaŵiri awo ŵakayowoyeka kuti ŵakaŵa na khungu lakubiriŵira. Ŵana aŵa ŵakasangika pafupi na [[Woolpit]] ku Suffolk, ndipo pakwamba ŵakakana chakurya chinandi kweni ŵakalyanga nyemba zambura kuphika. Malinga na nkhani yakale, ŵana ŵakamba kusintha khungu pamanyuma paku..." 120527 wikitext text/x-wiki 2o3q7qzxofrj6em15ps0ohto5wo4rud Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13 4 49028 120528 2026-09-01T01:30:12Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Ice cream van adjusted.jpg|100px]] </div> '''[[Nkhondo za Ice Cream za Glasgow]]''' zikaŵa mphindano pakati pa magulu gha ŵanthu awo ŵakaguliskanga vyakurya na vinthu vyakubisika mu ma ice cream vans ku [[Glasgow]] mu vyaka vya m'ma 1980. Magulu agha ghakatimbana pa malo ghakuguliskirapo, ndipo ice cream vans zinyake zikagwiliskirika ntchito pa malonda gha [[drug trafficking|mankhwala ghakukana]]. Suzgo likafika pach..." 120528 wikitext text/x-wiki 71alyc7e5ht616qp7nm8zjc6tw0lt6g Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15 4 49029 120529 2026-09-01T01:30:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Jimmy Carter in boat chasing away swimming rabbit, Plains, Georgia - 19790420.jpg|100px]] </div> '''[[Chochitika cha Kalulu cha Jimmy Carter]]''' chikachitika mu 1979 apo [[Jimmy Carter]], pulezidenti wa United States, wakafiskanga nyengo ya holide ku famu yake ku [[Georgia]]. Apo wakaŵa mu boti lichoko pa dambo, wakawona [[swamp rabbit|kalulu wa mu madambo]] uyo wakaswimanga kuluta kwa iyo. Carter wakakhazika kalulu u..." 120529 wikitext text/x-wiki qtvji62zzvl7571hc4oh79syhs3ivs1