Wikipedia tumwiki https://tum.wikipedia.org/wiki/Jani_likulu MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Šiprage 0 5977 120677 23868 2026-09-02T01:20:24Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120677 wikitext text/x-wiki [[File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|thumb|100px|]] '''Šiprage''' ni msumba wa boma mu [[Bosnia na Herzegovina]]. Muli banthu pafupi-fupi 788 (2013).<ref>http://www.kartabih.com/</ref><ref>Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 20 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 20 m). Military Geographical Institute, Belgrade.</ref> ==Kwa nyengo== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center;" |style="background:pink| |style="background:#dfd; "|'''Ø t°'''<br/> (°C) | style="background:pink|'''Min. t°''' <br>(°C) | style="background:#dfd; "|'''Max. t°'''<br>(°C) | style="background:pink| '''↓↓↓''' <br/>(mm) |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue| '''I''' | –1,7 | –4,8 |1,4 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''II''' |0,3 | –3,6 |4,2 |63 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''III''' |4,6 | –0,1 |9,3 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''IV''' |9,1 |3,9 |14,3 |74 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''V''' |13,6 |8,1 |19,2 |90 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''VI''' |17,2 |11,5 |22,9 |99 |-style="text-align:center;" | style="background:pink|'''VII''' |18,9 |12,6 |25,3 |81 |-style="text-align:center;" | style="background:red|'''VIII''' |18,4 |11,9 |24,9 |76 |-style="text-align:center;" | style="background:#dfd;"|'''IX''' |14,7 |8,6 |20,9 |71 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''X''' |9,5 |4,7 |14,4 |79 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#C2B280" |'''XI''' |4,4 |1,0 |7,8 |100 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''XII''' |0,1 |–2,7 |3,0 |88 |}<ref>https://en.climate-data.org/location/905786/</ref> ==Chiwerengero cha anthu== {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- |'''Zaka''' |style="background:#f3fff3;" |1879. |style="background:#ddffdd;" align="center" |1885. |style="background:#f3fff3;" |1895. |style="background:#ddffdd;" align="center" |1910 |style="background:#f3fff3;" |1921. |colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1931. | style="background:#f3fff3;" |1948. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1953. | style="background:#f3fff3;" |1961. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1971. | style="background:#f3fff3;" |1981. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1991. | style="background:#f3fff3;" |2013. |- |'''Anthu''' |64 (1.312♦) |277 (1.575♦) |88 (1.426♦) |159 (760♦) |999 |5.098* |1.774 |7.764* | 828 |822 |1.183 |952 |788 |}<ref>Štatistički zavod Zemaljske vlade BiH (1880): Štatistika miesta i pučanstva Bosne i Hercegovine – Službeno izdanje. Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine, Sarajevo.</ref> *1931. i 1953.: Municipal Šiprage, ♦ Chigawo Šiprage ==Ukaboni== <references/> ==Weblinks== {{Commons|Category:Šiprage}} *http://opstinakotorvaros.com/ *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H [[Category:Bosnia na Herzegovina]] 9k9w0hmri7pkgjv9o6yyqmrhykx5rgl 120678 120677 2026-09-02T01:20:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120678 wikitext text/x-wiki [[File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|thumb|100px|]] '''Šiprage''' ni msumba wa boma mu charu cha [[Bosnia na Herzegovina]]. Muli banthu pafupi-fupi 788 (2013).<ref>http://www.kartabih.com/</ref><ref>Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 20 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 20 m). Military Geographical Institute, Belgrade.</ref> ==Kwa nyengo== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center;" |style="background:pink| |style="background:#dfd; "|'''Ø t°'''<br/> (°C) | style="background:pink|'''Min. t°''' <br>(°C) | style="background:#dfd; "|'''Max. t°'''<br>(°C) | style="background:pink| '''↓↓↓''' <br/>(mm) |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue| '''I''' | –1,7 | –4,8 |1,4 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''II''' |0,3 | –3,6 |4,2 |63 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''III''' |4,6 | –0,1 |9,3 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''IV''' |9,1 |3,9 |14,3 |74 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''V''' |13,6 |8,1 |19,2 |90 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''VI''' |17,2 |11,5 |22,9 |99 |-style="text-align:center;" | style="background:pink|'''VII''' |18,9 |12,6 |25,3 |81 |-style="text-align:center;" | style="background:red|'''VIII''' |18,4 |11,9 |24,9 |76 |-style="text-align:center;" | style="background:#dfd;"|'''IX''' |14,7 |8,6 |20,9 |71 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''X''' |9,5 |4,7 |14,4 |79 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#C2B280" |'''XI''' |4,4 |1,0 |7,8 |100 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''XII''' |0,1 |–2,7 |3,0 |88 |}<ref>https://en.climate-data.org/location/905786/</ref> ==Chiwerengero cha anthu== {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- |'''Zaka''' |style="background:#f3fff3;" |1879. |style="background:#ddffdd;" align="center" |1885. |style="background:#f3fff3;" |1895. |style="background:#ddffdd;" align="center" |1910 |style="background:#f3fff3;" |1921. |colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1931. | style="background:#f3fff3;" |1948. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1953. | style="background:#f3fff3;" |1961. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1971. | style="background:#f3fff3;" |1981. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1991. | style="background:#f3fff3;" |2013. |- |'''Anthu''' |64 (1.312♦) |277 (1.575♦) |88 (1.426♦) |159 (760♦) |999 |5.098* |1.774 |7.764* | 828 |822 |1.183 |952 |788 |}<ref>Štatistički zavod Zemaljske vlade BiH (1880): Štatistika miesta i pučanstva Bosne i Hercegovine – Službeno izdanje. Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine, Sarajevo.</ref> *1931. i 1953.: Municipal Šiprage, ♦ Chigawo Šiprage ==Ukaboni== <references/> ==Weblinks== {{Commons|Category:Šiprage}} *http://opstinakotorvaros.com/ *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H [[Category:Bosnia na Herzegovina]] 6coh1bj5noyaxfr2drmyraap474yb8m 120810 120678 2026-09-02T08:02:05Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120810 wikitext text/x-wiki [[File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|thumb|100px|]] '''Šiprage''' ni msumba wa boma mu charu cha [[Bosnia na Herzegovina]]. Muli ŵanthu pafupi-fupi 788 (2013).<ref>http://www.kartabih.com/</ref><ref>Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 20 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 20 m). Military Geographical Institute, Belgrade.</ref> ==Kwa nyengo== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100% |- style="text-align:center;" |style="background:pink| |style="background:#dfd; "|'''Ø t°'''<br/> (°C) | style="background:pink|'''Min. t°''' <br>(°C) | style="background:#dfd; "|'''Max. t°'''<br>(°C) | style="background:pink| '''↓↓↓''' <br/>(mm) |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue| '''I''' | –1,7 | –4,8 |1,4 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''II''' |0,3 | –3,6 |4,2 |63 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''III''' |4,6 | –0,1 |9,3 |59 |-style="text-align:center;" | style="background:#ddffdd;fff3;''|'''IV''' |9,1 |3,9 |14,3 |74 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''V''' |13,6 |8,1 |19,2 |90 |-style="text-align:center;" | style="background:lightgreen|'''VI''' |17,2 |11,5 |22,9 |99 |-style="text-align:center;" | style="background:pink|'''VII''' |18,9 |12,6 |25,3 |81 |-style="text-align:center;" | style="background:red|'''VIII''' |18,4 |11,9 |24,9 |76 |-style="text-align:center;" | style="background:#dfd;"|'''IX''' |14,7 |8,6 |20,9 |71 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''X''' |9,5 |4,7 |14,4 |79 |-style="text-align:center;" |'''style="background: bgcolor="#C2B280" |'''XI''' |4,4 |1,0 |7,8 |100 |-style="text-align:center;" | style="background:lightblue|'''XII''' |0,1 |–2,7 |3,0 |88 |}<ref>https://en.climate-data.org/location/905786/</ref> ==Chiwerengero cha anthu== {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- |'''Zaka''' |style="background:#f3fff3;" |1879. |style="background:#ddffdd;" align="center" |1885. |style="background:#f3fff3;" |1895. |style="background:#ddffdd;" align="center" |1910 |style="background:#f3fff3;" |1921. |colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1931. | style="background:#f3fff3;" |1948. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1953. | style="background:#f3fff3;" |1961. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1971. | style="background:#f3fff3;" |1981. | colspan=1 style="background:#ddffdd;" align="center" |1991. | style="background:#f3fff3;" |2013. |- |'''Anthu''' |64 (1.312♦) |277 (1.575♦) |88 (1.426♦) |159 (760♦) |999 |5.098* |1.774 |7.764* | 828 |822 |1.183 |952 |788 |}<ref>Štatistički zavod Zemaljske vlade BiH (1880): Štatistika miesta i pučanstva Bosne i Hercegovine – Službeno izdanje. Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine, Sarajevo.</ref> *1931. i 1953.: Municipal Šiprage, ♦ Chigawo Šiprage ==Ukaboni== <references/> ==Weblinks== {{Commons|Category:Šiprage}} *http://opstinakotorvaros.com/ *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia *http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ *http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx *http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H [[Category:Bosnia na Herzegovina]] hkidbmzprhyhg1otvadkbb9zs818qw9 Ŵakhazi 0 6885 120721 64563 2026-09-02T02:58:10Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120721 wikitext text/x-wiki '''Ŵakhazi''' ni nambala yaunandi wa wanthu awo wakusangika mu chalo. tfgdxyuhx9xbbmpl3efcp09ltiaafgt Kenya 0 6927 120704 70639 2026-09-02T02:32:53Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120704 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Jamhuri ya Kenya'' |conventional_long_name = Repabliki ya Kenya |common_name = Kenya |image_flag = Flag of Kenya.svg |image_coat = Alternate Coat of arms of Kenya.svg |image_map = Kenya in its region (de-facto).svg |capital = [[Nairobi]] |government_type = [[Repabliki]] |leader_name1 = Mwai Kibaki |area_km2 = 580367 |area_rank = 49th |population_estimate = 47,564,296 <small>(2019)</small> |demonym = Kenyan |currency = Kenyan shilling |currency_code = KES |time_zone = East Africa Time |utc_offset = +3 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = |cctld = .ke |official_languages = [[Chiswahili]], [[Chisimane]] |other languages = gKĩkũyũ, Luhya, Luo, Maasai, Meru, Embu, Arabic, So |calling_code = +258 |drives_on = kumazele }} '''Kenya''' ntchalo icho chili nambala 48 pa mundanda wa vyalo vikulu mu ukulu wa malo. Unandi wa wanthu mu chalo cha Kenya ni 47.6 miliyoni, mu 2019 ndipo ntchalo icho chili pa nambala 29 pa vyalo ivo vina wanthu wanandi. Tauni ikulu ni [[Nairobi]], apo tauni yakale chomene kweneso yakwamba ni [[Mombasa]]. == Nkhani== ===Chisimi cha ŵanthu=== [[File:Turkana Boy.jpg|thumb|upright=0.65|left|Mwana wa ku Turkana, uyo wali na vyaka 1.6 miliyoni ndipo wali mu gulu la Homo erectus.]] Vinthu vyakusangika mu Kenya vikulongora kuti vinyama ivi vikaŵako vyaka vyakujumpha 20 miliyoni. Vinthu ivyo vikusangika kufupi na Nyanja ya Turkana vikulongora kuti ŵanthu nga ni Homo habilis (1.8 mpaka 2.5 million years ago) na Homo erectus (1.9 million mpaka 350,000 years ago) ndiwo ŵali kufuma ku ŵanthu ŵa mazuŵa ghano.<ref name="Isaac" /> Pa nyengo ya kufumiska vinthu mu Nyanja ya Turkana mu 1984, Richard Leakey, uyo wakawovwirika na Kamoya Kimeu, wakasanga mwana wa ku Turkana, uyo wali na vyaka 1.6 miliyoni. Kafukufuku wakwambilira wakukhwaskana na ŵanthu ŵakwambilira wakulongora kuti Mary Leakey na Louis Leakey ndiwo ŵakachitiska kafukufuku wakwambilira pa malo gha Olorgesailie na Hyrax Hill. Pamanyuma, Glynn Isaac ndiyo wakazenga malo agha.<ref name="Isaac">{{Cite book |last=Glynn Llywelyn Isaac |first=Barbara Isaac |url={{google books|plainurl=y|id=qwEoAQAAMAAJ|page=xiii}} |title=Olorgesailie: archeological studies of a Middle Pleistocene lake basin in Kenya |publisher=University of Chicago Press |year=1977 |page=xiii}}</ref> Charu cha East Africa, kusazgapo Kenya, nchimoza mwa vyaru vyakwambilira apo ŵanthu ŵa mazuŵa ghano ŵakakhalanga. Mu 2018, pa malo gha Olorgesailie ku Kenya, ŵakasanga ukaboni wakuti ŵanthu ŵakamba kuchita malonda pa mtunda utali (nga ni obsidian), ŵakagwiliskiranga ntchito vinthu vyakutowa (pigments), kweniso ŵakapanganga vinthu vyakuti vingaŵawovwira. Ŵanthu awo ŵakalemba mabuku ghatatu gha mu 2018 pa malo agha, ŵakayowoya kuti ukaboni wa nkharo iyi uli kufuma ku viswaswa vyakwambilira vya "Homo sapiens" (nga ni ivyo vili ku Jebel Irhoud ku Morocco na Florisbad ku South Africa).<ref name="NPR-593591796">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Rhitu |author-link=Rhitu Chatterjee |date=15 March 2018 |title=Scientists Are Amazed By Stone Age Tools They Dug Up In Kenya |work=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya |url-status=live |access-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193655/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya |archive-date=15 March 2018}}</ref><ref name="The Atlantic-555674">{{Cite news |last=Yong |first=Ed |author-link=Ed Yong |date=15 March 2018 |title=A Cultural Leap at the Dawn of Humanity – New finds from Kenya suggest that humans used long-distance trade networks, sophisticated tools, and symbolic pigments right from the dawn of our species. |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/ |url-status=live |access-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117002023/https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/ |archive-date=17 November 2020}}</ref><ref name="Brooks">{{Cite journal |vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB |year=2018 |title=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age |journal=Science |volume=360 |issue=6384 |pages=90–94 |bibcode=2018Sci...360...90B |doi=10.1126/science.aao2646 |pmid=29545508 |doi-access=free}}</ref> === Maboma === [[File:Kenya counties map Labelled.jpg|right|600px]] {| class="sortable wikitable" |- ! Nambala || Boma || Msumba ukulu |- | 1 || [[Mombasa County, Kenya|Mombasa]]|| [[Mombasa]] |- | 2 || [[Kwale County, Kenya|Kwale]]|| [[Kwale (Kenia)|Kwale]] |- | 3 || [[Kilifi County, Kenya|Kilifi]]|| [[Kilifi]] |- | 4 || [[Tana River County, Kenya|Tana River]]|| [[Hola (Kenia)|Hola]] |- | 5 || [[Lamu County, Kenya|Lamu]]|| [[Lamu Town|Lamu]] |- | 6 || [[Taita-Taveta County, Kenya|Taita-Taveta]]|| [[Voi]] |- | 7 || [[Garissa County, Kenya|Garissa]]|| [[Garissa]] |- | 8 || [[Wajir County, Kenya|Wajir]]|| [[Wajir]] |- | 9 || [[Mandera County, Kenya|Mandera]]|| [[Mandera]] |- | 10 || [[Marsabit County, Kenya|Marsabit]]|| [[Marsabit]] |- | 11 || [[Isiolo County, Kenya|Isiolo]]|| [[Isiolo]] |- | 12 || [[Meru County, Kenya|Meru]]|| [[Meru (Kenia)|Meru]] |- | 13 || [[Tharaka-Nithi County, Kenya|Tharaka-Nithi]]|| [[Chuka (Kenia)|Chuka]] |- | 14 || [[Embu County, Kenya|Embu]]|| [[Embu (Kenia)|Embu]] |- | 15 || [[Kitui County, Kenya|Kitui]]|| [[Kitui]] |- | 16 || [[Machakos County, Kenya|Machakos]]|| [[Machakos]] |- | 17 || [[Makueni County, Kenya|Makueni]]|| [[Wote (Kenia)|Wote]] |- | 18 || [[Nyandarua County|Nyandarua]]|| [[Ol Kalou]] |- | 19 || [[Nyeri County, Kenya|Nyeri]]|| [[Nyeri]] |- | 20 || [[Kirinyaga County, Kenya|Kirinyaga]]|| [[Kutus]] |- | 21 || [[Murang’a County, Kenya|Murang’a]]|| [[Murang’a]] |- | 22 || [[Kiambu County, Kenya|Kiambu]]|| [[Thika]] |- | 23 || [[Turkana County|Turkana]]|| [[Lodwar]] |- | 24 || [[West Pokot County, Kenya|West Pokot]]|| [[Kapenguria]] |- | 25 || [[Samburu County, Kenya|Samburu]]|| [[Maralal]] |- | 26 || [[Trans-Nzoia County, Kenya|Trans Nzoia]]|| [[Kitale]] |- | 27 || [[Uasin Gishu County, Kenya|Uasin Gishu]]|| [[Eldoret]] |- | 28 || [[Elgeyo-Marakwet County, Kenya|Elgeyo-Marakwet]]|| [[Iten (Kenia)|Iten]] |- | 29 || [[Nandi County, Kenya|Nandi]]|| [[Kapsabet]] |- | 30 || [[Baringo County, Kenya|Baringo]]|| [[Kabarnet]] |- | 31 || [[Laikipia County, Kenya|Laikipia]]|| [[Rumuruti]] |- | 32 || [[Nakuru County, Kenya|Nakuru]]|| [[Nakuru]] |- | 33 || [[Narok County, Kenya|Narok]]|| [[Narok (Kenia)|Narok]] |- | 34 || [[Kajiado County, Kenya|Kajiado]]|| [[Kajiado]] |- | 35 || [[Kericho County, Kenya|Kericho]]|| [[Kericho]] |- | 36 || [[Bomet County, Kenya|Bomet]]|| [[Bomet]] |- | 37 || [[Kakamega County, Kenya|Kakamega]]|| [[Kakamega]] |- | 38 || [[Vihiga County, Kenya|Vihiga]]|| [[Vihiga]] |- | 39 || [[Bungoma County, Kenya|Bungoma]]|| [[Bungoma]] |- | 40 || [[Busia County, Kenya|Busia]]|| [[Busia (Kenia)|Busia]] |- | 41 || [[Siaya County, Kenya|Siaya]]|| [[Siaya]] |- | 42 || [[Kisumu County, Kenya|Kisumu]]|| [[Kisumu]] |- | 43 || [[Homa Bay County, Kenya|Homa Bay]]|| [[Homa Bay]] |- | 44 || [[Migori County, Kenya|Migori]]|| [[Migori]] |- | 45 || [[Kisii County, Kenya|Kisii]]|| [[Kisii (Kenia)|Kisii]] |- | 46 || [[Nyamira County, Kenya|Nyamira]]|| [[Nyamira]] |- | 47 || [[Nairobi County, Kenya|Nairobi]]|| [[Nairobi]] |} == Maukaboni == <references/> {{Afrika}} [[Category:Afrika]] mf5ezk478mx354et58qi2hdrc7ja12e Lirangwe, Chiradzulu 0 9468 120802 40125 2026-09-02T05:41:18Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Lirangwe,Chiradzulu]] to [[Lirangwe, Chiradzulu]] 40125 wikitext text/x-wiki '''Lirangwe '''ni malo agho ghakusangika mu boma la [[Chiradzulu]],[[chigaŵa cha kummwela]],mu [[charu cha Malaŵi]]. [[Category:Boma la Chiradzulu]] [[Category:Malo ghakusangika mu boma la Chiradzulu]] [[Category:Chigaŵa cha Kummwela]] gcy0xz2frbbt2tkvmnaiag1e3nfnmem Wikipediya ya ChiTumbuka 0 18145 120717 117736 2026-09-02T02:45:20Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120717 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2-tum.svg|thumb]] '''[[Wikipediya]] ya ChiTumbuka''' nthamba la Umanyi la pa Intaneti ilo munthu waliyose wangalemba, kusintha, na kufumiska nkhani mu [[chiTumbuka]]. Pa webusayiti iyi pali nkhani zakujumpha 19,000. Ili ni Baibolo ilo lili mu viyowoyero vinandi, ndipo likovwira ŵanthu kumanya vinandi mu chiyowoyero chawo, ilo likamba mu Disembala 2004.<ref>{{Cite web |title=Creation history / Accomplishments |url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaGrowthSummary.htm |website=[[Wikimedia]]}}</ref> == Kafukufuku == Pa Julayi 22, 2026, Wikipediya cha Tumbuka chili na nkhani 19,257 ndipo pali ŵanthu 11,742 awo ŵakuchitako ntchito iyi. == Ukaboni == [[Category:Wikipediya]] 8vic6q51e94imybnac9vgtzah9l966j 120718 120717 2026-09-02T02:46:20Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120718 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2-tum.svg|thumb]] '''[[Wikipediya]] ya ChiTumbuka''' nthamba la Umanyi la pa Intaneti ilo munthu waliyose wangalemba, kusintha, na kufumiska nkhani mu [[chiTumbuka]]. Pa webusayiti iyi pali nkhani zakujumpha 19,000. Ili ni Baibolo ilo lili mu viyowoyero vinandi, ndipo likovwira ŵanthu kumanya vinandi mu chiyowoyero chawo, ilo likamba mu Disembala 2004.<ref>{{Cite web |title=Creation history / Accomplishments |url=https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaGrowthSummary.htm |website=[[Wikimedia]]}}</ref> == Kafukufuku == Pa Seputembala 2, 2026, Wikipediya cha Tumbuka chili na nkhani 19,461 ndipo pali ŵanthu 11,975 awo ŵakuchitako ntchito iyi. == Ukaboni == [[Category:Wikipediya]] a9b5udimydsrt2989se5wvgpxfk10ak Peter Mutharika 0 24078 120676 114873 2026-09-02T00:25:18Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 120676 wikitext text/x-wiki {{Short description|President of Malawi from 2014 to 2020}} {{EngvarB|date=June 2014}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Nkhani iwemi}} {{Infobox officeholder|honorific_prefix=[[ His Excellency]]|name=Peter Mutharika|image=Arthur Peter Mutharika 2014 (cropped).jpg|alt=|caption=Mutharika mu 2014|order=|office=[[President of Malawi|President-elect of Malawi]]|term_start=TBD|term_end=|vicepresident=[[Jane Ansah]] (elect)|succeeding=[[Lazarus Chakwera]]|successor=|office1=5th [[President of Malawi]]|term_start1=31 May 2014|term_end1=28 June 2020|vicepresident1=[[Saulos Chilima]] <br /> [[Everton Chimulirenji]]|predecessor1=[[Joyce Banda]]|successor1=Lazarus Chakwera|office2=[[Minister of Foreign Affairs (Malawi)|Minister of Foreign Affairs]]|president2=[[Bingu wa Mutharika]]|term_start2=8 September 2011|term_end2=26 April 2012|predecessor2=[[Etta Banda]]|successor2=[[Ephraim Chiume]]|office3=Minister of Education, Science and Technology|president3=[[Bingu wa Mutharika]]|term_start3=9 August 2010|term_end3=8 September 2011|predecessor3=[[George Chaponda]]|successor3=[[George Chaponda]]|office4=[[Ministry of Justice (Malawi)|Minister of Justice]]|president4=[[Bingu wa Mutharika]]|term_start4=15 June 2009|term_end4=9 August 2010|predecessor4=[[Henry Dama Phoya]]|successor4=[[George Chaponda]]|office5=Member of Parliament<br />for [[Thyolo District|Thyolo East]]|term_start5=19 May 2009|term_end5=March 2014|predecessor5=Bapu Khamisa|successor5=Gerson Timothy Solomoni|office6=Advisor to The President on Foreign and Domestic Policy|term_start6=2009|term_end6=2012|birth_name=Arthur Peter Mutharika|birth_date={{birth date and age|df=yes|1940|7|18}}|birth_place=Chisoka, [[Thyolo District|Thyolo]], [[Nyasaland]]|nationality=Malawian|party=[[Democratic Progressive Party (Malawi)|DPP]] (2004–present)<br />[[United Democratic Front (Malawi)|UDF]] (before 2004)|spouse=Christophine (d. 1990) <br /> {{Marriage|[[Gertrude Maseko]]|2014}}|relatives=[[Bingu wa Mutharika]] (brother)|children=3|alma_mater=[[University of London]] ([[LLB]]) <br />[[Yale Law School|Yale University]] ([[LL.M.|LLM]], [[Doctor of Juridical Science|JSD]])|profession=Lawyer|blank1=Awards|data1=International Jurist Award|signature=|signature_alt=|website=}} '''Arthur Peter Mutharika''' (wakababika pa 18 July 1940)<ref>{{cite web |title=Index Mp-Mz |url=https://www.rulers.org/indexm6.html |access-date=8 November 2018 |website=www.rulers.org}}</ref><ref>{{cite web |title=malawiindependentblog.com&nbsp;-&nbsp;This website is for sale!&nbsp;-&nbsp;malawiindependentblog Resources and Information. |url=http://ww1.malawiindependentblog.com/2016/11/17/shocking-things-you-did-not-knwo-about-malawi-president-arthur-peter-mutharika/ |access-date=3 April 2020 |website=ww1.malawiindependentblog.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prof. Arthur Peter Wa Mutharika – Governance Link Initiative |url=http://www.governancelink.org/prof-arthur-peter-wa-mutharika/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180108182020/http://www.governancelink.org/prof-arthur-peter-wa-mutharika/ |archive-date=8 January 2018 |access-date=8 January 2018}}</ref>ngwa vya ndyali na loya wa ku [[Malawi]] uyo wakaŵa purezidenti wa Malawi kwambira Meyi 2014 mpaka Juni 2020.<ref name="BBC News">{{cite web |date=28 June 2020 |title=Lazarus Chakwera sworn in as Malawi president after historic win |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53210473 |access-date=28 June 2020 |publisher=bbc.com}}</ref> Mutharika wagwira ntchito mu chigaŵa cha urunji wa vyaru vyakupambanapambana, wakumanya za malango gha vyaru vyakupambanapambana. Wakateŵeteranga nga ni mulaŵiliri wa mukuru wake, Pulezidenti Bingu wa Mutharika, pa nkhani za vyaru vya kuwaro na mukati kufuma apo wakamba kampeni yake ya kuvota mpaka apo Pulezidenti wakafwira pa 5 Epulero 2012.<ref name="autogenerated7">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://law.wustl.edu/magazine/Spring2005/05mutharika.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114248/http://law.wustl.edu/magazine/Spring2005/05mutharika.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 August 2011}}</ref> Wakateŵeterapo nga ni Nduna ya vya Malango ndipo pamasinda wakaŵa Nduna ya vya Masambiro, Sayansi na Maukadaulo.<ref name="autogenerated7" /> Mutharika wakaŵaso nduna ya vyaru vya kuwaro kufuma mu 2011 mpaka 2012. Wakaŵa na udindo wa kovwira kunjizga ubwezi pakati pa Malawi na United Kingdom chifukwa cha kunangika kwa maboma ghaŵiri agha pamanyuma pa suzgo la Cochrane-Dyet.<ref name="autogenerated8">http://www.nyasatimes.com/blog/2011/09/16/malawi-leader-sends-%e2%80%98brother-leader%e2%80%99-for-talks-with-uk/?#comment-30779 {{dead link|date=June 2014}}</ref> Peter Mutharika wakasankhika kuŵa purezidenti wa chalo cha Malawi mu chaka cha 2014.<ref name="autogenerated3">{{cite web |title=nationmw.net |url=http://www.nationmw.net/index.php?option=com_content&view=article&id=23846:are-voters-ready-for-peter-mutharika&catid=62:national-news&Itemid=59 |publisher=nationmw.net}}</ref> == Ntchito == === Early career === Mutharika wakapokera digiri ya malango kufuma ku yunivesite ya London mu 1965. Pamanyuma wakapokera digiri ya LL.M. na J.S.D. ku Yale University mu 1966 na 1969. Mutharika wali kuzomerezgeka kuŵa loya wa ku [[Tanzania]] kwambira mu 1971. Pakuŵa pulofesa, wasambizga pa University of Dar es Salaam (Tanzania), Haile Selassie University (Ethiopia), Rutgers University (USA), United Nations Institute for Training and Research Program for Foreign Service Officers from Africa and Asia pa Makerere University (Uganda), na kwa vyaka 37 pa Washington University (USA), ndipo wateŵetera nga Academic Visitor pa London School of Economics (UK). Wakateŵeteraso nga ni mulaŵiliri wa American Bar Association's Rule of Law Initiative for Africa.<ref name="autogenerated7" /> === Late career === Wakawovwiranga nga ni pharazgi la mubali wake, Bingu wa Mutharika kuti waweleremo pa udindo wa purezidenti mu 2009.<ref name="autogenerated7" />Mu 1995 wakadandawura kuti wanjizge mazaza gha pulezidenti mu Malawi.<ref name="autogenerated7" /> Pamanyuma wakatora malo mu ndyali ya Malawi uko wakazgoka nduna mu kabini iyo wakawovwira kupanga. Wakalutizga kuteŵetera nga ni mupelekani wa ulongozgi kwa purezidenti mpaka apo purezidenti wakafwira mu 2012 pa nkhani za vyalo na vyalo.<ref name="autogenerated7" /> === ICSID Arbitration Tribunal === Mutharika wakaŵa yumoza wa ŵanthu ŵatatu awo ŵakeruzganga milandu ya caru cose. Mu Ogasiti 2011, Mutharika wakasankha kufumapo pa milandu yiŵiri ya ku khoti ku International Center for Settlement of Investment Disputes iyo wakachitanga pa [[Zimbabwe]] apo ŵamalonda ŵakufuma ku vyaru vinyake ŵakazenga mulandu boma la Zimbabwe chifukwa cha kuswa mapangano gha vyamalonda.<ref name="autogenerated9">{{cite web |last=Bhebhe |first=Vusimusi |date=8 July 2010 |title=Mutharika forced to quit Zim land trial |url=http://www.thezimbabwean.co.uk/human-rights/51960/mutharika-forced-to-quit-zim.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821073953/http://www.thezimbabwean.co.uk/human-rights/51960/mutharika-forced-to-quit-zim.html |archive-date=21 August 2011 |access-date=21 August 2011 |publisher=The Zimbabwean}}</ref> Ivi vikacitika cifukwa ca kufipa mtima cifukwa ca umo Bingu Mutharika wakenderananga na boma la Mugabe.<ref name="autogenerated9" /> == Umoyo wa ndyali == [[File:Peter_Mutharika_with_Kevin_Rudd.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Peter_Mutharika_with_Kevin_Rudd.jpg|thumb|Mutharika wali na nduna ya vyaru vya kuwaro kwa Australia [[:en:Kevin_Rudd|Kevin Rudd]]]] Ni purezidenti wa DPP mu Malawi. Mu Meyi 2009, wakasankhika ku Malawi Parliament, ndipo pamanyuma wakasankhika na munung'una wake Bingu wa Mutharika ku Malawi Cabinet nga ni Minister of Justice and Constitutional Affairs. Kufuma apo, wakaŵa nduna ya vya masambiro, sayansi na vyakupangapanga ndipo pa 8 Seputembala 2011 wakaŵa nduna ya vyamafumilo gha chalo mu "kabineti ka nkhondo".<ref name="autogenerated8" /> === DPP Factions === Mu chaka cha 2010, masuzgo ghakawuka chifukwa cha kuyowoya kuti President Bingu wa Mutharika wakakhumbanga kusora Peter Mutharika, munung'una wake, kuŵa mulondezgi wa chipani cha Joyce Banda. Wapampando uyu wakafumiskika ku DPP ndipo wakambiska chipani chake, People's Party (PP). Ŵanthu ŵanyake mu DPP ŵakaleka ntchito chifukwa cha kufumiska mulara wa boma. Kuyana na malango gha Malawi, Joyce Banda wakalutilira kuŵa Vice-President wa chalo ichi nangauli wakachimbizgika ku DPP.<ref name="autogenerated6">{{cite web |date=December 2010 |title=Malawi: a monarchy in the making? &#124; Francis Chuma &#124; Comment is free |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/dec/01/malawi-monarchy-making-mutharika |publisher=guardian.co.uk}}</ref> ==== DPP Presidential Endorsement ==== Mu Ogasiti 2011, DPP National Governing Council (NGC) yikakolerana na Peter Mutharika kuŵa mulongozgi wa chalo pa chisankho cha 2014. Chipharazgo ichi chikwiza mazuŵa ghachoko waka pamanyuma pa chipharazgo cha pa 20 Julayi 2011, apo ŵakachitiska ma strike pa charu chose chenechichi kwimikana na boma la Bingu Mutharika. Chipani cha DPP cha DPP NGC chikakolerana nayo chifukwa chipani ichi chindachiteko ungano wakusankha ŵalongozgi ŵaphya. Wakuda Kamanga, Secretary General, wakayowoya kuti fundo iyi yikapelekeka nangauli pakaŵa ŵanthu ŵakususka chifukwa chipani chikagomezganga kuti "mkwiyo uwu uzamumara".<ref name="autogenerated3" /> Kuzomerezgeka uku kukapangiska kuti ŵanthu awo ŵakasuskanga ndondomeko ya kupika maudindo mu chipani ichi, kusazgapo Joyce Banda, wachiŵiri wa pulezidenti wa chipani ichi na Khumbo Kachali, wachiŵiri wa pulezidenti wa chipani ichi, ŵafumiskike. === US citizenship controversy === Kuyimilira kwa Peter Mutharika pa udindo wa nduna ya boma na kuyenerera kwake pa udindo wa purezidenti kukaŵa kwamaseŵera chifukwa cha kukayika na kukayika pa wanangwa wake wa kukhala wa Malawi. Mubali Mustapha Hussein, uyo wakusambizga vya ndyali na boma pa Yunivesite ya Malawi, wakati: "Munthu uyu wakwenera kuŵa wa ku Malawi chifukwa chakuti wazamuŵa na vyaka vyakujumpha 35 mu 2014, ndipo wandaŵikepo mulandu wa kuswa malango kwa vyaka 7. Kweni malango gha Malawi ghakukana kuŵa na wanangwa wa kukhala ku chalo chimoza ndipo ŵanthu ŵakughanaghana kuti wakaba wanangwa wa kukhala ku chalo chimoza apo wakakhalanga ku chalo chimoza ndipo wakaleka wanangwa wa kukhala ku chalo chimoza nga umo malango ghakukhumbira. Ndipouli, ofesi ya nthumwi ya United States ku [[Lilongwe]] yikati iyo ni mwenekaya wa charu yayi kweni wali na green card. Chipani cha DPP icho chili na mazaza pa chalo ichi chayowoya kuti Mutharika ni mwenekaya wa chalo cha Malawi ndipo wangasankhika kuŵa purezidenti wa chalo ichi. Pakaŵa mphindano yakuti, pakuŵa mweneco wa Green Card wa ku United States, wakaŵa wakugomezgeka ku United States. Ntheura, ŵanthu awo ŵakukhala mu misewu ŵakuwona kuti caru cingawusikika yayi na munthu uyo wakukhala ku United States kwa myezi yitatu pa caka kuti waŵe na malo ghakukhala. Mu Febuluwale 2014, wakaleka green card na malo ghakukhalamo.<ref>{{cite news|date=7 February 2014|title=DPP's Peter Mutharika dumps US Green Card|url=http://www.capitalradiomalawi.com/index.php/component/k2/item/471-dpp-s-peter-mutharika-dumps-us-green-card|newspaper=[[The Nation (Malawi)]]|access-date=2 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307003530/http://capitalradiomalawi.com/index.php/component/k2/item/471-dpp-s-peter-mutharika-dumps-us-green-card|archive-date=7 March 2016|url-status=dead}}</ref> === 2014 election === Peter Mutharika wakasankhika kuŵa purezidenti pa chisankho cha 2014. Wakapika kuŵa purezidenti pa 31 May 2014. Mu Juni 2014, Mutharika wakasankha nduna zake ndipo ndiyo wakaŵa na udindo wa kuvikilira chalo. Wakasora munthu wakumanya vya chuma, Goodall Gondwe kuŵa Minisita wa vya Ndalama ndipo wakasora Atupele Muluzi, yumoza wa awo ŵakathereskeka, kuŵa Minisita wa vya Chilengiwa, Magesi na Migodi. Mu Juni 2014, wakakhozgera kuti kulimilira vyakurya vinyake padera pa hona.<ref>{{cite web |date=6 June 2014 |title=Can Malawi end tobacco addiction? |url=https://www.bbc.com/news/business-27737018 |access-date=18 June 2014 |work=BBC News}}</ref> Nyengo yake yakwamba yikaŵa na ŵanthu ŵanandi ŵakukwenyelera cifukwa ca vimbundi, kusoŵa cakurya ndiposo kuŵavya magesi. Mu 2018, ŵanthu ŵanandi ŵakaluta mu misewu mu misumba yinandi ya mu charu ichi kuti ŵakane vimbundi. Mutharika wakasoleka na mulandu wa kupoka vimbundi, wakukayika kuti wakapokera ndalama zakujumpha $200,000 kufuma kwa munthu munyake wa bizinesi uyo wakapanga phangano la madola mamiliyoni ghanandi na ŵapolisi. Bungwe la Malawi Anti-Corruption Bureau (ACB) lazomera kuti Muthatika walije mulandu pa mulandu wa kugura chakurya ku ŵapolisi. ACB yikayowoya kuti kafukufuku uyo wakachitika pa chiphikiro cha vyakurya cha Malawi Police Service (MPS) wavumbura kuti Pulezidenti Peter Mutharika wakawovwirika yayi na ndalama zakukwana $200,000 izo zikaŵikika pa akaunti ya Democratic Progressive Party.<ref>{{cite web |last=Khunga |first=Suzgo |date=13 August 2018 |title=ACB backs APM, Clears chilima – The Nation Online |url=https://mwnation.com/acb-backs-apm-clears-chilima/ |access-date=2020-03-18 |language=en-US}}</ref> === 2019 election === {{main|2019 Malawian general election}} Pa 21 May 2019, chalo cha Malawi chikapeleka mavoti ghakusoleka kuti ŵasankhe purezidenti muphya, mamembala gha pharalamende, na makhansala gha boma. Peter Mutharika wakasankhika na kukhozgeka nga ni mulongozgi wa DPP. Munthu uyo wakamususkiranga comene wakaŵa Dr. Lazarus McCarthy Chakwera wa Malawi Congress Party (MCP). Saulos Chilima, uyo wakaŵa wachiŵiri kwa Mutharika kufuma mu 2014, nayo wakalimbana na Mutharika kufuma apo ŵaŵiri aŵa ŵakapatukirana mu Epulero 2018. Chisankhocho chinasokonezeka ndi mikangano ndi zonena za kusokoneza ndi DPP ya Mutharika. Mu vigaŵa vinyake nga ni Nsanje na Chikwawa kumwera kwa Malaŵi, banthu ba Malawi Electoral Commission awo bakwendeska mavoti ŵakasuskika kuti ŵasintha mavoti gha Chakwera kuŵa gha Mutharika. Mubali Fred Thomas, uyo wakugwira ntchito ku chigaŵa cha Nsanje, wakakakika chifukwa cha kunanga mavoti.<ref>{{cite web |last=Sangala |first=Tom |date=24 May 2019 |title=Rigging claims mar elections in Nsanje |url=https://times.mw/rigging-claims-mar-elections-in-nsanje/ |access-date=3 April 2020}}</ref> Nkhani zakuyana na izi zakubendezga mavoti na kuyuzga awo ŵakuwonelera vya chipani cha DPP zikalembeka mu vigaŵa vinyake nga ni Zomba, Thyolo, Mulanje, Lilongwe na Nkhotakota. Mabuku ghanandi agho ghakalembeka ghakaŵaso na nkhani zakupusika. Ŵanthu ŵankhaza ŵa ndyali, awo ŵakaghanaghananga kuti mba DPP, ŵakasanganga ma results ndipo ŵakasinthanga manambara mwa 'kusisita' manambara ghakwambilira mwa kuŵikapo tippex (chipambi chakupimira). Ivi vikapangiska kuti mavoti ghaŵe ghakucemeka "Tippex Election", ndipo pamanyuma pake Mutharika wakasankhika kuŵa "Tippex President". Pa 27 Meyi 2019 ndipo nangauli pakaŵa vinthu vyambura kwenelera, Mulongozgi wa Malawi Electoral Commission Justice Jane Ansah, wa khoti likuru, wakapharazga kuti Mutharika ndiyo watonda pa chisankho ichi na mavoti 1,940,709 pakususkana na 1,781,740 ya Dr Lazarus Chakwera wa MCP. Saulos Chilima, uyo wakimiranga UTM wakapokera mavoti 1,018,369. Mutharika wakalapizga pa 28 May 2019 kwa nyengo yinyakhe ya vyaka vinkhondi. Chipani cha opposition cha MCP na UTM chikapempha ku khoti likuru la Malawi kuti likanizgeso mavoti gha pa chisankho ichi. Pa nyengo yeneyira, ŵanthu ŵakususka boma ŵakalutilira kulongora kuti ŵakususka ivyo vikacitika pa nyengo ya maungano.<ref>{{cite web |title=Malawi post-election protesters clash with ruling party supporters |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/26/c_138422497.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927014346/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/26/c_138422497.htm |archive-date=27 September 2019 |access-date=5 February 2020 |website=Xinhua}}</ref>Wupu wa Human Rights Defenders Coalition (HRDC) uwo pa nyengo iyo ukalongozgekanga na Timothy Mtambo ukalongozga chivundungwele cha kususka muwuso wa Mutharika pakususka boma lake kuti ndakujikuzga na kukhumba kuti Jane Ansah wafumeko. Pa 3 February, 2020, ŵeruzgi ŵa khoti la Constitutional Court ŵakafika ku Lilongwe court kuti ŵapeleke chigamulo pa chisankho cha purezidenti icho chikaŵa chakukayikiska. Ŵeruzgi ŵakaŵazganga mulandu uwu kwa maora 7. Khoti la Malawi Constitutional Court likadumura kuti mavoti gha pa 21 May 2019 ghaleke kugwira ntchito, chifukwa cha viheni ivyo vikachitika na Malawi Electoral Commission. Kweniso likalangura kuti paŵe mavoti ghaphya mu mazuŵa 150. Kuwuskapo mulandu uwu kukaŵa kwachilendo yayi ku Malawi, ndipo kakaŵa kaŵiri pera kuti ivi vichitikenge mu Africa.<ref>{{cite web |date=4 February 2020 |title=Malawi court annuls election in boost for African democracy |url=https://www.thehour.com/news/article/Malawi-court-annuls-election-in-boost-for-African-15029239.php |access-date=5 February 2020 |website=The Hour}}</ref> === 2020 election === {{main|2020 Malawian general election}} Mutharika wakathereskeka na Lazarus Chakwera pa mavoti gha 2020 apo wakapokera waka mavoti pafupifupi 40%. Chakwera wakalapizga kuŵa purezidenti wa Malawi pa 28 Juni 2020.<ref name="BBC News" /> Pa 17 July, 2022, Peter Mutharika wakachita ungano ku nyumba yake ya Page House ku Mangochi uko wakapa mulandu boma la sono la Tonse Alliance kuti lalekeska ŵanthu ŵa ku Malawi na kuleka kufiska ivyo ŵakalayizga. Kweniso wakalayizga kuti chipani chake chizamutonda pa mavoti gha mu 2025 ndipo wachali kughanaghanira usange wangalutizga..<ref>{{Cite web |last=Namasani |first=Durrell |date=17 July 2022 |title=Mutharika says DPP will win big in 2025 |url=https://www.247malawi.com/mutharika-says-dpp-will-win-big-in-2025/ |url-status=live |website=www.247malawi.com}}</ref> '''Anti-corruption investigations''' Mu Ogasiti 2020, Malawi Anti-Corruption Commission yikakanizga ndalama za Peter na muwoli wake Gertrude, pakuchita kafukufuku wakususkana na vimbundi pa nkhani ya kunozga simenti ya K5 billion dollars kwambura msonkho. Mu Janyuwale 2021, Khoti Likuru likakana pempho la Mutharika lakuti walekeske kusungiska ndalama zake.<ref>{{Cite web |last1=Gwede |first1=Wanga |last2=Khamula |first2=Owen |date=2021-01-23 |title=Malawi: Court Says Mutharika Still Can't Access His Bank Accounts - Ex-Malawi Leader Slapped With Costs |url=https://allafrica.com/stories/202101230038.html |access-date=2021-01-25 |website=allAfrica.com |language=en}}</ref> === Personal life === [[File:Meeting_Malawian_Foreign_Minister_Professor_Arthur_Peter_Mutharika_(6175272731).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Meeting_Malawian_Foreign_Minister_Professor_Arthur_Peter_Mutharika_(6175272731).jpg|thumb|Mutharika meeting [[:en:Henry_Bellingham_(Norfolk_MP)|Henry Bellingham]] of the British [[:en:Foreign_and_Commonwealth_Office|Foreign Office]]]] Mutharika wali na ŵana ŵasungwana ŵaŵiri na mwana mwanalume kufuma ku nthengwa yake yakwamba. Muwoli wake wakwamba, Christophine, wakafwa apo ŵana ŵake ŵakaŵa ŵachoko. Wakaŵa Mukatolika wa ku Caribbean.<ref>{{cite news|last=Muheya|first=Green|date=4 April 2014|title=Peter Mutharika touted cultured character as widower for 30-years|url=http://www.nyasatimes.com/2014/04/04/peter-mutharika-touted-cultured-character-as-widower-for-30-years/|newspaper=[[Nyasa Times]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602194926/http://www.nyasatimes.com/2014/04/04/peter-mutharika-touted-cultured-character-as-widower-for-30-years/|archive-date=2 June 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Christophine G. Mutharika International Law Award |url=http://law.wustl.edu/registrar/pages.aspx?id=2550 |publisher=[[Washington University School of Law]]}}</ref> Mutharika wakaŵa chokoro kwa vyaka vyakujumpha 30, kweni pa Juni 21, 2014, wakatora Gertrude Maseko, uyo wakaŵa mu Nyumba ya Malango ya Malawi.<ref>{{cite news|date=21 June 2014|title=Mutharika weds partner in colourful ceremony|url=http://www.iol.co.za/news/africa/mutharika-weds-partner-in-colourful-ceremony-1.1706988#.U6WYm_RDuSo|publisher=[[Independent Online (South Africa)]]|access-date=21 June 2014}}</ref> Mutharika wali mu tchalitchi la Presbyterian.<ref>{{cite web |date=1 May 2014 |title=Mutharika Shuns National Prayers, Opts For Labourers |url=http://www.faceofmalawi.com/2014/05/mutharika-shuns-national-prayers-opts-for-labourers/#sthash.cjApCTc1.dpbs |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140531165853/http://www.faceofmalawi.com/2014/05/mutharika-shuns-national-prayers-opts-for-labourers/%23sthash.cjApCTc1.dpbs |archive-date=31 May 2014 |website=faceofmalawi.com}}</ref> Ni munung'una wa Bingu wa Mutharika, pulezidenti wachitatu wa Malawi. === Ntchito zosankhidwa === * ''Foreign Investment Security in Sub-Saharan Africa: The Emerging Policy and Legal Frameworks'' (book). * "Accountability for Political Abuses in Pre-Democratic Malawi: The Primacy of Truth" – Third World Legal Studies, 2003. * "Approaches to Restorative Justice in Malawi", 13th Commonwealth Law Conference, Melbourne, Australia, April 2003. * "Legal System of Malawi", Legal Systems of the World (2002). * "Some Thoughts on Rebuilding African State Capability", ''Washington University Law Quarterly'' (1998). * "Creating an Attractive Investment Climate in the Eastern and Southern Africa (COMESA) Region", ''Foreign Investment Law Journal'' (1997). * "The Role of the United Nations Security Council in African Peace Management: Some Proposals", ''Michigan Journal of International Law'' (1996). * "The 1995 Democratic Constitution of Malawi", ''Journal of African Law'' (1996). * "The Role of International Law in the Twenty-First Century: An African Perspective", ''Fordham International Law Journal'' (1995) and reprinted in ''Commonwealth Law Bulletin'' (1995). * "The Regulation of Statelessness Under International and National Law", Oceana Publications (1986). * "The Alien Under American Law", Oceana Publications (1988). * "The International Law of Development", Oceana Publications (1995). * "The Work of Council International Co-operation Of Humanity", ''African Magazine'' (2003). === Mphoto === He is a recipient of the following awards; * International Jurist Award, 2008 * The African Leadership Award, 2016 and Medal of Honour, 2016 * [[:en:Honorary_Doctor_of_Letters|Honorary Doctor of Letters]] (Hon. D.Litt.), [[:en:University_of_Addis_Ababa|University of Addis Ababa]], Ethiopia in 2016<ref>[https://web.archive.org/web/20230324075512/http://www.aau.edu.et/blog/aau-hosts-the-65th-graduation-ceremony/ AAU hosts the 65th Graduation Ceremony] - website of the [[University of Addis Ababa]]</ref><ref>[https://www.nyasatimes.com/addis-ababa-university-honour-malawi-president-mutharika-doctorate-degree/ ddis Ababa University to Honour Malawi President Mutharika With Doctorate Degree] - website of the Malawian newspaper [[Nyasa Times]]</ref> * State of Georgia Senate Citation of Merit, 2016 * [[:en:Honorary_title_(academic)#Honorary_Professor|Honorary Professor]], [[:en:University_of_International_Business_and_Economics_(Beijing)|University of International Business and Economics]], Beijing, China, 2018<ref>[https://www.nyasatimes.com/top-chinese-university-to-honour-malawis-mutharika-with-another-professorship/ Top chinese university to honour malawis mutharika with another professorship] - website of the Malawian newspaper [[Nyasa Times]]</ref> * Nelson Mandela Leadership Award, National Baptist Convention, 2018 * Honorary [[:en:Doctor_of_Humane_Letters|Doctor of Humane Letters]] (L.H.D.), [[:en:Washington_University_in_St._Louis|Washington University in St. Louis]], [[:en:Missouri,_United_States|Missouri, United States]] in 2018<ref>[https://source.wustl.edu/2018/10/president-of-malawi-receives-honorary-degree-from-washington-university-in-st-louis/ President of Malawi receives honorary degree from Washington University] - news website of the [[Washington University in St. Louis]]</ref> * Senior Of Politics Debate, Indonesian Jakarta Collage, 2019 === Maudindo ghakulu === * President, International Third-World Legal Studies Association, 1986-1993 * Global Fund Replenishment Champion, 2018-2019 * Member, Committee of Ten African Heads of State Championing the Advancement of Education, Science and Technology, appointed by the African Union 2018 * Champion, Global Partnership for Education * African Development Bank, Youth Champion * Co-convenor, Global Commission on Financing Education * Champion, Trade Related Aspects of Property Rights (TRIPS) * UN Women "HeForShe" Champion * UNFPA Global Youth Champion * Advisor in Council of the Economic and Trade Cooperation of African Youth (ETCAY) * Board Chairperson for United Nations Economic and Trade Commission of Africa {{Ŵalongozgi chalo cha Malaŵi}} == Ukaboni == <references responsive="0"></references> == Vigaŵa vya kuwaro == {{Sister project links|wikt=no|b=no|n=no|s=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q7176020|display=Peter Mutharika}} * [https://web.archive.org/web/20140601001139/http://www.dppmalawi.com/documents/files/Peter%20Mutharika%20Biographical%20Sketch.pdf The Biographical Sketch of Peter Mutharika] * {{youTube|Iv5MHa7Vzrg|Mutharika's speech at his brother's funeral}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Etta Banda]]}} {{s-ttl|title=Minister of Foreign Affairs|years=2011–2012}} {{s-aft|after=[[Ephraim Chiume]]}} |- {{s-bef|before=[[Joyce Banda]]}} {{s-ttl|title=[[President of Malawi]]|years=2014–2020}} {{s-aft|after=[[Lazarus Chakwera]]}} {{s-end}}{{Heads of State of Malawi|state=collapsed}}{{Authority control}} 8cvj5vj536t2z0i8pzne94jxcn743gu Template:Talk header 10 24179 120743 95153 2026-09-02T03:50:29Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Testing out 120743 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{bottom}}}|yes | {{ tmbox | small = {{{small|}}} | image = none | style = text-align: center | text = '''Please place new discussions at the bottom of the talk page.''' }} }}{{#ifexpr:{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|User talk|1|0}}*{{#ifeq:{{{disclaimer|}}}|yes|1|0}}| {{userpage}} }} <table {{#ifexpr:{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|User talk|1|0}}*{{#ifeq:{{{disclaimer|}}}|yes|1|0}} |width="100%" align="center" cellspacing="3" style="border: 1px solid #c0c090; background-color: #F8EABA; margin-bottom: 0px" |class="tmbox tmbox-notice plainlinks" id="talkheader" style="width: 80%; border-collapse: separate" }} ><tr> <th colspan=4 style="border-bottom: 1px solid #c0c090; width: 100%">{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|User talk|This is [[{{SUBJECTPAGENAME}}|{{PAGENAME}}]]'s [[Wikipedia:Talk page guidelines|talk page]], where you can send messages and comments to {{PAGENAME}}.|This is the [[Wikipedia:Talk page guidelines|talk page]] for discussing {{#if:{{{wp|}}}|[[:{{SUBJECTPAGENAME}}|{{PAGENAME}}]] and anything related to its purposes and tasks|improvements to the <!-- BEGIN ITALIC-TITLE AND ITALIC-PAGENAME-IN-TALKHEADER-TEMPLATE code --> {{#ifeq:{{{italic title|}}}|yes|{{#ifeq: {{{force|}}}|true|{{italic title|force=true}}|{{italic title}}}}[[:{{SUBJECTPAGENAME}}| {{ #switch: {{#ifexpr: {{str find|{{PAGENAME}}|(}} != -1 | 1 | 0 }}{{#if: {{{force|}}} | 1 | 0 }}{{str ≤ len | {{PAGENAME}} | 49 <!-- The max {{str find}} can handle is 50 --> | 1 | 0 }}<!-- -->| 100 = {{#switch:{{PAGENAME}} | {{{1}}} ({{{2|}}}) = ''{{{1}}}'' ({{{2|}}}) | {{{1}}} ({{{3|}}}) = ''{{{1}}}'' ({{{3|}}}) | {{{1}}} ({{{4|}}}) = ''{{{1}}}'' ({{{4|}}}) | {{{1}}} ({{{5|}}}) = ''{{{1}}}'' ({{{5|}}}) | {{{1}}} ({{{6|}}}) = ''{{{1}}}'' ({{{6|}}}) | #default = {{PAGENAME}} }}<!-- -->| 101 = ''{{str left| {{PAGENAME}} | {{#expr:{{str find|{{PAGENAME}}|(}}-2}} }}'' {{str sub| {{PAGENAME}} | {{#expr: {{str find|{{PAGENAME}}|(}} - 1}} | {{#expr: {{str len|{{PAGENAME}}}} - {{str find|{{PAGENAME}}|(}} }} + 1 }} | 010 | 011 | 110 | 111 | 001 = ''{{PAGENAME}}''<!-- -->| 000 = {{PAGENAME}}<!-- -->}}]]| <!-- END ITALICS code --> [[:{{SUBJECTPAGENAME}}|{{PAGENAME}}]]}} {{pagetype}}}}.}}</th> </tr><tr> <td style="background-color: white; border: 1px solid #c0c090">{{#if:{{SUBJECTSPACE}}||*'''This is [[Wikipedia:What Wikipedia is not#FORUM|not a forum]] for general discussion of the article's subject.'''}} * '''Put new text under old text.''' [{{fullurl:{{TALKPAGENAMEE}}|action=edit&section=new}} Click here to start a new topic]. * '''[[Wikipedia:Signatures|Please sign and date your posts]]''' by typing four tildes (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>). * '''New to Wikipedia?''' [[Wikipedia:Introduction|Welcome]]! [[Wikipedia:Questions|Ask questions, get answers]]. </td><td> * [[Wikipedia:Civility|Be polite]], and [[Wikipedia:Please do not bite the newcomers|welcoming to new users]] * [[Wikipedia:Assume good faith|Assume good faith]] * [[Wikipedia:No personal attacks|Do not attack other users]] * For disputes, please see [[Wikipedia:Solving disputes|our guideline]] {{#switch:yes|{{{arpol|}}}|{{#if:{{SUBJECTSPACE}}|no|yes}}=<td style="border-left: 1px solid #c0c090"><div class="center"> ; Article policies: </div> * [[Wikipedia:No original research|No original research]] * [[Wikipedia:Neutral point of view|Neutral point of view]] * [[Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] </td> }}{{#if:{{{1|}}}|<td>{{shortcut|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}} }}</td>}} </tr> {{#if:{{{noarchive|{{{noarchives|}}}}}}||{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/Archive 1| <tr><td colspan=4 style="text-align: center; border-top: 1px solid #c0c090; padding: 1px 3px">'''[[Help: Archiving a talk page|Archives]]:''' {{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/Archive index|[[{{FULLPAGENAME}}/Archive index|Index]],&#32;}}{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/Archive A|{{Archive list alpha|nobr=yes|root={{FULLPAGENAME}}}},&#32;|}}{{Archive list|nobr=yes|root={{FULLPAGENAME}}}}</td> </tr> }} }} {{#if:{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/Archive 1|y}}{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/Archive A|y}}{{{search|}}}|{{#ifeq:{{{search|}}}|no|| <tr><td colspan=4 style="text-align: center; border-top: 1px solid #c0c090; padding: 0"><inputbox> type=fulltext prefix={{#tag:nowiki|{{FULLPAGENAME}}/}} searchbuttonlabel=Search archives break=no </inputbox></td> </tr> }} }} </table><noinclude> {{documentation}} </noinclude> k184e8p7ntyhdb14rvv6lc7znkkmnf7 El Purial, Camajuaní 0 25468 120719 118869 2026-09-02T02:49:10Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 120719 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Purial | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Msumba | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = El_Purial_OSM.jpg | map_alt = | map_caption = Mapu ya El Purial | pushpin_map = Cuba#Villa Clara Province#Cuba Camajuaní | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = El Purial in Cuba | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|22|33|05|N|79|44|41|W|region:CU|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Cuba]] | subdivision_type1 = [[Provinces of Cuba|Province]] | subdivision_name1 = [[Villa Clara Province|Villa Clara]] | subdivision_type2 = [[Municipalities of Cuba|Municipality]] | subdivision_name2 = [[Camajuaní]] | subdivision_type3 = Ward | subdivision_name3 = [[Aguada de Moya]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!--<ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!--<ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!--<ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 129 | population_footnotes = <ref name=“EcuRed”> [https://www.ecured.cu/Purial_(Camajuan%C3%AD) Purial (Camajuaní) - EcuRed] </ref> | population_as_of = | population_total = 37 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = | footnotes = | official_name = El Purial }} '''El Purial''', wakuchemekaso '''Purial''', ni muzi wa ku [[Aguada de Moya]], [[Camajuaní]], [[Villa Clara]], [[Cuba]]. <ref>{{cite book |last1=Pardo |first1=Georges |title=The geology of Cuba |year=2009 |publisher=American Association of Petroleum Geologists |location=Tulsa, Okla |isbn=978-0-89181-065-0 |pages=23 |language=English}}</ref><ref>{{cite book |last1=Office of Geography |first1=United States |title=Cuba : Official Standard Names Approved by the U.S. Board on Geographic Names |year=1963 |publisher=U.S. Govt. Print. Off. |location=Washington |pages=460 |language=English}}</ref> Kumwera kwa tawuni iyi kuli tumapiri uto tukucemeka [[Lomas El Purial]] panji Hills El Purial mu Cingelezi. Kumafumiro gha dazi kwa tawuni iyi kuli Aguada de Moya, kumwera kwa tawuni iyi kuli La [[Piedra, Camajuaní|Piedra]]. Kumanjiliro gha dazi kwa tawuni iyi kuli [[La Luz, Cuba|La Luz]], [[CPA Benito Ramírez|CPA "Benito Ramírez"]], na [[Guerrero, Cuba|Guerrero]]. ==Chuma== Kuyana na DMPF (Departamento de control de la Dirección Municipal de Planificación Física) ya Camajuani, El Purial ni malo agho ghakukolerana yayi na chuma panji ntchito. <ref>{{Cite web |last1=Barroso |first1=Joel Jiménez |last2=Figueroa Vidal |first2=Dr. Arq. Carlos. R. |title=Diagnóstico estratégico de la situación habitacional del municipio de Camajuaní |url=https://dspace.uclv.edu.cu/bitstream/handle/123456789/1550/C10009.pdf?sequence=1&isAllowed=y |page=68}}</ref> Msumba uwu uli mu malo gha vyakumera, ndipo ŵanthu ŵanandi ŵakulima. Vinthu vikuru comene vya mu caru ici ni: vyakurya vya shuga, hona, vyakurya vyakupambanapambana na viŵeto. Mu vigaŵa vyapafupi na msumba uwu muli mafakitale ghakujumpha 20, kusazgapo nyama na moŵa, kweniso fakitare yakupangiramo vinthu vyaulimi. <ref name=“EcuRed”/> ==Nyumba== Mu El Purial muli nyumba zinandi za mu tawuni. Pali masukulu ghaŵiri, ni [[Sukulu ya Leoncio Vidal (Camajuaní)|sukulu ya Leoncio Vidal]],<ref>{{cite book |last1=García Triana |first1=Mauro |last2=Eng Herrera |first2=Pedro |title=The Chinese in Cuba, 1847-now |date=2009 |publisher=Lexington Books |location=Lanham |isbn=978-0-7391-3343-9 |pages=42 |language=English}}</ref> Zina ili lili kupokera kufuma kwa [[Leoncio Vidal]] wa ku Cuba,<ref>{{cite book |last1=Pérez |first1=Francisco |last2=Serrano Rubio |first2=Violeta |title=Máximo Gómez : aproximación a su cronología, 1836-1905 |year=1986 |publisher=Editorial Academia |location=La Habana, Cuba |pages=81 |oclc=1024421297 |url=https://www.worldcat.org/oclc/1024421297 |language=Spanish}}</ref><ref>{{cite book |last1=Franqui |first1=Carlos |last2=Felix |first2=Georgette |last3=Kerrigan |first3=Elaine |last4=Freeman |first4=Phyllis |last5=St. Martin |first5=Hardie |last6=Franqui |first6=Carlos |title=Diary of the Cuban revolution |url=https://archive.org/details/diaryofcubanrevo0000fran |year=1980 |publisher=The Viking Press |location=New York |isbn=978-0-670-27217-4 |pages=[https://archive.org/details/diaryofcubanrevo0000fran/page/34 34]}}</ref> and [[Escuela Primaria Celestino Pacheco (Camajuaní)|Sukulu Yakwamba ya Celestino Pacheco]]. <ref>{{Cite web |title=Portal del Ciudadano en Camajuaní - Educación |url=https://www.soycamajuani.gob.cu/es/educacion/amp |access-date=2022-12-23 |website=www.soycamajuani.gob.cu}}</ref>Chipatala mu chigaŵa ichi ni [[Consultorio Médico 17 (Camajuaní)|Consultorio Médico 17]].<ref>{{Cite web |title=El Purial, Camajuaní |url=https://cuba-streets.openalfa.com/places/el-purial-camajuani |access-date=2022-07-18 |website=cuba-streets.openalfa.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=OpenStreetMap |url=https://www.openstreetmap.org/ |access-date=2022-07-18 |website=OpenStreetMap |language=en}}</ref> Ŵanthu ŵa mu cigaŵa ici ŵasanga candulo cikuru comene cifukwa lero ŵali na maofesi gha munkhwala, maofesi gha munthavi gha mazuŵa ghano, na maofesi ghanyake gha munthavi. <ref name=“EcuRed”/> == Malo == Mlonga wa Sagua la Chica na wa Camajuaní ndiwo ni misewu yikuru comene mu tawuni iyi. Malo agha ghakaŵa ghambura kwenda makora, ndipo ghakaŵa na madambo ghanandi. <ref name=“EcuRed”/> Chifukwa cha malo agha, zuŵa lililose mu tawuni iyi mukuŵa chithukivu cha madigiri 30.29 na madigiri 21.66. Mphepo zikufuma kumafumiro gha dazi na kumpoto-kumafumiro gha dazi kwa tawuni iyi ndipo zikujumpha pa 8.3 km pa ora. <ref name=“EcuRed”/> Ku tawuni iyi kukulokwa maji ghanandi chomene pa chaka. <ref name=“EcuRed”/> ==Mbili== Uthenga wakwamba wakulongosora za malo agha ngwakufuma mu 1703. Mu cigaŵa ici, vinthu vikamba kwenda makora comene ndipo vikafika pa vigaŵa vyose vya umoyo wa cuma, ndyali na wa ŵanthu. Pakuyowoya za zina la cigaŵa ico tawuni iyi yili, Camajuaní, pali Mabaibolo ghakupambanapambana, ndipo ghakuzomerezgeka comene ndigho ghakuyowoya za lizgu ili, ilo likufuma ku ŵanthu ŵa mu caru ici, ilo likung'anamura mlonga uwo ukuskamba mu madambo ghake, ndipo likung'anamura, pakati pa vinyake, maji ghakutowa, ghakutowa na ghakwenda. <ref name=“EcuRed”/> Chigaluka chakwamba mu vyaru ivi chikachitika pa Febuluwale 14, 1869, ndipo mulongozgi wake wakaŵa Salome Hernández wa ku [[Venezuela]], uyo wakagwiranga nchito mu caru ici, ndipo wakaŵa mulara wa ŵasilikari. Ŵanthu ŵanyake awo ŵakamanyikwa na nkhondo iyi ŵakaŵa Jesús del Sol, Aquilino Tuñón, na Diego Dorado. <ref name=“EcuRed”/> Pa Epulero 25 wa chaka chenechicho, dokotala Juan Bruno Zayas wakawuka kufuma ku munda wapafupi mu Vega Alta, pamoza na gulu lakwamba la ŵasilikari mu Villa Clara ya mazuŵa ghano. Ŵanthu ŵanyake ŵa ku malo agha ŵakaŵa na nkharo yiwemi, nga ni Mubali Leoncio Vidal Caro, kweniso Mubali Roberto Méndez Peñate na Rafael Casallas. Vidal ndiyo wakalongozga kuwukira kwa Santa Clara pa Malichi 23, 1896. <ref name=“EcuRed”/> Mu vyaka vya Repubulika la New Colonial, ŵanthu ŵakamba kulimbana na ŵantchito. Vyaka ivi vikaŵa vyakukondweska comene cifukwa cakuti ŵantchito ŵa mu vigaŵa vikuruvikuru ŵakacitanga milimo yinandi; ŵantchito ŵa mu vigaŵa vya shuga na hona ŵakacitanga maungano gha mazuŵa ghacoko waka kuti ŵavikilire vilato vyawo, nga ni kunanga kwa ŵantchito ŵa mu vigaŵa vyakwambilira kuti ŵasangire ndalama zakupambana na za ŵantchito ŵa mu vigaŵa vyakwambilira. <ref name=“EcuRed”/> Pakukhumba kuti charu chiŵe na wanangwa, ŵanthu ŵanandi ŵa mu chigaŵa ichi ŵakamba kulimbana na batistato. Ŵanandi ŵa iwo ŵakapeleka umoyo wawo cifukwa ca mulimo uwu. Ŵanthu awo ŵakuzunulika ni Anastasio Cárdenas Ávila, uyo wakafwa ku Trinidad, na Andrés Cuevas Heredia, uyo wakafwa mu nkhondo ya Sierra Maestra, ndipo wakapika udindo wa mulongozgi wa ŵasilikari cifukwa ca nkhongono zake. Cinthu cakuzirwa comene pa umo nkhondo iyi yikendera cikaŵa kuŵapo kwa ŵalongozgi ŵa nkhondo [[Camilo Cienfuegos, Villa Clara|Camilo Cienfuegos]] na Ernesto Che Guevara, mu nyengo yaumaliro ya nkhondo iyi. <ref name=“EcuRed”/> Kufuma waka apo Nkhondo Yakwamba ya Caru Cose yikambira, ŵanthu ŵakujiyuyura ŵa mu tawuni iyi ŵalongora kuti mbakunozgeka kuvikilira tawuni iyi ku ŵasilikari. Ŵakaŵapo pakurwa nkhondo na vigeŵenga, mu Playa Girón na pakuparanya ŵanthu awo ŵakachitanga vivulupi. Ŵanthu ŵa mu chigaŵa ichi ŵakovwira ŵanthu ŵa mu vyaru vinyake pa nkhondo. <ref name=“EcuRed”/> ==Chikhalidwe== Msumba uwu uli na ŵanthu ŵanandi awo ŵakukhala mu malo agha, nga ni Raúl Planas, Omar González, Juan Manuel García, kweniso Leoncio Yanes na Ruperto Delgado Limendux. Wovwirani kuti muzi uwu uŵe na gulu la vyakusanguluska, makhoti gha ŵanthu ŵakutemwa kuvina, malo ghakusungirako vinthu vyakale, na vinyake. <ref name=“EcuRed”/> Chikondwelero chakukhora chomene mu chigaŵa chose ichi ni parranda, chiphikiro icho chikuchitika mu chigaŵa cha pakati pa Cuba, icho chikababikira ku Remedios, ndipo lero ni chiphikiro chakukondweska chomene ku ŵanthu wose ŵa mu chigaŵa ichi, uko kuli sumu, kuvina, vyakusanguluska vya pulasitiki na vyakuponya moto. <ref name=“EcuRed”/> ==Ukaboni== {{Reflist}} [[Category:Aguada de Moya]] ecdwsow2nryamts3c8k0o7o5t5lq1gr Ŵanyake ŵakuti mapulaneti ghanyake gha pa charu chapasi 0 26496 120826 73745 2026-09-02T11:51:50Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 120826 wikitext text/x-wiki [[File:Asteroid-2016HO3-20160427.jpg|thumb|Cinthu ici cikwenda pafupi na caru capasi, kweni cikuzingilira caru yayi. Para munthu wakusanda umo dambo ili likwendera kufuma ku vinthu vinyake, wakuwona kuti lili pafupi comene na caru capasi.]] [[File:2020CD3_MPEC2.jpg|thumb|Mlengalenga wa [[2020 CD3]] ukuzingilira caru capasi. Mzere wafipa ni umo mwezi ukuzingilira.]] Ŵanthu ŵanyake ŵakuti pali vinyake ivyo vikuzingilira charu chapasi. Ŵanyake ŵakayowoyapo, kweni pakaŵavya uyo wakakolerana nawo. Kwambira mu ma 1800, ŵasayansi ŵakuyezgayezga kupenjerezga vinyake ivyo vikuwoneka nga ni mwezi, kweni ŵanthu ŵanyake ŵakukayika usange kuli mwezi.<ref name="Drye-wordpress-dubious">{{Cite web |last=Drye |first=Paul |date=2009-01-24 |title=Earth's Other Moon |url=http://passingstrangeness.wordpress.com/2009/01/24/earths-other-moon/ |access-date=2011-10-23 |publisher=passingstrangeness.wordpress.com}}</ref> Nangauli mwezi ndiwo ni mwezi wekha uwo uli pa charu chapasi, kweni pali vinthu vinyake ivyo vili pafupi na charu chapasi. Ŵakuvichema kuti "miyezi" yaciŵiri ya caru capasi panji "minimoons".<ref>{{Cite web |last=Elizabeth Howell |date=28 February 2020 |title=How scientists found Earth's new minimoon and why it won't stay here forever |url=https://www.space.com/minimoon-2020-cd3-discovery-around-earth-explained.html |access-date=23 November 2022 |website=Space.com |language=en}}</ref> 469219 Kamoʻoalewa, ni cinthu cinyake ico cikasangika pa Epulero 27, 2016.<ref name="NASA-20160615">{{Cite web |last=Agle |first=DC |last2=Brown |first2=Dwayne |last3=Cantillo |first3=Laurie |date=15 June 2016 |title=Small Asteroid Is Earth's Constant Companion |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6537 |access-date=15 June 2016 |website=[[NASA]]}}</ref> Apo likuzingilira dazi, 469219 Kamoʻoalewa likuwoneka kuti likuzingilira caru capasi. Ni mtunda utali comene kuti uŵe munthazi wa caru capasi, kweni ni ciyelezgero ciwemi comene na cakukhazikika ca munthazi, mtundu unyake wa NEO. Vikuwoneka kuti vikuzingilira malo ghanyake padera pa caru capasi, nga ni umo viliri na asteroid 3753 Cruithne. Ma Trojan gha pa caru capasi, nga ni 2010 TK7, ni ma NEO agho ghakuzingilira dazi (kwambura caru capasi) pa nthowa yimoza na caru capasi, ndipo ghakuwoneka nga ghakulongozga panji kulondezga caru capasi mu nthowa yimoza. Vinthu vinyake vichoko ivyo vikuzingilira zuŵa vingazingilira charu chapasi kwa nyengo yichoko waka. Kufika mu 2020, viyelezgero viŵiri pera ivyo vikukhozgeka ni [[2006 RH120]] mu malo ghakuzingilira charu chapasi mu 2006 na 2007, na [[2020 CD3]] mu malo ghakuzingilira charu chapasi mu 2018 na 2020.<ref name="MPEC-2020-D104">{{Cite web |date=25 February 2020 |title=MPEC 2020-D104 : 2020 CD3: Temporarily Captured Object |url=https://minorplanetcenter.net/mpec/K20/K20DA4.html |access-date=25 February 2020 |website=Minor Planet Electronic Circular |publisher=[[Minor Planet Center]]}}</ref> == Mbili == === Mwezi wa Petit === Munthu wakwamba uyo wakayowoyapo kuti kuli mwezi unyake wa pa caru capasi ni [[Frédéric Petit]], mulara wa [[Toulouse Observatory]], uyo mu 1846 wakapharazga kuti wasanga mwezi unyake. Kweniso Lebon na Dassier ku [[Toulouse]], kweniso Larivière ku Artenac Observatory, ŵakayowoyapo kuti kukaŵa mise pa Malichi 21, 1846.{{r|Schlyter}} Petit wakayowoya kuti mwezi wachiŵiri uwu uli na nyengo ya maora 2 na maminiti 44.{{r|Schlyter}} Kweni ŵanyake ŵakakana. Kutalika kwa mtunda uwu kukuyana waka na mtunda uwo ndege zinandi za mazuŵa ghano zikukwera, kweniso ukuyana waka na mtunda uwo charu chili mukati. Mu 1861, Petit wakalemba nkhani yinyake yakulongosora ivyo wakawona mu 1846.{{r|Schlyter}} Fundo iyi nayo yikatondeka kukhozgeka. Mu 1870, Jules Verne wakalemba buku lakuti [[Around the Moon]]. {{r|Ley 1957-07}} === Mwezi wa Waltemath === Mu 1898, Dr. George Waltemath wakapharazga kuti wasanga mapulaneti ghacoko comene agho ghakuzingilira caru capasi.{{rp|page=[https://books.google.com/books?id=5vM8AAAAIAAJ&pg=PA146 146]}} Wakamba kupenja mwezi unyake chifukwa wakagomezganga kuti pali chinthu chinyake icho chikupangiska kuti mwezi uleke kwenda makora. Waltemath wakalongosora kuti mwezi unyake uli pa mtunda wa makilomita 1,030,000 (640,000 mi) kufuma pa charu chapasi, ndipo uli na kujima kwa makilomita 700 (430 mi), nyengo yakuzingilira mwezi ni mazuŵa 119, ndipo nyengo yakuzingilira mwezi ni mazuŵa 177.{{r|Schlyter}}Wakayowoyaso kuti ungweru wa dazi ukuŵala yayi mwakuti munthu wangawuwona kwambura telesikopu.{{r|PO}} "Sometimes, it shines at night like the sun but only for an hour or so."{{r|n1=PO|n2=Bakich|p2=[https://books.google.com/books?id=5vM8AAAAIAAJ&pg=PA148 148]}} E. Munthu munyake wa ku [[Canada]], zina lake Stone Wiggins, wakayowoya kuti mwezi waciŵiri uwo wakawona mu 1882 ndiwo ukapangiska kuti mu 1907 kuŵe nyengo yakuzizima. Wakayowoyaso kuti "mwezi uwo ukaŵa na kawonekero kawemi" ukawoneka ku [[New Zealand]], ndipo pamanyuma ku North America mu 1886, ndipo nyengo yiliyose ukawonekanga kwa maora ghachoko waka. Wakati uwu ukaŵa "mwezi wachiŵiri" uwo Waltemath wakawona mu 1898. Wiggins wakaghanaghana kuti mwezi wachiŵiri uwu ukaŵa na mphepo ya carbon, kweni nyengo zinyake ukawonekanga na ungweru wake. Vinthu ivi vikaŵako yayi chifukwa ŵanthu ŵanyake ŵa [[sayansi]] ŵakaleka kuviwona. Cinthu cinyake ico cikaŵa cakusuzga comene nchakuti ŵakayowoyerathu kuti ŵazamuwoneka mu Febuluwale 1898.{{r|Schlyter}} Magazini ya Science ya Ogasiti 1898 yikayowoya kuti Waltemath wakatumizga "pharazgo la mwezi wacitatu" mu magazini iyi.Likwenera kuti likaŵa na kujumphizga kwa makilomita 746, ndipo likaŵa pa mtunda wa makilomita 427,250 kufuma pa caru capasi. == Ukaboni == {{reflist}} [[Category:Charu]] ipmz64k51s5lxr4mj3gdnkew4oo2lbe 120827 120826 2026-09-02T11:52:22Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* Mwezi wa Waltemath */ 120827 wikitext text/x-wiki [[File:Asteroid-2016HO3-20160427.jpg|thumb|Cinthu ici cikwenda pafupi na caru capasi, kweni cikuzingilira caru yayi. Para munthu wakusanda umo dambo ili likwendera kufuma ku vinthu vinyake, wakuwona kuti lili pafupi comene na caru capasi.]] [[File:2020CD3_MPEC2.jpg|thumb|Mlengalenga wa [[2020 CD3]] ukuzingilira caru capasi. Mzere wafipa ni umo mwezi ukuzingilira.]] Ŵanthu ŵanyake ŵakuti pali vinyake ivyo vikuzingilira charu chapasi. Ŵanyake ŵakayowoyapo, kweni pakaŵavya uyo wakakolerana nawo. Kwambira mu ma 1800, ŵasayansi ŵakuyezgayezga kupenjerezga vinyake ivyo vikuwoneka nga ni mwezi, kweni ŵanthu ŵanyake ŵakukayika usange kuli mwezi.<ref name="Drye-wordpress-dubious">{{Cite web |last=Drye |first=Paul |date=2009-01-24 |title=Earth's Other Moon |url=http://passingstrangeness.wordpress.com/2009/01/24/earths-other-moon/ |access-date=2011-10-23 |publisher=passingstrangeness.wordpress.com}}</ref> Nangauli mwezi ndiwo ni mwezi wekha uwo uli pa charu chapasi, kweni pali vinthu vinyake ivyo vili pafupi na charu chapasi. Ŵakuvichema kuti "miyezi" yaciŵiri ya caru capasi panji "minimoons".<ref>{{Cite web |last=Elizabeth Howell |date=28 February 2020 |title=How scientists found Earth's new minimoon and why it won't stay here forever |url=https://www.space.com/minimoon-2020-cd3-discovery-around-earth-explained.html |access-date=23 November 2022 |website=Space.com |language=en}}</ref> 469219 Kamoʻoalewa, ni cinthu cinyake ico cikasangika pa Epulero 27, 2016.<ref name="NASA-20160615">{{Cite web |last=Agle |first=DC |last2=Brown |first2=Dwayne |last3=Cantillo |first3=Laurie |date=15 June 2016 |title=Small Asteroid Is Earth's Constant Companion |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6537 |access-date=15 June 2016 |website=[[NASA]]}}</ref> Apo likuzingilira dazi, 469219 Kamoʻoalewa likuwoneka kuti likuzingilira caru capasi. Ni mtunda utali comene kuti uŵe munthazi wa caru capasi, kweni ni ciyelezgero ciwemi comene na cakukhazikika ca munthazi, mtundu unyake wa NEO. Vikuwoneka kuti vikuzingilira malo ghanyake padera pa caru capasi, nga ni umo viliri na asteroid 3753 Cruithne. Ma Trojan gha pa caru capasi, nga ni 2010 TK7, ni ma NEO agho ghakuzingilira dazi (kwambura caru capasi) pa nthowa yimoza na caru capasi, ndipo ghakuwoneka nga ghakulongozga panji kulondezga caru capasi mu nthowa yimoza. Vinthu vinyake vichoko ivyo vikuzingilira zuŵa vingazingilira charu chapasi kwa nyengo yichoko waka. Kufika mu 2020, viyelezgero viŵiri pera ivyo vikukhozgeka ni [[2006 RH120]] mu malo ghakuzingilira charu chapasi mu 2006 na 2007, na [[2020 CD3]] mu malo ghakuzingilira charu chapasi mu 2018 na 2020.<ref name="MPEC-2020-D104">{{Cite web |date=25 February 2020 |title=MPEC 2020-D104 : 2020 CD3: Temporarily Captured Object |url=https://minorplanetcenter.net/mpec/K20/K20DA4.html |access-date=25 February 2020 |website=Minor Planet Electronic Circular |publisher=[[Minor Planet Center]]}}</ref> == Mbili == === Mwezi wa Petit === Munthu wakwamba uyo wakayowoyapo kuti kuli mwezi unyake wa pa caru capasi ni [[Frédéric Petit]], mulara wa [[Toulouse Observatory]], uyo mu 1846 wakapharazga kuti wasanga mwezi unyake. Kweniso Lebon na Dassier ku [[Toulouse]], kweniso Larivière ku Artenac Observatory, ŵakayowoyapo kuti kukaŵa mise pa Malichi 21, 1846.{{r|Schlyter}} Petit wakayowoya kuti mwezi wachiŵiri uwu uli na nyengo ya maora 2 na maminiti 44.{{r|Schlyter}} Kweni ŵanyake ŵakakana. Kutalika kwa mtunda uwu kukuyana waka na mtunda uwo ndege zinandi za mazuŵa ghano zikukwera, kweniso ukuyana waka na mtunda uwo charu chili mukati. Mu 1861, Petit wakalemba nkhani yinyake yakulongosora ivyo wakawona mu 1846.{{r|Schlyter}} Fundo iyi nayo yikatondeka kukhozgeka. Mu 1870, Jules Verne wakalemba buku lakuti [[Around the Moon]]. {{r|Ley 1957-07}} === Mwezi wa Waltemath === Mu 1898, Dr. George Waltemath wakapharazga kuti wasanga mapulaneti ghacoko comene agho ghakuzingilira caru capasi.{{rp|page=[https://books.google.com/books?id=5vM8AAAAIAAJ&pg=PA146 146]}} Wakamba kupenja mwezi unyake chifukwa wakagomezganga kuti pali chinthu chinyake icho chikupangiska kuti mwezi uleke kwenda makora. Waltemath wakalongosora kuti mwezi unyake uli pa mtunda wa makilomita 1,030,000 (640,000 mi) kufuma pa charu chapasi, ndipo uli na kujima kwa makilomita 700 (430 mi), nyengo yakuzingilira mwezi ni mazuŵa 119, ndipo nyengo yakuzingilira mwezi ni mazuŵa 177.{{r|Schlyter}}Wakayowoyaso kuti ungweru wa dazi ukuŵala yayi mwakuti munthu wangawuwona kwambura telesikopu.{{r|PO}} "Sometimes, it shines at night like the sun but only for an hour or so."{{r|n1=PO|n2=Bakich|p2=[https://books.google.com/books?id=5vM8AAAAIAAJ&pg=PA148 148]}} E. Munthu munyake wa ku [[Canada]], zina lake Stone Wiggins, wakayowoya kuti mwezi waciŵiri uwo wakawona mu 1882 ndiwo ukapangiska kuti mu 1907 kuŵe nyengo yakuzizima. Wakayowoyaso kuti "mwezi uwo ukaŵa na kawonekero kawemi" ukawoneka ku [[New Zealand]], ndipo pamanyuma ku North America mu 1886, ndipo nyengo yiliyose ukawonekanga kwa maora ghachoko waka. Wakati uwu ukaŵa "mwezi wachiŵiri" uwo Waltemath wakawona mu 1898. Wiggins wakaghanaghana kuti mwezi wachiŵiri uwu ukaŵa na mphepo ya carbon, kweni nyengo zinyake ukawonekanga na ungweru wake. Vinthu ivi vikaŵako yayi chifukwa ŵanthu ŵanyake ŵa [[sayansi]] ŵakaleka kuviwona. Chinthu chinyake icho chikaŵa chakusuzga chomene nchakuti ŵakayowoyerathu kuti ŵazamuwoneka mu Febuluwale 1898.{{r|Schlyter}} Magazini ya Science ya Ogasiti 1898 yikayowoya kuti Waltemath wakatumizga "pharazgo la mwezi wacitatu" mu magazini iyi.Likwenera kuti likaŵa na kujumphizga kwa makilomita 746, ndipo likaŵa pa mtunda wa makilomita 427,250 kufuma pa caru capasi. == Ukaboni == {{reflist}} [[Category:Charu]] ejv1f2mqr3gfz3uijzg5pyygxii9zo2 Ndondomeko ya uthenga ya Kulongozga 0 46772 120825 118837 2026-09-02T11:51:27Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 120825 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ndondomeko ya uthenga yakugwiliskira ntchito pakusankha vyochita}} {{Use mdy dates|date=October 2023}} '''Nthowa ya uthenga wakulongozga''' (MIS) ni [[ndondomeko ya uthenga]]<ref>{{Cite book|title=Information Systems for Business and Beyond|url=https://archive.org/details/informationsyste0000bour|last=Bourgeois|first=David T.|publisher=The Saylo Academy|year=2014|page=[https://archive.org/details/informationsyste0000bour/page/5 5]}}</ref> likugwiriskirika nchito pa [[kusankha]], na pa kulongozga, kulaŵilira, kusanda, na kuwona vinthu ivyo vili mu wupu. Kusambira kwa ndondomeko za uthenga wa kalongozgi kukukhwaska ŵanthu, ndondomeko na luso mu chigaŵa cha bungwe. Mu mazgu ghanyake, vikugwira ntchito, nga ni milimo ya kulaŵilira, kunozga, kusankha vinthu mu msinkhu wa ŵalongozgi.<ref>{{cite web|title=What is Management Information Systems?|date=January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509003228/http://mays.tamu.edu/info/what-is-mis/|archive-date=May 9, 2015|url=http://mays.tamu.edu/info/what-is-mis/|publisher=Mays Business School}}</ref><ref>{{cite web|title=Leveraging People Processes and Technology|url=https://saunders.rit.edu/undergraduate/majors-minors/management-information-systems-mis-degree-overview|publisher=Saunders College of Business, Rochester Institute of Technology|date=2017-04-28}}</ref> Mu malo gha kampani, chilato chikuru cha kugwiliskira ntchito ndondomeko ya uthenga wa ŵalongozgi nkhusazgirako mtengo na phindu la bizinesi.<ref>{{Cite web|url=https://www.umassd.edu/charlton/programs/mis/|title=Management Information Systems|publisher=[[University of Massachusetts Dartmouth]]|website=umassd.edu|access-date=2018-04-11|archive-date=2017-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171218055557/http://www.umassd.edu/charlton/programs/mis/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Lucey|first1=Terry|url=https://books.google.com/books?id=A0bu30rNgJsC&q=what+is+management+information+system&pg=PR14|title=Management Information Systems|last2=Lucey|first2=Terence|date=2004|publisher=Cengage Learning EMEA|isbn=978-1-84480-126-8|language=en}}</ref> == Mbiri == Nangauli vingasuskika kuti mbiri ya ndondomeko ya uthenga wa ŵalongozgi yikayamba kale comene apo makampani ghakugwiriskira ncito mabuku ghakulembera ndalama kuti ghalembeske ndalama, mbiri ya mazuŵa ghano ya MIS yingagaŵika mu ''nyengo'' zinkhondi izo zikamanyikwa pakwamba na [[Kenneth C. Laudon . ]] na Jane Laudon mu buku lawo lakusambizga ''Nthowa zakulongozgera uthenga.''<ref>{{cite book|title=Management Information Systems: Managing the Digital Firm|url=https://archive.org/details/isbn_9780136078463|last1=Laudon|first1=Kenneth C.|last2=Laudon|first2=Jane P.|publisher=Prentice Hall/CourseSmart|year=2009|edition=11|page=[https://archive.org/details/isbn_9780136078463/page/164 164]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bizfluent.com/about-5444925-history-management-information-systems.html|title=The History of Management Information Systems|last=Boykin|first=George|date=2017-09-26|website=bizfluent.com|access-date=2018-04-26}}</ref> * Mbiri yakudanga – kukompyuta kwa [[Menifremu]] na [[minicomputer]] * Mbiri yachiŵiri – [[kukompyuta kwa unthu]]s * Mbiri yachitatu – mautatavi gha [[mteŵetekera/mteŵeti]] * Mbiri yachinayi – [[kukompyuta kwa Enterprise]] * Mbiri yachinayi-moza – [[kukompyuta kwa bingu]] ''Nyengo yakwamba'' (makompyuta ghakuru na makompyuta ghachoko) yikalamuliranga na [[IBM]] na makompyuta ghawo ghakuru agho ŵakapelekanga vyose viŵiri hardware na software. Kanandi makompyuta agha ghakatoranga vipinda vyose ndipo ghakakhumbikwiranga magulu kuti ghaghagwiliskirenge ntchito. Apo vinthu vya tekinoloje vikalutilira kukura, makompyuta agha ghakaŵa na nkhongono zinandi ndipo ntheura ghakacepeskako ndalama izo ghakaŵa nazo. Makompyuta ghachoko, ghakudula chomene ghakapangiska kuti mabizinesi ghakuru ghaŵe na malo ghawo ghakupangira makompyuta mu nyumba / pa malo / pa malo. ''Nyengo yachiŵiri'' ([[makompyuta gha munthu payekha]]) yikamba mu 1965 apo ma microprocessor ghakamba kupikisana na ma mainframe na ma minicomputer ndipo ghakapangiska kuti nkhongono za makompyuta zigaŵike mwaluŵiro kufuma ku malo ghakuru ghakusungirako data kuya ku maofesi ghachokoghachoko. Mu vilimika vya kumanyuma vya m’ma 1970, tekinoloje ya makompyuta ghachokoghachoko yikapeleka malo ku makompyuta gha munthu ndipo makompyuta ghambura kudura ghakaŵa kuti ghakuguliskika chomene, ndipo ivi vikapangiska kuti mabizinesi ghapeleke ku ŵanchito ŵawo nkhongono zakugwiriskira ntchito makompyuta agho vyaka khumi pambere vindachitike ghakaŵa kuti ghakuguliska madola masauzandi ghanandi. Kuchuluka kwa makompyuta uku kukapangiska kuti paŵe msika wakunozgeka kugwiriskira ncito makompyuta ghakukolerana ndiposo kuti ŵanthu ŵanandi ŵambe kugwiliskira nchito Intaneti. (Microprocessor yakwamba—chipangizo cha mabit ghanayi icho chikapangika kuti chiŵe na pulogiramu ya calculator—chikapangika mu 1971, ndipo ndondomeko zakupangika na microprocessor zikaŵa zambura kusangika luŵiro kwa vilimika vinandi. MITS Altair 8800 ndiyo yikaŵa nthowa yakwamba iyo ŵanthu ŵanandi ŵakamanyanga kuti yikupangika na microprocessor, ndipo yikalondezgekanga chomene . na Apple I na II Nchakususkika kuti ndondomeko yakukhazikika pa microprocessor yikacita nthena. m’paka mu 1979, apo [[VisiCalc]] wakapangiska kuti ŵanthu ŵanandi ŵaguliskenge Apple II iyo yikapangika mu 1981 yikaŵa yakunozga chomene ku bizinesi, kweni ivyo vikaŵa vyambura kwenelera vikapangiska kuti ŵaleke kulimbana na makompyuta ghachokoghachoko. ndondomeko mpaka panji kuumaliro wa vilimika vya m’ma 1980 m’paka kukwambilira kwa vilimika vya m’ma 1990.) The ''third era'' (client/server networks) arose as technological complexity increased, costs decreased, and the end-user (now the ordinary employee) required a system to [[Information sharing|share information]] with other employees within an enterprise. Computers on a common network shared information on a server. This lets thousands and even millions of people access data simultaneously on networks referred to as [[Intranet]]s. ''Nyengo yachinayi'' ([[mapulogalamu gha bizinesi]]) iyo yikapangika na ma netiweki ghakuchimbira chomene, yikakoleska mapulogalamu ghakwamba gha dipatimenti mu mapulogalamu ghakuphatikizgika ghakuchemeka [[mapulogalamu gha bizinesi]]. Pulatifomu yiphya iyi yikakolerana vigaŵa vyose vya bizinesi pamoza na kupereka mwaŵi wa kusanga uthenga wakukwana uwo ukukhwaska ndondomeko yose ya ŵalongozgi. == Tekinoloje == Mazgu ghakuti ndondomeko ya kulongozgera uthenga (MIS), [[Nthowa yakulongozgera uthenga]] (IMS), [[ndondomeko yakulongozgera uthenga]] (IS), [[kunozga vyakugwiriskira ncito vya bizinesi]] (ERP), [[sayansi ya kompyuta]], [[ injiniya wa makompyuta|injiniya wa makompyuta gha magesi]], na [[kulongozga vya tekinoloje ya uthenga]] (IT) kanandi ŵakutimbanizgika. MIS ni chigaŵa chichokovichoko cha ndondomeko za uthenga. MIS ndiyo yikuŵika mtima chomene pa bungwe ndipo yikugwiriskira ntchito tekinoloje kuti yiŵe na mtengo wa bizinesi. [[Sayansi]] ya kompyuta yikuŵika chomene mtima pa mapulogalamu gha kompyuta agho ghangagwiliskirika ntchito mu MIS. Injiniya wa makompyuta gha [[magesi]] wakuŵika mtima pa vinthu ivyo vikupangika chomenechomene pa nkhani ya kupanga vinthu ivyo vili kuseri kwa makompyuta. ERP software ni chigaŵa chichoko wa MIS ndipo IT management yikung’anamura kulaŵilira kwaukadaulo kwa dipatimenti ya IT iyo yingaŵa na MIS. Ntchito mu MIS yikuŵika mtima pa kupulikiska na kuwoneska umo ndondomeko za uthenga wakulongozga zikugwiriskikira nchito. Iwo ukusambira kukolerana, bungwe na ndondomeko pakati pa tekinoloje, ŵanthu na uthenga kuti ŵamazge masuzgo.<ref>{{Cite web|url=http://jindal.utdallas.edu/blog/management-information-systems-mis-degree-growing-field|title=Management Information Systems Aka MIS: A Versatile Degree in a Growing Field|website=JSOM Perspectives|language=en|access-date=2020-02-17}}</ref> == Kulongozga == Nangauli ndondomeko za uthenga wa ŵalongozgi zingagwiliskirika nchito na msinkhu uliwose panji uliwose wa ŵalongozgi, chisankho cha ndondomeko izo zikwenera kugwiriskirika nchito kanandi chikuwira pa [[mulongozgi wa uthenga]]s (CIO) na [[mulongozgi wa tekinoloje]]s (CTO). Ŵalaraŵalara aŵa kanandi ŵakulaŵilira ndondomeko yose ya tekinoloje ya wupu kusazgapo kuwunika umo tekinoloje yiphya yingawovwilira wupu wawo. Iwo ŵakuchita nga mbakusankha pa ndondomeko ya kukhazikiska MIS yiphya. Para ŵasankha vinthu, ŵalongozgi ŵa IT, kusazgapo ŵalongozgi ŵa MIS, ndiwo ŵakulaŵilira umo dongosolo ili likuchitikira. Iwo ŵakulaŵiliraso kukhazikiska ndondomeko izo zikukhwaska MIS (panji ndondomeko ziphya zakumanyikwa izo zikupelekeka na ŵa CIO panji ŵa CTO panji ndondomeko izo zikukolerana na ndondomeko ziphya na ndondomeko yose ya IT ya wupu). Kweniso ni mulimo wawo kuwoneseska kuti pali data na mauteŵeti gha pa intaneti ndiposo kuti data iyo yikukhwaskika yikuvikilirika mwa kulongozga milimo ya IT. Pakukhazikiska, awo ŵali kugaŵirika ŵazamuŵa na mwaŵi wakukwana wa kusanga uthenga wakukhumbikwa. Nchakuzirwa kumanya kuti ni waliyose yayi uyo wakunjizga data mu MIS wakukhumbikwira kuŵa pa msinkhu wa ŵalongozgi. Nchakumanyikwa kuti ivyo vikulembeka mu MIS viŵikikenge na ŵanchito awo mbalongozgi yayi nangauli ŵakuŵa na mwaŵi wa kusanga malipoti na malo ghakovwira pa kusankha vinthu agho ghakupelekeka na ndondomeko izi. == Mitundu == Ivyo vikulondezgapo ni mitundu ya ndondomeko za uthenga izo zikugwiriskirika nchito pakupanga malipoti, kutora data, na kovwira pa ndondomeko ya kusankha vyakuchita vya ŵalongozgi ŵa pakati na ŵa pa msinkhu wa ntchito. * [[Decision support system]]s (DSSs) ni mapulogalamu gha pa kompyuta agho ghakugwiriskirika nchito na ŵalara ŵa pakati na ŵapachanya kuti ŵawunjike uthenga kufuma ku malo ghakupambanapambana kuti ŵawovwirepo pa kumazga masuzgo na kusankha vinthu. DSS yikugwiriskirika nchito comene pa masuzgo ghakusankha vinthu ghambura kupangika na ghambura kupangika. * [[Executive information system]] (EIS) ni chipangizo chakupelekera malipoti icho chikupereka mwaŵi wakusanga mwaluŵiro malipoti ghakudumura agho ghakufuma ku vigaŵa vyose vya kampani na madipatimenti nga ni akaunti, ŵanchito na ntchito. * [[Nthowa zakumanyiskira ŵanthu vya malonda]]s ni Nthowa zakumanyiskira ŵanthu vyakulongozga izo zili kupangika mwakupambanapambana kuti zilongozge [[malonda]] vigaŵa vya bizinesi. *[[Nthowa ya uthenga wa akaunti]]s yikuŵika mtima pa [[akaunti]] ntchito. *[[Nthowa yakulongozgera ŵanthu]]s yikugwiriskirika nchito pa vigaŵa vya ŵanchito. * [[Office automation|Nthowa zakujiyimira paŵekha za mu ofesi]] (OAS) zikovwira kuti ŵanthu ŵayowoyanenge na kupanga vinthu mu bizinesi mwa kujiyimira paŵekha [[ntchito]] na kuwuskapo vipingo. OAS yingachitika pa vigaŵa vyose vyakulongozga. * [[Nthowa Yakulongozgera Uthenga wa Sukulu]]s (SIMS) yikukhwaska umo sukulu yikulongozgera, kanandi yikusazgapo vinthu vyakusambizgira na kusambira. * [[Enterprise resource planning]] (ERP) software yikovwira kuti uthenga uŵe wakunozga pakati pa milimo yose ya bizinesi mukati mwa mphaka ya wupu na kulongozga umo ŵanthu ŵakukolerana na awo ŵakuchitako bizinesi kuwaro.<ref>Bidgoli, Hossein, (2004). ''The Internet Encyclopedia, Volume 1''. John Wiley & Sons, Inc. p. 707.</ref> * [[Kulaŵilira ubwezi wa makasitomala|Kulaŵilira ubwezi wa makasitomala]] (CRM) kulongozga na kusanda umo ŵamakasitomala ŵakuchitira na data kuti ŵatuŵiske ubwezi wa makasitomala na kukhozga kukhorwa.{{citation needed|date=May 2023}} * [[Database|Ma database gha mu chigaŵa]], ghangaŵa ghachoko, vipangizo vyambura kusuzga vya ŵalongozgi ndipo vikuwoneka kuti ni mtundu wakwamba panji wakwamba wa MIS. * Nthowa zakulongozgera ŵamalonda (DMS) panji ndondomeko zakulongozgera ŵamalonda ŵa magalimoto zikupangika mwakupambanapambana za [[mafakitale gha magalimoto]], [[mafakitale ghakuguliska magalimoto]]s panji ŵakupanga vipangizo vikuruvikuru,.<ref>{{Cite web |date=May 8, 2017|title=Survivors of DMS shifts tell their tales |url=https://www.autonews.com/article/20170508/RETAIL07/305089978/survivors-of-dms-shifts-tell-their-tales|last=Bond|first=Vince Jr.|access-date=May 13, 2024 |website=[[Automotive News]]|language=en-US}}</ref> These systems contain [[software]] that meets the needs of the [[finance]], [[sales]], service, parts, [[inventory]], and [[business administration|administration]] components of running the dealership. What distinguishes it from other management systems is that it has three distinct inventory systems and interfaces with the factory. For example, when a customer comes in to have their vehicle serviced, the DMS connects to the vehicle's manufacturer and provides the service history and any open recalls for that vehicle. == Uwemi na kunanga kwake == Ivi ni vinyake mwa vitumbiko ivyo vingasangika para munthu wakugwiliskira ntchito MIS:<ref>(1995), '' Nthowa zakupangira ndondomeko za uthenga: Kuwoneseska''. Msonkhano wa pa charu chose wa wupu wakulongozga vyakusanguluska, pa Meyi 21–24, Atlanta.</ref> * Kunozga umo wupu ukugwilira ntchito, kusazgirako mtengo ku vinthu ivyo vikupangika kale, kupanga vinthu viphya na kupanga vinthu viphya, na kovwira ŵalongozgi kuti ŵasankhe vinthu viwemi.<ref>{{cite web|title=Delivering Business Analytics and Technology Solutions|url=https://saunders.rit.edu/undergraduate/majors-minors/management-information-systems-mis-degree-overview|publisher=Saunders College of Business, Rochester Institute of Technology|date=2017-04-28}}</ref> * Makampani ghakukwaniska kumanya ivyo ghakuchita makora na ivyo ghakuchita makora yayi chifukwa cha kuŵapo kwa malipoti gha ndalama izo ghakusanga, ma rekodi gha umo ŵanchito ŵakuchitira na vinyake Kumanya vinthu ivi kungaŵawovwira kampani kuti yiŵe na ndondomeko yiwemi ya bizinesi na umo yikuchitira. * Kuŵapo kwa data ya ŵamakasitomala na ivyo ŵakuyowoya kungawovwira kampani kuti yiŵe yakuyana na [[bizinesi]] yake kuyana na ivyo ŵamakasitomala ŵake ŵakukhumba. Kulaŵilira makora data ya makasitomala kungawovwira kampani kuti yichitenge malonda mwaluŵiro na kuguliska. *MIS yingawovwira kampani kuti yiŵe na [[uwemi wakupikisana]]. *Malipoti gha MIS ghangawovwira pakusankha vinthu kweniso kuchepeska nyengo yakuleka ntchito pa vinthu ivyo vingachitika. Vinyake mwa vinthu viheni ivyo vikuchitika chifukwa cha ndondomeko ya MIS: * Kusanga na kuthandazga vikuthemba pa vipangizo vya tekinoloje na mapulogiramu gha pa kompyuta. * Kungaŵa na uthenga wakubudika. == Mapulogalamu gha bizinesi == * ''Nthowa za bizinesi''—izo zikuchemekaso kuti ''[[kupanga ndondomeko ya vyakugwiriskira ntchito vya bizinesi]] (ERP)''—zikupereka mapulogiramu ghakukolerana na database yakukolerana iyo ŵanchito ŵakugwiliskira ntchito pakunozga, kulongozga, na kulaŵilira ndondomeko za bizinesi zikuru mu vigaŵa vinandi . malo. Ma module gha ERP systems ghangaŵa ndalama, kupenda ndalama, malonda, ŵanthu, kupanga vinthu, kulongozga katundu, na kugaŵira.<ref>{{cite journal | last1 = Costa | first1 = A | last2 = Ferreira | first2 = C. | last3 = Bento | first3 = E. | last4 = Aparicio | first4 = F. | year = 2016 | title = Enterprise resource planning adoption and satisfaction determinants | journal = Computers in Human Behavior | volume = 63 | pages = 659–671 | doi = 10.1016/j.chb.2016.05.090 | hdl = 10071/12282 | hdl-access = free }}</ref> * ''[[Kulaŵilira vyakupereka]] (SCM)'' ndondomeko zikovwira kuti vyakupereka vilongozgeke makora mwa kuphatikizga vingwe ivyo vili mu vyakupereka. Ivi vingaŵa awo ŵakupeleka vinthu, awo ŵakupanga vinthu, awo ŵakuguliska vinthu vinandi, awo ŵakuguliska vinthu vichokovichoko, na awo ŵakugula vinthu paumaliro.<ref>{{cite web|last=Taylor|first=Victoria|title=Supply Chain Management: The Next Big Thing?|url=http://www.businessweek.com/business-schools/supply-chain-management-the-next-big-thing-09122011.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923192604/http://www.businessweek.com/business-schools/supply-chain-management-the-next-big-thing-09122011.html|url-status=dead|archive-date=September 23, 2011|work=Sept. 12, 2011|publisher=Business Week|access-date=5 March 2014}}</ref> * ''[[Kulaŵilira ubwezi wa makasitomala]] (CRM)'' ndondomeko zikovwira mabizinesi kulongozga ubwezi na awo ŵangaŵa ŵamakasitomala na awo ŵalipo sonosono apa na ŵanyawo ŵa bizinesi mu malonda ghose, kuguliska, na uteŵeti.<ref>{{cite web|last=Lynn|first=Samara|title=What is CRM?|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2391297,00.asp|publisher=PC Mag|access-date=5 March 2014}}</ref> * ''[[Kulongozga chimanyisko]] system (KMS)'' yikovwira mabungwe kuti ghaŵe na mwaŵi wa kusonkheska, kulemba, kuŵika vinthu pa malo ghakwenelera, kusanga, na kuthandazga chimanyisko. Ivi vingaŵa mabuku, mabuku ghakukhwaskana na ndalama, ndondomeko zambura kulembeka, mikhaliro, na maluso. Kulaŵilira chimanyisko (KM) nga ni ndondomeko kukukhwaska ndondomeko ya kupanga na kusanga chimanyisko kufuma ku ndondomeko za mukati na charu cha kuwaro. Chimanyisko icho chasangika chikuŵikika mu ndondomeko na ndondomeko za bungwe, ndipo pamanyuma chikuthandazgika ku awo ŵakukhwaskika.<ref name=Joshi>{{cite book|last=Joshi|first=Girdhar|title=Management Information Systems|year=2013|publisher=Oxford University Press|location=New Delhi|isbn=9780198080992|page=328|url=http://www.oup.co.in/product/higher-education/business-management/business-management/6/management-information-systems-1e/9780198080992}}</ref> == Wonaniso == {{div col|colwidth=20em}} * [[Bachelor wa Nthowa zakumanyiskira ŵanthu pa kompyuta]] * [[Bachelor wa Nthowa Zakumanyiskira Bizinesi]] * [[Mahara gha bizinesi]] * [[Vipangizo vyakulongozgera bizinesi]] * [[Kulongozga umo bizinesi yikuchitira]] * [[Dango la bizinesi]] * [[Kulaŵilira kwa kampani ya tekinoloje ya vimanyikwiro]] * [[Kuŵikamo data]] * [[Kupanga data]] ** [[Kusanda kwakumanyiska]] ** [[Pempho lakuti mugule]] * [[Kampani ya digito]] * [[Kupanga mapulani a bizinesi]] * [[Nthowa yakumanyiskira vya bizinesi]] * [[Nthowa yakunozgera bizinesi]] * [[Uthenga wakusungika]] * [[Kulongozga na vilato]] * [[Kusanda pa intaneti]] * [[Ofesi ya pa intaneti]] * [[Uteŵeti wa data ya munthu payekha]] * [[Munthu uyo ​​wakupeleka uthenga wa munthu]] * [[Kupanga kompyuta mu nyengo yeneco]] * [[Data ya nyengo yeneco]] * [[Kuguliska mu nyengo yeneco]] {{div col end}} == Pobekela == {{Reflist}} == Malinki gha kuwaro == {{Library resources box}} {{stack|{{commons category|Management information systems}}}} * [http://www.chris-kimble.com/Courses/mis/mis_links.html MIS Links] ([[University of York]]) * [http://www.chris-kimble.com/Research/Executive-Information-Systems.html Executive Information Systems: Minimising the risk of development] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Management Information System}} [[Category:Business software]] [[Category:Decision support systems]] [[Category:Information systems]] [[Category:Information technology management]] [[Category:Management systems]] [[Category:School-administration software]] 3n0j43h41uz3zf0kghdbslhmkznh8ql Muzi 0 46828 120763 112397 2026-09-02T04:04:04Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Chikaya]] to [[Muzi]] 112397 wikitext text/x-wiki [[File:Bourton-on-the-Water_2010_PD_09.JPG|thumb| Bourton-pa-Maji, muzi uwo uli ku England .]] [[File:Veduta_di_Pacentro.jpg|right|thumb| Ku [[Italy]]]] [[File:Stroczycy_Bielarus_2008MV04.jpg|thumb| Chithunzithunzi cha 2008, cha [[Belarus|ku Belarus]] .]] [[File:Halkia,_Pornainen_2.jpg|thumb| [[Finland|Ku]] Finland]] [[File:KippelLötschental_WoodenHouses.jpg|thumb| Muzi unyake wa mu chigwa cha Lötschental, [[Switzerland|ku Switzerland]]]] [[File:Ourika_berbere_village.jpg|thumb| Muzi wa Ŵaberber uwo uli mu chigwa cha Ourika, Atlas Wapachanya, ku Morocco .]] '''Chikaya''' panji '''Muzi''' ni malo ghakukhalamo ŵanthu, ghakuru kuluska Chikaya kweni uchoko kuluska msumba udoko <ref>{{Cite web |title=What is a Hamlet? |url=http://www.culturalworld.org/what-is-a-hamlet.htm |access-date=2022-12-15 |website=Cultural World |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 February 2018 |title=Difference Between Hamlet and Village |url=https://www.differencebetween.com/difference-between-hamlet-and-vs-village/ |access-date=2022-12-15 |website=Compare the Difference Between Similar Terms |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Village |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/village/ |access-date=2024-09-07 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-08-31 |title=Definition of VILLAGE |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/village |access-date=2024-09-07 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> ndipo kanandi ŵanthu ŵake ŵakukhala pakati pa mazana ghachoko waka mpaka vikwi vichoko waka. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2025)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Nangauli kanandi mizi yikuŵa ku mayiyi, lizgu lakuti muzi wa mu msumba likugwiriskirikaso nchito pa malo ghanyake gha mu msumba kokhala ŵanthu. Mizi kanandi yikuŵa yakukhalilira, na malo ghakukhalamo ghakukhazikika; kweni, mizi ya nyengo yichoko yingaŵapo. Kweniso, nyumba za mu muzi zikuŵa pafupi chomene, zili kugaŵikana yayi pa malo ghose, nga ni malo ghakukhalamo ghakugaŵikana . [[File:Hollókő_Ófalu_Fő_utca_(részlet).jpg|thumb| Muzi wakale wa Hollókő ku Nógrád ku [[Hungary]] ( Malo Ghakumanyikwa na UNESCO )]] ngwhjqnv85deojxmcrg8sy5i5cdftwn Mapulogalamu gha ntchezgo 0 46871 120711 112536 2026-09-02T02:37:13Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120711 wikitext text/x-wiki [[File:Social_media.png|thumb|250x250px| Vithuzithuzi vya pulogiramu ya pa foni yamakono]] '''Mahamba gha ntchezgo''' ni tekinoloje yakudumbiskana iyo yikovwira kupanga, kugaŵana na kuwunganya vinthu (nga ni maghanoghano, vyakutemwa, na mitundu yinyake ya kuyowoya) pakati pa ŵanthu ŵa pa intaneti na ma netiweki.<ref name="SMDefinition" /> Kanandi mahamba agha ghakuŵa: ==Ukaboni== hlsksngkhcwxcqi7uhp4umfs72lzjlw Uwuso wa ŵene-fuko 0 46892 120712 113065 2026-09-02T02:37:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120712 wikitext text/x-wiki '''Uwuso wa ŵene-fuko''' panjiso kuti '''Repabliki''', mazgo yakuthemba pa mazgu gha Cilatini ghakuti ''res publica'' (‘vya ŵose’ panji ‘makani gha ŵose’), ni boma ilo mazaza gha ndale ghakukhala na ŵanthu wose (ŵanthu), chomenechomene kwizira mu ŵimilili ŵawo—kupambana na boma la themba.<ref name="OED">{{Cite web |title=Republic {{!}} Definition of Republic by the Oxford English Dictionary |url=https://www.oed.com/view/Entry/163158 |access-date=2022-05-10 |website=Oxford English Dictionary |language=en |quote=A state in which power rests with the people or their representatives; specifically a state without a monarchy. Also: a government, or system of government, of such a state; a period of government of this type. The term is often (especially in the 18th and 19th centuries) taken to imply a state with a democratic or representative constitution and without a hereditary nobility, but more recently it has also been used of autocratic or dictatorial states not ruled by a monarch. It is now chiefly used to denote any non-monarchical state headed by an elected or appointed president.}}</ref><ref name="M-W">{{Cite web |title=Definition of Republic |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/republic |access-date=2017-02-18 |website=Merriam-Webster Dictionary |language=en-US |quote=a government having a chief of state who is not a monarch}}</ref> Nangauli kanandi republic yikuŵa boma limoza ilo likujiyimira palekha, maboma ghachokoghachoko agho ghali na maboma agho ghali na boma la uwuso wa ŵene-fuko ghangachemeka kuti ma republic. ==Ukaboni== gj4fp3kk5mlvxqx8s0ff1j8h78a151h Webusaiti 0 47098 120710 117749 2026-09-02T02:36:44Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120710 wikitext text/x-wiki [[File:United_States_Antarctic_Program_website_from_2018_02_22.png|right|thumb|482x482px|Hamba la lutatavi la usap.gov]] '''Mahamba gha Lutatavi''' ni mahamba gha pa intaneti ghalighose agho vinthu vyawo vyose vikumanyikwa na zina la domeni ndipo vikupharazgika pa seva ya webusayiti yimoza panji ghanandi. Kanandi mawebusaiti ghakulongosora nkhani panji chilato chinyake, nga ni nkhani, masambiro, malonda, vyakusanguluska, panji [[Mapulogalamu gha ntchezgo|vyakusanguluska]]. Hyperlinking pakati pa masamba gha pa webusayiti yikulongozga umo munthu wangayendera pa webusayiti, iyo kanandi yikwamba na hamba lakwamba. Malo agho ghakuchezgeka chomene ni Google, [[YouTube|Youtube]], na [[Facebook]].<ref>{{Cite web |title=Top Websites Ranking |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |website=[[Similarweb]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top websites |url=https://www.semrush.com/trending-websites/global/all |website=[[Semrush]]}}</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} g5zu22gee6deubyxufjauc266is0ql6 Chigaŵa cha Tete 0 47346 120761 115898 2026-09-02T04:03:03Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120761 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Tete_Province_in_Mozambique_2018.svg|right|245px]] '''Tete''' ni chigaŵa kwa [[Mozambique]], iyo ili kumpoto chakumanjiliro gha dazi kwa charu ichi. Lili na malo ghakukwana 98,417 km² ndipo ŵanthu ŵake ŵakukwana 2,648,941 (chiŵelengero cha ŵanthu cha 2017).<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gov.mz/Ingles/o_pais/populacao_total_prov |title=Total Population By Provinces - 2017 |access-date= |work=[[Instituto Nacional de Estatística (Mozambique)|Instituto Nacional de Estatística]] |url-status= |archive-url= |archive-date= }}</ref> Msumba ukuru wa chigaŵa ichi ni [[Mzinda wa Tete]]. ==Maboma== *[[Boma la Angónia]] *[[Boma la Cahora-Bassa]] *[[Boma la Changara]] *[[Boma la Chifunde]] *[[Boma la Chiuta]] *[[Boma la Dôa]] *[[Boma la Macanga]] *[[Boma la Magoé]] *[[Boma la Marávia]] *[[Boma la Marara]] *[[Boma la Moatize]] *[[Boma la Mutarara]] *[[Boma la Tsangano]] *[[Boma la Zumbo]] *[[Msumba wa Tete]], msumba ukuru wa chigaŵa ichi ==Vilembo vifupi== {{reflist}} {{Mozambique}} [[Category:Mozambique]] no7hjks6qogwaa0zn353t7900xsk235 Msumba wa Tete 0 47361 120758 115881 2026-09-02T04:02:33Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Mzinda wa Tete]] to [[Msumba wa Tete]] 115881 wikitext text/x-wiki {{Stub}} {{Databox}} '''Tete''', mwakuzomerezgeka '''{{PAGENAME}}''', ni msumba ukuru cha [[chigaŵa cha Tete]] kwa [[Mozambique]]. [[Category:Mozambique]] tb40h26bscjn11r69khw5j15fzmxjbu Palau 0 47390 120772 115987 2026-09-02T04:08:11Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* Mizinda na mizi */ 120772 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Palau.svg|300px|thumb]] [[File:Palau_-_Location_Map_(2013)_-_PLW_-_UNOCHA.svg|250px|thumb]] '''Palau''' ni chalo icho chili kwa [[Oceania]]. Lili na ŵanthu 16,766 (2021).<ref>https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/</ref> Lili na [[nkhoska|vilumba]] pafupifupi 340. == Chigaŵa == *[[Chigaŵa cha Koror]] *[[Chigaŵa cha Ngarchelong]] *[[Chigaŵa cha Airai]] *[[Chigaŵa cha Peleliu]] *[[Chigaŵa cha Ngaraard]] *[[Chigaŵa cha Ngeremlengui]] *[[Chigaŵa cha Aimeliik]] *[[Chigaŵa cha Ngchesar]] *[[Chigaŵa cha Ngatpang]] *[[Chigaŵa cha Ngiwal]] *[[Chigaŵa cha Melekeok]] *[[Chigaŵa cha Ngardmau]] *[[Chigaŵa cha Angaur]] *[[Chigaŵa cha Kayangel]] *[[Chigaŵa cha Sonsorol]] *[[Chigaŵa cha Hatohobei]] ==Mizinda na mizi== Ni wose yayi awo ŵali kulembeka musi umu. * [[Msumba wa Koror|Koror]] * [[Meyuns]] * [[Kloulklubed]] * [[Muzi wa Melekeok|Melekeok]] * [[Muzi wa Ngerekebesang|Ngerekebesang]] * [[Ngermid]] * [[Muzi wa Tobi|Tobi]] * [[Ollei]] * [[Imetang]] * [[Choll]] * [[Elab (Palau)|Elab]] * [[Ngebuked]] * [[Ngkeklau]] * [[Ngetbong]] * [[Bkulangriil]] * [[Ibobang]] * [[Bkurrengel]] * [[Ngerkeai]] * [[Mengellang]] * [[Echang]] * [[Imeong]] * [[Muzi wa Imelchol]] * [[Koska (Palau)|Koska]] * [[Urdmang]] * [[Ngriil]] * [[Dongosaru]] * [[Ngerulmud]] (msumba ukuru) ==Vilumba== Ŵakuchemekaso kuti ''nkhoska''. Ni wose yayi awo ŵali kulembeka musi umu. *[[Babeldaob]] *[[Chilumba cha Ngerekebesang|Ngerekebesang]] *[[Lkes (Ngarchelong, Palau)|Lkes]] (Ngarchelong) *[[Lkes (Ngiwal, Palau)|Lkes]] (Ngiwal) ==Vilembo vifupi== {{reflist}} {{Commons}} [[Category:Palau| ]] [[Category:Oceania]] 8un0zbkbi8cfnmb9i25a4zm4upoekvs 120773 120772 2026-09-02T04:10:46Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120773 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Palau.svg|300px|thumb]] [[File:Palau_-_Location_Map_(2013)_-_PLW_-_UNOCHA.svg|250px|thumb]] '''Palau''' ni chalo icho chili kwa [[Oceania]]. Lili na ŵanthu 16,766 (2021).<ref>https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/</ref> Lili na [[nkhoska|vilumba]] pafupifupi 340. == Chigaŵa == *[[Chigaŵa cha Koror]] *[[Chigaŵa cha Ngarchelong]] *[[Chigaŵa cha Airai]] *[[Chigaŵa cha Peleliu]] *[[Chigaŵa cha Ngaraard]] *[[Chigaŵa cha Ngeremlengui]] *[[Chigaŵa cha Aimeliik]] *[[Chigaŵa cha Ngchesar]] *[[Chigaŵa cha Ngatpang]] *[[Chigaŵa cha Ngiwal]] *[[Chigaŵa cha Melekeok]] *[[Chigaŵa cha Ngardmau]] *[[Chigaŵa cha Angaur]] *[[Chigaŵa cha Kayangel]] *[[Chigaŵa cha Sonsorol]] *[[Chigaŵa cha Hatohobei]] ==Misumba na mizi== Ni wose yayi awo ŵali kulembeka musi umu. * [[Msumba wa Koror|Koror]] * [[Meyuns]] * [[Kloulklubed]] * [[Muzi wa Melekeok|Melekeok]] * [[Muzi wa Ngerekebesang|Ngerekebesang]] * [[Ngermid]] * [[Muzi wa Tobi|Tobi]] * [[Ollei]] * [[Imetang]] * [[Choll]] * [[Elab (Palau)|Elab]] * [[Ngebuked]] * [[Ngkeklau]] * [[Ngetbong]] * [[Bkulangriil]] * [[Ibobang]] * [[Bkurrengel]] * [[Ngerkeai]] * [[Mengellang]] * [[Echang]] * [[Imeong]] * [[Muzi wa Imelchol]] * [[Koska (Palau)|Koska]] * [[Urdmang]] * [[Ngriil]] * [[Dongosaru]] * [[Ngerulmud]] (msumba ukuru) ==Vilumba== Ŵakuchemekaso kuti ''nkhoska''. Ni wose yayi awo ŵali kulembeka musi umu. *[[Babeldaob]] *[[Chilumba cha Ngerekebesang|Ngerekebesang]] *[[Lkes (Ngarchelong, Palau)|Lkes]] (Ngarchelong) *[[Lkes (Ngiwal, Palau)|Lkes]] (Ngiwal) ==Vilembo vifupi== {{reflist}} {{Commons}} [[Category:Palau| ]] [[Category:Oceania]] sxvyzgrfbbgl1dfks6ibm9ogsr3nzix Msumba wa Koror 0 47409 120770 116041 2026-09-02T04:07:16Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Mzinda wa Koror]] to [[Msumba wa Koror]] without leaving a redirect: Chewa 116041 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Koror''' ni mzinda cha [[chigaŵa cha Koror]] kwa [[Palau]]. Mu 2024, ŵanthu ŵake ŵakukwana 12,676, ndipo pafupifupi hafu ya ŵanthu wose ŵa mu charu ichi ŵakukhala mu charu ichi.<ref>https://catalog.hathitrust.org/Record/101894212</ref> ==Vyachuma== Koror ndiyo yikuchitika chomene ku Palau ndipo kuli malo ghanandi ghakuchezgera, malo ghakuseŵelerapo usiku, malo ghakulyera, na mahotela. Boma ndilo likulembaso ntchito zinandi mu msumba uwu. Kuguliska tuna ku vyaru vinyake na kupanga copra ni vinthu vinyake viŵiri ivyo vikuchitika mu msumba uwu. Palau Continental Hotel ku Koror ndiyo yikaŵa hotelo yakwamba ya ŵalendo ku Palau nangauli vipinda vyake 56 vikaŵa vichoko kuluska vipinda 184 na vipinda 200 vya ku Saipan na Guam.{{citation needed}} ===Nyengo=== Koror ili na nyengo ya vula yakuzizima ([[Köppen]] ''Af'').<ref>https://web.archive.org/web/20190328191635/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=80419&cityname=Koror,+Palau</ref> Chiŵelengero cha mazuŵa agho ghakaŵa na nyengo yakuzizima pachanya pa 90°F chikakwera kufuma pa 46 pa chaka pakati pa 1952 na 1961, kufika pa 100 pa chaka kufuma mu 2009 na 2018. Chiŵelengero cha usiku uwo nyengo yikaŵa pasi pa 74°F chikakhira kufuma pa 40 pa chaka kufuma mu 1952 na 19232 kufuma pa 1920.<ref>https://www.jstor.org/stable/resrep28813.5</ref> ==Vilembo vifupi== {{reflist}} [[Category:Palau]] t6om4n6cvtkvancozwyfngcw1cdzgq9 The Matrix Awakens 0 47692 120739 116522 2026-09-02T03:41:11Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Red links 120739 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na {{#invoke:wd|property|linked|P123}}. ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Vilembo vifupi== {{reflist}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] pevqifmhqbtwttmsfgaigm82zje41kw Lyft 0 48156 120532 120281 2026-09-01T14:18:07Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 120532 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kampani ya ku America yakupereka mautumiki ghakugaŵana magalimoto}} {{Use mdy dates|date=October 2021}} {{Revision}} {{Infobox company | name = Lyft, Inc. | type = [[Kampani ya pa msika wa masheya|Yakulembeska pa msika]] | traded_as = {{ubl|class=nowrap|{{NASDAQ|LYFT}} (Kalasi A)|[[Russell 1000]] component|[[S&P 600]] component}} | industry = [[Galimoto yakwendeska ŵanthu pa malipiro]] | founded = {{start date and age|2012|6|9}} (nga ni [[Zimride]]) | founders = {{ubl|[[Logan Green]]||[[John Zimmer]]}} | hq_location = {{nowrap|[[San Francisco]], California, U.S.}} | area_served = {{ubl|United States|Canada}} | key_people = {{unbulleted list|Logan Green ([[chairman]])|John Zimmer ([[President (corporate title)|purezidenti]])|[[David Risher]] ([[Chief executive officer|CEO]])}} | revenue = {{increase}} {{US$|6.32 billion|link=yes}} | revenue_year = 2025 | operating_income = {{increase}} -{{US$|118 million}} (2025) | net_income = {{increase}} {{US$|2.84 billion}} | net_income_year = 2025 | assets = {{increase}} {{US$|9.03 billion}} | assets_year = 2025 | equity = {{increase}} {{US$|3.27 billion}} | equity_year = 2025 | num_employees = 3,913 | num_employees_year = 2025 | website = {{URL|[https://lyft.com}}) | footnotes = <ref name=10K>{{cite web | url=[https://investor.lyft.com/sec-filings/all-sec-filings/content/0001628280-26-006960/lyft-20251231.htm](https://investor.lyft.com/sec-filings/all-sec-filings/content/0001628280-26-006960/lyft-20251231.htm) | title=Lyft, Inc. 2025 Form 10-K Annual Report | date=February 11, 2026 | access-date=February 23, 2026}}</ref> }} '''Lyft, Inc.''' ni kampani ya ku [[United States of America|America]] iyo yikupereka [[kampani yakucema magalimoto|mautumiki ghakucema magalimoto]], [[e-scooter]], na [[ndondomeko yakugaŵana njinga]] mu United States na Canada, ndipo kwizira mu pulogiramu yake ya pa foni ya [[Freenow]], ku [[Europe]].<ref name=10K/> Lyft ni kampani yachiŵiri yikuru chomene ya [[kampani yakucema magalimoto]] mu United States pamanyuma pa [[Uber]].<ref name=10K/> Yili na ŵakwenda ŵakugwira ntchito ŵakukwana 25 miliyoni ndipo yikovwira maulendo pafupifupi 9 miliyoni pa zuŵa.<ref name=10K/> ==Mbiri== [[File:LyftLA.jpg|thumb|Machele ya pinki yakuzirwa ya Lyft ndiyo yikaŵa chizindikiro chakwamba cha kampani iyi m'paka mu 2015 apo yikasinthira ku machele madoko, ghakung'anima gha mtundu wa magenta agho ghakuŵikika pa dashboard ya galimoto ya dalaivala.]] Lyft yikambiska mu chihanya cha 2012 na ŵakulemba mapulogalamu gha kompyuta [[Logan Green]] na [[John Zimmer]] nga ni uteŵeti wa [[Zimride]], kampani yakwendeska ŵanthu mu magalimoto gha pamoza pa mtunda utali pakati pa misumba iyo yikaŵa yakugomezgeka pa kayendedwe ka ŵana ŵa sukulu za koleji, iyo ŵakayambiska mu 2007 pamanyuma pakuti Green wakamba kwendeska ŵanthu mu galimoto kufuma ku kampasi ya [[University of California, Santa Barbara]] kukachezera chibwezi chake ku Los Angeles ndipo wakapenjanga nthowa yipusu yakugawirana maulendo.<ref>{{cite news | last=Farr | first=Christina | title=Lyft team gets $60M more; now it must prove ride-sharing can go global | url=[https://venturebeat.com/2013/05/23/lyft-races-ahead-with-60m-in-funding-but-what-challenges-lie-ahead/](https://venturebeat.com/2013/05/23/lyft-races-ahead-with-60m-in-funding-but-what-challenges-lie-ahead/) | work=[[VentureBeat]] | date=May 23, 2013 | access-date=September 4, 2017 | archive-date=July 27, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20170727185342/https://venturebeat.com/2013/05/23/lyft-races-ahead-with-60m-in-funding-but-what-challenges-lie-ahead/](https://web.archive.org/web/20170727185342/https://venturebeat.com/2013/05/23/lyft-races-ahead-with-60m-in-funding-but-what-challenges-lie-ahead/) | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | last=Green | first=Tomio | title=Lyft Raises $60 Million As Ride Sharing Competition Heats Up | url=[https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2013/05/23/lyft-raises-60-million-as-ride-sharing-competition-heats-up/](https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2013/05/23/lyft-raises-60-million-as-ride-sharing-competition-heats-up/) | work=[[Forbes]] | date=May 23, 2013 | access-date=September 4, 2017 | archive-date=December 1, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20171201044812/https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2013/05/23/lyft-raises-60-million-as-ride-sharing-competition-heats-up/](https://web.archive.org/web/20171201044812/https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2013/05/23/lyft-raises-60-million-as-ride-sharing-competition-heats-up/) | url-status=live }}</ref> Mu Meyi 2013, kampani iyi yikasintha zina kufuma ku Zimride kuya ku Lyft.<ref>{{cite news | url=[https://www.inc.com/magazine/201607/christine-lagorio/john-zimmer-logan-green-lyft-zimride.html](https://www.inc.com/magazine/201607/christine-lagorio/john-zimmer-logan-green-lyft-zimride.html) | title=How Lyft's Founders Listened to Their Gut (and Not Their Mentor) | first=Christine | last=Lagorio-Chafkin | work=[[Inc. (magazine)|Inc.]] | date=June 24, 2017 | access-date=April 13, 2019 | archive-date=April 15, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190415155914/https://www.inc.com/magazine/201607/christine-lagorio-john-zimmer-logan-green-lyft-zimride.html](https://web.archive.org/web/20190415155914/https://www.inc.com/magazine/201607/christine-lagorio-john-zimmer-logan-green-lyft-zimride.html) | url-status=live }}</ref> Mu Julayi 2013, Lyft wakaguliska uteŵeti wakwamba wa Zimride ku [[Enterprise Holdings]], kampani iyo njapapi ya [[Enterprise Rent-A-Car]].<ref>{{cite news | last=Gannes | first=Liz | title=Lyft Sells Zimride Carpool Service to Rental-Car Giant Enterprise | url=[http://allthingsd.com/20130712/lyft-sells-zimride-carpool-service-to-rental-car-giant-enterprise/](http://allthingsd.com/20130712/lyft-sells-zimride-carpool-service-to-rental-car-giant-enterprise/) | work=[[All Things Digital]] | date=July 12, 2013 | access-date=July 19, 2013 | archive-date=July 15, 2013 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20130715061921/http://allthingsd.com/20130712/lyft-sells-zimride-carpool-service-to-rental-car-giant-enterprise/](https://web.archive.org/web/20130715061921/http://allthingsd.com/20130712/lyft-sells-zimride-carpool-service-to-rental-car-giant-enterprise/) | url-status=live }}</ref> Mu 2013, [[Andreessen Horowitz]] wakaŵika ndalama mwa Lyft nga chigaŵa cha magawo gha ndalama zakovwira kukura kwa kampani iyi mu nyengo yake yakwambilira.<ref>{{Cite web |title=Lyft Raises $60 Million As Ride Sharing Competition Heats Up |url=[https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2013/05/23/lyft-raises-60-million-as-ride-sharing-competition-heats-up/](https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2013/05/23/lyft-raises-60-million-as-ride-sharing-competition-heats-up/) |work=Forbes |date=May 23, 2013 |access-date=2024-01-01}}</ref> Ndondomeko ya malonda ya Lyft yikasazgapo machele ghakurughakuru gha pinki agho madalaivala ŵakaŵikanga panthazi pa magalimoto ghawo kweniso kukhuŵilizga ŵakwenda kuti ŵakhale pa mpando wakwamba na kuchita [[kukhomana mawoko|fist bump]] na madalaivala para ŵakumana.<ref>{{cite news | url=[https://mashable.com/2014/12/22/lyft-marketing/](https://mashable.com/2014/12/22/lyft-marketing/) | title=Why Lyft is trimming its pink mustache | first=Seth | last=Fiegerman | work=[[Mashable]] | date=December 22, 2014 | access-date=April 13, 2019 | archive-date=April 2, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190402162527/https://mashable.com/2014/12/22/lyft-marketing/](https://web.archive.org/web/20190402162527/https://mashable.com/2014/12/22/lyft-marketing/) | url-status=live }}</ref> Mu Novembala 2014, kampani iyi yikaleka kutemwa na chizgo cha fist bump.<ref>{{cite news | url=[https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-lyft-fist-bump-20141128-story.html](https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-lyft-fist-bump-20141128-story.html) | title=Lyft distances itself from fist bump during busiest week yet | first=Tracey | last=Lien | work=[[Los Angeles Times]] | date=November 28, 2014 | access-date=April 13, 2019 | archive-date=August 4, 2020 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20200804091129/https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-lyft-fist-bump-20141128-story.html](https://web.archive.org/web/20200804091129/https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-lyft-fist-bump-20141128-story.html) | url-status=live }}</ref> Mu Janyuwale 2015, Lyft yikambiska machele madoko gha pulasitiki agho ghakung'anima gha pa dashboard iyo yikayichema "glowstache" nga nthowa yinyake yakupambana na machele ghakuru ghakuzirwa agho ghakaŵa panthazi pa magalimoto. Kusintha uku kukaŵa kwakovwira kuti ŵamalane na kukana kwa ŵakwenda ŵanyake awo ŵakakhumbanga yayi kufika ku malo nga ni maungano gha bizinesi mu galimoto iyo yikaŵa na machele ghakuru chomene.<ref>{{Cite magazine | url=[https://www.wired.com/2015/01/lyft-finally-ditching-furry-pink-mustache/](https://www.wired.com/2015/01/lyft-finally-ditching-furry-pink-mustache/) | title=Lyft Is Finally Ditching the Furry Pink Mustache | last=VanHemert | first=Kyle | magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] | date=January 20, 2015 | access-date=April 9, 2017 | archive-date=February 11, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20170211081538/https://www.wired.com/2015/01/lyft-finally-ditching-furry-pink-mustache/](https://web.archive.org/web/20170211081538/https://www.wired.com/2015/01/lyft-finally-ditching-furry-pink-mustache/) | url-status=live }}</ref> Mu Ogasiti 2014, kampani iyi yikambiska [[usafiri wakugawana]].<ref>{{Cite news | url=[https://techcrunch.com/2014/08/06/lyft-line/](https://techcrunch.com/2014/08/06/lyft-line/) | title=With Lyft Line, Passengers Can Split Fares For Shared Rides | last=Lawler | first=Ryan | work=[[TechCrunch]] | date=August 6, 2014 | access-date=September 4, 2017 | archive-date=July 5, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20170705172708/https://techcrunch.com/2014/08/06/lyft-line/](https://web.archive.org/web/20170705172708/https://techcrunch.com/2014/08/06/lyft-line/) | url-status=live }}</ref> Mu Disembala 2017, Lyft yikakulirako kuya ku [[Canada]], na kwamba kugwira ntchito mu misumba ya [[Toronto]], [[Hamilton, Ontario|Hamilton]] na [[Ottawa]].<ref>{{Cite news | url=[https://techcrunch.com/2017/11/13/lyfts-first-market-outside-the-u-s-will-be-canada-with-a-december-launch-in-toronto/](https://techcrunch.com/2017/11/13/lyfts-first-market-outside-the-u-s-will-be-canada-with-a-december-launch-in-toronto/) | title=Lyft's first market outside the U.S. will be Canada with a December launch in Toronto | last=Etherington | first=Darrell | work=[[TechCrunch]] | date=November 13, 2017 | access-date=November 14, 2017 | archive-date=November 15, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20171115015523/https://techcrunch.com/2017/11/13/lyfts-first-market-outside-the-u-s-will-be-canada-with-a-december-launch-in-toronto/](https://web.archive.org/web/20171115015523/https://techcrunch.com/2017/11/13/lyfts-first-market-outside-the-u-s-will-be-canada-with-a-december-launch-in-toronto/) | url-status=live }}</ref> Mu Malichi 2018, Lyft wakachita phangano na [[Allscripts]] pa pulatifomu iyo yikapelekanga mwaŵi kwa ŵakupwelelera umoyo kuti ŵanozge maulendo gha ŵalwari awo ŵalije nthowa zakwendera ku maudindo gha chipatala, na vilato vya kupeleka uteŵeti uwu ku vipatala 2,500, madokotala 180,000, ndiposo ŵalwari pafupifupi 7 miliyoni.<ref>{{cite news | url=[https://www.usatoday.com/story/tech/2018/03/05/lyft-deal-allscripts-lets-180-000-doctors-call-rides-their-patients/389122002/](https://www.usatoday.com/story/tech/2018/03/05/lyft-deal-allscripts-lets-180-000-doctors-call-rides-their-patients/389122002/) | title=Lyft deal with Allscripts lets 180,000 doctors call rides for their patients | last=della Cava | first=Marco | work=[[USA Today]] | date=March 5, 2018 | access-date=March 5, 2018 | archive-date=March 5, 2018 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20180305190102/https://www.usatoday.com/story/tech/2018/03/05/lyft-deal-allscripts-lets-180-000-doctors-call-rides-their-patients/389122002/](https://web.archive.org/web/20180305190102/https://www.usatoday.com/story/tech/2018/03/05/lyft-deal-allscripts-lets-180-000-doctors-call-rides-their-patients/389122002/) | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=[https://www.cnbc.com/2018/03/04/lyft-and-allscripts-want-to-make-it-easier-to-get-people-to-the-doctors-office.html](https://www.cnbc.com/2018/03/04/lyft-and-allscripts-want-to-make-it-easier-to-get-people-to-the-doctors-office.html) | title=Lyft and Allscripts want to make it easier to get people to the doctor's office | last=LaVito | first=Angelica | work=[[CNBC]] | date=March 5, 2018 | access-date=April 13, 2019 | archive-date=September 25, 2018 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20180925062457/https://www.cnbc.com/2018/03/04/lyft-and-allscripts-want-to-make-it-easier-to-get-people-to-the-doctors-office.html](https://web.archive.org/web/20180925062457/https://www.cnbc.com/2018/03/04/lyft-and-allscripts-want-to-make-it-easier-to-get-people-to-the-doctors-office.html) | url-status=live }}</ref> Mu Febuluwale 2018, Lyft wakalemba ntchito uyo wakaŵa pulezidenti wakwamba wa malonda gha pa charu chose wa Tesla, [[Jon McNeill]], kuŵa mulara wakwendeska ntchito (COO).<ref>{{Cite web |date=February 8, 2018 |title=Lyft hires Tesla executive Jon McNeill as COO |url=[https://www.reuters.com/article/technology/lyft-hires-tesla-executive-jon-mcneill-as-coo-idUSKBN1FS04Y/](https://www.reuters.com/article/technology/lyft-hires-tesla-executive-jon-mcneill-as-coo-idUSKBN1FS04Y/) |access-date=April 2, 2026 |website=Reuters}}</ref> Lyft wakagura [[Motivate (company)|Motivate]], ndondomeko ya [[magalimoto gha njinga ghakugawikana]] kweniso uyo wakwendeska [[Capital Bikeshare]] na [[Citi Bike]], mu Novembala 2018.<ref>{{cite news | url=[https://www.bizjournals.com/portland/news/2018/12/03/lyft-completes-acquisition-of-portlands-bikeshare.html](https://www.bizjournals.com/portland/news/2018/12/03/lyft-completes-acquisition-of-portlands-bikeshare.html) | title=Lyft completes acquisition of Portland's bike-share program operator | first=Carrie | last=Ghose | work=[[American City Business Journals]] | date=December 3, 2018 | access-date=April 13, 2019 | archive-date=January 17, 2020 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20200117182740/https://www.bizjournals.com/portland/news/2018/12/03/lyft-completes-acquisition-of-portlands-bikeshare.html](https://web.archive.org/web/20200117182740/https://www.bizjournals.com/portland/news/2018/12/03/lyft-completes-acquisition-of-portlands-bikeshare.html) | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=[http://fortune.com/2018/11/29/lyft-biggest-bike-share-service-citi/](http://fortune.com/2018/11/29/lyft-biggest-bike-share-service-citi/) | title=Lyft Inks Deal With N.Y.C. and Becomes Largest Bike-Share Service in U.S. | first=Laura | last=Stampler | work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | date=November 29, 2018 | access-date=April 13, 2019 | archive-date=April 11, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190411134822/http://fortune.com/2018/11/29/lyft-biggest-bike-share-service-citi/](https://web.archive.org/web/20190411134822/http://fortune.com/2018/11/29/lyft-biggest-bike-share-service-citi/) | url-status=live }}</ref> Kampani iyi yikalengezga so yikukhumba kusazgirapo njinga za Citi 28,000 na kusazgirako uteŵeti wake.<ref>{{Cite news | url=[https://www.wsj.com/articles/lyft-to-add-28-000-citi-bikes-and-expand-service-1543508558](https://www.wsj.com/articles/lyft-to-add-28-000-citi-bikes-and-expand-service-1543508558) | title=Lyft to Add 28,000 Citi Bikes and Expand Service | last=Berger | first=Paul | work=[[The Wall Street Journal]] | date=November 29, 2018 | url-access=subscription | access-date=November 30, 2018 | archive-date=November 30, 2018 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20181130090405/https://www.wsj.com/articles/lyft-to-add-28-000-citi-bikes-and-expand-service-1543508558](https://web.archive.org/web/20181130090405/https://www.wsj.com/articles/lyft-to-add-28-000-citi-bikes-and-expand-service-1543508558) | url-status=live }}</ref> Mu Novembala 2018, Lyft wakamazga mulandu wa gulu la ŵanthu awo wakatsegulika mu 2014, uwo ukatenge kampani iyi yikatuma mameseji ghanandi gha malonda agho ŵanthu ŵakakhumbanga yayi.<ref name="TCA2018">{{cite web | last1=Pennington | first1=Laura | title=Lyft, Consumers Seek Approval of $4M Texting Class Action Settlement | website=Top Class Actions | date=November 9, 2018 | url=[https://topclassactions.com/lawsuit-settlements/lawsuit-news/863072-lyft-consumers-seek-approval-4m-texting-class-action-settlement/](https://topclassactions.com/lawsuit-settlements/lawsuit-news/863072-lyft-consumers-seek-approval-4m-texting-class-action-settlement/) | access-date=March 15, 2019 | archive-date=April 2, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190402042907/https://topclassactions.com/lawsuit-settlements/lawsuit-news/863072-lyft-consumers-seek-approval-4m-texting-class-action-settlement/](https://web.archive.org/web/20190402042907/https://topclassactions.com/lawsuit-settlements/lawsuit-news/863072-lyft-consumers-seek-approval-4m-texting-class-action-settlement/) | url-status=live }}</ref> Padera pa malipiro gha madola 4 miliyoni ku ŵakudandawura, ŵakupeleka mulandu ŵakapempha madola 1 miliyoni gha ndalama za maloya.<ref>{{cite news | last=Sinay | first=Reenat | title=2 Firms In $4M Lyft TCPA Deal Seek Nearly $1M Attys' Fees | url=[https://www.law360.com/articles/1129378/2-firms-in-4m-lyft-tcpa-deal-seek-nearly-1m-attys-fees](https://www.law360.com/articles/1129378/2-firms-in-4m-lyft-tcpa-deal-seek-nearly-1m-attys-fees) | publisher=[[Law360]] | date=February 14, 2019 | url-access=subscription | access-date=March 15, 2019 | archive-date=April 2, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190402042925/https://www.law360.com/articles/1129378/2-firms-in-4m-lyft-tcpa-deal-seek-nearly-1m-attys-fees](https://web.archive.org/web/20190402042925/https://www.law360.com/articles/1129378/2-firms-in-4m-lyft-tcpa-deal-seek-nearly-1m-attys-fees) | url-status=live }}</ref> Mu Malichi 2019, Lyft yikaŵa [[kampani ya ŵanthu wose]] kwizira mu [[kupereka masheya kakwamba kwa ŵanthu wose]], ndipo yikakwezga madola 2.34 biliyoni pa mtengo wa kampani wa madola 24.3 biliyoni.<ref>{{Cite news|url=[https://www.reuters.com/article/us-lyft-ipo-idUSKCN1R92P4](https://www.reuters.com/article/us-lyft-ipo-idUSKCN1R92P4) |title=Lyft valued at $24.3 billion in first ride-hailing IPO |date=March 29, 2019|work=[[Reuters]]|access-date=September 10, 2019 |language=en |archive-date=March 29, 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190329155048/https://www.reuters.com/article/us-lyft-ipo-idUSKCN1R92P4|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20190329155048/https://www.reuters.com/article/us-lyft-ipo-idUSKCN1R92P4|url-status=live}})</ref> Kampani iyi yikasunga masheya ghanyake kuti ghaŵe gha madalaivala awo ŵagwira nayo ntchito nyengo yitali.<ref>{{cite press release | url=[https://www.prnewswire.com/news-releases/lyft-announces-driver-bonuses-and-directed-share-program-opportunity-300805055.html](https://www.prnewswire.com/news-releases/lyft-announces-driver-bonuses-and-directed-share-program-opportunity-300805055.html) | title=Lyft Announces Driver Bonuses and Directed Share Program Opportunity | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 1, 2019 | access-date=March 21, 2019 | archive-date=March 21, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190321231650/https://www.prnewswire.com/news-releases/lyft-announces-driver-bonuses-and-directed-share-program-opportunity-300805055.html](https://web.archive.org/web/20190321231650/https://www.prnewswire.com/news-releases/lyft-announces-driver-bonuses-and-directed-share-program-opportunity-300805055.html) | url-status=live }}</ref> Mu Malichi 2020, Lyft wakagura Halo Cars iyo yikupeleka malipiro ku madalaivala kuti ŵalongore malonda gha pa digito pa magalimoto ghawo.<ref>{{cite news |url=[https://www.thedp.com/article/2020/03/halo-cars-lyft-penn-wharton](https://www.thedp.com/article/2020/03/halo-cars-lyft-penn-wharton) |title=Lyft buys Halo Cars, a startup founded by four Penn students in 2018 | first=Anya | last=Tullman |work=[[The Daily Pennsylvanian]] | date=March 3, 2020 }}</ref> Mu Epulero 2020, pa nyengo ya [[mliri wa COVID-19 mu United States]], Lyft wakachita kuti ŵantchito 982 ŵalekere ntchito ndipo ŵanyake 288 ŵakaŵa pa tchuthi cha ntchito kuti ŵachepeske ndalama zakwendeskera kampani.<ref>{{Cite web | url=[https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1759509/000119312520125193/d848949d8k.htm](https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1759509/000119312520125193/d848949d8k.htm) | title=Lyft, Inc. Form 8-K | via=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=April 29, 2020 | access-date=December 14, 2020 | archive-date=September 20, 2020 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20200920200814/https://www.sec.gov/ix?doc=%2FArchives%2Fedgar%2Fdata%2F1759509%2F000119312520125193%2Fd848949d8k.htm](https://web.archive.org/web/20200920200814/https://www.sec.gov/ix?doc=%2FArchives%2Fedgar%2Fdata%2F1759509%2F000119312520125193%2Fd848949d8k.htm) | url-status=live }}</ref> Kampani iyi yikalutilira kupeleka ma scooter gha kupangiska mu San Francisco, apo boma la Miami likapempha Lyft kuti yimike milimo yake.<ref>{{Cite web |title=Electric scooter-sharing grinds to a halt in response to the COVID-19 pandemic |url=[https://www.theverge.com/2020/3/20/21188119/electric-scooter-coronavirus-bird-lime-spin-suspend-bikes](https://www.theverge.com/2020/3/20/21188119/electric-scooter-coronavirus-bird-lime-spin-suspend-bikes) |last=Hawkins |first=Andrew J. |website=[[The Verge]] |date=March 20, 2020 |access-date=May 22, 2020 |archive-date=May 19, 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200519123321/https://www.theverge.com/2020/3/20/21188119/electric-scooter-coronavirus-bird-lime-spin-suspend-bikes](https://web.archive.org/web/20200519123321/https://www.theverge.com/2020/3/20/21188119/electric-scooter-coronavirus-bird-lime-spin-suspend-bikes) |url-status=live }}</ref> Mu Ogasiti 2020, Lyft wakachita phangano na kampani yakupangiska magalimoto ya [[Sixt]] kuti ŵanthu awo ŵakugwiliskira ntchito Lyft ŵasange magalimoto ghakupangiska, ndipo kampani iyi yikupokera [[Komisheni (malipiro)|komisheni]]. Magalimoto ghanandi agho ghakupangiskika ghali gha Sixt ndipo ghakwendeskeka na iyo, ndipo wali na malo 85 mu U.S.<ref>{{cite news |url=[https://www.forbes.com/sites/michaelgoldstein/2020/08/07/rent-a-car-straight-from-the-lyft-app-with-partner-sixt/](https://www.forbes.com/sites/michaelgoldstein/2020/08/07/rent-a-car-straight-from-the-lyft-app-with-partner-sixt/) |title=Lyft Gets Into The Rental Car Business With Partner SIXT | first=Michael | last=Goldstein |work=[[Forbes]] |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200810005116/https://www.forbes.com/sites/michaelgoldstein/2020/08/07/rent-a-car-straight-from-the-lyft-app-with-partner-sixt/#3bca63b1952a](https://web.archive.org/web/20200810005116/https://www.forbes.com/sites/michaelgoldstein/2020/08/07/rent-a-car-straight-from-the-lyft-app-with-partner-sixt/#3bca63b1952a) |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=[https://techcrunch.com/2020/07/30/lyft-expands-its-rental-business-with-sixt-partnership/](https://techcrunch.com/2020/07/30/lyft-expands-its-rental-business-with-sixt-partnership/) |title=Lyft expands its rental business with Sixt partnership | first=Kirsten |last=Korosec | work=[[TechCrunch]] |archive-date=August 17, 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200817230747/https://techcrunch.com/2020/07/30/lyft-expands-its-rental-business-with-sixt-partnership/](https://web.archive.org/web/20200817230747/https://techcrunch.com/2020/07/30/lyft-expands-its-rental-business-with-sixt-partnership/) |url-status=live}}</ref> Mu Disembala 2020, Lyft wakapharazga mapulani ghakuti wayambiske uteŵeti wa [[magalimoto gha robotaxi|robotaxi]] mu misumba yinandi ya ku U.S. pamoza na Motional.<ref>{{Cite news |last=Lienert |first=Paul |date=December 16, 2020|title=Lyft, Motional to launch multi-city U.S. robotaxi service in 2023 |language=en |work=Reuters |url=[https://www.reuters.com/article/autos-selfdriving-lyft-idUSKBN28Q2H2|access-date=December](https://www.reuters.com/article/autos-selfdriving-lyft-idUSKBN28Q2H2|access-date=December) 16, 2020}}</ref> Lyft wakaguliska chigaŵa chake cha magalimoto ghambura dalaivala ku [[Toyota]] pa madola 550 miliyoni mu Epulero 2021.<ref>{{Cite news | url=[https://www.reuters.com/business/autos-transportation/lyft-sells-self-driving-tech-unit-toyota-550-mln-moves-up-profit-timeline-2021-04-26/](https://www.reuters.com/business/autos-transportation/lyft-sells-self-driving-tech-unit-toyota-550-mln-moves-up-profit-timeline-2021-04-26/) | title=Toyota to buy Lyft unit in boost to self-driving plans | first1=Tina | last1=Bellon | first2=Eimi | last2=Yamamitsu | work=[[Reuters]] | date=April 26, 2021}}</ref><ref>{{Cite news | url=[https://money.cnn.com/2018/03/05/technology/lyft-ceo-logan-green/index.html](https://money.cnn.com/2018/03/05/technology/lyft-ceo-logan-green/index.html) | title=Lyft's quiet CEO Logan Green opens up on his wild ride | last=McFarland | first=Matt | work=[[CNN]] | date=March 5, 2018 | access-date=August 3, 2020 | archive-date=August 9, 2020 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20200809144545/https://money.cnn.com/2018/03/05/technology/lyft-ceo-logan-green/index.html](https://web.archive.org/web/20200809144545/https://money.cnn.com/2018/03/05/technology/lyft-ceo-logan-green/index.html) | url-status=dead}}</ref> Chigaŵa ichi chikaŵa na mapangano na [[General Motors]],<ref>{{cite news | url=[https://www.reuters.com/article/us-gm-lyft-investment/gm-invests-500-million-in-lyft-sets-out-self-driving-car-partnership-idUSKBN0UI1A820160105](https://www.reuters.com/article/us-gm-lyft-investment/gm-invests-500-million-in-lyft-sets-out-self-driving-car-partnership-idUSKBN0UI1A820160105) | title=GM invests $500 million in Lyft, sets out self-driving car partnership | first=Steve | last=Trousdale | work=[[Reuters]] | date=January 5, 2016 | archive-date=April 5, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190405060852/https://www.reuters.com/article/us-gm-lyft-investment/gm-invests-500-million-in-lyft-sets-out-self-driving-car-partnership-idUSKBN0UI1A820160105](https://web.archive.org/web/20190405060852/https://www.reuters.com/article/us-gm-lyft-investment/gm-invests-500-million-in-lyft-sets-out-self-driving-car-partnership-idUSKBN0UI1A820160105) | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=[http://fortune.com/2016/05/05/lyft-gm-self-driving-pilot/](http://fortune.com/2016/05/05/lyft-gm-self-driving-pilot/) | title=GM and Lyft Will Test Self-Driving Taxis Within the Next Year | work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | first=Kia | last=Kokalitcheva | date=May 5, 2016 | archive-date=July 13, 2016 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20160713140844/http://fortune.com/2016/05/05/lyft-gm-self-driving-pilot/](https://web.archive.org/web/20160713140844/http://fortune.com/2016/05/05/lyft-gm-self-driving-pilot/) | url-status=live }}</ref> [[NuTonomy]],<ref>{{Cite news | url=[https://www.theverge.com/2017/6/6/15742274/lyft-nutonomy-self-driving-car-partnership-boston-pilot](https://www.theverge.com/2017/6/6/15742274/lyft-nutonomy-self-driving-car-partnership-boston-pilot) | title=Lyft teams up with NuTonomy to put 'thousands' of self-driving cars on the road | last=Hawkins | first=Andrew J. | work=[[The Verge]] | date=June 6, 2017 | archive-date=July 5, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20170705121536/https://www.theverge.com/2017/6/6/15742274/lyft-nutonomy-self-driving-car-partnership-boston-pilot](https://web.archive.org/web/20170705121536/https://www.theverge.com/2017/6/6/15742274/lyft-nutonomy-self-driving-car-partnership-boston-pilot) | url-status=live}}</ref> [[Ford Motor Company]],<ref>{{Cite news | url=[https://www.nytimes.com/2017/09/27/technology/lyft-ford-self-driving-cars.html](https://www.nytimes.com/2017/09/27/technology/lyft-ford-self-driving-cars.html) | title=Lyft Adds Ford to Its List of Self-Driving Car Partners | last=Isaac | first=Mike | work=[[The New York Times]] | date=September 27, 2017 | url-access=subscription | issn=0362-4331 | archive-date=September 29, 2017 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20170929045518/https://www.nytimes.com/2017/09/27/technology/lyft-ford-self-driving-cars.html](https://web.archive.org/web/20170929045518/https://www.nytimes.com/2017/09/27/technology/lyft-ford-self-driving-cars.html) | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news | url=[https://www.theverge.com/2017/9/27/16373574/ford-lyft-self-driving-car-partnership-gm](https://www.theverge.com/2017/9/27/16373574/ford-lyft-self-driving-car-partnership-gm) | title=Ford and Lyft will work together to deploy autonomous cars | first=Andrew J. | last=Hawkins | work=[[The Verge]] | date=September 27, 2017 | archive-date=April 14, 2019 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20190414115552/https://www.theverge.com/2017/9/27/16373574/ford-lyft-self-driving-car-partnership-gm](https://web.archive.org/web/20190414115552/https://www.theverge.com/2017/9/27/16373574/ford-lyft-self-driving-car-partnership-gm) | url-status=live }}</ref> [[GoMentum Station]],<ref>{{Cite news | url=[https://www.mercurynews.com/2018/03/08/lyfts-self-driving-technology-finds-momentum-in-concord/](https://www.mercurynews.com/2018/03/08/lyfts-self-driving-technology-finds-momentum-in-concord/) | title=Lyft's self-driving technology finds momentum in Concord | first=Rex | last=Crum | work=[[The Mercury News]] | date=March 8, 2018 | archive-date=March 10, 2018 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20180310074350/https://www.mercurynews.com/2018/03/08/lyfts-self-driving-technology-finds-momentum-in-concord/](https://web.archive.org/web/20180310074350/https://www.mercurynews.com/2018/03/08/lyfts-self-driving-technology-finds-momentum-in-concord/) | url-status=live}}</ref> ndiposo [[Magna International]].<ref>{{Cite news | url=[https://www.cnet.com/news/lyft-partners-with-magna-on-developing-and-manufacturing-self-driving-cars/](https://www.cnet.com/news/lyft-partners-with-magna-on-developing-and-manufacturing-self-driving-cars/) | title=Lyft is building self-driving tech that can go in any car | first=Dara | last=Kerr | work=[[CNET]] | date=March 14, 2018 | archive-date=March 15, 2018 | archive-url=[https://web.archive.org/web/20180315061433/https://www.cnet.com/news/lyft-partners-with-magna-on-developing-and-manufacturing-self-driving-cars/](https://web.archive.org/web/20180315061433/https://www.cnet.com/news/lyft-partners-with-magna-on-developing-and-manufacturing-self-driving-cars/) | url-status=live}}</ref> Kweniso yikaŵa na Blue Vision Labs, kampani yachoko ya [[ukuzga vinthu vyaunenesko|augmented reality]] iyo yikaŵa ku London, iyo yikagulika mu 2018 pa madola 72 miliyoni.<ref>{{Cite news | url=[https://www.theverge.com/2018/10/23/18014200/lyft-self-driving-car-acquires-blue-vision-lab-ar](https://www.theverge.com/2018/10/23/18014200/lyft-self-driving-car-acquires-blue-vision-lab-ar) | title=Lyft unveils a new self-driving car and acquires an AR startup | first=Andrew J. | last=Hawkins | work=[[The Verge]] | date=October 23, 2018 | archive-date=November 1, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181101095729/https://www.theverge.com/2018/10/23/18014200/lyft-self-driving-car-acquires-blue-vision-lab-ar | url-status=live}}</ref> Mu Epulero 2022, Lyft wakapharazga phangano lakugura [[PBSC Urban Solutions]], uyo wakupereka vyakwendeska na tekinoloje ya magalimoto gha njinga ghakugawikana ku Canada.<ref>{{Cite web |last=Bellan |first=Rebecca |title=Lyft doubles micromobility footprint with PBSC acquisition |url=[https://techcrunch.com/2022/04/19/lyft-doubles-micromobility-footprint-with-pbsc-acquisition/](https://techcrunch.com/2022/04/19/lyft-doubles-micromobility-footprint-with-pbsc-acquisition/) |website=[[TechCrunch]] |date=April 20, 2022}}</ref> Mu Novembala 2022, kampani iyi yikapharazga kuti yikuchita kuchita kuti ŵantchito pafupifupi 700 ŵalekere ntchito, panji kuti ni pafupifupi 13% ya ŵantchito ŵake wose.<ref>{{cite news |title=Lyft to Lay Off About 700 Employees in Second Round of Job Cuts |url=[https://www.wsj.com/articles/lyft-plans-to-lay-off-hundreds-of-staffers-11667490092?mod=hp_lead_pos3](https://www.wsj.com/articles/lyft-plans-to-lay-off-hundreds-of-staffers-11667490092?mod=hp_lead_pos3) |last1=Rana |first1=Preetika |last2=Glazer |first2=Emily |work=[[The Wall Street Journal]] |date=November 3, 2022 | url-access=subscription}}</ref> Mu Malichi 2023, [[David Risher]] wakimikika kuŵa CEO wa kampani iyi.<ref>{{Cite news |last1=Rana |first1=Preetika |last2=Thomas |first2=Lauren |last3=Glazer |first3=Emily |date=March 27, 2023 |title=Lyft Hires New CEO as Founders Step Back Amid Struggles with Competition |url=https://www.wsj.com/articles/lyft-hires-new-ceo-as-founders-step-back-amid-struggles-with-competition-493d1aa5 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327203204/https://www.wsj.com/articles/lyft-hires-new-ceo-as-founders-step-back-amid-struggles-with-competition-493d1aa5 |archive-date=27 March 2023 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |access-date=4 January 2026 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Genovese |first=Daniella |date=2023-08-15 |title=Lyft CEO buys $1.15M of company stock: 'I am putting my money where my mouth is' |url=https://www.foxbusiness.com/lifestyle/lyft-ceo-buys-company-stock-putting-my-money-where-my-mouth-is |access-date=2023-08-17 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> Mu Epulero 2023, kampani iyi yikapharazga kuti yikuchita kulekeska ntchito ŵantchito ŵa ofesi 1,076, panji kuti 26% ya ŵantchito ŵake. Ichi chikachitika pamanyuma pa vyakulekeska ntchito ivyo vikalengeka mu Julayi na Novembala 2022.<ref>{{Cite news | url=https://www.cnbc.com/2023/04/27/lyft-layoffs-company-to-cut-1072-employees-or-26percent-of-its-workforce.html | title=Lyft to cut 1,072 employees, or 26% of its workforce | first=Rohan | last=Goswami | publisher=[[CNBC]] | date=April 27, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Korosec |first=Kirsten |date=2023-04-21 |title=Lyft to make 'significant' cuts across ride-hailing company |url=https://techcrunch.com/2023/04/21/lyft-to-make-significant-cuts-across-ride-hailing-company/ |access-date=2023-04-21 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |first1=Preetika | last1=Rana | first2=Lauren | last2=Thomas | first3=Emily |last3=Glazer| title=Lyft to Cut at Least 1,200 Jobs in New Round of Layoffs to Reduce Costs | url=https://www.wsj.com/articles/lyft-to-cut-at-least-1-200-jobs-in-new-round-of-layoffs-to-reduce-costs-da423e53 |access-date=2023-04-21 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |date=April 21, 2023 | url-access=subscription}}</ref> Mu Seputembala 2023, Lyft wakalekeska Lyft Rentals ndipo wakaleka kupeleka uteŵeti wa kupangiska magalimoto.<ref>{{cite news | url=https://www.theverge.com/2022/7/21/23273092/lyft-rentals-layoffs-car-ride-sharing-transportation | title=Lyft Rentals shuts down as the ride-sharing company lays off about 60 people | first=Jasmine | last=Hicks | work=[[The Verge]] | date=July 21, 2022}}</ref> Mu chigaŵa chachiŵiri cha 2024, Lyft yikalemba phindu lake lakwamba la GAAP mu mbiri ya kampani iyi.<ref>{{Cite news | url=https://www.marketwatch.com/story/lyft-swings-to-a-profit-on-record-rides-but-its-earnings-outlook-comes-in-light-295ed235 | title=Lyft swings to a profit on record rides, but its earnings outlook comes in light | first=Emily | last=Bary | work=[[MarketWatch]] | date=August 7, 2024 | url-access=limited}}</ref> Kukwambilira kwa 2025, munthu wakutchuka mu nyimbo za rap wa ku Detroit, Dajua Blanding, uyo wakumanyikwa kuti Dank Demoss, ndipo wakuti wali na uzito wa "pafupi mapaundi 500", wakatsegula mulandu pa Lyft pamanyuma pakuti dalaivala wakakana kumwendeska, wakuti iyo yikaŵa "yikuru chomene" kuti yinganjira mu galimoto. Chochitika ichi, icho chikajambulika pa vidiyo, chikapangiska ŵanthu kusuzgika mtima na kwambiska milandu, ndipo Blanding wakatenge kusankhana chifukwa cha uzito nkhwambura kuzomerezgeka pasi pa malango gha Michigan. Mulandu uwu ukamazgika kuwaro kwa khoti.<ref>{{Cite news | url=https://wkfr.com/dank-demoss-update-michigan/ | title=Lawyers for Michigan Rapper Dank Demoss Issue Update on Lyft Lawsuit | first=Lauren | last=Gordon | publisher=[[WKFR-FM]] | date=September 19, 2025}}</ref> Mu Julayi 2025, Lyft wakagura [[Free Now (uteŵeti)|Free Now]] pa mtengo wa €175 miliyoni, ndipo wakakuzga uteŵeti wake mu Europe.<ref>{{Cite news | url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-07-31/lyft-completes-freenow-acquisition-isn-t-planning-to-cut-staff](https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-07-31/lyft-completes-freenow-acquisition-isn-t-planning-to-cut-staff) | title=Lyft Completes Freenow Acquisition, Isn't Planning to Cut Staff | first=Natalie | last=Lung | publisher=[[Bloomberg News]] | date=July 31, 2025}}</ref> Mu Seputembala 2025, Lyft wakachita phangano na [[Waymo]] kuti wagwiliskire ntchito [[magalimoto ghambura dalaivala]] pa uteŵeti wake mu Nashville.<ref>{{Cite news | url=[https://techcrunch.com/2025/09/17/lyft-and-waymo-are-partnering-to-bring-robotaxis-to-nashville/](https://techcrunch.com/2025/09/17/lyft-and-waymo-are-partnering-to-bring-robotaxis-to-nashville/) | title=Lyft and Waymo are partnering to bring robotaxis to Nashville | first=Kirsten | last=Korosec | work=[[TechCrunch]] | date=September 17, 2025}}</ref> Kweniso wakachita phangano na May Mobility kuti wayambiske magalimoto ghambura dalaivala mu Atlanta.<ref>{{Cite press release | url=[https://maymobility.com/posts/lyft-and-may-mobility-deploy-their-first-autonomous-vehicle-fleet-in-atlanta/](https://maymobility.com/posts/lyft-and-may-mobility-deploy-their-first-autonomous-vehicle-fleet-in-atlanta/) | title=Lyft and May Mobility Deploy Their First Autonomous Vehicle Fleet in Atlanta | first=Karsten | last=Kutterer | publisher=[[May Mobility]] | date=September 10, 2025}}</ref> Mu Okutobala 2025, Lyft wakagura TBR Global Chauffeuring pa mtengo wa £83 miliyoni.<ref>{{Cite news | url=https://www.dentons.com/en/about-dentons/news-events-and-awards/news/2025/october/dentons-advises-tbr-global-chauffeuring-on-83-million-sale-to-lyft | title=Dentons advises TBR Global Chauffeuring on £83 million sale to Lyft | work=[[Dentons]] | date=October 17, 2025}}</ref> ==Ukaboni== {{Reflist}} ==Vyakulumikizga vya kuwaro== {{Commons category|Lyft}} * {{Official website}} {{authority control}} [[Category:Lyft| ]] [[Category:Vinthu vya kwambira mu 2012 ku California]] [[Category:Kupereka masheya kakwamba kwa ŵanthu wose mu 2019]] [[Category:Mapulogalamu gha Android (ndondomeko yakwendeskera)]] [[Category:Makampani agho ghali ku San Francisco]] [[Category:Makampani agho ghali pa Nasdaq]] [[Category:Mapulogalamu gha iOS]] [[Category:Mapulogalamu ghakutolera malo]] [[Category:Makampani gha kugawana mayendedwe gha ku United States]] [[Category:Makampani gha vyakwendeskera ghakambiska mu 2012]] sstgw7wgcixjy1zmtngm6oan9o05eyh Roblox 0 48720 120725 119840 2026-09-02T03:20:18Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120725 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Distinguish|Robox}} {{Databox}} '''''Roblox''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na [[Roblox Corporation]].<ref>https://www.digitaltrends.com/gaming/what-is-roblox/</ref> Kufuma mu Febuluwale 2025, ŵanthu ŵakukwana 85.3 miliyoni ŵakugwiliskira ntchito zuŵa lililose. Kuyana na kampani iyi, ŵana awo ŵakuseŵera mwezi uliwose ŵakusazgapo hafu ya ŵana wose ŵa ku [[United States of America|America]] awo ŵali pasi pa vyaka 16. ==Zuŵa ilo likalembekera== ''Roblox'' wakafumiskika mu 27 Ogasiti 2006. ==Ukaboni== {{reflist}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] 04u8kd9o0f1qcbycbhxtrej7hv5uheq 120726 120725 2026-09-02T03:23:11Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120726 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Distinguish|Robox}} {{Databox}} '''''Roblox''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na [[Roblox Corporation]].<ref>https://www.digitaltrends.com/gaming/what-is-roblox/</ref> Kufuma mu Febuluwale 2025, ŵanthu ŵakukwana 85.3 miliyoni ŵakugwiliskira ntchito zuŵa lililose. Kuyana na kampani iyi, ŵana awo ŵakuseŵera mwezi uliwose ŵakusazgapo hafu ya ŵana wose ŵa ku [[United States of America|America]] awo ŵali pasi pa vyaka 16.{{citation needed}} Pulatifomu iyi yili na maseŵero mamiliyoni ghanandi agho ghakupangika na ŵanthu, ghakupangika mwakugwiliskira ntchito [[Luau]], chiyowoyero cha Lua icho chili kusinthika na injini ya maseŵero gha pa pulatifomu iyi, Roblox Studio.<ref>https://www.digitaltrends.com/gaming/what-is-roblox/</ref> ==Zuŵa ilo likalembekera== ''Roblox'' wakafumiskika mu 27 Ogasiti 2006. ==Ndalama ya maseŵero== Nangauli Roblox ni waulere-kuseŵera, yikuwoneska vyakugula vya mu maseŵero ivyo vikuchitika kwizira mu ndalama zake zakuwoneka izo zikuchemeka Robux, ndipo awo ŵakupanga maseŵero pa pulatifomu ŵakukwaniska kupanga vinthu ivyo vikuguliska Robux.<ref>https://techcrunch.com/2019/07/11/how-roblox-avoided-the-gaming-graveyard-and-grew-into-a-2-5b-company/</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] 2tiy6r3vdg3x057s7tj08h84bce8w0l Midland (Australia) 0 48901 120812 120382 2026-09-02T08:18:19Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120812 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Midland''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 6,335 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50947</ref> Ni mpando wa boma na malo gha malonda gha chigaŵa cha [[boma la Swan]]. Kweniso ni malo ghakusankhika ghakuzirwa chomene gha msumba ukuru wa Perth.<ref>https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/gazettestore.nsf/FileURL/gg2010_166.pdf/$FILE/Gg2010_166.pdf?OpenElement</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] o1402bt9t8qomhh8k2voif2mix43o2k Wikipedia:Pa siku la mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1 4 49030 120533 2026-09-01T14:19:49Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "[[File:PSM V05 D400 Joseph Priestley.jpg|thumb|150px|Joseph Priestley (pachithuzi)]] * Mu 1291, [[Old Swiss Confederacy|Chigwirizano cha Switzerland]] chikakhazikiskika, apo vigaŵa vya [[Uri]], [[Schwyz]] na [[Unterwalden]] vikachita [[Federal Charter of 1291|Phangano la Chigwirizano la 1291]]. * Mu 1774, musayansi wa ku [[United Kingdom|Britain]] [[Joseph Priestley]] wakasanga gasi wa [[Oxygen|okisijeni]], apo wakachitanga kafukufuku ku Wiltshire. (pachithuzi) Josep..." 120533 wikitext text/x-wiki [[File:PSM V05 D400 Joseph Priestley.jpg|thumb|150px|Joseph Priestley (pachithuzi)]] * Mu 1291, [[Old Swiss Confederacy|Chigwirizano cha Switzerland]] chikakhazikiskika, apo vigaŵa vya [[Uri]], [[Schwyz]] na [[Unterwalden]] vikachita [[Federal Charter of 1291|Phangano la Chigwirizano la 1291]]. * Mu 1774, musayansi wa ku [[United Kingdom|Britain]] [[Joseph Priestley]] wakasanga gasi wa [[Oxygen|okisijeni]], apo wakachitanga kafukufuku ku Wiltshire. (pachithuzi) [[Joseph Priestley|Vinandi...]] * Mu 1914, [[Germany|Germany]] yikapharazga nkhondo ku [[Russian Empire|Ufumu wa Russia]] pa nyengo ya [[Nkhondo Yakwamba ya Charu Chose]]. * Mu 1927, [[Nanchang Uprising|Kuwukira kwa Nanchang]] kukamba, ndipo kukaŵa nkhondo yakwamba yikuru pakati pa [[Kuomintang]] na [[Chinese Communist Party|Chipani cha Chikomyunizimu cha China]] pa [[Chinese Civil War|Nkhondo ya Pachanya ya China]]. * Mu 1981, [[MTV]] yikamba kuwulutsa mapulogiramu ku [[United States]], ndipo vidiyo yakwamba iyo yikawoneska yikaŵa “Video Killed the Radio Star” ya gulu la [[The Buggles]]. 4gb6c7sp0iagxuu040aminxuy9fr5pq Wikipedia:Mndandanda wa nyengo za vyakuchitika/Sekutembala/1 4 49031 120534 2026-09-01T14:21:32Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "'''Mndandanda uwu ngwakukhwaskana na charu cha [[Zambia]]''' <div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Flag of Zambia.svg|thumb|left|Mbendela ya [[Zambia]]]] </div> * [[1888]] - Chigaŵa cha sono cha [[Zambia]] chikaŵa pasi pa mazaza gha [[United Kingdom|Britain]] ndipo chikazgoka chigaŵa chakuwusikika na Britain.<br> * [[1911]] - [[Northern Rhodesia]] yikapangika nga ni chigaŵa chakuwusika na [[British South Africa Company]].<br> * [[1924]] - Boma la Br..." 120534 wikitext text/x-wiki '''Mndandanda uwu ngwakukhwaskana na charu cha [[Zambia]]''' <div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Flag of Zambia.svg|thumb|left|Mbendela ya [[Zambia]]]] </div> * [[1888]] - Chigaŵa cha sono cha [[Zambia]] chikaŵa pasi pa mazaza gha [[United Kingdom|Britain]] ndipo chikazgoka chigaŵa chakuwusikika na Britain.<br> * [[1911]] - [[Northern Rhodesia]] yikapangika nga ni chigaŵa chakuwusika na [[British South Africa Company]].<br> * [[1924]] - Boma la Britain likatora mazaza gha [[Northern Rhodesia]] kufuma ku British South Africa Company.<br> * [[1948]] - [[Northern Rhodesia Congress]] yikakhazikika, iyo yikazgoka chigaŵa chakuzirwa pa kulimbikira wanangwa wa ŵanthu ŵa mu Africa.<br> * [[1953-08-01|1953]] - [[Northern Rhodesia]] yikamba kuŵa chigaŵa cha [[Federation of Rhodesia and Nyasaland|Federation of Rhodesia na Nyasaland]].<br> * [[1963-12-31|1963]] - [[Federation of Rhodesia and Nyasaland|Federation ya Rhodesia na Nyasaland]] yikamara.<br> * [[1964-10-24|1964]] - [[Zambia]] yikapokera wanangwa kufuma ku [[United Kingdom|Britain]], ndipo [[Kenneth Kaunda]] wakaŵa pulezidenti wakwamba.<br> * [[1991-11-02|1991]] - [[Frederick Chiluba]] wakasankhika kuŵa pulezidenti, ndipo [[Movement for Multi-Party Democracy]] yikathereska [[United National Independence Party]].<br> * [[2011-09-23|2011]] - [[Michael Sata]] wakasankhika kuŵa pulezidenti wa Zambia.<br> * [[2021-08-24|2021]] - [[Hakainde Hichilema]] wakasankhika kuŵa pulezidenti wa Zambia kufuma ku [[United Party for National Development]].<br> <!--HooksEnd--> {{flatlist|class=dyk-footer noprint|style=margin-top:0.5em; text-align:right;}} {{endflatlist}} <noinclude>[[Category:Mndandanda wa nyengo za vyakuchitika mu mwezi wa Ogasiti]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 9egmmk3y5qy5prgoqq8qw2kwrpbpwnw Wikipedia:Kasi mukumanya mu ChiTumbuka?/Sekutembala/1 4 49032 120535 2026-09-01T14:23:59Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{{main page image/DYK|image=Dik-dik.jpg|caption=Dik-dik ku Kenya}} * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] ni mtundu wa mphala uchoko chomene uwo ukukula mamita 30–40 kufika pa pheŵe, ndipo zina lake likufuma ku lizgu ilo chikazi chikupanga para chachita wofi? (pachithuzi) * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] yingaŵa na uzito wa makilogiramu 3–6, ndipo yingakhala umoyo wa vyaka 10? * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] yikukhala chomene mu Eastern Africa|kumafumiro gha zuŵa gha Afri..." 120535 wikitext text/x-wiki {{main page image/DYK|image=Dik-dik.jpg|caption=Dik-dik ku Kenya}} * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] ni mtundu wa mphala uchoko chomene uwo ukukula mamita 30–40 kufika pa pheŵe, ndipo zina lake likufuma ku lizgu ilo chikazi chikupanga para chachita wofi? (pachithuzi) * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] yingaŵa na uzito wa makilogiramu 3–6, ndipo yingakhala umoyo wa vyaka 10? * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] yikukhala chomene mu [[Eastern Africa|kumafumiro gha zuŵa gha Africa]] na [[Southern Africa|kumwera kwa Africa]]? * ... kuti [[Dik-dik|dik-dik]] yikukhozga kusunga maji mu thupi mwakuti yingazizipizga malo ghakuuma? * ... kuti [[Axolotl|axolotl]] yingamerezgaso viŵaro vyake vinyake para vyapwetekeka? * ... kuti [[Wombat|wombat]] ndiyo nyama yakumanyikwa iyo yikupanga vinthu vyakufumapo vya thupi vyakuyana na ma cube? * ... kuti [[Platypus|platypus]] ni mamalia iyo yikupanga mahe ndipo yili na mulomo wakuyana na wa bakha? * ... kuti [[Pangolin|pangolin]] yili na thupi lakuphimbika na masikelo gha keratin agho ghakovwira kuyivikilira? * ... kuti [[Rafflesia arnoldii|Rafflesia arnoldii]] lili limoza mwa maluŵa ghakuru chomene pa charu chose? * ... kuti [[Mantis shrimp|mantis shrimp]] yingaŵa na nkhonya yambura kumanyikwa chifukwa cha liŵiro lake likuru chomene? * ... kuti [[Sea otter|sea otter]] yikugwiliskira ntchito malibwe pakubwangandura magomba gha nyama izo yikurya? * ... kuti [[Wandering albatross|wandering albatross]] yili na mapapindo ghakutambasuka chomene kuluska viyuni vinandi, ghakufika pafupifupi mamita 3.7? {{flatlist|class=dyk-footer noprint|style=margin-top: 0.5em; text-align: right;}} {{endflatlist}} <noinclude>[[Category:Kasi mukumanya mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Kasi mukumanya mu Chitumbuka mu mwezi wa Ogasiti]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> hvhlpsxt0vhv4go0rr60atft4fb6asa Wikipedia:Mitundu ya ŵanthu yambula kuoneka ku ŵanthu/Sekutembala/1 4 49033 120536 2026-09-01T14:24:33Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Mbuti women in Mabukulu, DR Congo.JPG|100px]] </div> '''[[Mbuti|ŴaMbuti]]''' ni gulu la ŵanthu ŵa ku [[Democratic Republic of the Congo|Congo-Kinshasa]] awo ŵakukhala chomene mu [[Ituri Forest|thengele la Ituri]]. Ŵanthu aŵa ŵali na umoyo wakukolerana chomene na thengele, ndipo ŵakujipwelelera mwa kusaka, kusanga vyakurya, kusodza na kusanga vyakurya vinyake vya mu thengele. ŴaMbuti ŵali na chiyowoyero na mithe..." 120536 wikitext text/x-wiki <div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Mbuti women in Mabukulu, DR Congo.JPG|100px]] </div> '''[[Mbuti|ŴaMbuti]]''' ni gulu la ŵanthu ŵa ku [[Democratic Republic of the Congo|Congo-Kinshasa]] awo ŵakukhala chomene mu [[Ituri Forest|thengele la Ituri]]. Ŵanthu aŵa ŵali na umoyo wakukolerana chomene na thengele, ndipo ŵakujipwelelera mwa kusaka, kusanga vyakurya, kusodza na kusanga vyakurya vinyake vya mu thengele. ŴaMbuti ŵali na chiyowoyero na mitheto yakupambanapambana, ndipo umoyo wawo wakale ukakolerana chomene na kusamukasamuka mu thengele. Ŵakugwiliskira ntchito vinthu vya mu chilengedwe pa vyakurya, nyumba na vinthu vinyake vya zuŵa na zuŵa. Mazuŵa ghano ŵakukumana na suzgo la kupokeka kwa malo, kudumulika kwa thengele na kusintha kwa umoyo chifukwa cha kukumana na ŵanthu ŵanyake. ([[Mbuti|Nkhani yose...]]) <noinclude>[[Category:Mitundu ya ŵanthu yambula kuoneka ku ŵanthu mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Mitundu ya ŵanthu yambula kuoneka ku ŵanthu mu Chitumbuka mu mwezi wa Ogasiti]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> rm7oo1v6zbn5twedbqlfkks1fjdfv62 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/1 4 49034 120537 2026-09-01T14:25:35Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|400px|Mallard]] <br> <br> |[[Mallard]] (''Anas platyrhynchos''), uyo wakuchemekaso kuti ''wild duck'', ni bakha wa mu maji uyo wakusangika mu [[Americas]], [[Eurasia]] na [[North Africa]]. Wakunjizgikaso ku New Z..." 120537 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|400px|Mallard]] <br> <br> |[[Mallard]] (''Anas platyrhynchos''), uyo wakuchemekaso kuti ''wild duck'', ni bakha wa mu maji uyo wakusangika mu [[Americas]], [[Eurasia]] na [[North Africa]]. Wakunjizgikaso ku [[New Zealand]], [[Australia]], [[South Africa]] na vigaŵa vinyake vya ku [[South America]]. Wakukhala ku nyanja, visimi, mlonga na malo ghanyake gha maji agho ghali na vyakumera vinandi. Ŵanalume ŵali na mutu wa mtundu wa buluu wakuwala, khosi lifipa na mulomo wachikasu, apo ŵanakazi ŵali na minthontho ya bulauni iyo yikuŵawovwira kubisama para ŵakukhwira mazira. Wose ŵali na mapapindo gha mtundu wa buluu panji violeti agho ghakuwoneka makora para ŵakuwuluka. Bakha uyu wakurya vyakumera vya mu maji, mphapu, tunthukachoko, tizombe na viŵeto vinyake vya mu maji. Mwanakazi wakubaba mazira 8 mpaka 13, ndipo ŵana ŵake ŵakumanya kwenda na kusambira nyengo yichoko waka kufuma pakubabikira. Mallard ndiyo ni sekuru wa mitundu yinandi ya mabakha gha pa nyumba agho ghakuliskika na ŵanthu pa charu chose. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka mu mwezi wa Ogasiti|17]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 71ms5txfeti386xisjuqsof9tivx6pf Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1 4 49035 120538 2026-09-01T14:25:45Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|400px|Mallard]] <br> <br> |[[Mallard]] (''Anas platyrhynchos''), uyo wakuchemekaso kuti ''wild duck'', ni bakha wa mu maji uyo wakusangika mu [[Americas]], [[Eurasia]] na [[North Africa]]. Wakunjizgikaso ku New Z..." 120538 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|400px|Mallard]] <br> <br> |[[Mallard]] (''Anas platyrhynchos''), uyo wakuchemekaso kuti ''wild duck'', ni bakha wa mu maji uyo wakusangika mu [[Americas]], [[Eurasia]] na [[North Africa]]. Wakunjizgikaso ku [[New Zealand]], [[Australia]], [[South Africa]] na vigaŵa vinyake vya ku [[South America]]. Wakukhala ku nyanja, visimi, mlonga na malo ghanyake gha maji agho ghali na vyakumera vinandi. Ŵanalume ŵali na mutu wa mtundu wa buluu wakuwala, khosi lifipa na mulomo wachikasu, apo ŵanakazi ŵali na minthontho ya bulauni iyo yikuŵawovwira kubisama para ŵakukhwira mazira. Wose ŵali na mapapindo gha mtundu wa buluu panji violeti agho ghakuwoneka makora para ŵakuwuluka. Bakha uyu wakurya vyakumera vya mu maji, mphapu, tunthukachoko, tizombe na viŵeto vinyake vya mu maji. Mwanakazi wakubaba mazira 8 mpaka 13, ndipo ŵana ŵake ŵakumanya kwenda na kusambira nyengo yichoko waka kufuma pakubabikira. Mallard ndiyo ni sekuru wa mitundu yinandi ya mabakha gha pa nyumba agho ghakuliskika na ŵanthu pa charu chose. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka mu mwezi wa Ogasiti|17]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 71ms5txfeti386xisjuqsof9tivx6pf 120539 120538 2026-09-01T20:28:37Z Tumbuka Arch 6863 120539 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 300|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|400px|Mallard]] <br> <br> |[[Mallard]] (''Anas platyrhynchos''), uyo wakuchemekaso kuti ''wild duck'', ni bakha wa mu maji uyo wakusangika mu [[Americas]], [[Eurasia]] na [[North Africa]]. Wakunjizgikaso ku [[New Zealand]], [[Australia]], [[South Africa]] na vigaŵa vinyake vya ku [[South America]]. Wakukhala ku nyanja, visimi, mlonga na malo ghanyake gha maji agho ghali na vyakumera vinandi. Ŵanalume ŵali na mutu wa mtundu wa buluu wakuwala, khosi lifipa na mulomo wachikasu, apo ŵanakazi ŵali na minthontho ya bulauni iyo yikuŵawovwira kubisama para ŵakukhwira mazira. Wose ŵali na mapapindo gha mtundu wa buluu panji violeti agho ghakuwoneka makora para ŵakuwuluka. Bakha uyu wakurya vyakumera vya mu maji, mphapu, tunthukachoko, tizombe na viŵeto vinyake vya mu maji. Mwanakazi wakubaba mazira 8 mpaka 13, ndipo ŵana ŵake ŵakumanya kwenda na kusambira nyengo yichoko waka kufuma pakubabikira. Mallard ndiyo ni sekuru wa mitundu yinandi ya mabakha gha pa nyumba agho ghakuliskika na ŵanthu pa charu chose. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka mu mwezi wa Ogasiti|17]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> hpwwcw4jxalqmhmih5xfo4fhjd33t3v 120540 120539 2026-09-01T20:28:55Z Tumbuka Arch 6863 120540 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 300|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 300|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Anas platyrhynchos male female quadrat.jpg|400px|Mallard]] <br> <br> |[[Mallard]] (''Anas platyrhynchos''), uyo wakuchemekaso kuti ''wild duck'', ni bakha wa mu maji uyo wakusangika mu [[Americas]], [[Eurasia]] na [[North Africa]]. Wakunjizgikaso ku [[New Zealand]], [[Australia]], [[South Africa]] na vigaŵa vinyake vya ku [[South America]]. Wakukhala ku nyanja, visimi, mlonga na malo ghanyake gha maji agho ghali na vyakumera vinandi. Ŵanalume ŵali na mutu wa mtundu wa buluu wakuwala, khosi lifipa na mulomo wachikasu, apo ŵanakazi ŵali na minthontho ya bulauni iyo yikuŵawovwira kubisama para ŵakukhwira mazira. Wose ŵali na mapapindo gha mtundu wa buluu panji violeti agho ghakuwoneka makora para ŵakuwuluka. Bakha uyu wakurya vyakumera vya mu maji, mphapu, tunthukachoko, tizombe na viŵeto vinyake vya mu maji. Mwanakazi wakubaba mazira 8 mpaka 13, ndipo ŵana ŵake ŵakumanya kwenda na kusambira nyengo yichoko waka kufuma pakubabikira. Mallard ndiyo ni sekuru wa mitundu yinandi ya mabakha gha pa nyumba agho ghakuliskika na ŵanthu pa charu chose. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Ogasiti/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka mu mwezi wa Ogasiti|17]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> lvjl061rb5fy2qo7d51d6ltelo06urd Wikipedia:Chiyezgelelo 3 4 49036 120541 2026-09-01T20:43:39Z Tumbuka Arch 6863 Created page with " {{Navbox |name = Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala-Disembala |title = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka|Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka]] |listclass = hlist |state = {{{state|autocollapse}}} |group1 = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala|Sekutembala]] |list1 = * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1|1]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/2|2]] * Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekute..." 120541 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala-Disembala |title = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka|Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka]] |listclass = hlist |state = {{{state|autocollapse}}} |group1 = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala|Sekutembala]] |list1 = * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1|1]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/2|2]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/3|3]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/4|4]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/5|5]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/6|6]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/7|7]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/8|8]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/9|9]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/10|10]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/11|11]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/12|12]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/13|13]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|14]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|15]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|16]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17|17]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/18|18]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19|19]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/20|20]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/21|21]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/22|22]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/23|23]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/24|24]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/25|25]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26|26]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|27]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|28]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|29]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|30]] |group2 = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala|Okutobala]] |list2 = * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|1]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|2]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|3]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|4]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|5]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|6]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|7]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|8]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9|9]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10|10]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/11|11]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12|12]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13|13]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14|14]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15|15]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16|16]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17|17]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18|18]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19|19]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/20|20]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/21|21]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22|22]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23|23]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24|24]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/25|25]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/26|26]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/27|27]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28|28]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29|29]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/30|30]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31|31]] |group3 = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala|Novembala]] |list3 = * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1|1]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2|2]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3|3]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4|4]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5|5]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6|6]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7|7]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8|8]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9|9]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10|10]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11|11]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12|12]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13|13]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|14]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|15]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|16]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|17]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|18]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19|19]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20|20]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21|21]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22|22]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/23|23]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/24|24]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/25|25]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/26|26]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27|27]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/28|28]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/29|29]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/30|30]] |group4 = [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala|Disembala]] |list4 = * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/1|1]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/2|2]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/3|3]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/4|4]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/5|5]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/6|6]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/7|7]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/8|8]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9|9]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/10|10]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11|11]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12|12]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|13]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14|14]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15|15]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16|16]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/17|17]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18|18]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19|19]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20|20]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21|21]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22|22]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23|23]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24|24]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25|25]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|26]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|27]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28|28]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/29|29]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/30|30]] * [[Wikipedia:Nkhani yamwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/31|31]] }} rv8ntru200b9wy5t87xf7lknrwhb258 120542 120541 2026-09-01T20:45:12Z Tumbuka Arch 6863 120542 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala-Disembala |title = [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka|Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka]] |listclass = hlist |state = {{{state|autocollapse}}} |group1 = [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala|Sekutembala]] |list1 = * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/1|1]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/2|2]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/3|3]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/4|4]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/5|5]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/6|6]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/7|7]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/8|8]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/9|9]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/10|10]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/11|11]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/12|12]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/13|13]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|14]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|15]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|16]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17|17]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/18|18]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19|19]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/20|20]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/21|21]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/22|22]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/23|23]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/24|24]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/25|25]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26|26]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|27]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|28]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|29]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|30]] |group2 = [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala|Okutobala]] |list2 = * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|1]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|2]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|3]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|4]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|5]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|6]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|7]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|8]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9|9]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10|10]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/11|11]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12|12]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13|13]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14|14]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15|15]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16|16]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17|17]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18|18]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19|19]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/20|20]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/21|21]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22|22]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23|23]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24|24]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/25|25]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/26|26]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/27|27]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28|28]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29|29]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/30|30]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31|31]] |group3 = [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala|Novembala]] |list3 = * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1|1]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2|2]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3|3]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4|4]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5|5]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6|6]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7|7]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8|8]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9|9]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10|10]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11|11]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12|12]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13|13]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|14]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|15]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|16]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|17]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|18]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19|19]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20|20]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21|21]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22|22]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/23|23]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/24|24]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/25|25]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/26|26]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27|27]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/28|28]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/29|29]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/30|30]] |group4 = [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala|Disembala]] |list4 = * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/1|1]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/2|2]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/3|3]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/4|4]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/5|5]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/6|6]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/7|7]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/8|8]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9|9]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/10|10]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11|11]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12|12]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|13]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14|14]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15|15]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16|16]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/17|17]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18|18]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19|19]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20|20]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21|21]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22|22]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23|23]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24|24]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25|25]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|26]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|27]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28|28]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/29|29]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/30|30]] * [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/31|31]] }} 7rnjfu04fxaw3rpmzk9nhpbkntq21yi Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/2 4 49037 120543 2026-09-01T20:48:26Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Victoria Falls from the helicopter.jpg|400px|Mathithi gha Victoria]] <br> <br> |[[Mathithi gha Victoria]] ni mathithi ghakuru gha pa [[Mlonga wa Zambezi]] agho ghali pa mphaka ya [[Zambia]] na [[Zimbabwe]]. Mu [[chiLozi]] ghakumanyikwa nga [[Mosi-oa-Tunya]]..." 120543 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Victoria Falls from the helicopter.jpg|400px|Mathithi gha Victoria]] <br> <br> |[[Mathithi gha Victoria]] ni mathithi ghakuru gha pa [[Mlonga wa Zambezi]] agho ghali pa mphaka ya [[Zambia]] na [[Zimbabwe]]. Mu [[chiLozi]] ghakumanyikwa nga [[Mosi-oa-Tunya]], kung’anamura “mosi uwo ukukwera”, ndipo mu [[chiTonga]] zina lakuti [[Shungu Namutitima]] likung’anamura “maji ghakufulika”. Mathithi agha ghali na upharazgi wa mamita 1,708 ndipo ndigho gha mathithi ghakuru chomene pa charu. [[David Livingstone]] wakawona mathithi agha mu 1855 na kuŵapa zina la Victoria Falls, kweni ŵanthu ŵa mu chigaŵa ichi ŵakayimanya kale. Maji ghakugwa ghapangiska mosi na mitambo ya maji iyo yikuwoneka kutali. Chigaŵa ichi chili na vyamoyo vinandi ndipo ntchimoza mwa malo ghakwenderapo ŵalendo ghakumanyikwa chomene mu [[Africa]]. Lero Zambia na Zimbabwe zikusunga malo agha kwizira mu ma [[national park|national parks]]. Malo agha ghakumanyikwa na mitambo ya maji iyo yikuwoneka nga mosi wakukwera muchanya. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> eserueknfr34trf1dr6ga275k4yenx2 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/4 4 49038 120544 2026-09-01T20:48:31Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Victoria Crowned Pigeon 058.jpg|400px|Njiŵa ya Korona ya Victoria]] <br> <br> |[[Njiŵa ya Korona ya Victoria]] (''Goura victoria'') ni yimoza mwa [[njiŵa]] zikuru chomene pa charu ndipo yikukhala ku [[New Guinea]]. Yili na mutu wa buluu wakaduŵala, nthu..." 120544 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Victoria Crowned Pigeon 058.jpg|400px|Njiŵa ya Korona ya Victoria]] <br> <br> |[[Njiŵa ya Korona ya Victoria]] (''Goura victoria'') ni yimoza mwa [[njiŵa]] zikuru chomene pa charu ndipo yikukhala ku [[New Guinea]]. Yili na mutu wa buluu wakaduŵala, nthumba ya maroon na korona wa minthenga yakupepuka iyo yili na mphumphu zituŵa. Njiŵa iyi njapadera chifukwa yikwenda chomene pasi kuposa kuwuluka, ndipo yikusanga vyakurya vyakawa pasi pa [[nkhalango]]. Yimanyikwa na mazgu ghake ghakufuma pasi nga ni kuwomba kwa munthu. Yikuwoneka mu magulu ghachoko panji paŵiri, ndipo ŵapapi wose ŵakovwira kulera mwana. Mwanakazi wakubaba lizila limoza ndipo ŵapapi ŵakulikhozga pafupifupi myezi yimoza. Njiŵa ya Korona ya Victoria yili pa mndandanda wa vyamoyo ivyo vili pafupi na kuŵa pa suzgo chifukwa cha kuparanyika kwa nkhalango na kupenja nyama. Kukongola kwake kukupangiska kuŵa yimoza mwa njiŵa zakukondweska chomene pa charu. Yikupulikikwa mu nkhalango chifukwa cha mazgu ghake ghakuzika na ghakukhora. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 5vatic5sdia411f688i7hchnmgc5tkz Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/9 4 49039 120545 2026-09-01T20:48:59Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Adansonia Grandidieri Baobab Morondava Madagascar.jpg|400px|Mabaobabu gha Morondava]] <br> <br> |[[Msewu wa Mabaobabu]] ni gulu la mitengo yikuru ya [[baobab|mabaobabu]] ku [[Madagascar]], pafupi na [[Morondava]]. Mitengo iyi yili mumphepete mwa msewu wambu..." 120545 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Adansonia Grandidieri Baobab Morondava Madagascar.jpg|400px|Mabaobabu gha Morondava]] <br> <br> |[[Msewu wa Mabaobabu]] ni gulu la mitengo yikuru ya [[baobab|mabaobabu]] ku [[Madagascar]], pafupi na [[Morondava]]. Mitengo iyi yili mumphepete mwa msewu wambura舗, ndipo chithuzithuzi chake chasanduka chimanyikwiro cha chilengedwe cha Madagascar. Pa mtunda wa pafupifupi mamita 260, pali mabaobabu 20 mpaka 25 gha mtundu wa Grandidier. Mitengo iyi yingafika ku utali ukuru chomene ndipo mikwangula yake yikuwoneka nga mizinda yikuru pamwamba pa malo ghakuma. Malo agha ghakwendera ŵalendo ŵakufuma ku vyaru vinandi chifukwa cha kukongola kwa dzuŵa para likuzera pakati pa mitengo. Mabaobabu ghakugwira maji mu mphumphu yake, ndipo ŵanthu ŵa chigaŵa ichi ŵagwiliskira ntchito mitengo iyi mu umoyo wa zuŵa na zuŵa. Mu 2007, boma la Madagascar likapereka chitetezo chapadera ku malo agha. Lero Msewu wa Mabaobabu ni chimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe mu charu ichi. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> ixmfcxntq05a2ytzqnbzuznkd20r03m 120546 120545 2026-09-01T20:49:45Z Tumbuka Arch 6863 120546 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 200|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 200|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Adansonia Grandidieri Baobab Morondava Madagascar.jpg|400px|Mabaobabu gha Morondava]] <br> <br> |[[Msewu wa Mabaobabu]] ni gulu la mitengo yikuru ya [[baobab|mabaobabu]] ku [[Madagascar]], pafupi na [[Morondava]]. Mitengo iyi yili mumphepete mwa msewu wambura舗, ndipo chithuzithuzi chake chasanduka chimanyikwiro cha chilengedwe cha Madagascar. Pa mtunda wa pafupifupi mamita 260, pali mabaobabu 20 mpaka 25 gha mtundu wa Grandidier. Mitengo iyi yingafika ku utali ukuru chomene ndipo mikwangula yake yikuwoneka nga mizinda yikuru pamwamba pa malo ghakuma. Malo agha ghakwendera ŵalendo ŵakufuma ku vyaru vinandi chifukwa cha kukongola kwa dzuŵa para likuzera pakati pa mitengo. Mabaobabu ghakugwira maji mu mphumphu yake, ndipo ŵanthu ŵa chigaŵa ichi ŵagwiliskira ntchito mitengo iyi mu umoyo wa zuŵa na zuŵa. Mu 2007, boma la Madagascar likapereka chitetezo chapadera ku malo agha. Lero Msewu wa Mabaobabu ni chimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe mu charu ichi. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> q6z5grj10jcva5ri4awa0tesaj2ashe Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/24 4 49040 120547 2026-09-01T20:50:48Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Bled-CastleAndChurch01.JPG|400px|Nyanja ya Bled]] <br> <br> |[[Nyanja ya Bled]] ni nyanja yakukondweska mu mapiri gha [[Alps]] ku [[Slovenia]], pafupi na msumba wa Bled. Pakati pa nyanja pali chilwa chichoko icho chili na [[Tchalitchi cha Assumption]] chaka..." 120547 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Bled-CastleAndChurch01.JPG|400px|Nyanja ya Bled]] <br> <br> |[[Nyanja ya Bled]] ni nyanja yakukondweska mu mapiri gha [[Alps]] ku [[Slovenia]], pafupi na msumba wa Bled. Pakati pa nyanja pali chilwa chichoko icho chili na [[Tchalitchi cha Assumption]] chakale, ndipo pa thanthwe pafupi pali [[Chinyumba cha Bled]]. Nyanja iyi yili pafupi makilomita 2.12 mu utali, ndipo kuya kwake kukuru nkhwa mamita 29.5. Malo agha ghali pakati pa mapiri na nkhalango, ntheura ghakuwoneka makora chomene pa vithuzithuzi. Ŵanthu ŵakwenda pa maboti ghachoko kuya ku chilwa, ndipo ŵanyake ŵakwera pa chinyumba kuti ŵawone nyanja na mapiri. Nyanja ya Bled yili na chiyambi cha [[glacial|glacial]] na [[tectonic|tectonic]], ndipo yikulandira maji kufuma mu visimi. Lero ni malo ghakwenderapo ŵalendo ghakumanyikwa chomene mu Slovenia, ndipo chilwa chake ndicho chikuŵa chinthu chakumanyikwa chomene mu zithuzithuzi vya charu ichi. Maji ghake ghangang’anima nga galasi para nyengo ya mphepo yakhala yitontho. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> myadmwcuez8vj9zhai7ix6o1tt5viz4 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10 4 49041 120548 2026-09-01T20:51:01Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Greater flamingo preening in the Camargue Photo by Giles Laurent.jpg|400px|Flamingo Mukuru]] <br> <br> |[[Flamingo Mukuru]] (''Phoenicopterus roseus'') ni mbalame yakuŵa na miyendo yitaliyitali, khosi litalilali na nthenga zipinki-zituŵa. Ni mtundu wakukh..." 120548 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Greater flamingo preening in the Camargue Photo by Giles Laurent.jpg|400px|Flamingo Mukuru]] <br> <br> |[[Flamingo Mukuru]] (''Phoenicopterus roseus'') ni mbalame yakuŵa na miyendo yitaliyitali, khosi litalilali na nthenga zipinki-zituŵa. Ni mtundu wakukhala mu vigaŵa vinandi vya [[Africa]], kumwera kwa [[Europe]] na kumwera na kumadzulo kwa [[Asia]]. Flamingo wakurya viŵeto vichoko vya mu maji na algae mwa kusefa maji kwizira mu mulomo wake wapadera. Ŵanthu ŵakuwona magulu ghakuru gha flamingo ghakuyimilira mu maji, ndipo nthenga zawo zipinki zikuchitiska kuti malo gha nyanja ghawoneke mwakukondweska. Mwanakazi wakubaba lizila limoza pa mphumphu ya matope, ndipo ŵapapi wose ŵakovwira kulera mwana. Flamingo Mukuru ni mtundu wakuzolowereka chomene wa flamingo ndipo ukukhalira mu malo gha maji agho ghali na vyakurya vinandi. Ŵanthu ŵakuwona mbalame izi mu malo ghakuvikililika nga ni madambo na nyanja za mchere. Kukongola kwa flamingo kwapangiska kuŵa chizindikiro cha malo ghakuru gha maji pa charu chose. Nthenga zake zipinki zikuwoneka makora chomene para zili pa maji ghakupolotana. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> l4ah6k07141v44dy5o5mtr9lstq0pja 120553 120548 2026-09-01T20:58:33Z Tumbuka Arch 6863 120553 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Hillier 2 Middle Island Recherche Archipelago NR IV-2011.JPG|400px|Nyanja ya Hillier]] <br> <br> |[[Nyanja ya Hillier]] ni nyanja ya mchere iyo yili pa Middle Island mu [[Australia]]. Yikumanyikwa chomene chifukwa cha mtundu wake wa [[pink|pinki]], uwo ungawoneka makora kufuma muchanya. Nyanja iyi njakupambanapambana na maji gha nyanja yakuzungulira, nangauli nyanja na nyanja vikupatukana waka na mchenga na vyakumera. Ŵakufufuza ŵakughanaghana kuti mtundu wa maji ukuŵa chifukwa cha tizilombo nga [[Dunaliella salina]] na mabakiteriya agho ghakukondwa na mchere unandi. [[Matthew Flinders]] wakawona nyanja iyi mu 1802 apo wakaŵa pa ulendo wake wa ku Australia. Lero Nyanja ya Hillier yili mu Recherche Archipelago Nature Reserve ndipo ni chinthu chakumanyikwa chomene cha chilengedwe cha Western Australia. Maji ghake ghakhalira na mtundu wakupambana. Malo agha ghakukopa ŵanthu chifukwa cha mawonekedwe ghake ghakuzizwiska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> s777y1vnjs7bg2exu4s0rb05zs02d1b Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15 4 49042 120549 2026-09-01T20:51:11Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Chillon viewed from south 2021.jpg|400px|Chinyumba cha Chillon]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Chillon]] ni chinyumba chakale cha mu [[medieval|nyengo ya pakati]] icho chili pa mphepete mwa [[Nyanja ya Geneva]] ku [[Switzerland]]. Chinyumba ichi chili pa thant..." 120549 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Chillon viewed from south 2021.jpg|400px|Chinyumba cha Chillon]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Chillon]] ni chinyumba chakale cha mu [[medieval|nyengo ya pakati]] icho chili pa mphepete mwa [[Nyanja ya Geneva]] ku [[Switzerland]]. Chinyumba ichi chili pa thanthwe lichoko ilo likunjilira mu nyanja, ndipo malo ghake ghakawovwira kuvikilira nthowa pakati pa [[Vaud]] na chigwa cha [[Rhône]]. Nyumba izi zikasamalirika na [[House of Savoy|ŵaSavoy]] pambere ŵaBernese ŵandazipoke mu 1536. Chinyumba chili na zipinda za ŵanthu ŵa ufumu, malo gha ŵasilikari, chipinda cha ŵaphwando na mazgu gha mbiri ya nyengo zinandi. Chinyumba ichi chikumanyikwa chomene chifukwa cha [[Lord Byron]], uyo wakalemba ndakatulo yakuti [[The Prisoner of Chillon]] pamanyuma pa kuwonekera kwa malo agha. Lero Chillon ni chimoza mwa vinyumba vyakumanyikwa chomene ku Europe ndipo ŵalendo ŵanandi ŵakiza kuwona ma tower, mabwalo na mapanga ghake. Malo agha ghakulongora umo nyanja, malibwe na luso lwa kuzenga vingasanganira kupanga chinyumba chakukondweska chomene mu Switzerland. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> kjia9kwelov0clwq6rfcbyqv3vjr5ti Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/12 4 49043 120550 2026-09-01T20:51:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Corvin Castle - Hunedoara, Romania - Travel photography (36729360851).jpg|400px|Chinyumba cha Corvin]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Corvin]] ni chinyumba cha [[Gothic architecture|Gothic]]-[[Renaissance architecture|Renaissance]] ku [[Hunedoara]], [[Romania]]..." 120550 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Corvin Castle - Hunedoara, Romania - Travel photography (36729360851).jpg|400px|Chinyumba cha Corvin]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Corvin]] ni chinyumba cha [[Gothic architecture|Gothic]]-[[Renaissance architecture|Renaissance]] ku [[Hunedoara]], [[Romania]], icho chikumanyikwaso nga [[Chinyumba cha Hunyadi|Hunyadi Castle]]. Chinyumba ichi chikamba kuzengedwa mu 1446 na [[John Hunyadi]] pa malo gha chinyumba chakale. Chili na ma tower, khoma lakuzungulira, bridge yakwambuka na mabwalo gha mukati. [[Knight Hall|Chipinda cha Ŵankhondo]] na [[Diet Hall|Chipinda cha Msonkhano]] ni vinyake mwa malo ghakuzirwa. Chinyumba ichi chikusangika pa malo gha thanthwe pafupi na mlonga wa Zlaști ndipo chikuwoneka nga ni chinyumba cha mu nthano. Ŵanthu ŵakupanga nthano yakuti [[Vlad the Impaler|Vlad Dracula]] wakajalika muno, kweni ŵakufufuza mbiri ŵakukayikira nkhani zinyake za kukhalako kwake. Lero chinyumba ichi ni chimoza mwa vinyumba vikuru chomene vya ku Europe ndipo chikwendelerwa na ŵalendo masauzandi ghanandi chaka chilichose. Kukongola kwake kukupangiska kuŵa malo ghakumanyikwa mu Romania ndipo vikuwoneka nga chinyumba cha mu nkhani za ŵafumu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> elkaejysz4l6rcs7l9sxfisasupfylh Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/20 4 49044 120551 2026-09-01T20:51:34Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Taj Mahal 001.jpg|400px|Taj Mahal]] <br> <br> |[[Taj Mahal]] ni nyumba ya [[marble|mabwe gha marble]] yituŵa ku [[Agra]], India, iyo yikazengeka nga ni manda gha [[Mumtaz Mahal]]. [[Shah Jahan]] wakalangura kuti yazengeke mu 1631 pamanyuma pa nyifwa ya muw..." 120551 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Taj Mahal 001.jpg|400px|Taj Mahal]] <br> <br> |[[Taj Mahal]] ni nyumba ya [[marble|mabwe gha marble]] yituŵa ku [[Agra]], India, iyo yikazengeka nga ni manda gha [[Mumtaz Mahal]]. [[Shah Jahan]] wakalangura kuti yazengeke mu 1631 pamanyuma pa nyifwa ya muwoli wake, ndipo ntchito yikamba mu 1632. Chigaŵa chikuru cha nyumba chikamalizika mu 1648, apo minda na nyumba zinyake zikamalizika mu vyaka vyakulondezgapo. Taj Mahal yili na dome likuru, ma minaret ghanayi, minda yakulinganizgika na maji agho ghakulongora nyumba. Ŵaluso ŵakagwiliskira ntchito [[Mughal architecture|kapangidwe ka Mughal]] na vinthu vyakufuma mu miyambo ya India, Persia na Central Asia. Lero Taj Mahal ni chimoza mwa nyumba zakumanyikwa chomene pa charu, ndipo yili pa mndandanda wa [[UNESCO]] wa World Heritage. Ŵalendo mamiliyoni ghanandi ŵakuchelezga chaka chilichose kuti ŵawone marble wakuwala, maluwa gha miyala na kapangidwe kake. Chinyumba ichi chikulutilira kuŵa chimanyikwiro cha chikondi na luso lwa kuzenga mu mbiri ya India. Kuŵala kwake mu maji ghakulongora chithuzithuzi chapadera chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> a38yspd69ptpwf4i261gyii0mqqjoy7 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5 4 49045 120552 2026-09-01T20:52:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Red-Fort,Delhi.JPG|400px|Chinyumba Chikuru cha Delhi]] <br> <br> |[[Chinyumba Chikuru cha Delhi]] ni chinyumba cha [[Mughal Empire|Mughal]] icho chili mu Old Delhi, [[India]]. [[Shah Jahan]] wakalangura kuti chinyumba ichi chizengeke mu 1639 apo wakasamuska..." 120552 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Red-Fort,Delhi.JPG|400px|Chinyumba Chikuru cha Delhi]] <br> <br> |[[Chinyumba Chikuru cha Delhi]] ni chinyumba cha [[Mughal Empire|Mughal]] icho chili mu Old Delhi, [[India]]. [[Shah Jahan]] wakalangura kuti chinyumba ichi chizengeke mu 1639 apo wakasamuska likulu la ufumu kufuma [[Agra]] kuya ku Delhi. Ntchito yikamalizika pafupifupi mu 1648. Chinyumba ichi chikuzingilizgika na makhoma ghakuru gha [[red sandstone|miyala yakuŵa ya mtundu wakuŵa]], ndipo chili na malo nga [[Lahore Gate]], [[Diwan-i-Aam]], [[Diwan-i-Khas]] na [[Moti Masjid]]. Mu nyengo ya Mughal, chikaŵa nyumba ya mafumu na malo gha ulongozgi wa ufumu. Pamanyuma pa kugwa kwa ufumu, [[Britain]] yikagwiliskira ntchito chinyumba ichi mu nyengo ya ukoloni. Mu 1947, [[Jawaharlal Nehru]] wakakwezga mbendera ya India pa Red Fort pamanyuma pa ufulu. Lero chinyumba ichi ni chimanyikwiro cha mbiri ya India ndipo chikasankhika kuŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 2007. Makhoma ghake gha mtundu wakuwuka ghakupereka chithuzithuzi chakuzirwa cha Delhi yakale. Lero ŵanthu ŵanandi ŵakuchelezga malo agha. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14|Zambia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2xjkf401tugbo0pn6fd3pmmdfpzoj5u Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/21 4 49046 120554 2026-09-01T20:59:08Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Socotra dragon tree.JPG|400px|Mubaobabu wa Socotra]] <br> <br> |[[Mabaobabu gha Socotra]] (''Dracaena cinnabari'') ni mtengo wakupambana uwo ukusangika ku [[Socotra]], chilwa icho chili pasi pa [[Yemen]]. Mtengo uyu uli na mphumphu yakuthambalala nga mwamba..." 120554 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Socotra dragon tree.JPG|400px|Mubaobabu wa Socotra]] <br> <br> |[[Mabaobabu gha Socotra]] (''Dracaena cinnabari'') ni mtengo wakupambana uwo ukusangika ku [[Socotra]], chilwa icho chili pasi pa [[Yemen]]. Mtengo uyu uli na mphumphu yakuthambalala nga mwamba ndipo ukulongora nga ni mwavula yayi. Zina lakuti [[blood|mwazi]] wa chinjoka likufuma ku madzi ghakuŵa ghatuŵa panji ghakufipa agho ghakufuma mu makungwa para mtengo wapwetekeka. Madzi agha ghakagwiliskirika ntchito mu nyengo zakale nga utoto na vinthu vinyake. Socotra yikumanyikwa chifukwa cha vyamoyo vyake vinandi ivyo vikusangika waka kwenekura. Pafupifupi 37 peresenti ya mitundu ya vyakumera ya Socotra ni yapadera ku chilwa ichi. Mabaobabu agha ghali pa suzgo chifukwa cha kusintha kwa nyengo, viŵeto na kuparanyika kwa malo ghakukhala. Mtengo uyu ni chizindikiro chakumanyikwa cha Socotra ndipo ukuwoneka mu vithuzithuzi vinandi vya malo agha lero. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17|Nyanja ya Hillier]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16|Mauritius]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/15|Eswatini]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> dk5zc1xhb3hcx1bgud0nnjzc6m26wml Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19 4 49047 120555 2026-09-01T21:00:11Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Causeway-code poet-4.jpg|400px|Msewu wa Zimphona]] <br> <br> |[[Msewu wa Zimphona]] ni malo gha malibwe gha mtundu wa [[basalt]] agho ghali ku County Antrim mu [[Northern Ireland]]. Pali mizere pafupifupi 40,000 ya mizati ya malibwe iyo yikuwoneka nga yikap..." 120555 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Causeway-code poet-4.jpg|400px|Msewu wa Zimphona]] <br> <br> |[[Msewu wa Zimphona]] ni malo gha malibwe gha mtundu wa [[basalt]] agho ghali ku County Antrim mu [[Northern Ireland]]. Pali mizere pafupifupi 40,000 ya mizati ya malibwe iyo yikuwoneka nga yikapangika mwakupima. Malibwe agha ghakapangika apo lava yakotcha yikazizima pamanyuma pa kuphulika kwa [[volcano|phiri la moto]] mu nyengo yakale. Mizati yinandi yili na mapande ghankhondi na limoza, ntheura yikuwoneka nga mapulanga ghakupangika na munthu. Msewu uwu ukupambana na nkhani ya ŴaIrish yakuti chimphona [[Fionn mac Cumhaill|Fionn]] ndicho chikazenga nthowa iyi kuya ku Scotland. Msewu wa Zimphona ukasankhika kuŵa malo gha UNESCO World Heritage mu 1986. Lero ni malo ghakumanyikwa chomene gha alendo mu Northern Ireland, ndipo ŵanthu ŵakuyenda pachanya pa mizati apo maji gha Nyanja ya Atlantic ghakupompa mumphepete. Nkhani ya chimphona yikupangiska malo agha kuŵa ghakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19|Mbalame za Ice pa Nyanja ya Baikal]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/18|Mabaobabu gha Socotra]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17|Nyanja ya Hillier]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 6es3lbrj0x2r19kfyacu99bz213wtyd Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/20 4 49048 120556 2026-09-01T21:00:22Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Causeway-code poet-4.jpg|400px|Msewu wa Zimphona]] <br> <br> |[[Msewu wa Zimphona]] ni malo gha malibwe gha mtundu wa [[basalt]] agho ghali ku County Antrim mu [[Northern Ireland]]. Pali mizere pafupifupi 40,000 ya mizati ya malibwe iyo yikuwoneka nga yikap..." 120556 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Causeway-code poet-4.jpg|400px|Msewu wa Zimphona]] <br> <br> |[[Msewu wa Zimphona]] ni malo gha malibwe gha mtundu wa [[basalt]] agho ghali ku County Antrim mu [[Northern Ireland]]. Pali mizere pafupifupi 40,000 ya mizati ya malibwe iyo yikuwoneka nga yikapangika mwakupima. Malibwe agha ghakapangika apo lava yakotcha yikazizima pamanyuma pa kuphulika kwa [[volcano|phiri la moto]] mu nyengo yakale. Mizati yinandi yili na mapande ghankhondi na limoza, ntheura yikuwoneka nga mapulanga ghakupangika na munthu. Msewu uwu ukupambana na nkhani ya ŴaIrish yakuti chimphona [[Fionn mac Cumhaill|Fionn]] ndicho chikazenga nthowa iyi kuya ku Scotland. Msewu wa Zimphona ukasankhika kuŵa malo gha UNESCO World Heritage mu 1986. Lero ni malo ghakumanyikwa chomene gha alendo mu Northern Ireland, ndipo ŵanthu ŵakuyenda pachanya pa mizati apo maji gha Nyanja ya Atlantic ghakupompa mumphepete. Nkhani ya chimphona yikupangiska malo agha kuŵa ghakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19|Mbalame za Ice pa Nyanja ya Baikal]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/18|Mabaobabu gha Socotra]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17|Nyanja ya Hillier]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 6es3lbrj0x2r19kfyacu99bz213wtyd Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/22 4 49049 120557 2026-09-01T21:00:32Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lencois Maranhenses 2.jpg|400px|Lençóis Maranhenses]] <br> <br> |[[Minda ya Mchenga ya Lençóis Maranhenses]] ni malo ghakuru gha [[dune|minda ya mchenga]] ku [[Brazil]]. Malo agha ghali na milonga ya mchenga yituŵa iyo yikupanga mapiri ghakupambana na..." 120557 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lencois Maranhenses 2.jpg|400px|Lençóis Maranhenses]] <br> <br> |[[Minda ya Mchenga ya Lençóis Maranhenses]] ni malo ghakuru gha [[dune|minda ya mchenga]] ku [[Brazil]]. Malo agha ghali na milonga ya mchenga yituŵa iyo yikupanga mapiri ghakupambana na madambo gha maji. Mu nyengo ya vula, maji ghakuzara pakati pa minda ya mchenga na kupanga nyanja zichoko zichoko za mtundu wa buluu na green. Para nyengo yauma yafika, maji ghanyake ghakukamuka ndipo malo ghakuwoneka nga chipalamba chituŵa. Malo agha ghali pafupi na Nyanja ya Atlantic ndipo mphepo yikupanga na kusuntha mchenga nyengo zose. Ŵanthu ŵakukhala mu vigaŵa vya pafupi ŵagwiliskira ntchito malo agha mu umoyo wa zuŵa na zuŵa. Lençóis Maranhenses ni chimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe mu Brazil ndipo lero chili mu [[national park|malo ghakuvikililika]]. Chithuzithuzi cha malo agha chikuwoneka nga nyanja ya maji pakati pa mapiri gha mchenga. Mawonekedwe agha ghakusinthanga na nyengo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/21|Dzenje la Antelope]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/20|Msewu wa Zimphona]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/19|Mbalame za Ice pa Nyanja ya Baikal]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> g00fkz70wq9ajfymrhyfdr4jag0lfte Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/25 4 49050 120558 2026-09-01T21:00:42Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Zhangye National Geopark 13.jpg|400px|Zhangye Danxia]] <br> <br> |[[Minda ya Mabwe ya Zhangye]] ni malo gha malibwe ghakupambana mu [[Gansu]], ku [[China]]. Malibwe agha ghali na mitundu ya red, orange, yellow, brown na green, ndipo ghakupanga mapiri agho g..." 120558 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Zhangye National Geopark 13.jpg|400px|Zhangye Danxia]] <br> <br> |[[Minda ya Mabwe ya Zhangye]] ni malo gha malibwe ghakupambana mu [[Gansu]], ku [[China]]. Malibwe agha ghali na mitundu ya red, orange, yellow, brown na green, ndipo ghakupanga mapiri agho ghakuwoneka nga akajambulika na munthu. Mitundu iyi yikufuma ku vipimo vyakupambana vya malibwe na mchere uwo uli mukati mwa dothi, uko kwakhala kwa vyaka vinandi. Ŵakufufuza ŵakuti vula, mphepo na kusweka kwa malibwe vikapangiska mawonekedwe agha mwapachokopachoko. [[Zhangye National Geopark]] yili mu chigaŵa cha [[Qilian Mountains|mapiri gha Qilian]] ndipo yikuzinga malo ghakuru gha chilengedwe. Mu 2019, malo agha ghakaŵa [[UNESCO Global Geopark]]. Ŵanthu ŵanandi ŵakwiza kuwona mapiri ghakupendeka gha chilengedwe, ndipo vithuzithuzi vyake vikutchuka chomene chifukwa cha mitundu yakupambana. Malo agha ghakupereka chiyelezgero chakuwoneka makora cha umo charu chingasinthira kwa nyengo yitali. Ŵakujambula vithuzithuzi ŵakutemwa malo agha chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/22|Minda ya Mchenga ya Lençóis Maranhenses]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/21|Dzenje la Antelope]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/20|Msewu wa Zimphona]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> g367do6ehfr2o10jjfp2szf0c1hlf9k Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/23 4 49051 120559 2026-09-01T21:01:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Dead Vlei Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG|400px|Deadvlei mu Namib]] <br> <br> |[[Minda ya Mchenga ya Namib]] ni chipalamba chikuru chakufikapo mumphepete mwa [[Nyanja ya Atlantic]] ku [[Namibia]], ndipo chikumanyikwa nga ni chipalamba..." 120559 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Dead Vlei Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG|400px|Deadvlei mu Namib]] <br> <br> |[[Minda ya Mchenga ya Namib]] ni chipalamba chikuru chakufikapo mumphepete mwa [[Nyanja ya Atlantic]] ku [[Namibia]], ndipo chikumanyikwa nga ni chipalamba chakale chomene cha charu. Minda ya mchenga ya mtundu wa orange na red yili pafupi na malo nga [[Sossusvlei]] na [[Deadvlei]]. Deadvlei njapadera chifukwa cha makuni ghakufwa gha minga agho ghakhalira pachanya pa dothi lituŵa pamanyuma pakuti maji gha mlonga ghakamuka. Minda ya Namib yili na mvula yichoko chomene, ndipo malo ghanyake ghakupokera mamilimita ghachoko chomene gha maji pachaka. Nangauli ndimauma, chili na vyamoyo ivyo vyasambira kukhala mu nyengo yakusuzga. [[Fog|Nkhungu]] yakufuma ku Atlantic ndiyo yikupereka maji ghakukhumbikwa ku nyama na vyakumera vinyake. [[Namib Sand Sea]] yili pa UNESCO World Heritage Site. Mawonekedwe gha mchenga, nkhungu na makuni ghakufwa ghapangiska chigaŵa ichi kuŵa chimoza mwa malo ghakukondweska chomene gha Africa. Dzuŵa likupanga mitundu yiphya nyengo zose. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/25|Mphanga za Waitomo]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/24|Minda ya Mabwe gha Pamukkale]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/23|Minda ya Mabwe ya Zhangye]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> evu7qv7kaiaw0010yeesw2nbmqhpena Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/14 4 49052 120560 2026-09-01T21:03:52Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:TorresDelPaineOctober.jpg|400px|Torres del Paine]] <br> <br> |[[Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] yili mu [[Chile]] ku chigaŵa cha [[Patagonia]]. Malo agha ghali na mapiri ghakukwera, mathithi gha maji, nyanja, milonga na ma glacier. Chinthu chakumanyik..." 120560 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:TorresDelPaineOctober.jpg|400px|Torres del Paine]] <br> <br> |[[Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] yili mu [[Chile]] ku chigaŵa cha [[Patagonia]]. Malo agha ghali na mapiri ghakukwera, mathithi gha maji, nyanja, milonga na ma glacier. Chinthu chakumanyikwa chomene ni ma tower ghatatu gha granite agho ghakumanyikwa nga [[Torres del Paine]]. Mapiri agha ghakukwera pachanya pa chigaŵa cha nkhalango na chipalamba ndipo ghakuwoneka mwakukondweska chomene para ghali na mitambo. [[Torres del Paine National Park]] yikakhazikiskika mu 1959 ndipo lero ni yimoza mwa malo ghakwendelerwa chomene ku Chile. Ŵakwendakwenda ŵakwiza kuzakwenda pa mapazi, kwiza pa maboti panji kuwona ma glacier. Maji gha [[Lake Pehoé|Nyanja ya Pehoé]] na [[Lake Grey|Nyanja ya Grey]] ghakupereka vithuzithuzi vyakupambana pamanyuma pa mapiri. Malo agha ghali na nyama nga [[guanaco]], [[puma]] na [[Andean condor]]. Lero ni chigaŵa chakuvikililika chomene ndipo chikutovwira kusunga vyamoyo na mapiri gha Patagonia. Nyengo yingasinthira mwaluŵiro, ntheura ŵalendo ŵakwenera kunozgeka makora. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26|Minda ya Mchenga ya Namib]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/25|Mphanga za Waitomo]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/24|Minda ya Mabwe gha Pamukkale]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> kjwm66ys218d6rz5fimllv714g3bd7t Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/13 4 49053 120561 2026-09-01T21:05:06Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Salar de Uyuni.jpg|400px|Salar de Uyuni]] <br> <br> |[[Salar de Uyuni]] ni malo ghakulu gha mchere ku [[Bolivia]], ndipo ni salt flat yikuru chomene pa charu. Malo agha ghali pa mtunda wakukwera mu [[Andes]] ndipo ghafika pafupifupi makilomita 10,582 muŵen..." 120561 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Salar de Uyuni.jpg|400px|Salar de Uyuni]] <br> <br> |[[Salar de Uyuni]] ni malo ghakulu gha mchere ku [[Bolivia]], ndipo ni salt flat yikuru chomene pa charu. Malo agha ghali pa mtunda wakukwera mu [[Andes]] ndipo ghafika pafupifupi makilomita 10,582 muŵende. Pasi pa mchere pali brine iyo yili na [[lithium]] yikuru chomene. Mu nyengo ya vula, maji ghakukhala pachanya pa mchere na kupanga galasi likuru ilo likuwoneska mtambo na munthu uyo wakwenda. Malo agha ghakapangika pamanyuma pakuti nyanja zakale za [[Pleistocene]] zikauma pachokopachoko. Salar yikugwira ntchito nga nthowa yakwendamo mu [[Altiplano]] ndipo ni malo ghakuberekerapo mitundu ya [[flamingo]]. Mawonekedwe ghake ghakupambana ghapangiska kuŵa malo ghakwendelera ŵanthu na ŵakujambula vithuzithuzi. Chisanya chake chakuŵa pafupi chovwira kuŵerengera satellite altimeters. Para maji ghali pachanya, malo agha ghakuwoneka nga charu na kuchanya vili kusangana. Chithuzithuzi ichi ntchakupambana. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26|Minda ya Mchenga ya Namib]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> smetzjz0b8ph6tkqr1et98bimkazr2p Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/16 4 49054 120562 2026-09-01T21:05:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Tekapo, New Zealand.jpg|400px|Nyanja ya Tekapo]] <br> <br> |[[Nyanja ya Tekapo]] ni nyanja ya maji gha glacier ku [[South Island]] ya [[New Zealand]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mtundu wake wa turquoise wakuwala. Maji ghake ghali na ufa wa malibwe..." 120562 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Tekapo, New Zealand.jpg|400px|Nyanja ya Tekapo]] <br> <br> |[[Nyanja ya Tekapo]] ni nyanja ya maji gha glacier ku [[South Island]] ya [[New Zealand]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mtundu wake wa turquoise wakuwala. Maji ghake ghali na ufa wa malibwe uwo ma glacier ghakupanga, ndipo uwu ndiwo ukupeleka mtundu wapadera wa nyanja. Yili pafupi mamita 710 pachanya pa nyanja ndipo yikupanga chigaŵa cha [[Mackenzie Basin]]. Pa mphepete mwa nyanja pali [[Church of the Good Shepherd]], tchalitchi lichoko ilo laŵa chimanyikwiro cha chigaŵa ichi. Ku [[Mount John]] pafupi pali malo ghakuwonerapo nyenyezi. Para nyengo yili makora, [[Aoraki/Mount Cook]] ghakuwoneka kumpoto. Ŵalendo ŵakwiza kuwona nyanja, mapiri na lupines izo zikuphuka mumphepete. Lake Tekapo ni malo ghakukondweska ghakujambula vithuzithuzi para dzuŵa likulowa. Para dzuŵa likulowa, maji ghakuwala na mitundu yakupambana ndipo mapiri ghakuwoneka mwakukondweska. Malo agha ghali na mtende. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|Milford Sound]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Aoraki / Mount Cook]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 1sjg7dgc8rmyn7yuy991oznok6y0lyx Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/3 4 49055 120563 2026-09-01T21:05:35Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Tekapo, New Zealand.jpg|400px|Nyanja ya Tekapo]] <br> <br> |[[Nyanja ya Tekapo]] ni nyanja ya maji gha glacier ku [[South Island]] ya [[New Zealand]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mtundu wake wa turquoise wakuwala. Maji ghake ghali na ufa wa malibwe..." 120563 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Tekapo, New Zealand.jpg|400px|Nyanja ya Tekapo]] <br> <br> |[[Nyanja ya Tekapo]] ni nyanja ya maji gha glacier ku [[South Island]] ya [[New Zealand]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mtundu wake wa turquoise wakuwala. Maji ghake ghali na ufa wa malibwe uwo ma glacier ghakupanga, ndipo uwu ndiwo ukupeleka mtundu wapadera wa nyanja. Yili pafupi mamita 710 pachanya pa nyanja ndipo yikupanga chigaŵa cha [[Mackenzie Basin]]. Pa mphepete mwa nyanja pali [[Church of the Good Shepherd]], tchalitchi lichoko ilo laŵa chimanyikwiro cha chigaŵa ichi. Ku [[Mount John]] pafupi pali malo ghakuwonerapo nyenyezi. Para nyengo yili makora, [[Aoraki/Mount Cook]] ghakuwoneka kumpoto. Ŵalendo ŵakwiza kuwona nyanja, mapiri na lupines izo zikuphuka mumphepete. Lake Tekapo ni malo ghakukondweska ghakujambula vithuzithuzi para dzuŵa likulowa. Para dzuŵa likulowa, maji ghakuwala na mitundu yakupambana ndipo mapiri ghakuwoneka mwakukondweska. Malo agha ghali na mtende. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|Milford Sound]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Aoraki / Mount Cook]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 1sjg7dgc8rmyn7yuy991oznok6y0lyx Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/5 4 49056 120564 2026-09-01T21:05:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Milford Sound.jpg|400px|Milford Sound]] <br> <br> |[[Milford Sound]], panji [[Piopiotahi]], ni fiord kumwera cha kumanjiliro gha dazi kwa [[New Zealand]] ndipo yili mukati mwa [[Fiordland National Park]]. Fiord iyi yikapangika na glacier ndipo makhoma gha m..." 120564 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Milford Sound.jpg|400px|Milford Sound]] <br> <br> |[[Milford Sound]], panji [[Piopiotahi]], ni fiord kumwera cha kumanjiliro gha dazi kwa [[New Zealand]] ndipo yili mukati mwa [[Fiordland National Park]]. Fiord iyi yikapangika na glacier ndipo makhoma gha mapiri ghakukwera kumbali zose. [[Mitre Peak]] ni phiri lakumanyikwa chomene pa malo agha ndipo likukwera pafupifupi mamita 1,692 pachanya pa maji. Milford Sound yikufika makilomita 15 mu utali ndipo kuya kwake kukuru nkhwa mamita 291. Para vula yili yikuru, mathithi ghanandi ghakuwonekera pa mapiri. Malo agha ghali mu [[Te Wahipounamu]], malo gha [[UNESCO]] World Heritage. Ŵalendo ŵakwiza pa maboti kuti ŵawone ma glacier, mathithi, mapiri na viŵeto vya mu nyanja nga seals na dolphins. Milford Sound njimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha New Zealand. Mawonekedwe agha ghakupereka mtende na kuzizwa. Mapiri ghakuzungulira maji ndipo mitambo yikuphimba pachanya, kupangiska chithuzithuzi chakusanguluska. Malo agha ghakuwoneka mwakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Aoraki / Mount Cook]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> ni4q88wjbsxxmw2h26frmtjbwhx6bh5 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/6 4 49057 120565 2026-09-01T21:05:52Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aoraki Mt Cook South Island New Zealand.jpg|400px|Aoraki/Mount Cook]] <br> <br> |[[Aoraki/Mount Cook]] ni phiri litali chomene mu [[New Zealand]], ndipo lili mu [[Southern Alps]]. Likufika mamita 3,724 pachanya pa nyanja ndipo lili na mapiri ghatatu, Low Pe..." 120565 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aoraki Mt Cook South Island New Zealand.jpg|400px|Aoraki/Mount Cook]] <br> <br> |[[Aoraki/Mount Cook]] ni phiri litali chomene mu [[New Zealand]], ndipo lili mu [[Southern Alps]]. Likufika mamita 3,724 pachanya pa nyanja ndipo lili na mapiri ghatatu, Low Peak, Middle Peak na High Peak. Phiri ili lili mu [[Aoraki/Mount Cook National Park]], malo agho ghali na ma glacier na mapiri gha chipale. [[Tasman Glacier]] na [[Hooker Glacier]] ni ma glacier ghakuzirwa agho ghali pafupi na phiri ili. Ŵakwera mapiri ŵakwiza chifukwa cha nthowa zake zakusuzga. Zina lakuti Aoraki ni la mu chiyowoyero cha [[Māori]], apo Mount Cook likapika pa zina la [[Captain James Cook]]. Phiri ili ndimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe cha New Zealand. Chithuzithuzi chake chikulongora nkhongono ya mapiri. Ŵalendo ŵakutemwa kuwona mapiri agha kufuma mu [[Hooker Valley]], uko maji, ice na malibwe vikupanga mawonekedwe ghakukondweska chomene. Malo agha ghali na mtende wakuzika. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> lkg1ez3ye7txu4qb5suu1xumhur292j Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/7 4 49058 120566 2026-09-01T21:06:01Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Danakil depression.jpg|400px|Danakil Depression]] <br> <br> |[[Danakil Depression]] ni chigaŵa chakutentha chomene na chakupambana mu [[Ethiopia]], mu [[Afar Triangle]]. Malo agha ghali pasi pa usange wa nyanja na ghali na mapiri gha moto, visimi vya sulfu..." 120566 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Danakil depression.jpg|400px|Danakil Depression]] <br> <br> |[[Danakil Depression]] ni chigaŵa chakutentha chomene na chakupambana mu [[Ethiopia]], mu [[Afar Triangle]]. Malo agha ghali pasi pa usange wa nyanja na ghali na mapiri gha moto, visimi vya sulfuri, mchere na madambo gha minerals. Mitundu ya yellow, green, orange na white yikufuma ku sulphur na salt. [[Erta Ale]] ni volcano iyo yili pafupi ndipo yikumanyikwa chifukwa cha lava lake iyo yakhala nyengo yitali. Danakil ndimoza mwa malo ghakotcha chomene pa charu. Chigaŵa ichi chili na chinyake chakumanyikwa mu mbiri ya munthu chifukwa ku Afar Depression ndiko kukasangika fossil wa [[Lucy]], mtundu wakale wa [[Australopithecus]]. Ŵalendo ŵakendera malo agha na ulongozgi. Mawonekedwe gha salt na minerals ghapangiska chigaŵa ichi kuŵa nga chili pa charu chinyake. Malo agha ghakuwoneka ghaŵemi chomene apo dzuŵa likuwala pa madambo gha minerals. Chithuzithuzi chake ntchakuzizwiska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Kapadokiya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mt96yfra3no3up4ksnnh14r68nc7qrh Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/8 4 49059 120567 2026-09-01T21:06:11Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Natron, Tanzania.jpg|400px|Nyanja ya Natron]] <br> <br> |[[Nyanja ya Natron]] ni nyanja iyo yili kumpoto kwa [[Tanzania]] pafupi na mphaka na [[Kenya]]. Yili mu [[Gregory Rift]] ndipo yikumanyikwa chifukwa cha maji ghake gha alkaline, agho nyengo zinya..." 120567 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Natron, Tanzania.jpg|400px|Nyanja ya Natron]] <br> <br> |[[Nyanja ya Natron]] ni nyanja iyo yili kumpoto kwa [[Tanzania]] pafupi na mphaka na [[Kenya]]. Yili mu [[Gregory Rift]] ndipo yikumanyikwa chifukwa cha maji ghake gha alkaline, agho nyengo zinyake ghakufika pa pH yakuluska 12. Maji agha ghali na [[sodium carbonate]] na mchere unyake chifukwa cha evaporation. Nyanja njakuzika chomene, ndipo kuya kwake kukuluska yayi mamita ghatatu. Nyengo zakotcha na maji ghakupambanapambana zikupangiska malo agha kuŵa ghakusuzga ku nyama zinandi, kweni ni malo ghawemi chomene gha kuberekerapo [[flamingo]]. Alkalinity ya nyanja yikovwira kuvikilira mazira gha flamingo ku nyama izo zingayezga kunyengerera viŵanda vyawo. Mu chigaŵa ichi muli nsomba zinyake izo zasambira kukhala mu maji gha alkaline. Nyanja ya Natron ni malo ghakupambana gha vyamoyo chifukwa cha umo chilengedwe chakusuzga chikovwilira mitundu yinyake kuti yikhale. Chithuzithuzi chake ntchakuzizwiska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Kapadokiya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Phiri la Fuji]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> h08wdyoa8h4esajhzx06ghc20xb6tr3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/11 4 49060 120568 2026-09-01T21:06:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Plitvice lakes.jpg|400px|Nyanja za Plitvice]] <br> <br> |Malo gha [[Plitvice Lakes National Park]] ghali mu [[Croatia]] ndipo ghakumanyikwa na nyanja 16 zakupangana nga masitepe, izo zikusazgika na mathithi na mikwamba ya maji. Nyanja izi zili mu chigaŵa c..." 120568 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Plitvice lakes.jpg|400px|Nyanja za Plitvice]] <br> <br> |Malo gha [[Plitvice Lakes National Park]] ghali mu [[Croatia]] ndipo ghakumanyikwa na nyanja 16 zakupangana nga masitepe, izo zikusazgika na mathithi na mikwamba ya maji. Nyanja izi zili mu chigaŵa cha malibwe gha [[karst]], ndipo maji ghakupanga [[tufa]] apo [[calcium carbonate]] yikukhala mu vyakumera na malibwe. Mtundu wa maji ungachita kusintha kufuma ku turquoise kuya ku buluu, green panji grey, kutengera mchere, vyamoyo mu maji na mwanya wa dzuŵa. Malo agha ghakazgoka national park mu 1949 ndipo mu 1979 ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage. Ŵalendo ŵakwenda pa nthowa za mathabwa izo zikuduka pakati pa nyanja, nkhalango na mathithi. Maji ghakufuma mu nyanja yimoza kuya ku yinyake mwakupitirizga. Kukongola kwa malo agha kwapangiska kuŵa yimoza mwa malo ghakwendelerwa chomene mu Croatia. Nkhalango na maji ghakupambana vikupanga chithuzithuzi chakuzizwiska mu nyengo zose. Malo agha ghakupanga chithuzithuzi chakukondweska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Kapadokiya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Phiri la Fuji]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Glacier ya Perito Moreno]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> tudhvt406nhibwr7rgzclpbct9oqf0f Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/10 4 49061 120569 2026-09-01T21:07:48Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Cappadocia in Turkey.jpg|400px|Kapadokiya]] <br> <br> |[[Kapadokiya]] ni chigaŵa chakumanyikwa ku pakati kwa [[Turkey]] chifukwa cha mapiri gha miyala agho ghakuwoneka nga mizati panji minara. Mawonekedwe agha, agho ghakuchemeka fairy chimney|fairy chimn..." 120569 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Cappadocia in Turkey.jpg|400px|Kapadokiya]] <br> <br> |[[Kapadokiya]] ni chigaŵa chakumanyikwa ku pakati kwa [[Turkey]] chifukwa cha mapiri gha miyala agho ghakuwoneka nga mizati panji minara. Mawonekedwe agha, agho ghakuchemeka [[fairy chimney|fairy chimneys]], ghakapangika na volcanic ash, lava na kusweka kwa malibwe kwa nyengo yitali. Ŵanthu ŵakajema nyumba, mipingo na nyumba za ŵamonke mukati mwa malibwe ghapusu. [[Göreme Open-Air Museum]] ni chimoza mwa malo ghakuzirwa gha Chikhristu chakale, ndipo chili na mipingo iyo yili na zithuzi za mu nyengo yakale. Chigaŵa cha Göreme na vinyake vya Cappadocia chili pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 1985. Lero Cappadocia yikumanyikwa chomene na ma [[hot air balloon|baluni gha mphepo yakotcha]], agho ghakuwuluka pachanya pa mapiri para kucha. Ŵalendo ŵakwiza kuti ŵawone vikhola vya miyala, [[mphanga]], msumba wakale na malo ghakujemerwa mu malibwe. Malo agha ghakusazga mbiri, chilengedwe na chikhalidwe mu chigaŵa chimoza. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Phiri la Fuji]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Glacier ya Perito Moreno]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/31|Nyanja ya Moraine]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbala mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> tbk769dqjyq5ddwwa3g1udjgqcv9huf Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27 4 49062 120570 2026-09-01T21:07:57Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:MountFuji.jpg|400px|Phiri la Fuji]] <br> <br> |[[Phiri la Fuji]] ni phiri la moto la mtundu wa [[stratovolcano]] ku [[Japan]] ndipo ndilo phiri litali chomene mu charu ichi. Likukwera mamita 3,776 pachanya pa nyanja ndipo lili pa chilwa cha [[Honshu]], paka..." 120570 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:MountFuji.jpg|400px|Phiri la Fuji]] <br> <br> |[[Phiri la Fuji]] ni phiri la moto la mtundu wa [[stratovolcano]] ku [[Japan]] ndipo ndilo phiri litali chomene mu charu ichi. Likukwera mamita 3,776 pachanya pa nyanja ndipo lili pa chilwa cha [[Honshu]], pakati pa prefecture za [[Shizuoka]] na [[Yamanashi]]. Mawonekedwe ghake ghakuzungulira makora ghapangiska Fuji kuŵa chimanyikwiro cha Japan ndipo lyawonekaso kanandi mu luso, kujambula na mabuku. Phiri ili ni [[active volcano]], nangauli kuphulika kwake kwakumalizga kukachitika mu 1707–1708. Pachanya pake pakukhala chithontho cha chipale mu myezi yinandi ya chaka. [[UNESCO]] yikayika malo gha Fujisan pa World Heritage List mu 2013 nga malo gha chikhalidwe chifukwa cha kukongola kwake na udindo mu luso. Ŵanthu ŵakwera Fuji mu nyengo yakukwera mapiri, ndipo ŵalendo ŵanyake ŵakwiza kuti ŵawone dzuŵa likufuma pachanya pake. Fuji ni chinthu chakumanyikwa chomene cha Japan. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Glacier ya Perito Moreno]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/31|Nyanja ya Moraine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Kuŵala kwa Kumpoto]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2bsjgdd8aziz5f7cbwycrg5wkeigegh Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28 4 49063 120571 2026-09-01T21:08:05Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Perito Moreno Glacier.jpg|400px|Glacier ya Perito Moreno]] <br> <br> |[[Glacier ya Perito Moreno]] ni glacier yikuru mu [[Los Glaciares National Park]] ku [[Argentina]], mu mapiri gha [[Patagonia]]. Glacier iyi njimoza mwa ma glacier agho ghakupokera ice ku..." 120571 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Perito Moreno Glacier.jpg|400px|Glacier ya Perito Moreno]] <br> <br> |[[Glacier ya Perito Moreno]] ni glacier yikuru mu [[Los Glaciares National Park]] ku [[Argentina]], mu mapiri gha [[Patagonia]]. Glacier iyi njimoza mwa ma glacier agho ghakupokera ice kufuma ku [[Southern Patagonian Ice Field]]. Yili pafupifupi makilomita 30 mu utali, makilomita 5 mu upharazgi ndipo ice yake yingafika mamita 170 mu unandi. Mphepete ya glacier yikuluta mu [[Lake Argentino]], uko khoma likuru la ice likuwonekera pachanya pa maji. Para ice yikuphwanyika na kugwa mu nyanja, yikupanga mabingu ghakuru na mafunde ghakupambanapambana. Kusintha uku kumanyikwa nga ice calving ndipo ni chinthu icho ŵalendo ŵakukhumba kuwona. Glacier yikaŵa yakupambana chifukwa kwa nyengo yitali yikasunganga uwemi wake wa ice. Kweni kufuma mu 2020, vigaŵa vinyake vya glacier vikwamba kuchepa. Malo agha ghali pakati pa malo ghakukondweska chomene gha alendo mu Patagonia. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Nyanja ya Moraine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Kuŵala kwa Kumpoto]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Salar de Uyuni]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> hteuq1rpuw8m4xfi0vbkk45y9et3n4v Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29 4 49064 120572 2026-09-01T21:08:11Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:LakeMoraine.jpg|400px|Nyanja ya Moraine]] <br> <br> |[[Nyanja ya Moraine]] ni nyanja ya maji gha glacier mu [[Banff National Park]] ku [[Canada]], ndipo yikumanyikwa chomene chifukwa cha mtundu wake wa buluu wakuwala. Ili mu [[Valley of the Ten Peaks]], uko..." 120572 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:LakeMoraine.jpg|400px|Nyanja ya Moraine]] <br> <br> |[[Nyanja ya Moraine]] ni nyanja ya maji gha glacier mu [[Banff National Park]] ku [[Canada]], ndipo yikumanyikwa chomene chifukwa cha mtundu wake wa buluu wakuwala. Ili mu [[Valley of the Ten Peaks]], uko mapiri ghanandi ghakukwera muchanya na chiswii na chipale. Maji gha nyanja iyi ghali na ufa wa malibwe uwo ma glacier ghakupanga para ghakusweka thanthwe. Ufa uwu ukovwira kuti maji ghawoneke turquoise para dzuŵa likuwala. Nyanja iyi yili pafupi mamita 1,885 pachanya pa nyanja ndipo yikutola maji kufuma ku [[Moraine Glacier]]. Malo agha ghali mu chigaŵa chakuvikililika cha [[Canadian Rockies]]. Ŵalendo ŵakwenda pa nthowa za mu mapiri, ndipo malo ghakuwonera gha Rockpile ni agho ghakujambulika chomene. Chifukwa cha mapiri ghake ghakupendama, nkhalango na maji ghakubuluu, Nyanja ya Moraine ni chimoza mwa vithuzithuzi vyakumanyikwa chomene vya Canada. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Kuŵala kwa Kumpoto]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Salar de Uyuni]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> q48zttok0952r8ymdglm9uaggfdlc4m Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30 4 49065 120573 2026-09-01T21:08:18Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aurora Borealis.jpg|400px|Kuŵala kwa kumpoto]] <br> <br> |[[Kuŵala kwa kumpoto]] panji [[Aurora Borealis]] ni kuŵala kwakupambana uko kukuwoneka muchanya ku vigaŵa vya kumpoto kwa charu. Kukuchitika para particles zakufuma ku Dzuŵa zikutolokerana na ga..." 120573 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aurora Borealis.jpg|400px|Kuŵala kwa kumpoto]] <br> <br> |[[Kuŵala kwa kumpoto]] panji [[Aurora Borealis]] ni kuŵala kwakupambana uko kukuwoneka muchanya ku vigaŵa vya kumpoto kwa charu. Kukuchitika para particles zakufuma ku Dzuŵa zikutolokerana na gases mu upper atmosphere ya Earth. [[Oxygen]] na [[nitrogen]] vikuwala mu mitundu yakupambana, kusazgapo green, red, blue na purple. Kuŵala uku kungawoneka nga makatani, mizere, mawoko panji mafunde agho ghakusinthasintha mwaluŵiro. Para [[solar wind]] yikusazga nkhongono, [[magnetosphere]] ya charu yikusintha ndipo particles zinandi zikunjira mu atmosphere. Aurora yikuwoneka chomene ku [[Norway]], [[Sweden]], [[Finland]], [[Iceland]], [[Canada]] na [[Alaska]], kweni nyengo zinyake yingawoneka kutali kumwera para mphepo ya Dzuŵa njankhongono chomene. Ŵanthu ŵanandi ŵakwenda usiku kukuwona chinthu ichi chifukwa cha kukongola kwake. Ŵanthu ŵakukondwa na ichi. Mu chithuzithuzi, kuŵala kwa aurora kungapangiska mlengalenga kuwoneka nga watchukuka na mitundu yakuzizwiska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Salar de Uyuni]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 5ti2jpvuyrn2x1fsfpv9dl2lxbqm6nu Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17 4 49066 120574 2026-09-01T21:11:15Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Salar de Uyuni.jpg|400px|Salar de Uyuni]] <br> <br> |[[Salar de Uyuni]] ni malo ghakulu gha mchere ku [[Bolivia]], ndipo ni salt flat yikuru chomene pa charu. Malo agha ghali pa mtunda wakukwera mu [[Andes]] ndipo ghafika pafupifupi makilomita 10,582 muŵen..." 120574 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Salar de Uyuni.jpg|400px|Salar de Uyuni]] <br> <br> |[[Salar de Uyuni]] ni malo ghakulu gha mchere ku [[Bolivia]], ndipo ni salt flat yikuru chomene pa charu. Malo agha ghali pa mtunda wakukwera mu [[Andes]] ndipo ghafika pafupifupi makilomita 10,582 muŵende. Pasi pa mchere pali brine iyo yili na [[lithium]] yikuru chomene. Mu nyengo ya vula, maji ghakukhala pachanya pa mchere na kupanga galasi likuru ilo likuwoneska mtambo na munthu uyo wakwenda. Malo agha ghakapangika pamanyuma pakuti nyanja zakale za [[Pleistocene]] zikauma pachokopachoko. Salar yikugwira ntchito nga nthowa yakwendamo mu [[Altiplano]] ndipo ni malo ghakuberekerapo mitundu ya [[flamingo]]. Mawonekedwe ghake ghakupambana ghapangiska kuŵa malo ghakwendelera ŵanthu na ŵakujambula vithuzithuzi. Chisanya chake chakuŵa pafupi chovwira kuŵerengera satellite altimeters. Para maji ghali pachanya, malo agha ghakuwoneka nga charu na kuchanya vili kusangana. Chithuzithuzi ichi ntchakupambana. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26|Minda ya Mchenga ya Namib]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> smetzjz0b8ph6tkqr1et98bimkazr2p Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16 4 49067 120575 2026-09-01T21:11:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Perito Moreno Glacier.jpg|400px|Glacier ya Perito Moreno]] <br> <br> |[[Glacier ya Perito Moreno]] ni glacier yikuru mu [[Los Glaciares National Park]] ku [[Argentina]], mu mapiri gha [[Patagonia]]. Glacier iyi njimoza mwa ma glacier agho ghakupokera ice ku..." 120575 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Perito Moreno Glacier.jpg|400px|Glacier ya Perito Moreno]] <br> <br> |[[Glacier ya Perito Moreno]] ni glacier yikuru mu [[Los Glaciares National Park]] ku [[Argentina]], mu mapiri gha [[Patagonia]]. Glacier iyi njimoza mwa ma glacier agho ghakupokera ice kufuma ku [[Southern Patagonian Ice Field]]. Yili pafupifupi makilomita 30 mu utali, makilomita 5 mu upharazgi ndipo ice yake yingafika mamita 170 mu unandi. Mphepete ya glacier yikuluta mu [[Lake Argentino]], uko khoma likuru la ice likuwonekera pachanya pa maji. Para ice yikuphwanyika na kugwa mu nyanja, yikupanga mabingu ghakuru na mafunde ghakupambanapambana. Kusintha uku kumanyikwa nga ice calving ndipo ni chinthu icho ŵalendo ŵakukhumba kuwona. Glacier yikaŵa yakupambana chifukwa kwa nyengo yitali yikasunganga uwemi wake wa ice. Kweni kufuma mu 2020, vigaŵa vinyake vya glacier vikwamba kuchepa. Malo agha ghali pakati pa malo ghakukondweska chomene gha alendo mu Patagonia. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Nyanja ya Moraine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Kuŵala kwa Kumpoto]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Salar de Uyuni]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> hteuq1rpuw8m4xfi0vbkk45y9et3n4v Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26 4 49068 120576 2026-09-01T21:11:33Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:MountFuji.jpg|400px|Phiri la Fuji]] <br> <br> |[[Phiri la Fuji]] ni phiri la moto la mtundu wa [[stratovolcano]] ku [[Japan]] ndipo ndilo phiri litali chomene mu charu ichi. Likukwera mamita 3,776 pachanya pa nyanja ndipo lili pa chilwa cha [[Honshu]], paka..." 120576 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:MountFuji.jpg|400px|Phiri la Fuji]] <br> <br> |[[Phiri la Fuji]] ni phiri la moto la mtundu wa [[stratovolcano]] ku [[Japan]] ndipo ndilo phiri litali chomene mu charu ichi. Likukwera mamita 3,776 pachanya pa nyanja ndipo lili pa chilwa cha [[Honshu]], pakati pa prefecture za [[Shizuoka]] na [[Yamanashi]]. Mawonekedwe ghake ghakuzungulira makora ghapangiska Fuji kuŵa chimanyikwiro cha Japan ndipo lyawonekaso kanandi mu luso, kujambula na mabuku. Phiri ili ni [[active volcano]], nangauli kuphulika kwake kwakumalizga kukachitika mu 1707–1708. Pachanya pake pakukhala chithontho cha chipale mu myezi yinandi ya chaka. [[UNESCO]] yikayika malo gha Fujisan pa World Heritage List mu 2013 nga malo gha chikhalidwe chifukwa cha kukongola kwake na udindo mu luso. Ŵanthu ŵakwera Fuji mu nyengo yakukwera mapiri, ndipo ŵalendo ŵanyake ŵakwiza kuti ŵawone dzuŵa likufuma pachanya pake. Fuji ni chinthu chakumanyikwa chomene cha Japan. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Glacier ya Perito Moreno]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/31|Nyanja ya Moraine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Kuŵala kwa Kumpoto]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2bsjgdd8aziz5f7cbwycrg5wkeigegh Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19 4 49069 120577 2026-09-01T21:11:42Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Cappadocia in Turkey.jpg|400px|Kapadokiya]] <br> <br> |[[Kapadokiya]] ni chigaŵa chakumanyikwa ku pakati kwa [[Turkey]] chifukwa cha mapiri gha miyala agho ghakuwoneka nga mizati panji minara. Mawonekedwe agha, agho ghakuchemeka fairy chimney|fairy chimn..." 120577 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Cappadocia in Turkey.jpg|400px|Kapadokiya]] <br> <br> |[[Kapadokiya]] ni chigaŵa chakumanyikwa ku pakati kwa [[Turkey]] chifukwa cha mapiri gha miyala agho ghakuwoneka nga mizati panji minara. Mawonekedwe agha, agho ghakuchemeka [[fairy chimney|fairy chimneys]], ghakapangika na volcanic ash, lava na kusweka kwa malibwe kwa nyengo yitali. Ŵanthu ŵakajema nyumba, mipingo na nyumba za ŵamonke mukati mwa malibwe ghapusu. [[Göreme Open-Air Museum]] ni chimoza mwa malo ghakuzirwa gha Chikhristu chakale, ndipo chili na mipingo iyo yili na zithuzi za mu nyengo yakale. Chigaŵa cha Göreme na vinyake vya Cappadocia chili pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 1985. Lero Cappadocia yikumanyikwa chomene na ma [[hot air balloon|baluni gha mphepo yakotcha]], agho ghakuwuluka pachanya pa mapiri para kucha. Ŵalendo ŵakwiza kuti ŵawone vikhola vya miyala, [[mphanga]], msumba wakale na malo ghakujemerwa mu malibwe. Malo agha ghakusazga mbiri, chilengedwe na chikhalidwe mu chigaŵa chimoza. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Phiri la Fuji]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Glacier ya Perito Moreno]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/31|Nyanja ya Moraine]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbala mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> tbk769dqjyq5ddwwa3g1udjgqcv9huf Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18 4 49070 120578 2026-09-01T21:11:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Tekapo, New Zealand.jpg|400px|Nyanja ya Tekapo]] <br> <br> |[[Nyanja ya Tekapo]] ni nyanja ya maji gha glacier ku [[South Island]] ya [[New Zealand]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mtundu wake wa turquoise wakuwala. Maji ghake ghali na ufa wa malibwe..." 120578 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Tekapo, New Zealand.jpg|400px|Nyanja ya Tekapo]] <br> <br> |[[Nyanja ya Tekapo]] ni nyanja ya maji gha glacier ku [[South Island]] ya [[New Zealand]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mtundu wake wa turquoise wakuwala. Maji ghake ghali na ufa wa malibwe uwo ma glacier ghakupanga, ndipo uwu ndiwo ukupeleka mtundu wapadera wa nyanja. Yili pafupi mamita 710 pachanya pa nyanja ndipo yikupanga chigaŵa cha [[Mackenzie Basin]]. Pa mphepete mwa nyanja pali [[Church of the Good Shepherd]], tchalitchi lichoko ilo laŵa chimanyikwiro cha chigaŵa ichi. Ku [[Mount John]] pafupi pali malo ghakuwonerapo nyenyezi. Para nyengo yili makora, [[Aoraki/Mount Cook]] ghakuwoneka kumpoto. Ŵalendo ŵakwiza kuwona nyanja, mapiri na lupines izo zikuphuka mumphepete. Lake Tekapo ni malo ghakukondweska ghakujambula vithuzithuzi para dzuŵa likulowa. Para dzuŵa likulowa, maji ghakuwala na mitundu yakupambana ndipo mapiri ghakuwoneka mwakukondweska. Malo agha ghali na mtende. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|Milford Sound]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Aoraki / Mount Cook]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 1sjg7dgc8rmyn7yuy991oznok6y0lyx Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31 4 49071 120579 2026-09-01T21:12:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Milford Sound.jpg|400px|Milford Sound]] <br> <br> |[[Milford Sound]], panji [[Piopiotahi]], ni fiord kumwera cha kumanjiliro gha dazi kwa [[New Zealand]] ndipo yili mukati mwa [[Fiordland National Park]]. Fiord iyi yikapangika na glacier ndipo makhoma gha m..." 120579 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Milford Sound.jpg|400px|Milford Sound]] <br> <br> |[[Milford Sound]], panji [[Piopiotahi]], ni fiord kumwera cha kumanjiliro gha dazi kwa [[New Zealand]] ndipo yili mukati mwa [[Fiordland National Park]]. Fiord iyi yikapangika na glacier ndipo makhoma gha mapiri ghakukwera kumbali zose. [[Mitre Peak]] ni phiri lakumanyikwa chomene pa malo agha ndipo likukwera pafupifupi mamita 1,692 pachanya pa maji. Milford Sound yikufika makilomita 15 mu utali ndipo kuya kwake kukuru nkhwa mamita 291. Para vula yili yikuru, mathithi ghanandi ghakuwonekera pa mapiri. Malo agha ghali mu [[Te Wahipounamu]], malo gha [[UNESCO]] World Heritage. Ŵalendo ŵakwiza pa maboti kuti ŵawone ma glacier, mathithi, mapiri na viŵeto vya mu nyanja nga seals na dolphins. Milford Sound njimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha New Zealand. Mawonekedwe agha ghakupereka mtende na kuzizwa. Mapiri ghakuzungulira maji ndipo mitambo yikuphimba pachanya, kupangiska chithuzithuzi chakusanguluska. Malo agha ghakuwoneka mwakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Aoraki / Mount Cook]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> ni4q88wjbsxxmw2h26frmtjbwhx6bh5 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/18 4 49072 120580 2026-09-01T21:12:10Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aoraki Mt Cook South Island New Zealand.jpg|400px|Aoraki/Mount Cook]] <br> <br> |[[Aoraki/Mount Cook]] ni phiri litali chomene mu [[New Zealand]], ndipo lili mu [[Southern Alps]]. Likufika mamita 3,724 pachanya pa nyanja ndipo lili na mapiri ghatatu, Low Pe..." 120580 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aoraki Mt Cook South Island New Zealand.jpg|400px|Aoraki/Mount Cook]] <br> <br> |[[Aoraki/Mount Cook]] ni phiri litali chomene mu [[New Zealand]], ndipo lili mu [[Southern Alps]]. Likufika mamita 3,724 pachanya pa nyanja ndipo lili na mapiri ghatatu, Low Peak, Middle Peak na High Peak. Phiri ili lili mu [[Aoraki/Mount Cook National Park]], malo agho ghali na ma glacier na mapiri gha chipale. [[Tasman Glacier]] na [[Hooker Glacier]] ni ma glacier ghakuzirwa agho ghali pafupi na phiri ili. Ŵakwera mapiri ŵakwiza chifukwa cha nthowa zake zakusuzga. Zina lakuti Aoraki ni la mu chiyowoyero cha [[Māori]], apo Mount Cook likapika pa zina la [[Captain James Cook]]. Phiri ili ndimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe cha New Zealand. Chithuzithuzi chake chikulongora nkhongono ya mapiri. Ŵalendo ŵakutemwa kuwona mapiri agha kufuma mu [[Hooker Valley]], uko maji, ice na malibwe vikupanga mawonekedwe ghakukondweska chomene. Malo agha ghali na mtende wakuzika. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> lkg1ez3ye7txu4qb5suu1xumhur292j Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29 4 49073 120581 2026-09-01T21:12:17Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Danakil depression.jpg|400px|Danakil Depression]] <br> <br> |[[Danakil Depression]] ni chigaŵa chakutentha chomene na chakupambana mu [[Ethiopia]], mu [[Afar Triangle]]. Malo agha ghali pasi pa usange wa nyanja na ghali na mapiri gha moto, visimi vya sulfu..." 120581 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Danakil depression.jpg|400px|Danakil Depression]] <br> <br> |[[Danakil Depression]] ni chigaŵa chakutentha chomene na chakupambana mu [[Ethiopia]], mu [[Afar Triangle]]. Malo agha ghali pasi pa usange wa nyanja na ghali na mapiri gha moto, visimi vya sulfuri, mchere na madambo gha minerals. Mitundu ya yellow, green, orange na white yikufuma ku sulphur na salt. [[Erta Ale]] ni volcano iyo yili pafupi ndipo yikumanyikwa chifukwa cha lava lake iyo yakhala nyengo yitali. Danakil ndimoza mwa malo ghakotcha chomene pa charu. Chigaŵa ichi chili na chinyake chakumanyikwa mu mbiri ya munthu chifukwa ku Afar Depression ndiko kukasangika fossil wa [[Lucy]], mtundu wakale wa [[Australopithecus]]. Ŵalendo ŵakendera malo agha na ulongozgi. Mawonekedwe gha salt na minerals ghapangiska chigaŵa ichi kuŵa nga chili pa charu chinyake. Malo agha ghakuwoneka ghaŵemi chomene apo dzuŵa likuwala pa madambo gha minerals. Chithuzithuzi chake ntchakuzizwiska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Kapadokiya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mt96yfra3no3up4ksnnh14r68nc7qrh Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/30 4 49074 120582 2026-09-01T21:12:27Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Natron, Tanzania.jpg|400px|Nyanja ya Natron]] <br> <br> |[[Nyanja ya Natron]] ni nyanja iyo yili kumpoto kwa [[Tanzania]] pafupi na mphaka na [[Kenya]]. Yili mu [[Gregory Rift]] ndipo yikumanyikwa chifukwa cha maji ghake gha alkaline, agho nyengo zinya..." 120582 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Natron, Tanzania.jpg|400px|Nyanja ya Natron]] <br> <br> |[[Nyanja ya Natron]] ni nyanja iyo yili kumpoto kwa [[Tanzania]] pafupi na mphaka na [[Kenya]]. Yili mu [[Gregory Rift]] ndipo yikumanyikwa chifukwa cha maji ghake gha alkaline, agho nyengo zinyake ghakufika pa pH yakuluska 12. Maji agha ghali na [[sodium carbonate]] na mchere unyake chifukwa cha evaporation. Nyanja njakuzika chomene, ndipo kuya kwake kukuluska yayi mamita ghatatu. Nyengo zakotcha na maji ghakupambanapambana zikupangiska malo agha kuŵa ghakusuzga ku nyama zinandi, kweni ni malo ghawemi chomene gha kuberekerapo [[flamingo]]. Alkalinity ya nyanja yikovwira kuvikilira mazira gha flamingo ku nyama izo zingayezga kunyengerera viŵanda vyawo. Mu chigaŵa ichi muli nsomba zinyake izo zasambira kukhala mu maji gha alkaline. Nyanja ya Natron ni malo ghakupambana gha vyamoyo chifukwa cha umo chilengedwe chakusuzga chikovwilira mitundu yinyake kuti yikhale. Chithuzithuzi chake ntchakuzizwiska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Kapadokiya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Phiri la Fuji]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> h08wdyoa8h4esajhzx06ghc20xb6tr3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24 4 49075 120583 2026-09-01T21:12:34Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Plitvice lakes.jpg|400px|Nyanja za Plitvice]] <br> <br> |Malo gha [[Plitvice Lakes National Park]] ghali mu [[Croatia]] ndipo ghakumanyikwa na nyanja 16 zakupangana nga masitepe, izo zikusazgika na mathithi na mikwamba ya maji. Nyanja izi zili mu chigaŵa c..." 120583 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Plitvice lakes.jpg|400px|Nyanja za Plitvice]] <br> <br> |Malo gha [[Plitvice Lakes National Park]] ghali mu [[Croatia]] ndipo ghakumanyikwa na nyanja 16 zakupangana nga masitepe, izo zikusazgika na mathithi na mikwamba ya maji. Nyanja izi zili mu chigaŵa cha malibwe gha [[karst]], ndipo maji ghakupanga [[tufa]] apo [[calcium carbonate]] yikukhala mu vyakumera na malibwe. Mtundu wa maji ungachita kusintha kufuma ku turquoise kuya ku buluu, green panji grey, kutengera mchere, vyamoyo mu maji na mwanya wa dzuŵa. Malo agha ghakazgoka national park mu 1949 ndipo mu 1979 ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage. Ŵalendo ŵakwenda pa nthowa za mathabwa izo zikuduka pakati pa nyanja, nkhalango na mathithi. Maji ghakufuma mu nyanja yimoza kuya ku yinyake mwakupitirizga. Kukongola kwa malo agha kwapangiska kuŵa yimoza mwa malo ghakwendelerwa chomene mu Croatia. Nkhalango na maji ghakupambana vikupanga chithuzithuzi chakuzizwiska mu nyengo zose. Malo agha ghakupanga chithuzithuzi chakukondweska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Kapadokiya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Phiri la Fuji]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Glacier ya Perito Moreno]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> tudhvt406nhibwr7rgzclpbct9oqf0f Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28 4 49076 120584 2026-09-01T21:12:50Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aoraki Mt Cook South Island New Zealand.jpg|400px|Aoraki/Mount Cook]] <br> <br> |[[Aoraki/Mount Cook]] ni phiri litali chomene mu [[New Zealand]], ndipo lili mu [[Southern Alps]]. Likufika mamita 3,724 pachanya pa nyanja ndipo lili na mapiri ghatatu, Low Pe..." 120584 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Aoraki Mt Cook South Island New Zealand.jpg|400px|Aoraki/Mount Cook]] <br> <br> |[[Aoraki/Mount Cook]] ni phiri litali chomene mu [[New Zealand]], ndipo lili mu [[Southern Alps]]. Likufika mamita 3,724 pachanya pa nyanja ndipo lili na mapiri ghatatu, Low Peak, Middle Peak na High Peak. Phiri ili lili mu [[Aoraki/Mount Cook National Park]], malo agho ghali na ma glacier na mapiri gha chipale. [[Tasman Glacier]] na [[Hooker Glacier]] ni ma glacier ghakuzirwa agho ghali pafupi na phiri ili. Ŵakwera mapiri ŵakwiza chifukwa cha nthowa zake zakusuzga. Zina lakuti Aoraki ni la mu chiyowoyero cha [[Māori]], apo Mount Cook likapika pa zina la [[Captain James Cook]]. Phiri ili ndimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe cha New Zealand. Chithuzithuzi chake chikulongora nkhongono ya mapiri. Ŵalendo ŵakutemwa kuwona mapiri agha kufuma mu [[Hooker Valley]], uko maji, ice na malibwe vikupanga mawonekedwe ghakukondweska chomene. Malo agha ghali na mtende wakuzika. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Danakil Depression]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Nyanja ya Natron]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja za Plitvice]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> lkg1ez3ye7txu4qb5suu1xumhur292j Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/17 4 49077 120585 2026-09-01T21:13:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Okavango Delta.jpg|400px|Dela ya Okavango]] <br> <br> |[[Dela ya Okavango]] ni malo ghakuru gha maji ku [[Botswana]] uko [[Mlonga wa Okavango]] ukumilira mu dzenje la charu kwambura kufika ku nyanja panji nyanja. Chifukwa cha ichi, maji ghake ghakunthazi gh..." 120585 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Okavango Delta.jpg|400px|Dela ya Okavango]] <br> <br> |[[Dela ya Okavango]] ni malo ghakuru gha maji ku [[Botswana]] uko [[Mlonga wa Okavango]] ukumilira mu dzenje la charu kwambura kufika ku nyanja panji nyanja. Chifukwa cha ichi, maji ghake ghakunthazi ghakumala chomene chifukwa cha evaporation na kumiririka kwa vyakumera. Dela ili likupanga madambo, visimi, vilwa vichoko na nthowa zinandi za maji. Mu nyengo ya kusefuka kwa maji, chigaŵa chake chikukura chomene ndipo chikupereka malo ghawemi gha nyama. [[Moremi Game Reserve]] yili ku chigaŵa cha kumafumiro gha dazi kwa dela ndipo muli nyama nga [[elephant|njovu]], [[hippopotamus|mvuu]], [[lion|nkhalamu]] na [[leopard|chimbwe]]. Dela ya Okavango yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 2014. Ni yimoza mwa madambo ghapadera chomene pa charu chifukwa maji ghake ghakufuma kutali kufuma ku Angola kuya mu malo ghakuma gha Kalahari. Malo agha ghakulongora umo maji ghangapangiskira chigaŵa chakoma kuŵa malo ghakuzara na umoyo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/26|Minda ya Mchenga ya Namib]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> fmddnm2f02w8cx7u98mnas4hak7wosa Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/21 4 49078 120586 2026-09-01T21:14:03Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Etna.jpg|400px|Phiri la Etna]] <br> <br> |[[Phiri la Etna]] ni phiri la moto lakugwira ntchito ku [[Sicily]] ku [[Italy]], ndipo ndimoza mwa ma volcano ghakuru chomene mu [[Europe]]. Likukwera pafupifupi mamita 3,403, kweni pachanya pake pangasinthika..." 120586 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Etna.jpg|400px|Phiri la Etna]] <br> <br> |[[Phiri la Etna]] ni phiri la moto lakugwira ntchito ku [[Sicily]] ku [[Italy]], ndipo ndimoza mwa ma volcano ghakuru chomene mu [[Europe]]. Likukwera pafupifupi mamita 3,403, kweni pachanya pake pangasinthika chifukwa cha kuphulika kwa volcano. Etna yili pakati pa [[African Plate]] na [[Eurasian Plate]], ndipo malo agha ghali na ntchito ya volcano nyengo zinandi. Phiri ili limaphwera kanandi ndipo lili na ma crater ghakupambanapambana. Dothi lakupangika na volcanic ash na lava ndakubala, ntheura mumphepete mwa phiri pali minda ya mphesa, zipambi na vyakumera vinyake. [[Mount Etna]] yili pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 2013. Ŵalendo ŵakwiza kuwona ma crater, lava na mawonekedwe gha phiri, ndipo nyengo zinyake ŵangakwera pa nthowa zakulongozgeka. Mu nyengo ya chipale, malo ghanyake gha phiri ghakugwiliskirika ntchito pa skiing. Etna ndimoza mwa ma volcano agho ghakufukufukwa chomene pa charu chifukwa cha kuphulika kwake kwa nyengo na nyengo. Chithuzithuzi chake chikulongora phiri likuru ilo likwimilira pachanya pa chigaŵa cha Sicily. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9|Sossusvlei]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|Chigwa cha Maluŵa]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Minda ya Mabwe ya Tsingy]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> cp8j8zv86l4oalz3jgour2uv19iosv8 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/27 4 49079 120587 2026-09-01T21:14:12Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sossusvlei, Aussicht von Düne 45.jpg|400px|Sossusvlei]] <br> <br> |[[Sossusvlei]] ni malo gha mchenga na mchenga wa mchere mu [[Namib Desert]] ku [[Namibia]], agho ghazingililika na mapiri ghakuru gha mchenga wa mtundu wa red na orange. Ni chigaŵa cha N..." 120587 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sossusvlei, Aussicht von Düne 45.jpg|400px|Sossusvlei]] <br> <br> |[[Sossusvlei]] ni malo gha mchenga na mchenga wa mchere mu [[Namib Desert]] ku [[Namibia]], agho ghazingililika na mapiri ghakuru gha mchenga wa mtundu wa red na orange. Ni chigaŵa cha [[Namib-Naukluft National Park]] ndipo chikumanyikwa na mawonekedwe gha mchenga ghakupambana. [[Big Daddy]] ni limoza mwa mapiri gha mchenga ghandani chomene, likukwera pafupifupi mamita 325. Pafupi pali [[Deadvlei]], malo gha dothi lituŵa agho ghali na makuni ghakufwa gha [[Vachellia erioloba]]. Makuni agha ghakafa pamanyuma pakuti maji gha mlonga wa [[Tsauchab]] ghakamuka kutali. Mvula njichoko chomene mu chigaŵa ichi, ndipo maji ghakufuma mu milonga yakanyengo na nkhungu yakufuma ku [[Atlantic Ocean]]. Dzina lakuti Sossusvlei likufuma ku Nama na Afrikaans ndipo likulongora fundo ya malo agha nga “dambo lakumara nthowa”. Para dzuŵa likuwala pa mapiri gha mchenga, mitundu ya red na orange yikupambana chomene. Malo agha ni ghakumanyikwa pa kujambula vithuzithuzi ndipo ghakawonekaso mu mafilimu. Sossusvlei ni chimoza mwa malo ghakukondweska chomene gha Namib. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|Chigwa cha Maluŵa]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Minda ya Mabwe ya Tsingy]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Mlonga wa Caño Cristales]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> kd3ac0r4a9rjcstlggrr6j625y57xqj 120596 120587 2026-09-01T21:19:20Z Tumbuka Arch 6863 120596 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Santorini , 2005.jpg|400px|Oia]] <br> <br> |[[Oia]] ni msumba uchoko pa chilwa cha [[Santorini]] mu [[Greece]] ndipo ukumanyikwa chomene chifukwa cha nyumba zituŵa na madenga gha buluu. Msumba uwu uli pachanya pa mphepete mwa caldera iyo yikapangika na kuphulika kukuru kwa volcano nyengo yakale. Nyumba zinandi zikupangika mu mabowo gha thanthwe ndipo zili na nthowa zichoko, mipingo, ma gallery na nyumba zakale za ŵamalonda. [[Oia Castle]] ni malo ghakumanyikwa apo ŵanthu ŵakuwona [[sunset|kunjira kwa dzuŵa]] pachanya pa [[Aegean Sea]]. Oia yikaŵa na chuma chikuru mu nyengo yakale chifukwa cha sitima za malonda izo zikakwera pakati pa vyaru vya Mediterranean. Chigaŵa chinyake chikunangika na [[1956 Amorgos earthquake|chindindindi cha 1956]], kweni nyumba zinandi zikanozgekaso. Lero Oia ni malo ghakwendelerwa ŵalendo chomene, ndipo vithuzithuzi vyake vikuŵa vyakumanyikwa pa charu chose. Msumba ukuwoneka makora chomene para dzuŵa likuloŵa. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/20|Mammoth Hot Springs]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19|Phiri la Taranaki]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18|Fingal's Cave]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> j4hva7byuoaaxlaf78d714bdceoxsy3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22 4 49080 120588 2026-09-01T21:14:21Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Valley-of-Flowers.jpg|400px|Chigwa cha Maluŵa]] <br> <br> |[[Chigwa cha Maluŵa]] chili mu [[Uttarakhand]] ku [[India]] ndipo ni malo ghakutetezeka gha mapiri gha [[Himalayas]]. Chigwa ichi chili mukati mwa [[Valley of Flowers National Park]], uko maluŵa..." 120588 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Valley-of-Flowers.jpg|400px|Chigwa cha Maluŵa]] <br> <br> |[[Chigwa cha Maluŵa]] chili mu [[Uttarakhand]] ku [[India]] ndipo ni malo ghakutetezeka gha mapiri gha [[Himalayas]]. Chigwa ichi chili mukati mwa [[Valley of Flowers National Park]], uko maluŵa gha mitundu yakupambanapambana ghakuphuka mu nyengo ya chaka. Malo agha ghali mu [[Nanda Devi Biosphere Reserve]] ndipo pamoza na Nanda Devi National Park ghali pa [[UNESCO]] World Heritage List. Chigwa chili pa mtunda wakukwera chomene ndipo chazingililika na mapiri gha chipale, milonga na mathithi. Mu nyengo ya vula, dothi likuzura maji ndipo maluŵa ghakupanga mitundu ya red, pink, yellow, blue na white. Vyakumera vinandi vya chigaŵa ichi ni vya mapiri ndipo vikusintha malinga na nyengo. Malo agha ghali na nyama nga [[Himalayan musk deer]], [[snow leopard]] na [[Himalayan monal]]. Ŵalendo ŵakwenda mu chigwa kwizira mu nthowa za mapazi, kweni nyengo yingasinthira mwaluŵiro. Chithuzithuzi cha Chigwa cha Maluŵa chikulongora umo maluŵa, mapiri na mitambo vingasanganira kupanga malo ghakukondweska. Ni malo ghakuzirwa chomene gha chilengedwe cha Himalaya. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7|Minda ya Mabwe ya Tsingy]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Mlonga wa Caño Cristales]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Minda ya Mabwe ya Zhangjiajie]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> fjha6kzvwb0e2ivja06qmffg59rz8rq Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/25 4 49081 120589 2026-09-01T21:14:33Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Caño cristales.jpg|400px|Caño Cristales]] <br> <br> |[[Caño Cristales]] ni mlonga ku [[Colombia]] uwo ukwenda mu [[Serranía de la Macarena]]. Ukumanyikwa chomene nga “Mlonga wa Mitundu Yakukwana” chifukwa cha mitundu yakupambana iyo yikuwoneka mu ma..." 120589 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Caño cristales.jpg|400px|Caño Cristales]] <br> <br> |[[Caño Cristales]] ni mlonga ku [[Colombia]] uwo ukwenda mu [[Serranía de la Macarena]]. Ukumanyikwa chomene nga “Mlonga wa Mitundu Yakukwana” chifukwa cha mitundu yakupambana iyo yikuwoneka mu maji. Chinthu chikuru icho chikupangiska mitundu iyi ni chamera cha mu maji chakuchemeka ''[[Macarenia clavigera]]'', icho chikhoza kuŵa red, pink, green panji dark. Para nyengo na mwanya wa maji vili makora, mlonga ukulongora mitundu iyi pamoza na malibwe na mathithi. Maji ghake ghakupanga vikhola na malo ghachoko gha kusambira. Caño Cristales yili mukati mwa malo ghakuvikililika gha chilengedwe, ndipo ŵalendo ŵakwenera kulondezga malango kuti ŵaleke kunanga vyakumera vya mu maji. Mu nyengo yinyake ya chaka, mlonga ukhoza kusintha mawonekedwe ghake chifukwa cha maji. Malo agha ghakumanyikwa chomene na ŵakujambula vithuzithuzi chifukwa cha mitundu yakuzizwiska. Ŵakufufuza ŵakuwona mlonga uwu nga chiyelezgero chakuti vyamoyo vichoko vingapangiska mawonekedwe ghakuru mu chilengedwe. Caño Cristales ni chimoza mwa milonga yakupambana chomene pa charu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Minda ya Mabwe ya Zhangjiajie]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja ya Grand Anse]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Nyanja ya Pangong]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 8w2ttcn7edpn3vo7l7unfxjrpc49hy8 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13 4 49082 120590 2026-09-01T21:14:44Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Grand Anse beach La Digue Seychelles.jpg|400px|Nyanja ya Grand Anse ku Seychelles]] <br> <br> |[[Grand Anse]] ni nyanja yakumanyikwa pa chilwa cha [[La Digue]] mu [[Seychelles]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mchenga wituŵa na malibwe ghakuru gha granite..." 120590 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Grand Anse beach La Digue Seychelles.jpg|400px|Nyanja ya Grand Anse ku Seychelles]] <br> <br> |[[Grand Anse]] ni nyanja yakumanyikwa pa chilwa cha [[La Digue]] mu [[Seychelles]], ndipo yikumanyikwa chifukwa cha mchenga wituŵa na malibwe ghakuru gha granite. Maji ghake ghakuwoneka ghakubuluu ndipo mphepete mwa nyanja pali mitengo ya tropical. Malibwe gha granite agha ghapangika mu nyengo zakale chomene ndipo ghali kuŵa chimanyikwiro cha vigaŵa vya Seychelles. Grand Anse ni yimoza mwa malo ghakukondweska chomene gha chithuzithuzi mu charu ichi, kweni maji ghake ghangapanga ngozi chifukwa cha mafunde na undercurrents. Ntheura kuŵa malo ghawemi gha kuwoneskera chilengedwe, kweni ghakukhumbikwira chenjezgo para munthu wakukhumba kusambira. La Digue yikumanyikwaso chifukwa cha nthowa za njinga na magalimoto ghachoko. Ŵalendo ŵakiza kuwona malibwe, nyanja, nkhalango na malo ghakupumulirapo. Seychelles yili mu [[Indian Ocean]] kumafumiro gha dazi kwa Africa ndipo yili na vilwa vinandi. Chithuzithuzi cha Grand Anse chikulongora umo granite, mchenga na maji vingapangiska malo ghakuwoneka nga paradiso. Chigaŵa ichi ntchakukondweska chomene para dzuŵa likuwala. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3|Nyanja ya Pangong]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Bora Bora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Phiri la Kilimanjaro]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> be1bi42ydeehrw523o2qozs4520qx7t Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2 4 49083 120591 2026-09-01T21:14:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Pangong tso.jpg|400px|Nyanja ya Pangong]] <br> <br> |[[Nyanja ya Pangong]] ni nyanja ya mchere iyo yili mu [[Himalayas]] pakati pa [[India]] na [[China]]. Chigaŵa chikuru cha nyanja iyi chili mu chigaŵa cha [[Ladakh]], apo chigaŵa chinyake chili mu Tib..." 120591 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Pangong tso.jpg|400px|Nyanja ya Pangong]] <br> <br> |[[Nyanja ya Pangong]] ni nyanja ya mchere iyo yili mu [[Himalayas]] pakati pa [[India]] na [[China]]. Chigaŵa chikuru cha nyanja iyi chili mu chigaŵa cha [[Ladakh]], apo chigaŵa chinyake chili mu [[Tibet]]. Nyanja iyi yili pa mtunda wakukwera chomene, pafupifupi mamita 4,225 pachanya pa nyanja. Maji ghake ghakusintha mitundu pakati pa blue, green na grey kutengera mwanya wa dzuŵa na nyengo. Nangauli njamchere, pali nyama zinyake za mu maji izo zikusangika mu vigaŵa vyake. Mu nyengo ya kuzizira, maji ghakukhwima na kupanga ice. Mphepete mwa nyanja pali mapiri ghakuwoneka makora agho ghakupanga chithuzithuzi chakupambana na maji. Pangong yikumanyikwa chomene mu [[India]] chifukwa cha vithuzithuzi na mafilimu agho ghakajambulika kwenekura. Malo agha ghali kutali na misumba yikuru ndipo nyengo yake njakusuzga. Para dzuŵa likuloŵa, mapiri na nyanja vingawoneka mu mitundu yakupambana. Pangong ni chimoza mwa nyanja zakukondweska chomene za ku Himalaya. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/2|Bora Bora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Phiri la Kilimanjaro]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Mphepete ya Great Barrier Reef]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 9w9yyg4m2zhlsprm11sqfz04k40t0z7 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/3 4 49084 120592 2026-09-01T21:15:04Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Bora Bora (16542797633).jpg|400px|Bora Bora]] <br> <br> |[[Bora Bora]] ni chilwa mu [[French Polynesia]] icho chili mu [[Pacific Ocean]] ndipo chazingililika na lagoon na [[coral reef]]. Pakati pa chilwa pali zikhomo vya volcano yakale, kusazgapo Mount Ot..." 120592 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Bora Bora (16542797633).jpg|400px|Bora Bora]] <br> <br> |[[Bora Bora]] ni chilwa mu [[French Polynesia]] icho chili mu [[Pacific Ocean]] ndipo chazingililika na lagoon na [[coral reef]]. Pakati pa chilwa pali zikhomo vya volcano yakale, kusazgapo [[Mount Otemanu]] na [[Mount Pahia]]. Otemanu ndilo pachanya chomene pa chilwa, likukwera mamita 727. Lagoon yake yili na maji ghakubuluu na green agho ghapangiska Bora Bora kuŵa chimoza mwa vigaŵa vyakumanyikwa chomene pa charu. Msumba ukuru wa [[Vaitape]] uli ku mpoto kwa chilwa ndipo ndimo mukukhala ŵanthu ŵanandi. Ŵanthu ŵakutemwa kuchita diving, snorkeling, kwenda pa maboti na kuwona nyama za mu nyanja. Bora Bora yili na nkhalango na mitengo ya [[coconut|coconut]] ndipo vyakurya vinandi vyakale vikafumanga mu nyanja. Lero yili na mahotelo ghanandi gha alendo ndipo ni malo ghakumanyikwa chomene gha maholide. Chithuzithuzi chake chikulongora kusangana kwa nyanja yakubuluu, lagoon, coral reef na mapiri gha chilwa. Malo agha ghakuwoneka nga chilwa cha mu nthano. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Phiri la Kilimanjaro]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/30|Mphepete ya Great Barrier Reef]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Dela ya Okavango]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mll9epjgp5yujjluh5nqxe93274kco5 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4 4 49085 120593 2026-09-01T21:15:14Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Kilimanjaro.jpg|400px|Phiri la Kilimanjaro]] <br> <br> |[[Phiri la Kilimanjaro]] ni phiri likuru la moto ku [[Tanzania]] ndipo ndilo phiri litali chomene mu [[Africa]]. Likukwera mamita 5,895 pachanya pa nyanja ndipo ni phiri lakujiyimilira pa charu i..." 120593 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Kilimanjaro.jpg|400px|Phiri la Kilimanjaro]] <br> <br> |[[Phiri la Kilimanjaro]] ni phiri likuru la moto ku [[Tanzania]] ndipo ndilo phiri litali chomene mu [[Africa]]. Likukwera mamita 5,895 pachanya pa nyanja ndipo ni phiri lakujiyimilira pa charu ilo lili pakati pa mapiri ghakujumpha. Kilimanjaro yili na mapiri ghatatu, [[Kibo]], [[Mawenzi]] na [[Shira]], ndipo Uhuru Peak ni pachanya chomene. Mu 1889, [[Hans Meyer]] na [[Ludwig Purtscheller]] ndiwo ŵakwamba kufika pachanya pa Kibo. Phiri ili lili mu [[Kilimanjaro National Park]], uwo ukakhazikiskika mu 1973. Ŵalendo ŵakukwera phiri ili kwizira mu nthowa zakupambanapambana ndipo ŵakukumana na kusintha kwa nyengo kufuma ku nkhalango kuya ku chiswii na ice. Kilimanjaro njakuzirwa chomene pa chikhalidwe cha ŵanthu ŵa [[Chagga]]. Nangauli ni volcano yakugona, kupumira kwake kwa nyengo yitali kukulongora kuti phiri ili lili na mbiri yakale ya kuphulika. Chithuzithuzi cha Kilimanjaro chikulongora chipale pa pachanya pa phiri. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1|Mphepete ya Great Barrier Reef]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Dela ya Okavango]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mnx8bmq2t341u8veorbedsxhizndn4z Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15 4 49086 120594 2026-09-01T21:15:27Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:The Great Barrier Reef.jpg|400px|Mphepete ya Great Barrier Reef]] <br> <br> |[[Great Barrier Reef]] ni mfumo ukuru wa [[coral reef|miyala ya coral]] uwo uli pa mphepete wa kumafumiro gha dazi kwa [[Australia]]. Uli na ma reef ghakujumpha 2,900 na vilwa pafu..." 120594 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:The Great Barrier Reef.jpg|400px|Mphepete ya Great Barrier Reef]] <br> <br> |[[Great Barrier Reef]] ni mfumo ukuru wa [[coral reef|miyala ya coral]] uwo uli pa mphepete wa kumafumiro gha dazi kwa [[Australia]]. Uli na ma reef ghakujumpha 2,900 na vilwa pafupifupi 900, ndipo utali wake ukukwana makilomita ghakujumpha 2,300. Ni nyumba ya mitundu yinandi ya nyama za mu nyanja, kusazgapo nsomba, kamba, nkhamba za panyanja na vyamoyo vinyake. Ma coral ghakukhala chifukwa cha vyamoyo vichoko ivyo vikuchema [[coral polyp|coral polyps]]. Reef iyi yili pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 1981 ndipo yikovilirika na [[Great Barrier Reef Marine Park]]. Kweni nyanja yakotcha, pollution na kusintha kwa nyengo vikupangiska [[coral bleaching|kuŵala kwa coral]] na kufota kwa coral. Chigaŵa ichi ntchakuzirwa pa sayansi na pa chilengedwe chifukwa chikulongora umo vyamoyo vinandi vingakhalira pamoza mu mfumo umoza wa nyanja. Great Barrier Reef ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe pa charu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/29|Dela ya Okavango]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/28|Mathithi gha Iguazú]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Sekutembala/27|Minda ya Mabwe ya Torres del Paine]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Sekutembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 3nub75yrthsiq9zlbobzizpsnu6nwn1 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5 4 49087 120595 2026-09-01T21:16:46Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Tsingy de Bemaraha, Madagascar.jpg|400px|Minda ya Mabwe ya Tsingy]] <br> <br> |[[Minda ya Mabwe ya Tsingy]] yili mu [[Madagascar]] ndipo yili na mizati yinandi ya malibwe yakuthwa iyo yikupanga malo ghakuwoneka nga msitu wa malibwe. Chigaŵa ichi chikucheme..." 120595 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Tsingy de Bemaraha, Madagascar.jpg|400px|Minda ya Mabwe ya Tsingy]] <br> <br> |[[Minda ya Mabwe ya Tsingy]] yili mu [[Madagascar]] ndipo yili na mizati yinandi ya malibwe yakuthwa iyo yikupanga malo ghakuwoneka nga msitu wa malibwe. Chigaŵa ichi chikuchemeka [[Tsingy de Bemaraha]] ndipo chili na [[Great Tsingy]] na [[Little Tsingy]]. Mawonekedwe agha ghakapangika na limestone iyo yikatelemuka na maji na erosion kwa nyengo yitali. Mizati yinkhondi na yitali yikapangiska mapanga, mipata na nthowa zakuzingilira. Malo agha ghali mu [[Tsingy de Bemaraha National Park]] ndipo ghali pamoza na Strict Nature Reserve pa [[UNESCO]] World Heritage List. Chigaŵa ichi chili na vyamoyo vinandi vya ku Madagascar, kusazgapo mitundu ya [[lemur]] iyo yikusangika waka mu charu ichi. [[Mlonga wa Manambolo]] ukwenda pakati pa malo agha ndipo ukukhozga mawonekedwe gha chilengedwe. Ŵalendo ŵakwenda pa nthowa zakujumpha pa malibwe na pa milatho pakati pa mizati. Tsingy ni zina ilo likung’anamura maluŵe panji malo ghakuthwa agho ghangapweteka munthu. Chithuzithuzi chake chikulongora nkhongono ya erosion na kukongola kwa chilengedwe pa nyengo yitali. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6|Mlonga wa Caño Cristales]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/5|Minda ya Mabwe ya Zhangjiajie]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/4|Nyanja ya Grand Anse]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mvb7c449lwkkuhcrwsjh65e8kqmjikp Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14 4 49088 120597 2026-09-01T21:19:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mammoth Hot Springs (78875).jpg|400px|Mammoth Hot Springs]] <br> <br> |[[Mammoth Hot Springs]] ni chigaŵa cha maji ghakotcha mu [[Yellowstone National Park]] ku [[United States]]. Maji ghakufuma pasi pa charu ndipo ghakwenda kwizira mu malibwe gha limeston..." 120597 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mammoth Hot Springs (78875).jpg|400px|Mammoth Hot Springs]] <br> <br> |[[Mammoth Hot Springs]] ni chigaŵa cha maji ghakotcha mu [[Yellowstone National Park]] ku [[United States]]. Maji ghakufuma pasi pa charu ndipo ghakwenda kwizira mu malibwe gha limestone pambere ghandafike pachanya. Para maji ghazizima, ghakusiyapo [[calcium carbonate]] iyo yikupanga travertine na matalalale ghakupindapinda. Malo agha ghali na mitundu ya orange, red, brown na green chifukwa cha minerals na vyamoyo vichoko ivyo vikusangika mu maji ghakotcha. [[Minerva Terrace]] ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene pa chigaŵa ichi. Malo ghanyake ghakoma para nthowa ya maji yasintha. Yellowstone njimoza mwa malo ghakuzirwa gha geothermal pa charu. Ŵalendo ŵakwenda pa boardwalk kuti ŵawone matalalale ghakotcha na mawonekedwe gha travertine ghakupambana. Chithuzithuzi cha Mammoth Hot Springs chikulongora umo maji ghakotcha ghangazenga malo ghapya pachokopachoko. Matalalale ghanyake ghakusintha apo nthowa za maji zikusintha. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19|Phiri la Taranaki]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18|Fingal's Cave]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17|Nyanja ya Titicaca]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> cjd2pbd99h79meds6kwm8lmdt7eur7x Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/1 4 49089 120598 2026-09-01T21:19:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mammoth Hot Springs (78875).jpg|400px|Mammoth Hot Springs]] <br> <br> |[[Mammoth Hot Springs]] ni chigaŵa cha maji ghakotcha mu [[Yellowstone National Park]] ku [[United States]]. Maji ghakufuma pasi pa charu ndipo ghakwenda kwizira mu malibwe gha limeston..." 120598 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mammoth Hot Springs (78875).jpg|400px|Mammoth Hot Springs]] <br> <br> |[[Mammoth Hot Springs]] ni chigaŵa cha maji ghakotcha mu [[Yellowstone National Park]] ku [[United States]]. Maji ghakufuma pasi pa charu ndipo ghakwenda kwizira mu malibwe gha limestone pambere ghandafike pachanya. Para maji ghazizima, ghakusiyapo [[calcium carbonate]] iyo yikupanga travertine na matalalale ghakupindapinda. Malo agha ghali na mitundu ya orange, red, brown na green chifukwa cha minerals na vyamoyo vichoko ivyo vikusangika mu maji ghakotcha. [[Minerva Terrace]] ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene pa chigaŵa ichi. Malo ghanyake ghakoma para nthowa ya maji yasintha. Yellowstone njimoza mwa malo ghakuzirwa gha geothermal pa charu. Ŵalendo ŵakwenda pa boardwalk kuti ŵawone matalalale ghakotcha na mawonekedwe gha travertine ghakupambana. Chithuzithuzi cha Mammoth Hot Springs chikulongora umo maji ghakotcha ghangazenga malo ghapya pachokopachoko. Matalalale ghanyake ghakusintha apo nthowa za maji zikusintha. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/19|Phiri la Taranaki]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18|Fingal's Cave]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17|Nyanja ya Titicaca]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> cjd2pbd99h79meds6kwm8lmdt7eur7x Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/6 4 49090 120599 2026-09-01T21:19:46Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Taranaki.jpg|400px|Phiri la Taranaki]] <br> <br> |[[Phiri la Taranaki]] ni volcano yakugona ku [[New Zealand]] pa chilwa cha North Island. Likukwera mamita 2,518 ndipo lili na cone yakuwoneka mwakukwanira. Phiri ili lili mu chigaŵa cha Taranaki ndipo..." 120599 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Taranaki.jpg|400px|Phiri la Taranaki]] <br> <br> |[[Phiri la Taranaki]] ni volcano yakugona ku [[New Zealand]] pa chilwa cha North Island. Likukwera mamita 2,518 ndipo lili na cone yakuwoneka mwakukwanira. Phiri ili lili mu chigaŵa cha Taranaki ndipo mu 2020 zina lake likazgoka mwalamulo [[Taranaki Maunga]] kuti lilemekeze chikhalidwe cha [[Māori]]. [[Egmont National Park]] yikazingilira phiri na nkhalango zake, ndipo yili na nthowa zinandi zakwendera na kukwera. Taranaki yikaphulika nyengo yakumanyikwa chomene mu 1854, ndipo ŵakufufuza ŵakuti lingaphulika so munthazi. Malibwe na dothi lakufuma ku volcano vyapangiska vyakumera vinandi mumphepete mwa phiri. Chithuzithuzi cha Taranaki chikulongora cone yake yikuru pakati pa nkhalango na malo gha ulimi. Para mitambo yili kutali, pachanya pa phiri pakuwoneka makora chomene. Mu nyengo ya vula, mitambo yikuphimba pachanya pa phiri, ndipo para yatambalala mawonekedwe gha cone ghakuwoneka kutali chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/18|Fingal's Cave]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17|Nyanja ya Titicaca]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16|Purnululu]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 8nqge8oc0vllta8dsiub0rfa8077p8r Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/7 4 49091 120600 2026-09-01T21:19:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Scotland-Staffa-Fingals-Cave-1900.jpg|400px|Fingal's Cave]] <br> <br> |[[Fingal's Cave]] ni mphanga ya mu nyanja pa chilwa cha [[Staffa]] mu [[Inner Hebrides]] ku [[Scotland]]. Mphanga iyi yili mukati mwa mizati ya basalt iyo yili na mawonekedwe gha hexagon..." 120600 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Scotland-Staffa-Fingals-Cave-1900.jpg|400px|Fingal's Cave]] <br> <br> |[[Fingal's Cave]] ni mphanga ya mu nyanja pa chilwa cha [[Staffa]] mu [[Inner Hebrides]] ku [[Scotland]]. Mphanga iyi yili mukati mwa mizati ya basalt iyo yili na mawonekedwe gha hexagon ndipo yikufanana na malibwe gha [[Giant's Causeway]] ku Northern Ireland. Mphanga iyi njakupambana chifukwa cha denga na makhoma ghake agho ghapangika na mizati yakulongosoka mwakawiro. Para maji gha nyanja ghakunthira mukati, mazgu ghake ghakupanga echo iyo yikupangiska mphanga kumanyikwa chifukwa cha [[acoustics|mazgu ghake ghakupulikikwa makora]]. Malo agha ghakawonekera chomene ku ŵasayansi na ŵaluso mu nyengo ya m'ma 1700, ndipo [[Joseph Banks]] wakawona Staffa mu 1772. Zina lakuti Fingal likafuma mu nkhani za [[James Macpherson]]. Ŵalendo ŵakukafika ku chilwa mu maboti ndipo ŵangayenda kufupi na mphanga para nyengo njakuzika. Mphanga iyi yikuwoneka nga nyumba yikuru yakuzengedwa na chilengedwe. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/17|Nyanja ya Titicaca]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16|Purnululu]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15|Aït Benhaddou]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> jaib2cn35zdnxmww6aa0l0o2bwn0l22 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8 4 49092 120601 2026-09-01T21:20:06Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Titicaca (4070).jpg|400px|Nyanja ya Titicaca]] <br> <br> |[[Nyanja ya Titicaca]] ni nyanja yikuru mu [[Andes]] pa mphaka ya [[Peru]] na [[Bolivia]]. Yili pa mtunda wa pafupifupi mamita 3,812 pachanya pa nyanja ndipo ni nyanja yakwendekapo maboti pa mtu..." 120601 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake Titicaca (4070).jpg|400px|Nyanja ya Titicaca]] <br> <br> |[[Nyanja ya Titicaca]] ni nyanja yikuru mu [[Andes]] pa mphaka ya [[Peru]] na [[Bolivia]]. Yili pa mtunda wa pafupifupi mamita 3,812 pachanya pa nyanja ndipo ni nyanja yakwendekapo maboti pa mtunda wakukwera. Ni yimoza mwa nyanja zikuru chomene ku [[South America]] ndipo ili na vilwa vinandi. Ŵanthu ŵa [[Uros]] ŵakukhala pa vilwa vyakupangika na [[totora|bango la totora]]. Nyanja iyi yikaŵaso malo ghakuzirwa mu vipulikano vya [[Inca|ŴaInka]], ndipo ŵakufufuza ŵasanga vinthu vyakale pasi pa maji. Maji ghake ghakuzingililika na mapiri gha Andes ndipo mawonekedwe ghake ghakuwoneka makora chomene para mtambo uli waka. Nyanja ya Titicaca njimoza mwa malo ghakuzirwa gha chikhalidwe, mbiri na chilengedwe. Chigaŵa ichi chikupereka nkhani zakale, umoyo wa ŵanthu na mawonekedwe gha mapiri mu malo ghakukwera pa charu. Malo agha ghakumanyikwa chifukwa cha chilengedwe chake chakupambana. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/16|Purnululu]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15|Aït Benhaddou]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14|Reynisfjara]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 6ekvtla4u7l9zizctm4bl1byst90oov 120604 120601 2026-09-01T21:23:30Z Tumbuka Arch 6863 120604 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni malo ghakale gha nyumba za dongo ku chigaŵa cha [[Drâa-Tafilalet]] mu [[Morocco]]. Ni [[ksar]], panji msumba uwo uli na nyumba zinandi zakuzingilira na khoma limoza. Nyumba zake zikupangika chomene na dongo, ndipo minara na makhoma ghake ghakuwoneka mwakupambanapambana para dzuŵa likuwala. Malo agha ghakaŵa pa nthowa yakale ya malonda pakati pa [[Sahara]] na misumba ya kumpoto kwa Morocco. [[UNESCO]] yikaŵika Aït Benhaddou pa World Heritage List mu 1987 chifukwa cha luso lwa kuzenga na mbiri yake. Malo agha ghakawonekapo mu [[Gladiator]] na [[Game of Thrones]]. Ŵalendo ŵakwendamo pakati pa nyumba, mabwalo na nthowa zakuthambalala pa phiri. Chithuzithuzi chake chikulongora dongo, mapiri na mitengo ya palm mumphepete. Maonekedwe agha ghapangiska malo agha kuŵa chimoza mwa vithuzithuzi vyakumanyikwa chomene vya Morocco na nthowa yakale ya malonda. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14|Reynisfjara]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13|Meteora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12|Phiri la Rinjani]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude>> 0bdthlrzejkzb0rrvdloewhyzmwvkft Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9 4 49093 120602 2026-09-01T21:20:16Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Purnululu.jpg|400px|Purnululu]] <br> <br> |[[Purnululu National Park]] yili mu chigaŵa cha East Kimberley ku Western Australia ndipo yikumanyikwa chifukwa cha [[Bungle Bungle Range|mapiri gha Bungle Bungle]]. Mapiri agha ghali na mawonekedwe gha ma dome gh..." 120602 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Purnululu.jpg|400px|Purnululu]] <br> <br> |[[Purnululu National Park]] yili mu chigaŵa cha East Kimberley ku Western Australia ndipo yikumanyikwa chifukwa cha [[Bungle Bungle Range|mapiri gha Bungle Bungle]]. Mapiri agha ghali na mawonekedwe gha ma dome ghakupindama ndipo ghakupangika na mizere ya sandstone ya mtundu wa orange na dark grey. Erosion na nyengo ndivyo vikapangiska mizere na mawonekedwe agha kwa vyaka vinandi. Pakati pa mapiri pali [[gorge|mphanga]] zakuzika, nthowa za maji na nkhalango yachoko. Purnululu yikaŵa [[World Heritage Site]] mu 2003 chifukwa cha geology na kukongola kwake. Malo agha ghali kutali na misumba yikuru, ndipo nthowa ya Spring Creek yikwendeka mu nyengo yauma. Ŵalendo ŵangawona mapiri kufuma muchanya. Mizere ya malibwe yikupanga mawonekedwe agho ghali nga vyakupangika na munthu. Nyengo ya vula yikupangiska nthowa za maji kuŵa green, ndipo dzuŵa likulongora mizere ya sandstone. Malo agha ghakuwoneka mwakupambana mu zithuzithuzi vya kumanya chilengedwe. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/15|Aït Benhaddou]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14|Reynisfjara]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13|Meteora]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 1xp7ya5dqdr3au6bdf0c4p728072wri Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/26 4 49094 120603 2026-09-01T21:23:19Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni malo ghakale gha nyumba za dongo ku chigaŵa cha [[Drâa-Tafilalet]] mu [[Morocco]]. Ni [[ksar]], panji msumba uwo uli na nyumba zinandi zakuzingilira na khoma limoza. Nyumba zake ziku..." 120603 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni malo ghakale gha nyumba za dongo ku chigaŵa cha [[Drâa-Tafilalet]] mu [[Morocco]]. Ni [[ksar]], panji msumba uwo uli na nyumba zinandi zakuzingilira na khoma limoza. Nyumba zake zikupangika chomene na dongo, ndipo minara na makhoma ghake ghakuwoneka mwakupambanapambana para dzuŵa likuwala. Malo agha ghakaŵa pa nthowa yakale ya malonda pakati pa [[Sahara]] na misumba ya kumpoto kwa Morocco. [[UNESCO]] yikaŵika Aït Benhaddou pa World Heritage List mu 1987 chifukwa cha luso lwa kuzenga na mbiri yake. Malo agha ghakawonekapo mu [[Gladiator]] na [[Game of Thrones]]. Ŵalendo ŵakwendamo pakati pa nyumba, mabwalo na nthowa zakuthambalala pa phiri. Chithuzithuzi chake chikulongora dongo, mapiri na mitengo ya palm mumphepete. Maonekedwe agha ghapangiska malo agha kuŵa chimoza mwa vithuzithuzi vyakumanyikwa chomene vya Morocco na nthowa yakale ya malonda. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/14|Reynisfjara]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/13|Meteora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12|Phiri la Rinjani]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> nyc836uimycotti5dkps3wyudxmgnbh Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/30 4 49095 120605 2026-09-01T21:23:41Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:METEORA.jpg|400px|Meteora]] <br> <br> |[[Meteora]] ni malo gha mapiri gha malibwe mu [[Greece]] agho ghakupalamura pachanya pa chigwa cha Thessaly. Pachanya pa mizati iyi pali nyumba za ŵamonke ŵa [[Eastern Orthodox Church|Chikhristu cha Orthodox]], izo z..." 120605 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:METEORA.jpg|400px|Meteora]] <br> <br> |[[Meteora]] ni malo gha mapiri gha malibwe mu [[Greece]] agho ghakupalamura pachanya pa chigwa cha Thessaly. Pachanya pa mizati iyi pali nyumba za ŵamonke ŵa [[Eastern Orthodox Church|Chikhristu cha Orthodox]], izo zikwimilira nga zikuzunguliridwa na mlengalenga. Ma monastery ghanandi ghakazengeka kufuma mu vyaka vya m'ma 1300 kuya m'ma 1500, ndipo malo ghake ghakujuma ghakawovwira ŵamonke kuŵa kutali na ŵanthu. Mu nyengo yakale, ŵanthu ŵakagwiriskiranga ntchito makwerero na nthambo kuti ŵafike pachanya. Lero ma monastery ghakufikika na makwerero na misewu, ndipo ghakwendelerwa na ŵalendo na ŵalambiri. [[UNESCO]] yikaŵika Meteora pa World Heritage List mu 1988 chifukwa cha kukongola kwake, mbiri, luso lwa kuzenga na udindo wake pa chipulikano. Malo agha ghakuwoneka mwakuzizwiska chomene para dzuŵa likupaka pa malibwe. Mapiri agha ghali pafupi na msumba wa Kalabaka, ndipo ŵanthu ŵakufika kwenekura kuzakawona malo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12|Phiri la Rinjani]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/11|Trolltunga]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10|Phiri la Etna]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> h3wkkfkdb6gxytvyiz7bm2lp06zzczt Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/24 4 49096 120606 2026-09-01T21:23:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:KAGAGAHAN RIJANI.jpg|400px|Phiri la Rinjani]] <br> <br> |[[Phiri la Rinjani]] ni phiri la moto lakugwira ntchito pa chilwa cha [[Lombok]] ku [[Indonesia]]. Likukwera mamita 3,726 ndipo ndilo pachanya chomene mu chigaŵa cha West Nusa Tenggara. Pafupi na pac..." 120606 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:KAGAGAHAN RIJANI.jpg|400px|Phiri la Rinjani]] <br> <br> |[[Phiri la Rinjani]] ni phiri la moto lakugwira ntchito pa chilwa cha [[Lombok]] ku [[Indonesia]]. Likukwera mamita 3,726 ndipo ndilo pachanya chomene mu chigaŵa cha West Nusa Tenggara. Pafupi na pachanya pali caldera yikuru iyo yili na [[Nyanja ya Segara Anak|Nyanja ya Sagara Anak]], nyanja ya crater ya mtundu wa buluu. Mukati mwa caldera muli [[Mount Barujari]], volcano yichoko iyo yili kuphulika mu nyengo zakupambanapambana. [[Rinjani National Park]] yikuteteza mapiri, nkhalango na vyamoyo vya chigaŵa ichi. Ŵanthu ŵakwera Rinjani kwizira mu nthowa za [[Senaru]] na [[Sembalun]], ndipo ulendo wakuya pachanya ukusuzga chifukwa cha mtunda na nyengo. Ŵalendo ŵakuwona nyanja, mapiri na chigaŵa chikuru cha Lombok kufuma muchanya. Rinjani njimoza mwa mapiri ghakukondweska chomene gha Indonesia. Para kucha, Nyanja ya Sagara Anak na mapiri ghake ghakuwoneka ghakupambana chomene mu kuŵala. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/11|Trolltunga]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10|Phiri la Etna]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9|Sossusvlei]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> n910zm1naouo15omk43gcp4bv6bx5ad Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10 4 49097 120607 2026-09-01T21:23:59Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Trolltunga 2017.jpg|400px|Trolltunga]] <br> <br> |[[Trolltunga]] ni thanthwe lakujumpha muchanya ku Vestland mu [[Norway]]. Likukwera mamita 1,126 pachanya pa nyanja ndipo likujumpha pafupifupi mamita 700 pachanya pa [[Ringedalsvatnet]]. Thanthwe ili likapa..." 120607 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Trolltunga 2017.jpg|400px|Trolltunga]] <br> <br> |[[Trolltunga]] ni thanthwe lakujumpha muchanya ku Vestland mu [[Norway]]. Likukwera mamita 1,126 pachanya pa nyanja ndipo likujumpha pafupifupi mamita 700 pachanya pa [[Ringedalsvatnet]]. Thanthwe ili likapangika apo glacier yikasweka na kukhwasura malibwe mu nyengo ya Ice Age, ndipo likakhala nga lulimi lwa thanthwe lwakujumpha mu mlengalenga. [[Trolltunga]] yikazgoka chizindikiro cha chigaŵa cha Hardanger ndipo ŵalendo ŵanandi ŵakwiza kuzakawona mawonekedwe agha. Ulendo wakwenda kuya ku thanthwe ukuŵa wa makilomita pafupifupi 27 kwizira mu nthowa zakusuzga, ndipo nyengo yingasinthira mwaluŵiro. Kufuma mu 2010, unandi wa ŵalendo wakakwera chomene. Kuchanya kwa thanthwe kukupereka mawonekedwe ghakuzizwiska gha nyanja, mapiri, vinyumba vya glacier na zigwada zakutali. Ŵanthu ŵakwiza kuno chomene kuti ŵajambule vithuzithuzi vya malo agha. Para nyengo yili makora, nyanja ya Ringedalsvatnet yikuwoneka yitalitali pasi pa thanthwe. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/10|Phiri la Etna]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/9|Sossusvlei]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/8|Chigwa cha Maluŵa]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> nh30kaiarumb8obl1mulmi5zmwu7iik Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21 4 49098 120608 2026-09-01T21:24:39Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sigiriya .jpg|400px|Sigiriya]] <br> <br> |[[Sigiriya]] ni thanthwe likuru la granite ku [[Sri Lanka]] ilo likazgoka nyumba ya ufumu na fortress mu nyengo ya King [[Kashyapa I of Anuradhapura|Kashyapa]]. Thanthwe ili likukwera mamita 180 ndipo lili pafupi na..." 120608 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sigiriya .jpg|400px|Sigiriya]] <br> <br> |[[Sigiriya]] ni thanthwe likuru la granite ku [[Sri Lanka]] ilo likazgoka nyumba ya ufumu na fortress mu nyengo ya King [[Kashyapa I of Anuradhapura|Kashyapa]]. Thanthwe ili likukwera mamita 180 ndipo lili pafupi na [[Dambulla]]. Pa pachanya pake pakazengeka nyumba ya ufumu, ndipo mumphepete mwa thanthwe muli [[fresco|zithuzi]], nthowa na [[Mirror Wall|khoma la galasi]]. Pa khomo pakaŵa mphata wa nkhalamu. Pasi pali minda ya maji, mathanga na malo gha ndondomeko ya kuzenga agho ghakulongora luso lwa ŵanthu ŵa nyengo yakale. Pamanyuma pa nyifwa ya Kashyapa, malo agha ghakazgoka monasteri ya [[Buddhism|Buddha]]. Sigiriya yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1982 ndipo yikumanyikwa nga chimoza mwa viyelezgero viwemi vya kuzenga kwa msumba wakale ku Asia. Lero ŵalendo ŵakwira makwerero kuya pachanya. Malo agha ghakukondweska chifukwa cha mbiri na luso na mbiri yake yikulu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2|Serengeti]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1|Chipalamba cha Sahara]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31|Phiri la Bromo]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> pbg92q4wm9zkouaz4srje5fyfzcijc4 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/29 4 49099 120609 2026-09-01T21:25:10Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sigiriya .jpg|400px|Sigiriya]] <br> <br> |[[Sigiriya]] ni thanthwe likuru la granite ku [[Sri Lanka]] ilo likazgoka nyumba ya ufumu na fortress mu nyengo ya King [[Kashyapa I of Anuradhapura|Kashyapa]]. Thanthwe ili likukwera mamita 180 ndipo lili pafupi na..." 120609 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sigiriya .jpg|400px|Sigiriya]] <br> <br> |[[Sigiriya]] ni thanthwe likuru la granite ku [[Sri Lanka]] ilo likazgoka nyumba ya ufumu na fortress mu nyengo ya King [[Kashyapa I of Anuradhapura|Kashyapa]]. Thanthwe ili likukwera mamita 180 ndipo lili pafupi na [[Dambulla]]. Pa pachanya pake pakazengeka nyumba ya ufumu, ndipo mumphepete mwa thanthwe muli [[fresco|zithuzi]], nthowa na [[Mirror Wall|khoma la galasi]]. Pa khomo pakaŵa mphata wa nkhalamu. Pasi pali minda ya maji, mathanga na malo gha ndondomeko ya kuzenga agho ghakulongora luso lwa ŵanthu ŵa nyengo yakale. Pamanyuma pa nyifwa ya Kashyapa, malo agha ghakazgoka monasteri ya [[Buddhism|Buddha]]. Sigiriya yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1982 ndipo yikumanyikwa nga chimoza mwa viyelezgero viwemi vya kuzenga kwa msumba wakale ku Asia. Lero ŵalendo ŵakwira makwerero kuya pachanya. Malo agha ghakukondweska chifukwa cha mbiri na luso na mbiri yake yikulu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2|Serengeti]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1|Chipalamba cha Sahara]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31|Phiri la Bromo]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> pbg92q4wm9zkouaz4srje5fyfzcijc4 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22 4 49100 120610 2026-09-01T21:25:21Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sahara desert.jpg|400px|Chipalamba cha Sahara]] <br> <br> |[[Chipalamba cha Sahara]] ni chipalamba chikuru chomene chakutentha pa charu ndipo chafalikira mu vigaŵa vya [[North Africa]]. Chikupharazgika mu vyaru nga [[Egypt]], [[Libya]], [[Algeria]], Nige..." 120610 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sahara desert.jpg|400px|Chipalamba cha Sahara]] <br> <br> |[[Chipalamba cha Sahara]] ni chipalamba chikuru chomene chakutentha pa charu ndipo chafalikira mu vigaŵa vya [[North Africa]]. Chikupharazgika mu vyaru nga [[Egypt]], [[Libya]], [[Algeria]], [[Niger]], [[Mali]], [[Mauritania]], [[Chad]] na [[Sudan]]. Sahara yili na mapiri gha mchenga, mapiri gha malibwe, madambo gha mchere na vigaŵa vinyake ivyo vili na vyakumera. Nangauli chikuŵa choma chomene, ŵanthu na nyama ŵasambira kukhala mu nyengo yake yakusuzga. Maji ghakuzirwa chomene, ndipo malo gha [[oasis]] ghakupereka maji ku ŵanthu, nyama na vyakumera. Sahara njakale ndipo nyengo zake zikusintha kwa nyengo yitali; mu nyengo zinyake zikaŵa na nyanja na malo ghawemi gha vyakumera. Lero [[climate change]] yikupangiska kusintha kwa chipalamba. Chithuzithuzi cha Sahara chikulongora mapiri gha mchenga agho ghakupangika na mphepo, dzuŵa na erosion. Ni chigaŵa chikuru chomene cha Africa ndipo chili na mbiri yitali ya malonda na ŵanthu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/31|Phiri la Bromo]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/30|Nyanja ya Retba]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29|Phiri la Kenya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> tn55r2y6whss5ysbyfekv652el29d3s Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12 4 49101 120611 2026-09-01T21:25:29Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Bromo.jpg|400px|Phiri la Bromo]] <br> <br> |[[Phiri la Bromo]] ni volcano yakugwira ntchito ku [[East Java]], [[Indonesia]], ndipo lili mu [[Bromo Tengger Semeru National Park]]. Likukwera mamita 2,329 ndipo lili pakati pa chigaŵa cha Tengger Calde..." 120611 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Bromo.jpg|400px|Phiri la Bromo]] <br> <br> |[[Phiri la Bromo]] ni volcano yakugwira ntchito ku [[East Java]], [[Indonesia]], ndipo lili mu [[Bromo Tengger Semeru National Park]]. Likukwera mamita 2,329 ndipo lili pakati pa chigaŵa cha [[Tengger Caldera]]. Bromo njakumanyikwa chomene chifukwa cha crater yake iyo nyengo zinyake yikufuma utsi na mpweya. Pasi pa phiri pali malo ghakuzungulika na mchenga wakupwasa agho ghakuchemeka [[Sea of Sand]]. Pa crater pali chithuzi cha [[Ganesha]], icho Ŵahindu ŵa [[Tenggerese]] ŵakuchisopa. Zina lakuti Bromo likufuma ku zina la [[Brahma]], mulungu wa chilengedwe mu Chihindu. Ŵalendo ŵanandi ŵakwiza kuzakawona dzuŵa likufuma pachanya pa malo ghakuwonerapo pafupi. Ŵanyake ŵakwera ku crater kwizira mu nthowa za mapazi panji pa mahachi. Phiri ili likuphandaphanda nyengo na nyengo ndipo ŵalara ŵa volcano ŵakuchenjezga ŵanthu para ntchito yake yakula. Bromo njakumanyikwa chomene ku Indonesia. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/30|Nyanja ya Retba]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29|Phiri la Kenya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28|Nyanja ya Nakuru]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 1teq0zpt8r0sbub5uy8hs6oin4mgd9r Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27 4 49102 120612 2026-09-01T21:25:39Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lac Rose, Senegal.jpg|400px|Nyanja ya Retba]] <br> <br> |[[Nyanja ya Retba]] panji Lac Rose ni nyanja ya mchere pafupi na [[Dakar]] ku [[Senegal]]. Yikumanyikwa chifukwa cha maji agho nyengo zinyake ghakuwoneka pinki chifukwa cha algae wa ''Dunaliella sal..." 120612 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lac Rose, Senegal.jpg|400px|Nyanja ya Retba]] <br> <br> |[[Nyanja ya Retba]] panji Lac Rose ni nyanja ya mchere pafupi na [[Dakar]] ku [[Senegal]]. Yikumanyikwa chifukwa cha maji agho nyengo zinyake ghakuwoneka pinki chifukwa cha algae wa ''[[Dunaliella salina]]'' na mchere unandi. Mchere mu maji ukhoza kukwera chomene chifukwa cha evaporation, ndipo ivi vikupangiska nyanja kuŵa yakuŵeŵa chomene. Ŵanthu ŵa chigaŵa ichi ŵakukora mchere pasi pa nyanja na kuŵika mu maboti panji pa mphepete kuti uume. Mtundu wake ukuŵa wakukhora chomene mu nyengo yauma. Mu 2022, kusefuka kwa vula kukasinthiska nyengo ya nyanja ndipo mtundu wake ukamazga nyengo yinyake. Kufuma apo, mtundu wake wamba kuwelera pachokopachoko. Nyanja iyi yikaŵa malo ghakumalira [[Dakar Rally]] mu vyaka vinandi pambere mpikisano uwu wandasamuke ku South America. Lero ni chimanyikwiro cha Senegal. Maji ghake ghakuwoneka makora para dzuŵa likuwala. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/29|Phiri la Kenya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28|Nyanja ya Nakuru]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/27|Kamba Mukuru wa Galápagos]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> kc0mhvhmzwlhcokiemhqubkoleeer6c 120618 120612 2026-09-01T21:28:53Z Tumbuka Arch 6863 120618 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Neuschwanstein.jpg|400px|Chinyumba cha Neuschwanstein]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Neuschwanstein]] ni chinyumba cha m'ma 1800 ku [[Bavaria]], [[Germany]], icho chikazengeka kwa King [[Ludwig II of Bavaria|Ludwig II]]. Chinyumba ichi chili pachanya pa phiri pafupi na [[Hohenschwangau]] ndipo chili na minara, makhoma ghapachanya na mawonekedwe agho ghakukumbuskana na vinyumba vya mu nthano. Ludwig II wakayamba kuzenga chinyumba ichi mu 1869 kuti chikaŵe malo ghake ghakuŵikiramo na kulemekeza luso lwa ŵanyimbo. [[Richard Wagner]] wakamupangiska chomene Ludwig, ndipo mapangidwe ghanyake gha mkati ghakafuma mu nkhani za zisudzo zake. Chinyumba chikaŵa chindamalizgike apo Ludwig wakafwa mu 1886, kweni pamanyuma chikazgoka malo gha ŵalendo. Lero Neuschwanstein ni chimoza mwa vinyumba vyakwendelera chomene ku Europe. Mawonekero gha mapiri na nkhalango ghakupangiska chigaŵa ichi kuŵa gha mu nthano. Chinyumba ichi chikawovwira kupanga chithuzithuzi cha vinyumba vya Disney ndipo chikumanyikwa pa charu chose. Lero ni chizindikiro chakumanyikwa cha Bavaria. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|Mont Saint-Michel]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13|Khoma Likuru la China]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12|Machu Picchu]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 0graancckbxd8vaqfjsi5ijti2u2buf Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14 4 49103 120613 2026-09-01T21:25:53Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Kenya.jpg|400px|Phiri la Kenya]] <br> <br> |[[Phiri la Kenya]] ndilo phiri lachiŵiri pakukwera chomene mu [[Africa]], pamanyuma pa [[Kilimanjaro]], ndipo lili ku [[Kenya]] pafupi na equator. Pachanya pake pali mapiri ghatatu ghakumanyikwa nga Batia..." 120613 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Kenya.jpg|400px|Phiri la Kenya]] <br> <br> |[[Phiri la Kenya]] ndilo phiri lachiŵiri pakukwera chomene mu [[Africa]], pamanyuma pa [[Kilimanjaro]], ndipo lili ku [[Kenya]] pafupi na equator. Pachanya pake pali mapiri ghatatu ghakumanyikwa nga [[Batian]], [[Nelion]] na [[Point Lenana]]. Batian likukwera mamita 5,199, ndipo ni pachanya chomene pa massif iyi. Phiri ili ni volcano yakale. Pachanya pali ma glacier ghakupambanapambana, nangauli ghakuchepa chifukwa cha kusintha kwa nyengo. [[Mount Kenya National Park]] na Forest Reserve yikuvikilira chigaŵa cha phiri na vyamoyo vyake. Vyakumera vikusintha kufuma ku nkhalango kuya ku giant heather na malo gha alpine. Ŵanthu ŵakwiza kukwera phiri, ndipo nthowa zinandi zikupereka mawonekero gha mapiri, zigwada na chigaŵa cha equator. Phiri ili njakuzirwa chomene mu nthano na chikhalidwe cha ŵanthu ŵa [[Kikuyu]]. Pachanya pake pali chiswii. Malo agha ghakumanyikwa pa chilengedwe cha East Africa. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/28|Nyanja ya Nakuru]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/27|Kamba Mukuru wa Galápagos]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/26|Phiri la Everest]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> isxyvcpf5px8xg0tycpk3mwdrk8e6mc Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17 4 49104 120614 2026-09-01T21:27:01Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Everest (2384212043).jpg|400px|Phiri la Everest]] <br> <br> |[[Phiri la Everest]] ni phiri litali chomene pa charu ndipo lili mu [[Himalayas]] pa mphaka ya [[Nepal]] na [[China]]. Likukwera pafupifupi mamita 8,849 ndipo zina lake mu chiyowoyero cha Ŵ..." 120614 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mount Everest (2384212043).jpg|400px|Phiri la Everest]] <br> <br> |[[Phiri la Everest]] ni phiri litali chomene pa charu ndipo lili mu [[Himalayas]] pa mphaka ya [[Nepal]] na [[China]]. Likukwera pafupifupi mamita 8,849 ndipo zina lake mu chiyowoyero cha Ŵatibet ndakuti [[Qomolangma]], apo mu Nepal likumanyikwa nga [[Sagarmatha]]. Pachanya pa phiri pali chiswii na [[Khumbu Glacier]] ku kumwera. [[Edmund Hillary]] na [[Tenzing Norgay]] ndiwo ŵakwamba kukwaniska kufika pachanya pa 29 May 1953. Kufika pachanya pa Everest nkhwakusuzga chifukwa cha chimango cha mphepo, kuzizira, avalanche na kuchepa kwa oxygen. Ŵakwera mapiri ŵakusangana na [[death zone]], uko oxygen njichoko. Everest yili mu [[Sagarmatha National Park]] ku Nepal. Phiri ili lili na nkhani zinandi za ŵakwera mapiri na ngozi. Chithuzithuzi cha Everest chikulongora nkhongono na kutalika kwake kwakuzizwiska. Mapiri ghakupoterana ghakupanga mawonekedwe ghakukondweska chomene. Para mtambo uli makora, pachanya pake pakuwoneka kutali chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/25|Phiri la Table]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24|Uluru]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23|Grand Canyon]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 55q928y0p3sjmjw8w0p8gm21wr5dirg Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7 4 49105 120615 2026-09-01T21:27:09Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Table Mountain, Cape Town, South africa.jpg|400px|Phiri la Table]] <br> <br> |[[Phiri la Table]] ni phiri lakupika pachanya pa [[Cape Town]] mu [[South Africa]] ndipo ndimoza mwa vimanyikwiro vya charu ichi. Likukwera mamita 1,085 ndipo pachanya pake pali t..." 120615 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Table Mountain, Cape Town, South africa.jpg|400px|Phiri la Table]] <br> <br> |[[Phiri la Table]] ni phiri lakupika pachanya pa [[Cape Town]] mu [[South Africa]] ndipo ndimoza mwa vimanyikwiro vya charu ichi. Likukwera mamita 1,085 ndipo pachanya pake pali tambarare iyo yikuwoneka nga tebulo. Phiri ili lili na sandstone na granite, ndipo erosion yapanga makhoma ghakupambana chomene. [[Table Mountain National Park]] yikovwira kuvikilira vyakumera na nyama za chigaŵa ichi. Pachanya pa phiri pali mitundu yakujumpha 2,000 ya vyakumera, ndipo yinandi ni ya [[fynbos]] iyo yikusangika chomene ku Cape. Ŵalendo ŵangafika pachanya kwizira mu [[Table Mountain Aerial Cableway]] panji nthowa zakwenda pa mapazi. Para mitambo yikukhala pachanya pa phiri, yikupanga chinthu chakumanyikwa nga [[tablecloth|chinthu chakuphimba tebulo]]. Table Mountain yikupereka mawonekero gha Cape Town, [[Atlantic Ocean]] na mapiri ghakupoterana. Ŵalendo ŵakukondwa na mawonekedwe gha cape. Ni malo ghakukondweska chomene gha chilengedwe na ulendo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24|Uluru]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23|Grand Canyon]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22|Khululu la Ijen]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> jurkepybga3u5euldr2pba1nty7s2uk Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6 4 49106 120616 2026-09-01T21:27:19Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:ULURU.jpg|400px|Uluru]] <br> <br> |[[Uluru]] ni thanthwe likuru la sandstone pakati pa [[Australia]], pafupi na Alice Springs mu [[Northern Territory]]. Likukwera pafupifupi mamita 348 pachanya pa malo ghakuzingilira ndipo lili na utali wa makilomita pafupi..." 120616 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:ULURU.jpg|400px|Uluru]] <br> <br> |[[Uluru]] ni thanthwe likuru la sandstone pakati pa [[Australia]], pafupi na Alice Springs mu [[Northern Territory]]. Likukwera pafupifupi mamita 348 pachanya pa malo ghakuzingilira ndipo lili na utali wa makilomita pafupifupi 3.6. Uluru njakuzirwa chomene kwa ŵanthu ŵa [[Aṉangu]], awo ŵali na ubwezi wakale wa chikhalidwe na malo agha. Mumphepete mwa thanthwe muli makhulu, mabowo gha maji, mapanga na malo gha [[rock art|vithuzithuzi vya kale]]. Uluru na [[Kata Tjuta]] vili mu [[Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park]], uwo uli pa [[UNESCO]] World Heritage List. Thanthwe likusintha mtundu para dzuŵa likutuluka panji kunjira, ndipo nyengo zinyake likuwoneka red yakuwala. Mu 2019, kukwera Uluru kukakanizgika mwalamulo chifukwa cha kufiswa kwa Aṉangu na chitetezo cha ŵalendo. Lero ŵalendo ŵakukondwa kuwona mawonekedwe ghake na kupulikira mbiri ya malo agha. Chigaŵa ichi chili na vyamoyo vinandi. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23|Grand Canyon]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22|Khululu la Ijen]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/21|Oia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> ovbbjxqnxl5pz6tcz64njk7y4npxz54 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8 4 49107 120617 2026-09-01T21:27:30Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Grand canyon.jpg|400px|Grand Canyon]] <br> <br> |[[Grand Canyon]] ni chigwa chikulu cha malibwe ku [[Arizona]] mu [[United States]], ilo likapangika na [[Colorado River]] kwa nyengo yitali chomene. Khululu ili likuphipha makilomita pafupifupi 446 ndipo pa m..." 120617 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Grand canyon.jpg|400px|Grand Canyon]] <br> <br> |[[Grand Canyon]] ni chigwa chikulu cha malibwe ku [[Arizona]] mu [[United States]], ilo likapangika na [[Colorado River]] kwa nyengo yitali chomene. Khululu ili likuphipha makilomita pafupifupi 446 ndipo pa malo ghanyake likufika kutali chomene pakati pa mphepete zake. Mlonga wakatelemura mwapachokopachoko mu malibwe agho ghali na vyaka mabiliyoni. Makoma gha canyon ghali na mizere ya mitundu yakupambana, kusazgapo red, orange, brown na purple. [[Grand Canyon National Park]] yikakhazikiskika mu 1919 ndipo ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha chilengedwe ku America. Malo agha ghali na nyama na vyakumera vinandi, ndipo ŵalendo ŵakwenda, kukwera, kwenda pa maboti na kuwona canyon kufuma ku malo ghakuwonerapo. Mu nyengo ya kucha, dzuŵa likupanga vivinjo vya mitundu yakupambana pa makoma gha malibwe. Mu nyengo ya vula, milonga yikukura ndipo mitundu ya malibwe yikuwoneka mwakukhozga. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22|Khululu la Ijen]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/21|Oia]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/20|Mammoth Hot Springs]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> e4ylqzto0j6g1w6vhbx0l10rqv9akv3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18 4 49108 120619 2026-09-01T21:29:04Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mont-Saint-Michel.jpg|400px|Mont Saint-Michel]] <br> <br> |[[Mont Saint-Michel]] ni chilwa chichoko cha tide mu [[Normandy]], [[France]], icho chili na monasteri na msumba wakale pachanya pa phiri la malibwe. Malo agha ghakazgoka malo gha kusopa mu nyengo y..." 120619 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Mont-Saint-Michel.jpg|400px|Mont Saint-Michel]] <br> <br> |[[Mont Saint-Michel]] ni chilwa chichoko cha tide mu [[Normandy]], [[France]], icho chili na monasteri na msumba wakale pachanya pa phiri la malibwe. Malo agha ghakazgoka malo gha kusopa mu nyengo ya m'ma 700, ndipo nyumba zikalutilira kuzengeka kwa vyaka vinandi. Pa pachanya pali [[Mont Saint-Michel Abbey]], apo pasi pali nyumba zinandi za ŵanthu, masitolo na nthowa zichoko. Chigaŵa ichi chikumanyikwa chifukwa cha [[tide|maji ghakukwera na kushuka]] agho nyengo zinyake ghakuzingilira chilwa chose. Pa nyengo yakukwera kwa maji, Mont Saint-Michel yikuwoneka nga chilwa chakupatuka. Abbey yili na vinthu vya [[Romanesque architecture|Romanesque]] na [[Gothic architecture|Gothic]]. Mu 1979 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Mont Saint-Michel ni chimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha France na Europe. Para maji ghakuzungulira chilwa, chinyumba chikuwoneka nga chikuŵa pa maji. Malo agha ghakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13|Khoma Likuru la China]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12|Machu Picchu]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11|Mapiri gha Huangshan]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> ooxos366972terpx6whushz20znfiy5 120622 120619 2026-09-01T21:30:06Z Tumbuka Arch 6863 120622 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Huangshan.jpg|400px|Mapiri gha Huangshan]] <br> <br> |[[Mapiri gha Huangshan]] ghali mu [[Anhui]] ku [[China]] ndipo ghakumanyikwa chifukwa cha mizati ya granite, mitengo ya pine na mitambo iyo yikupita pakati pa mapiri. Mawonekedwe agha ghakapangika kwa nyengo yitali na erosion, kusweka kwa malibwe na nyengo. Mapiri agha ghali na mapangidwe ghanandi gha malibwe agho ghali na mazina ghawo. Ŵalendo ŵakwenda pa nthowa za mapazi na makwerero pakati pa mapiri. Huangshan yikamba kumanyikwa chomene mu [[Chinese painting|luso lwa ku China]] na ndakatulo zakale. Mu 1990, malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site chifukwa cha chilengedwe na chikhalidwe. Mitengo ya [[Pinus hwangshanensis]] yikukura pa malibwe ghakupendama ndipo yikupangiska mawonekedwe ghake kuŵa ghapadera. Para nkhungu yakuzika yaphimba mapiri, mizati ya granite yikuwoneka nga yikuyimilira mu nyanja ya mtambo. Huangshan ni malo ghakuzirwa gha luso, chilengedwe na mbiri ya ku China lero. Vithuzithuzi vyake vikulongora kukongola kwakuzizwiska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10|Angkor Wat]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9|Petra]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8|Nyanja ya Louise]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> haqz1tsped2zwvhkydd6u46sasysakg 120629 120622 2026-09-01T21:32:26Z Tumbuka Arch 6863 120629 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Wadi rum.jpg|400px|Wadi Rum]] <br> <br> |[[Wadi Rum]] ni chigaŵa cha chipalamba ku kumwera kwa [[Jordan]], pafupi na mphaka ya [[Saudi Arabia]]. Malo agha ghali na malibwe gha sandstone na granite agho ghapangika nga mapiri, mphantha na mapanga. Chigaŵa ichi chili na [[petroglyph|vithuzithuzi vya pa malibwe]] na malembo gha kale agho ghakulongora kuti ŵanthu ŵakakhalapo kwa vyaka vinandi. Wadi Rum Protected Area yili pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 2011. Ŵanthu ŵa Zalabieh Bedouin ŵakukhala mu chigaŵa ichi ndipo ŵakovwira ŵalendo na maulendo, malo ghakugonera na vinthu vinyake. Ŵalendo ŵakukwera malibwe, kwenda pa ngamila na kuyenda mu chipalamba. Mitundu ya mchenga na malibwe yikupanga mawonekedwe ghakuzizwiska, ndipo Wadi Rum yikumanyikwaso nga Valley of the Moon. Para dzuŵa likuloŵa, malibwe ghakusintha mtundu. Lero ni malo ghakwendelera chomene ŵalendo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3|Sigiriya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2|Serengeti]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1|Chipalamba cha Sahara]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> nd5ro7pa6sz8vkunseuc565oqus1n28 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9 4 49109 120620 2026-09-01T21:29:15Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Great wall in China.jpg|400px|Khoma Likuru la China]] <br> <br> |[[Khoma Likuru la China]] ni dongosolo la makhoma na malibwe ghakuvikilira ilo likujumpha mu vigaŵa vinandi vya [[China]]. Vigaŵa vyakwambilira vikazengeka mu nyengo za ufumu wakale, apo vig..." 120620 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Great wall in China.jpg|400px|Khoma Likuru la China]] <br> <br> |[[Khoma Likuru la China]] ni dongosolo la makhoma na malibwe ghakuvikilira ilo likujumpha mu vigaŵa vinandi vya [[China]]. Vigaŵa vyakwambilira vikazengeka mu nyengo za ufumu wakale, apo vigaŵa vinandi ivyo tikuwona lero vikakhazikiskika mu nyengo ya [[Ming dynasty]]. Khoma likukwera pa mapiri, zigwa na malo gha chipalamba, ndipo lili na watchtowers zinandi. Likazengeka kuti livikilire mphaka za kumpoto ku ŵankhondo ŵakufuma ku vigaŵa vinyake vya Asia. Makhoma gha malibwe, njerwa na dongo ghakagwiliskirika ntchito mu vigaŵa vyakupambanapambana. Mu 1987, Great Wall yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Nangauli likumanyikwa nga khoma limoza, kweni ni maukonde gha makhoma ghakazengeka mu nyengo zakupambanapambana. Ŵalendo ŵanandi ŵakwiza ku [[Mutianyu]] na [[Badaling]] chifukwa cha nthowa zake na mawonekero. Para dzuŵa likuloŵa, khoma likulondezga mapiri nga njoka yitali. Ni chimoza mwa vimanyikwiro vikuru vya China. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/12|Machu Picchu]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11|Mapiri gha Huangshan]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10|Angkor Wat]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> dj2t9mixthmkl7o2hrmm7xuj5uic8h3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11 4 49110 120621 2026-09-01T21:29:50Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:MachuPicchu.jpg|400px|Machu Picchu]] <br> <br> |[[Machu Picchu]] ni malo gha ufumu wakale wa [[Inca Empire|ŴaInka]] ku mapiri gha [[Peru]], pachanya pa chigwa cha [[Urubamba]]. Malo agha ghakazengeka mu vyaka vya m'ma 1400 ndipo ghakukhala pa ridge ya mapi..." 120621 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:MachuPicchu.jpg|400px|Machu Picchu]] <br> <br> |[[Machu Picchu]] ni malo gha ufumu wakale wa [[Inca Empire|ŴaInka]] ku mapiri gha [[Peru]], pachanya pa chigwa cha [[Urubamba]]. Malo agha ghakazengeka mu vyaka vya m'ma 1400 ndipo ghakukhala pa ridge ya mapiri pa mtunda wa mamita 2,430. Msumba uli na nyumba za malibwe, masitepe gha ulimi, mabwalo na malo ghakusopa. Ŵakufufuza ŵakughanaghana kuti ukazengeka mu nyengo ya Inca emperor [[Pachacuti]], kweni ntchito yake yeneyiyo yikumanyikwa mwakukwana yayi. [[Hiram Bingham]] wakaluta ku Machu Picchu mu 1911, nangauli ŵanthu ŵa chigaŵa ichi ŵakamanyanga kale malo agha. Mu 1983, malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Mapiri ghakuzungulira na mlonga wa Urubamba vikupanga mawonekedwe ghakukondweska chomene. Lero malo gha Machu Picchu ni chimoza mwa vimanyikwiro vikuru vya Andes na mbiri ya ŴaInka. Para mitambo yaphwa makora, nyumba zake zikuwoneka makora chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/11|Mapiri gha Huangshan]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/10|Angkor Wat]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9|Petra]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> hcdisecl3lcpzg293wi53ponfcdzpxg Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13 4 49111 120623 2026-09-01T21:30:16Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Angkor Wat .jpg|400px|Angkor Wat]] <br> <br> |[[Angkor Wat]] ni nyumba yikuru ya tempile mu [[Cambodia]] ndipo ni chigaŵa cha msumba wakale wa [[Angkor]]. Yikazengeka mu vyaka vya m'ma 1100 mu nyengo ya [[Khmer Empire]] pasi pa King [[Suryavarman II]]. Pak..." 120623 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Angkor Wat .jpg|400px|Angkor Wat]] <br> <br> |[[Angkor Wat]] ni nyumba yikuru ya tempile mu [[Cambodia]] ndipo ni chigaŵa cha msumba wakale wa [[Angkor]]. Yikazengeka mu vyaka vya m'ma 1100 mu nyengo ya [[Khmer Empire]] pasi pa King [[Suryavarman II]]. Pakwamba yikaŵa tempile la [[Vishnu]], kweni pamanyuma yikasanduka malo gha kusopa gha [[Buddhism|Buddha]]. Angkor Wat yikumanyikwa chifukwa cha towers zake zikuru, mabwalo, madamu na [[bas-relief|vithuzithuzi vya pa malibwe]] ivyo vikulongora nkhani za visopa na ufumu. Malo agha ghali pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 1992. Mapangidwe ghake ghakuyimira [[Mount Meru]] mu chisopa cha ku India. Angkor Wat ni chizindikiro cha Cambodia ndipo chikuwoneka pa mbendera ya charu. Ŵalendo ŵakwiza kuwona tempile para dzuŵa likutuluka panji kulowa. Maji gha moat ghakuwoneka makora pamaso pa nyumba. Ni malo ghakuzirwa chomene gha mbiri na luso. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/9|Petra]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8|Nyanja ya Louise]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7|Bryce Canyon]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> k6v1dhj7g6fe1ewwoy0m223ngjhuwtg Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16 4 49112 120624 2026-09-01T21:30:27Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Petra Jordan.jpg|400px|Petra]] <br> <br> |[[Petra]] ni msumba wakale wa [[Nabataean Kingdom|Nabataean]] ku kumwera kwa [[Jordan]], ndipo ukumanyikwa chifukwa cha nyumba izo zikajemeka mu [[sandstone|malibwe gha mchenga]]. Msumba uwu wakale ukasanduka malo g..." 120624 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Petra Jordan.jpg|400px|Petra]] <br> <br> |[[Petra]] ni msumba wakale wa [[Nabataean Kingdom|Nabataean]] ku kumwera kwa [[Jordan]], ndipo ukumanyikwa chifukwa cha nyumba izo zikajemeka mu [[sandstone|malibwe gha mchenga]]. Msumba uwu wakale ukasanduka malo ghakuzirwa gha malonda chifukwa cha nthowa izo zikayanjanga Arabia, Egypt na Mediterranean. Ŵanthu ŵa Nabataean ŵakajenga water channels na cisterns kuti ŵasunge maji mu chigaŵa chakoma. Petra yikazgoka [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1985 ndipo njimoza mwa [[New Seven Wonders of the World]]. Msumba uwu wakale ukuchemeka [[Rose City]] chifukwa cha mtundu wa malibwe ghake. Ŵalendo ŵanjira kwizira mu [[Siq]], nthowa yakuya pakati pa makhoma gha malibwe. Mawonekedwe ghakuzizwiska gha mapiri na nyumba zakale ghapangiska Petra kuŵa chimoza mwa malo ghakupambana chomene gha mbiri pa charu. Para dzuŵa likuwala, malibwe ghake ghakusintha mtundu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/8|Nyanja ya Louise]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7|Bryce Canyon]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6|Nyanja ya Hạ Long]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> rq7bbooed50oehcucrht8h5kge17if3 120630 120624 2026-09-01T21:34:34Z Tumbuka Arch 6863 120630 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Table Mountain, Cape Town, South africa.jpg|400px|Phiri la Table]] <br> <br> |[[Phiri la Table]] ni phiri lakupika pachanya pa [[Cape Town]] mu [[South Africa]] ndipo ndimoza mwa vimanyikwiro vya charu ichi. Likukwera mamita 1,085 ndipo pachanya pake pali tambarare iyo yikuwoneka nga tebulo. Phiri ili lili na sandstone na granite, ndipo erosion yapanga makhoma ghakupambana chomene. [[Table Mountain National Park]] yikovwira kuvikilira vyakumera na nyama za chigaŵa ichi. Pachanya pa phiri pali mitundu yakujumpha 2,000 ya vyakumera, ndipo yinandi ni ya [[fynbos]] iyo yikusangika chomene ku Cape. Ŵalendo ŵangafika pachanya kwizira mu [[Table Mountain Aerial Cableway]] panji nthowa zakwenda pa mapazi. Para mitambo yikukhala pachanya pa phiri, yikupanga chinthu chakumanyikwa nga [[tablecloth|chinthu chakuphimba tebulo]]. Table Mountain yikupereka mawonekero gha Cape Town, [[Atlantic Ocean]] na mapiri ghakupoterana. Ŵalendo ŵakukondwa na mawonekedwe gha cape. Ni malo ghakukondweska chomene gha chilengedwe na ulendo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/24|Uluru]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23|Grand Canyon]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/22|Khululu la Ijen]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Okutobala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> jurkepybga3u5euldr2pba1nty7s2uk Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/12 4 49113 120625 2026-09-01T21:30:35Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake louise.jpg|400px|Nyanja ya Louise]] <br> <br> |[[Nyanja ya Louise]] ni nyanja ya glacier mu [[Banff National Park]], [[Alberta]], ku [[Canada]]. Maji ghake ghakuwoneka turquoise chifukwa cha ufa wa malibwe uwo ma glacier ghakusambaza mu maji. Nyanja iy..." 120625 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Lake louise.jpg|400px|Nyanja ya Louise]] <br> <br> |[[Nyanja ya Louise]] ni nyanja ya glacier mu [[Banff National Park]], [[Alberta]], ku [[Canada]]. Maji ghake ghakuwoneka turquoise chifukwa cha ufa wa malibwe uwo ma glacier ghakusambaza mu maji. Nyanja iyi yili pa mtunda wa mamita 1,750 pachanya pa nyanja ndipo yazingililika na [[Canadian Rockies]]. [[Victoria Glacier]] yili pafupi ndipo yikovwira kupereka maji ku nyanja. Mphepete mwa nyanja pali nkhalango za pine ndipo mapiri ghakutowa ghakukwera muchanya. Ŵanthu ŵa [[Stoney Nakoda]] ŵakayichema Ho-run-num-nay, kung’anamura “Nyanja ya Nsomba Zichoko”. Malo agha ghakawonekera ku ŵalendo pambere railway ya Canada yindafike mu vyaka vya 1880. Lero ŵalendo ŵakwenda, kukwera mapiri, canoeing na skiing mu nyengo ya chipale. Nyanja ya Louise ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha Canada. Maji ghake ghakuwala chomene para dzuŵa likutuluka. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/7|Bryce Canyon]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6|Nyanja ya Hạ Long]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5|Nyanja za Plitvice]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> r9yiuz6y8qmthi6gnr8946jjkyshnnm Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15 4 49114 120626 2026-09-01T21:30:48Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Bryce-canyon.jpg|400px|Bryce Canyon]] <br> <br> |[[Bryce Canyon]] yili mu [[Utah]] ku [[United States]] ndipo yikumanyikwa na mizati yitali ya malibwe iyo yikuchemeka [[hoodoos]]. Malo agha ngacanyon yayi nga zina likuyowoyera, kweni ni gulu la natural amph..." 120626 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Bryce-canyon.jpg|400px|Bryce Canyon]] <br> <br> |[[Bryce Canyon]] yili mu [[Utah]] ku [[United States]] ndipo yikumanyikwa na mizati yitali ya malibwe iyo yikuchemeka [[hoodoos]]. Malo agha ngacanyon yayi nga zina likuyowoyera, kweni ni gulu la natural amphitheatres mu Paunsaugunt Plateau. Hoo­doos zili kupanga chifukwa cha frost weathering na erosion ya maji mu malibwe gha sedimentary. Mitundu ya orange, red, pink, yellow na white yikupanga mawonekedwe ghakuwala pa mapiri. [[Bryce Canyon National Park]] yikazgoka national park mu 1928. Malo agha ghali pachanya chomene ndipo nyengo yake yingasinthanga mwaluŵiro. Ŵalendo ŵakwenda mu nthowa kuti ŵawone hoodoos kufupi. Para dzuŵa likutuluka, mizati ya malibwe yikupanga vivinjo vya mithunzi na mitundu yakupambana. Chigaŵa ichi ni chimoza mwa malo ghakumanyikwa gha geology ku America, ndipo chikulongora umo maji, ice na nyengo vingasinthira malibwe kwa vyaka vinandi. Mawonekedwe ghake ghakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/6|Nyanja ya Hạ Long]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5|Nyanja za Plitvice]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4|Wadi Rum]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 0dilk7spzcvgosd1h53a35m46ah50kq Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2 4 49115 120627 2026-09-01T21:31:08Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:HALONG BAY .jpg|400px|Nyanja ya Hạ Long]] <br> <br> |[[Nyanja ya Hạ Long]] yili ku [[Vietnam]] ndipo yikumanyikwa na vilwa na mizati yikuru ya limestone iyo yikukwera mu [[South China Sea]]. Pali ma islets masauzandi agho ghali na mapanga, nkhalango na..." 120627 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:HALONG BAY .jpg|400px|Nyanja ya Hạ Long]] <br> <br> |[[Nyanja ya Hạ Long]] yili ku [[Vietnam]] ndipo yikumanyikwa na vilwa na mizati yikuru ya limestone iyo yikukwera mu [[South China Sea]]. Pali ma islets masauzandi agho ghali na mapanga, nkhalango na malibwe ghakupambana. Malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1994 chifukwa cha kukongola na geology yake. Vinyama vya mu maji na vya mumphepete vikusangika mu chigaŵa ichi, kusazgapo nsomba na vyamoyo vya mu coral. Limestone karsts izi zikapangika mu nyengo yitali chifukwa cha erosion na kusweka kwa malibwe. Hạ Long Bay ni chigaŵa cha [[Quảng Ninh]] ndipo ni chimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha Vietnam. Mitambo para yili pasi, vilwa vikuwoneka nga vikufumira mu maji. Ŵalendo ŵakukwera maboti kuti ŵawone mapanga na vilwa kufupi na nyanja. Mu nyengo iyi, maji ghakulongora mawonekedwe ghakupambana pa malibwe. Malo agha ghakukondweska chomene ŵalendo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/5|Nyanja za Plitvice]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4|Wadi Rum]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3|Sigiriya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> of46kknmua5w7alh8mdkzdprm968mr1 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/11 4 49116 120628 2026-09-01T21:31:18Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Plitvice Lakes.jpg|400px|Nyanja za Plitvice]] <br> <br> |[[Nyanja za Plitvice]] zili mu [[Croatia]] ndipo ni chigaŵa cha [[Plitvice Lakes National Park]]. Pali nyanja 16 izo zili nga masitepe ndipo zikulumikizgika na mathithi na milonga yichoko. Maji ghaku..." 120628 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Plitvice Lakes.jpg|400px|Nyanja za Plitvice]] <br> <br> |[[Nyanja za Plitvice]] zili mu [[Croatia]] ndipo ni chigaŵa cha [[Plitvice Lakes National Park]]. Pali nyanja 16 izo zili nga masitepe ndipo zikulumikizgika na mathithi na milonga yichoko. Maji ghakusintha mtundu kufuma ku turquoise kuya ku green, blue, grey panji azure kutengera minerals, vyamoyo mu maji na mwanya wa dzuŵa. Malo agha ghali mu chigaŵa cha malibwe gha [[karst]], ndipo maji ghapangiska [[tufa]] apo calcium carbonate yikukhala pa vyakumera. National park yikakhazikiskika mu 1949 ndipo yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1979. Ŵalendo ŵakwenda pa nthowa za mathabwa izo zikupita pakati pa nyanja, nkhalango na mathithi. Maji ghakufuma mu nyanja yimoza kuya ku yinyake mwakupitirizga. Malo agha ghakumanyikwa chomene chifukwa cha maji ghake ghakuwala na chilengedwe chakupambana. Para dzuŵa likuwala, maji ghakupanga mitundu yakupambanapambana chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4|Wadi Rum]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3|Sigiriya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/2|Serengeti]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> rjuvkx8c27u9fh7jm2c1bnblh6ma7qc Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/1 4 49117 120631 2026-09-01T21:35:50Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The Forbidden City.JPG|100px]] </div> '''[[Msumba Wakukanizgika]]''' ni chigaŵa chikuru cha nyumba za ufumu ku [[Beijing]], [[China]], icho chikaŵa nyumba ya mafumu gha [[Ming dynasty]] na [[Qing dynasty]] kwa vyaka pafupifupi 500. Kaciuma yikaŵa na nyumba zakujumpha 980, ndipo zikapangika na ndondomeko yakuŵikika makora ya mabwalo, makhoma, minara na zipata. [[Hall of Supreme Harmony]] ndiyo ni nyumba yikuru ya miy..." 120631 wikitext text/x-wiki <div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:The Forbidden City.JPG|100px]] </div> '''[[Msumba Wakukanizgika]]''' ni chigaŵa chikuru cha nyumba za ufumu ku [[Beijing]], [[China]], icho chikaŵa nyumba ya mafumu gha [[Ming dynasty]] na [[Qing dynasty]] kwa vyaka pafupifupi 500. Kaciuma yikaŵa na nyumba zakujumpha 980, ndipo zikapangika na ndondomeko yakuŵikika makora ya mabwalo, makhoma, minara na zipata. [[Hall of Supreme Harmony]] ndiyo ni nyumba yikuru ya miyambo, apo [[Palace Museum]] lero yikusunga vinthu vinandi vya luso na mbiri ya China. Msumba uwu ukazengeka mu 1406 mpaka 1420 pasi pa [[Yongle Emperor]]. Makhoma ghake ghamara pafupifupi makilomita 3.4, ndipo panji pali moat yakuzingilira. Zina lakuti Forbidden City likufuma ku fundo yakuti ŵanthu ŵanandi ŵakakanizgikanga kunjila mwambura chilolezo. Mu 1987 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ni malo ghakwendelerwa chomene gha ŵalendo mu Beijing. Ŵalendo ŵanandi ŵakufika kuwona nyumba izi. <noinclude>[[Category:Makani gha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Makani gha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> l2eil4k1vwq78p30ivzhaa6tfi43j8o Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/3 4 49118 120632 2026-09-01T21:35:59Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Tikal Temple I 01.jpg|100px]] </div> '''[[Tikal]]''' ni msumba wakale wa [[Maya civilization]] uwo uli mukati mwa nkhalango ku [[Guatemala]]. Ukamba kukula chomene mu nyengo ya Maya, ndipo ukaŵa likuru la ufumu uwo ukaŵa na nkhongono mu chigaŵa cha Petén. Malo agha ghali na ma temple ghakukwera, mabwalo, nyumba za ufumu na stelae izo zili na malembo gha kale. [[Temple I]], iyo yikuchemeka Great Jaguar, ni yimoza mwa..." 120632 wikitext text/x-wiki <div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Tikal Temple I 01.jpg|100px]] </div> '''[[Tikal]]''' ni msumba wakale wa [[Maya civilization]] uwo uli mukati mwa nkhalango ku [[Guatemala]]. Ukamba kukula chomene mu nyengo ya Maya, ndipo ukaŵa likuru la ufumu uwo ukaŵa na nkhongono mu chigaŵa cha Petén. Malo agha ghali na ma temple ghakukwera, mabwalo, nyumba za ufumu na stelae izo zili na malembo gha kale. [[Temple I]], iyo yikuchemeka Great Jaguar, ni yimoza mwa nyumba zakumanyikwa chomene ndipo yikukwera pachanya pa [[Great Plaza]]. [[Temple II]] na [[Temple IV]] nazo ni zikuru chomene ndipo zikupeleka mawonekero gha nkhalango kufuma muchanya. Tikal yikaŵa na ubwezi wa malonda na ndale na vyaru vinyake vya [[Mesoamerica]], kusazgapo [[Teotihuacan]]. Pamanyuma pa AD 900, ŵanthu ŵakamba kuleka msumba mwapachokopachoko. Tikal yili mu [[Tikal National Park]] ndipo yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1979. Nkhalango yikupangiska malo agha kuŵa ghakupambana. <noinclude>[[Category:Makani gha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Makani gha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 81si19egs1xzuc38rp3vq4lcdvk8bbh 120635 120632 2026-09-01T21:39:34Z Tumbuka Arch 6863 120635 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ellora Caves.jpg|400px|Mphanga za Ellora]] <br> <br> |[[Mphanga za Ellora]] ni malo gha ma tempile na nyumba za chisopa izo zikajemeka mu malibwe gha Charanandri ku [[Maharashtra]], [[India]]. Pali mphanga 34 zakumanyikwa chomene, izo zikulongora Chibuddha, Chihindu na Jain. Ŵanthu ŵakazenga malo agha pakati pa vyaka vya m'ma 5 na 10. Chinthu chakumanyikwa chomene ni [[Kailasa Temple]], icho chikajemeka kufuma pa thanthwe limoza. Tempile ili lili na vikozgo vya ŵaŵiŵi, nthano na vinthu vya mwambo. Ellora yikulongora umo visopa vyakupambanapambana vikakhalira pafupi mu chigaŵa chimoza. Ŵakufufuza ŵasanga vinthu vinandi vya luso na malembo gha kale. Mu 1983 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero Ellora ni malo ghakuzirwa gha mbiri, chisopa na luso lwa kuzenga ku India. Malibwe agha ghakupereka chithuzithuzi chakuzizwiska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|Abu Simbel]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|Chinyumba cha Neuschwanstein]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|Mont Saint-Michel]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> i18ekaa4ournmvtlhcradfqlmivynub Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/4 4 49119 120633 2026-09-01T21:36:08Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "<div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Pompeii.jpg|100px]] </div> '''[[Pompeii]]''' ukaŵa msumba wa [[Roman Empire]] pafupi na [[Naples]], [[Italy]], uwo ukavunduka na phulusa na lapili apo [[Mount Vesuvius]] yikaphulika mu AD 79. Ŵanthu ŵanandi ŵakafwa ndipo nyumba, misika, mabafa na nthowa zikakwiririka pasi pa phulusa. Chifukwa chakuti malo agha ghakafundikirika mwaluŵiro, vinthu vinandi vikhalirapo, kusazgapo mabuku gha malibwe, vithuzithuzi vya pa..." 120633 wikitext text/x-wiki <div style="float:left;margin-right:0.9em"> [[File:Pompeii.jpg|100px]] </div> '''[[Pompeii]]''' ukaŵa msumba wa [[Roman Empire]] pafupi na [[Naples]], [[Italy]], uwo ukavunduka na phulusa na lapili apo [[Mount Vesuvius]] yikaphulika mu AD 79. Ŵanthu ŵanandi ŵakafwa ndipo nyumba, misika, mabafa na nthowa zikakwiririka pasi pa phulusa. Chifukwa chakuti malo agha ghakafundikirika mwaluŵiro, vinthu vinandi vikhalirapo, kusazgapo mabuku gha malibwe, vithuzithuzi vya pa makhoma, vyakukhala navyo na vinthu vya pa nyumba. [[Forum]] ukaŵa pakati pa umoyo wa msumba, ndipo [[Amphitheatre of Pompeii]] ni yimoza mwa ma amphitheatre ghakale agho ghachali kwimilira. Ŵakufukura malo agha kufuma mu vyaka vya m'ma 1700 ndipo ŵakulongora vinthu viphya nyengo na nyengo. Pompeii, pamoza na Herculaneum na malo ghanyake, yili pa [[UNESCO]] World Heritage List kufuma mu 1997. Lero ni malo ghakuzirwa chomene gha archaeology ndipo ghakulongora umoyo wa Ŵaroma wa zuŵa na zuŵa. <noinclude>[[Category:Makani gha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Makani gha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 8wiw3kxzv2qulanfgk3iugs1iaqngto 120634 120633 2026-09-01T21:39:24Z Tumbuka Arch 6863 120634 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Abu Simbel.jpg|400px|Abu Simbel]] <br> <br> |[[Abu Simbel]] ni magulu gha ma tempile ghakale gha ku [[Nubia]] kumwera kwa [[Egypt]], pafupi na mphaka ya [[Sudan]]. Ghakazengeka mu nyengo ya Pharaoh [[Ramesses II]] ndipo ghajemeka mwakudunjika mu malibwe. Tempile likuru lili na vikozgo vinayi vikuru vya Ramesses II, ndipo vinandi vikukwera pafupifupi mamita 20. Mukati muli zithuzi vya nkhondo, ŵafumu na ŵaŵiŵi. Tempile lachiŵiri likuzirwika na zina la [[Nefertari]], muwoli wa Ramesses. Mu vyaka vya m'ma 1960, madzi gha [[Lake Nasser]] ghakaŵa chiwopsezo chakubika malo agha. Ntchito yikuru ya kuwasamuskira yikachitika pakati pa 1964 na 1968 pasi pa ulongozgi wa [[UNESCO]]. Lero Abu Simbel ni [[UNESCO]] World Heritage Site ndipo ni chimoza mwa viyelezgero vikuru vya luso lwa [[Ancient Egypt|Egypt yakale]]. Malo agha ghakulongora nkhongono ya ufumu wa Ramesses II. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|Chinyumba cha Neuschwanstein]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|Mont Saint-Michel]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13|Khoma Likuru la China]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 21qcq90r5hs9lhnbwc9yya14jwdjlkk Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/26 4 49120 120636 2026-09-01T21:39:44Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ruins in Delphi.jpg|400px|Delphi]] <br> <br> |[[Delphi]] ukaŵa malo ghakuzirwa gha chisopa mu [[Ancient Greece|Greece yakale]], pa mapiri gha [[Mount Parnassus]]. Ŵagiriki ŵakawona Delphi nga malo gha [[Apollo]] ndipo ŵanthu ŵakwizanga kuzafumba mazgor..." 120636 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ruins in Delphi.jpg|400px|Delphi]] <br> <br> |[[Delphi]] ukaŵa malo ghakuzirwa gha chisopa mu [[Ancient Greece|Greece yakale]], pa mapiri gha [[Mount Parnassus]]. Ŵagiriki ŵakawona Delphi nga malo gha [[Apollo]] ndipo ŵanthu ŵakwizanga kuzafumba mazgoro gha [[Oracle of Delphi]]. [[Temple of Apollo]] yikaŵa pakati pa malo agha, ndipo Pythia wakayowoyanga maulosi. Delphi yikaŵaso na theatre, stadium na malo gha vinthu vya ŵanthu ŵakupambanapambana. Ŵanthu ŵakafumanga mu misumba yinandi ya Greece na kupeleka vyawanangwa kwa Apollo. [[Pythian Games]] nayo yikachitikanga kwenekura ndipo yikayananga na maseŵera gha Olympia. Malo agha ghakaŵa na mbiri kwa nyengo yitali pambere ŵaRoma ŵandafike. Ŵakufukura malo agha ŵakamba ntchito mwandondomeko mu vyaka vya m'ma 1800. Delphi yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1987. Lero mabwinja agha ghakulongora chisopa, luso na mbiri ya Greece yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|Tempile ya Karnak]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|Mphanga za Ellora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|Abu Simbel]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> p19fv8ng66g5d6b1sr0u2nf6h8ogw0m 120638 120636 2026-09-01T21:40:34Z Tumbuka Arch 6863 120638 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Hattusa, the capital of the Hittite Empire in the late Bronze Age, Boğazkale, Turkey (26090047601).jpg|400px|Hattusa]] <br> <br> |[[Hattusa]] ukaŵa likuru la [[Hittite Empire]] mu nyengo ya [[Bronze Age]] ndipo mabwinja ghake ghali pafupi na Boğazkale ku [[Turkey]]. Msumba uwu ukaŵa na makhoma ghakuzungilira, nyumba za ufumu, malibwe gha chitetezo na vipata vikuru. [[Lion Gate]] ni yimoza mwa vigaŵa vyakumanyikwa chomene. ŴaHittite ŵakazenga Hattusa nga pakati pa ufumu wawo ndipo msumba ukaŵa na malo gha chisopa, malonda na ndale. Mu [[Great Temple]] ŵanthu ŵakasopanga ŵaŵiŵi ŵa Hittite, ndipo ku [[Yazılıkaya]] pafupi pali vithuzithuzi vya ŵaŵiŵi. Malembo ghanandi gha [[cuneiform]] ghakasangika kwenekura ndipo ghakovwira kumanya mbiri ya ufumu uwu. Hattusa yikasiyika kumayambiro gha vyaka vya m'ma 12 BC. Mu 1986 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero mabwinja ghake ghakulongora nkhongono na chikhalidwe cha ufumu wakale wa Anatolia. Makoma na vipata vyake vikupereka chithuzithuzi chakukondweska cha msumba wakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/29|Tower of London]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/28|Potala Palace]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27|Msumba Wakale wa Lamu]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> ddd22yl274eklis5arrebitpilxcubd Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Okutobala/23 4 49121 120637 2026-09-01T21:39:58Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ruins in Delphi.jpg|400px|Delphi]] <br> <br> |[[Delphi]] ukaŵa malo ghakuzirwa gha chisopa mu [[Ancient Greece|Greece yakale]], pa mapiri gha [[Mount Parnassus]]. Ŵagiriki ŵakawona Delphi nga malo gha [[Apollo]] ndipo ŵanthu ŵakwizanga kuzafumba mazgor..." 120637 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ruins in Delphi.jpg|400px|Delphi]] <br> <br> |[[Delphi]] ukaŵa malo ghakuzirwa gha chisopa mu [[Ancient Greece|Greece yakale]], pa mapiri gha [[Mount Parnassus]]. Ŵagiriki ŵakawona Delphi nga malo gha [[Apollo]] ndipo ŵanthu ŵakwizanga kuzafumba mazgoro gha [[Oracle of Delphi]]. [[Temple of Apollo]] yikaŵa pakati pa malo agha, ndipo Pythia wakayowoyanga maulosi. Delphi yikaŵaso na theatre, stadium na malo gha vinthu vya ŵanthu ŵakupambanapambana. Ŵanthu ŵakafumanga mu misumba yinandi ya Greece na kupeleka vyawanangwa kwa Apollo. [[Pythian Games]] nayo yikachitikanga kwenekura ndipo yikayananga na maseŵera gha Olympia. Malo agha ghakaŵa na mbiri kwa nyengo yitali pambere ŵaRoma ŵandafike. Ŵakufukura malo agha ŵakamba ntchito mwandondomeko mu vyaka vya m'ma 1800. Delphi yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1987. Lero mabwinja agha ghakulongora chisopa, luso na mbiri ya Greece yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|Tempile ya Karnak]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|Mphanga za Ellora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|Abu Simbel]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> p19fv8ng66g5d6b1sr0u2nf6h8ogw0m Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20 4 49122 120639 2026-09-01T21:40:44Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Toweroflondon.jpg|400px|Tower of London]] <br> <br> |[[Tower of London]] ni chinyumba na citadel yakale pa mphepete mwa [[River Thames]] ku [[London]], [[England]]. [[William the Conqueror]] wakamba kuzenga [[White Tower]] mu 1078, ndipo nyumba zinyake zika..." 120639 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Toweroflondon.jpg|400px|Tower of London]] <br> <br> |[[Tower of London]] ni chinyumba na citadel yakale pa mphepete mwa [[River Thames]] ku [[London]], [[England]]. [[William the Conqueror]] wakamba kuzenga [[White Tower]] mu 1078, ndipo nyumba zinyake zikazengeka na mafumu ŵakupambanapambana. Tower yikaŵa nyumba ya ufumu, chinyumba cha ŵasilikari, jela, treasury na malo gha [[Royal Mint]]. Yikumanyikwa chomene chifukwa cha [[Crown Jewels of the United Kingdom|Crown Jewels]] izo zikusungika mwenemumo. Ŵanthu ŵakuzirwa nga [[Anne Boleyn]] na [[Sir Walter Raleigh]] ŵakajalika mu Tower. [[Princes in the Tower]] nawo ŵakajalika mwenemumo pambere ŵandazge ŵakusowa. Mu 1988 Tower yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ni malo ghakwendelerwa chomene mu London ndipo ŴaYeoman Warders ŵakulongozga ŵalendo. Makhoma na minara ghake ghakulongora mbiri yitali ya ufumu wa England. Chinyumba ichi chikusunga nkhani zinandi za ndale, nkhondo na ufumu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/28|Potala Palace]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27|Msumba Wakale wa Lamu]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/26|Msikiti Mukuru wa Djenné]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 8zhoos0aley9sk01vaqozxr0tlsblg7 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19 4 49123 120640 2026-09-01T21:41:08Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Tibet-5483 - Potala Palace.jpg|400px|Potala Palace]] <br> <br> |[[Potala Palace]] ni chinyumba chikuru cha ufumu na chisopa ku [[Lhasa]], [[Tibet]]. Chinyumba ichi chili pachanya pa [[Marpo Ri|Red Hill]] ndipo chikazgoka nyumba ya nyengo ya chiŵanda ya D..." 120640 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Tibet-5483 - Potala Palace.jpg|400px|Potala Palace]] <br> <br> |[[Potala Palace]] ni chinyumba chikuru cha ufumu na chisopa ku [[Lhasa]], [[Tibet]]. Chinyumba ichi chili pachanya pa [[Marpo Ri|Red Hill]] ndipo chikazgoka nyumba ya nyengo ya chiŵanda ya [[Dalai Lama]]. [[5th Dalai Lama]] wakamba kuzenga chinyumba chiphya mu 1645 pa malo gha nyumba yakale, ndipo ntchito yikalutilira mu nyengo za ŵalondezgana. Potala yili na [[White Palace]] na [[Red Palace]], izo zikulongora milimo ya ndale na chisopa. Red Palace yili na ma chapel, stupa na malo ghakupatulika. Chinyumba chikukwera mamita pafupifupi 117 ndipo chili na vyumba vinandi. Kufuma mu 1959, Potala yikawura kuŵa nyumba ya Dalai Lama ndipo yikasanduka museum. Pamoza na Jokhang Temple na Norbulingka, malo agha ghali pa [[UNESCO]] World Heritage List. Lero Potala ni chizindikiro chakumanyikwa cha Lhasa na mbiri ya Tibet. Mawonekedwe ghake ghakuzizwiska chomene para ghawoneka kutali. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/27|Msumba Wakale wa Lamu]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/26|Msikiti Mukuru wa Djenné]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/25|Tempile ya Kuchanya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> sxghenkx59cmg4fe1losmb6me8d3frp Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28 4 49124 120641 2026-09-01T21:43:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Temple-of-heaven.jpg|400px|Tempile ya Kuchanya]] <br> <br> |[[Tempile ya Kuchanya]] ni gulu la nyumba za chisopa na minda mu [[Beijing]], [[China]], ilo likazengeka mu nyengo ya [[Ming dynasty]]. Ŵafumu ŵakizanga kuno kusopa [[Heaven|Kuchanya]] na kupemph..." 120641 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Temple-of-heaven.jpg|400px|Tempile ya Kuchanya]] <br> <br> |[[Tempile ya Kuchanya]] ni gulu la nyumba za chisopa na minda mu [[Beijing]], [[China]], ilo likazengeka mu nyengo ya [[Ming dynasty]]. Ŵafumu ŵakizanga kuno kusopa [[Heaven|Kuchanya]] na kupempha khoro likuru. Ntchito yikamba mu 1406 ndipo nyumba zikuru zikamalizgika mu 1420. [[Hall of Prayer for Good Harvests]] ndiyo nyumba yakumanyikwa chomene, ndipo yili na mawonekedwe gha kuzungulira agho ghakuyanako na kuchanya. Ŵafumu ŵakachitanga miyambo ya nyengo pano, chomene kupemphere vyakurya vinandi. Minda yikuru yakuzungulira malo agha yikawovwira kulekaniska chigaŵa cha mwambo na msumba. Mu 1998 Tempile ya Kuchanya yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ni chimoza mwa viyelezgero viwemi chomene vya kuzenga kwa ufumu wa China. Makhoma ghake ghakulongora mitundu yakuwala, vinthu vya chisopa na luso lwa kuzenga. Malo agha ghali pakati pa Beijing ndipo ghakwendelerwa na ŵalendo ŵanandi. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/24|Alhambra]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/23|Chinyumba cha Kumbhalgarh]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22|Sukhothai]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> p5itrbp9p8r9ersukew1g09ga35zg8l Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11 4 49125 120642 2026-09-01T21:43:54Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Alhambra (090).jpg|400px|Alhambra]] <br> <br> |[[Alhambra]] ni chinyumba na citadel yakale mu [[Granada]], [[Spain]], iyo yikaŵa malo gha ufumu wa [[Nasrid dynasty]]. Malo agha ghali pachanya pa phiri la Sabika ndipo ghakupereka mawonekero gha msumba na ma..." 120642 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Alhambra (090).jpg|400px|Alhambra]] <br> <br> |[[Alhambra]] ni chinyumba na citadel yakale mu [[Granada]], [[Spain]], iyo yikaŵa malo gha ufumu wa [[Nasrid dynasty]]. Malo agha ghali pachanya pa phiri la Sabika ndipo ghakupereka mawonekero gha msumba na mapiri gha Sierra Nevada. Alhambra yili na ma palace, minda, mabwalo na [[Alcazaba]], iyo yikaŵa chinyumba cha ŵasilikari. [[Nasrid Palaces]] ghakumanyikwa chifukwa cha makhoma agho ghali na ma Arabic inscriptions, geometric patterns na vyakujema. [[Court of the Lions]] ni yimoza mwa mabwalo ghakumanyikwa chomene. Pamanyuma pa kugwa kwa Granada mu 1492, Alhambra yikapokeka na Catholic Monarchs. [[Charles V]] wakayamba kuzenga palace yake mu malo agha. Mu 1984 Alhambra yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site pamoza na Generalife na Albaicín. Lero ni chimoza mwa malo ghakwendelerwa chomene mu Spain. Minda na mabwalo ghake ghakulongora luso lwa Chisilamu na Renaissance. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/23|Chinyumba cha Kumbhalgarh]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22|Sukhothai]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21|Chinyumba cha Chambord]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 7lan4f6g3qqd2olobcth0t044usdxo8 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26 4 49126 120643 2026-09-01T21:44:02Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Kumbhalgarh Fort.jpg|400px|Chinyumba cha Kumbhalgarh]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Kumbhalgarh]] ni chinyumba chikuru cha malibwe mu [[Rajasthan]], [[India]], icho chikazengeka na ŵafumu ŵa [[Mewar]]. Makoma ghake ghakuzingilira mapiri ndipo ghakufika kuta..." 120643 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Kumbhalgarh Fort.jpg|400px|Chinyumba cha Kumbhalgarh]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Kumbhalgarh]] ni chinyumba chikuru cha malibwe mu [[Rajasthan]], [[India]], icho chikazengeka na ŵafumu ŵa [[Mewar]]. Makoma ghake ghakuzingilira mapiri ndipo ghakufika kutali chomene mu chigaŵa ichi. Chinyumba chikamba kuzengeka mu vyaka vya m'ma 15 pasi pa [[Rana Kumbha]]. Mkati muli ma tempile, nyumba za ufumu, nyumba za ŵasilikari na madamu gha maji. Chinyumba ichi chikaŵa chakukhora chomene ndipo ŵafumu ŵa Mewar ŵakachigwiliskira ntchito para ŵalwani ŵakiza. [[Maharana Pratap]], mulongozgi wakumanyikwa wa Mewar, wakababikira ku Kumbhalgarh mu 1540. Malibwe ghake ghakwera pachanya pa mapiri ndipo ghakupereka mawonekero gha chigaŵa cha Aravalli. Mu 2013 Kumbhalgarh yikaŵa chigaŵa cha [[Hill Forts of Rajasthan]] pa [[UNESCO]] World Heritage List. Lero ni malo ghakumanyikwa chomene gha mbiri na kuzenga mu Rajasthan. Makhoma ghake ghakulongora luso lwa chitetezo cha nyengo yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/22|Sukhothai]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21|Chinyumba cha Chambord]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20|Ostia Antica]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> onv91wi0bn2mtvxyeiwuh8l68z5kjjl Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/8 4 49127 120644 2026-09-01T21:44:09Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sukhothai Historical Park.jpg|400px|Sukhothai]] <br> <br> |[[Sukhothai]] ni msumba wakale uwo ukaŵa likuru la [[Sukhothai Kingdom]] ku [[Thailand]] mu vyaka vya m'ma 13 na 14. Msumba uwu ukaŵa pakati pa chisopa, malonda na ndale ndipo ukaŵa na tempile zi..." 120644 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Sukhothai Historical Park.jpg|400px|Sukhothai]] <br> <br> |[[Sukhothai]] ni msumba wakale uwo ukaŵa likuru la [[Sukhothai Kingdom]] ku [[Thailand]] mu vyaka vya m'ma 13 na 14. Msumba uwu ukaŵa pakati pa chisopa, malonda na ndale ndipo ukaŵa na tempile zinandi, palace na makhoma. [[Wat Mahathat]] ni malo ghakumanyikwa chomene ndipo ghali na stupas na vikozgo vya Buddha. Ŵakujema ŵakagwiliskira ntchito njerwa, stucco na malibwe kuzenga nyumba za chisopa. Sukhothai yikaŵa na ubwezi na vyaru vinyake vya Southeast Asia ndipo chikhalidwe chake chikawovwira kupanga luso lwa Thai lakale. Pamanyuma msumba ukaŵa pasi pa nkhongono ya [[Ayutthaya Kingdom]] ndipo ukamba kusiyika. Mabwinja ghake ghakusungika mu [[Sukhothai Historical Park]]. Mu 1991 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero Sukhothai ni malo ghakuzirwa gha mbiri na chisopa mu Thailand. Ma tempile ghake ghakuwoneka makora chomene pakati pa vyakumera na makhoma ghakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/21|Chinyumba cha Chambord]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20|Ostia Antica]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19|Delphi]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> sa824n1v7zpco9u45ykgpvbffhys2v3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/1 4 49128 120645 2026-09-01T21:44:17Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Chateau of Chambord.jpg|400px|Chinyumba cha Chambord]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Chambord]] ni chinyumba cha ufumu mu [[Loire Valley]] ku [[France]] icho chikazengeka mu nyengo ya [[French Renaissance]]. Ntchito yikamba mu 1519 pasi pa King Francis I of..." 120645 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Chateau of Chambord.jpg|400px|Chinyumba cha Chambord]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Chambord]] ni chinyumba cha ufumu mu [[Loire Valley]] ku [[France]] icho chikazengeka mu nyengo ya [[French Renaissance]]. Ntchito yikamba mu 1519 pasi pa King [[Francis I of France|Francis I]], ndipo chinyumba chikazengeka nga malo gha kusakira na kuwoneskera ukuru wa ufumu. Mapangidwe ghake ghakusazga minara yinandi, mabwalo na [[double helix staircase|makwerero gha nthambo ziwiri]]. Makwerero agha ghakupangiska ŵanthu ŵaŵiri kukwera na kushuka kwambura kukumana. Ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti [[Leonardo da Vinci]] wakawovwirapo pa mapangidwe ghanyake. Chambord chili na vyumba vinandi ndipo chazingililika na nkhalango yikuru. Mu 1981 chikazgoka [[UNESCO]] World Heritage Site pamoza na chigaŵa cha Loire Valley. Lero ni chimoza mwa vinyumba vyakumanyikwa chomene vya France. Mawonekedwe ghake ghakulongora kusangana kwa luso lwa Renaissance na kuzenga kwa nyengo ya ufumu. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/20|Ostia Antica]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19|Delphi]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|Tempile ya Karnak]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mjam2632fxenzm82s5dkdtyc3bt8gke Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14 4 49129 120646 2026-09-01T21:44:28Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ostia Antica..JPG|400px|Ostia Antica]] <br> <br> |[[Ostia Antica]] ni mabwinja gha msumba wakale wa [[Roman Empire|Ŵaroma]] pafupi na [[Rome]], [[Italy]]. Msumba uwu ukaŵa doko likuru pa [[Tiber]] ndipo ukawovwira Rome mu malonda na vyakurya. Ŵanthu ŵak..." 120646 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ostia Antica..JPG|400px|Ostia Antica]] <br> <br> |[[Ostia Antica]] ni mabwinja gha msumba wakale wa [[Roman Empire|Ŵaroma]] pafupi na [[Rome]], [[Italy]]. Msumba uwu ukaŵa doko likuru pa [[Tiber]] ndipo ukawovwira Rome mu malonda na vyakurya. Ŵanthu ŵakakhalanga mu nyumba za masitolo, mabafa, malo gha malonda na nyumba za ŵamalonda. [[Theatre of Ostia]] ni yimoza mwa nyumba zakumanyikwa, ndipo yikwananga ŵanthu kuwonelera zisudzo. Malo agha ghali na mosaics zinandi za pasi, ndipo zinyake zikulongora milimo ya ŵamalonda na mafakitale. [[Baths of Neptune]] nayo njakumanyikwa chifukwa cha mosaics zake. Ostia yikasiyika pachokopachoko ndipo mchenga ukabisa mabwinja ghake. Lero malo agha ghakulongora umoyo wa zuŵa na zuŵa wa Ŵaroma makora chomene. Ŵakufukura malo agha ŵasanga nyumba zinandi izo zikatovwira kumanya umo msumba wa doko ukagwilira ntchito. Ni chigaŵa chakuzirwa chomene cha archaeology pafupi na Rome. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/19|Delphi]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|Tempile ya Karnak]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|Mphanga za Ellora]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 4mq9yt0teuffic01c4p3nttsszg9wvw Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/17 4 49130 120647 2026-09-01T21:44:36Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ruins in Delphi.jpg|400px|Delphi]] <br> <br> |[[Delphi]] ukaŵa malo ghakuzirwa gha chisopa mu [[Ancient Greece|Greece yakale]], pa mapiri gha [[Mount Parnassus]]. Ŵagiriki ŵakawona Delphi nga malo gha [[Apollo]] ndipo ŵanthu ŵakwizanga kuzafumba mazgor..." 120647 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ruins in Delphi.jpg|400px|Delphi]] <br> <br> |[[Delphi]] ukaŵa malo ghakuzirwa gha chisopa mu [[Ancient Greece|Greece yakale]], pa mapiri gha [[Mount Parnassus]]. Ŵagiriki ŵakawona Delphi nga malo gha [[Apollo]] ndipo ŵanthu ŵakwizanga kuzafumba mazgoro gha [[Oracle of Delphi]]. [[Temple of Apollo]] yikaŵa pakati pa malo agha, ndipo Pythia wakayowoyanga maulosi. Delphi yikaŵaso na theatre, stadium na malo gha vinthu vya ŵanthu ŵakupambanapambana. Ŵanthu ŵakafumanga mu misumba yinandi ya Greece na kupeleka vyawanangwa kwa Apollo. [[Pythian Games]] nayo yikachitikanga kwenekura ndipo yikayananga na maseŵera gha Olympia. Malo agha ghakaŵa na mbiri kwa nyengo yitali pambere ŵaRoma ŵandafike. Ŵakufukura malo agha ŵakamba ntchito mwandondomeko mu vyaka vya m'ma 1800. Delphi yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1987. Lero mabwinja agha ghakulongora chisopa, luso na mbiri ya Greece yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/18|Tempile ya Karnak]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|Mphanga za Ellora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|Abu Simbel]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> p19fv8ng66g5d6b1sr0u2nf6h8ogw0m Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21 4 49131 120648 2026-09-01T21:44:43Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Temple at Karnak.jpg|400px|Tempile ya Karnak]] <br> <br> |[[Tempile ya Karnak]] ni gulu likuru la ma tempile gha ku [[Luxor]], [[Egypt]], ilo likazengeka na mafumu ghanandi gha Egypt yakale. Malo agha ghakamba kuzengedwa mu nyengo ya [[Middle Kingdom]], ndi..." 120648 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Temple at Karnak.jpg|400px|Tempile ya Karnak]] <br> <br> |[[Tempile ya Karnak]] ni gulu likuru la ma tempile gha ku [[Luxor]], [[Egypt]], ilo likazengeka na mafumu ghanandi gha Egypt yakale. Malo agha ghakamba kuzengedwa mu nyengo ya [[Middle Kingdom]], ndipo ntchito yikapitirira kwa vyaka vinandi. Karnak yikaŵa malo ghakuzirwa gha kusopa [[Amun-Ra]], mulungu mukuru wa Thebes. [[Great Hypostyle Hall]] yili na mizati 134 yikuru, ndipo ni yimoza mwa malo ghakuzirwa chomene gha kuzenga mu Egypt yakale. Pali ma obelisk, pylons, mabwalo na vikozgo vikuru vya ŵafumu. Ŵanthu ŵakazenga na malibwe ghakupambanapambana ndipo zina la mafumu ghanandi likalembeka pa makhoma. Karnak yili pafupi na [[Luxor Temple]] ndipo yikaŵa pakati pa Thebes wakale. Lero mabwinja agha ghakulongora ukuru wa chisopa na ufumu wa Egypt wakale. Malo agha ghakopa ŵalendo ŵanandi chaka chilichose. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/17|Mphanga za Ellora]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|Abu Simbel]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|Chinyumba cha Neuschwanstein]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> dypkv56dfdjytn3e8hw2le8yhh6du6z Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/10 4 49132 120649 2026-09-01T21:44:59Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ellora Caves.jpg|400px|Mphanga za Ellora]] <br> <br> |[[Mphanga za Ellora]] ni malo gha ma tempile na nyumba za chisopa izo zikajemeka mu malibwe gha Charanandri ku [[Maharashtra]], [[India]]. Pali mphanga 34 zakumanyikwa chomene, izo zikulongora Chibuddha,..." 120649 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Ellora Caves.jpg|400px|Mphanga za Ellora]] <br> <br> |[[Mphanga za Ellora]] ni malo gha ma tempile na nyumba za chisopa izo zikajemeka mu malibwe gha Charanandri ku [[Maharashtra]], [[India]]. Pali mphanga 34 zakumanyikwa chomene, izo zikulongora Chibuddha, Chihindu na Jain. Ŵanthu ŵakazenga malo agha pakati pa vyaka vya m'ma 5 na 10. Chinthu chakumanyikwa chomene ni [[Kailasa Temple]], icho chikajemeka kufuma pa thanthwe limoza. Tempile ili lili na vikozgo vya ŵaŵiŵi, nthano na vinthu vya mwambo. Ellora yikulongora umo visopa vyakupambanapambana vikakhalira pafupi mu chigaŵa chimoza. Ŵakufufuza ŵasanga vinthu vinandi vya luso na malembo gha kale. Mu 1983 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero Ellora ni malo ghakuzirwa gha mbiri, chisopa na luso lwa kuzenga ku India. Malibwe agha ghakupereka chithuzithuzi chakuzizwiska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/16|Abu Simbel]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|Chinyumba cha Neuschwanstein]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|Mont Saint-Michel]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> i18ekaa4ournmvtlhcradfqlmivynub Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/6 4 49133 120650 2026-09-01T21:45:05Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Abu Simbel.jpg|400px|Abu Simbel]] <br> <br> |[[Abu Simbel]] ni magulu gha ma tempile ghakale gha ku [[Nubia]] kumwera kwa [[Egypt]], pafupi na mphaka ya [[Sudan]]. Ghakazengeka mu nyengo ya Pharaoh [[Ramesses II]] ndipo ghajemeka mwakudunjika mu malibwe. Te..." 120650 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Abu Simbel.jpg|400px|Abu Simbel]] <br> <br> |[[Abu Simbel]] ni magulu gha ma tempile ghakale gha ku [[Nubia]] kumwera kwa [[Egypt]], pafupi na mphaka ya [[Sudan]]. Ghakazengeka mu nyengo ya Pharaoh [[Ramesses II]] ndipo ghajemeka mwakudunjika mu malibwe. Tempile likuru lili na vikozgo vinayi vikuru vya Ramesses II, ndipo vinandi vikukwera pafupifupi mamita 20. Mukati muli zithuzi vya nkhondo, ŵafumu na ŵaŵiŵi. Tempile lachiŵiri likuzirwika na zina la [[Nefertari]], muwoli wa Ramesses. Mu vyaka vya m'ma 1960, madzi gha [[Lake Nasser]] ghakaŵa chiwopsezo chakubika malo agha. Ntchito yikuru ya kuwasamuskira yikachitika pakati pa 1964 na 1968 pasi pa ulongozgi wa [[UNESCO]]. Lero Abu Simbel ni [[UNESCO]] World Heritage Site ndipo ni chimoza mwa viyelezgero vikuru vya luso lwa [[Ancient Egypt|Egypt yakale]]. Malo agha ghakulongora nkhongono ya ufumu wa Ramesses II. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/15|Chinyumba cha Neuschwanstein]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/14|Mont Saint-Michel]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/13|Khoma Likuru la China]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Novembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 21qcq90r5hs9lhnbwc9yya14jwdjlkk Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/7 4 49134 120651 2026-09-01T21:45:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Derawar Fort side view.jpg|400px|Chinyumba cha Derawar]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Derawar]] ni chinyumba chikuru mu [[Cholistan Desert]], [[Pakistan]], ndipo chikumanyikwa chifukwa cha minara 40 iyo yikupanga mzere wakuŵala pa khoma lakuzungilira. Chinyu..." 120651 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Derawar Fort side view.jpg|400px|Chinyumba cha Derawar]] <br> <br> |[[Chinyumba cha Derawar]] ni chinyumba chikuru mu [[Cholistan Desert]], [[Pakistan]], ndipo chikumanyikwa chifukwa cha minara 40 iyo yikupanga mzere wakuŵala pa khoma lakuzungilira. Chinyumba ichi chili pachanya pa thanthwe lakuzungilika na chipalamba ndipo chili na mawonekero ghakupambana chomene para munthu wakuchiwona kutali. Chinyumba chikamba kale chomene, kweni mawonekedwe agho ghali lero ghakazengeka na [[Abbasids]] na pamanyuma kusungika na mafuko gha [[Nawab of Bahawalpur|Bahawalpur]]. Makoma ghake ngakukhora ndipo ghakaŵa ghakuzirwa pa kuvikilira nthowa za mu chipalamba. Mkati muli nyumba, mosque na mabwinja gha ŵanthu ŵa ufumu. Chinyumba ichi chili pafupi na [[Derawar Mosque]] na ma cemetery gha banja la Abbasi. Lero Derawar ni chimoza mwa vimanyikwiro vya mbiri ya Cholistan ndipo ŵanthu ŵakwendako kuti ŵawone makhoma ghake ghakupambana. Para dzuŵa likuloŵa, minara 40 yikuwoneka yakutowa chomene pa mchenga wa chipalamba. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14|Nan Madol]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|Tchalitchi cha Itsukushima]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12|Gyeongbokgung]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> p1uxk6ugfimw1xevc3t2s1gr2rd1uw6 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16 4 49135 120652 2026-09-01T21:46:10Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Nan madol.jpg|400px|Nan Madol]] <br> <br> |[[Nan Madol]] ni mabwinja gha msumba wakale wakuzengeka pa vilwa vichoko vya mu nyanja pafupi na chilwa cha [[Pohnpei]] mu [[Federated States of Micronesia]]. Msumba uwu ukazengeka na mizere ya malibwe gha basalt a..." 120652 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Nan madol.jpg|400px|Nan Madol]] <br> <br> |[[Nan Madol]] ni mabwinja gha msumba wakale wakuzengeka pa vilwa vichoko vya mu nyanja pafupi na chilwa cha [[Pohnpei]] mu [[Federated States of Micronesia]]. Msumba uwu ukazengeka na mizere ya malibwe gha basalt agho ghakaŵikika kupanga makhoma, nyumba, nthowa na malo gha mwambo. Nan Madol yikaŵa likuru la [[Saudeleur dynasty]], ndipo yikagwira ntchito pakati pa vyaka vya m'ma 13 na 17. Malibwe ghakuru ghakatoleka kufuma ku mbali zinyake za Pohnpei. Msumba uwu uli na magulu gha vilwa vyakujumpha 90 agho ghakupatukana na nthowa za maji. Malo agha ghakuchemeka Venice of the Pacific chifukwa cha nthowa zake za maji. Mu 2016 Nan Madol yikaŵa pa [[UNESCO]] World Heritage List. Malo agha ghakulongora luso lwa kuzenga na ndondomeko ya msumba mu Pacific. Malo agha ghakulongora mbiri ya Pacific yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|Tchalitchi cha Itsukushima]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12|Gyeongbokgung]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11|Fatehpur Sikri]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2hjf8zk15bwtt3fq0mutzr0maghb7q6 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15 4 49136 120653 2026-09-01T21:46:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Nan madol.jpg|400px|Nan Madol]] <br> <br> |[[Nan Madol]] ni mabwinja gha msumba wakale wakuzengeka pa vilwa vichoko vya mu nyanja pafupi na chilwa cha [[Pohnpei]] mu [[Federated States of Micronesia]]. Msumba uwu ukazengeka na mizere ya malibwe gha basalt a..." 120653 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Nan madol.jpg|400px|Nan Madol]] <br> <br> |[[Nan Madol]] ni mabwinja gha msumba wakale wakuzengeka pa vilwa vichoko vya mu nyanja pafupi na chilwa cha [[Pohnpei]] mu [[Federated States of Micronesia]]. Msumba uwu ukazengeka na mizere ya malibwe gha basalt agho ghakaŵikika kupanga makhoma, nyumba, nthowa na malo gha mwambo. Nan Madol yikaŵa likuru la [[Saudeleur dynasty]], ndipo yikagwira ntchito pakati pa vyaka vya m'ma 13 na 17. Malibwe ghakuru ghakatoleka kufuma ku mbali zinyake za Pohnpei. Msumba uwu uli na magulu gha vilwa vyakujumpha 90 agho ghakupatukana na nthowa za maji. Malo agha ghakuchemeka Venice of the Pacific chifukwa cha nthowa zake za maji. Mu 2016 Nan Madol yikaŵa pa [[UNESCO]] World Heritage List. Malo agha ghakulongora luso lwa kuzenga na ndondomeko ya msumba mu Pacific. Malo agha ghakulongora mbiri ya Pacific yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|Tchalitchi cha Itsukushima]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12|Gyeongbokgung]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11|Fatehpur Sikri]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2hjf8zk15bwtt3fq0mutzr0maghb7q6 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9 4 49137 120654 2026-09-01T21:47:50Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:The Leaning Tower of Pisa.jpg|400px|Chitowera cha Pisa]] <br> <br> |[[Chitowera cha Pisa]] ni campanile ya cathedral ku [[Pisa]], [[Italy]], iyo yikumanyikwa chifukwa cha kupendama kwake. Ntchito yikamba mu 1173 ndipo yikatora vyaka pafupifupi 200 chifukwa..." 120654 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:The Leaning Tower of Pisa.jpg|400px|Chitowera cha Pisa]] <br> <br> |[[Chitowera cha Pisa]] ni campanile ya cathedral ku [[Pisa]], [[Italy]], iyo yikumanyikwa chifukwa cha kupendama kwake. Ntchito yikamba mu 1173 ndipo yikatora vyaka pafupifupi 200 chifukwa cha suzgo la dothi pasi pa maziko. Tower yikazengeka na malibwe gha marble na njerwa ndipo yili na magawo ghakuzungulira agho ghakupanga mawonekedwe ghake. Kupendama kukamba apo nyumba yikaŵa yindamalizgike, ndipo ŵazengi ŵakasazganga maziko kuyezga kuchepeska suzgo. Mu 1990 tower yikajalika ku ŵalendo kuti ŵanozge na kuyikhazikiska. Mu 2001 yikazgoka yakuvikilirika ndipo ŵalendo ŵakamba so kukwera makwerero ghake. Lero ni chimoza mwa vimanyikwiro vyakumanyikwa chomene vya Pisa na Italy. Tower yili pa [[Piazza dei Miracoli]], pamoza na cathedral na baptistery. Mawonekedwe ghake ghakupambana chomene ndipo ghapangiska chithuzithuzi chakukondweska ku ŵalendo ŵakufuma ku vyaru vinandi. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15|Chinyumba cha Derawar]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14|Nan Madol]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|Tchalitchi cha Itsukushima]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 4eipghvlc8mujhxmo5c764z7hocsxge Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/5 4 49138 120655 2026-09-01T21:47:57Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Terracotta Army.jpg|400px|Gulu la Terracotta]] <br> <br> |[[Gulu la Terracotta]] ni vikozgo vya ŵasilikari, mahachi na ŵanthu vinyake ivyo vikaŵikika pafupi na manda gha Emperor [[Qin Shi Huang]] ku [[China]]. Vikozgo ivi vikapangika mu nyengo ya Qin d..." 120655 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Terracotta Army.jpg|400px|Gulu la Terracotta]] <br> <br> |[[Gulu la Terracotta]] ni vikozgo vya ŵasilikari, mahachi na ŵanthu vinyake ivyo vikaŵikika pafupi na manda gha Emperor [[Qin Shi Huang]] ku [[China]]. Vikozgo ivi vikapangika mu nyengo ya [[Qin dynasty]] mu vyaka vya m'ma 3 BC kuti vilondezge na kuvikilira emperor mu umoyo wa pamanyuma. Ŵanthu ŵakajema vikozgo ivi mu mitundu yakupambanapambana, ndipo visko vinandi vili na mawonekedwe ghapadera. Malo agha ghakasangika mu 1974 na ŵalimi apo ŵakakhukura chisima pafupi na [[Xi'an]]. Miphika yinandi ya terracotta yikapezeka mukati mwa mphanga zitatu, ndipo ŵanthu ŵakufukura vinthu viphya nyengo na nyengo. Malo agha ghali pa [[UNESCO]] World Heritage List pamoza na mausoleum gha Qin Shi Huang. Gulu ili likulongora ukuru wa ufumu na luso lwa kuzenga mu China yakale. Lero ni chimanyikwiro chakumanyikwa chomene cha mbiri ya China. Ŵalendo ŵakufika kuwona ŵasilikari ŵanandi mu nyumba zikuru. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16|Chitowera cha Pisa]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15|Chinyumba cha Derawar]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14|Nan Madol]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 957j0nds4jdamvhsuidhz9ft1qh5z16 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13 4 49139 120656 2026-09-01T21:48:19Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Castel del Monte .jpg|400px|Castel del Monte]] <br> <br> |[[Castel del Monte]] ni chinyumba cha mu vyaka vya m'ma 13 ku [[Apulia]], [[Italy]], icho chikazengeka na Emperor [[Frederick II, Holy Roman Emperor|Frederick II]]. Chinyumba ichi chikumanyikwa chifu..." 120656 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Castel del Monte .jpg|400px|Castel del Monte]] <br> <br> |[[Castel del Monte]] ni chinyumba cha mu vyaka vya m'ma 13 ku [[Apulia]], [[Italy]], icho chikazengeka na Emperor [[Frederick II, Holy Roman Emperor|Frederick II]]. Chinyumba ichi chikumanyikwa chifukwa cha mawonekedwe ghake gha makona ghaŵiri na minara yakuzungulira iyo yili pa kona yiliyose. Ŵanthu ŵakughanaghana kuti manambala ghaŵiri, makona na magawo gha nyumba yikaŵa na ng'anamuro lapadera pa ndondomeko ya kuzenga. Chinyumba chili pachanya pa phiri ndipo chikupereka mawonekero gha malo ghakuzingilira. Ŵakufufuza mbiri ŵakuti chinyumba ichi chikaŵa cha ufumu kweniso malo gha kusakira, kweni ntchito yake yeneyiyo yikumanyikwa makora yayi. Castel del Monte yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 1996 chifukwa cha luso lwa kuzenga na mbiri yake. Lero ni chimoza mwa vinyumba vyakumanyikwa chomene vya Italy. Mawonekedwe ghake gha geometric ghakupangiska kuŵa chinthu chapadera chomene pakati pa ma fortress gha Europe. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18|Chinyumba cha Bran]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/17|Gulu la Terracotta]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16|Chitowera cha Pisa]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> qyxudbjyzfjhvg6kizm8n77ujozn7sq Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12 4 49140 120657 2026-09-01T21:48:29Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Stari most.jpg|400px|Stari Most]] <br> <br> |[[Stari Most]] ni bridge yakale ya malibwe mu [[Mostar]], [[Bosnia and Herzegovina]], iyo yikujumpha pa [[Neretva]]. Bridge yakwamba yikazengeka mu nyengo ya [[Ottoman Empire]] pakati pa vyaka vya m'ma 16 pasi pa..." 120657 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Stari most.jpg|400px|Stari Most]] <br> <br> |[[Stari Most]] ni bridge yakale ya malibwe mu [[Mostar]], [[Bosnia and Herzegovina]], iyo yikujumpha pa [[Neretva]]. Bridge yakwamba yikazengeka mu nyengo ya [[Ottoman Empire]] pakati pa vyaka vya m'ma 16 pasi pa Sultan [[Suleiman the Magnificent]]. Yikapangika na malibwe gha limestone ndipo arch yake yikulongora luso lwa kuzenga la Ottoman. Mu 1993, pa [[Bosnian War]], bridge yikaparanyika na mabomba. Pamanyuma ŵakamba ntchito yakubwezereskaso bridge mwakugwiliskira ntchito malibwe na nthowa izo zikayananga na nyumba yakale. Stari Most yikazgoka yakugwiliskirika ntchito so mu 2004 ndipo yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site mu 2005. Lero bridge iyi ni chizindikiro cha Mostar na kubwezereskana kwa ŵanthu. Ŵalendo ŵakutemwa kuwona bridge kufuma mumphepete mwa mlonga. Mawonekedwe ghake ghakupambana chomene para dzuŵa likuloŵa, ndipo maji gha Neretva ghakuwoneka pasi pa arch. Malo agha ghakukondweska chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19|Castel del Monte]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18|Chinyumba cha Bran]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/17|Gulu la Terracotta]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2yry4vmhkbroxed9ozsgw8q9tvoh0gl Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18 4 49141 120658 2026-09-01T21:48:38Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:TowerBridge.jpg|400px|Tower Bridge]] <br> <br> |[[Tower Bridge]] ni bridge yakumanyikwa ku [[London]], [[England]], iyo yikujumpha pa [[River Thames]] pafupi na [[Tower of London]]. Yikazengeka pakati pa 1886 na 1894 ndipo yili na ma tower gha Gothic Reviva..." 120658 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:TowerBridge.jpg|400px|Tower Bridge]] <br> <br> |[[Tower Bridge]] ni bridge yakumanyikwa ku [[London]], [[England]], iyo yikujumpha pa [[River Thames]] pafupi na [[Tower of London]]. Yikazengeka pakati pa 1886 na 1894 ndipo yili na ma tower gha Gothic Revival agho ghakuyaniska bridge. Bridge iyi yili na central bascule span iyo yingakwezeka kuti maboti ghajumphe pa mlonga. Mu nyengo yakale lifting mechanism yikagwiliskira ntchito hydraulic power, kweni yikasinthika ku electrical system mu 1976. [[Tower Bridge Exhibition]] yikulongora makina ghakale na mawonekero gha London kufuma pachanya pa walkway. Bridge iyi yikumanyikwa chomene mu vithuzithuzi vya London ndipo yikupambanako na bridges zinyake pa Thames. Ŵanthu ŵakwendapo pa nthowa za pachanya, apo magalimoto na ŵakwenda pa mapazi ŵakugwiliskira ntchito bridge pasi. Lero ni chizindikiro chakumanyikwa chomene cha London na engineering ya nyengo ya Victorian. Para bridge yatseguka, traffic ya mlonga yikujumpha pasi pake. Ŵalendo ŵakuyiwona kufuma ku vigaŵa vinandi vya London. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20|Stari Most]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19|Castel del Monte]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/18|Chinyumba cha Bran]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> gi9kkr5snyn5nns2smfwbu6f2tbc5w0 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/2 4 49142 120659 2026-09-01T21:49:29Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:The Palace of Westminster.JPG|400px|Palace of Westminster]] <br> <br> |[[Palace of Westminster]] ni nyumba ya Parliament ya [[United Kingdom]] ku [[London]], iyo yili pa mphepete mwa [[River Thames]]. Nyumba iyo yili lero yikazengeka chomene mu nyengo ya ..." 120659 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:The Palace of Westminster.JPG|400px|Palace of Westminster]] <br> <br> |[[Palace of Westminster]] ni nyumba ya Parliament ya [[United Kingdom]] ku [[London]], iyo yili pa mphepete mwa [[River Thames]]. Nyumba iyo yili lero yikazengeka chomene mu nyengo ya [[Victorian architecture|Victorian]] pamanyuma pa moto ukuru wa 1834 uwo ukawotcha nyumba yakale. [[Charles Barry]] na [[Augustus Pugin]] ndiwo ŵakafumba mapangidwe gha nyumba yiphya. [[Elizabeth Tower]], iyo yikumanyikwa na [[Big Ben]], ni chizindikiro chakumanyikwa chomene cha London. Mukati muli [[House of Commons]] na [[House of Lords]], uko malango gha United Kingdom ghakudumbika. Palace yili na vyumba vinandi na makhoma agho ghali na zithuzi vya mbiri. Mu 1987 Parliament Buildings pamoza na [[Westminster Abbey]] zikazgoka [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero Palace of Westminster ni malo gha ndale na mbiri ghakumanyikwa chomene mu Britain. Mawonekedwe ghake gha Gothic ghakupanga chithuzithuzi chakumanyikwa pa Thames. Tower ya Big Ben yikuwoneka kutali mu msumba. Makhoma ghake ghakulongora ukuru wa Parliament ya Britain. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21|Tower Bridge]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20|Stari Most]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19|Castel del Monte]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> lgkejbvbv7oeq35esqqhzjpz6gd9o1e Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/4 4 49143 120660 2026-09-01T21:49:37Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Qutb Minar, India.jpg|400px|Qutb Minar]] <br> <br> |[[Qutb Minar]] ni minaret yitali ku [[Delhi]], [[India]], iyo yikamba kuzengeka mu vyaka vya m'ma 12 pasi pa [[Qutb-ud-din Aibak]]. Tower iyi yikupangika na red sandstone na marble ndipo yili na magawo gha..." 120660 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Qutb Minar, India.jpg|400px|Qutb Minar]] <br> <br> |[[Qutb Minar]] ni minaret yitali ku [[Delhi]], [[India]], iyo yikamba kuzengeka mu vyaka vya m'ma 12 pasi pa [[Qutb-ud-din Aibak]]. Tower iyi yikupangika na red sandstone na marble ndipo yili na magawo ghakupambanapambana agho ghali na malembo gha [[Arabic]] na [[Nagari]]. Yikafika pa utali wa mamita 72.5 ndipo yili yimoza mwa ma minaret ghakumanyikwa chomene pa charu. [[Iltutmish]] wakasazgirapo magawo ghanyake, ndipo tower yikanozgeka pamanyuma pa kuphwanyika na mphepo na zivomezi. Qutb Minar yili mukati mwa [[Qutb complex]], uwo uli na Quwwat-ul-Islam Mosque, [[Iron Pillar of Delhi]] na manda gha ŵanthu ŵa ufumu. Mu 1993 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero Qutb Minar ni chizindikiro cha Delhi na mbiri ya Delhi Sultanate. Minara yake yikuwoneka kutali chomene mu msumba. Malibwe ghake ghali na malembo ghakale ghakupambana. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22|Palace of Westminster]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21|Tower Bridge]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20|Stari Most]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> t9289z5z9w3sotbrnxqlcn11x1t1qs3 120670 120660 2026-09-01T21:52:15Z Tumbuka Arch 6863 120670 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Burg Eltz, northwest view 20240608 1.jpg|400px|Burg Eltz]] <br> <br> |[[Burg Eltz]] ni chinyumba cha nyengo ya [[Middle Ages]] icho chili pachanya pa thanthwe pakati pa nkhalango ku [[Germany]]. Chinyumba ichi chili pafupi na Mlonga wa Moselle ndipo chikulongora minara, nyumba za mbumba na makhoma ghakupambanapambana. Burg Eltz yakhala mu mawoko gha banja la Eltz kwa vyaka pafupifupi 900, ndipo chigaŵa chinyake chikuchalimo kukhala nyumba ya banja. Chinyumba chikukolerana na mitundu yakupambanapambana ya luso lwa kuzenga chifukwa chikazengeka na kusazgika mu nyengo zinandi. Ŵanthu ŵakakhalanga mwenemumo pamoza na ŵasilikari, ŵantchito na ŵanthu ŵa banja. Nangauli nkhondo zinandi zikachitika mu Germany, Burg Eltz yikapona yambura kuparanyika chomene. Lero ni malo ghakumanyikwa chomene gha alendo ndipo ŵalendo ŵangawona vyumba, zida na vinthu vya banja. Nkhalango yakuzungulira yikupangiska chinyumba ichi kuŵa nga ni cha mu nthano. Malo agha ghakukondweska chomene mu nyengo zose. Makhoma ghake ghakawovwira kusunga mbiri yake. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28|Eiffel Tower]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|Sagrada Família]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|Tempile ya Kuchanya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 81x3aa705048u1mmvy25a01iedtiim1 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/19 4 49144 120661 2026-09-01T21:49:44Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Hawa-mahal.jpg|400px|Hawa Mahal]] <br> <br> |[[Hawa Mahal]] ni nyumba yakumanyikwa ku [[Jaipur]], [[India]], iyo yikazengeka mu 1799 na Maharaja [[Sawai Pratap Singh]]. Zina lake likung’anamura “[[Palace of Winds]]” ndipo nyumba iyi yili na mawindo gh..." 120661 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Hawa-mahal.jpg|400px|Hawa Mahal]] <br> <br> |[[Hawa Mahal]] ni nyumba yakumanyikwa ku [[Jaipur]], [[India]], iyo yikazengeka mu 1799 na Maharaja [[Sawai Pratap Singh]]. Zina lake likung’anamura “[[Palace of Winds]]” ndipo nyumba iyi yili na mawindo ghachoko ghanandi agho ghakupanga khoma lakuwoneka nga chikoti cha njuchi. Mawindo agha ghakapangika kuti ŵanakazi ŵa nyumba ya ufumu ŵawonenge misewu na zikondwerero kwambura kuwoneka na ŵanthu. Hawa Mahal yikupangika na red na pink sandstone ndipo ni chigaŵa cha luso lwa kuzenga la [[Rajput architecture|Rajput]] na Mughal. Mukati muli nthowa zichoko, mabwalo na zipinda ivyo vikovwira mphepo kwenda mu nyumba. Chinyumba ichi chili mu chigaŵa cha City Palace ndipo chikumanyikwa chomene mu vithuzithuzi vya Jaipur. Lero ni malo ghakwendelerwa chomene gha alendo ndipo ghakulongora mbiri ya ufumu wa Rajasthan. Dzuŵa para likuwala, mawindo ghanandi ghakupanga vivinjo vyakupambana pa khoma. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23|Qutb Minar]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22|Palace of Westminster]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/21|Tower Bridge]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> jerm3p5ba6nxwwi8rcwj1vh5rqfvlkw Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22 4 49145 120662 2026-09-01T21:49:51Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni ksar wakale wa nyumba za dongo ku [[Morocco]], pafupi na [[Ouarzazate]]. Malo agha ghali na nyumba zinandi izo zikulongozgeka mukati mwa khoma ndipo zikazengeka na njerwa za dongo, mch..." 120662 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni ksar wakale wa nyumba za dongo ku [[Morocco]], pafupi na [[Ouarzazate]]. Malo agha ghali na nyumba zinandi izo zikulongozgeka mukati mwa khoma ndipo zikazengeka na njerwa za dongo, mchenga na udongo. Aït Benhaddou yikaŵa malo ghakupumira pa nthowa zakale za malonda pakati pa [[Sahara]] na misumba ya kumpoto kwa Africa. Msumba wakale uwu uli pachanya pachoko ndipo uli na nthowa zakukwerera pakati pa nyumba, minara na mabwalo. Malo agha ghakaŵa ghakumanyikwa chomene mu filimu chifukwa cha kujambulika kwa [[Gladiator]] na mafilimu ghanyake. Mu 1987 yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Ŵanthu ŵachoko ŵachali kukhala mu gulu la nyumba, apo malo ghanyake ghagwiliskirika ntchito nga malo gha ŵalendo. Para dzuŵa likuloŵa, makhoma gha dongo ghakusintha mtundu na kupanga chithuzithuzi chakukondweska chomene cha Morocco. Malo agha ghakulongora mbiri ya nthowa za malonda na kuzenga vya dongo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24|Hawa Mahal]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23|Qutb Minar]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22|Palace of Westminster]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> csskrm99pksth3r6gses85om9e14mt3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/20 4 49146 120663 2026-09-01T21:50:05Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Temple Of Heaven.jpg|400px|Tempile ya Kuchanya]] <br> <br> |[[Tempile ya Kuchanya]] ni gulu la nyumba za chisopa na minda mu [[Beijing]], [[China]], ilo likazengeka mu nyengo ya [[Ming dynasty]]. Ŵafumu ŵakizanga kuno kusopa [[Heaven|Kuchanya]] na kupemph..." 120663 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Temple Of Heaven.jpg|400px|Tempile ya Kuchanya]] <br> <br> |[[Tempile ya Kuchanya]] ni gulu la nyumba za chisopa na minda mu [[Beijing]], [[China]], ilo likazengeka mu nyengo ya [[Ming dynasty]]. Ŵafumu ŵakizanga kuno kusopa [[Heaven|Kuchanya]] na kupempha khoro likuru. Ntchito yikamba mu 1406 ndipo nyumba zikuru zikamalizgika mu 1420. [[Hall of Prayer for Good Harvests]] ndiyo nyumba yakumanyikwa chomene, ndipo yili na mawonekedwe gha kuzungulira agho ghakuyanako na kuchanya. Ŵafumu ŵakachitanga miyambo ya nyengo pano, chomene kupemphere vyakurya vinandi. Minda yikuru yakuzungilira malo agha yikawovwira kulekaniska chigaŵa cha mwambo na msumba. Mu 1998 Tempile ya Kuchanya yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ni chimoza mwa viyelezgero viwemi chomene vya kuzenga kwa ufumu wa China. Makhoma ghake ghakulongora mitundu yakuwala, vinthu vya chisopa na luso lwa kuzenga. Malo agha ghakwendelerwa na ŵalendo ŵanandi chaka chilichose ndipo ghali pakati pa Beijing. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25|Aït Benhaddou]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24|Hawa Mahal]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23|Qutb Minar]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 392a2e5pnqa2508le99maro56u0vbdk Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24 4 49147 120664 2026-09-01T21:50:13Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:La Sagrada Familia Barcelona.jpg|400px|Sagrada Família]] <br> <br> |[[Sagrada Família]] ni tchalitchi likuru ku [[Barcelona]], [[Spain]], ilo lili mu luso lwa [[Antoni Gaudí]]. Ntchito yikamba mu 1882, ndipo Gaudí wakamba kuyilongozga mu 1883 na kusinth..." 120664 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:La Sagrada Familia Barcelona.jpg|400px|Sagrada Família]] <br> <br> |[[Sagrada Família]] ni tchalitchi likuru ku [[Barcelona]], [[Spain]], ilo lili mu luso lwa [[Antoni Gaudí]]. Ntchito yikamba mu 1882, ndipo Gaudí wakamba kuyilongozga mu 1883 na kusintha chomene mapangidwe ghake. Nyumba iyi yili na minara yinandi yakutalika, makhoma ghakujema na vinthu vinandi vyakufuma mu chikhalidwe cha Chikhristu. [[Nativity façade]] yikulongora nkhani za kubabika kwa Yesu, apo [[Passion façade]] yikulongora masuzgo gha Yesu. Mukati muli mizati iyo yikupambana nga makuni ndipo yikovwira kunyamura dome na denga. Sagrada Família yikakhala yindamalizgike kwa vyaka vinandi chifukwa cha kukura kwa ntchito na nyifwa ya Gaudí mu 1926. Lero ntchito yikulutilira ndipo nyumba yikulindizgika kuŵa yomalizgika munthazi. Mu 2005 chigaŵa cha Gaudí chikaŵa pa [[UNESCO]] World Heritage List. Sagrada Família ni chimoza mwa vimanyikwiro vikuru vya Barcelona. Mawonekedwe ghake ghakupambana chomene ndipo ghakopa ŵalendo kufuma ku vyaru vinandi. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|Tempile ya Kuchanya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25|Aït Benhaddou]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24|Hawa Mahal]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> h88oxrt9rhdlrzlywbhyify9abqfav3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23 4 49148 120665 2026-09-01T21:50:20Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Eiffel Tower, Paris.jpg|400px|Eiffel Tower]] <br> <br> |[[Eiffel Tower]] ni tower ya iron ku [[Paris]], [[France]], iyo yikazengeka pa [[Champ de Mars]] kuti yikaŵe chimanyikwiro cha [[1889 Exposition Universelle]]. Engineer [[Gustave Eiffel]] na kampani y..." 120665 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Eiffel Tower, Paris.jpg|400px|Eiffel Tower]] <br> <br> |[[Eiffel Tower]] ni tower ya iron ku [[Paris]], [[France]], iyo yikazengeka pa [[Champ de Mars]] kuti yikaŵe chimanyikwiro cha [[1889 Exposition Universelle]]. Engineer [[Gustave Eiffel]] na kampani yake ndiwo ŵakalongozga ntchito yakuzenga, ndipo tower yikamalizgika mu 1889. Yikafika pa utali wa mamita 300 panji kujumpirapo, ndipo yikaŵa nyumba yitali chomene pa charu panyengo yake. Tower yikupangika na vipande vinandi vya iron ivyo vikumanikana na rivets. Ŵanthu ŵanandi ŵakakayikira mawonekedwe ghake apo yikaŵa yipya, kweni pamanyuma yikazgoka chizindikiro cha Paris. Mu [[World War II]], tower yikagwira ntchito pa mauthenga gha radio. Lero ŵalendo ŵakwera muchanya na ma lift panji makwerero kuti ŵawone msumba. Eiffel Tower yikuwonekaso usiku apo mazana gha mababu ghakuwala. Ni yimoza mwa nyumba zakumanyikwa chomene pa charu. Para dzuŵa likuloŵa, Paris yikuwoneka pasi pa tower mwakutowa chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|Sagrada Família]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|Tempile ya Kuchanya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25|Aït Benhaddou]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> dxh9dc7u2yrjcxncy0rkbblau8npt0k Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/30 4 49149 120666 2026-09-01T21:50:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Eiffel Tower, Paris.jpg|400px|Eiffel Tower]] <br> <br> |[[Eiffel Tower]] ni tower ya iron ku [[Paris]], [[France]], iyo yikazengeka pa [[Champ de Mars]] kuti yikaŵe chimanyikwiro cha [[1889 Exposition Universelle]]. Engineer [[Gustave Eiffel]] na kampani y..." 120666 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Eiffel Tower, Paris.jpg|400px|Eiffel Tower]] <br> <br> |[[Eiffel Tower]] ni tower ya iron ku [[Paris]], [[France]], iyo yikazengeka pa [[Champ de Mars]] kuti yikaŵe chimanyikwiro cha [[1889 Exposition Universelle]]. Engineer [[Gustave Eiffel]] na kampani yake ndiwo ŵakalongozga ntchito yakuzenga, ndipo tower yikamalizgika mu 1889. Yikafika pa utali wa mamita 300 panji kujumpirapo, ndipo yikaŵa nyumba yitali chomene pa charu panyengo yake. Tower yikupangika na vipande vinandi vya iron ivyo vikumanikana na rivets. Ŵanthu ŵanandi ŵakakayikira mawonekedwe ghake apo yikaŵa yipya, kweni pamanyuma yikazgoka chizindikiro cha Paris. Mu [[World War II]], tower yikagwira ntchito pa mauthenga gha radio. Lero ŵalendo ŵakwera muchanya na ma lift panji makwerero kuti ŵawone msumba. Eiffel Tower yikuwonekaso usiku apo mazana gha mababu ghakuwala. Ni yimoza mwa nyumba zakumanyikwa chomene pa charu. Para dzuŵa likuloŵa, Paris yikuwoneka pasi pa tower mwakutowa chomene. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|Sagrada Família]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|Tempile ya Kuchanya]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25|Aït Benhaddou]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> dxh9dc7u2yrjcxncy0rkbblau8npt0k Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/29 4 49150 120667 2026-09-01T21:50:33Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Burg Eltz, northwest view 20240608 1.jpg|400px|Burg Eltz]] <br> <br> |[[Burg Eltz]] ni chinyumba cha nyengo ya [[Middle Ages]] icho chili pachanya pa thanthwe pakati pa nkhalango ku [[Germany]]. Chinyumba ichi chili pafupi na Mlonga wa Moselle ndipo chikulo..." 120667 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Burg Eltz, northwest view 20240608 1.jpg|400px|Burg Eltz]] <br> <br> |[[Burg Eltz]] ni chinyumba cha nyengo ya [[Middle Ages]] icho chili pachanya pa thanthwe pakati pa nkhalango ku [[Germany]]. Chinyumba ichi chili pafupi na Mlonga wa Moselle ndipo chikulongora minara, nyumba za mbumba na makhoma ghakupambanapambana. Burg Eltz yakhala mu mawoko gha banja la Eltz kwa vyaka pafupifupi 900, ndipo chigaŵa chinyake chikuchalimo kukhala nyumba ya banja. Chinyumba chikukolerana na mitundu yakupambanapambana ya luso lwa kuzenga chifukwa chikazengeka na kusazgika mu nyengo zinandi. Ŵanthu ŵakakhalanga mwenemumo pamoza na ŵasilikari, ŵantchito na ŵanthu ŵa banja. Nangauli nkhondo zinandi zikachitika mu Germany, Burg Eltz yikapona yambura kuparanyika chomene. Lero ni malo ghakumanyikwa chomene gha alendo ndipo ŵalendo ŵangawona vyumba, zida na vinthu vya banja. Nkhalango yakuzungulira yikupangiska chinyumba ichi kuŵa nga ni cha mu nthano. Malo agha ghakukondweska chomene mu nyengo zose. Makhoma ghake ghakawovwira kusunga mbiri yake. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28|Eiffel Tower]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|Sagrada Família]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/26|Tempile ya Kuchanya]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 81x3aa705048u1mmvy25a01iedtiim1 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/31 4 49151 120668 2026-09-01T21:50:44Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Stonehenge, Wiltshire, England.jpg|400px|Stonehenge]] <br> <br> |[[Stonehenge]] ni monument yakale ya malibwe ku Wiltshire, [[England]], ndipo ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha nyengo ya [[Neolithic]] na [[Bronze Age]]. Malo agha ghali na makhoma..." 120668 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Stonehenge, Wiltshire, England.jpg|400px|Stonehenge]] <br> <br> |[[Stonehenge]] ni monument yakale ya malibwe ku Wiltshire, [[England]], ndipo ni yimoza mwa malo ghakumanyikwa chomene gha nyengo ya [[Neolithic]] na [[Bronze Age]]. Malo agha ghali na makhoma gha dongo na dzenje lakuzungulira, pamoza na malibwe ghakuru agho ghali mu circle. Ŵakufufuza ŵakuti magawo ghakwambilira gha malo agha ghakaŵapo pafupifupi mu 3100 BC, ndipo malibwe ghakwimilira ghakaŵikika pakati pa 2500 na 2000 BC. Malibwe ghanyake ghakiza kufuma kutali chomene, ndipo ubwezi uwu ukuyowoya za luso lwa ŵanthu ŵa nyengo yakale pakunyamura vinthu. Ntchito ya Stonehenge yikumanyikwa mwakukwana yayi, kweni yikayanana na mwambo, nyifwa na kalendala ya nyengo. Pafupi pali ma burial mounds na malo ghanyake gha archaeology. Mu 1986 Stonehenge, Avebury na malo ghakuzungilira vikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ŵalendo ŵakiza kufuma pa charu chose kuzakawona malibwe agha. Para dzuŵa likutuluka, mithunzi yikupanga mawonekero ghakukondweska chomene pa malo agha. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/29|Burg Eltz]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/28|Eiffel Tower]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27|Sagrada Família]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 5a4wgd05kbr99s8j6uqpz7fpjq26wwp Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/27 4 49152 120669 2026-09-01T21:51:02Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni ksar wakale wa nyumba za dongo ku [[Morocco]], pafupi na [[Ouarzazate]]. Malo agha ghali na nyumba zinandi izo zikulongozgeka mukati mwa khoma ndipo zikazengeka na njerwa za dongo, mch..." 120669 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:AitBenHaddou.jpg|400px|Aït Benhaddou]] <br> <br> |[[Aït Benhaddou]] ni ksar wakale wa nyumba za dongo ku [[Morocco]], pafupi na [[Ouarzazate]]. Malo agha ghali na nyumba zinandi izo zikulongozgeka mukati mwa khoma ndipo zikazengeka na njerwa za dongo, mchenga na udongo. Aït Benhaddou yikaŵa malo ghakupumira pa nthowa zakale za malonda pakati pa [[Sahara]] na misumba ya kumpoto kwa Africa. Msumba wakale uwu uli pachanya pachoko ndipo uli na nthowa zakukwerera pakati pa nyumba, minara na mabwalo. Malo agha ghakaŵa ghakumanyikwa chomene mu filimu chifukwa cha kujambulika kwa [[Gladiator]] na mafilimu ghanyake. Mu 1987 yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Ŵanthu ŵachoko ŵachali kukhala mu gulu la nyumba, apo malo ghanyake ghagwiliskirika ntchito nga malo gha ŵalendo. Para dzuŵa likuloŵa, makhoma gha dongo ghakusintha mtundu na kupanga chithuzithuzi chakukondweska chomene cha Morocco. Malo agha ghakulongora mbiri ya nthowa za malonda na kuzenga vya dongo. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/24|Hawa Mahal]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/23|Qutb Minar]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/22|Palace of Westminster]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> csskrm99pksth3r6gses85om9e14mt3 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/25 4 49153 120671 2026-09-01T21:53:25Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Terracotta Army.jpg|400px|Gulu la Terracotta]] <br> <br> |[[Gulu la Terracotta]] ni vikozgo vya ŵasilikari, mahachi na ŵanthu vinyake ivyo vikaŵikika pafupi na manda gha Emperor [[Qin Shi Huang]] ku [[China]]. Vikozgo ivi vikapangika mu nyengo ya Qin d..." 120671 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Terracotta Army.jpg|400px|Gulu la Terracotta]] <br> <br> |[[Gulu la Terracotta]] ni vikozgo vya ŵasilikari, mahachi na ŵanthu vinyake ivyo vikaŵikika pafupi na manda gha Emperor [[Qin Shi Huang]] ku [[China]]. Vikozgo ivi vikapangika mu nyengo ya [[Qin dynasty]] mu vyaka vya m'ma 3 BC kuti vilondezge na kuvikilira emperor mu umoyo wa pamanyuma. Ŵanthu ŵakajema vikozgo ivi mu mitundu yakupambanapambana, ndipo visko vinandi vili na mawonekedwe ghapadera. Malo agha ghakasangika mu 1974 na ŵalimi apo ŵakakhukura chisima pafupi na [[Xi'an]]. Miphika yinandi ya terracotta yikapezeka mukati mwa mphanga zitatu, ndipo ŵanthu ŵakufukura vinthu viphya nyengo na nyengo. Malo agha ghali pa [[UNESCO]] World Heritage List pamoza na mausoleum gha Qin Shi Huang. Gulu ili likulongora ukuru wa ufumu na luso lwa kuzenga mu China yakale. Lero ni chimanyikwiro chakumanyikwa chomene cha mbiri ya China. Ŵalendo ŵakufika kuwona ŵasilikari ŵanandi mu nyumba zikuru. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/16|Chitowera cha Pisa]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/15|Chinyumba cha Derawar]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/14|Nan Madol]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 957j0nds4jdamvhsuidhz9ft1qh5z16 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/3 4 49154 120672 2026-09-01T21:53:47Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Nan madol.jpg|400px|Nan Madol]] <br> <br> |[[Nan Madol]] ni mabwinja gha msumba wakale wakuzengeka pa vilwa vichoko vya mu nyanja pafupi na chilwa cha [[Pohnpei]] mu [[Federated States of Micronesia]]. Msumba uwu ukazengeka na mizere ya malibwe gha basalt a..." 120672 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Nan madol.jpg|400px|Nan Madol]] <br> <br> |[[Nan Madol]] ni mabwinja gha msumba wakale wakuzengeka pa vilwa vichoko vya mu nyanja pafupi na chilwa cha [[Pohnpei]] mu [[Federated States of Micronesia]]. Msumba uwu ukazengeka na mizere ya malibwe gha basalt agho ghakaŵikika kupanga makhoma, nyumba, nthowa na malo gha mwambo. Nan Madol yikaŵa likuru la [[Saudeleur dynasty]], ndipo yikagwira ntchito pakati pa vyaka vya m'ma 13 na 17. Malibwe ghakuru ghakatoleka kufuma ku mbali zinyake za Pohnpei. Msumba uwu uli na magulu gha vilwa vyakujumpha 90 agho ghakupatukana na nthowa za maji. Malo agha ghakuchemeka Venice of the Pacific chifukwa cha nthowa zake za maji. Mu 2016 Nan Madol yikaŵa pa [[UNESCO]] World Heritage List. Malo agha ghakulongora luso lwa kuzenga na ndondomeko ya msumba mu Pacific. Malo agha ghakulongora mbiri ya Pacific yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/13|Tchalitchi cha Itsukushima]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/12|Gyeongbokgung]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11|Fatehpur Sikri]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> 2hjf8zk15bwtt3fq0mutzr0maghb7q6 Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/25 4 49155 120673 2026-09-01T21:54:34Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Gyeongbokgung(palace).jpg|400px|Gyeongbokgung]] <br> <br> |[[Gyeongbokgung]] ni palace yikuru chomene mu [[Seoul]], [[South Korea]], ndipo yikaŵa palace yikuru ya [[Joseon dynasty]]. Yikazengeka mu 1395 pasi pa [[King Taejo]], ndipo yikaŵa pakati pa ndale..." 120673 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Gyeongbokgung(palace).jpg|400px|Gyeongbokgung]] <br> <br> |[[Gyeongbokgung]] ni palace yikuru chomene mu [[Seoul]], [[South Korea]], ndipo yikaŵa palace yikuru ya [[Joseon dynasty]]. Yikazengeka mu 1395 pasi pa [[King Taejo]], ndipo yikaŵa pakati pa ndale na umoyo wa ufumu kwa nyengo yitali. Palace yili na zipata, mabwalo, nyumba za ufumu na minda. [[Geunjeongjeon]] ndiyo holo yikuru iyo ŵafumu ŵakachitiranga miyambo na kulandira ŵalendo. [[Gyeonghoeru]] ni nyumba iyo yili pakati pa dziwe ndipo yikagwiliskirika ntchito pa maphwando gha ufumu. Gyeongbokgung yikapwetekeka chomene pa nyengo ya [[Japanese occupation of Korea|ulamuliro wa Japan]], ndipo nyumba zinandi zikaparanyika. Mu vyaka vya m'ma 1990, boma la South Korea likamba ntchito yikuru yakubwezereska palace ku mawonekedwe ghake gha kale. Lero Gyeongbokgung ni chimoza mwa vimanyikwiro vikuru vya Seoul ndipo ŵalendo ŵakiza kuwona vyumba, zipata na mwambo wa ŵasilikari. Nyumba iyi yikulongora chikhalidwe cha Korea yakale. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/11|Fatehpur Sikri]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/10|Meroë]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9|Aksum]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> nh5bnnuv8ecfokcew0y44ws5ebzdnza Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/23 4 49156 120674 2026-09-01T21:54:42Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Fatehpur Sikri.jpg|400px|Fatehpur Sikri]] <br> <br> |[[Fatehpur Sikri]] ni msumba wakale wa ufumu pafupi na Agra, [[India]], uwo ukazengeka na Mughal emperor [[Akbar]] mu vyaka vya m'ma 16. Akbar wakasankha malo agha kuŵa likuru la ufumu, ndipo nyumba zina..." 120674 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Fatehpur Sikri.jpg|400px|Fatehpur Sikri]] <br> <br> |[[Fatehpur Sikri]] ni msumba wakale wa ufumu pafupi na Agra, [[India]], uwo ukazengeka na Mughal emperor [[Akbar]] mu vyaka vya m'ma 16. Akbar wakasankha malo agha kuŵa likuru la ufumu, ndipo nyumba zinandi zikazengeka na malibwe gha red sandstone. Msumba uwu ukaŵa na palace, makhoti, holo, nyumba za ŵanakazi na ma mosque. [[Buland Darwaza]] ni chipata chikuru chomene ndipo chikumanyikwa chifukwa cha utali na mawonekedwe ghake. [[Jama Masjid]] na [[Tomb of Salim Chishti]] nazo ni nyumba zakuzirwa mukati mwa msumba. Fatehpur Sikri yikaŵa likuru la Mughal kwa nyengo yichoko pambere boma likasamira ku Agra chifukwa cha suzgo la maji. Mu 1986 malo agha ghakaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ni chiyelezgero chiwemi cha luso lwa Mughal. Makhoma ghake ghakulongora kusangana kwa luso la India na Persia ndipo ghachali ghakuwoneka makora. Ni malo ghakukondweska. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/10|Meroë]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9|Aksum]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/8|Krak des Chevaliers]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> d63gv3atpyyiqat4ys1h3fgcf57c31s Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Novembala/28 4 49157 120675 2026-09-01T21:54:56Z Tumbuka Arch 6863 Created page with "{| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Merowe Pyramids 1.jpg|400px|Meroë]] <br> <br> |[[Meroë]] ni malo gha mabwinja gha likuru la [[Kingdom of Kush]] mu [[Sudan]], pafupi na mlonga wa [[Nile]]. Chigaŵa ichi chikumanyikwa chomene chifukwa cha ma pyramids ghake ghanandi agho ghakazengeka kuŵi..." 120675 wikitext text/x-wiki {| style="text-align:{{#ifexpr:250 >= 400|center|left}}; background-color:transparent; {{#ifexpr:250 >= 400|padding:0.9em|}}" cellspacing="0" cellpadding="0" |{{#ifexpr:250 < 400|style="padding-right:0.9em;"|}}|[[File:Merowe Pyramids 1.jpg|400px|Meroë]] <br> <br> |[[Meroë]] ni malo gha mabwinja gha likuru la [[Kingdom of Kush]] mu [[Sudan]], pafupi na mlonga wa [[Nile]]. Chigaŵa ichi chikumanyikwa chomene chifukwa cha ma pyramids ghake ghanandi agho ghakazengeka kuŵikira mafumu na ŵanthu ŵa ufumu. Ŵanthu ŵa Kush ŵakagwiliskira ntchito malibwe, njerwa na dongo pa kuzenga nyumba, ma temple na pyramids. Ma pyramids gha Meroë ghakupambanako na gha Egypt chifukwa ghali ghachoko na ghapendekera chomene. Ufumu wa Kush ukaŵa na ubwezi wa malonda na Egypt na vyaru vinyake vya Africa. Malembo gha [[Meroitic language|chiyowoyero cha Meroitic]] ghakulembeka pa malibwe na vinthu vya kale ndipo ghachali kusuzga kumasulira ghose. Mu 2011 Island of Meroe yikaŵa [[UNESCO]] World Heritage Site. Lero ma pyramids agha ni chimanyikwiro cha mbiri ya Sudan na Africa yakale. Meroe yikulongora luso lwa Kush na mbiri ya Nile. <br> Vithuzi vyakumasinda ivyo vilikuonekapo: [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/9|Aksum]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/8|Krak des Chevaliers]] &mdash; [[Wikipedia:Chithuzi cha mwahuno mu ChiTumbuka/Disembala/7|Chinyumba cha Alcázar cha Segovia]] |} <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Chithuzi cha mwahuno mu Chitumbuka mu mwezi wa Disembala]]</noinclude> <noinclude>[[Category:Vyakulemba vya pa chikaya cha Chitumbuka]]</noinclude> mz8n3628dcu1zzhad8pyg3afouingkg Talk:Kosovo 1 49158 120679 2026-09-02T02:15:23Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Talk header}}" 120679 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb Talk:Morwell 1 49159 120680 2026-09-02T02:18:02Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120680 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Australia 1 49160 120681 2026-09-02T02:18:20Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120681 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Sydney 1 49161 120682 2026-09-02T02:18:35Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120682 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Melbourne 1 49162 120683 2026-09-02T02:18:52Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120683 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Brisbane 1 49163 120684 2026-09-02T02:19:08Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120684 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Perth 1 49164 120685 2026-09-02T02:19:21Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120685 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Canberra 1 49165 120686 2026-09-02T02:19:36Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120686 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Darwin (msumba) 1 49166 120687 2026-09-02T02:19:51Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120687 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:ChiTumbuka 1 49167 120688 2026-09-02T02:20:54Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120688 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Wikipediya 1 49168 120689 2026-09-02T02:21:38Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120689 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:ChiZungu 1 49169 120690 2026-09-02T02:21:55Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120690 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Bosnia na Herzegovina 1 49170 120691 2026-09-02T02:23:07Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120691 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Međurečje 1 49171 120692 2026-09-02T02:23:37Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120692 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Šiprage 1 49172 120693 2026-09-02T02:23:58Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120693 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Boma la Brčko 1 49173 120694 2026-09-02T02:24:23Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120694 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Mozambique 1 49174 120695 2026-09-02T02:24:43Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120695 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Pátria Amada 1 49175 120696 2026-09-02T02:25:39Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120696 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Samo ku waar 1 49176 120697 2026-09-02T02:26:02Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120697 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Lesmurdie 1 49177 120698 2026-09-02T02:26:19Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120698 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Les Mureaux 1 49178 120699 2026-09-02T02:26:35Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120699 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:France 1 49179 120700 2026-09-02T02:26:51Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120700 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:London 1 49180 120701 2026-09-02T02:31:20Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120701 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Lodwar 1 49181 120702 2026-09-02T02:31:52Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120702 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Kenya 1 49182 120703 2026-09-02T02:32:21Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120703 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Depop 1 49183 120705 2026-09-02T02:33:29Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120705 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Lyft 1 49184 120706 2026-09-02T02:33:45Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120706 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Nkhondo ya Kitos 1 49185 120707 2026-09-02T02:34:54Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120707 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Category:Nkhondo za Ŵayuda na Ŵaroma 14 49186 120708 2026-09-02T02:35:50Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created blank page 120708 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Talk:Nupediya 1 49187 120709 2026-09-02T02:36:16Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120709 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:ChiCheŵa 1 49188 120713 2026-09-02T02:38:09Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120713 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Viyowoyelo vyamu Malaŵi 1 49189 120714 2026-09-02T02:38:42Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120714 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Mndandanda wa ŵanthu awo ŵali kujalirika mu jele chifukwa cha kusintha Wikipediya 1 49190 120715 2026-09-02T02:39:14Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120715 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Wikipediya ya ChiTumbuka 1 49191 120716 2026-09-02T02:39:46Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120716 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Hong Wang 1 49192 120720 2026-09-02T02:57:33Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120720 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Kusora ŵanthu ŵa ndale mu boma la Trump 1 49193 120722 2026-09-02T03:00:07Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120722 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Pulezidenti wa United States 1 49194 120723 2026-09-02T03:00:51Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120723 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Robox 0 49195 120724 2026-09-02T03:19:16Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na {{#invoke:wd|property|linked|references|P123}}. ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]]" 120724 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na {{#invoke:wd|property|linked|references|P123}}. ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] o8tyypsic7w7tff3bvsnefxe7p2cu00 Robux 0 49196 120727 2026-09-02T03:24:17Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Redirected page to [[Roblox#Ndalama ya maseŵero]] 120727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Roblox#Ndalama ya maseŵero]] 4hw8yplesmrq2ywdol531nttphpoww5 Hatsune Miku: Project DIVA X 0 49197 120728 2026-09-02T03:29:21Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na {{#invoke:wd|property|linked|references|P123}}. Maseŵera ghakutora nthowa yiphya yakuseŵera, kuŵika mtima pa mutu wakuti "Khalani na Kupanga". ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]]" 120728 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na {{#invoke:wd|property|linked|references|P123}}. Maseŵera ghakutora nthowa yiphya yakuseŵera, kuŵika mtima pa mutu wakuti "Khalani na Kupanga". ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] mrptmt9lsjvi21eqgwubq4agt61xsan 120729 120728 2026-09-02T03:29:44Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120729 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na {{#invoke:wd|property|linked|references|P123}}. Maseŵera ghakutora nthowa yiphya yakuseŵera, kuŵika mtima pa mutu wakuti "Khalani na Kupanga".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=G-pCNNbMCgA</ref> ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] 4kws1p5ed7c7du7qsij3wycf8ew11lb 120730 120729 2026-09-02T03:30:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120730 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na [[Sega]]. Maseŵera ghakutora nthowa yiphya yakuseŵera, kuŵika mtima pa mutu wakuti "Khalani na Kupanga".<ref>https://www.youtube.com/watch?v=G-pCNNbMCgA</ref> ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}. ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] 39o7kz8tbn6406sv3xqvu0wuhso4s9h 120731 120730 2026-09-02T03:31:30Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120731 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na [[Sega]]. Maseŵera ghakutora nthowa yiphya yakuseŵera, kuŵika mtima pa mutu wakuti "Khalani na Kupanga".<ref>http://blog.us.playstation.com/2016/03/31/hatsune-miku-project-diva-x-coming-west-to-ps4-ps-vita/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=G-pCNNbMCgA</ref> ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}.<ref>http://miku.sega.jp/x/ps4/game.html</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] 4bzdqcsx5lgohpx6kf3syidc99skggr 120732 120731 2026-09-02T03:32:03Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Hatsune Miku: Project Diva X]] to [[Hatsune Miku: Project DIVA X]]: Caps 120731 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Databox}} '''''{{PAGENAME}}''''' ni [[Maseŵero gha pa vidiyo|maseŵero gha pa vidiyo]] agho ghakasindikizgika na [[Sega]]. Maseŵera ghakutora nthowa yiphya yakuseŵera, kuŵika mtima pa mutu wakuti "Khalani na Kupanga".<ref>http://blog.us.playstation.com/2016/03/31/hatsune-miku-project-diva-x-coming-west-to-ps4-ps-vita/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=G-pCNNbMCgA</ref> ==Zuŵa ilo likalembekera== ''{{PAGENAME}}'' wakafumiskika mu {{#invoke:wd|property|linked|references|P577}}.<ref>http://miku.sega.jp/x/ps4/game.html</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:Maseŵera gha pa vidiyo]] 4bzdqcsx5lgohpx6kf3syidc99skggr Hatsune Miku: Project Diva X 0 49198 120733 2026-09-02T03:32:03Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Hatsune Miku: Project Diva X]] to [[Hatsune Miku: Project DIVA X]]: Caps 120733 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hatsune Miku: Project DIVA X]] a2l666skqyr9nlxr9pbj16bkv0pdugl Talk:Hatsune Miku: Project DIVA X 1 49199 120734 2026-09-02T03:39:23Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120734 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Roblox 1 49200 120735 2026-09-02T03:39:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120735 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Robox 1 49201 120736 2026-09-02T03:40:01Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120736 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Fortnite 1 49202 120737 2026-09-02T03:40:23Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120737 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Untitled Goose Game 1 49203 120738 2026-09-02T03:40:42Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120738 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:The Matrix Awakens 1 49204 120740 2026-09-02T03:41:19Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120740 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Gallipoli (maseŵero gha pa vidiyo) 1 49205 120741 2026-09-02T03:41:37Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120741 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Plants vs. Zombies: Battle for Neighborville 1 49206 120742 2026-09-02T03:42:02Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120742 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:A dos Cunhados 1 49207 120744 2026-09-02T03:53:02Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120744 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Paris 1 49208 120745 2026-09-02T03:53:32Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120745 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Tirana 1 49209 120746 2026-09-02T03:54:00Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120746 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Andorra la Vella 1 49210 120747 2026-09-02T03:54:16Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120747 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Mndandanda wa misumba na matauni ghaku Andorra 1 49211 120748 2026-09-02T03:54:36Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120748 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Escaldes-Engordany 1 49212 120749 2026-09-02T03:54:53Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120749 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:EBay 1 49213 120750 2026-09-02T03:56:21Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120750 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:YouTube 1 49214 120751 2026-09-02T03:57:07Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120751 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Msewu wa Mabaobab 1 49215 120752 2026-09-02T03:58:56Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120752 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Madagascar 1 49216 120753 2026-09-02T03:59:13Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120753 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Antananarivo 1 49217 120754 2026-09-02T03:59:43Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120754 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Delap-Uliga-Djarrit 1 49218 120755 2026-09-02T04:01:11Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120755 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Jabor 1 49219 120756 2026-09-02T04:01:53Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120756 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Rairok 1 49220 120757 2026-09-02T04:02:10Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120757 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Mzinda wa Tete 0 49221 120759 2026-09-02T04:02:33Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Mzinda wa Tete]] to [[Msumba wa Tete]] 120759 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Msumba wa Tete]] 3hpdcax3ujcv6ya934jw7tjfvkdpu04 Talk:Chigaŵa cha Tete 1 49222 120760 2026-09-02T04:02:49Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120760 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Muzi 1 49223 120762 2026-09-02T04:03:37Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120762 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li 120765 120762 2026-09-02T04:04:05Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Talk:Chikaya]] to [[Talk:Muzi]] 120762 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Chikaya 0 49224 120764 2026-09-02T04:04:05Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Chikaya]] to [[Muzi]] 120764 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Muzi]] cksffe96dnhg6970t70bwhd8jtchvjx Talk:Chikaya 1 49225 120766 2026-09-02T04:04:05Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Talk:Chikaya]] to [[Talk:Muzi]] 120766 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talk:Muzi]] 5xljc0l8pr19nttn8obd1sy9hn36k6a Talk:Palau 1 49226 120767 2026-09-02T04:04:27Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120767 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Babeldaob 1 49227 120768 2026-09-02T04:04:57Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120768 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Chigaŵa cha Ngarchelong 1 49228 120769 2026-09-02T04:05:14Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120769 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Msumba wa Koror 1 49229 120771 2026-09-02T04:07:37Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120771 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Gosnells 0 49230 120774 2026-09-02T04:58:34Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 21,149 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50574</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]]" 120774 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 21,149 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50574</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] oekalddou5lw73beyhiqhc4patucxk6 Baldivis 0 49231 120775 2026-09-02T05:02:19Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 37,697 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50054</ref> Baldivis ndiyo yikukhala ŵanthu ŵanandi awo ŵakuyowoya [[ChiAfrikaans]], [[ChiMaori]] na [[ChiShona]] kuluska msumba uliwose wa ku Australia.<ref>https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explo..." 120775 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 37,697 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50054</ref> Baldivis ndiyo yikukhala ŵanthu ŵanandi awo ŵakuyowoya [[ChiAfrikaans]], [[ChiMaori]] na [[ChiShona]] kuluska msumba uliwose wa ku Australia.<ref>https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs</ref> Nyumba zakukhalamo zikusazgapo Tuart Ridge, Settlers Hills, Settlers Townside, The Rivergums, Baldivis Central, Spires, Baldivis North, Baldivis Garden, Baldivis Parks, The Chimes, Brightwood, Evermore Heights, The Ridge, The Chase, Highbury Park, Heritage Park, The Dales, Avalon, Woodleigh Grove, Sherwood, Baldivis Grove na Parkland Heights. ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] g864y83gutnx1q42jf0air6poencgut Talk:Baldivis 1 49232 120776 2026-09-02T05:10:41Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120776 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Ellenbrook 0 49233 120777 2026-09-02T05:15:14Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 24,668 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50482</ref> Iwo ukapangika kakwamba mu 1990s nga ni mgwirizano pakati pa boma la [[Western Australia]] na ŵamalonda ŵa paŵekha mu chigaŵa ichi.<ref>https://web.archive.org/web/20070830204537/http://udiawa.c..." 120777 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 24,668 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50482</ref> Iwo ukapangika kakwamba mu 1990s nga ni mgwirizano pakati pa boma la [[Western Australia]] na ŵamalonda ŵa paŵekha mu chigaŵa ichi.<ref>https://web.archive.org/web/20070830204537/http://udiawa.com.au/default.aspx?id=3102&file=4E3CE723CFAC1E68FB01353D8E90F532.pdf</ref> Ellenbrook ni malo ghakusankhika ghakuchitirako vinthu vyachiŵiri mukati mwa msumba ukuru wa Perth, ndipo ghakuteŵetera mu msewu wa kumpoto chakumafumiro gha dazi kwa Perth.<ref>https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/gazettestore.nsf/FileURL/gg2010_166.pdf/$FILE/Gg2010_166.pdf?OpenElement</ref> Iwo ukupanga malo ghapafupi gha mu msumba na mitundu yapafupi ya [[The Vines]], [[Aveley]] na [[Henley Brook]].<ref>https://www.google.com/maps/place/Ellenbrook+WA+6069/@-31.7687743,115.9683299,6637m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x2a32b45ede6e5849:0xf4596b7390639df!8m2!3d-31.7802316!4d115.9685385!16s%2Fg%2F11cjg6hkbw?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MTEyNC4xIKXMDSoJLDEwMjExMjM0SAFQAw%3D%3D</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] 62vmt11l7srql6apfy0hzbyo236c3ee 120811 120777 2026-09-02T08:15:51Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120811 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 24,668 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL50482</ref> Iwo ukapangika kakwamba mu m'ma 1990 nga ni mgwirizano pakati pa boma la [[Western Australia]] na ŵamalonda ŵa paŵekha mu chigaŵa ichi.<ref>https://web.archive.org/web/20070830204537/http://udiawa.com.au/default.aspx?id=3102&file=4E3CE723CFAC1E68FB01353D8E90F532.pdf</ref> Ellenbrook ni malo ghakusankhika ghakuchitirako vinthu vyachiŵiri mukati mwa msumba ukuru wa Perth, ndipo ghakuteŵetera mu msewu wa kumpoto chakumafumiro gha dazi kwa Perth.<ref>https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/prod/gazettestore.nsf/FileURL/gg2010_166.pdf/$FILE/Gg2010_166.pdf?OpenElement</ref> Iwo ukupanga malo ghapafupi gha mu msumba na mitundu yapafupi ya [[The Vines]], [[Aveley]] na [[Henley Brook]].<ref>https://www.google.com/maps/place/Ellenbrook+WA+6069/@-31.7687743,115.9683299,6637m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x2a32b45ede6e5849:0xf4596b7390639df!8m2!3d-31.7802316!4d115.9685385!16s%2Fg%2F11cjg6hkbw?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MTEyNC4xIKXMDSoJLDEwMjExMjM0SAFQAw%3D%3D</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] 5mjwx8hod70l1h01782hr6q9dmtv6o7 Talk:Ellenbrook 1 49234 120778 2026-09-02T05:15:36Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120778 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li The Vines 0 49235 120779 2026-09-02T05:19:55Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 5,848 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL51446</ref> Iwo ukupanga malo ghapafupi gha mu msumba na mitundu yapafupi ya [[Ellenbrook]], [[Aveley]] na [[Henley Brook]]. Malo gha msumba iyi yikukhala chomene ku mizi. Misewu yake na malo ghake ghakulongoso..." 120779 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 5,848 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL51446</ref> Iwo ukupanga malo ghapafupi gha mu msumba na mitundu yapafupi ya [[Ellenbrook]], [[Aveley]] na [[Henley Brook]]. Malo gha msumba iyi yikukhala chomene ku mizi. Misewu yake na malo ghake ghakulongosoreka na [[The Vines Resort]], malo ghakuchezgerapo na ghakusanguluska agho ghali na malo ghaŵiri gha golf gha mabowo 18 agho ghakujumpha mu chigaŵa chikuru cha malo agha.<ref>https://www.wa.gov.au/system/files/2022-11/NEW-DSP-Appendix-3-Environmental-Assessment-Report.pdf</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] d190345h90ei46r8qjjshbrdm7rkwcj 120781 120779 2026-09-02T05:21:23Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120781 wikitext text/x-wiki {{Revision}} {{Databox}} '''{{PAGENAME}}''' ni malo gha msumba (''suburb'') mu [[Perth]] mu charu cha {{#invoke:wd|property|linked|references|P17}}.<ref>https://geonames.org</ref> Muli ŵanthu 5,848 (2021).<ref>https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL51446</ref> Iwo ukupanga malo ghapafupi gha mu msumba na mitundu yapafupi ya [[Ellenbrook]], [[Aveley]] na [[Henley Brook]]. Malo gha msumba iyi yikukhala chomene ku mizi. Misewu yake na malo ghake ghakulongosoreka na [[The Vines Resort]], malo ghakuchezgerapo na ghakusanguluska agho ghali na malo ghaŵiri gha golf gha mabowo 18 agho ghakujumpha mu chigaŵa chikuru cha malo agha.<ref>https://www.wa.gov.au/system/files/2022-11/NEW-DSP-Appendix-3-Environmental-Assessment-Report.pdf</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Australia]] [[Category:Malo gha mizinda mu Perth]] com6fll7kczxodq8sb3giwo4v61xoxf Talk:The Vines 1 49236 120780 2026-09-02T05:20:07Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120780 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Cockburn Central 1 49237 120782 2026-09-02T05:26:15Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120782 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Joondalup 1 49238 120783 2026-09-02T05:26:31Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120783 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Kalamunda 1 49239 120784 2026-09-02T05:26:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120784 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Gosnells 1 49240 120785 2026-09-02T05:27:04Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120785 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Midland (Australia) 1 49241 120786 2026-09-02T05:27:21Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120786 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Parramatta 1 49242 120787 2026-09-02T05:27:43Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120787 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Pipalyatjara 1 49243 120788 2026-09-02T05:28:08Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120788 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Jarlmadangah Burru 1 49244 120789 2026-09-02T05:28:28Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120789 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Goolarabooloo Millibinyarri 1 49245 120790 2026-09-02T05:28:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120790 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Gulgagulganeng 1 49246 120791 2026-09-02T05:38:03Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120791 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Nyirripi 1 49247 120792 2026-09-02T05:38:20Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120792 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Microsoft Teams 1 49248 120793 2026-09-02T05:38:33Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120793 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Covid-19 1 49249 120794 2026-09-02T05:38:48Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120794 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:City of London 1 49250 120795 2026-09-02T05:39:20Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120795 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Michongwe, Machinga 1 49251 120796 2026-09-02T05:39:37Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120796 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Boma la Mzimba 1 49252 120797 2026-09-02T05:39:54Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120797 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Mzuzu 1 49253 120798 2026-09-02T05:40:08Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120798 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Blantyre (msumba) 1 49254 120799 2026-09-02T05:40:27Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120799 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Lilongwe 1 49255 120800 2026-09-02T05:40:46Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120800 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Boma la Lilongwe 1 49256 120801 2026-09-02T05:41:01Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120801 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Boma la Chiradzulu 1 49258 120804 2026-09-02T05:41:34Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120804 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:ŴaYao 1 49259 120805 2026-09-02T05:41:49Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120805 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Mlonga wa Mzimba, Kummwera cha Kumanjiliro gha dazi 1 49260 120806 2026-09-02T05:42:41Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120806 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Malaŵi 1 49261 120807 2026-09-02T05:43:09Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120807 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Nyasaland 1 49262 120808 2026-09-02T05:43:25Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120808 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Afilika 1 49263 120809 2026-09-02T05:44:13Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120809 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Kuwombera kwa galimoto 0 49264 120813 2026-09-02T09:02:42Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{Databox}} '''Drive-by shooting''' (ChiTumbuka: ''Kuwombera kwa galimoto'') ni mtundu wa kuwukira uko kanandi kukupangiska kuti [[munthu]] uyo ​​wakuchita (ŵakuwombera) wakuponya chida (chomenechomene chida) kufuma mukati mwa [[galimoto]] ndipo pamanyuma wakuchimbira.<ref>https://doi.org/10.1056%2FNEJM199402033300506</ref> Drive-by shooting kukupangiska kuti awo ŵakuchita viheni ivi ŵawombere mwaluŵiro awo ŵakukhumba kuwombera na kuchimbira pambere ŵapolisi ŵ..." 120813 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Drive-by shooting''' (ChiTumbuka: ''Kuwombera kwa galimoto'') ni mtundu wa kuwukira uko kanandi kukupangiska kuti [[munthu]] uyo ​​wakuchita (ŵakuwombera) wakuponya chida (chomenechomene chida) kufuma mukati mwa [[galimoto]] ndipo pamanyuma wakuchimbira.<ref>https://doi.org/10.1056%2FNEJM199402033300506</ref> Drive-by shooting kukupangiska kuti awo ŵakuchita viheni ivi ŵawombere mwaluŵiro awo ŵakukhumba kuwombera na kuchimbira pambere ŵapolisi ŵandazgore. Kuvikilirika, kumanyikwa, kujipulika kuti ŵali na nkhongono, na kucimbira kwambura kusuzga ivyo vikucitika na galimoto yakucimbira vikupangiska kuti ŵantu ŵanyake awo ŵakucita viheni ŵajipulikenge kuti mbakuvikilirika pakulongora ukali wawo ku ŵanyawo.<ref>https://popcenter.asu.edu/content/drive-shootings-0</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Mfuti]] [[Category:Ulandu]] 5ngac2avqfvws506x3okskw6m0uxozo 120814 120813 2026-09-02T09:03:19Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120814 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Drive-by shooting''' (ChiTumbuka: '''Kuwombera kwa galimoto''') ni mtundu wa kuwukira uko kanandi kukupangiska kuti [[munthu]] uyo ​​wakuchita (ŵakuwombera) wakuponya chida (chomenechomene chida) kufuma mukati mwa [[galimoto]] ndipo pamanyuma wakuchimbira.<ref>https://doi.org/10.1056%2FNEJM199402033300506</ref> Drive-by shooting kukupangiska kuti awo ŵakuchita viheni ivi ŵawombere mwaluŵiro awo ŵakukhumba kuwombera na kuchimbira pambere ŵapolisi ŵandazgore. Kuvikilirika, kumanyikwa, kujipulika kuti ŵali na nkhongono, na kucimbira kwambura kusuzga ivyo vikucitika na galimoto yakucimbira vikupangiska kuti ŵantu ŵanyake awo ŵakucita viheni ŵajipulikenge kuti mbakuvikilirika pakulongora ukali wawo ku ŵanyawo.<ref>https://popcenter.asu.edu/content/drive-shootings-0</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Mfuti]] [[Category:Ulandu]] e1vav3l6jucy1dcwcw45gt8vbe9vkg5 120817 120814 2026-09-02T09:05:16Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120817 wikitext text/x-wiki '''Drive-by shooting''' (ChiTumbuka: '''Kuwombera kwa galimoto''') ni mtundu wa kuwukira uko kanandi kukupangiska kuti [[munthu]] uyo ​​wakuchita (ŵakuwombera) wakuponya chida (chomenechomene chida) kufuma mukati mwa [[galimoto]] ndipo pamanyuma wakuchimbira.<ref>https://doi.org/10.1056%2FNEJM199402033300506</ref> Drive-by shooting kukupangiska kuti awo ŵakuchita viheni ivi ŵawombere mwaluŵiro awo ŵakukhumba kuwombera na kuchimbira pambere ŵapolisi ŵandazgore. Kuvikilirika, kumanyikwa, kujipulika kuti ŵali na nkhongono, na kucimbira kwambura kusuzga ivyo vikucitika na galimoto yakucimbira vikupangiska kuti ŵantu ŵanyake awo ŵakucita viheni ŵajipulikenge kuti mbakuvikilirika pakulongora ukali wawo ku ŵanyawo.<ref>https://popcenter.asu.edu/content/drive-shootings-0</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Mfuti]] [[Category:Ulandu]] lnbzajxs1q5lymuae6ctbmlx24mapw5 120818 120817 2026-09-02T09:05:56Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Drive-by shooting]] to [[Kuwombera kwa galimoto]] 120817 wikitext text/x-wiki '''Drive-by shooting''' (ChiTumbuka: '''Kuwombera kwa galimoto''') ni mtundu wa kuwukira uko kanandi kukupangiska kuti [[munthu]] uyo ​​wakuchita (ŵakuwombera) wakuponya chida (chomenechomene chida) kufuma mukati mwa [[galimoto]] ndipo pamanyuma wakuchimbira.<ref>https://doi.org/10.1056%2FNEJM199402033300506</ref> Drive-by shooting kukupangiska kuti awo ŵakuchita viheni ivi ŵawombere mwaluŵiro awo ŵakukhumba kuwombera na kuchimbira pambere ŵapolisi ŵandazgore. Kuvikilirika, kumanyikwa, kujipulika kuti ŵali na nkhongono, na kucimbira kwambura kusuzga ivyo vikucitika na galimoto yakucimbira vikupangiska kuti ŵantu ŵanyake awo ŵakucita viheni ŵajipulikenge kuti mbakuvikilirika pakulongora ukali wawo ku ŵanyawo.<ref>https://popcenter.asu.edu/content/drive-shootings-0</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Mfuti]] [[Category:Ulandu]] lnbzajxs1q5lymuae6ctbmlx24mapw5 120822 120818 2026-09-02T09:06:57Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 120822 wikitext text/x-wiki '''Drive-by shooting''' (ChiTumbuka: '''Kuwombera kwa galimoto''') ni mtundu wa kuwukira uko kanandi kukupangiska kuti [[munthu]] uyo ​​wakuchita (ŵakuwombera) wakuponya chida kufuma mukati mwa [[galimoto]] ndipo pamanyuma wakuchimbira.<ref>https://doi.org/10.1056%2FNEJM199402033300506</ref> Drive-by shooting kukupangiska kuti awo ŵakuchita viheni ivi ŵawombere mwaluŵiro awo ŵakukhumba kuwombera na kuchimbira pambere ŵapolisi ŵandazgore. Kuvikilirika, kumanyikwa, kujipulika kuti ŵali na nkhongono, na kucimbira kwambura kusuzga ivyo vikucitika na galimoto yakucimbira vikupangiska kuti ŵantu ŵanyake awo ŵakucita viheni ŵajipulikenge kuti mbakuvikilirika pakulongora ukali wawo ku ŵanyawo.<ref>https://popcenter.asu.edu/content/drive-shootings-0</ref> ==Ukaboni== {{reflist}} {{Authority control}} [[Category:Mfuti]] [[Category:Ulandu]] op1bjm25lj1qctrfacrlgjbw3zrbw1j Talk:Kuwombera kwa galimoto 1 49265 120815 2026-09-02T09:04:15Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120815 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li 120820 120815 2026-09-02T09:05:56Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Talk:Drive-by shooting]] to [[Talk:Kuwombera kwa galimoto]] 120815 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Talk:Cab pachanya 1 49266 120816 2026-09-02T09:04:47Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120816 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li Drive-by shooting 0 49267 120819 2026-09-02T09:05:56Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Drive-by shooting]] to [[Kuwombera kwa galimoto]] 120819 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kuwombera kwa galimoto]] 8jiiujdagnk8abcjixe4f6xx21b36ch Talk:Drive-by shooting 1 49268 120821 2026-09-02T09:05:56Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Viyowoyero-vya-Malaŵi moved page [[Talk:Drive-by shooting]] to [[Talk:Kuwombera kwa galimoto]] 120821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talk:Kuwombera kwa galimoto]] llqceyiwlvv8t2wak8su3hc6sxw1x5f Gacha Gacha 0 49269 120823 2026-09-02T11:23:45Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{italic title}} {{Revision}} {{Databox}} '''''Gacha Gacha''''' (ガチャガチャ) ni buku la [[manga]] la ku [[Japan]] ilo likalembeka na kulongosoreka na [[Hiroyuki Tamakoshi]]. Machaputala ghose gha mndandanda uwu ghakawunganyika mu mabuku 16 gha ''tankōbon'': chigaŵa chakwamba chikawunganyika mu mabuku ghankhondi, ndipo chachiŵiri mu mabuku 11. Ku North America, manga iyi yikazomerezgeka na Del Rey Manga; chigaŵa chachiŵiri chikafumiskika nga ni ''Gacha Gacha:..." 120823 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Revision}} {{Databox}} '''''Gacha Gacha''''' (ガチャガチャ) ni buku la [[manga]] la ku [[Japan]] ilo likalembeka na kulongosoreka na [[Hiroyuki Tamakoshi]]. Machaputala ghose gha mndandanda uwu ghakawunganyika mu mabuku 16 gha ''tankōbon'': chigaŵa chakwamba chikawunganyika mu mabuku ghankhondi, ndipo chachiŵiri mu mabuku 11. Ku North America, manga iyi yikazomerezgeka na Del Rey Manga; chigaŵa chachiŵiri chikafumiskika nga ni ''Gacha Gacha: The Next Revolution''.{{citation needed}} [[Category:Manga]] [[Category:Mabuku]] 464h71e3lg29vewbfbgd5jav6x6ysg0 Talk:Gacha Gacha 1 49270 120824 2026-09-02T11:25:28Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 11606 Created page with "{{talk header}}" 120824 wikitext text/x-wiki {{talk header}} frwy0ondkbaajki04xjgq9mnxpg47li