Wikipedia
twwiki
https://tw.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Titiriw
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Media
Soronko
Nkitahode
Dwumadini
Dwumadini nkitahode
Wikipedia
Wikipedia nkitahode
File
File nkitahode
MediaWiki
MediaWiki nkitahode
Nhwɛsoɔ
Nhwɛsoɔ nkitahode
Mmoa
Mmoa nkitahode
Nkyekyεmu
Nkyekyεmu nkitahode
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Kwabena
0
5743
200715
195548
2026-09-29T01:36:14Z
InternetArchiveBot
10377
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
200715
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Kwabena'''({{Audio|tw-Kwabena.ogg|pronunciation of "Kwabena"}}) yɛ kradin<ref name=":0" /> a yɛ de ma berima a yɛ wo no [[Benada]] wɔ Akan man mu. Fantefoɔ twerɛ no sɛ Ebo, AKuapemfoɔ twerɛ no sɛ Kwabena te sɛ Asantefoɔ ne Akyemfoɔ pɛpɛɛpɛ. Edin Kwabena yɛ edin a efiri ɔman [[Gaana|Ghana]] mu a ɛkyerɛ barima a yɛwoo no Benada. Ghanafoɔ ne Ivory Coastfoɔ de nnawɔtweda a wɔwoo wɔn mma taa to wɔn.
== Abakwasɛm ==
Wɔ Akanfoɔ amammerɛ mu no, yɛhu ɛnna din no sɛ yɛ nya firii anyame bi din mu. Yɛnyaa edin Kwabena firii edin Koyabenada mu ɛne deɛ brɔfo kasa mu yɛfrɛ no (Lord of Life's land Day). Mmɛrima a yɛto wɔn din Kwabena no, Akanfoɔ hu wɔn sɛ, wɔn yɛ ahomasoɔ, na wɔn sanso yɛ wɔn nnoɔma mmɛrima mu. Mmarima a wɔfrɛ wɔn kwabena no ho dwo ma nteteeɛ na wɔbɛnya ahoɔden ne ahummɔborɔ. Kwabena nsamerane ne Ebo anaa Ogyam.<ref name=":0" /><ref>https://yen.com.gh/115080-akan-names-meanings.html</ref> Nnipa mmienu bi a wɔfiri Massachusetts US kyerɛeɛ sɛ edin Kwabena firi Akan man ne Abibiman mu a ɛkyerɛ barima a yɛwoo no [[Benada]].Ghanafoɔ binom nso kyerɛ sɛ edin Kwabena firi Akanfoɔ man mu a ɛkyerɛ barima a yɛwoo no [[Benada]] a ɛyɛ ne kraa din. Ghanafoɔ bi nso kyerɛeɛ sɛ edi Kwabena firi Abibiman mu a ɛkyerɛ ɔkofoɔ.<ref>https://www.names.org/n/kwabena/about</ref>
== Sɛdeɛ Akanfoɔ dodoɔ no ara frɛ edin no ==
Sɛ yɛ se sa ɛna din no a, ɛnya nsonsoneɛ wɔ Akan kasa ahodoɔ wɔ Ɔman [[Gaana|Ghana]] mu. Wɔ Akanfoɔ kasa ahodoɔ mu te sɛ Akuapem ne Asante mu no, yɛ twerɛ din no kwabena ɛna Fantefoɔ nso frɛ no kobina, ne Kwamena.<ref name=":1">https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Day-born-names-in-Dagbani-Ewe-and-Fante-797733</ref><ref name=":0">https://www.researchgate.net/publication/239815297_The_Sociolinguistic_of_Akan_Personal_Names</ref> Ɛwɔ Akanfoɔ amammerɛ ne wɔn mpɔtam amammerɛ mu wɔ Ɔman [[Gaana|Ghana]] mu no, nna no a yɛde ma edin no, ɛba no mmienu mmienu, mmaa din ne mmɛrema din. Kwabena mmaa din a yɛde ma ɔbaa a y'awo no [[Benada]] yɛ [[Abena|Abenaa.]]
{| class="wikitable"
|+
|Akan kasa
|Mmɛrema din
|Mmaa din
|-
|Asante
|Kwabena
|Abenaa
|-
|Akuapem
|Kwabena
|Abenaa
|-
|Fante
|Kobina/Kobena/Ebo/Kwamena<ref name=":1" /><ref name=":0" />
|Abenaa
|}
== Atitirefoɔ a yɛfrɛ wɔn saa din no ==
Atitiriwfoɔ a wɔn kura edin Kwabena no bi ne
* Prof. Joseph Hanson Kwabena Nketia, Ghana odwontoni ne nwom hyehyɛfo a wagye din.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://allafrica.com/stories/201903140622.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423115017/https://allafrica.com/stories/201903140622.html |access-date=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/famed-ethnomusicologist-kwabena-nketia-passes</ref>
* George Kwabena Adu (Kwabena Kwabena), Ghana nwomtoni.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://yen.com.gh/112383-my-wives-chose-fame-kwabena-kwabena.html |access-date=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423115017/https://yen.com.gh/112383-my-wives-chose-fame-kwabena-kwabena.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.todaygh.com/kwabena-kwabena-cries-419-marriages/ |access-date=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423115022/https://www.todaygh.com/kwabena-kwabena-cries-419-marriages/ |dead-url=yes }}</ref>
* Kwabena Yeboah, Ghanani a ɔma bɔɔlbɔ akansie mu amanneɛbɔ a wagye din.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://ghanasportsonline.com/2020/05/kwabena-yeboah-the-king-of-commentators/ |access-date=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423115017/https://ghanasportsonline.com/2020/05/kwabena-yeboah-the-king-of-commentators/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.myjoyonline.com/sports-journalism-is-not-for-lazy-people-swag-boss-kwabena-yeboah/</ref>
== Nnwoma ahodoɔ a menyaa mmoa firii mu. ==
<references />
[[Category:Asante Twi kasa]]
[[Category:Akanfo din]]
1iffk30icwhv89ctfhnsblzyvd0g3ul
Kojo Yankah
0
5825
200717
134461
2026-09-29T06:04:05Z
Opoku Akaadom Sympathy
10322
200717
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Hon.
| name = Kojo Acquah Yankah
| honorific-suffix =
| image =
| alt =
| caption =
| constituency_MP =
| parliament = Ghana
| majority = 4,731 (19.2%)
| term_start = 7 January 1993
| term_end = 6 January 2001
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by adding a number-->
| successor = Kwaku Adu Yeboah
| order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office2 = Ashanti Regional Minister
| term_start2 = 1998
| term_end2 = 4 November 1999
| president2 = [[Jerry John Rawlings]]
| predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor2 = Samuel Nuamah-Donkoh
| constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date and age |1945|8|16|df=yes}}
| birth_place = [[Agona Duakwa]], [[Ghana]]
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghana]]
| party = [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse = Susan Roseline Esi Thompson (deceased)<br />Ekua Essandoh (deceased)
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children = Esi Yankah
Dr. Abena Yankah
Maame Yankah
| residence =
| alma_mater = [[University of Ghana]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
| order = Mmrahyɛbadwani ɛwɔ [[Agona East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Agona East]]
}}
'''Kojo Acquah Yankah''' {{Audio|tw-Kojo Acquah Yankah.ogg|pronounciation of "Kojo Acquah Yankah"}} yɛ [[Ghana]] [[amanyɔni]] a na ɔka mmarahyɛbedwakuo a ɛdi kan wɔ [[Gaana|Ghana]] berɛ a wɔde kabimamenkabi amamuo redi dwuma no a na ɔgyina hɔ ma Agona East abatoɔ mpɛsoa so a ɔnam Kyiniɛ amanyɔkuo NDC so na ɛkɔɔ mmarahyɛbadwam.<ref name="ReferenceA">"Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session". ''Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session''.</ref>
== Abrabɔ ahyɛase ne sukuu kɔ ==
Yɛwoo Kojo wɔ [[kitawonsa]] bosome no da a ɛtɔ so du num wɔ afe apem ahankron aduonum nnan.<ref name="ReferenceA"/>
== Amanyɔsɛm ==
Ɔhyɛɛ n'amanyɔsɛm nnwuma ase wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu berɛ a ɔbɛyɛɛ mmrahyɛbadwam tetenanii ma kyimiɛ amanyɔkuo "National Democratic Congress" na ɔgyina hɔ ma ne mpɛsoa a ɛwɔ mfimfini mantam wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ berɛ a ɔhyɛɛ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] mmarahyɛbedwam abatoɔ ase.
Ɔdii nse tenaa akonnwa so wɔ mmarahyɛbadwa a ɛdikan wɔ kwasafoman a ɛtɔ so nan wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa wɔ berɛ a yɛdaa no adi sɛ ɔno na adi nkunim wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] abatoɔ a yɛtoo no [[ɔpɛnimaa]] bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu.
Berɛ a ɔsom mfeɛ nan wɔ n'aban mu wieeɛ no, ɔsane nyaa akonnwa no biom wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia abatoɔ no mu ma no sane tenaa akonnwa no so ne mprenusoɔ so a ɔnyaa mma mpem dummiɛnsa,ahasa ne aduasa nsia firii mma dodoɔ no mu a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduanan mmiɛnsa akyirepɔn aduanan wɔ ne sɔretiafoɔ Yeboah Alex Duodo so a ɔyɛ ɔsono amanyɔkuo "New patriotic party" kuoba ɔnyaa mma mpem nnwɔtwe, ahasia ne num a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduo nnwɔtwe mma firii mma dodoɔ a wɔtoo no mu, Kwaku James Mensah a ɔyɛ ekuoba wɔ"National Convention party" nyaa mma apem, ahannwɔtwe ne aduanan mmiɛnsa a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu nsia wɔ mma no nyinaa mu, Kofi Owusu a ɔyɛ ekuoba wɔ akokɔ amanyɔkuo"Convention people's party" nyaa mma ahaban ne aduoson a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ a wɔtoo yɛ, Martin Kobina Nkum a ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" nyaa mma ahasa ne aduowɔtwe nkron a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ wɔtoo yɛ no mu ɛna Kojo A. Yankah ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" annya mma no bi. Yɛtoo ne so aba biom wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson afe apem ahankron ne aduokron nson.<ref>FM, Peace. "Ghana Election 1996 Results - Agona East Constituency". Ghana Elections - Peace FM. Retrieved 2021-02-21.</ref>
== Beaɛ A Me Nyaa Mmoa Firiɛ ==
<references />
[[Category:Ghana Amanyɔfo]]
[[Category:Amanyɔsεm]]
[[Nkyekyεmu:Ateasefoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]]
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) Amanyɔfoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]]
is2pe52rs7ttg1sb6gnpd8stgzfvsfh
200718
200717
2026-09-29T06:07:38Z
Opoku Akaadom Sympathy
10322
/* Amanyɔsɛm */
200718
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Hon.
| name = Kojo Acquah Yankah
| honorific-suffix =
| image =
| alt =
| caption =
| constituency_MP =
| parliament = Ghana
| majority = 4,731 (19.2%)
| term_start = 7 January 1993
| term_end = 6 January 2001
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by adding a number-->
| successor = Kwaku Adu Yeboah
| order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office2 = Ashanti Regional Minister
| term_start2 = 1998
| term_end2 = 4 November 1999
| president2 = [[Jerry John Rawlings]]
| predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor2 = Samuel Nuamah-Donkoh
| constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date and age |1945|8|16|df=yes}}
| birth_place = [[Agona Duakwa]], [[Ghana]]
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghana]]
| party = [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse = Susan Roseline Esi Thompson (deceased)<br />Ekua Essandoh (deceased)
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children = Esi Yankah
Dr. Abena Yankah
Maame Yankah
| residence =
| alma_mater = [[University of Ghana]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
| order = Mmrahyɛbadwani ɛwɔ [[Agona East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Agona East]]
}}
'''Kojo Acquah Yankah''' {{Audio|tw-Kojo Acquah Yankah.ogg|pronounciation of "Kojo Acquah Yankah"}} yɛ [[Ghana]] [[amanyɔni]] a na ɔka mmarahyɛbedwakuo a ɛdi kan wɔ [[Gaana|Ghana]] berɛ a wɔde kabimamenkabi amamuo redi dwuma no a na ɔgyina hɔ ma Agona East abatoɔ mpɛsoa so a ɔnam Kyiniɛ amanyɔkuo NDC so na ɛkɔɔ mmarahyɛbadwam.<ref name="ReferenceA">"Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session". ''Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session''.</ref>
== Abrabɔ ahyɛase ne sukuu kɔ ==
Yɛwoo Kojo wɔ [[kitawonsa]] bosome no da a ɛtɔ so du num wɔ afe apem ahankron aduonum nnan.<ref name="ReferenceA"/>
== Amanyɔsɛm ==
Ɔhyɛɛ n'amanyɔsɛm nnwuma ase wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu berɛ a ɔbɛyɛɛ mmrahyɛbadwam tetenanii ma kyimiɛ amanyɔkuo "National Democratic Congress" na ɔgyina hɔ ma ne mpɛsoa a ɛwɔ mfimfini mantam wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ berɛ a ɔhyɛɛ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] mmarahyɛbedwam abatoɔ ase.
Ɔdii nse tenaa akonnwa so wɔ mmarahyɛbadwa a ɛdikan wɔ kwasafoman a ɛtɔ so nan wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa wɔ berɛ a yɛdaa no adi sɛ ɔno na adi nkunim wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] abatoɔ a yɛtoo no [[ɔpɛnimaa]] bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu.
Berɛ a ɔsom mfeɛ nan wɔ n'aban mu wieeɛ no, ɔsane nyaa akonnwa no biom wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia (1996) abatoɔ no mu ma no sane tenaa akonnwa no so ne mprenusoɔ so a ɔnyaa mma mpem dummiɛnsa,ahasa ne aduasa nsia (13,336) firii mma dodoɔ no mu a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduanan mmiɛnsa akyirepɔ aduanan wɔ ne sɔretiafoɔ Yeboah Alex Duodo so a ɔyɛ ɔsono amanyɔkuo "New patriotic party" kuoba ɔnyaa mma mpem nnwɔtwe, ahasia ne num a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduo nnwɔtwe mma firii mma dodoɔ a wɔtoo no mu, Kwaku James Mensah a ɔyɛ ekuoba wɔ"National Convention party" nyaa mma apem, ahannwɔtwe ne aduanan mmiɛnsa a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu nsia wɔ mma no nyinaa mu, Kofi Owusu a ɔyɛ ekuoba wɔ akokɔ amanyɔkuo"Convention people's party" nyaa mma ahaban ne aduoson a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ a wɔtoo yɛ, Martin Kobina Nkum a ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" nyaa mma ahasa ne aduowɔtwe nkron a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ wɔtoo yɛ no mu ɛna Kojo A. Yankah ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" annya mma no bi. Yɛtoo ne so aba biom wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson afe apem ahankron ne aduokron nson.<ref>FM, Peace. "Ghana Election 1996 Results - Agona East Constituency". Ghana Elections - Peace FM. Retrieved 2021-02-21.</ref>
== Beaɛ A Me Nyaa Mmoa Firiɛ ==
<references />
[[Category:Ghana Amanyɔfo]]
[[Category:Amanyɔsεm]]
[[Nkyekyεmu:Ateasefoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]]
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) Amanyɔfoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]]
hn2m2kwqgic1sn9w3wc3qz7avui8gq7
200719
200718
2026-09-29T06:08:54Z
Opoku Akaadom Sympathy
10322
/* Amanyɔsɛm */
200719
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Hon.
| name = Kojo Acquah Yankah
| honorific-suffix =
| image =
| alt =
| caption =
| constituency_MP =
| parliament = Ghana
| majority = 4,731 (19.2%)
| term_start = 7 January 1993
| term_end = 6 January 2001
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by adding a number-->
| successor = Kwaku Adu Yeboah
| order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office2 = Ashanti Regional Minister
| term_start2 = 1998
| term_end2 = 4 November 1999
| president2 = [[Jerry John Rawlings]]
| predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor2 = Samuel Nuamah-Donkoh
| constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date and age |1945|8|16|df=yes}}
| birth_place = [[Agona Duakwa]], [[Ghana]]
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghana]]
| party = [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse = Susan Roseline Esi Thompson (deceased)<br />Ekua Essandoh (deceased)
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children = Esi Yankah
Dr. Abena Yankah
Maame Yankah
| residence =
| alma_mater = [[University of Ghana]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
| order = Mmrahyɛbadwani ɛwɔ [[Agona East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Agona East]]
}}
'''Kojo Acquah Yankah''' {{Audio|tw-Kojo Acquah Yankah.ogg|pronounciation of "Kojo Acquah Yankah"}} yɛ [[Ghana]] [[amanyɔni]] a na ɔka mmarahyɛbedwakuo a ɛdi kan wɔ [[Gaana|Ghana]] berɛ a wɔde kabimamenkabi amamuo redi dwuma no a na ɔgyina hɔ ma Agona East abatoɔ mpɛsoa so a ɔnam Kyiniɛ amanyɔkuo NDC so na ɛkɔɔ mmarahyɛbadwam.<ref name="ReferenceA">"Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session". ''Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session''.</ref>
== Abrabɔ ahyɛase ne sukuu kɔ ==
Yɛwoo Kojo wɔ [[kitawonsa]] bosome no da a ɛtɔ so du num wɔ afe apem ahankron aduonum nnan.<ref name="ReferenceA"/>
== Amanyɔsɛm ==
Ɔhyɛɛ n'amanyɔsɛm nnwuma ase wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu berɛ a ɔbɛyɛɛ mmrahyɛbadwam tetenanii ma kyimiɛ amanyɔkuo "National Democratic Congress" na ɔgyina hɔ ma ne mpɛsoa a ɛwɔ mfimfini mantam wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ berɛ a ɔhyɛɛ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] mmarahyɛbedwam abatoɔ ase.
Ɔdii nse tenaa akonnwa so wɔ mmarahyɛbadwa a ɛdikan wɔ kwasafoman a ɛtɔ so nan wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa wɔ berɛ a yɛdaa no adi sɛ ɔno na adi nkunim wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] abatoɔ a yɛtoo no [[ɔpɛnimaa]] bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu.
Berɛ a ɔsom mfeɛ nan wɔ n'aban mu wieeɛ no, ɔsane nyaa akonnwa no biom wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia (1996) abatoɔ no mu ma no sane tenaa akonnwa no so ne mprenusoɔ so a ɔnyaa mma mpem dummiɛnsa,ahasa ne aduasa nsia (13,336) firii mma dodoɔ no mu a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduanan mmiɛnsa akyirepɔ aduanan (43.40%) wɔ ne sɔretiafoɔ Yeboah Alex Duodo so a ɔyɛ ɔsono amanyɔkuo "New patriotic party" kuoba ɔnyaa mma mpem nnwɔtwe, ahasia ne num a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduo nnwɔtwe mma firii mma dodoɔ a wɔtoo no mu, Kwaku James Mensah a ɔyɛ ekuoba wɔ"National Convention party" nyaa mma apem, ahannwɔtwe ne aduanan mmiɛnsa a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu nsia wɔ mma no nyinaa mu, Kofi Owusu a ɔyɛ ekuoba wɔ akokɔ amanyɔkuo"Convention people's party" nyaa mma ahaban ne aduoson a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ a wɔtoo yɛ, Martin Kobina Nkum a ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" nyaa mma ahasa ne aduowɔtwe nkron a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ wɔtoo yɛ no mu ɛna Kojo A. Yankah ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" annya mma no bi. Yɛtoo ne so aba biom wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson afe apem ahankron ne aduokron nson.<ref>FM, Peace. "Ghana Election 1996 Results - Agona East Constituency". Ghana Elections - Peace FM. Retrieved 2021-02-21.</ref>
== Beaɛ A Me Nyaa Mmoa Firiɛ ==
<references />
[[Category:Ghana Amanyɔfo]]
[[Category:Amanyɔsεm]]
[[Nkyekyεmu:Ateasefoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]]
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) Amanyɔfoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]]
7h8iu7geg3zry2miq2muxmez95xrfqg
200720
200719
2026-09-29T06:10:12Z
Opoku Akaadom Sympathy
10322
/* Amanyɔsɛm */
200720
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Hon.
| name = Kojo Acquah Yankah
| honorific-suffix =
| image =
| alt =
| caption =
| constituency_MP =
| parliament = Ghana
| majority = 4,731 (19.2%)
| term_start = 7 January 1993
| term_end = 6 January 2001
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by adding a number-->
| successor = Kwaku Adu Yeboah
| order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office2 = Ashanti Regional Minister
| term_start2 = 1998
| term_end2 = 4 November 1999
| president2 = [[Jerry John Rawlings]]
| predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor2 = Samuel Nuamah-Donkoh
| constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date and age |1945|8|16|df=yes}}
| birth_place = [[Agona Duakwa]], [[Ghana]]
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghana]]
| party = [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse = Susan Roseline Esi Thompson (deceased)<br />Ekua Essandoh (deceased)
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children = Esi Yankah
Dr. Abena Yankah
Maame Yankah
| residence =
| alma_mater = [[University of Ghana]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
| order = Mmrahyɛbadwani ɛwɔ [[Agona East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Agona East]]
}}
'''Kojo Acquah Yankah''' {{Audio|tw-Kojo Acquah Yankah.ogg|pronounciation of "Kojo Acquah Yankah"}} yɛ [[Ghana]] [[amanyɔni]] a na ɔka mmarahyɛbedwakuo a ɛdi kan wɔ [[Gaana|Ghana]] berɛ a wɔde kabimamenkabi amamuo redi dwuma no a na ɔgyina hɔ ma Agona East abatoɔ mpɛsoa so a ɔnam Kyiniɛ amanyɔkuo NDC so na ɛkɔɔ mmarahyɛbadwam.<ref name="ReferenceA">"Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session". ''Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session''.</ref>
== Abrabɔ ahyɛase ne sukuu kɔ ==
Yɛwoo Kojo wɔ [[kitawonsa]] bosome no da a ɛtɔ so du num wɔ afe apem ahankron aduonum nnan.<ref name="ReferenceA"/>
== Amanyɔsɛm ==
Ɔhyɛɛ n'amanyɔsɛm nnwuma ase wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu berɛ a ɔbɛyɛɛ mmrahyɛbadwam tetenanii ma kyimiɛ amanyɔkuo "National Democratic Congress" na ɔgyina hɔ ma ne mpɛsoa a ɛwɔ mfimfini mantam wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ berɛ a ɔhyɛɛ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] mmarahyɛbedwam abatoɔ ase.
Ɔdii nse tenaa akonnwa so wɔ mmarahyɛbadwa a ɛdikan wɔ kwasafoman a ɛtɔ so nan wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa wɔ berɛ a yɛdaa no adi sɛ ɔno na adi nkunim wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] abatoɔ a yɛtoo no [[ɔpɛnimaa]] bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu.
Berɛ a ɔsom mfeɛ nan wɔ n'aban mu wieeɛ no, ɔsane nyaa akonnwa no biom wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia (1996) abatoɔ no mu ma no sane tenaa akonnwa no so ne mprenusoɔ so a ɔnyaa mma mpem dummiɛnsa,ahasa ne aduasa nsia (13,336) firii mma dodoɔ no mu a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduanan mmiɛnsa akyirepɔ aduanan (43.40%) wɔ ne sɔretiafoɔ Yeboah Alex Duodo so a ɔyɛ ɔsono amanyɔkuo "New patriotic party" kuoba ɔnyaa mma mpem nnwɔtwe, ahasia ne num (8,605) a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduo nnwɔtwe mma firii mma dodoɔ a wɔtoo no mu, Kwaku James Mensah a ɔyɛ ekuoba wɔ"National Convention party" nyaa mma apem, ahannwɔtwe ne aduanan mmiɛnsa a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu nsia wɔ mma no nyinaa mu, Kofi Owusu a ɔyɛ ekuoba wɔ akokɔ amanyɔkuo"Convention people's party" nyaa mma ahaban ne aduoson a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ a wɔtoo yɛ, Martin Kobina Nkum a ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" nyaa mma ahasa ne aduowɔtwe nkron a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ wɔtoo yɛ no mu ɛna Kojo A. Yankah ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" annya mma no bi. Yɛtoo ne so aba biom wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson afe apem ahankron ne aduokron nson.<ref>FM, Peace. "Ghana Election 1996 Results - Agona East Constituency". Ghana Elections - Peace FM. Retrieved 2021-02-21.</ref>
== Beaɛ A Me Nyaa Mmoa Firiɛ ==
<references />
[[Category:Ghana Amanyɔfo]]
[[Category:Amanyɔsεm]]
[[Nkyekyεmu:Ateasefoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]]
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) Amanyɔfoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]]
b9m8cubhhh7gw9ffmuedo7n55e10ino
200721
200720
2026-09-29T06:15:02Z
Opoku Akaadom Sympathy
10322
/* Amanyɔsɛm */
200721
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Hon.
| name = Kojo Acquah Yankah
| honorific-suffix =
| image =
| alt =
| caption =
| constituency_MP =
| parliament = Ghana
| majority = 4,731 (19.2%)
| term_start = 7 January 1993
| term_end = 6 January 2001
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by adding a number-->
| successor = Kwaku Adu Yeboah
| order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office2 = Ashanti Regional Minister
| term_start2 = 1998
| term_end2 = 4 November 1999
| president2 = [[Jerry John Rawlings]]
| predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor2 = Samuel Nuamah-Donkoh
| constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date and age |1945|8|16|df=yes}}
| birth_place = [[Agona Duakwa]], [[Ghana]]
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghana]]
| party = [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse = Susan Roseline Esi Thompson (deceased)<br />Ekua Essandoh (deceased)
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children = Esi Yankah
Dr. Abena Yankah
Maame Yankah
| residence =
| alma_mater = [[University of Ghana]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
| order = Mmrahyɛbadwani ɛwɔ [[Agona East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Agona East]]
}}
'''Kojo Acquah Yankah''' {{Audio|tw-Kojo Acquah Yankah.ogg|pronounciation of "Kojo Acquah Yankah"}} yɛ [[Ghana]] [[amanyɔni]] a na ɔka mmarahyɛbedwakuo a ɛdi kan wɔ [[Gaana|Ghana]] berɛ a wɔde kabimamenkabi amamuo redi dwuma no a na ɔgyina hɔ ma Agona East abatoɔ mpɛsoa so a ɔnam Kyiniɛ amanyɔkuo NDC so na ɛkɔɔ mmarahyɛbadwam.<ref name="ReferenceA">"Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session". ''Ghana Parliamentary Register 1992-1996 Session''.</ref>
== Abrabɔ ahyɛase ne sukuu kɔ ==
Yɛwoo Kojo wɔ [[kitawonsa]] bosome no da a ɛtɔ so du num wɔ afe apem ahankron aduonum nnan.<ref name="ReferenceA"/>
== Amanyɔsɛm ==
Ɔhyɛɛ n'amanyɔsɛm nnwuma ase wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu berɛ a ɔbɛyɛɛ mmrahyɛbadwam tetenanii ma kyimiɛ amanyɔkuo "National Democratic Congress" na ɔgyina hɔ ma ne mpɛsoa a ɛwɔ mfimfini mantam wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ berɛ a ɔhyɛɛ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] mmarahyɛbedwam abatoɔ ase.
Ɔdii nse tenaa akonnwa so wɔ mmarahyɛbadwa a ɛdikan wɔ kwasafoman a ɛtɔ so nan wɔ [[Gaana|Ghana]] wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa wɔ berɛ a yɛdaa no adi sɛ ɔno na adi nkunim wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu [[Gaana|Ghana]] abatoɔ a yɛtoo no [[ɔpɛnimaa]] bosome da a ɛtɔ so aduonu nkron wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmienu.
Berɛ a ɔsom mfeɛ nan wɔ n'aban mu wieeɛ no, ɔsane nyaa akonnwa no biom wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia (1996) abatoɔ no mu ma no sane tenaa akonnwa no so ne mprenusoɔ so a ɔnyaa mma mpem dummiɛnsa,ahasa ne aduasa nsia (13,336) firii mma dodoɔ no mu a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu aduanan mmiɛnsa akyirepɔ aduanan (43.40%) wɔ ne sɔretiafoɔ Yeboah Alex Duodo so a ɔyɛ ɔsono amanyɔkuo "New patriotic party" kuoba ɔnyaa mma mpem nnwɔtwe, ahasia ne num (8,605) firii mma dodoɔ a wɔtoo no mu, Kwaku James Mensah a ɔyɛ ekuoba wɔ"National Convention party" nyaa mma apem, ahannwɔtwe ne aduanan mmiɛnsa a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu nsia wɔ mma no nyinaa mu, Kofi Owusu a ɔyɛ ekuoba wɔ akokɔ amanyɔkuo"Convention people's party" nyaa mma ahaban ne aduoson a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ a wɔtoo yɛ, Martin Kobina Nkum a ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" nyaa mma ahasa ne aduowɔtwe nkron a ɛgyina hɔ ma ɔhamu nkyekyɛmu baako akyirepɔn aduasa wɔ mma dodoɔ wɔtoo yɛ no mu ɛna Kojo A. Yankah ɔyɛ ekuoba wɔ ɔsono amanyɔkuo"New patriotic party" annya mma no bi. Yɛtoo ne so aba biom wɔ [[ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nson afe apem ahankron ne aduokron nson.<ref>FM, Peace. "Ghana Election 1996 Results - Agona East Constituency". Ghana Elections - Peace FM. Retrieved 2021-02-21.</ref>
== Beaɛ A Me Nyaa Mmoa Firiɛ ==
<references />
[[Category:Ghana Amanyɔfo]]
[[Category:Amanyɔsεm]]
[[Nkyekyεmu:Ateasefoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]]
[[Nkyekyεmu:National Democratic Congress (Ghana) Amanyɔfoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]]
s6akx1jf1mc4aemi3fymi3apu23fsnw
The Africa Prize For Engineering Innovation
0
11263
200716
190710
2026-09-29T03:01:43Z
InternetArchiveBot
10377
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
200716
wikitext
text/x-wiki
'The Africa Prize For Engineering Innovation' yɛ abasobɔdeɛ a wɔde ma wɔn a wɔbɔ mmɔden wɔ nfidiedwuma mu wɔ Afrika Sahara Anafoɔ fam.<ref name=":1">{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize |access-date=2022-03-18 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209170640/https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://www.opportunitiesforafricans.com/africa-prize-for-engineering-innovation-2022-in-sub-saharan-africa/</ref> Wɔ abasobɔdiɛ ahodoɔ a wɔde bɔ wɔn a wɔyɛ nfidiedwuma aba so wɔ Abibirem ha no nyinaa mu no, saa abasobɔdiɛ yi na ɛwɔ soro paa.<ref name=":0" /> Ɛbɔ Abibifoɔ a wɔde nimdeɛ foforɔ boa ma nfidiedwuma nya nkɔanim no aba so afe biara. Wɔde abosome nnwɔtwe si hɔ boa akansifoɔ no ma wosiesie wɔn ho ma akansie no.Berɛ duru so a,akansifoɔ no mu biara de n'adwuma to dwa wɔ edwabɔ no ase. Wowie a, nea odi nkunim no nya £25,000, na wɔn a wɔtɔ so mmienu,mmiɛnsa ne nnan no mu biara nso nya £10,000.
<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize |access-date=2022-03-18 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209170640/https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize |url-status=dead }}</ref>
==Abakɔsɛm==
'The Royal Academy of Engineering' a ɛwɔ [[Amerika|United States]] na ɛde abasobɔdiɛ yi bae wɔ Ɔbɛnem bosome mu wɔ afe 2014 mu. Firi saa berɛ yi no,dwumadie yi so aboa nnwumakuo ahodoɔ bɛboro ɔha ne mmienu (102) wɔ aman dun-nsia so.<ref name=":1" />
==Wɔn A Wotumi Si Akan No Bi==
Ɛsɛ sɛ onii yɛ obi a ofiri Afrika Sahara Anafoɔ famu na ɔwɔ nimdeɛ wɔ mfididwuma ho. Afei nso ɛsɛ sɛ ɔyɛ obi a ɔwɔ mfididwuma ho nimdeɛ foforɔ bi a ɔde ayɛ biribi anaa ogu so de reyɛ biribi aboa ne mpɔtamfoɔ ne ne man.<ref>https://concoursn.com/africa-prize-for-engineering-innovation-2016/</ref>Ɛwɔ sɛ akansifoɔ no de si wɔn ani so sɛ wobebue nnwuma a ɛde wɔn nimdeɛ no bɛto dwa.
Ɛwɔ sɛ nfididwuma ho nimdeɛ a akansifoɔ wɔ no yɛ biribi a ne botae ne sɛ ɛbɛboa ɔman bi anaa aman a ɛwɔ [[Abibrem|Afrika]] Sahara Anafo fam mpuntuo ne ne yiyedi. Afei nso,ɛsɛ sɛ nimdeɛ no yɛ biribi a ebetumi aboa mpontudwuma pɔtee bi anaa ebetumi adi nsɛnnennen bi a ɛwɔ ɔman no mu ho dwuma.<ref>https://www.ideassonline.org/public/pdf/AfricaPrizeEngineeringInnovation-ENG.pdf</ref>
==Mfasoɔ A Ɛwɔ So==
Afe biara, wɔpaw akansifoɔ dunnsia a wɔwɔ nfidiedwuma ho nimdeɛ ma wɔn mmoa biara a wobehia wɔ abosome nson ne akyire ntamu ma wɔde wɔn nnwuma. Wɔma saa akansifoɔ yi nteteɛ ne mmoa ahodoɔ nyinaa sɛnea ɛbɛyɛ a wobetumi adi wɔn nnwuma no ho dwuma yie. Wonya hokwan ne animdefoɔ a wɔwɔ UK ne Afrika mpatam di nkitaho. Nea odi nkonim wɔ akansie no mu nya £25000 na wɔn a wɔtɔ so mmienu, mmiɛnsa ne nnan no nso nya £10000.<ref>https://www.ideassonline.org/public/pdf/AfricaPrizeEngineeringInnovation-ENG.pdf</ref>
==Wɔn A Wɔanya Abasobɔdiɛ No Bi==
{| class="wikitable"
|+
|Afe
|Edin
|Ɔman
|-
|2015
|Dr. Askwar Hilonga ne ne nkurɔfoɔ<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize/current-and-recent-awardees/2015 |access-date=2022-03-19 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319155728/https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize/current-and-recent-awardees/2015 |url-status=dead }}</ref>
|Tanzania
|-
|2016
|Arthur Zang<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize/current-and-recent-awardees/2016 |access-date=2022-03-19 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113184828/https://www.raeng.org.uk/global/sustainable-development/africa-prize/current-and-recent-awardees/2016 |url-status=dead }}</ref>
|Cameroon
|-
|2017
|Godwin Benson<ref>[https://disrupt-africa.com/2017/05/26/nigerias-tuteria-wins-africa-prize-for-engineering-innovation/#:~:text=Godwin%20Benson%2C%20the%2027%2Dyear,US%2432%2C000)%20in%20prize%20money. https://disrupt-africa.com/2017/05/26/nigerias-tuteria-wins-africa-prize-for-engineering-innovation/#:~:text=Godwin%20Benson%2C%20the%2027%2Dyear,US%2432%2C000)%20in%20prize%20money.]</ref>
|[[Nigeria]]
|-
|2018
|[[Brian Gitta]] ne ne nkurɔfoɔ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.theengineer.co.uk/malaria-africa/ |access-date=2022-03-19 |archive-date=2021-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716170303/https://www.theengineer.co.uk/malaria-africa/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://thisisafrica.me/africans-rising/uganda-africa-prize-engineering/</ref>
|[[Uganda]]
|-
|2019
|Neo Hutiri<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.africa.com/first-south-african-innovation-wins-the-africa-prize-for-engineering-innovation/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212051749/https://africa.com/first-south-african-innovation-wins-the-africa-prize-for-engineering-innovation/ |access-date=2022-03-19 |archive-date=2021-02-12 |url-status=dead}}</ref><ref>https://ventureburn.com/2019/06/neo-hutiri-africa-prize-engineering/</ref>
|South Africa
|-
|2020
|Charllette N'Guessan<ref>https://edition.cnn.com/2020/09/07/africa/africa-engineering-prize-intl/index.html</ref>
|[[Gaana|Ghana]]
|-
|2021
|Noël N'guessan<ref>[https://venturesafrica.com/first-ivorian-based-innovation-wins-the-africa-prize-for-engineering-innovation/#:~:text=Chemical%20Engineer%20No%C3%ABl%20N'guessan,and%20generate%20income%20from%20biowaste. https://venturesafrica.com/first-ivorian-based-innovation-wins-the-africa-prize-for-engineering-innovation/#:~:text=Chemical%20Engineer%20No%C3%ABl%20N'guessan,and%20generate%20income%20from%20biowaste.]</ref><ref>https://www.fenews.co.uk/resources/first-ivorian-based-innovation-wins-the-africa-prize-for-engineering-innovation/</ref>
|Cote d'Ivoire
|}
==Beae A Minyaa Mmoa Firiiɛ==
7hozsrjtcqwum91ix8sur7qc5d7j98d
Kabimamenkabi a wɔbɛma anya nkɔso (Democracy Promotion)
0
15749
200714
177431
2026-09-29T01:21:35Z
InternetArchiveBot
10377
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
200714
wikitext
text/x-wiki
[[File:Briefing at EMP.JPG|thumb|Asomdwoe a wɔbɛkora so no boa ma demokrase hyɛ nkuran na wɔkyekye wɔ aman a afei na wɔrenya nkɔso no mu. Ɛha yi, ɔkwankyerɛfoɔ ne kan MICAH Polisifoɔ Komisafoɔ Yves Bouchard ne asraafoɔ ne polisifoɔ mpaninfoɔ kyɛ asɛmpatrɛ adwuma mu suahunu wɔ asɛmpatrɛ adwuma sohwɛ mu de boa Afrika Aman Nkabom asomdwoeɛ asɛmpatrɛ adwuma. Pearson Asoɛe a ɛwɔ Bamako ’s Ecole de maintien de la paix na ɛyɛɛ Planification Avancee des Missions Intégrées (APIM), anaa Asɛmpatrɛw Nhyehyɛe Adesua a Ɛkɔ Anim no.]]
'''Kabimamenkabi a wɔbɛma anya''' nkɔso, a wɔsan frɛ no kabimamenkabi dansi no betumi ayɛ ɔman no mu nhyehyɛe a ɛbɛma kabimamenkabi a ɛwɔ hɔ dedaw no ayɛ papa anaasɛ amannɔne nhyehyɛe bi a aban ahorow ne amanaman ntam ahyehyɛde ahorow a wɔhwehwɛ sɛ wɔboa [[Kabi-Ma-Menkabi|kabimamenkabi]] a wɔbɛtrɛw sɛ nniso nhyehyɛe no agye atom.<ref name=":0">{{Citation |title=International IDEA {{!}} Democracy Building and Conflict Management |date=2006-02-09 |url=http://www.idea.int/conflict/index.cfm |access-date=2023-08-02 |archive-date=2006-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209064016/http://www.idea.int/conflict/index.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>[https://link.springer.com/chapter/10.1057/9781137414472_ https://link.springer.com/chapter/10.1057/9781137414472_3]</ref> Nneɛma a ɛma obi foa so sɛ kabimamenkabi yɛ papa no bi ne gyidi a ɛne sɛ aman a wɔwɔ kabimamenkabi nniso nhyehyɛe no ntaa nkɔ ɔko, ɛda adi sɛ sikasɛm mu yiyedi ne asetra mu biakoyɛ kɔ so kɛse.<ref>{{Citation |title=The Whys and Hows of Promoting Democracy |url=https://www.cfr.org/expert-brief/whys-and-hows-promoting-democracy |language=en |access-date=2023-08-02}}</ref><ref>https://oxfordre.com/politics/display/10.1093/acrefore/9780190228637.001.0001/acrefore-9780190228637-e-832;jsessionid=C71600FA87F13A1A61A4B4D1EFB1E6AF</ref> Wɔ '''kabimamenkabi nkɔso mu no''', nea ɛka adeyɛ no ho ne kabimamenkabi a wɔbɛkyekye na wɔahyɛ mu den, titiriw kabimamenkabi ahyehyɛde ahorow a asɛnnibea ahorow, polisifo, ne amansɛmdi ahorow ka ho a wɔbɛhyehyɛ no den.<ref name=":0" /> Akasatiafo binom aka sɛ [[Amerika]] de kabimamenkabi a wɔhyɛ ho nkuran adi dwuma de akyerɛ sɛ ɛfata sɛ asraafo de wɔn ho gye mu wɔ amannɔne.<ref>{{Citation |title=Hoover Institution - Hoover Digest - Why Gun-Barrel Democracy Doesn’t Work |date=2008-09-08 |url=http://www.hoover.org/publications/digest/3021131.html |access-date=2023-08-02 |archive-date=2008-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908103055/http://www.hoover.org/publications/digest/3021131.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002234339603300400 https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343396033004002]</ref>
Wonyaa osuahu pii bere a Ɔman Anidan ahorow a ɛbaa 1989 mu no maa Dade Ntama no hwee ase na ɛde kabimamenkabi nsakrae bae wɔ kan Komunis aman mu, titiriw wɔ Europa Mfinimfini ne Apuei fam no akyi. Sɛnea Ahofadi Fie (Freedom House) kyerɛ no, kabimamenkab aman dodow kɔɔ soro fi aman 150 a ɛwɔ hɔ dedaw no mu 41 wɔ afe 1974 mu koduu aman 192 mu 123 wɔ afe 2006 mu.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=1344&title=international-democracy-assistance-lessons-learned-can-donors-better-support-democratic-processes |access-date=2023-08-02 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307110815/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=1344&title=international-democracy-assistance-lessons-learned-can-donors-better-support-democratic-processes |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation |title=Democracy under Siege |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2021/democracy-under-siege |language=en |access-date=2023-08-02}}</ref> Nsakrae no brɛw ase kɛse fi afeha a ɛto so aduonu biako no mfiase, na ɛhyɛɛ nkɔmmɔbɔ a ɛfa sɛ ebia kabimamenkab da asiane mu ho nkuran.<ref>{{Citation |title=France and Europe: the democratic deficit exposed {{!}} open Democracy News Analysis |date=2009-08-31 |url=http://www.opendemocracy.net/democracy-europe_constitution/democractic_deficit_3610.jsp |access-date=2023-08-02 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831024739/http://www.opendemocracy.net/democracy-europe_constitution/democractic_deficit_3610.jsp |url-status=bot: unknown }}</ref> Wɔ afeha a ɛtɔ so aduonu baako mfitiaseɛ no, wɔhunuu kabimamenkabi a ɛho ayɛ na wɔ aman a kabimamenkabi nhyehyɛeɛ wɔ hɔ dedaw, a Britain, U.S. ne Europa Aman Nkabom Kuo ka ho.<ref>{{Citation |title=Globalisation, the state and the democratic deficit {{!}} openDemocracy |date=2009-11-13 |url=http://www.opendemocracy.net/article/globalisation_liberal_state_democratic_deficit |access-date=2023-08-02 |archive-date=2009-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113145257/http://www.opendemocracy.net/article/globalisation_liberal_state_democratic_deficit |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Citation |title=Democratic deficit {{!}} Political Science, Globalization & Democracy {{!}} Britannica |date=2023-07-05 |url=https://www.britannica.com/topic/democratic-deficit |language=en |access-date=2023-08-02}}</ref> Wɔ sikasɛm mu no, kabimamenkabi nyaa nkɔanim firii ɔha biara mu nkyem 2 mu afe 1990 mu kɔɔ ɔha biara mu nkyem 20 wɔ afe 2005 mu.<ref>{{Citation |last=Aila M. Matanock |title=How International Actors Help Enforce Domestic Deals |date=2020-05-11 |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-050718-033504 |work=Annual Review of Political Science |volume=23 |issue=1 |pages=357–383 |language=en |doi=10.1146/annurev-polisci-050718-033504 |issn=1094-2939 |access-date=2023-08-02}}</ref><ref>[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13510347.2021.201265 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13510347.2021.2012654]</ref>
Asɛmmisa a ɛda adi pefee a ɛfa kabimamenkabi a wɔbɛhyɛ ho nkuran wɔ wiase nyinaa, wɔ aman a ɛwɔ nniso nhyehyɛe no mu titiriw dedaw ne wɔn a enni hɔ no nyinaa mu ne sɛ wɔbɛkyerɛkyerɛ nsɛmfua a wɔde bɛhyɛ kabimamenkabi ho nkuran, aboa anaa wɔaboa wɔ Ɔko Nwininwini no akyi.
== Nkyerɛase ahorow ==
Wɔagye kabimamenkabi a wɔhyɛ ho nkuran no nkyerɛase pɔtee ho akyinnye bɛboro mfe aduonu anum ni. Nsɛmfua dodoɔ a wɔde di dwuma no yɛ adwene ne akwan dodoɔ a amanaman ntam adwumayɛfoɔ fa so adi, sɛ́ ɛyɛ aban, NGO anaa nnipa foforɔ a wɔto so mmiɛnsa. Sɛ nhwɛso no, ebinom betumi ahu asɛmfua ‘nkɔso’ no ankasa sɛ ɛyɛ nea ɛde ne ho hyɛ mu dodo, anaasɛ ɛkyerɛ abɔnten so ntwitwiridii, bere a ebinom betumi ahu ‘mmoa’ sɛ ɛnyɛ nea ɛnyɛ papa nanso, afoforo nso ka sɛ, ɛnyɛ ɛnyɛ den sɛnea ɛsɛ.
Wɔ afeha a ɛtɔ so aduonu baako mfitiaseɛ no, na nsonsonoeɛ no mu apaapae nsraban titire mmienu: wɔn a wɔhunu no sɛ amammuisɛm mu adeyɛ ne wɔn a wɔhunu sɛ ɛyɛ nkɔsoɔ nhyehyɛeɛ (hwɛ amanaman ntam abusuabɔ ne nkɔsoɔ mmoa ma nsɛm a ɛfa ho).
Anyɛ yiye koraa no, ɔhaw no fa bi fi adwene anaa nkyerɛase a enni hɔ wɔ nea kabimamenkabi (demokrase) yɛ ho. W. B. Gallie kae sɛ ɛrentumi nyɛ yiye sɛ wobenya nkyerɛase a wɔpene so, na mmom ɔde demokrase kaa ‘nsusuwii ahorow a wɔkasa tia titiriw’<ref>{{Citation |title=GALLIE, W. B. Essentially Contested Concepts PDF {{!}} PDF {{!}} Concept {{!}} Democracy |url=https://www.scribd.com/document/360365004/GALLIE-W-B-Essentially-contested-concepts-pdf |language=en |access-date=2023-08-28}}</ref> a wɔahyehyɛ ho.<ref>[https://philpapers.org/archive/RUBWGA.pd https://philpapers.org/archive/RUBWGA.pdf]</ref> Ɛde besi nnɛ no, adwene a enhyia wɔ nkyerɛase ahorow ho no ama agoruyɛfo binom de wɔn adwene asi mfiridwuma nhyehyɛe ahorow a wɔde boa demokrase nniso (abatow, aban nhyehyɛe ne nea ɛtete saa) so, bere a afoforo nso fa ɔkwan fofor a wɔfa so hyɛ ɔmanfo nkuran ma wonya kyɛfa wɔ man nom na wɔkyekye ɔmanfo ne amammuifo a wɔyɛ den de siesie wɔn ho.
== Amannɔne nhyehyɛe ahorow ==
Abɔnten so demokrase a wɔhyɛ ho nkuran no wɔ akwan titiriw abien a egyina demokrase ko a ɔman bi redi ho dwuma so: abɔnten so a wɔde wɔn ho bɛhyɛ mu ne sɛ ɔmanko ano aduru, anaasɛ wɔboa ɔman no mu nhyɛso a wɔde hwehwɛ nsakrae. Wɔn a wɔkamfo kabimamenkabi nkɔso kyerɛ no mu apaapae wɔ asɛm a ene sɛ, nhyehyɛe bɛn na ɛtaa di yiye kɛse wɔ nneɛma a kabimamenkabi nkɔso nhyehyɛe ahorow de sie no ho; wɔakyekyɛ wɔn mu saa ara wɔ nneɛma a ɛwɔ kabimamenkabi nhyehyɛe no mu ne nneɛma a ɛho hia kɛse ma kabimamenkabi a wɔde bɛka abom no nkonimdi ho.<ref>[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-70781-5_ https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-70781-5_3]</ref>
== Ɔman no mu nhyehyɛe ahorow ==
Ɔman no mu nhyehyɛe betumi ama kabimamenkabi aman no ayɛ papa, na atew hokwan a ɛwɔ hɔ sɛ kabimamenkabi renyɛ yie anaa bɛsan akɔ akyi no so. Nneɛma a wɔde hyɛ kabimamenkabi ho nkuran no bi ne abatow ho afotu a wɔde di dwuma,<ref>{{Citation |last=Micha Germann, Kostas Gemenis |title=Getting Out the Vote With Voting Advice Applications |date=2019-01-02 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10584609.2018.1526237 |work=Political Communication |volume=36 |issue=1 |pages=149–170 |language=en |doi=10.1080/10584609.2018.1526237 |issn=1058-4609 |access-date=2023-08-02}}</ref> kabimamenkabi a wɔde wɔn ho hyɛ mu,<ref>{{Citation |title=Book Review: Against Elections: The Case for Democracy by David Van Reybrouck |date=2016-10-20 |url=https://blogs.lse.ac.uk/lsereviewofbooks/2016/10/20/book-review-against-elections-the-case-for-democracy-by-david-van-reybrouck/ |access-date=2023-08-02}}</ref> mmabun hokwan a wɔde tow aba a wɔbɛma akɔ soro, ɔmanfo nhomasua a wɔbɛma akɔ soro,<ref>{{Citation |last=Alia Wong |title=Civics Education Helps Create Young Voters and Activists |date=2018-10-05 |url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2018/10/civics-education-helps-form-young-voters-and-activists/572299/ |language=en |access-date=2023-08-02}}</ref> ne abatow mu nsakrae te sɛ akwanside ahorow a ɛmma wontumi nkɔ amammuisɛm mu no so tew,<ref>{{Citation |last=Gordon Tullock |title=Entry Barriers in Politics |date=1965 |url=https://www.jstor.org/stable/1816288 |work=The American Economic Review |volume=55 |issue=1/2 |pages=458–466 |issn=0002-8282 |access-date=2023-08-02}}</ref> ne amammui tumi a wɔde hyɛ mu a wɔbɛtew so wɔ ankorankoro biako nsam.<ref>{{Citation |title=NCERT Solutions For Class 10 Political Science (Civics) Social Science Chapter 1 Power Sharing - Free PDF |url=https://www.champstreet.com/ncert-solutions/class-10/social-science/civics/chapter-1/power-sharing.jsp |access-date=2023-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802131214/https://www.champstreet.com/ncert-solutions/class-10/social-science/civics/chapter-1/power-sharing.jsp |archive-date=2023-08-02 |url-status=dead}}</ref>
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
6lbhjlrcs1d2ozaf81sfqpvvebzty58
Essibrah William Amuah Cadman
0
16380
200712
175913
2026-09-29T00:44:27Z
InternetArchiveBot
10377
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
200712
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Dialect|Asante}}
'''Essibrah William Amuah Cadman''' yɛ [[Amanyɔni|Ɔmanyɔfoɔ]] a ofi [[Gaana|Ghana]].<ref>{{Citation |title=List of MPs elected in the 1965 Ghanaian parliamentary election - WikiMili, The Best Wikipedia Reader |url=https://wikimili.com/en/List_of_MPs_elected_in_the_1965_Ghanaian_parliamentary_election |work=WikiMili.com |access-date=2023-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221095034/https://wikimili.com/en/List_of_MPs_elected_in_the_1965_Ghanaian_parliamentary_election |archive-date=2023-12-21 |url-status=dead}}</ref>
== Adwuma ==
Na amuah Cadman yɛ Mmarahyɛ Bagua a ɛdi kan wɔ Ghana Republik a edi kan no muni firi [[Ayɛwohummumɔ|Ayɛwohomumɔ]] da 9, afe 1965 kɔsi [[Ɔgyefuo|Ɔgyefoɔ]] da a ɛtɔ so aduonu nnan, afe 1966. Eyi baa awiei ntɛm esiane sɛ wɔguu mmarahyɛ bagua no mu wɔ 1956 [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]] mmara abatow no akyi nti.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
[[Nkyekyεmu:Ghana Amanyɔfo]]
[[Nkyekyεmu:Asante Twi kasa]]
4mvq7fngearlcl329g5tnlfh0vyuu9w
Gye Nyame (Adinkra)
0
17211
200713
196943
2026-09-29T01:09:02Z
InternetArchiveBot
10377
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
200713
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gye_nyame_(Adinkra).png|thumb|291x291px|Gye nyame (Adinkra)]]
[[File:Ghanaian_Embassy_WashingtonDC_3220.JPG|thumb|258x258px|Ghanaian Embassy WashingtonDC 3220]]
[[File:GyeNyame3.JPG|thumb|259x259px|Gye Nyame3]]
[[File:5000_cedis_(1994).png|thumb|257x257px|5000 cedis (1994)]]
'''Gye Nyame''' yɛ Akanfoɔ Adinkra nsɛnkyerɛnne no mu baako a agye din wɔ Ghana.<ref>{{Citation |last=Boatema Boateng |title=The copyright thing doesn't work here: Adinkra and Kente cloth and intellectual property in Ghana |date=2011 |series=First peoples: new directions in indigenous studies |place=Minneapolis |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-7002-4 |access-date=2025-05-22}}</ref> Wɔkyerɛ aseɛ kɔ borɔfo kasa mu wɔ ne traa mu sɛ 'Except God' anaa 'Except for God. <ref name=":0">{{Citation |title=adinkra, n. |date=2024-10-10 |url=https://doi.org/10.1093/oed/7505918337 |work=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press |access-date=2025-05-22}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Rachel Ansong |title=THE TEXT(TILES) OF ADINKRA SYMBOLS: WEST AFRICAN ART, GENDER, & POETIC TRANSLATIONS |url=https://doi.org/10.23860/diss-ansong-rachel-2022 |access-date=2025-05-22}}</ref><ref>{{Citation |last=Ori Shwarzman |title=13 - GYE NYAME MOBILE CLINIC IN PSYCHIATRY IN GHANA: 11 YEARS OF EXPERIENCE IN THE RAIN FORESTS OF WEST AFRICA |date=2019-07-27 |url=https://doi.org/10.26226/morressier.5d1a038657558b317a140f92 |access-date=2025-05-22}}</ref>
== Nkyerɛaseɛ ==
Wɔ Akanfoɔ gyedie mu no, wɔkyerɛ Gye Nyame mu sɛ ɛkyerɛ [[:en:Supreme_deity|Nyame Tumfoɔ]] bi a ne tumi so sene tumi biara.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Nkyerɛaseɛ foforɔ a saa ahyɛnsodeɛ yi ka ho asɛm wɔ wɔn gyedie mu no yɛ [[:en:Creator_deity|Nyame Tumfoɔ]] a Ɔwɔ de firi [[:en:Creationism|adebɔ]] mfitiaseɛ na ɔbɛtoa so akɔsi daa. Nkyerɛaseɛ bio kyerɛ mu sɛ ɛyɛ ahobraseɛ a wɔduaa wɔ nnipa asetena mu.<ref>{{Citation |last=Erich Kessel |title=Notes on the African Burial Ground National Monument, New York City |date=2022-09 |url=https://doi.org/10.1353/tj.2022.0059 |work=Theatre Journal |volume=74 |issue=3 |pages=E–47-E-57 |doi=10.1353/tj.2022.0059 |issn=1086-332X |access-date=2025-05-22}}</ref>
=== Gye Nyame Abɔseɛ ne Nkyerɛkyerɛmu Ahodoɔ Bi ===
[[:en:Adinkra_symbols|Adinkra nsɛnkyerɛnne]] Gye Nyame no firi [[:en:Akan_language|Akan kasa]] mu, ne titire ne Twi kasa mu. Kasasini Gye Nyame si Nyame tumi a ɛso no so dua wɔ asetena mu no nyinaa mu. Saa asɛmfua yi si Akanfoɔ gyidie a ɛne sɛ biribiara nsi a Onyankopɔn mpɛ so dua, na ɛda wɔn honhom mu nhyehyɛeɛ a emu dɔ adi. Nsɛnkyerɛnne yi gyina hɔ ma adwene a ɛne sɛ Onyankopɔn ne Ɔbammɔfoɔ ne Ɔtumfoɔ kɛseɛ, na ɛhyɛ adwenepɔ a ɛkyerɛ sɛ biribiara nso nsene ɔsoro tumi no.<ref>{{Citation |last=조지숙 |title=The Adinkra, Ghanaian Philosophy Symbols - The Expansion of the Speculation System in Adinkra Symbols |date=2016-09 |url=https://doi.org/10.21049/ccs.2016.44..343 |work=Cross-Cultural Studies |volume=44 |issue=null |pages=343–372 |doi=10.21049/ccs.2016.44..343 |issn=1598-0685 |access-date=2025-05-22}}</ref>
Nkyerɛ mu bio ne sɛ, onipa biara nhunuu adebɔ ahyɛaseɛ na obiara nso nhunu n'awieeɛ gye Nyankopɔn. Nsɛnkyerɛnne a ɛkyerɛ ahobraseɛ.<ref>{{Citation |title=Passion & Adinkra |url=https://www.passion-adinkra.com/Adinkra_Symbols.fC.htm |language=fr |access-date=2025-05-23}}</ref>
== Ne dwumadie ==
Wɔbu Gye Nyame sɛ Adinkra nsɛnkyerɛnne baako wɔtae de di dwuma pa ara wɔ Ghanafoɔ amammerɛ ne aban nnwuma ahodoɔ mu. Ɛyɛ ahyɛnsodeɛ a wɔhunu no wɔ Ghana aban ananmusifoɔ adwumayɛbea a ɛwɔ [[:en:Washington,_D.C.|Washington, DC, United States]] no fasuo ho.<ref>{{Citation |title=Atukorala, Nandasara Wijetilaka, (18 Aug. 1915–4 Aug. 1969), Economic Affairs Officer, Ceylon Embassy, Washington, DC, USA |date=2007-12-01 |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u48027 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |access-date=2025-05-22}}</ref> Wɔsan nso hunu no sɛ ɛyɛ banbɔ ahyɛnsodeɛ a ɛwɔ Ghana cedi krataa 200 no so - Ghana sika a [[:en:Bank_of_Ghana|Ghana Sikakorabea]] baatan no twaeɛ sɛ Ghana sika wɔ afe 2019.<ref>{{Citation |last=Ghanaian Times |title=BoG introduces new banknotes ...GH¢100, 200, GH¢2 to be out next week |date=2019-11-30 |url=https://ghanaiantimes.com.gh/bog-introduces-new-banknotes-gh%C2%A2100-200-gh%C2%A22-to-be-out-next-week/ |language=en |access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Citation |title=Ghana new 100- and 200-cedi notes (B160a and B161a) confirmed – BanknoteNews |date=2019-12-22 |url=https://banknotenews.com/?p=314 |language=en-US |access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Citation |title=Ghana 200 Cedis Banknote, 2022, P-51b, UNC |url=https://www.banknoteworld.com/ghana-200-cedis-banknote-2022-p-51b-unc.html |language=en |access-date=2025-05-24}}</ref> Wɔde di dwuma kɛseɛ nso wɔ ntoma, agudeɛ, nnoɔma a wɔde yɛ nsiesie ne adwinni ho nhyehyɛeɛ mu. Na ɛka Adinkra nsɛnkyerɛnne ahodoɔ a na ɛwɔ [[:en:John_Mahama|John Mahama]] atadeɛ a ɔhyɛɛ de suaeɛ sɛ [[:en:President_of_Ghana|Ghana ɔmampanini]] wɔ afe 2025 no mu baako.<ref>{{Citation |title=Symbolisms of Mahama’s inauguration and urgent need for resetting our country - MyJoyOnline |url=https://www.myjoyonline.com/symbolisms-of-mahamas-inauguration-and-urgent-need-for-resetting-our-country/ |language=en-US |access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Citation |last=Gertrude Owireduwaah Otchere |title=Decoding Mahama’s bold white Agbada and Adinkra symbols on Inauguration Day - Adomonline.com |date=2025-01-08 |url=https://www.adomonline.com/decoding-mahamas-bold-white-agbada-and-adinkra-symbols-on-inauguration-day/ |language=en-US |access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Citation |title=Mahama’s inauguration outfit steals public gaze, captures Ghana’s spirit |url=https://www.modernghana.com/news/1370466/mahamas-inauguration-outfit-steals-public-gaze.html |language=en |access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Citation |title=John Mahama dresses in his past, present and 'future' story |date=2025-01-08 |url=https://www.gbcghanaonline.com/news/politics/mahama-dress/2025/ |language=en-US |access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Citation |last=Ebenezer Kobinah Offen |title=Adinkra Symbols and the Return of Leadership: The Cultural Statement of H.E. John Dramani Mahama's Swearing-In Attire |date=2025-01-07 |url=https://ghanalingo.com/adinkra-symbols-and-the-return-of-leadership-the-cultural-statement-of-h-e-john-dramani-mahamas-swearing-in-attire/ |language=en-US |access-date=2025-05-24 |archive-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517210426/https://ghanalingo.com/adinkra-symbols-and-the-return-of-leadership-the-cultural-statement-of-h-e-john-dramani-mahamas-swearing-in-attire/ |url-status=dead }}</ref> Wɔde dii dwuma nso wɔ akonwa bi a wɔsenee a wɔde maa [[:en:Elizabeth_II|Ɔhemmaa Elizabeth II]], [[:en:United_Kingdom_of_Great_Britain_and_Ireland|United Kingdom]] Hemmaa.<ref>{{Citation |title=Ghana - Stool |url=https://www.rct.uk/collection/69194/stool |language=en |access-date=2025-05-24}}</ref>
Wɔde kasasini "Gye Nyame" nso di dwuma pa ara wɔ Ghanaman mu. Wɔhunu kasasini yi wɔ sidi ahodoɔ 50, 200, 100, 500, ne 5000 a Ghana Sikakorabea Baatan no twaeɛ sɛ [[:en:Ghanaian_cedi|Ghana sika]] wɔ 1972 ne 1994 ntam.<ref>{{Citation |title=Bank Notes of Ghana – Bank of Ghana |url=https://www.bog.gov.gh/bank-notes-coins/bank-notes-of-ghana/ |language=en-US |access-date=2025-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624192057/https://www.bog.gov.gh/bank-notes-coins/bank-notes-of-ghana/ |archive-date=2025-06-24 |url-status=dead}}</ref> Wɔsane nso de too gas adwuma bi a ɛwɔ [[Takoradi]] mpoano kilomita 60 wɔ Ghana [[Atɔɛ Mantam|Atɔeɛ mantam]] mu.<ref>{{Citation |title=World Bank funds Sankofa Gye Nyame gas project in Ghana {{!}} Enerdata |date=2016-09-26 |url=https://www.enerdata.net/publications/daily-energy-news/world-bank-funds-sankofa-gye-nyame-gas-project-ghana.html |language=en |access-date=2025-05-24}}</ref>
== Baabi a menyaa mmoa firiiɛ ==
<references />
[[Nkyekyεmu:AfroCuration Ghana 2025]]
po4p05xjq62cy7y27np4dnafqmiqzun