Wikipedia twwiki https://tw.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Titiriw MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Soronko Nkitahode Dwumadini Dwumadini nkitahode Wikipedia Wikipedia nkitahode File File nkitahode MediaWiki MediaWiki nkitahode Nhwɛsoɔ Nhwɛsoɔ nkitahode Mmoa Mmoa nkitahode Nkyekyεmu Nkyekyεmu nkitahode TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Adidibea 0 10978 200766 196904 2026-10-06T20:30:20Z Jemima2019 8474 Added Audio recording 200766 wikitext text/x-wiki [[File:A sign board of a chop bar.jpg|thumb|A sign board of a chop bar]] [[File:Palmnut soup in a chop bar.jpg|thumb|A picture of Palmnut soup in a chop bar]] '''Chop Bar''' {{Audio|tw-Adidibea.ogg|pronounciation of "Adidibea"}} yɛ beaɛ bi a yɛdidi wɔ [[Gaana|Ghana]]<ref>Ferris, R. S. B. (1998). ''[https://books.google.com/books?id=bIsz-PA75b4C&pg=PA80 <nowiki>Postharvest Technology and Commodity Marketing: Proceedings of a Postharvest Conference, 2[9] Nov to 1 Dec 1995, Accra, Ghana</nowiki>]''. IITA. [[:en:Special:BookSources/9789781311116|ISBN <bdi>9789781311116</bdi>]].</ref><ref>Yankah, Kwesi (1990). ''[[:en:Special:BookSources/9789781311116|Woes of a Kwatriot: Reflections on the Ghanaian Situation]]''. Woeli Publishing Services. [[:en:Special:BookSources/9789964904258|ISBN <bdi>9789964904258</bdi>]].</ref> ha a mpɛn pii no yɛhu no wɔ Atɔeɛ fam<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/business/Chop-bar-operators-urged-to-register-and-collect-VAT-85656 "Chop bar operators urged to register and collect VAT"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2019-06-10.</ref> wɔ [[Gaana|Ghana]] man mu a ɛhɔ na nnipa dodoɔ tumi hyia didi nonom nsa.<ref>[https://www.modernghana.com/news/187582/lets-go-eating-at-a-tema-chop-bar.html "Let's Go Eating At A Tema Chop Bar"]. ''Modern Ghana''. 2008-10-22. Retrieved 2019-06-10.</ref>Yɛdi nnuane ahodoɔ wɔ apotɔwia mu wɔ adidibea hɔ.<ref>Hugon, Philippe; Farrugia, Caroline (1989). ''[https://books.google.com/books?id=09G6AAAAIAAJ&q=%22Chop+Bar%22+-wikipedia The Informal Sector: Women and Development Planning in Africa]''. Division of Studies for Development, Unesco.</ref> saa adidibea yi mu pii no ara wɔ nsaden a wɔde ka nnuane no ho, ɛmu kakraa bi na ɛyɛ Borɔni nsa.<ref name=":0">Online, Peace FM. [https://web.archive.org/web/20230603110248/https://peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201409/213377.php "It's Easy For A Foreigner To Be Confused By The Words 'CHOP BAR'"]. ''www.peacefmonline.com''. Retrieved 2019-06-10.</ref> ɛyɛ amammerɛ ahyɛnsodeɛ ma [[Gaana|Ghanafoɔ]] beberee titirew ne wɔn a wɔfiri [[Gaana|Ghana]] Atɔeɛ fam, na ɛyɛ deɛ ɔmanfoɔ no pɛ yie pa ara. Adeɛ baako a ɛma Chop Bar da mu sonoko ne din ahodoɔ a wɔde atotosoɔ no a ɛbi ne "don't mind your wife chop bar" ɛna ɛbi nso ne "bush canteen".<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250304050249/https://www.ghanacelebrities.com/2014/09/25/wonderful-ghanaian-chop-bar-experience-tried/ "The Wonderful Ghanaian CHOP BAR Experience"]. ''GhanaCelebrities.Com''. 2014-09-25. Retrieved 2019-06-10.</ref><ref>Frimpon, Kwame (June 2010). ''[https://books.google.com/books?id=sTy_ZLaqHlAC&dq=%22Chop+Bar%22+-wikipedia&pg=PT248 The Boy in the Oversized Smock: School Memories in Living Color]''. Xlibris Corporation. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/9781450077590|9781450077590]]</bdi>.</ref><ref>King, L. K.; Awumbila, B.; Canacoo, E. A.; Ofosu-Amaah, S. (2000-07-21). "An assessment of the safety of street foods in the Ga district, of Ghana; implications for the spread of zoonoses". ''Acta Tropica''. '''76''' (1): 39–43. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S0001-706X(00)00087-5|10.1016/S0001-706X(00)00087-5]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0001-706X 0001-706X]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10913764 10913764].</ref> [[File:Banku seller 2.jpg|thumb|Banku seller]] == Abɔseɛ == Yɛnyaa asɛmfua 'Chop' de firii sɛdeɛ [[Ghanafoɔ aa ɛwɔ Germany|Ghanafoɔ]] ka didi wɔ pidjin<ref name=":0" /> kasa mu anaa wɔtwitwa nsɛmfua so tiawa wɔ wɔn kasa mu ɛna 'Bar' nso yɛ baabi a yɛhyia didi ɛno nti na ɛmaa yɛnyaa asɛmfua Chop Bar.<ref name=":1" /> Chop Bar ahodoɔ no ara tontɔn nnuane a yɛyɛ no wɔ ɔman [[Gaana|Ghana]] yi ankasa mu a ɛbi ne [[Fufuo]], [[Banku]], [[Kokonte|Konkonte]] ne [[Omo tuo|Omotuo]] ( yɛka no borɔfo mu sɛ Rice balls) ɛne nkwa ahodoɔ pii nso. == Nnuane ahodoɔ a wɔtɔn wɔ Chop Bar == === FUFUO === '''Fufuo'''({{Audio|tw-Fufuo.ogg|pronunciation of "Fufuo"}}) anaa fufu, foofoo, foufou yɛ West Afrikafoɔ aduane a agye din paa. Wɔ Twi mu no, fufuo kyerɛ "aduane mmienu a wɔayam anaa wɔasiw abomu ma ayɛ mmerɛw". Wɔ [[Gaana|Ghana]] no, fufuo yɛ Akanfoɔ aduane titiriw. Wodi fufuo wɔ Abibiremu aman pii so nso. Wɔde bankye ne borɔdiɛ anaa amankani a wɔanoa na ebomu wɔ fufuo.<ref>https://www.fao.org/3/a0154e/A0154E02.htm</ref> Yɛde wɔma ne waduro na ɛwɔ fufuo. Sɛ yɛwɔ fufuo wie a, yɛde nkwan bi te sɛ Nkrakra, Abɛnkwan, Nkatenkwan ne Abunabun na edi. Wɔ West Africa aman foforɔ bi so no, wɔde muoko a wɔatwi, nkruma frɔyɛ anaa frɔyɛ afoforo na edi fufuo.<ref>https://www.britannica.com/topic/fufu</ref> ==Mmeaɛ a wodi fufuo== Wodi fufuo wɔ aman a ɛwɔ Afrika Atɔe fam ne aman a ɛwɔ Afrika nfinfini so.<ref>https://www.fao.org/3/a0154e/A0154E07.htm</ref> Ɛka [[Gaana|Ghana]] ho no, wodi fufuo wɔ aman ahodoɔ yi so:Sierra Leone,GuineaLiberia, Cote D'Ivoire, [[Benin]], Togo, Nigeria,Congo mmienu no nyinaa,Cameroon, the Central African Republic, Angola,Gabon, ne Caribbean.Wɔ [[Gaana|Ghana]], Cote D'ivoire, Liberia ne Cuba. ==Sɛnea wɔnoa aduane yi== Wɔnoa bankye ne borɔdiɛ anaa amankani no wie a, wɔwɔ bankye dodoɔ a ɛne borɔdiɛ anaa amankani dodoɔ yɛ pɛ pɛnkoro.<ref>https://www.fao.org/3/y5548e/y5548e08.htm</ref> Wotumi nso de nsuo fra bankye siam, borɔde siam anaa amankani siam ka wɔ gya so. Fufuo a wɔfa saa kwan yi so yɔ no, wɔtaa de nkwan na edi.Nkwan no bi ne abɛnkwan,nkatenkwan,nkrakra ne abunabun. Wɔ Nigeria ne aman foforɔ bi a ɛwɔ Abibirem ha no, wɔde bankye mmɔre a Nigeriafoɔ frɛ no " Akpu" na ɛyɛ fufuo no. Wɔde nkwan anaa frɔe na edi saa fufuo yi. Wotumi de esiam afoforo te sɛ semolina, eburo siam anaa borɔde siam si bankye siam ananmu. === BANKU === [[File:Wrapped banku with light soup.jpg|thumb|Banku ɛne nkwan]] '''Banku''' ({{Audio|tw-Banku.ogg|pronunciation of "Banku"}}) yɛ tete din bi a ɛwɔ Ga-Dangme(Ga) kasa mu a wɔnya firii aburo mmɔle ne bankye mmɔle a aboro a yaka afera, aka abobɔ no kama. Ga-Dangme kasa mu na yɛnyaa saa din no firi. Yɛwɔ sɛdeɛ wɔsi ka saa din a ɛne no sɛ nanso ne nkyerɛaseɛ nnyɛ pɛ wɔ kasa no mu, ebi ne inku(ma nkuu wɔ Ha kasa mu), Ashanku(ma sɛdeɛ wɔde borɔdeɛ yɛ aduane bi a yɛfrɛ no Tatale wɔ Ga kasa mu), ne afoforɔ a n'awieeɛ yɛ "ku". Banku da nso firi akple nnuane a ɛyɛ Ewefoɔ na ɛdi.<ref>A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.</ref> Ɛyɛ [[Gaana|Ghana]] ne [[Togo]]<nowiki/>foɔ a ɛwɔ Ga-Dangme (anaa Ga) aduane a yɛde aburo mmɔle ne bankye mmɔle a aboro aka afra a yɛde agu nsuohyeɛ mu aka, ama no ayɛ fitaa<ref>Haard, N.F. (1999). ''Fermented Cereals: A Global Perspective''. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p. 37. ISBN <bdi>978-92-5-104296-0</bdi>.</ref>, yɛde di nkwan, nkruma frɔeɛ anaa mako ne nsuomunam. Mpem pii no nnipa a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] anaafoɔ mantam na ɛpɛ saa aduane no;Ewefoɔ, [[Fante]]<nowiki/>foɔ ne Ga-Dangmefoɔ nanso mantam ahodoɔ a aka a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] no nso di saa aduane no. Wobɛtumi ahunu Banku wɔ [[Gaana|Ghana]] afanaa nyinaa, ɛwɔm sɛ Ewefoɔ na ɛdi saa aduane no paa deɛ nanso ɛyɛ aduane baako a ɛho wɔi mfasoɔ a nnipakuo a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] nyinaa di. Ga-Dangme (anaa Ga) wɔ kwan bi a wɔfa so ma aduane no yɛ mmerɛ a wɔfrɛ no Banku, saa nso na [[Fante]]<nowiki/>foɔ nso yɛ ma no yɛ den a wɔfrɛ no ɛtsew.<ref>Banku". ''ifood.tv/''. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.</ref> == Nnoɔma a yɛde yɛ saa aduane no == <ref>online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others ;</ref> Ade titire a yɛde yɛ Banku yɛ aburo mmɔle ne bankye mmɔle, nkyene ne nsuo a ɛda nso firi nnoɔma a yɛde yɛ akplɛ ho. Nsonsoneɛ da sɛdeɛ yɛsi yɛ Banku ne akplɛ mu nanso sɛ wobobɔ ne mmienu a ɛsɛ yie paa ara.<ref>Annan, Dorcas Aba. "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia". Archived from the original on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.</ref> Yɛde yɛ nsa na edie.<ref>Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). ''Sensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture''. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p. 50. ISBN <bdi>978-1-84788-315-5</bdi>.</ref> Mpempii no yɛde akplɛ di nkruma nkwan a yɛfrɛ no "Fetri Detsi" a Ewefoɔ na ɛdi.<ref>Ghana: Okro Stew". ''196 flavors''. 2019-06-26. Retrieved 2020-03-09.</ref> == Sɛnea wɔsi yɛ saa aduane no. == Sɛ woreyɛ mmɔle no a ɛfa mmerɛ pii. Wobɛdwa bankye na woatwitwa de afra aburo de agu nsuom ama adeɛ akye. Wobɛsɔne nsuo no afirim na wakɔyam bankye no ne aburo no ama no afe fekɔfekɔ na asane afɔ. Nea edi so wɔ ne yɛ mu ne sɛ wobɛfete mmɔle no ama no aboro. Ɛdi bɛyɛ nnanu anaa nnanum a ɛgyina senea ewiem nsakraeɛ teɛ no.<ref>"Ghana: Banku". ''196 flavors''. 2019-06-25. Retrieved 2020-06-01.</ref> Hono aburo mmɔle no ne bankye mmɔle no dadesɛn mu. Ma no gya kakra na num kɔpem sɛ ɔbɛhuru. Kɔso ara num kɔpem sɛ ɛbɛyɛ den. Afei na wode wo bankuta no aka saa ama no ayɛ fekɔfekɔ a aba biara nnim. Sɛ ɛfe a na woapepa dadesɛn no ano kamakama. Fa nsuo gum ma ɛnyɛ sɛnea ɛrekata aduane no so na kata so ma no nhuru, na hwɛ sɛ aduane no baabiara ahuru a. Fa bankuta no ka banku no fra nsuo no. Kɔso ara ka saa fa nsuo gum kɔpem sɛ ɛbɛyɛ mmerɛ na abɛn yie. Fa kyɛnsen ketewa bi te bi gu kyɛnsen foforɔ mu na bobɔ. Te banku no saa ara kɔpem sɛ ne nyinaa bɛsa afiri dadesɛn no mu. Wobɛtumi de adi nkwan biara a wopɛ, abomu anaa mako a yatwi ne nam anaa nsuomunam biara a wopɛ. == Omotuo == [[File:Omo_tuo_with_groundnut_soup_and_meat.jpg|right|thumb|Omo tuo with groundnut soup and meat.]] '''Omo tuo'''({{Audio|tw-Omo tuo.ogg|pronounciation of "Omo tuo"}}) (rice balls) yɛ Ghanafoɔ aduan a wɔde ɛmo na ɛyɛ. Mpɛn pii no wɔde ɛmo a emu abubu anaa ɛmo atenten a wɔahyɛda abubu mu na ɛnoa. Wɔde nsu pii na ɛnoa saa ɛmo yi sɛnea ɛbɛyɛ a ɛmo no bɛben no na ayɛ mmerɛw paa. Ɛno akyi no wɔka ɛmo no ma ɛyɛ [[Ghana]]<nowiki/>nkuruwankruwa te sɛ bɔɔl. Wɔ [[Gaana]] no wɔde nkate nkwan anaa abɛ nkwan na edi omotuo. Wɔ Nigeria no wɔde nkruma nkwan bi a wɔfrɛ no miyan kuka na edi. == Sɛnea wɔ yɛ no == Mpɛn pii no yɛde ɛmoo a abubu nketenkete anaa sɛ ɛmoo a ɛwowa a yabubu mu ama no ayɛ nketenkete na ɛyɛ. Yɛde nsuo bebree na ɛnoa ɛmoo no sɛdeɛ ɛbɛyɛ mmerɛ. Yɛka ɛmoo no mano yɛ fekɔfekɔ, sɛ wowie a na woabobɔ no kurukuruwa sɛdeɛ wopɛ no.<ref>"Ghana Food Rice". ghanaweb.com. Retrieved 4 October201</ref> Wɔ [[Gaana|Ghana]] no yɛde di nkwan bi te sɛ nkatenkwan anaa sɛ abɛnkwan. Wɔ [[Nigeria]] no wɔde "miyan kuka"(kyenkase nkwan) ka ho di.<ref>"Ghana: Omo Tuo". 196 flavors. 2019-06-29. Retrieved 2019-12-31</ref><ref>Gracia, Zindzy (2018-03-01). "How to prepare banku". ''Yen.com.gh - Ghana news''. Retrieved 2021-05-15.</ref> == Baabi a menyaa mmoa firiiɛ == 6icqjjnk98hgj6sbf4va2c9ml3whuz3 200767 200766 2026-10-06T20:30:27Z Opoku Akaadom Sympathy 10322 Opoku Akaadom Sympathy moved page [[Chop Bar]] to [[Adidibea]]: Misspelled title 200766 wikitext text/x-wiki [[File:A sign board of a chop bar.jpg|thumb|A sign board of a chop bar]] [[File:Palmnut soup in a chop bar.jpg|thumb|A picture of Palmnut soup in a chop bar]] '''Chop Bar''' {{Audio|tw-Adidibea.ogg|pronounciation of "Adidibea"}} yɛ beaɛ bi a yɛdidi wɔ [[Gaana|Ghana]]<ref>Ferris, R. S. B. (1998). ''[https://books.google.com/books?id=bIsz-PA75b4C&pg=PA80 <nowiki>Postharvest Technology and Commodity Marketing: Proceedings of a Postharvest Conference, 2[9] Nov to 1 Dec 1995, Accra, Ghana</nowiki>]''. IITA. [[:en:Special:BookSources/9789781311116|ISBN <bdi>9789781311116</bdi>]].</ref><ref>Yankah, Kwesi (1990). ''[[:en:Special:BookSources/9789781311116|Woes of a Kwatriot: Reflections on the Ghanaian Situation]]''. Woeli Publishing Services. [[:en:Special:BookSources/9789964904258|ISBN <bdi>9789964904258</bdi>]].</ref> ha a mpɛn pii no yɛhu no wɔ Atɔeɛ fam<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/business/Chop-bar-operators-urged-to-register-and-collect-VAT-85656 "Chop bar operators urged to register and collect VAT"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2019-06-10.</ref> wɔ [[Gaana|Ghana]] man mu a ɛhɔ na nnipa dodoɔ tumi hyia didi nonom nsa.<ref>[https://www.modernghana.com/news/187582/lets-go-eating-at-a-tema-chop-bar.html "Let's Go Eating At A Tema Chop Bar"]. ''Modern Ghana''. 2008-10-22. Retrieved 2019-06-10.</ref>Yɛdi nnuane ahodoɔ wɔ apotɔwia mu wɔ adidibea hɔ.<ref>Hugon, Philippe; Farrugia, Caroline (1989). ''[https://books.google.com/books?id=09G6AAAAIAAJ&q=%22Chop+Bar%22+-wikipedia The Informal Sector: Women and Development Planning in Africa]''. Division of Studies for Development, Unesco.</ref> saa adidibea yi mu pii no ara wɔ nsaden a wɔde ka nnuane no ho, ɛmu kakraa bi na ɛyɛ Borɔni nsa.<ref name=":0">Online, Peace FM. [https://web.archive.org/web/20230603110248/https://peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201409/213377.php "It's Easy For A Foreigner To Be Confused By The Words 'CHOP BAR'"]. ''www.peacefmonline.com''. Retrieved 2019-06-10.</ref> ɛyɛ amammerɛ ahyɛnsodeɛ ma [[Gaana|Ghanafoɔ]] beberee titirew ne wɔn a wɔfiri [[Gaana|Ghana]] Atɔeɛ fam, na ɛyɛ deɛ ɔmanfoɔ no pɛ yie pa ara. Adeɛ baako a ɛma Chop Bar da mu sonoko ne din ahodoɔ a wɔde atotosoɔ no a ɛbi ne "don't mind your wife chop bar" ɛna ɛbi nso ne "bush canteen".<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250304050249/https://www.ghanacelebrities.com/2014/09/25/wonderful-ghanaian-chop-bar-experience-tried/ "The Wonderful Ghanaian CHOP BAR Experience"]. ''GhanaCelebrities.Com''. 2014-09-25. Retrieved 2019-06-10.</ref><ref>Frimpon, Kwame (June 2010). ''[https://books.google.com/books?id=sTy_ZLaqHlAC&dq=%22Chop+Bar%22+-wikipedia&pg=PT248 The Boy in the Oversized Smock: School Memories in Living Color]''. Xlibris Corporation. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/9781450077590|9781450077590]]</bdi>.</ref><ref>King, L. K.; Awumbila, B.; Canacoo, E. A.; Ofosu-Amaah, S. (2000-07-21). "An assessment of the safety of street foods in the Ga district, of Ghana; implications for the spread of zoonoses". ''Acta Tropica''. '''76''' (1): 39–43. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S0001-706X(00)00087-5|10.1016/S0001-706X(00)00087-5]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0001-706X 0001-706X]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10913764 10913764].</ref> [[File:Banku seller 2.jpg|thumb|Banku seller]] == Abɔseɛ == Yɛnyaa asɛmfua 'Chop' de firii sɛdeɛ [[Ghanafoɔ aa ɛwɔ Germany|Ghanafoɔ]] ka didi wɔ pidjin<ref name=":0" /> kasa mu anaa wɔtwitwa nsɛmfua so tiawa wɔ wɔn kasa mu ɛna 'Bar' nso yɛ baabi a yɛhyia didi ɛno nti na ɛmaa yɛnyaa asɛmfua Chop Bar.<ref name=":1" /> Chop Bar ahodoɔ no ara tontɔn nnuane a yɛyɛ no wɔ ɔman [[Gaana|Ghana]] yi ankasa mu a ɛbi ne [[Fufuo]], [[Banku]], [[Kokonte|Konkonte]] ne [[Omo tuo|Omotuo]] ( yɛka no borɔfo mu sɛ Rice balls) ɛne nkwa ahodoɔ pii nso. == Nnuane ahodoɔ a wɔtɔn wɔ Chop Bar == === FUFUO === '''Fufuo'''({{Audio|tw-Fufuo.ogg|pronunciation of "Fufuo"}}) anaa fufu, foofoo, foufou yɛ West Afrikafoɔ aduane a agye din paa. Wɔ Twi mu no, fufuo kyerɛ "aduane mmienu a wɔayam anaa wɔasiw abomu ma ayɛ mmerɛw". Wɔ [[Gaana|Ghana]] no, fufuo yɛ Akanfoɔ aduane titiriw. Wodi fufuo wɔ Abibiremu aman pii so nso. Wɔde bankye ne borɔdiɛ anaa amankani a wɔanoa na ebomu wɔ fufuo.<ref>https://www.fao.org/3/a0154e/A0154E02.htm</ref> Yɛde wɔma ne waduro na ɛwɔ fufuo. Sɛ yɛwɔ fufuo wie a, yɛde nkwan bi te sɛ Nkrakra, Abɛnkwan, Nkatenkwan ne Abunabun na edi. Wɔ West Africa aman foforɔ bi so no, wɔde muoko a wɔatwi, nkruma frɔyɛ anaa frɔyɛ afoforo na edi fufuo.<ref>https://www.britannica.com/topic/fufu</ref> ==Mmeaɛ a wodi fufuo== Wodi fufuo wɔ aman a ɛwɔ Afrika Atɔe fam ne aman a ɛwɔ Afrika nfinfini so.<ref>https://www.fao.org/3/a0154e/A0154E07.htm</ref> Ɛka [[Gaana|Ghana]] ho no, wodi fufuo wɔ aman ahodoɔ yi so:Sierra Leone,GuineaLiberia, Cote D'Ivoire, [[Benin]], Togo, Nigeria,Congo mmienu no nyinaa,Cameroon, the Central African Republic, Angola,Gabon, ne Caribbean.Wɔ [[Gaana|Ghana]], Cote D'ivoire, Liberia ne Cuba. ==Sɛnea wɔnoa aduane yi== Wɔnoa bankye ne borɔdiɛ anaa amankani no wie a, wɔwɔ bankye dodoɔ a ɛne borɔdiɛ anaa amankani dodoɔ yɛ pɛ pɛnkoro.<ref>https://www.fao.org/3/y5548e/y5548e08.htm</ref> Wotumi nso de nsuo fra bankye siam, borɔde siam anaa amankani siam ka wɔ gya so. Fufuo a wɔfa saa kwan yi so yɔ no, wɔtaa de nkwan na edi.Nkwan no bi ne abɛnkwan,nkatenkwan,nkrakra ne abunabun. Wɔ Nigeria ne aman foforɔ bi a ɛwɔ Abibirem ha no, wɔde bankye mmɔre a Nigeriafoɔ frɛ no " Akpu" na ɛyɛ fufuo no. Wɔde nkwan anaa frɔe na edi saa fufuo yi. Wotumi de esiam afoforo te sɛ semolina, eburo siam anaa borɔde siam si bankye siam ananmu. === BANKU === [[File:Wrapped banku with light soup.jpg|thumb|Banku ɛne nkwan]] '''Banku''' ({{Audio|tw-Banku.ogg|pronunciation of "Banku"}}) yɛ tete din bi a ɛwɔ Ga-Dangme(Ga) kasa mu a wɔnya firii aburo mmɔle ne bankye mmɔle a aboro a yaka afera, aka abobɔ no kama. Ga-Dangme kasa mu na yɛnyaa saa din no firi. Yɛwɔ sɛdeɛ wɔsi ka saa din a ɛne no sɛ nanso ne nkyerɛaseɛ nnyɛ pɛ wɔ kasa no mu, ebi ne inku(ma nkuu wɔ Ha kasa mu), Ashanku(ma sɛdeɛ wɔde borɔdeɛ yɛ aduane bi a yɛfrɛ no Tatale wɔ Ga kasa mu), ne afoforɔ a n'awieeɛ yɛ "ku". Banku da nso firi akple nnuane a ɛyɛ Ewefoɔ na ɛdi.<ref>A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.</ref> Ɛyɛ [[Gaana|Ghana]] ne [[Togo]]<nowiki/>foɔ a ɛwɔ Ga-Dangme (anaa Ga) aduane a yɛde aburo mmɔle ne bankye mmɔle a aboro aka afra a yɛde agu nsuohyeɛ mu aka, ama no ayɛ fitaa<ref>Haard, N.F. (1999). ''Fermented Cereals: A Global Perspective''. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p. 37. ISBN <bdi>978-92-5-104296-0</bdi>.</ref>, yɛde di nkwan, nkruma frɔeɛ anaa mako ne nsuomunam. Mpem pii no nnipa a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] anaafoɔ mantam na ɛpɛ saa aduane no;Ewefoɔ, [[Fante]]<nowiki/>foɔ ne Ga-Dangmefoɔ nanso mantam ahodoɔ a aka a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] no nso di saa aduane no. Wobɛtumi ahunu Banku wɔ [[Gaana|Ghana]] afanaa nyinaa, ɛwɔm sɛ Ewefoɔ na ɛdi saa aduane no paa deɛ nanso ɛyɛ aduane baako a ɛho wɔi mfasoɔ a nnipakuo a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] nyinaa di. Ga-Dangme (anaa Ga) wɔ kwan bi a wɔfa so ma aduane no yɛ mmerɛ a wɔfrɛ no Banku, saa nso na [[Fante]]<nowiki/>foɔ nso yɛ ma no yɛ den a wɔfrɛ no ɛtsew.<ref>Banku". ''ifood.tv/''. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.</ref> == Nnoɔma a yɛde yɛ saa aduane no == <ref>online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others ;</ref> Ade titire a yɛde yɛ Banku yɛ aburo mmɔle ne bankye mmɔle, nkyene ne nsuo a ɛda nso firi nnoɔma a yɛde yɛ akplɛ ho. Nsonsoneɛ da sɛdeɛ yɛsi yɛ Banku ne akplɛ mu nanso sɛ wobobɔ ne mmienu a ɛsɛ yie paa ara.<ref>Annan, Dorcas Aba. "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia". Archived from the original on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.</ref> Yɛde yɛ nsa na edie.<ref>Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). ''Sensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture''. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p. 50. ISBN <bdi>978-1-84788-315-5</bdi>.</ref> Mpempii no yɛde akplɛ di nkruma nkwan a yɛfrɛ no "Fetri Detsi" a Ewefoɔ na ɛdi.<ref>Ghana: Okro Stew". ''196 flavors''. 2019-06-26. Retrieved 2020-03-09.</ref> == Sɛnea wɔsi yɛ saa aduane no. == Sɛ woreyɛ mmɔle no a ɛfa mmerɛ pii. Wobɛdwa bankye na woatwitwa de afra aburo de agu nsuom ama adeɛ akye. Wobɛsɔne nsuo no afirim na wakɔyam bankye no ne aburo no ama no afe fekɔfekɔ na asane afɔ. Nea edi so wɔ ne yɛ mu ne sɛ wobɛfete mmɔle no ama no aboro. Ɛdi bɛyɛ nnanu anaa nnanum a ɛgyina senea ewiem nsakraeɛ teɛ no.<ref>"Ghana: Banku". ''196 flavors''. 2019-06-25. Retrieved 2020-06-01.</ref> Hono aburo mmɔle no ne bankye mmɔle no dadesɛn mu. Ma no gya kakra na num kɔpem sɛ ɔbɛhuru. Kɔso ara num kɔpem sɛ ɛbɛyɛ den. Afei na wode wo bankuta no aka saa ama no ayɛ fekɔfekɔ a aba biara nnim. Sɛ ɛfe a na woapepa dadesɛn no ano kamakama. Fa nsuo gum ma ɛnyɛ sɛnea ɛrekata aduane no so na kata so ma no nhuru, na hwɛ sɛ aduane no baabiara ahuru a. Fa bankuta no ka banku no fra nsuo no. Kɔso ara ka saa fa nsuo gum kɔpem sɛ ɛbɛyɛ mmerɛ na abɛn yie. Fa kyɛnsen ketewa bi te bi gu kyɛnsen foforɔ mu na bobɔ. Te banku no saa ara kɔpem sɛ ne nyinaa bɛsa afiri dadesɛn no mu. Wobɛtumi de adi nkwan biara a wopɛ, abomu anaa mako a yatwi ne nam anaa nsuomunam biara a wopɛ. == Omotuo == [[File:Omo_tuo_with_groundnut_soup_and_meat.jpg|right|thumb|Omo tuo with groundnut soup and meat.]] '''Omo tuo'''({{Audio|tw-Omo tuo.ogg|pronounciation of "Omo tuo"}}) (rice balls) yɛ Ghanafoɔ aduan a wɔde ɛmo na ɛyɛ. Mpɛn pii no wɔde ɛmo a emu abubu anaa ɛmo atenten a wɔahyɛda abubu mu na ɛnoa. Wɔde nsu pii na ɛnoa saa ɛmo yi sɛnea ɛbɛyɛ a ɛmo no bɛben no na ayɛ mmerɛw paa. Ɛno akyi no wɔka ɛmo no ma ɛyɛ [[Ghana]]<nowiki/>nkuruwankruwa te sɛ bɔɔl. Wɔ [[Gaana]] no wɔde nkate nkwan anaa abɛ nkwan na edi omotuo. Wɔ Nigeria no wɔde nkruma nkwan bi a wɔfrɛ no miyan kuka na edi. == Sɛnea wɔ yɛ no == Mpɛn pii no yɛde ɛmoo a abubu nketenkete anaa sɛ ɛmoo a ɛwowa a yabubu mu ama no ayɛ nketenkete na ɛyɛ. Yɛde nsuo bebree na ɛnoa ɛmoo no sɛdeɛ ɛbɛyɛ mmerɛ. Yɛka ɛmoo no mano yɛ fekɔfekɔ, sɛ wowie a na woabobɔ no kurukuruwa sɛdeɛ wopɛ no.<ref>"Ghana Food Rice". ghanaweb.com. Retrieved 4 October201</ref> Wɔ [[Gaana|Ghana]] no yɛde di nkwan bi te sɛ nkatenkwan anaa sɛ abɛnkwan. Wɔ [[Nigeria]] no wɔde "miyan kuka"(kyenkase nkwan) ka ho di.<ref>"Ghana: Omo Tuo". 196 flavors. 2019-06-29. Retrieved 2019-12-31</ref><ref>Gracia, Zindzy (2018-03-01). "How to prepare banku". ''Yen.com.gh - Ghana news''. Retrieved 2021-05-15.</ref> == Baabi a menyaa mmoa firiiɛ == 6icqjjnk98hgj6sbf4va2c9ml3whuz3 200769 200767 2026-10-06T20:32:51Z Opoku Akaadom Sympathy 10322 200769 wikitext text/x-wiki [[File:A sign board of a chop bar.jpg|thumb|A sign board of a chop bar]] [[File:Palmnut soup in a chop bar.jpg|thumb|A picture of Palmnut soup in a chop bar]] '''Adidibea''' {{Audio|tw-Adidibea.ogg|pronounciation of "Adidibea"}} yɛ beaɛ bi a yɛdidi wɔ [[Gaana|Ghana]]<ref>Ferris, R. S. B. (1998). ''[https://books.google.com/books?id=bIsz-PA75b4C&pg=PA80 <nowiki>Postharvest Technology and Commodity Marketing: Proceedings of a Postharvest Conference, 2[9] Nov to 1 Dec 1995, Accra, Ghana</nowiki>]''. IITA. [[:en:Special:BookSources/9789781311116|ISBN <bdi>9789781311116</bdi>]].</ref><ref>Yankah, Kwesi (1990). ''[[:en:Special:BookSources/9789781311116|Woes of a Kwatriot: Reflections on the Ghanaian Situation]]''. Woeli Publishing Services. [[:en:Special:BookSources/9789964904258|ISBN <bdi>9789964904258</bdi>]].</ref> ha a mpɛn pii no yɛhu no wɔ Atɔeɛ fam<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/business/Chop-bar-operators-urged-to-register-and-collect-VAT-85656 "Chop bar operators urged to register and collect VAT"]. ''www.ghanaweb.com''. Retrieved 2019-06-10.</ref> wɔ [[Gaana|Ghana]] man mu a ɛhɔ na nnipa dodoɔ tumi hyia didi nonom nsa.<ref>[https://www.modernghana.com/news/187582/lets-go-eating-at-a-tema-chop-bar.html "Let's Go Eating At A Tema Chop Bar"]. ''Modern Ghana''. 2008-10-22. Retrieved 2019-06-10.</ref>Yɛdi nnuane ahodoɔ wɔ apotɔwia mu wɔ adidibea hɔ.<ref>Hugon, Philippe; Farrugia, Caroline (1989). ''[https://books.google.com/books?id=09G6AAAAIAAJ&q=%22Chop+Bar%22+-wikipedia The Informal Sector: Women and Development Planning in Africa]''. Division of Studies for Development, Unesco.</ref> saa adidibea yi mu pii no ara wɔ nsaden a wɔde ka nnuane no ho, ɛmu kakraa bi na ɛyɛ Borɔni nsa.<ref name=":0">Online, Peace FM. [https://web.archive.org/web/20230603110248/https://peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201409/213377.php "It's Easy For A Foreigner To Be Confused By The Words 'CHOP BAR'"]. ''www.peacefmonline.com''. Retrieved 2019-06-10.</ref> ɛyɛ amammerɛ ahyɛnsodeɛ ma [[Gaana|Ghanafoɔ]] beberee titirew ne wɔn a wɔfiri [[Gaana|Ghana]] Atɔeɛ fam, na ɛyɛ deɛ ɔmanfoɔ no pɛ yie pa ara. Adeɛ baako a ɛma Chop Bar da mu sonoko ne din ahodoɔ a wɔde atotosoɔ no a ɛbi ne "don't mind your wife chop bar" ɛna ɛbi nso ne "bush canteen".<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20250304050249/https://www.ghanacelebrities.com/2014/09/25/wonderful-ghanaian-chop-bar-experience-tried/ "The Wonderful Ghanaian CHOP BAR Experience"]. ''GhanaCelebrities.Com''. 2014-09-25. Retrieved 2019-06-10.</ref><ref>Frimpon, Kwame (June 2010). ''[https://books.google.com/books?id=sTy_ZLaqHlAC&dq=%22Chop+Bar%22+-wikipedia&pg=PT248 The Boy in the Oversized Smock: School Memories in Living Color]''. Xlibris Corporation. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/9781450077590|9781450077590]]</bdi>.</ref><ref>King, L. K.; Awumbila, B.; Canacoo, E. A.; Ofosu-Amaah, S. (2000-07-21). "An assessment of the safety of street foods in the Ga district, of Ghana; implications for the spread of zoonoses". ''Acta Tropica''. '''76''' (1): 39–43. [[:en:Doi_(identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S0001-706X(00)00087-5|10.1016/S0001-706X(00)00087-5]]. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0001-706X 0001-706X]. [[:en:PMID_(identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10913764 10913764].</ref> [[File:Banku seller 2.jpg|thumb|Banku seller]] == Abɔseɛ == Yɛnyaa asɛmfua 'Chop' de firii sɛdeɛ [[Ghanafoɔ aa ɛwɔ Germany|Ghanafoɔ]] ka didi wɔ pidjin<ref name=":0" /> kasa mu anaa wɔtwitwa nsɛmfua so tiawa wɔ wɔn kasa mu ɛna 'Bar' nso yɛ baabi a yɛhyia didi ɛno nti na ɛmaa yɛnyaa asɛmfua Chop Bar.<ref name=":1" /> Chop Bar ahodoɔ no ara tontɔn nnuane a yɛyɛ no wɔ ɔman [[Gaana|Ghana]] yi ankasa mu a ɛbi ne [[Fufuo]], [[Banku]], [[Kokonte|Konkonte]] ne [[Omo tuo|Omotuo]] ( yɛka no borɔfo mu sɛ Rice balls) ɛne nkwa ahodoɔ pii nso. == Nnuane ahodoɔ a wɔtɔn wɔ Chop Bar == === FUFUO === '''Fufuo'''({{Audio|tw-Fufuo.ogg|pronunciation of "Fufuo"}}) anaa fufu, foofoo, foufou yɛ West Afrikafoɔ aduane a agye din paa. Wɔ Twi mu no, fufuo kyerɛ "aduane mmienu a wɔayam anaa wɔasiw abomu ma ayɛ mmerɛw". Wɔ [[Gaana|Ghana]] no, fufuo yɛ Akanfoɔ aduane titiriw. Wodi fufuo wɔ Abibiremu aman pii so nso. Wɔde bankye ne borɔdiɛ anaa amankani a wɔanoa na ebomu wɔ fufuo.<ref>https://www.fao.org/3/a0154e/A0154E02.htm</ref> Yɛde wɔma ne waduro na ɛwɔ fufuo. Sɛ yɛwɔ fufuo wie a, yɛde nkwan bi te sɛ Nkrakra, Abɛnkwan, Nkatenkwan ne Abunabun na edi. Wɔ West Africa aman foforɔ bi so no, wɔde muoko a wɔatwi, nkruma frɔyɛ anaa frɔyɛ afoforo na edi fufuo.<ref>https://www.britannica.com/topic/fufu</ref> ==Mmeaɛ a wodi fufuo== Wodi fufuo wɔ aman a ɛwɔ Afrika Atɔe fam ne aman a ɛwɔ Afrika nfinfini so.<ref>https://www.fao.org/3/a0154e/A0154E07.htm</ref> Ɛka [[Gaana|Ghana]] ho no, wodi fufuo wɔ aman ahodoɔ yi so:Sierra Leone,GuineaLiberia, Cote D'Ivoire, [[Benin]], Togo, Nigeria,Congo mmienu no nyinaa,Cameroon, the Central African Republic, Angola,Gabon, ne Caribbean.Wɔ [[Gaana|Ghana]], Cote D'ivoire, Liberia ne Cuba. ==Sɛnea wɔnoa aduane yi== Wɔnoa bankye ne borɔdiɛ anaa amankani no wie a, wɔwɔ bankye dodoɔ a ɛne borɔdiɛ anaa amankani dodoɔ yɛ pɛ pɛnkoro.<ref>https://www.fao.org/3/y5548e/y5548e08.htm</ref> Wotumi nso de nsuo fra bankye siam, borɔde siam anaa amankani siam ka wɔ gya so. Fufuo a wɔfa saa kwan yi so yɔ no, wɔtaa de nkwan na edi.Nkwan no bi ne abɛnkwan,nkatenkwan,nkrakra ne abunabun. Wɔ Nigeria ne aman foforɔ bi a ɛwɔ Abibirem ha no, wɔde bankye mmɔre a Nigeriafoɔ frɛ no " Akpu" na ɛyɛ fufuo no. Wɔde nkwan anaa frɔe na edi saa fufuo yi. Wotumi de esiam afoforo te sɛ semolina, eburo siam anaa borɔde siam si bankye siam ananmu. === BANKU === [[File:Wrapped banku with light soup.jpg|thumb|Banku ɛne nkwan]] '''Banku''' ({{Audio|tw-Banku.ogg|pronunciation of "Banku"}}) yɛ tete din bi a ɛwɔ Ga-Dangme(Ga) kasa mu a wɔnya firii aburo mmɔle ne bankye mmɔle a aboro a yaka afera, aka abobɔ no kama. Ga-Dangme kasa mu na yɛnyaa saa din no firi. Yɛwɔ sɛdeɛ wɔsi ka saa din a ɛne no sɛ nanso ne nkyerɛaseɛ nnyɛ pɛ wɔ kasa no mu, ebi ne inku(ma nkuu wɔ Ha kasa mu), Ashanku(ma sɛdeɛ wɔde borɔdeɛ yɛ aduane bi a yɛfrɛ no Tatale wɔ Ga kasa mu), ne afoforɔ a n'awieeɛ yɛ "ku". Banku da nso firi akple nnuane a ɛyɛ Ewefoɔ na ɛdi.<ref>A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.</ref> Ɛyɛ [[Gaana|Ghana]] ne [[Togo]]<nowiki/>foɔ a ɛwɔ Ga-Dangme (anaa Ga) aduane a yɛde aburo mmɔle ne bankye mmɔle a aboro aka afra a yɛde agu nsuohyeɛ mu aka, ama no ayɛ fitaa<ref>Haard, N.F. (1999). ''Fermented Cereals: A Global Perspective''. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p. 37. ISBN <bdi>978-92-5-104296-0</bdi>.</ref>, yɛde di nkwan, nkruma frɔeɛ anaa mako ne nsuomunam. Mpem pii no nnipa a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] anaafoɔ mantam na ɛpɛ saa aduane no;Ewefoɔ, [[Fante]]<nowiki/>foɔ ne Ga-Dangmefoɔ nanso mantam ahodoɔ a aka a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] no nso di saa aduane no. Wobɛtumi ahunu Banku wɔ [[Gaana|Ghana]] afanaa nyinaa, ɛwɔm sɛ Ewefoɔ na ɛdi saa aduane no paa deɛ nanso ɛyɛ aduane baako a ɛho wɔi mfasoɔ a nnipakuo a ɛwɔ [[Gaana|Ghana]] nyinaa di. Ga-Dangme (anaa Ga) wɔ kwan bi a wɔfa so ma aduane no yɛ mmerɛ a wɔfrɛ no Banku, saa nso na [[Fante]]<nowiki/>foɔ nso yɛ ma no yɛ den a wɔfrɛ no ɛtsew.<ref>Banku". ''ifood.tv/''. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.</ref> == Nnoɔma a yɛde yɛ saa aduane no == <ref>online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others ;</ref> Ade titire a yɛde yɛ Banku yɛ aburo mmɔle ne bankye mmɔle, nkyene ne nsuo a ɛda nso firi nnoɔma a yɛde yɛ akplɛ ho. Nsonsoneɛ da sɛdeɛ yɛsi yɛ Banku ne akplɛ mu nanso sɛ wobobɔ ne mmienu a ɛsɛ yie paa ara.<ref>Annan, Dorcas Aba. "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia". Archived from the original on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.</ref> Yɛde yɛ nsa na edie.<ref>Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). ''Sensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture''. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p. 50. ISBN <bdi>978-1-84788-315-5</bdi>.</ref> Mpempii no yɛde akplɛ di nkruma nkwan a yɛfrɛ no "Fetri Detsi" a Ewefoɔ na ɛdi.<ref>Ghana: Okro Stew". ''196 flavors''. 2019-06-26. Retrieved 2020-03-09.</ref> == Sɛnea wɔsi yɛ saa aduane no. == Sɛ woreyɛ mmɔle no a ɛfa mmerɛ pii. Wobɛdwa bankye na woatwitwa de afra aburo de agu nsuom ama adeɛ akye. Wobɛsɔne nsuo no afirim na wakɔyam bankye no ne aburo no ama no afe fekɔfekɔ na asane afɔ. Nea edi so wɔ ne yɛ mu ne sɛ wobɛfete mmɔle no ama no aboro. Ɛdi bɛyɛ nnanu anaa nnanum a ɛgyina senea ewiem nsakraeɛ teɛ no.<ref>"Ghana: Banku". ''196 flavors''. 2019-06-25. Retrieved 2020-06-01.</ref> Hono aburo mmɔle no ne bankye mmɔle no dadesɛn mu. Ma no gya kakra na num kɔpem sɛ ɔbɛhuru. Kɔso ara num kɔpem sɛ ɛbɛyɛ den. Afei na wode wo bankuta no aka saa ama no ayɛ fekɔfekɔ a aba biara nnim. Sɛ ɛfe a na woapepa dadesɛn no ano kamakama. Fa nsuo gum ma ɛnyɛ sɛnea ɛrekata aduane no so na kata so ma no nhuru, na hwɛ sɛ aduane no baabiara ahuru a. Fa bankuta no ka banku no fra nsuo no. Kɔso ara ka saa fa nsuo gum kɔpem sɛ ɛbɛyɛ mmerɛ na abɛn yie. Fa kyɛnsen ketewa bi te bi gu kyɛnsen foforɔ mu na bobɔ. Te banku no saa ara kɔpem sɛ ne nyinaa bɛsa afiri dadesɛn no mu. Wobɛtumi de adi nkwan biara a wopɛ, abomu anaa mako a yatwi ne nam anaa nsuomunam biara a wopɛ. == Omotuo == [[File:Omo_tuo_with_groundnut_soup_and_meat.jpg|right|thumb|Omo tuo with groundnut soup and meat.]] '''Omo tuo'''({{Audio|tw-Omo tuo.ogg|pronounciation of "Omo tuo"}}) (rice balls) yɛ Ghanafoɔ aduan a wɔde ɛmo na ɛyɛ. Mpɛn pii no wɔde ɛmo a emu abubu anaa ɛmo atenten a wɔahyɛda abubu mu na ɛnoa. Wɔde nsu pii na ɛnoa saa ɛmo yi sɛnea ɛbɛyɛ a ɛmo no bɛben no na ayɛ mmerɛw paa. Ɛno akyi no wɔka ɛmo no ma ɛyɛ [[Ghana]]<nowiki/>nkuruwankruwa te sɛ bɔɔl. Wɔ [[Gaana]] no wɔde nkate nkwan anaa abɛ nkwan na edi omotuo. Wɔ Nigeria no wɔde nkruma nkwan bi a wɔfrɛ no miyan kuka na edi. == Sɛnea wɔ yɛ no == Mpɛn pii no yɛde ɛmoo a abubu nketenkete anaa sɛ ɛmoo a ɛwowa a yabubu mu ama no ayɛ nketenkete na ɛyɛ. Yɛde nsuo bebree na ɛnoa ɛmoo no sɛdeɛ ɛbɛyɛ mmerɛ. Yɛka ɛmoo no mano yɛ fekɔfekɔ, sɛ wowie a na woabobɔ no kurukuruwa sɛdeɛ wopɛ no.<ref>"Ghana Food Rice". ghanaweb.com. Retrieved 4 October201</ref> Wɔ [[Gaana|Ghana]] no yɛde di nkwan bi te sɛ nkatenkwan anaa sɛ abɛnkwan. Wɔ [[Nigeria]] no wɔde "miyan kuka"(kyenkase nkwan) ka ho di.<ref>"Ghana: Omo Tuo". 196 flavors. 2019-06-29. Retrieved 2019-12-31</ref><ref>Gracia, Zindzy (2018-03-01). "How to prepare banku". ''Yen.com.gh - Ghana news''. Retrieved 2021-05-15.</ref> == Baabi a menyaa mmoa firiiɛ == 114ohbfvukoz4qhda512vcvks71lutr 2015 Nsuyiri wɔ Nkran 0 16811 200770 182203 2026-10-06T21:46:44Z Mbaidoo 10279 Added an audio 200770 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} [[File:2015_Nsuyiri_wɔ_Nkran.ogg|thumb|2015 Nsuyiri wɔ Nkran]] [[File:Flooding Accra 6.jpg|thumb|Most part of Accra mostly flooded during rainy season causing environmental crisis in Ghana]] Afe 2015 Nkran nsuyiri {{Audio|tw-2015 Nkran nsuyiri.ogg|pronounciation of "2015 Nkran nsuyiri"}} no firi osuo kɛseɛ a ɛkɔɔ so tɔeɛ wɔ Nkran, kuropɔn kɛseɛ a ɛwɔ Ghana no mu.<ref>Gomda, A.R. (3 June 2015). "Rains Wash Accra". Daily Guide. Archived from the original on 6 July 2015. Retrieved 4 June 2015.</ref>Osuo no hyɛɛ aseɛ tɔeɛ wɔ Ayɛwohomumɔ bosome no da a ɛdi kan wɔ afe mpem mmienu ne du num mu(1 June, 2015). Nnoɔma foforɔ a ɛde nsuyiri yi baeɛ ne nhyehyɛeɛ a ɛnsɛ a wɔayɛ sɛ wɔbɛsisi adan ahodoɔ asisi beaeɛ biara wɔ Nkran, nsubɔnka ahodoɔ a ɛmu asisi a ɛmma nsuo ntumi mfa mu nkɔ ne nnipa nnoɔma ahodoɔ bi ɛkeka ho bi. Nsuyiri no maa lɔre pii bɔ pee so wɔ kwan so wɔ kurow no mu a na lɔre ntumi nkɔ ɛna lɔre nso ntumi mma, adwadie dwumadie ahodoɔ nso kaa nsensɛnmu ɛfiri sɛ nsuyiri no faa dwam hɔ nyinaa na adwumayɛfoɔ ho nso kyeree wɔn a na wɔntumi nkɔ, ntumi mma. Accra Metropolitan Assembly panin paa a ɔda wɔn ano, Alfred Oko Vanderpuije kaa nsuyiri no ho asɛm sɛ ɛho hia kɛseɛ. Anyɛ yie koraa no, nnipa aduonu nnum (25) wuwuu wɔ nsuyiri no ho, ɛna fango (pɛtro) adwumayɛbea bi a ɛpaee a nsuyiri no de bae no kunkumm nnipa ahanu (200) bio.<ref name=":0">"Over 200 killed in Ghana gas station explosion"</ref> == Mmeaeɛ a nsuyiri no sɛe == '''Kaneshie''' Na nsuo tiri faa Kaneshie dwa no ne mmeaeɛ a atwa ho ahyia no, na amma kar ahodoɔ antumi ankɔ.<ref>"Kaneshie floods as cars submerge"</ref> '''Graphic Road''' Graphic Road, baabi a kar nnwumakuo binom wɔ na ɛyɛ beaeɛ titire a wɔn a wɔtɔn nneɛma a asɛe ne nnipa afoforɔ a wɔtete ho no,<ref>"Accra: Taskforce clears unauthorized structures along Graphic Road"</ref>nsuyiri kɛse faa hɔ. Toyota Ghana ne Rana moto mmeaeɛ nyinaa nsuo faa hɔ.<ref>https://web.archive.org/web/20150604203117/http://tv3network.com/all-news/markets/business/photo-the-impact-of-accra-s-floods-on-businesses-is-depicted-here.html</ref> '''Goil fire''' Wɔ Ayɛwohomumɔ 3, 2015 no, GOIL pɛtro adwumayɛbea bi a ɛbɛn Kwame Nkrumah fa ha si fam hyeeɛ na nnipa ne kar ahodoɔ a ɛwɔ mpɔtam hɔ no hyee.<ref>"UPDATE: Disaster! Many dead in fuel station fire"</ref>Ogya no nso hyee Forex Bureau ne Pharmacy bi a ɛbɛn hɔ.<ref>"Accra Floods: Over 80 People Dead In Goil Filling Station Fire"</ref>Wɔsuroe sɛ nnipa bɛboro ahanu(200)<ref name=":0" />awuwu na wɔde afunu akɔ 37 Asraafo Ayaresabea. Akyiri yi ayaresabea no de too dwa sɛ wɔntumi nkura funu pii.<ref>"Accra floods: More than 100 feared dead after explosion"</ref> Na wɔnnya nhunuu nea ɛde ogya no baeɛ. Wɔ Ayɛwohomumɔ bosome da a ɛtɔ so nnan, 2015 mu no, Nkran Mayor Alfred Vanderpuije, Mmarahyɛbadwani a ɔhwɛ Korle Klottey so, Nii Armah Ashitey ne Ɔmanpanyin John Mahama kɔsraa baabi a asɛm no sii no.<ref>"Floods: We must make sure this doesn't happen again - Mahama"</ref> '''Mmuaeɛ''' Ɔmanpanin Mahama de nnafua mmiɛnsa a ɛyɛ ɔman awerɛhoɔ too dwa maa wɔn a nsuyiri ne wɔn a topaeɛ no aka wɔn no. Aban no nso de ɔpepem aduosia boaa wɔn a wɔayɛ wɔn a saa atoyerenkyɛm yi too wɔn no.<ref>"Floods: Mahama declares 3 days of mourning"</ref> == Baabi a menyaa mmoa firiiɛ == j6k9zl8chivfjj0lb0dqu9uhkiglwno Abagyegyeɛ Nnwom 0 17398 200773 200744 2026-10-06T22:00:28Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Abagyegyeɛ Nwom]] to [[Abagyegyeɛ Nnwom]] 200744 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} '''Abagyegyeɛ nwom''' yɛ nnwom a wɔ to de gyegye abɔfra agorɔ anaa wɔto de deda no <ref>{{Citation |last=Monika Gurak |title=The Book of Lullabies |date=2017-04-20 |url=http://hdl.handle.net/10315/34258 |language=en |access-date=2025-06-26}}</ref> == N'abɔseɛ == Sɛdeɛ asɛmfua no ankasa nkyerɛaseɛ teɛ no, Abagyegyeɛ nnwom yɛ nnwom a wɔto ma  nkwadaa nya ahomeka na ɛma wɔtumi da. Ɛrekame ayɛ sɛ saa nkyerɛmu yi ara na nnwoma  biara ka fa abagyegyeɛ dwom ho. Abagyegyeɛ dwom akɔyɛ ne ho sɛ anansesɛm, anosɛm  kasadwini nhwɛsoɔ no mu baako a, nananom de ato hɔ agya nkyirimma. Amammerɛ biara mu  no, abagyegyeɛ nnwom yɛ kwan a wɔfa so sua amammerɛ <ref>{{Citation |last=Monika Gurak |title=The Book of Lullabies |date=2017-04-20 |url=http://hdl.handle.net/10315/34258 |language=en |access-date=2025-06-26}}</ref> <ref>{{Citation |last=Stéphane Aubinet |title=Lullabies and Universality: An Ethnographic Review |date=2024-12-01 |url=https://doi.org/10.1177/10693971241272406 |work=Cross-Cultural Research |volume=58 |issue=5 |pages=411–446 |language=EN |doi=10.1177/10693971241272406 |issn=1069-3971 |access-date=2025-06-26}}</ref>. == Botaeɛ == Botaeɛ titire a ɛtae  abagyegyeɛ dwom akyi gyina pɛ a ɔwofoɔ no pɛ sɛ ne ba no nya ahomeka deda no so. Yei ma  mmɔfra nya nkaeɛ soronko bi; mpo berɛ a wɔrenyini no nyinaa. Ɛnnɛ deɛ ɛrekame ayɛ sɛ  yɛatoto no ase. Ↄkyerɛ a, yɛbɛtumi akyɛ asɛmfua ' abagyegyeɛ dwom' borɔfoɔ “lullaby” mu  mmienu: “lull” ne “aby.” Asɛmfua no ho abakɔsɛm kyerɛ sɛ, “lulling,” ase kyerɛ sɛ wobɛdeda  obi. Ɔkyerɛ yei ase firi Sweden, German, Sanskrit, ne Dutch nsɛmfua mu. German ne Sanskrit  nsɛmfua “lulled” ne “lolati” kyerɛ “sɛ obi bɛdi biribi mu ahyɛmfire”. Ɛnna Dutch and Sweden  nsɛmfua “lolled” ne “lulla” nso kyerɛ “sɛ obi bɛyɛ nnyegyeɛ bi wɔ ne menem a ɔremmue n'ano”  anaa “sɛ obi bɛka asɛm bi a ɛmu nna hɔ”. Sɛ obi reto abagyegyeɛ nnwom a, ɔmpɛ sɛ ɛbɛyɛ dede  nti, ɛyɛ a ɔtaa to hyɛ ne menem. Afei, ɛmu nsɛm no mu ntae nna hɔ <ref>{{Citation |last=Stéphane Aubinet |title=Lullabies and Universality: An Ethnographic Review |date=2024-12-01 |url=https://doi.org/10.1177/10693971241272406 |work=Cross-Cultural Research |volume=58 |issue=5 |pages=411–446 |language=EN |doi=10.1177/10693971241272406 |issn=1069-3971 |access-date=2025-06-26}}</ref>. Wiase nyinaa nwoma a ɛfa amammerɛ mu nnwom ho no nyinaa ka abagyegyeɛ  nnwom ho asɛm. Ɛno nti na yɛdii kan kaa sɛ, abagyegyeɛ dwom di akotene pa ara wɔamammerɛ biara mu no. Yɛde deɛ animdefoↄ no aka no to nkyɛn a, nwoma bi a n'atifi asɛm ne   ka biribi fa abagyegyeɛ dwom ho asɛm. Wɔ nwoma no mu  no, Wɔakyerɛ yɛn sɛ, ne nhwehwɛmu no ho nsɛmmisa a a obisaeɛ ho anoyie no bi ma no hunu  sɛ mmaa na wɔtaa to abagyegyeɛ nnwom <ref>{{Citation |title=Google Scholar |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0,5&q=Scheherazade(+2018)&btnG=#d=gs_qabs&t=1750980136337&u=#p=QOdR6c3gQGAJ |access-date=2025-06-26}}</ref>. == Baabi a Menyaa Mmoa Firiiɛ == 39uhczvv5fnffn472czj1kdja2z2nkm Abosonsom 0 17475 200775 191499 2026-10-06T22:09:34Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Abosomsom]] to [[Abosonsom]] 191499 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} [[File:Koku Dancer 2.jpg|thumb|Koku Abosomsom]] Sɛdeɛ edin "Abosomsom" no ara kyerɛ ne ho ase no, ɛyɛ ɔsom a wɔsom abosom.<ref>{{Citation |last=Geo |title=Africa Traditional Religious System as Basis of Understanding Christian Spiritual Warfare |date=2000-08-22 |url=https://lausanne.org/content/west-african-case-study |language=en-US |access-date=2025-07-14}}</ref>Na ɛnam gyidie a nnipa binom wɔ na wɔde som saa abosom yi. Ɛyɛ ɔsom a ɛda adi wɔ wiase afanaa nyinaa a ɛka nnipa no bi amammerɛ ne amanneɛ ho.Wɔn tirimupɔ ne sɛ wɔbɛboa ama nnipa ntam ayɔnkofa no adi mu na afei wɔne ahonhom ne abɔdeɛ nso anya ayɔnkofa.<ref>{{Citation |last=No Author |title=Chapter 3: Traditional African Religious Beliefs and Practices |date=2010-04-15 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2010/04/15/traditional-african-religious-beliefs-and-practices-islam-and-christianity-in-sub-saharan-africa/ |language=en-US |access-date=2025-07-14}}</ref><ref>{{Citation |last=www.wisdomlib.org |title=Meaning of Traditional religion in Christianity |date=2024-10-06 |url=https://www.wisdomlib.org/christianity/concept/traditional-religion?utm_source=perplexity |language=en |access-date=2025-07-14}}</ref> == Wɔn Gyidie Ne Wɔn Dwumadie == * Onyankopɔn ne anyame nketewa mu gyidie: Abosomsom ahodoɔ no nyinaa wɔ gyidie sɛ Onyankopɔn yɛ baako,na Ɔno na ɔbɔɔ ɔsoro ne asase ne ɛmu nneɛma nyinaa a abosom nketewa, ahonhom ahodoɔ ne nsamanfoɔ ka ho. Na wɔn nso, wɔtumi de wɔn ahiaseɛm to wɔn anim ma wɔboa wɔn.<ref>{{Citation |title=Understanding the Core Beliefs of Traditional Religion: A Comprehensive Guide - Religion24 |date=2024-12-09 |url=https://religion24.net/can-you-explain-the-core-beliefs-of-traditional-religion/ |language=en-US |access-date=2025-07-14}}</ref> * Ahonhom mu ayɔnkofa a wɔne abɔdeɛ wɔ: Mpɛn pii no abosomsomfoɔ hunu abɔdeɛ biara sɛ ɛyɛ kronkron. Ɛbi te sɛ nnua, nsuo,aboɔ ne deɛ ɛkeka ho nyinaa.Wɔhunu no sɛ saa abɔdeɛ weinom nyinaa yɛ ahonhom. * Nyankomadeɛ ne afahyɛ: Ɛbi ne afɔdeɛ a wɔbɔ,afɔrema ne afahyɛ a wɔyɛ sɛdeɛ wɔne anyame nketewa bɛnya ayɔnkofa a ɛmu yɛ duru. * Abrabɔ Pa: Abosomsomfoɔ di nokware na wɔde deɛ ɛda to deɛ ɛsɛ sɛ ɛda. Wɔde akyiwadeɛ ahodoɔ na ɛbɔ wɔn bra wɔ amammerɛ ahodoɔ mu te sɛ awareɛ,ayiyɔ ne deɛ ɛkeka ho nyinaa. Sɛ wɔbu saa akyiwadeɛ yi so a,asotwe wɔ hɔ a ahonhom no de ma wɔn. Ɛno nti wɔbɔ wɔn ho mmɔden sɛ wɔbɛyɛ deɛ ɛfata.<ref>{{Citation |title=What defines Traditionalism as a belief system? |url=https://biblehub.com/q/what_defines_traditionalism.htm?utm_source=perplexity |access-date=2025-07-14}}</ref> * Gyidie a wɔwɔ wɔ ahobanbɔ tumi ne ahonhom akɛseɛ mu: Abosomsomfoɔ gye nnusɛm di,ayeraduro,tumi a ɛbɔ wɔn ho ban ne deɛ ɛtumi sa yareɛ,atorenkyɛm ne deɛ ɛkeka ho nyinaa di. * Nsamanfoɔ ne [[Kɔsanbra(Reincarnation)|Kɔsanbra (reincarmation]]): Wɔgye di sɛ nsamanfoɔ wɔ tumi wɔ ateasefoɔ so.Wɔsan gye kɔsanbra di ɛnkanka wɔ [[Abibrem|Abibirem]]. * Amammerɛ ntoasoɔ: Abossomfoɔ bɔ mmɔden sɛ wɔbɛma wɔn amammerɛ ne amanneɛ atoa so nkyirimma so. Wɔtumi yɛ no nkyerɛkyerɛ.<ref>{{Citation |last=Howard Culbertson |title=Traditional Religions Course: Animism and Tribal Beliefs |url=https://home.snu.edu/~hculbert/tradi.htm |language=en |access-date=2025-07-14}}</ref> == Abosomsom Ahodoɔ Nhwɛsoɔ == Abosomsom ahodoɔ no bi ne: Hinduism, Buddhism, ne gyidie ahodoɔ a nnipa binom wɔ wiase afanaa nyinaa. Wɔn nyinaa wɔ kwan a wɔfa so som wɔn anyame nanso wɔn nyinaa wɔ saa gyidie ne dwumadie yi bi. == Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ == su514emsotjw17r481ql6hxq8uj3st8 Abisae 0 17509 200777 192085 2026-10-06T22:50:46Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Aborɔmmɛ]] to [[Abisae]] 192085 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} Aborɔmmɛ yɛ Akan kasadwini ahodoɔ no mu baako a wɔahyehyɛ no sɛ agorɔ a ɛda nyansa ne amammerɛ adi. Aborɔmmɛ de nsɛmmisa to dwa a ɛma nnipa dwene kɔ akyire ansa na watumi ama ho mmuaeɛ. Saa nsɛmmisa yi ne mmuaeɛ yi da yɛn amammerɛ adi na ɛma nnipa twa mfoni ahodoɔ wɔ wɔn tiri mu.<ref>{{Citation |last=Jonathan Edward Tetteh Kuwornu-Adjaottor, George Appiah, Melvin Nartey |title=Semantically Ambiguous: An Overview of Some Akan and Dangmbe Riddles |date=2019-10-27 |url=https://theartsjournal.org/index.php/site/article/view/1731 |work=Journal of Arts and Humanities |volume=8 |issue=10 |pages=60–72 |language=en |doi=10.18533/journal.v8i10.1731 |issn=2167-9053 |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Citation |last=Melvin Nartey |title=Semantically Ambiguous: An Overview of Some Akan and Dangmbe Riddles |date=2019-01-01 |url=https://www.academia.edu/73885805/Semantically_Ambiguous_An_Overview_of_Some_Akan_and_Dangmbe_Riddles |doi=10.18533/JOURNAL.V8I10.1731 |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Citation |title=Page not found – Noyam Research Archive |url=https://researcharchive.noyam.org/sdm_downloads/nra010203/?utm_source=perplexity |language=en-US |access-date=2025-07-18}}</ref> == Nhyehyɛeɛ == Aborɔmmɛ wɔ nhyehyɛeɛ. Ɛwɔ asɛmmisa ne nyiano. Mpɛn pii no deɛ ɔrebisa no ka "Agya rekɔ no, Ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no....... ɛyɛ deɛn? Na deɛ ɔreyi ano no ama no mmuaeɛ.<ref>{{Citation |last=Akomapa TV Online |title=AGYA 3K) OGYA ME ADE3BI / 35 AKAN RIDDLES |date=2021-12-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=sCVuLvGUyHc |access-date=2025-07-18}}</ref> == Nhwɛsoɔ == * Agya rekɔ no, ɔgyaa me ɔbaa fɛfɛ bi berɛ a na ɔretu kwan.Na ɔbaa no ani gye pa ara berɛ a ɔwɔ awia mu nanso berɛ biara ne ho bɛka nsuo no, na ɔresu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ nkyene. * Agya rekɔ no,ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no wosoma no a ɔrenkɔ nanso sɛ worekɔ a na ɔdi w’akyi. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ Sunsum.<ref>{{Citation |last=Akomapa TV Online |title=AGYA 3K) OGYA ME ADE3BI / 14 AKAN RIDDLES |date=2021-11-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=x0jL8l7lnow |access-date=2025-07-18}}</ref> * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no sɛ ɔwɔ fie a na n’abɔgyesɛ gu abɔnten.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ wisie. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no ɔwɔ kyɛ san si kyɛ so.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ aborɔbɛ. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no sɛ ɔrebɛkɔ wuo a gye sɛ ɔti ne maame ansa na wawu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ mankyese. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no sɛ ɛyɛ baako a wotumi bu mu,nanso sɛ woka bom a worentumi mmu mu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ prayɛ. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ wɔnam mmiɛnsa na ɛdi wɔn dwuma nanso sɛ woyi baako firi mu a mmienu an aka no rentumi nyɛ adwuma da.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: bukyia. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no wɔwoo no no na ɔyɛ tenten pa ara nanso ɛduruu sɛ ɔrewuo no na wayɛ tiatia koraa. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ candle. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adamfoɔ bi ɔboa me wɔ nimdeɛ ne nyansa mu nanso ɔntumi nkasa. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ nwoma.<ref>{{Citation |title=44 riddles about Ghana with answers - Aha Riddles |date=2024-01-16 |url=https://www.ahariddles.com/riddles-about-ghana-with-answers/ |language=en-US |access-date=2025-07-18}}</ref> == Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ == 13z4zsz0ydknxolh149rs62ajl7qlaw 200779 200777 2026-10-06T22:52:26Z Mbaidoo 10279 I made some corrections 200779 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} Abisae yɛ Akan kasadwini ahodoɔ no mu baako a wɔahyehyɛ no sɛ agorɔ a ɛda nyansa ne amammerɛ adi. Abisae de nsɛmmisa to dwa a ɛma nnipa dwene kɔ akyire ansa na watumi ama ho mmuaeɛ. Saa nsɛmmisa yi ne mmuaeɛ yi da yɛn amammerɛ adi na ɛma nnipa twa mfoni ahodoɔ wɔ wɔn tiri mu.<ref>{{Citation |last=Jonathan Edward Tetteh Kuwornu-Adjaottor, George Appiah, Melvin Nartey |title=Semantically Ambiguous: An Overview of Some Akan and Dangmbe Riddles |date=2019-10-27 |url=https://theartsjournal.org/index.php/site/article/view/1731 |work=Journal of Arts and Humanities |volume=8 |issue=10 |pages=60–72 |language=en |doi=10.18533/journal.v8i10.1731 |issn=2167-9053 |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Citation |last=Melvin Nartey |title=Semantically Ambiguous: An Overview of Some Akan and Dangmbe Riddles |date=2019-01-01 |url=https://www.academia.edu/73885805/Semantically_Ambiguous_An_Overview_of_Some_Akan_and_Dangmbe_Riddles |doi=10.18533/JOURNAL.V8I10.1731 |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Citation |title=Page not found – Noyam Research Archive |url=https://researcharchive.noyam.org/sdm_downloads/nra010203/?utm_source=perplexity |language=en-US |access-date=2025-07-18}}</ref> == Nhyehyɛeɛ == Aborɔmmɛ wɔ nhyehyɛeɛ. Ɛwɔ asɛmmisa ne nyiano. Mpɛn pii no deɛ ɔrebisa no ka "Agya rekɔ no, Ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no....... ɛyɛ deɛn? Na deɛ ɔreyi ano no ama no mmuaeɛ.<ref>{{Citation |last=Akomapa TV Online |title=AGYA 3K) OGYA ME ADE3BI / 35 AKAN RIDDLES |date=2021-12-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=sCVuLvGUyHc |access-date=2025-07-18}}</ref> == Nhwɛsoɔ == * Agya rekɔ no, ɔgyaa me ɔbaa fɛfɛ bi berɛ a na ɔretu kwan.Na ɔbaa no ani gye pa ara berɛ a ɔwɔ awia mu nanso berɛ biara ne ho bɛka nsuo no, na ɔresu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ nkyene. * Agya rekɔ no,ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no wosoma no a ɔrenkɔ nanso sɛ worekɔ a na ɔdi w’akyi. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ Sunsum.<ref>{{Citation |last=Akomapa TV Online |title=AGYA 3K) OGYA ME ADE3BI / 14 AKAN RIDDLES |date=2021-11-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=x0jL8l7lnow |access-date=2025-07-18}}</ref> * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no sɛ ɔwɔ fie a na n’abɔgyesɛ gu abɔnten.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ wisie. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no ɔwɔ kyɛ san si kyɛ so.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ aborɔbɛ. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no sɛ ɔrebɛkɔ wuo a gye sɛ ɔti ne maame ansa na wawu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ mankyese. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no sɛ ɛyɛ baako a wotumi bu mu,nanso sɛ woka bom a worentumi mmu mu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ prayɛ. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ wɔnam mmiɛnsa na ɛdi wɔn dwuma nanso sɛ woyi baako firi mu a mmienu an aka no rentumi nyɛ adwuma da.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: bukyia. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no wɔwoo no no na ɔyɛ tenten pa ara nanso ɛduruu sɛ ɔrewuo no na wayɛ tiatia koraa. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ candle. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adamfoɔ bi ɔboa me wɔ nimdeɛ ne nyansa mu nanso ɔntumi nkasa. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ nwoma.<ref>{{Citation |title=44 riddles about Ghana with answers - Aha Riddles |date=2024-01-16 |url=https://www.ahariddles.com/riddles-about-ghana-with-answers/ |language=en-US |access-date=2025-07-18}}</ref> == Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ == qpwke3qt4yif6kwojyux06z3zhuqcv9 200780 200779 2026-10-06T22:52:58Z Mbaidoo 10279 I made some corrections 200780 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} Abisae yɛ Akan kasadwini ahodoɔ no mu baako a wɔahyehyɛ no sɛ agorɔ a ɛda nyansa ne amammerɛ adi. Abisae de nsɛmmisa to dwa a ɛma nnipa dwene kɔ akyire ansa na watumi ama ho mmuaeɛ. Saa nsɛmmisa yi ne mmuaeɛ yi da yɛn amammerɛ adi na ɛma nnipa twa mfoni ahodoɔ wɔ wɔn tiri mu.<ref>{{Citation |last=Jonathan Edward Tetteh Kuwornu-Adjaottor, George Appiah, Melvin Nartey |title=Semantically Ambiguous: An Overview of Some Akan and Dangmbe Riddles |date=2019-10-27 |url=https://theartsjournal.org/index.php/site/article/view/1731 |work=Journal of Arts and Humanities |volume=8 |issue=10 |pages=60–72 |language=en |doi=10.18533/journal.v8i10.1731 |issn=2167-9053 |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Citation |last=Melvin Nartey |title=Semantically Ambiguous: An Overview of Some Akan and Dangmbe Riddles |date=2019-01-01 |url=https://www.academia.edu/73885805/Semantically_Ambiguous_An_Overview_of_Some_Akan_and_Dangmbe_Riddles |doi=10.18533/JOURNAL.V8I10.1731 |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Citation |title=Page not found – Noyam Research Archive |url=https://researcharchive.noyam.org/sdm_downloads/nra010203/?utm_source=perplexity |language=en-US |access-date=2025-07-18}}</ref> == Nhyehyɛeɛ == Abisae wɔ nhyehyɛeɛ. Ɛwɔ asɛmmisa ne nyiano. Mpɛn pii no deɛ ɔrebisa no ka "Agya rekɔ no, Ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no....... ɛyɛ deɛn? Na deɛ ɔreyi ano no ama no mmuaeɛ.<ref>{{Citation |last=Akomapa TV Online |title=AGYA 3K) OGYA ME ADE3BI / 35 AKAN RIDDLES |date=2021-12-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=sCVuLvGUyHc |access-date=2025-07-18}}</ref> == Nhwɛsoɔ == * Agya rekɔ no, ɔgyaa me ɔbaa fɛfɛ bi berɛ a na ɔretu kwan.Na ɔbaa no ani gye pa ara berɛ a ɔwɔ awia mu nanso berɛ biara ne ho bɛka nsuo no, na ɔresu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ nkyene. * Agya rekɔ no,ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no wosoma no a ɔrenkɔ nanso sɛ worekɔ a na ɔdi w’akyi. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ Sunsum.<ref>{{Citation |last=Akomapa TV Online |title=AGYA 3K) OGYA ME ADE3BI / 14 AKAN RIDDLES |date=2021-11-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=x0jL8l7lnow |access-date=2025-07-18}}</ref> * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no sɛ ɔwɔ fie a na n’abɔgyesɛ gu abɔnten.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ wisie. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no ɔwɔ kyɛ san si kyɛ so.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ aborɔbɛ. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi,saa adeɛ no sɛ ɔrebɛkɔ wuo a gye sɛ ɔti ne maame ansa na wawu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ mankyese. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no sɛ ɛyɛ baako a wotumi bu mu,nanso sɛ woka bom a worentumi mmu mu. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ prayɛ. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ wɔnam mmiɛnsa na ɛdi wɔn dwuma nanso sɛ woyi baako firi mu a mmienu an aka no rentumi nyɛ adwuma da.Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: bukyia. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adeɛ bi saa adeɛ no wɔwoo no no na ɔyɛ tenten pa ara nanso ɛduruu sɛ ɔrewuo no na wayɛ tiatia koraa. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ candle. * Agya rekɔ no, ɔgyaa me adamfoɔ bi ɔboa me wɔ nimdeɛ ne nyansa mu nanso ɔntumi nkasa. Ɛyɛ deɛn? Mmuaeɛ: Ɛyɛ nwoma.<ref>{{Citation |title=44 riddles about Ghana with answers - Aha Riddles |date=2024-01-16 |url=https://www.ahariddles.com/riddles-about-ghana-with-answers/ |language=en-US |access-date=2025-07-18}}</ref> == Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ == dk7stomx3eiztdhajbu9f3dmfchf8lx Adowadwom 0 17566 200771 193060 2026-10-06T21:56:46Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Aadowadwom]] to [[Adowadwom]] 193060 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} Adowa yɛ agorɔ bi a wɔgoro no afiase. Mmaa na wɔtaa to nnwom no na mmarima no nso aka ntwene no. Ntwene a wɔde goro no ne Atumpan, ne Adawuraa. == Sɛdeɛ Wɔgoro no == Sɛ wɔrebefi agorɔ no ase a, adawuraa Kofi bɔ no, kon, kon, kon na mmaa no apagya dwom no, na afei ntwwene nketewa no agye so ansana atumpan akasa. Nsɛm a wode atumpan ka no bi ne: "Kanka bedi wo nam"! "Makum kɔkɔbo na nkokɔ mmɔ hyire"<ref>{{Citation |last=Katherine Moss |title=Adowa: Funeral Dance Of Asante As A Vehicle To Express Ethnic Identity |date=1998-04-01 |url=https://digitalcollections.sit.edu/african_diaspora_isp/62 |work=African Diaspora ISPs |access-date=2025-08-04}}</ref><ref>{{Citation |title=Adowa dance |url=https://music.africamuseum.be/instruments/english/ghana/ashanti/adowa.html#:~:text=The%20adowa%20is%20a%20popular,deceased,%20and%20the%20Akan%20faith. |access-date=2025-08-04}}</ref>. Wotumi danedane mu de goro densua ne akapoma. Nea agorɔ yi mu dwontoɔ ne asa hyɛ ne nsa ne Adowahemaa. Ɔno na ɔfrɛ dwom no anaa pagya dwom bi ansa na gofomma no nyinaa agye so. Ɛtɔ da bi nso a, nnwontofoɔ pa a wɔwɔ agorɔ no mu nso boa no. Wɔrebefi agorɔ no ase a, wɔtwa aho<ref>{{Citation |title=Adowa dance |url=https://music.africamuseum.be/instruments/english/ghana/ashanti/adowa.html#:~:text=The%20adowa%20is%20a%20popular,deceased,%20and%20the%20Akan%20faith. |access-date=2025-08-04}}</ref> <ref>{{Citation |title=Adowa dance |url=https://music.africamuseum.be/instruments/english/ghana/ashanti/adowa.html#:~:text=The%20adowa%20is%20a%20popular,deceased,%20and%20the%20Akan%20faith. |access-date=2025-08-04}}</ref>. Ɛne sɛ, baako kankye, bubu mmɛ ansa na wɔde nnwom pa bi asi so. Wɔtwa aho no wie a, afei wɔfi nnwom no ase. Ɛne Sɛ, Adowahemmea no fa dwom no na ɔto dwom no ankasa kakra ma adowafoɔ no hu dwom korɔ a ɔrefrɛ na afei wɔn nyinaa agye so ato<ref>{{Citation |last=Kofi Agyekum, Joshua Amuah, Adwoa Arhine |title=Proverbs and stylistic devices of Akwasi Ampofo Agyei’s Akan highlife lyrics |date=2020-12-30 |url=https://www.ajol.info/index.php/ljh/article/view/202493 |work=Legon Journal of the Humanities |volume=31 |issue=1 |pages=117–144 |language=en |doi=10.4314/ljh.v31i1.5 |issn=2458-746X |access-date=2025-08-04}}</ref><ref>{{Citation |title=Adowa dance |url=https://music.africamuseum.be/instruments/english/ghana/ashanti/adowa.html#:~:text=The%20adowa%20is%20a%20popular,deceased,%20and%20the%20Akan%20faith. |access-date=2025-08-04}}</ref> == Adowadwom ho Nhweso == Prae wo ho yi Prae wo ho yi Woyi biako a na ebu o! Woka bom a emmu oo! Anuanom ee yen nyinaa! Ye biako a na εγε ο! ADOWADWOM HO MFASO 1. Ema anigye ba ayi ase. 2. Emu nsem no bi tu fo fa Akanfo asetena mu nsem ho. 3. Yede kyekye nnipa were. 4. Yede bo akutia tia nneyɛe bone bi a ɛwɔ abrabo mu. Prae wo ho yi Prae wo ho yi Woyi biako a na abu oo! Woka bom a ammu oo! Anuanom ee yen nyinaa! Ye biako a na eγε οο!<ref>{{Citation |last=Kofi Agyekum, Joshua Amuah, Adwoa Arhine |title=Proverbs and stylistic devices of Akwasi Ampofo Agyei’s Akan highlife lyrics |date=2020-12-30 |url=https://www.ajol.info/index.php/ljh/article/view/202493 |work=Legon Journal of the Humanities |volume=31 |issue=1 |pages=117–144 |language=en |doi=10.4314/ljh.v31i1.5 |issn=2458-746X |access-date=2025-08-04}}</ref> == Baabi a Mmoa Firi == gndawb2dpxcf1zqu1eqj0hozuxn4nkl Abosom 0 17754 200781 196268 2026-10-06T22:55:31Z Mbaidoo 10279 200781 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} '''Abosom''' anaa Bosom yɛ biribi a nipa som. Akanfoɔ de mmoa bɔ afɔdeɛ ma wɔn abosom de srɛ nkwahosan, Yiedie, bammɔ ne ade. Kane no mpo, nawɔtumi de nnipa bɔ afɔdeɛ<ref>{{Citation |last=Edwin W. Smith |title=Religious Beliefs of the Akan |date=1945-01 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/africa/article/abs/religious-beliefs-of-the-akan/1C0031E5D53A599ABDB153DDAE4730B1 |work=Africa |volume=15 |issue=1 |pages=23–29 |language=en |doi=10.2307/1156827 |issn=1750-0184 |access-date=2025-08-27}}</ref>. Wɔgu nsa a, wɔfrɛfrɛ abosom yi de wɔn ahiasɛm fa wɔn so tɔ Onyankopɔn anim. Wɔgye di sɛ wɔn abosom no tete nsuo, abotan, nnua ne nhoma mu<ref>{{Citation |last=Hasskei M. Majeed |title=On the Rationality of Traditional Akan Religion: Analyzing the Concept of God |date=2014 |url=https://www.ajol.info/index.php/ljh/article/view/135456 |work=Legon Journal of the Humanities |volume=25 |pages=127–141 |language=en |doi=10.4314/ljh.v25i1.7 |issn=2458-746X |access-date=2025-08-27}}</ref>. == Deɛ Akanfoɔ de gyina hɔ ma abosom == Wɔsene nnua anaa wɔnwene biriribi a, wɔgye di sɛ wɔn abosome tumi bɛtena mu<ref>{{Citation |last=Patrick J. Ryan |title="Arise, O God!" the Problem of 'Gods' in West Africa |date=1980 |url=https://www.jstor.org/stable/1581411 |work=Journal of Religion in Africa |volume=11 |issue=3 |pages=161–171 |doi=10.2307/1581411 |issn=0022-4200 |access-date=2025-08-27}}</ref>. Nti amanneɛ a wɔbɛyɛ biara no(sɛ ebia wɔgu nsa anaa wɔta dwan a) wɔyɛ gu saa adwinnie no so. Wɔtumi paw nkorɔfoɔ ma wɔkɔm wɔn abosom no. Akanfoɔgyidie mu no, akɔmfoɔ yi yɛ ''ntamgyinafoɔ'' ma wɔn ne ahonhom a wɔsom wɔn no. Yadeɛ bi ba a, wɔsusu sɛ wɔafom abosom no nti na ama no aba saa. Yei to wɔbɔ afɔdeɛ de pata wɔn<ref>{{Citation |last=Edwin W. Smith |title=Religious Beliefs of the Akan |date=1945-01 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/africa/article/abs/religious-beliefs-of-the-akan/1C0031E5D53A599ABDB153DDAE4730B1 |work=Africa |volume=15 |issue=1 |pages=23–29 |language=en |doi=10.2307/1156827 |issn=1750-0184 |access-date=2025-08-27}}</ref>. == Baabi a mmoa firi == cvetbbv304z9t0i30v4moqjiu8icmr1 James Peace 0 18174 200764 2026-10-06T17:34:42Z Tata.tata3 22206 Created page with "[[File:PhotoJames.jpg|thumb|372x372px|James Peace]] Wɔwoo '''Kenneth James Peace''' [[Ɛbɔ]] bosome no da a ɛtɔ so 28, afe 1963 mu, wɔ Paisley. Ɔyɛ nnwom twerɛfoɔ, sankubɔfoɔ ne odwumfoɔ a ɔfiri Scotland. == Ne ho nsɛm == Wɔwoo '''James Peace''' [[Ɛbɔ]] bosome no da a ɛtɔ so 28, afe 1963 mu, wɔ Paisley. Ɔyɛ abɔfra no, ɔtenaa Helensburgh, a ɛyɛ kuro bi a ɛbɛn mpoano wɔ Scotland mfeɛ pii.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20110527164..." 200764 wikitext text/x-wiki [[File:PhotoJames.jpg|thumb|372x372px|James Peace]] Wɔwoo '''Kenneth James Peace''' [[Ɛbɔ]] bosome no da a ɛtɔ so 28, afe 1963 mu, wɔ Paisley. Ɔyɛ nnwom twerɛfoɔ, sankubɔfoɔ ne odwumfoɔ a ɔfiri Scotland. == Ne ho nsɛm == Wɔwoo '''James Peace''' [[Ɛbɔ]] bosome no da a ɛtɔ so 28, afe 1963 mu, wɔ Paisley. Ɔyɛ abɔfra no, ɔtenaa Helensburgh, a ɛyɛ kuro bi a ɛbɛn mpoano wɔ Scotland mfeɛ pii.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20110527164145/http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/10206548.htm Birgitta Lamparth. "Keine ‘stacheligen’ Klänge", Wiesbadener Tagblatt (Gyaaman amanneebɔ krataa), Ɔgyefoɔ da a ɛtɔ so 10, 2011]</ref><ref name=":2">Julia Anderton. "Tango wie eine süß-saure Geschichte". Wiesbadener Kurier  (Gyaaman amanneebɔ krataa), Ɔbɛnem da a ɛtɔ so 24, 2012</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20240523121450/https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ Soledad Carrizo-Araya. "Una entrevista al compositor James Peace". Hoja de Ruta Digital. Ɔpɛnimma 2022]</ref> Na nnwomtofoɔ bebree wɔ n'abusua mu (ɛho nhwɛsoɔ ne John McGhie), afei nso ne busuani ne Felix Burns, nnwom twerɛfoɔ a na wagye din wɔ asa nnwom mu wɔ afe ha a <sup>ɛtɔ so</sup> aduonu no fa a ɛdi kan no mu no.<ref name=":1" /><ref name=":4">Sabine Klein. "Meine Musik ist wie ich - sehr romantisch". Frankfurter Rundschau (Gyaaman amanneebɔ krataa), wɔ mfeɛ 1992 mu, tinim mma a ɛtɔ so 254 - Krataafa 2</ref> Ɔfiri aseɛ suaa sankubɔ berɛ a na wadi mfeɛ nwɔtwe, na ɔbɔɔ sanku wɔ badwam berɛ a ɛdi kan no, na wadi mfeɛ dunan. Saa berɛ no, ɔbɔɔ Scott Joplin nnwom.<ref name=":3" /> Ɔdii mfeɛ dunsia no, wɔgyee no wɔ Royal Scottish Academy of Music and Drama (a seesei wɔfrɛ no: Royal Conservatoire of Scotland) no mu. Ɔno na na ɔyɛ osuani a ɔsua koraa a wagye no sukuu mu hɔ pɛn. Afe 1983 mu no, ɔwiee [[Glasgow]] [[Suapɔn]] no a na ɔkura degree abodin krataa wɔ sankubɔ adekyerɛ mu.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref name=":5">G. Müller. "Die Seele des Klaviers tanzt Tango". Kulturspiegel Wetterau (Gyaaman nsɛmmaanhwɛkrataa). Kotonimma da a ɛtɔ so 17, 2001 - Krataafa 5</ref>  Afe a ɛdi hɔ no mu no, ɔsan gyee diploma abodin foforɔ wɔ nnwomtoɔ mu berɛ a ɔne RSAMD orchestra bɔɔ Mendelssohn’s Piaano Concerto No.1 wieeɛ no.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> Ɔgyee ne sukuu mu nteteɛ nyinaa wieeɛ no, na nkurɔfoɔ bebree repɛ no ama wabɔ sankuo ama wɔn. Ɔtenaa [[Edinburgh]] firi 1988 kɔsii 1991.<ref name=":1" /><ref name=":6">"James Peace". ''FRIZZ'' (Gyaaman nsɛmmaanhwɛkrataa). Ɔpɛpɔn, 2004, Krataafa 5</ref> James Peace tenaa Bad Nauheim, a ɛwɔ [[Germany]] firi 1991 kɔsii 2009.<ref>Manfred Merz. "Virtuose, gefühlsbetonte Welt der Romantik", Wetterauer Zeitung (Gyaaman amanneebɔ krataa). Obubuo da a ɛtɔ so 12, 1992. Tinim mma dodoɔ: 264, Krataafa 19</ref><ref>"James Peace". The Tango Times (New York nsɛmmaanhwɛkrataa). Labaaya namba: 2002/2003 (39). Tinim mma dodoɔ 39. Awɔberɛ 2002/2003, krataafa 1 kɔsi 5</ref> Ɛfiri 1998 reba no, ɔsuaa tango ho adeɛ, na ɔyɛɛ apaawa bi a na wato din ''Scottish Tango (Tango escocés)'', a ɛyɛ ɔno ara ne nimdeɛ a wanya afiri tango mu no na na ɔde abɔ saa sankuo no. Afe 2002 mu no, wɔbɔɔ n'abaso gyee no bɛkaa Victoria College of Music foɔ no ho.<ref name=":4" /><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland. ''Tango escocés'']</ref><ref name=":8">[https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano Philharmonie de Paris. ''Tango escocés'']</ref><ref name=":9">[https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s de bibliotheek. ''Tango escocés''] </ref><ref name=":10">"James Peace". La Cadena (Dutchnsɛmkyerɛwee nwoma). Ɛbɔ 2002. Krataafa 26</ref> Saa afe no ara mu no, ɔno nko ara kɔgoroo wɔ mmeaeɛ ahodoɔ wɔ [[Germany]] atifi fam wɔ [[Ɛbɔ]]/[[Ahinime]] bosome no mu kɔsii [[Obubuo]] awieeɛ hɔ baabi. Na ɛno ne n'agorɔ a ɛdi kan wɔ ne ''Tango XVII'' no mu wɔ [[Hong Kong]].<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref>''[https://web.archive.org/web/20040806204941/http://www.tangotang.com/discus/messages/13/266.html?1034001060 TangoTang]''[https://web.archive.org/web/20040806204941/http://www.tangotang.com/discus/messages/13/266.html?1034001060 , Hong Kong (香港). Nkrataa a wɔkyekyɛ wɔ Hong Kong. Ɔbɛnem 8, 2002] </ref><ref>"James Peace". 南華早報 (Hong Kong dawubɔ krataa). Ɔbɛnem 9, 2002</ref> [[File:James Peace - Idylls Op.4b.webm|center|thumb|333x333px|James Peace - Idylls Op.4b]] Afe a ɛdi hɔ no, ɔgoroo wɔ Europe nko ara. Wagoro ɔno ara ne tango ahodoɔ no wɔ kuropɔn ahodoɔ a ɛdidi soɔ yinom mu: [[Amsterdam]], [[Atɛns]],<ref>Dwumadi nhyehyɛe nwoma ''{Για σένα Αγγελική}''. Athens, Oforisuo 27, 2016</ref> [[Bɛɛlin]],<ref>Tangodanza (Gyaaman nsɛmmaanhwɛkrataa). Tintimbea nɔma: 1/2002 - 9</ref> [[Brasɛls]], [[Helsinki]],<ref>Dwumadi dawubɔ krataa kɛseɛ (Finland dwumadi akwantuo, 2014)</ref> [[Lisbon]],<ref name=":3" /><ref>Dwumadi dawubɔ krataa kɛseɛ (Portugal dwumadi akwantuo, 2016) </ref> [[London]], [[Madrid]],<ref name=":3" /><ref>Dwumadi dawubɔ krataa kɛseɛ (Spain dwumadi akwantuo: ''¡Feliz Cincuenta Cumpleaños - 2013!'')</ref> [[Oslo]],<ref>[https://web.archive.org/web/20241208042729/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt Listen.no. James Peace (flygel). Munch Museet. Oslo, Ɔbɛnem 16, 2004]</ref> [[Reykjavík]]<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö. Pálsson. "Skozkir Slaghörputangoár". Morgunblaðið (Iceland dawubɔ krataa). Ɔbɛnem 14, 2004]</ref> ne [[Vienna]].<ref>Dwumadi nhyehyɛe nwoma (Vienna). Ɔpɛpɔn 23, 2005</ref> Afe 2008 mu no, wɔbɔɔ n'aba so gyee no bɛkaa London College of Musicfoɔ ho ɛsiane adwuma pa a na ɔreyɛ wɔ tango ho no nti.<ref name=":11">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland. ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":12">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek. ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":13">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live. "Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD"] </ref> Ɔtenaa [[Edinburgh]] nna kakra bi no, ɔsan kɔɔ Germany kɔtenaa Wiesbaden wɔ [[Ɔgyefuo]] bosome no mu wɔ afe 2010 mu.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Wei maa ɔyɛɛ nnwuma aforoɔ binom mpo a na ɔnwenee ho, na ɔyɛɛ sini ntiantiaa binom faa ɔno ara ne nnwom binom ho. Sini a wɔayɛ nhwehwɛmu ahyehyɛ a wɔato din ''K. James Peace in Wiesbaden'' no ka ne nnwuma ahodoɔ wɔ sa ɔfa yi mu no ho.<ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> [[File:Tango Milonga op. 26.wav|left|thumb|Tango Milonga op. 26]] [[File:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|left|thumb|Tango XVIII a James Peace (James Asomdwoe, piano) yɛe]] == Abasobɔdeɛ ahodoɔ == [[File:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|282x282px|Kratafa a ɛwɔ anim, Daa Dwom Op.32 a James Peace kyerɛwee (adesua mu nkontaahyɛde)]] ●      Abasobɔdeɛ a ɛdi kan, ''Agnes Millar Prize''. [[Glasgow|Glasgow,]] 1983<ref name=":5" /> ●      Abasobɔdeɛ a ɛdi kan, ''Dunbartonshire EIS Prize''. [[Glasgow]], 1984<ref name=":5" /> ●      Abasobɔdeɛ a ɛdi kan, ''Sibelius Essay Prize''. [[Glasgow]], 1985<ref name=":5" /> ●     Diploma abodin, ''TIM International Composition Competition''. [[Roma|Rome]], 2000<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /> ●      Diploma abodin, ''IBLA Foundation''. [[New York]], 2002<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /> ●      Nkaeɛ abasobɔdeɛ, ''International Piano Duo Association''. [[Tokyo]], 2002<ref>[http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html International Piano Duo Association (東京), Tokyo. Nnipa a wódii nkonim wɔ 2002 din]</ref> ●     Sika kɔkɔɔ abasobɔdeɛ, ''Académie Internationale de Lutèce''. [[Paris]], 2008<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Nnwom Titire a Wɔahyehyɛ == ●      Nsuo a ɛretɔ ''(The Waterfall)''<ref>Hessisches Staatstheater. Nnwomtoɔ dwumadi nhyehyɛe nwoma zaŋ ti Ɛbɔ 12 ne 19, 2021</ref> [[File:Eternal Song Op.32 by James Peace (bars 602 - 606).pdf|thumb|258x258px|Daa Dwom Op.32 a James Peace kyerɛwee (bars 602 - 606)]] ●      Idylls ●      Anɔpa Dwom ''(Aubade)''<ref>University of Adelaide Music Library (Barr Smith Library). Aubade no. 1 for cor anglais and string orchestra</ref> ●      Nisuo a ɛnkasa ''(Lento Lacrimoso)'' ●       Ahaban a yɛgyae guree ''(Forgotten Leaves)''<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=forgotten%20leaves%20op%2012%20for%20cello%20and%20orchestra&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082963650109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Forgotten Leaves : op. 12, for cello and orchestra]</ref> ●      Sonata mma oboe ne piano<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Sonata%20for%20oboe%20and%20piano%20op.16&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969210109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Oboe sonata, op. 16]</ref> ●      Anansesɛm dwom ''(Ballade)''<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Ballade%20op.18&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082963220109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Ballade no.1 : in c major : op.18]</ref> ●      Afahyɛ Mars yɛn namba 1<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=ceremonial%20march%20no%201%20for%20organ%20and%20orchestra%20op%2019&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969030109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Ceremonial march no.1: for organ and orchestra : op. 19]</ref> ●      Afahyɛ Mars yɛn namba 2<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=ceremonial%20march%20no%202%20for%20orchestra%20op%2023&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082968580109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Ceremonial march no.2 : for orchestra : op. 23]</ref> ●      Ahaban a awo sika su ''(Autumn Gold)''<ref>"Violine schwebt über das Orchester". Schwäbische Post (Gyaaman amanneebɔ krataa). Ayɛwohomumɔ 4, 1994</ref><ref>[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17035044k <nowiki>National Library of France. [Autumn gold. Op. 25b]. Arr. pour violon et piano</nowiki>]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Autumn%20gold%20op.25&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082968420109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Autumn gold : for clarinet and string orchestra : op. 25]</ref> ●      Daa Dwom ''(Eternal Song)<ref name=":1" />''<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Eternal%20Song%20op.32&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990133856020109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Eternal Song : for soprano and orchestra : op.32]</ref><ref>University of Adelaide Music Library (Barr Smith Library). Eternal Song for soprano and orchestre, op.32 </ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9935400923804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland. ''Eternal Song Op.32, Peace, K. James'']</ref> ●      Ma Georgia Kabimman (Georgia balli ni: საქართველოსთვის), hanya din yi Tamari Chikvaidze, Zurab Chikvaidze ni James Peace sani na ●      Tango solo nnwom 24 mma piano<ref name=":13" /><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2013&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082974750109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op. 13]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2017&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969810109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op.17]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2029&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969820109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op.29]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2033&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969300109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op.33]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941548033804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=MainCatalogue&query=any,contains,Tango%20for%20piano,%20K.%20James%20Peace&offset=0 National Library of Scotland. Tangos for piano op.17, Peace, K. James]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941547953804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland. Tangos for piano op.33, Peace, K. James]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=K.%20James%20Peace&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082968570109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Souvenir de Buenos Aires : arr. for string orchestra]</ref><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf British Viola Society Newsletter, Tintimbea a ɛfiri Ɔsanaa 2023] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ Hoja de Ruta Digital, México. "Una corta historia del tango". Tintimbea a ɛfiri Ɔsanaa 2024]</ref> == Links Afoforɔ == ''[https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg Souvenir de Buenos Aires - youtube]'' ''[https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk Lento Lacrimoso - youtube]'' ''[https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 Autumn Gold - youtube]'' == Beaɛ a menyaa mmoa firiiɛ == 2gecqd9hpvd3nzmxd7dm6pi054omtc0 200765 200764 2026-10-06T17:36:15Z Tata.tata3 22206 200765 wikitext text/x-wiki [[File:PhotoJames.jpg|thumb|372x372px|James Peace]] Wɔwoo '''Kenneth James Peace''' [[Ɛbɔ]] bosome no da a ɛtɔ so 28, afe 1963 mu, wɔ Paisley. Ɔyɛ nnwom twerɛfoɔ, sankubɔfoɔ ne odwumfoɔ a ɔfiri Scotland. == Ne ho nsɛm == Wɔwoo '''James Peace''' [[Ɛbɔ]] bosome no da a ɛtɔ so 28, afe 1963 mu, wɔ Paisley. Ɔyɛ abɔfra no, ɔtenaa Helensburgh, a ɛyɛ kuro bi a ɛbɛn mpoano wɔ Scotland mfeɛ pii.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20110527164145/http://www.wiesbadener-tagblatt.de/region/wiesbaden/meldungen/10206548.htm Birgitta Lamparth. "Keine ‘stacheligen’ Klänge", Wiesbadener Tagblatt (Gyaaman amanneebɔ krataa), Ɔgyefoɔ da a ɛtɔ so 10, 2011]</ref><ref name=":2">Julia Anderton. "Tango wie eine süß-saure Geschichte". Wiesbadener Kurier  (Gyaaman amanneebɔ krataa), Ɔbɛnem da a ɛtɔ so 24, 2012</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20240523121450/https://hojaderutadigital.mx/una-entrevista-al-compositor-james-peace/ Soledad Carrizo-Araya. "Una entrevista al compositor James Peace". Hoja de Ruta Digital. Ɔpɛnimma 2022]</ref> Na nnwomtofoɔ bebree wɔ n'abusua mu (ɛho nhwɛsoɔ ne John McGhie), afei nso ne busuani ne Felix Burns, nnwom twerɛfoɔ a na wagye din wɔ asa nnwom mu wɔ afe ha a <sup>ɛtɔ so</sup> aduonu no fa a ɛdi kan no mu no.<ref name=":1" /><ref name=":4">Sabine Klein. "Meine Musik ist wie ich - sehr romantisch". Frankfurter Rundschau (Gyaaman amanneebɔ krataa), wɔ mfeɛ 1992 mu, tinim mma a ɛtɔ so 254 - Krataafa 2</ref> Ɔfiri aseɛ suaa sankubɔ berɛ a na wadi mfeɛ nwɔtwe, na ɔbɔɔ sanku wɔ badwam berɛ a ɛdi kan no, na wadi mfeɛ dunan. Saa berɛ no, ɔbɔɔ Scott Joplin nnwom.<ref name=":3" /> Ɔdii mfeɛ dunsia no, wɔgyee no wɔ Royal Scottish Academy of Music and Drama (a seesei wɔfrɛ no: Royal Conservatoire of Scotland) no mu. Ɔno na na ɔyɛ osuani a ɔsua koraa a wagye no sukuu mu hɔ pɛn. Afe 1983 mu no, ɔwiee [[Glasgow]] [[Suapɔn]] no a na ɔkura degree abodin krataa wɔ sankubɔ adekyerɛ mu.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref name=":5">G. Müller. "Die Seele des Klaviers tanzt Tango". Kulturspiegel Wetterau (Gyaaman nsɛmmaanhwɛkrataa). Kotonimma da a ɛtɔ so 17, 2001 - Krataafa 5</ref>  Afe a ɛdi hɔ no mu no, ɔsan gyee diploma abodin foforɔ wɔ nnwomtoɔ mu berɛ a ɔne RSAMD orchestra bɔɔ Mendelssohn’s Piaano Concerto No.1 wieeɛ no.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> Ɔgyee ne sukuu mu nteteɛ nyinaa wieeɛ no, na nkurɔfoɔ bebree repɛ no ama wabɔ sankuo ama wɔn. Ɔtenaa [[Edinburgh]] firi 1988 kɔsii 1991.<ref name=":1" /><ref name=":6">"James Peace". ''FRIZZ'' (Gyaaman nsɛmmaanhwɛkrataa). Ɔpɛpɔn, 2004, Krataafa 5</ref> James Peace tenaa Bad Nauheim, a ɛwɔ [[Germany]] firi 1991 kɔsii 2009.<ref>Manfred Merz. "Virtuose, gefühlsbetonte Welt der Romantik", Wetterauer Zeitung (Gyaaman amanneebɔ krataa). Obubuo da a ɛtɔ so 12, 1992. Tinim mma dodoɔ: 264, Krataafa 19</ref><ref>"James Peace". The Tango Times (New York nsɛmmaanhwɛkrataa). Labaaya namba: 2002/2003 (39). Tinim mma dodoɔ 39. Awɔberɛ 2002/2003, krataafa 1 kɔsi 5</ref> Ɛfiri 1998 reba no, ɔsuaa tango ho adeɛ, na ɔyɛɛ apaawa bi a na wato din ''Scottish Tango (Tango escocés)'', a ɛyɛ ɔno ara ne nimdeɛ a wanya afiri tango mu no na na ɔde abɔ saa sankuo no. Afe 2002 mu no, wɔbɔɔ n'abaso gyee no bɛkaa Victoria College of Music foɔ no ho.<ref name=":4" /><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland. ''Tango escocés'']</ref><ref name=":8">[https://pad.philharmoniedeparis.fr/pad/doc/ALOES/0795887/tango-escoces-scottish-tango-k-james-peace-comp-piano Philharmonie de Paris. ''Tango escocés'']</ref><ref name=":9">[https://www.muziekweb.nl/Link/KHX3103/Tango-escoc%C3%A9s de bibliotheek. ''Tango escocés''] </ref><ref name=":10">"James Peace". La Cadena (Dutchnsɛmkyerɛwee nwoma). Ɛbɔ 2002. Krataafa 26</ref> Saa afe no ara mu no, ɔno nko ara kɔgoroo wɔ mmeaeɛ ahodoɔ wɔ [[Germany]] atifi fam wɔ [[Ɛbɔ]]/[[Ahinime]] bosome no mu kɔsii [[Obubuo]] awieeɛ hɔ baabi. Na ɛno ne n'agorɔ a ɛdi kan wɔ ne ''Tango XVII'' no mu wɔ [[Hong Kong]].<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref>''[https://web.archive.org/web/20040806204941/http://www.tangotang.com/discus/messages/13/266.html?1034001060 TangoTang]''[https://web.archive.org/web/20040806204941/http://www.tangotang.com/discus/messages/13/266.html?1034001060 , Hong Kong (香港). Nkrataa a wɔkyekyɛ wɔ Hong Kong. Ɔbɛnem 8, 2002] </ref><ref>"James Peace". 南華早報 (Hong Kong dawubɔ krataa). Ɔbɛnem 9, 2002</ref> [[File:James Peace - Idylls Op.4b.webm|center|thumb|333x333px|James Peace - Idylls Op.4b]] Afe a ɛdi hɔ no, ɔgoroo wɔ Europe nko ara. Wagoro ɔno ara ne tango ahodoɔ no wɔ kuropɔn ahodoɔ a ɛdidi soɔ yinom mu: [[Amsterdam]], [[Atɛns]],<ref>Dwumadi nhyehyɛe nwoma ''{Για σένα Αγγελική}''. Athens, Oforisuo 27, 2016</ref> [[Bɛɛlin]],<ref>Tangodanza (Gyaaman nsɛmmaanhwɛkrataa). Tintimbea nɔma: 1/2002 - 9</ref> [[Brasɛls]], [[Helsinki]],<ref>Dwumadi dawubɔ krataa kɛseɛ (Finland dwumadi akwantuo, 2014)</ref> [[Lisbon]],<ref name=":3" /><ref>Dwumadi dawubɔ krataa kɛseɛ (Portugal dwumadi akwantuo, 2016) </ref> [[London]], [[Madrid]],<ref name=":3" /><ref>Dwumadi dawubɔ krataa kɛseɛ (Spain dwumadi akwantuo: ''¡Feliz Cincuenta Cumpleaños - 2013!'')</ref> [[Oslo]],<ref>[https://web.archive.org/web/20241208042729/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt Listen.no. James Peace (flygel). Munch Museet. Oslo, Ɔbɛnem 16, 2004]</ref> [[Reykjavík]]<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö. Pálsson. "Skozkir Slaghörputangoár". Morgunblaðið (Iceland dawubɔ krataa). Ɔbɛnem 14, 2004]</ref> ne [[Vienna]].<ref>Dwumadi nhyehyɛe nwoma (Vienna). Ɔpɛpɔn 23, 2005</ref> Afe 2008 mu no, wɔbɔɔ n'aba so gyee no bɛkaa London College of Musicfoɔ ho ɛsiane adwuma pa a na ɔreyɛ wɔ tango ho no nti.<ref name=":11">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland. ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":12">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek. ''K. James Peace in Wiesbaden'']</ref><ref name=":13">[https://whittakerlive.blogspot.com/2012/05/new-dvd-interview-with-wiesbaden.html Whittaker Live. "Wiesbadener Highlander K. James Peace - New DVD"] </ref> Ɔtenaa [[Edinburgh]] nna kakra bi no, ɔsan kɔɔ Germany kɔtenaa Wiesbaden wɔ [[Ɔgyefuo]] bosome no mu wɔ afe 2010 mu.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Wei maa ɔyɛɛ nnwuma aforoɔ binom mpo a na ɔnwenee ho, na ɔyɛɛ sini ntiantiaa binom faa ɔno ara ne nnwom binom ho. Sini a wɔayɛ nhwehwɛmu ahyehyɛ a wɔato din ''K. James Peace in Wiesbaden'' no ka ne nnwuma ahodoɔ wɔ sa ɔfa yi mu no ho.<ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> [[File:Tango Milonga op. 26.wav|left|thumb|Tango Milonga op. 26]] [[File:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|left|thumb|Tango XVIII a James Peace (James Asomdwoe, piano) yɛe]] == Abasobɔdeɛ ahodoɔ == [[File:Cover page, Eternal Song Op.32 by James Peace (study score).png|thumb|282x282px|Kratafa a ɛwɔ anim, Daa Dwom Op.32 a James Peace kyerɛwee (adesua mu nkontaahyɛde)]] ●      Abasobɔdeɛ a ɛdi kan, ''Agnes Millar Prize''. [[Glasgow|Glasgow,]] 1983<ref name=":5" /> ●      Abasobɔdeɛ a ɛdi kan, ''Dunbartonshire EIS Prize''. [[Glasgow]], 1984<ref name=":5" /> ●      Abasobɔdeɛ a ɛdi kan, ''Sibelius Essay Prize''. [[Glasgow]], 1985<ref name=":5" /> ●     Diploma abodin, ''TIM International Composition Competition''. [[Roma|Rome]], 2000<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /> ●      Diploma abodin, ''IBLA Foundation''. [[New York]], 2002<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /> ●      Nkaeɛ abasobɔdeɛ, ''International Piano Duo Association''. [[Tokyo]], 2002<ref>[http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html International Piano Duo Association (東京), Tokyo. Nnipa a wódii nkonim wɔ 2002 din]</ref> ●     Sika kɔkɔɔ abasobɔdeɛ, ''Académie Internationale de Lutèce''. [[Paris]], 2008<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Nnwom Titire a Wɔahyehyɛ == ●      Nsuo a ɛretɔ ''(The Waterfall)''<ref>Hessisches Staatstheater. Nnwomtoɔ dwumadi nhyehyɛe nwoma zaŋ ti Ɛbɔ 12 ne 19, 2021</ref> [[File:Eternal Song Op.32 by James Peace (bars 602 - 606).pdf|thumb|258x258px|Daa Dwom Op.32 a James Peace kyerɛwee (bars 602 - 606)]] ●      Idylls ●      Anɔpa Dwom ''(Aubade)''<ref>University of Adelaide Music Library (Barr Smith Library). Aubade no. 1 for cor anglais and string orchestra</ref> ●      Nisuo a ɛnkasa ''(Lento Lacrimoso)'' ●       Ahaban a yɛgyae guree ''(Forgotten Leaves)''<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=forgotten%20leaves%20op%2012%20for%20cello%20and%20orchestra&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082963650109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Forgotten Leaves : op. 12, for cello and orchestra]</ref> ●      Sonata mma oboe ne piano<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Sonata%20for%20oboe%20and%20piano%20op.16&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969210109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Oboe sonata, op. 16]</ref> ●      Anansesɛm dwom ''(Ballade)''<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Ballade%20op.18&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082963220109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Ballade no.1 : in c major : op.18]</ref> ●      Afahyɛ Mars yɛn namba 1<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=ceremonial%20march%20no%201%20for%20organ%20and%20orchestra%20op%2019&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969030109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Ceremonial march no.1: for organ and orchestra : op. 19]</ref> ●      Afahyɛ Mars yɛn namba 2<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=ceremonial%20march%20no%202%20for%20orchestra%20op%2023&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082968580109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Ceremonial march no.2 : for orchestra : op. 23]</ref> ●      Ahaban a awo sika su ''(Autumn Gold)''<ref>"Violine schwebt über das Orchester". Schwäbische Post (Gyaaman amanneebɔ krataa). Ayɛwohomumɔ 4, 1994</ref><ref>[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17035044k <nowiki>National Library of France. [Autumn gold. Op. 25b]. Arr. pour violon et piano</nowiki>]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Autumn%20gold%20op.25&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082968420109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Autumn gold : for clarinet and string orchestra : op. 25]</ref> ●      Daa Dwom ''(Eternal Song)<ref name=":1" />''<ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=Eternal%20Song%20op.32&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990133856020109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Eternal Song : for soprano and orchestra : op.32]</ref><ref>University of Adelaide Music Library (Barr Smith Library). Eternal Song for soprano and orchestre, op.32 </ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9935400923804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland. ''Eternal Song Op.32, Peace, K. James'']</ref> ●      Ma Georgia Kabimman (Georgia balli ni: საქართველოსთვის), hanya din yi Tamari Chikvaidze, Zurab Chikvaidze ni James Peace sani na ●      Tango solo nnwom 24 mma piano<ref name=":13" /><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2013&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082974750109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op. 13]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2017&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969810109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op.17]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2029&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969820109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op.29]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=tangos%20for%20piano%20op%2033&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082969300109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Tangos for piano op.33]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941548033804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=MainCatalogue&query=any,contains,Tango%20for%20piano,%20K.%20James%20Peace&offset=0 National Library of Scotland. Tangos for piano op.17, Peace, K. James]</ref><ref>[https://search.nls.uk/discovery/fulldisplay?docid=alma9941547953804341&context=L&vid=44NLS_INST:44NLS_VU1&lang=en&search_scope=MainCatalogue&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,James%20peace&mode=basic National Library of Scotland. Tangos for piano op.33, Peace, K. James]</ref><ref>[https://catalogue.bl.uk/nde/fulldisplay?query=K.%20James%20Peace&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=44BL_MAIN:BLL01_NDE&lang=en&docid=alma990082968570109251&adaptor=Local%20Search%20Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= British Library. Souvenir de Buenos Aires : arr. for string orchestra]</ref><ref>[https://www.britishviolasociety.co.uk/wp-content/uploads/2024/01/Latest-news-from-the-British-Viola-Society.-August-2023-compressed.pdf British Viola Society Newsletter, Tintimbea a ɛfiri Ɔsanaa 2023] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240522135254/https://hojaderutadigital.mx/una-corta-historia-del-tango/ Hoja de Ruta Digital, México. "Una corta historia del tango". Tintimbea a ɛfiri Ɔsanaa 2024]</ref> == Links Afoforɔ == ''[https://www.youtube.com/watch?v=sSX1c8EUukg Souvenir de Buenos Aires - youtube]'' ''[https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk Lento Lacrimoso - youtube]'' ''[https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 Autumn Gold - youtube]'' == Beaɛ a menyaa mmoa firiiɛ == tnz2ckitk460hhc5s9yt8sfkdg33bk6 Chop Bar 0 18175 200768 2026-10-06T20:30:27Z Opoku Akaadom Sympathy 10322 Opoku Akaadom Sympathy moved page [[Chop Bar]] to [[Adidibea]]: Misspelled title 200768 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Adidibea]] k6w2cmyoo2vsa35vz7990i4hou16wq1 Aadowadwom 0 18176 200772 2026-10-06T21:56:46Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Aadowadwom]] to [[Adowadwom]] 200772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Adowadwom]] j1es5sbj5ehr5iz2ajw7gdouzpw17qz Abagyegyeɛ Nwom 0 18177 200774 2026-10-06T22:00:28Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Abagyegyeɛ Nwom]] to [[Abagyegyeɛ Nnwom]] 200774 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Abagyegyeɛ Nnwom]] 11g9ll8cv9eev6gyzdb6i2rbhacypdf Abosomsom 0 18178 200776 2026-10-06T22:09:34Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Abosomsom]] to [[Abosonsom]] 200776 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Abosonsom]] 973z24kja34er3z1hi2huznq1dl2s0o Aborɔmmɛ 0 18179 200778 2026-10-06T22:50:46Z Mbaidoo 10279 Mbaidoo moved page [[Aborɔmmɛ]] to [[Abisae]] 200778 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Abisae]] 8ugnzzti74rknccybhz2t1sdzeuxb44