Википедия
tyvwiki
https://tyv.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB_%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Медиа
Тускай
Чугаа
Ажыглакчы
Ажыглакчы чугаа
Википедия
Википедия дугайында сүмелел
Файл
Файл чугаа
МедиаВики
МедиаВики чугаа
Майык
Майык чугаа
Дуза
Дуза чугаа
Аңгылал
Аңгылал чугаа
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Калмыков, Вячеслав Николаевич
0
8175
52467
45714
2026-08-05T01:07:19Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52467
wikitext
text/x-wiki
'''Вячеслав Николаевич Калмыков''' (төр. [[1939]]) — совет база россий эртемден-металлург, [[техниктиг эртемниң доктору]], профессор.
250 ажыг эртем парлаан чүүлдерниң автору<ref>[https://elibrary.ru/author_items.asp?authorid=68794 Калмыков Вячеслав Николаевич — список публикация]</ref>, оон иштинде элээн каш [[Монография|монографиялар]], авторнуң херечилелдери чогааттынган чүүлдер база патентилерлиг болуп турар<ref>[https://patentdb.ru/author/950406 Изобретатель КАЛМЫКОВ ВЯЧЕСЛАВ НИКОЛАЕВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191111095915/https://patentdb.ru/author/950406 |date=2019-11-11 }}</ref>.
== Намдары ==
{{External media
|image1=[http://vestnik.magtu.ru/images/redakcionniy_sovet/kalmykov.jpg В. Н. Калмыковтуң тырттырган чуруу]
}}
21 октябрь 1939 чылда Чистое суурга Дмитриевск район, Курск областька төрүттүнген.
=== Эртеми ===
Ортумак школа соонда 1958 чылда магнитогорскунуң ПТУ № 4 дооскан мергежили «машинист сложных дорожных строительных машин». 1963 чылда Магнитогорскунуң даглыг-металлургия институдун дооскан (МДМИ, бо үеде [[Магнитогорскунуң күрүне техниктиг университеди]]) мергежили «разработка месторождений полезных ископаемых». 1972 чылда бо-ла дээди өөредилге черинге кандидат диссертациязын камгалаан темазы «Исследование устойчивости искусственной потолочины при разработке крутопадающих месторождений камерными системами». 1995 чылда Москвага [[Институт проблем комплексного освоения недр РЭА|Институте проблем комплексного освоения недр Россияның эртем Академиязы]] доктор диссертациязын камгалаан темазы «Обоснование параметров выемки запасов прикарьерных зон системами разработки с закладкой». 1996 чылда Калмыковка профессор эртем ат тывыскан.<ref>[http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Калмыков Вячеслав Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191105074447/http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D1%8F%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-05 }}</ref>
=== Ажыл-чорудулгазы ===
1958—1960 чылдарда Управлении механизации треста «Магнитострой» ажылдап турган; 1964 чылдан — өрүм частыр ажылдар трест Эргелели «Южуралспецстрой» (хоорай [[Миасс]] [[Челябинск область|Челябинск область]]), мастер чадалары эрткен, улуг мастер база прораб.
1968 чылдан Вячеслав Калмыков МГМИ ажылдап турар. Эртем-шинчилел секторунуң инженер албан-дужаалдан эгелээн, аспирант турган. 1972 чылдан «Подземная разработка месторождений полезных ископаемых» кафедрада ажылдап турар, ассистентиден кафедра эргелекчиге чедир албан-дужаалды эрткен чер адааның мөөң чыдымын болбаазырадыр ажыктыг казымалдар (1993 чылдан) база даглыг технология база транспорт факультединиң деканы (1996 чылдан 2006 чылга чедир). Аспирантура удуртуп турган, кандидат ряд эртемнерин белеткээн. МДТУ-нуң ажылдаан делгем салыр лабораторияны удуртуп турар.<ref>[https://www.magtu.ru/sveden/struct/instituty-fakultety-kafedry/institut-gornogo-dela-i-transporta/kafedry-instituta-gornogo-dela-i-transporta/kafedra-razrabotki-mestorozhdenij-poleznykh-iskopaemykh/%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B0.html?tp=1&templateStyle=12 Лабораторная база]{{Чедимчок шөлүг|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Таарыштыр каттыштырар болбаазырадыр кадыр кээп дүжер мөөң чыдымы айтырыглар-биле ажылдап турган. Бо технология [[Бурибаевскиниң даглыг-обогатительный комбинат|Бурибаевскиге]], [[Гайскиниң даглыг-обогатительный комбинат|Гайскиге]], [[Учалинскиниң даглыг-обогатительный комбинат|Учалинскиге]] даглыг-обогатительных база [[Башкирск чес-күгүр комбинат|Башкирск чес-күгүр комбинатка]] руда тыварынга ажыглаттынып турар. Болбаазырадыр концепция хөгжүлде чиг эт баазазы киржип турган [[Магнитогорскунуң металлургия комбинады|Магнитогорскунуң металлургия комбинады]].
МГТУ-нуң доктор диссертация камгалаар Диссертация чөвүлелиниң Даргазы. Өөредилге-методиктиг каттыжылга совединиң кежигүнү даглыг мергежилдер ([[Москва]]) база эксперт чөвүлелдиң кежигүнү [[Дээди аттестация комиссиязы|ДАК]] РФ. Мурнуу-Уралдың килдизи Россияның инженер академиязының академиктиг чөвүлекчи болуп турар. «Горный журнал. Известия вузов» редакция коллегияның үндүрүлге кежигүнү ([[Екатеринбург]]).
== Ачы-хавыяазы ==
* РФ дээди профессионалдыг эртемниң хүндүлүг ажылдакчызы (2001).
* РФ Чазааның эртем база техника талазы-биле шаңналының Лауреады (2002), Челябинск областың губернатор шаңналының Лауреады (2002).
* «За заслуги перед Отечеством» II дугаар чадазы медаль орден-биле шаңнаткан (2004).
* РФ Эртем яамазының грантылар эдилекчизи (1997–2000), РФФИ (2001–2002, 2003–2004), Федералдыг тускай сорулгалыг программа (2009–2011), Стратегтиг хөгжүлде программазы (2012–2013).<ref>[http://vestnik.magtu.ru/redaktsionnaya-kollegiya/24-informatsiya-o-zhurnale/redaktsionnyj-sovet/837-kalmykov-vyacheslav-nikolaevich-rossiya.html Калмыков Вячеслав Николаевич (Россия)]</ref>
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [https://www.magtu.ru/attachments/article/689/nauchnaya-elita.pdf НАУЧНАЯ ЭЛИТА Магнитогорского государственного технического университета имени Г. И. Носова]
* [https://famous-scientists.ru/10042 Калмыков Вячеслав Николаевич]
* [http://www.mining-science.ru/component/tags/tag/75 КАЛМЫКОВ ВЯЧЕСЛАВ НИКОЛАЕВИЧ]
* [https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7004907324 Профиль на сайте Scopus]
[[Аңгылал:Магнитогорскунуң техниктиг университединиң доозукчулары]]
[[Аңгылал:Магнитогорскунуң техниктиг университединиң башкылары]]
[[Аңгылал:Техниктиг эртеминиң докторлары]]
hddrxuafx7x6t6kucvbvrzzvyfrsufz
Агапонов, Николай Нефёдович
0
8197
52462
52297
2026-08-04T23:44:34Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52462
wikitext
text/x-wiki
'''Николай Нефёдович Агапонов''' ({{lang-uk|Микола Нефедович Агапонов}}, төр. [[1940]]) — совет база украин эртемден, [[техниктиг эртеминиң кандидады]] (1985), [[көдээ ажыл-агый эртеминиң доктору]] (2005), [[профессор]]; ылап кежигүнү {{iw|Лесоводческая академии наук Украины|Лесоводческой академии наук Украины|uk|Лісівнича академія наук України}}, Крымның эртем академиязының ассоциированный кежигүнү.
250 ажыг эртем ажылдарының автору болуп турар база 5 [[Монография|монографиялар]], а оон аңгыда чогааттынган чүүлдер ряды база патентилер<ref>[https://patentdb.ru/author/1199481 Изобретатель АГАПОНОВ НИКОЛАЙ НЕФЕДОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115063721/https://patentdb.ru/author/1199481 |date=2019-11-15 }}</ref><ref>[https://findpatent.ru/byauthors/1199481/ Патенты автора АГАПОНОВ НИКОЛАЙ НЕФЕДОВИЧ]</ref><ref>[http://uapatents.com/patents/agaponov-mikola-nefedovich База патентів України − Агапонов Микола Нефедович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115063727/http://uapatents.com/patents/agaponov-mikola-nefedovich |date=2019-11-15 }}{{ref-uk}}</ref>.
== Намдары ==
9 апрель 1940 чылда Троицк хоорай Челябинск областька төрүттүнген.
=== Эртеми ===
1969 Воронежтиң арга техниктиг институдун дооскан (бо үеде [[Воронежтиң күрүне арга техниктиг университеди]]) мергежили «Машины и механизмы лесной промышленности», «инженер-механик» — квалификацияны алган.
1984 чылда кандидат диссертациязын камгалаан темазы «Технологический процесс бесстружечного срезания пней и параметры ножевого рабочего органа».<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01004024926 Диссертация кандидата технических наук] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115063727/https://search.rsl.ru/ru/record/01004024926 |date=2019-11-15 }}</ref>Көдээ ажыл-агый эртеминиң докторунуң эртем чадазын аңаа 2005 чылда тывыскан мергежили 06.03.01 — «Лесные культуры и фитомелиорация». Диссертация [[Украинаның Национал арга техниктиг университеди|Украинаның Национал арга техниктиг университединге]] камгалаттынган турган.
=== Ажыл-чорудулгазы ===
1975—1981 чылдарда Николай Агапонов биче эртем ажылдакчы албан-дужаалга ажылдап турган, 1981—1994 чылдарда — улуг эртем ажылдакчызы, 1994—1999 чылдарда кол эртем ажылдакчызы Крымның даглыг-арга эртем-шинчилел станциязы. 1999 чылдан 2000 чылга үеге чедир база 2004 чылдан 2006 чылдарга чедир бо эртем-шинчилел станцияның директору болуп турган. 2006—2007 чылдарда ажылдап турган кол эртем ажылдакчызы Украин ЭШИ арга ажыл-агыйы база агролесомелиорация ([[Харьков]]).
2007 чылдан 2011 чылдарга чедир Мурнуу филиалга [[Крымның агротехнология университеди|Крымның агротехника университеди]] башкы ажыл-чорудулгазы кылып турган [[Национал университет биоресурсов база природопользования|Национал университет биоресурсов база природопользования Украина]] ([[Симферополь]]). Эртемнер башкылап турган — «Механизация лесохозяйственных работ», «Защитное лесоразведение», «Лесная мелиорация», «Лесоагроландшафты», «Рекреационное лесопользование», «Лесная политика» квалификация деңнелдери бакалавр база специалист (мергежил «Лесное хозяйство»). 2004 чылдан аспирантура удуртулгазын боттандырып турар, эртем кандидаттарының рядын белеткээн.
Кол эртем ажыл-чорудулгазының угланыышкыны — механизация арга мелиоративтиг даглыг негелделер ажылдар база даштыг черлерге:
* определение деформации почв в случае глубокого безотвального рыхления;
* исследование износа рабочих органов в почвообрабатывающих орудий и инструментов;
* разработка рабочих органов и приспособлений для машин и орудий, применяемых для высева семян, посадки растений, выбора камней из почвы.
2000 чылда эртемденге «[[Награды Автономной Республики Крым|Заслуженный деятель науки и техники Автономной республики Крым]]» ат тывыскан, а 2009 чылда — «[[Украинаның алдарлыг чогаадыкчызы]]» ат.
== Дөс ==
* Лесоводческая академия наук Украины. Справочник. / Под редакцией профессора Ю. М. Дебринюка. — Львов: Камула, 2010. — 340 страниц. Стр. 12-13. ISBN 978-966-433-049-4.
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=22642 АГАПО́НОВ Микола Нефедович]{{ref-uk}}
[[Аңгылал:Техниктиг эртеминиң кандидаттары]]
[[Аңгылал:Көдээ ажыл-агый эртеминиң докторлары]]
[[Аңгылал:Национал университеди био байлактар база бойдус ажыглаар башкылары]]
q9sqcoripe1e8ghbir75ok630ger8gt
Аксельруд, Григорий Абрамович
0
8198
52463
52298
2026-08-04T23:50:03Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52463
wikitext
text/x-wiki
'''Григорий Абрамович Аксельруд''' ({{lang-uk|Григорій Абрамович Аксельруд}}, [[1919]]—[[2001]]) — совет база украин эртемден, [[техниктиг эртеминиң доктору]], [[профессор]]; [[Украинаның эртем база техниканың алдарлыг ажылдакчызы]] (1992).
500 ажыг эртем чүүлдериниң автору болуп турар, методиктиг болбаазырадыр база 8 монографиялар чылыг-масса солчуушкун чорулгалар системаларда кадыг фаза талазы-биле<ref>[https://lpce.lviv.ua/department/prominent/akselrud Аксельруд Григорій Абрамович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216221225/http://lpce.lviv.ua/department/prominent/akselrud |date=2019-12-16 }}{{ref-uk}}</ref>, ооң чамдык ажылдарын польша, венгр, англи база болгар дылдарже очулдурган<ref name=lp>[http://lp.edu.ua/news/2019/vydatnyy-naukovec-i-pedagog-kafedra-himichnoyi-inzheneriyi-vidznachyla-100-litniy-yuviley Видатний науковець і педагог: кафедра хімічної інженерії відзначила 100-літній ювілей профессора Григорія Аксельруда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922023813/http://lp.edu.ua/news/2019/vydatnyy-naukovec-i-pedagog-kafedra-himichnoyi-inzheneriyi-vidznachyla-100-litniy-yuviley |date=2019-09-22 }}{{ref-uk}}</ref>; база чогааттынган чүүлдер рядтың автору<ref>[https://patentdb.ru/author/840993 Изобретатель АКСЕЛЬРУД ГРИГОРИЙ АБРАМОВИЧ]{{Чедимчок шөлүг|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
== Намдары ==
1 май 1919 чылда Киевке төрүттүнген.
1944 чылда Москваның химиктиг машина тудуушкуну институдун дооскан (бо үеде [[Москваның күрүне университеди инженер экологиязы]]). 1944—1949 чылдарда бүдүрүлгеге турган. 1949 чылдан Львовтуң политехниктиг институдунга ажылдап турган (бо үеде [[Национал университет «Львовская политехника»]]: ассистент, 1950—1958 чылдарда — улуг башкы, 1958—1967 чылдарда — [[доцент]], 1967—1969 чылдарда — [[профессор]]. 1969—1987 чылдарда Григорий Абрамович «Процессов и аппаратов химических производств» кафедраны эргелекчилеп турган, 1987—1995 чылдарда «Химической инженерии и промышленной экологии» кафедраның профессору. 1955 чылда кандидат диссертациязын камгалаан темазы «О применениях гидродинамики в кинетике растворения твердых частиц»<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01005861846 Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата техн. наук] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529121822/https://search.rsl.ru/ru/record/01005861846 |date=2024-05-29 }}</ref>,1967 чылда — доктор диссертациязын темазы «Аналитическая теория диффузионного извлечения веществ из пористых тел»<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01005927015 Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора техн. наук] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119185954/https://search.rsl.ru/ru/record/01005927015 |date=2025-01-19 }}</ref>. Ооң удуртулгазы-биле 60 ажыг кандидат база 10 доктор диссертациялары камгалаттынган.<ref name=lp></ref>
Моделирование база саналга масса солуушкун аппаратура системада «[[кадыг тело]] − [[суук чүүл]]» аргаларны эртемден болбаазырадып турган. 1965—1987 чылдарда эртем школа угланыышкыны «Массообмен в системах с твёрдой фазой» тургускаш база удуртуп турган. Предложил аналитиктиг теория чорулгалар эстири база экстрагирование кадыг телолар, теория масса солуушкун капилляр-үттерлиг делгемни, [[капилляр]]да гетероген удур-дедир харылзаа чорулгаларны шинчилээн.
1995 чылдан [[АКШ]] чурттап турган, база 6 май 2001 чылда чок болган.
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=43493 АКСЕЛЬРУ́Д Григорій Абрамович]{{ref-uk}}
* [http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-a327784&strq=l_siz=20 Аксельруд, Григорий Абрамович (доктор технических наук; 1919—2001)]{{Чедимчок шөлүг|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Аңгылал:МГУИЭ доозукчулары]]
[[Аңгылал:Львовтуң Политехника башкылары]]
[[Аңгылал:Техниктиг эртеминиң докторлары]]
[[Аңгылал:ССРЭ-ниң химиктери]]
[[Аңгылал:Украинаның химиктери]]
7z6j8ruas7d0cyqlgr24i6aqglyrss4
Антомонов, Юрий Гурьевич
0
8206
52464
52134
2026-08-04T23:54:28Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52464
wikitext
text/x-wiki
'''Юрий Гурьевич Антомонов''' ({{lang-uk|Юрій Гурійович Антомонов}}; [[1929]]—[[1999]]) — совет база украин эртемден, [[техниктиг эртеминиң кандидады]], [[биология эртеминиң доктору]], [[профессор]], Украинаның информатика академияның академиги<ref name=irtc>[http://irtc.org.ua/Antomonov.html Антомонов Юрий Гурьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317223708/http://www.irtc.org.ua/Antomonov.html |date=2019-03-17 }}</ref>.
Математика моделирования биология система талазы-биле специалист. Эртем угланыышкынның үндезилекчизи [[Биология кибернетиказы|биокибернетика]] ([[Глушков, Виктор Михайлович|В. Глушков]] база [[Амосов, Николай Михайлович|Н. Амосов]] кады автор болуру). 250 ажыг эртем ажылдарының автору, 40 хире [[Монография|монографиялар]] кирип турар, кезек очулгалары даштыкыда катап үндүрген, а оон аңгыда чогааттынган чүүлдер ряды<ref>[https://patentdb.ru/author/1544088 Изобретатель АНТОМОНОВ ЮРИЙ ГУРЬЕВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115062757/https://patentdb.ru/author/1544088 |date=2019-11-15 }}</ref>.
== Намдары ==
14 март 1929 чылда Ростов-на-Донуга төрүттүнген.
1950 Новочеркасскының политехниктиг институдун дооскан (бо үеде [[Мурнуу-Россияның күрүне политехниктиг университеди]]). Москваның Шериг институдунуң даштыкы дылдар өөредилгезин уламчылаан (бо үеде [[Россия Федерацияның Камгалал Яамазының Шериг университеди]]), 1952 чылда дооскан. 1960 чылга чедир [[Ленинград]]ка, [[Ломоносов (хоорай)|Ораниенбауме]], [[Калининград]]ка, [[Северодвинск]]иге, [[Петродворец|Петродворцке]] Шериг-далай флодунуң кезээнге албан эрттирген, башкы ажылы кылып турган база эртем ажыл-чорудулгазын; хөй рационализаторжу саналдарның автору турган, авторнуң чогааттынган чүүлдер херечилелдериниң рядын алган. Шериг аттыг турган [[3 дугаар рангтың инженер-капитаны]].
Дораан-на тургускан соонда 1962 чылда [[Киев]]ке кибернетика Институду (бо үеде [[В. М. Глушков аттыг кибернетика Институду]]), ол улуг эртем ажылдакчызы хүлээп алган. Бо эртем албан черинге 1997 чылга чедир ажылдаан, биология база медицина математика аргаларының Лабораториязын эргелекчилеп турган. Техниктиг эртеминиң кандидады чадалыг турган база биология эртеминиң доктору; профессор атты 1978 чылда алган. 1997—1999 чылдарда Юрий Гурьевич Антомонов ажылдап турган кол эртемден Улустар аразының эртем-өөредилге төвү технология база систем Национал эртем академиязы база өөредилге Яамазы база эртем Украина<ref>[http://www.irtc.org.ua/ Міжнародний науково-навчальний центр інформаційних технологій та систем НАН України та МОН України]{{ref-uk}}</ref>. Улустар аразының эртем семинарының организакчы база киржикчизи турган. Билдингир өөреникчилерни өстүрген, иштинде Алина Борисовна Котова<ref>[http://www.nas.gov.ua/UA/PersonalSite/Statuses/Pages/default.aspx?PersonID=0000006549 Котова Аліна Борисівна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115083214/http://www.nas.gov.ua/UA/PersonalSite/Statuses/Pages/default.aspx%3FPersonID%3D0000006549 |date=2019-11-15 }}</ref>, {{iw|Ващук, Фёдор Григорьевич|Фёдор Григорьевич Ващук|uk|Ващук Федір Григорович}}, Евгений Александрович Файдыш<ref>[http://inpsycho.ru/sveden/employees/kafedra-transpersonalnoj-psihologii/evgenij-aleksandrovich-fajdysh Евгений Александрович Файдыш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230100832/http://inpsycho.ru/sveden/employees/kafedra-transpersonalnoj-psihologii/evgenij-aleksandrovich-fajdysh |date=2019-12-30 }}</ref>, Светлана Ивановна Кифоренко<ref>[http://esu.com.ua/search_articles.php?id=7121 Кіфоренко Світлана Іванівна]</ref>, {{iw|Козак, Людмила Михайловна|Людмила Михайловна Козак|uk|Козак Людмила Михайлівна}} база өскелер.
Юрий Антомонов биология биле медицина кибернетика база информатика эртем школазын тургускаш база удуртуп турган, хөй чылдар даргалап турган специализастаан чөвүлел эртем чадазы тыпсыр кандидаттар база докторлар эртеми. «Нейроны и нейронные сети» секцияның Эртем Чөвүлелиниң айтырыгларга кежигүнү болуп турган «Кибернетика» эртем Академиязы УССР, «Использование вычислительной техники в медицине» ССРЭ-ниң медицина эртеминиң Академиязының секция кежигүнү, «Ликвидация последствий Чернобыльской катастрофы и социальной защиты потерпевшим» Национал программаның эртем сүмелекчизи, Республиканының төвү «Микрохирургия глаза» сүмелекчизи, Бүгү делегейниң кибернетика база системалар организациязының секретариадынче киирген турган (WOSC)<ref name=irtc></ref>.Хөй ада-чурттуң база даштыкы эртем журналдарының редколлегияның база кежигүнү турган, республика семинары «Биологическая и медицинская кибернетика» эртем удуртукчузу. Юрий Гурьевич документалдыг фильм «[[Индийские йоги — кто они?]]» бир сүмелекчизи турган.
3 май 1999 чылда Киевке чок болган
== Өг-бүлези ==
Наталья Константиновна Антомоновага өглүг турган (1930—2012), Ростовтуң күрүне башкы университединиң доозукчузу. Өг-бүлеге оолдары: {{iw|Антомонов, Михаил Юрьевич|Михаил|uk|Антомонов Михайло Юрійович}} (төр. 1948) — [[биология эртеминиң доктору]], профессор; Алексей Юрьевич (төр. 1955) — [[филология эртеминиң кандидады]].
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=42936 АНТОМО́НОВ Юрій Гурійович]{{ref-uk}}
[[Аңгылал:Мурнуу-Россияның политехниктиг университединиң доозукчулары]]
[[Аңгылал:РФ КЯ Шериг университединиң доозукчулары]]
[[Аңгылал:Техниктиг эртеминиң кандидаттары]]
[[Аңгылал:Биология эртеминиң докторлары]]
[[Аңгылал:3 дугаар рангтың Инженер-капитаны (ССРЭ)]]
[[Аңгылал:Кибернетика Институдунуң эртемденнери]]
hpw58cjmg8lj05lfjpyb69cdi18mdwa
Ванжа, Альберт Иванович
0
8218
52465
50547
2026-08-05T00:22:36Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52465
wikitext
text/x-wiki
'''Ванжа, Альберт Иванович''' (1938, [[Медногорск]], [[Оренбург облазы]]) - сураглыг совет, российжи инженер, [[«Тыва кобальт» комбинады|"Тыва кобальт" комбинадының]] үндезилекчилериниң бирээзи. РФ-тиң инвестиция болгаш тудуг экономиказының академиязының (МАИЭС) корреспондент кежигүнү.
== Намдары ==
Альберт Иванович Ванжа 1938 чылда [[ССРЭ]]-ниң Оренбург облазының Медногорск хоорайга ажылчын улустуң өг-бүлезинге төрүттүнген. Школа дооскан соонда, математика, физикага салымныг доозукчу бооп, Уралдың политехтиг университединче өөренип кирип алган. Өөредилгезиниң баштайгы хүннеринден-не аар өңнүг металлдар металлургиязының кафедразынга шинчилел ажылын чорудуп эгелээн. Түңнелинде дээди өөредилге черинден аныяк, эки белеткелдиг инженер-металлург үнүп кээрге, ону хуваашкын ёзугаар Орскиже чорудупкан. Аңаа ол, келир үениң салымныг специализи, дескиндириглиг суугуларга чаа футераводтуг материалды ажылдап кылганы дээш, бирги автор херечилелин алган.
Ол чогаадыышкынны дораан-на Совет Эвилелиниң хөй заводтарынга, бирги ээлчегде Новотроицкиниң металлургия комбинадынга нептереткен.
Ол үргүлчү дилеп, чогаадып турган. 1963 чылда [[Куба|Кубаның]] кобальтникель концетрадын болбаазырадыр специалистер бөлүүн ачы-хавыяазы дээш удурткан. Ооң бөлүү ынчан делегейгеүнелеткен.
1965 чылда А. И. Ванжа [[Ленинград|Ленинградта]] "Гипроникель" институттуң салым-чаяанныг специалистери-биле кады никель, кобальт болгаш даштыкыдан киирген концентраттарны бүдүрериниң чаа технологиязын ажылдап кылгаш, нептереткен. Экономиктиг ажыы ол үеде ийи миллион рубль болган. Шак ол унелиг чогаадыышкын дээш, ол ССРЭ-ниң УАЧД-зиниң алдын медалын чаалап ап, Ленинчи комсомол лауреады апарган.
А 1968 чылда А. И. Ванжаны Тываже шилчиткеш, тудуп турар "Тыва кобальт" комбинаттың директорунга томуйлаан. Альберт Ивановичиниң Тываның дээди партийжи албан-дужаалдарынга дараазындагы ажыл-чорудулгазы база дыка хөй ужур-уткалыг, ынчанмыже ооң ады республиканың өңнүг металлургиязының дун төлү – Хову-Аксының чаяакчызы болгаш тургузукчузу болуп артып каар. Ооң удуртулгазы-биле комбинат болгаш ол үеде бичии Владивосток деп адап турган суур туттунган. Ол ажылдап турда, төрээн чуртувустуң камгалалынга, улус ажыл-агыйынга эргежок чугула кобальтыны күрүне алган.
Невада хоорайда чурттап чоруур.
== Шаңналдары ==
* ССРЭ-ниң УАЧД-зиниң алдын медалы.
== Дөс ==
'''Альберт Иванович ВАНЖА''' // XX чүс чылда Тываның алдарлыг кижилери. Күрүне ному. Кызыл. 2004. С.132
== Шөлүглер ==
1. [http://www.rusea.info/eoaywinners/776 Победители и участники всероссийского конкурса «Инженер года»: Ванжа Альберт Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240915022447/http://www.rusea.info/eoaywinners/776 |date=2024-09-15 }}
2. [https://patentdb.ru/author/1072216 Ванжа Альберт Иванович: все патенты автора]{{Чедимчок шөлүг|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
3. [https://findpatent.ru/patent/61/616312.html Способ сорбционного извлечения цветных металлов из аммиачно- карбонатных растворов]
[[Аңгылал: Уралдың политехтиг университединиң доозукчулары]]
6ecketsdi3b121m8jxpkcijnl03mn90
Ковалец, Надежда Ивановна
0
8446
52468
50150
2026-08-05T01:15:21Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52468
wikitext
text/x-wiki
{{кижи}}
'''Надежда Ивановна Ковалец''' ([[1927 чыл]]—[[2020 чыл]]) — совет улус өөредилгезиниң ажылдакчызы, [[Социалистиг Күш-ажылдың Маадыры]].<ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=25727 Герои страны − Ковалец Надежда Ивановна]</ref>
== Намдары ==
20 май 1927 чылда көдээ суурга Хильчицы Житковичской район Гомельской областка төрүттүнген.
[[Ада-чурттуң Улуг дайыны|Ада-чурттуң Улуг дайынының]] берге чылдарында оккупацияга чурттап эрткен. Школа дооскан база 1947 чылда Пинскиниң башкы институдунче кирген<ref>[https://fk.archives.gov.by/fond/16481/ Пинский государственный учительский институт]</ref>. 1949 чылда ону дооскан соонда башкыны хоорай [[Давид-Городок]] Брестской областьче чоруткан. 1950 чылда Большемалешевскийниң ортумак школазынже орус дыл биле чогаал башкызынче шилчиткен.
Бодунуң билиин бедидер сорулга-биле, 1961 чылда Надежда Ивановна А. С. Пушкин аттыг Брестскиниң педагогика институдунче (бо үеде [[Брестскиниң күрүне университеди]]) бот-өөредилгелиг килдисче кирген. 1978 чылда, Бүгү-эвилелдиң башкылар съездизиниң делегады тургаш, Ковалец Надежда Ивановна Кремльге Социалистиг Күш-ажылдың Маадыры алдын сылдысты алган (Президиум Дээди Совет ССРЭ 27 июнь 1978 чылдың Чарлыы-биле), став одним из немногих Белорусс ССР педагогов, удостоенных этой награды. Алдарлыг башкы бодунуң республиказынга коллегалары-биле Бодунуң башкы дуржулгазын үлежип турган, а оон аңгыда Москвага, Калининградка, Ташкентке. Ол [[Звёздный городок|Звездном городокка]] космонавтылар мурнунга үнүп турган.
Хөй-ниити ажыл-чорудулганы кылып турган, Брестски областың ажылчы депутаттар Совединиң депутады турган.<ref>[http://www.brsu.by/page/kovalets-nadezhda-ivanovna Ковалец Надежда Ивановна]</ref>1987 чылда пенсияже үнген.
1 февраль 2020 чылда чок болган. Агрогородоктуң чевээнге [[Большое Малешево]]га орнукшуткан турган.<ref>[https://media-polesye.by/news/stolinshchina-prostilas-s-uchitelem-s-bolshoy-bukvy-62088/ Столинщина простилась с учителем с большой буквы]</ref>
== Ачы-хавыяалары ==
* За заслуги в педагогическом труде и воспитании учащихся 1976 чылда была награждена орденом Трудового Красного Знамени.
* «Заслуженный учитель Белоруской ССР» (1973) биле «Отличник народного образования БССР» аттар-биле шаңнаткан турган.
* Столинского районного Совета депутатов шиитпири-биле 2009 чылда Надежде Ивановне было присвоено звание «Почетный гражданин Столинского района» (за многолетние трудовые заслуги и большой личный вклад в сферу образования).
== Библиография ==
* Ковалец Надежда Ивановна // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-и т. Т. 5. Биографический справочник / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Бел. Сов. Энциклопедия, 1981. — C. 300.
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://stolin.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=53298&Itemid=3577&lang=ru Шикунец Ольга Сильвестровна — Герой Социалистического Труда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617233222/http://stolin.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=53298&Itemid=3577&lang=ru |date=2020-06-17 }}
* [https://estu.brest.by/novosti-regionov/2735-nadezhda-ivanovna-kovalets-uchitel-po-prizvaniyu Надежда Ивановна Ковалец — Учитель по призванию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201012131/https://estu.brest.by/novosti-regionov/2735-nadezhda-ivanovna-kovalets-uchitel-po-prizvaniyu |date=2024-12-01 }}
* [http://www.person.goub.by/?p=1918 Ковалец Надежда Ивановна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918162722/http://www.person.goub.by/?p=1918 |date=2020-09-18 }}
* [http://www.ug.ru/old/99.39/t1.htm «Учительская газета». Нам − 75 лет!]
[[Аңгылал:Брестскиниң күрүне университединиң доозукчулары]]
[[Аңгылал:Белорус ССР-ниң алдарлыг башкылары]]
[[Аңгылал:Башкылар]]
[[Аңгылал:Социалистиг Күш-ажылдың Маадырлары]]
oir99y45q31nacwvaakemmv4bi132ju
Куделли, Прасковья Францевна
0
8621
52469
51180
2026-08-05T01:29:50Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52469
wikitext
text/x-wiki
{{Кижи}}
'''Прасковья Францевна Куделли''' ([[1859 чыл]]—[[1944 чыл]]) — Россияда революсчу шимчээшкининиң ажылдакчызы; [[РСДРП(б)]]/[[КПСС]] кежигүнү 1903 чылдан.
Партия төөгүзүнүң ряд ажылдарының автору. Ленин ордени-биле шаңнаткан турган.
== Намдары ==
14 октябрь (чаа стиль-биле 26 октябрь) 1859 чылда [[Екатеринодар]] хоорайга, бо үеде Краснодар, эмчи өг-бүлеге төрүтүнген.
1878 чылда [[Дээди херээжен курстар]] кирген (Бестужевские) [[Петербург]]та, марксист өөредиг-биле эң-не баштай таныжып алган. [[Крупская, Надежда Константиновна|Н. К. Крупская-биле]] кады улуг-хүнде школага Невской таңныыл кезээнге башкылап турган, революсчу пропаганданы ажылчыннар аразынга чорудуп турган. Крупская [[Ленин, Владимир Ильич|Ленин]] дамчыштыр таныжып алган. 1901 чылдан «[[Искра (газета)|Искрой]]» кады ажылдап турган. 1903 чылда большевиктер партиязынче киргеш, удаваанда ол Тульск комитединиң кежигүнү апарган РСДРП(б) база Таммерфорсской партия конференцияның делегады апарган. Бир дугаар орус революцияның чылдарында Петербургтуң комитединиң кежигүнү турган РСДРП(б), I Бүгү Россияның херээженнер съездиниң киржикчизи апарган. 1912 чылда [[Солун|солун]] «[[Правда (солун)|Правда]]» ажылдакчызы болуп турган. 1914 чылда Прасковья Куделли [[журнал]] «[[Работница (журнал)|Работница]]» бир үндезилекчизи апарган.<ref name=murzim>[https://murzim.ru/nauka/istorija/istorija-sssr/30900-kudelli-praskovya-francevna-1859-1944.html КУДЕЛЛИ Прасковья Францевна]</ref>
Февраль революциязы соонда, шөлүлгеден Петроградче ээп келгеш, революсчу ажылче кирген, РСДРП(б) Петербург комитединиң агитатору турган. Март-апрель 1917 чылда «Известия Петроградского Совета рабочих и солдатских депутатов» солун-биле кады ажылдап турган, бо-ла чылдың майдан эгелеп «Правды» редакцияга секретарлап ажылдап эгелээн. Прасковья Францевнаның киржилгези-биле «Работница» журналдың үндүрүлгези катап эгелээн, ол ооң редакция коллегия тургуузунче кирген. Күс эгезинде 1917 чылда культура-чырыдыышкын комиссия Невской район думазы удурткан, ооң соонда Петербургтуң комитет партия культура-чырыдыышкын комиссиязының секретары турган.<ref name=murzim></ref>
П. Ф. Куделли [[Октябрь революциязы|Октябрь революциязының]] киржикчизи турган. 1922 чылдан петроградтың [[Истпарт]]ом эргелекчилеп ажылдап турган, партияның төөгү эртем-шинчилел ажыл-чорудулгазын кылып турган. «Красная летопись» журналдың редактору турган, «Работница», «Работница и крестьянка» журналдарның редколлегия кежигүнү. [[XVI съезд ВКП(б)|XVI]] база [[XVII съезд ВКП(б)|XVII]] съездилерниң делегады турган [[ВКП(б)]].
1933 чылдан пенсияга турган. Ада-чурттуң Улуг дайынының бүзээлээшкин чылдарында Ленинграда турган.
26 май 1944 чылда Ленинградка чок болган. [[Серафимовское чевег|Серафимовское чевегге]] орнукшуткан.
Бестужевский курстар бажыңында [[тураскаал самбыра]] тургускан ([[архитектор]] [[Торич-Трапезников, Леонид Михайлович|Торич Л. М.]]) допчузу дараазында:<ref>[http://encspb.ru/object/2805527338?lc=ru Энциклопедия Санкт-Петербурга / Мемориальные доски] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123191705/http://encspb.ru/object/2805527338?lc=ru |date=2020-01-23 }}</ref>
{{Начало цитаты}}
«Мында 1885 чылдан 1918 чылга чедир Дээди херээженнер (Бестужевские) курстары турган, өөренип турган: Н. К. Крупская, А. И. Ульянова, О. И. Ульянова, К. Н. Самойлова, П. Ф. Куделли, Л. А. Фотиева база өске Россияның революсчу шимчээшкинниң сураглыг киржикчилери»
{{Конец цитаты}}
== Чогаал ==
* ''В. М. Карелина.'' Работницы в гапоновских обществах // Работница в 1905 г. в С.-Петербурге: Сб. ст. и воспоминаний под ред. П. Ф. Куделли. — Л.: Прибой, 1926.
* ''[[Эссен, Мария Моисеевна|М. М. Эссен]]'' Ф. Куделли в книге: Славные большевички, М., 1958.
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://encspb.ru/object/2803931502?lc=ru Куделли Прасковья Францевна (1859—1944)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130103822/http://encspb.ru/object/2803931502?lc=ru |date=2020-01-30 }}
* [http://feb-web.ru/feb/masanov/man/05/man08784.htm Куделли Прасковья Францевна]
* [http://www.socialcompas.com/2019/08/31/bolshevistskie-zhenorganizatsii-v-tsarskoj-rossii-i-posle-fevralya/ Большевистские женорганизации в царской России и после Февраля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520150609/http://www.socialcompas.com/2019/08/31/bolshevistskie-zhenorganizatsii-v-tsarskoj-rossii-i-posle-fevralya/ |date=2020-05-20 }}
[[Аңгылал:Революсчулар]]
[[Аңгылал:СЭКП кежигүннери]]
[[Аңгылал:XVI съездиниң делегаттары ВКП(б)]]
[[Аңгылал:XVII съездиниң делегаттары ВКП(б)]]
[[Аңгылал:Серафимовское чевегге орнукшутканнар]]
s0hl9b5j1lo5ounwa83jv0wo2g4gpbe
Давлетшин, Фаррах Давлетшинович
0
9284
52466
52098
2026-08-05T00:35:21Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
52466
wikitext
text/x-wiki
{{Кижи}}
'''Фаррах Давлетшинович Давлетшин''' ({{lang-ba|Фәррәх Дәүләтша улы Дәүләтшин}}; [[1887]] [[декабрь 31]]<ref>Өске барымдаалар-биле — 1887 чылдың февраль 12.</ref>, көдээ суур [[Староуртаево]]<ref>Бо үеде Башкортостанның Дюртюлинский району</ref> — [[10 январь]] [[1956 чыл]]да<ref>Өске барымдаалар-биле — 12 январь 1956 чылда.</ref>) — шүлүкчү, фольклорист, башкир чогаал классиги. Улусчу [[сэсэн]] [[БАССР|Башкир АССР]] ([[1944]]), [[Башкир АССР-ниң чогаалчылар Эвилели|БАССР-ниң чогаалчылар Эвилелиниң]] кежигүнү ([[1939]]).
== Намдары ==
Давлетшин Фаррах Давлетшинович 31 декабрь 1887 чылда көдээ суур Староуртаево Бирский уезд Уфим губернияга төрүттүнген. 8 харлыында ада-иезин ышкынган. 1913—1916 чылдарда «Белый Ключ» саазын фабриказынга ажылдап турган (Акчишминская саазын фабриказы), бус котёлу үзүлген черден караа көзүлбес апарган. Аар кемдээшкин алгаш, ол ажыл чок арткан.
Бодунуң көдээ суурунче ээп келгеш, Фаррах Давлетшинович [[Баит (поэзия жанр)|баиттерни]], ырыларны чогаадып база күүседип эгелээн.
Революстуг тудуг, көдээ суурга эгелээн, ооң чогаал темазын тодараткан («Мужик, который ходил в барские леса», «Дед Ягир», «Горе бояр», «Баит Нури»). Баиттерде сэсэн фольклорнуң шупту хевирлерин ажыглап турар — тывызыктар, үлегер домактар база чечен сөстер, [[кубаир]]лер, сказтар база тоолчургу чугаалар.
[[1928 чыл]]да бир дугаар шүлүктер ному үнген база баиттер «Сказы слепого Фарраха», [[1939 чыл]]да — ийи дугаар ном. [[1947 чыл]]да баиттер-биле шериг тематиказы «Настала весна», «Полевой лес», «Два старика», «Война кончилась» үш дугаар чыынды «Советы сэсэна» үнген.
[[1944 чыл]]да [[Башкир АССР Дээди Соведи|Башкир АССР Дээди Соведи]] Президиуму аңаа «Башкир АССР улусчу сэсэн» атты тывыскан.
[[1939 чыл]]дан Башкир АССР-ниң чогаалчылар Эвилелиниң кежигүнү.
10 январь 1956 чылда БАССР Бирский район көдээ суур Новобаишевога чок болган.
== Чогаадылга ==
Баиттер: «Будьте бдительны!», «Баит Нури», «Дед Янгир», «Сказы слепого Фарраха», «Война кончилась», «Настала весна», «Полевой лес».
Шүлүктер: «Коллективизация», «Положение коммуны», «Успех колхоза», «Ишимбай», «Советские летчики».
Ф. Д. Давлетшинниң кезек чогаалдары, а оон аңгыда ооң айтыш «Илде маҡтау» [[Исмагилов, Саит Ахметович|С. А. Исмагилов]]-биле база ооң бижээн тоолдары хөй томнуг чыынды [[Башкир улустуң чогаадылгазы (ном сериязы)|«Башкир улустуң чогаадылгазы»]] кирген.
== Шаңналдары база аттары ==
* «Хүндүлел Демдээ» Ордени (1939)
* «Башкир АССР-ниң улусчу сэсэн» Хүндүлүг ады (1944)
== Чогаал ==
* Орденлы халыҡ йырсыһы Фәррах йырҙары һәм бәйеттәре. Өфө, 1939.
* Сәсәндең кәңәштәре. Өфө, 1947.
* Башҡорт сәсәндәре. Өфө, 1953.
* Сәсән тауышы. Өфө, 1967.
* Шиғырҙар // Башҡорт поэзияhы антологияhы. Өфө, 1971.
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/read/8-statya/3161-d-l-tshin-f-rr-kh-d-l-tsha-uly Статья в Башкирской энциклопедии]{{Чедимчок шөлүг|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ba}}
* http://posredi.ru/knb_D_Davletshin.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121062319/https://posredi.ru/knb_d_davletshin.html |date=2019-11-21 }}
* http://kitap.net.ru/davletshin.php
* http://libmap.bashnl.ru/node/968 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603130016/http://libmap.bashnl.ru/node/968 |date=2020-06-03 }}
* https://web.archive.org/web/20131217103557/http://www.gorod-ufa.com/ufa/community/23495-v-svoix-stixax-on-slavil-rodnoj-bashkortostan-k-125-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-syesyena-farraxa-davletshina.html
[[Аңгылал:Башкир шүлүкчүлер]]
[[Аңгылал:Россияның шүлүкчлери]]
[[Аңгылал:Башкир фольклорнуң чыыкчылары база шинчилекчилери]]
r3u5og77azqw8vqiyu4ojbf31yqc4ig