Википедия tyvwiki https://tyv.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB_%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Медиа Тускай Чугаа Ажыглакчы Ажыглакчы чугаа Википедия Википедия дугайында сүмелел Файл Файл чугаа МедиаВики МедиаВики чугаа Майык Майык чугаа Дуза Дуза чугаа Аңгылал Аңгылал чугаа TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1023 52567 51407 2026-08-31T01:30:18Z ~2026-47389-91 11245 Fixed typo 52567 wikitext text/x-wiki {{Күрүне|Ыдык ыр ады=Соңгу Көреяның күрүне гимни}} '''Көрей Арат Демократ Республиказы''' ('''КАДР''', [[Көрей дыл|көр.]] 조선민주주의인민공화국, 朝鮮民主主義人民共和國, {{lang-ru|Корейская Народно-Демократическая Республика, КНДР}}) — [[:ru:Азия|Азияда]] Көрей чартык ортулуктуң соңгу талазында турар күрүне. Массалыг информация чепсектеринде ону '''Сөңгу Көрей''' деп адаар. Соңгу чүгүнде [[Кыдат]], [[Россия]] чурттары-биле, мурнуу чүгүнде [[Мурнуу Көрей]]-биле кызыгаарлажып турар болгаш чөөн чүгүнде Япон далай, барыын талазындан Сарыг далай агып чыдар. Ооң төвү — [[Пхеньян]].<ref>https://www.mofa.go.jp/mofaj/area/n_korea/data.html</ref> == Политика системазы == Соңгу Көрея Көрейниң Ажылчыннар партиязыныңадаанда чаңгыс партия системазы-биле ажылдап турар, ол партия шупту күрүне эрге-чагыргазын тудуп турар. <ref name=":0">https://world.kbs.co.kr/special/northkorea/contents/archives/politics/summary.htm?lang=j</ref>Чазактың хоойлужудулга, суд болгаш күүсекчи эрге-чагырга органнары шупту партияның удуртулгазынга хамааржыр. Эрге-чагырга чаңгыс удуртукчуга чыглып келген. Соңгу Көреяда удуртукчу "партияның организастыг күзел-соруунуң боттандырылгазы" кылдыр долу эрге-чагырганы тудуп турар болгаш политиктиг болгаш социал ажыл-чорудулганы хайгаарап турар. <ref name=":0" /><ref name=":1">https://nkinfo.unikorea.go.kr/nkp/pge/view.do;jsessionid=gB6iIaGRI2VhmP322xNi-NLZ8sGdLcFMNvI1NTEP.ins22?menuId=PO005</ref>Соңгу Көреяның политиктиг системазы колдуунда салгал дамчыыр система-дыр, [[Ким Ир Сен|Ким Ир Сенден]],[[Ким Чен Ир]], [[Ким Чен Ын|Ким Чен Ынга]] чедир, ам Ким Чен Ынга чедир уламчылап турар.<ref name=":1" /> === Политиктиг идеология === Соңгу Көреяның политиказы "Джуче идеологиязынга" үндезилеттинген, ол идеология бот-идепкейлиг болгаш национал хамаарышпас чорукту онзалап көргүзер. Бо идеология Соңгу Көреяның политиказынга, экономиказынга болгаш камгалалынга удуртукчу принцип болуп турар.<ref>https://www.cfr.org/backgrounder/north-koreas-power-structure</ref> Соңгу Көреяның эрге-чагырга структуразы үш кол албан черлеринден тургустунган: Көрейниң Ажылчыннар партиязы, күрүне органнары (хоойлу үндүрер, күүсекчи болгаш суд), шериг. Партия эң бедик эрге-чагырганы тудуп турар, а шериглер "партияның шерии" кылдыр тургустунган.<ref>https://www.brookings.edu/articles/political-classification-and-social-structure-in-north-korea/</ref><ref>https://freedomhouse.org/country/north-korea</ref> == Төөгү == === Эрте-бурунгу === '''Дангун Чосон''' Тоолчургу чугаада бо дээрге Көрей чартык аралында бир дугаар күрүне-дир, ону Дангун 2333 чылда бистиң эрага чедир тургускан. Бо тоолчургу овур-хевирни Паекту дааның кырынче бадып келген дээрниң бурганының оглу дээр.<ref name=":2">https://www.y-history.net/appendix/wh0301-079.html</ref> '''Гиджа Чосон''' Ниити эраның мурнунда Кыдатка Шан династиязының үезинде Гиджа Көреяже дезип чорупкаш, ооң хааны апарган дээр.<ref>https://kyusyu-kodaisi.sub.jp/tyousen/index1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250424040943/https://kyusyu-kodaisi.sub.jp/tyousen/index1.htm |date=2025-04-24 }}</ref> '''Виман Чосон''' бистиң эрага чедир 195 чылда тургустунган күрүне, ону Вэй Мань тургускан деп турар, ынчалза-даа Ханьның У императору узуткап каапкан.<ref>https://www.try-it.jp/chapters-11520/lessons-11531/</ref> === Үш күрүне үези === '''Когурё, Бэкдже болгаш Силла''' IV-VII векке чедир Көрей чартык ортулук Когурё, Бэкдже болгаш Силла деп үш күрүнениң аразынга чарлып турган, олар бот-боттарынга удур-дедир сайзырап турган. Когурё бистиң эрага чедир 37 чылда тургустунган болгаш, эң-не бедик деңнелинге, Көрей чартык ортулуктуң хөй кезиин Маньчжурияның чөөн талазындан башкарып турган<ref>http://nationalatlas.ngii.go.kr/pages/page_1267.php</ref><ref>https://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/SouthEastKoreaJin.htm</ref> '''Бирги Силла''' 676 чылда Силла Когурё биле Бэкжени тиилээш, Көрей чартык аралды каттыштырган. Ол үеде буддизм нептерээн.<ref>https://www.britannica.com/place/Korea</ref> === Ортаакы вектерден эгелээш амгы үеге чедир === '''Горео династиязы''' 918 чылда тургустунган, 936 чылда Силланы тиилээш, Көрей чартык аралды каттыштырган. Гореога буддизм нептерээн. '''Чосон династиязы''' 1392 чылда И Сонг-ге Гореону тиилээш, Чосон династиязын тургускан. Ол үе 500 хире чыл үргүлчүлээн, конфуцианизм күрүнениң үндезини апарган. Хангул 1443 чылда тургустунган.<ref name=":2" /> '''Японияның аннексиязы''' 1910 чылда Япония Көрей чартык ортулукту аннексиялаан, ол чагырга 1945 чылга чедир үргүлчүлээн. Ол үе Көрей культурага болгаш ниитилелге улуг салдарны чедирген. === Нацияның төрүттүнери === Соңгу Көрейниң тургустунганындан бээр төөгүзү 1945 чылда [[Ийиги Делегей дайыны|Ийиги делегей дайынының]] төнчүзүнден эгелээн. Ол үеде Көрей чартык ортулук Японияның капитуляциязы-биле 38-ки параллельге чарлы берген, а чөөн талазы [[ССРЭ|Совет Эвилелиниң]] салдарынга кирген. 1948 чылдың сентябрь 9-та Соңгу Көрея албан езузу-биле тургустунган, ооң бирги премьер-министри Ким Ир Сен турган.<ref>https://www.y-history.net/appendix/wh1601-105.html</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15256929</ref> ==Дөс== {{stub-meta}} [[Аңгылал:Азия]] [[Аңгылал:Көрей]] [[Аңгылал:Чурт]] ryhmsrfv0b1avz7e5cavvf86xrbegpl 10 15778 52565 2026-08-30T19:14:04Z Frhdkazan 1195 Чаа арын чаяатынган: «Devonshire Lodge (Low-Martin House), Windsor, Ontario, 2025-08-31 01.jpg» 52565 wikitext text/x-wiki Devonshire Lodge (Low-Martin House), Windsor, Ontario, 2025-08-31 01.jpg rspparihtcx9krdadn6wdy09xss7lnu 10 15779 52566 2026-08-30T19:18:56Z Frhdkazan 1195 Чаа арын чаяатынган: «Harbor 20s sailing downwind by Don Ramey Logan.webm» 52566 wikitext text/x-wiki Harbor 20s sailing downwind by Don Ramey Logan.webm 0lxf2gswlhvno7rbqcrnffaia8rob22