Википедия
tyvwiki
https://tyv.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB_%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Медиа
Тускай
Чугаа
Ажыглакчы
Ажыглакчы чугаа
Википедия
Википедия дугайында сүмелел
Файл
Файл чугаа
МедиаВики
МедиаВики чугаа
Майык
Майык чугаа
Дуза
Дуза чугаа
Аңгылал
Аңгылал чугаа
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Моңгуш, Чечен-оол Алексей оглу
0
321
52672
42844
2026-09-25T02:25:22Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52672
wikitext
text/x-wiki
{{Спортсмен
|ады = Чечен-оол Алексеевич Моңгуш
|чуруу =
|калбаа =
|чурук тайылбыры =
|хиндии = эр
|долу ады = Чечен-оол Алексей оглу Моңгуш
|үндезин ады = Чечен-оол Алексей оглу Моңгуш
|төрүмел ады = Чечен-оол Алексей оглу Моңгуш
|шолазы =
|шолалары =
|хамаатызы = {{USSR}} → {{RUS}}
|спортчу оюну = [[Хостуг хүреш]]
|клуву =
|төрүттүнген хүнү = 28.5.1972
|төрүттүнген чери = [[Хайыракан]], [[Чөөн-Хемчик кожууну]], {{Төртүттүнген чери|Тыва|Тывада|Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика}}, [[Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика|РСФСР]], [[Совет Социалистиг Республикаларның Эвилели|ССРЭ]]
|мөчээн хүнү = 9.6.2013
|мөчээн чери = {{Мөчээн чери|Кызыл}}, [[Тыва]], [[Россия]]
|карьера чылдары =
|ажылчын талазы =
|тренери =
|тренерлери = [[Миндиашвили, Дмитрий Георгиевич|Дмитрий Миндиашвили]]
|узуну = 162 см
|кили = 56 кг
|спортчу ады =
|медальдары =
|викисклад =
}}
'''Чечен-оол Алексей оглу Моңгуш''' ({{lang-ru|Монгуш Чечен-оол Алексеевич}}, {{lang-en|Mongush Chechen-ool Alekseevich}}), (1972 май 28, Хайыракан суур — 2013 июнь 9) — [[Хостуг хүреш|хостуг хүреште]] [[тыва мөге]].
== Намдары ==
[[Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республика|Тыва АССР]]-ниң [[Чөөн-Хемчик кожууну|Чөөн-Хемчик]] кожууннуң Хайыракан суурга 1972 чылдың май 28-те өг-улуг өг-бүлеге 3 дугаары бооп төрүтүнген - 7 кады-төрээн: 2 оол, 5 кыс.
1986 чылда Красноярскының дээди спортчу мергежил школазынче Дмитрий Миндиашвилиниң бөлүүнче кирген болган. 52 кг чедир деңзилиг аңгылалга киржип турган. 1984 чылда ол Россияның элээдилер аразынга шүүлгезинге тиилеп алган, 1989 чылда Европаның элээдилер чемпионадынга тиилээн. 1990 чылдан эгелеп Тыва Республиканың күш-культура, спорт болгаш туризм талазы-биле күрүне комитединиң инструктору.
Дооскан эртеми: '''Смоленскиниң күш-культура институду''' (Институт физической культуры, Смоленск), 1992 өөренип киргеш, 1996 чылда дооскан.
ССРЭ-ниң болгаш Европаның аныяктар аразынга чемпиону деп хүндүлүг атты 1991 чылда чаалап алган. Ол тыва спортчулардан эң-не баштай Олимпиада оюннарынга киришкен спортчу. Американың Атланта хоорайынга 1996 чылда болуп эрткен XXVI Олимпиада оюннарынга киришкеш, дөрткү черге төлептиг болган.
Делегей чергелиг спорт мастери, «Шылгараңгай күш-ажыл дээш» деп медаль-биле шаңнаткан. Ооң адын «Тываның XX чүс чылда алдарлыг кижилери» деп Күрүне номунче киирген.
Спортчу ажылын дооскаш Кызылдың спортшколазынга хостуг хүрештиң тренери болуп ажылдай берген.
2013 чылдың июнь 9-та тыва хүрешке шүүгүчүлээн (судьялаан) соонда хенертен читкен. Июнь 18-те ооң мөчүзүн Кызылдан 30 км черде аргадан тыпкан.
== Өг-бүлези ==
2 оолдуг, 1 кыстыг.
== Чечен-оолдуң дугайында ==
Сонуургалы (хобби): бойдуска тайгага дыштаныры, футбол.
Күзели: тыва мөгелерни Делегей деңнелинче үндүрүп хүрештирери.
Бедииниң турту 162 см, анаа деңзизи 54 кг, хүрежип чораан деңнзизи 52 кг.
Ынак чеми: аң эъди.
== Спортчу чедиишкиннери ==
*1988ч. ССРЭ-ниң чыынды командазынче кирген.
*1991ч. хостуг хүрешке «Делегей чергелиг спорт мастери» атты күүсеткен.
*1991ч. ССРЭ-ниң аныяктар аразынга тиилекчи болган.
*1991ч. Европа диптиң аныяктар аразынга тиилекчи болган.
*1995ч. Россияның чемпионадынга тиилекчи болган.
*1995ч. Европа диптиң чемпионадынга 5-ки черни алган.
*1995ч. АКШ-тың Атланта хоорайга Делегей чемпионадынга 5-ки черни алган.
*1996ч. АКШ-тың Атланта хоорай, XXVI-гы ОЛИМПИАДА ОЮННАРЫНГА 4-кү черни алган.
*1995ч. Делегей Кубогунга 3-кү черни алган.
*1995ч. Делегей чергелиг «Гран-При Иван Ярыгин» аттыг маргылдаага 2-ги черни алган.
*Делегей чергелиг маргылдаа (Болгария) 2 дакпыр тиилекчи болган.
*Делегей чергелиг «Дэйв Шульц» (АКШ) аттыг маргылдааның тиилекчизи.
Оон-даа хөй аңгы-аңгы деңнелдерлиг маргылдааларны тиилеп шаңналдыг черже кирип хүрешкен.
== Спортчу башкы ажылы ==
*1996 ч. эгелеп Моңгуш Радислав Алаш-оол-оглу-биле катай ажылдап эгелээн.
*Улуг спортан үнген соонда тренер бооп ажылдап кирипкен.
*2009-2010 чылда "Олимпий Курлавырының Училищезиниң" ("Училище Олимпийского Резерва") '''директору''' турган.
*СМДШ ('''Спортчу Мергенниң Дээди Школазы''', {{lang-ru|ШВСМ}}) – тренер, өөреникчизи Мортай-оол Меңги, 2008 чылда улай Россияның адын камгалап хүрежир Россияның чемпионадынга 2-ги черни алган, Махачкала хоорайга Россиянын аныяктар аразынга чемпионадынга тиилекчизи, 2009 ч. Улан-Уде хоорай «Б.Будаев» аттыг маргылдаага 2 дакпыр тиилекчизи, Аныяктар аразынга делегей чергелиг «Б. Сайтиев» маргылдаага тиилекчи.
== Бодунуң дугайында харыылары ==
Хостуг хүреш талазы-биле бир дугаар Олимпий Оюннарынга Тывадан киришкеш келген, Европа чоннар аразының чемпиону, спорт мастери Чечен-оол Моңгуш бодунуң үезинде Россияның шыырак дээн мөгелериниң бирээзи чораан. 1986 чылда Александр Доржу Европага тиилээн соонда 17 чыл болганда Чечен-оол Моңгуш Европа чемпиону атты Тывазынга чаалап эккелген.
- Хүрешче канчап киргениңерни сонуургадып көрүңерем.
'''- Мээң кады төрээн акым ол үелерде спортка дыка хандыкшылдыг турган кижи, гир-даа көдүрер, хостуг хүрешке-даа хүрежип турган. Акым бичии турумда-ла Белоглазов акышкыларның чуруун көргүзүп: «Бо кижилер дег олимпийжи мөге болур сен» деп чагып, хүн бүрүде залче аппарып турган чүве.'''
- Улуг спортче силерни кым чедиргенил?
'''- Улуг спортче чедирген улус хөй. Чадаанага мени өөредип турган башкыларым Куулар Мерген Хирлиг-оолович, мээң cуурумдан чок болган Чылбак-оол Александр, Доолан Доржукай Базыр-оолович база ол-бо маргылдааларже мени сөөртүп шаг болган. Бо бүгү башкыларымга четтиргенимни илеретпес аргам чок. Дөрт класс чеде бергенимде Ооржак Чадамба Шогжулдаевич бисти өөредип эгелээн чүве, колдуунда бо башкы мени улуг спортче чедирип каан. Ынчангаш бир дугаар тренерим кылдыр Ооржак Чадамба Шогжулдаевичини адап болур мен. Ооң спортка бердингени, делегей, олимпий чемпиону өөредир сорулгалыг турганы мени ол хиреге чедирип каан.'''
- Эрткен спортчу чуртталгаңарга хамаарыштыр чүнү чугаалап болур силер?
'''- Хомудавас мен. Хостуг хүреш-биле тыва чонумну делегей кырынга шыдаар шаам-биле алдаржыдып каарымга, өөрүнчүг, эки чорду.'''
- Оон-даа көвейни чедип ап болур турган бе?
'''- Четпээн чүвезин ынчаар чугаалаарга арай эпчок апаар, шаам-биле четкеним ол-дур. Чогум Олимпиадага чедир бир чыл артканда делегей чемпионады чорааш, аңаа, Американың Атланта хоорайга ойнаткан турган кижи мен. Ынчан тренерим аарааш, чок болган. Ооң соонда Алаш-оол Радик-биле катчып алгаш, олимпиадаже кады чорааш, чедер шаамга четкеш келгеним ол-дур.'''
- Ол үеде шыырак удурланыкчыларыңарны ам-даа сактыр боор силер аа?
'''- Ол үеде чогум бодумнуң кайы-даа удурланыкчыларымны ойнаптар чораан мен. Шупту удурланыкчыларым аразынга шыырак кылдыр саннадып турдум, ол хирезинде спортчу аас-кежик чок болганым ол ыйнаан, таптыг чедип апкан чедиишкиним чок деп санаар-дыр мен.'''
-Тываның төөгүзүнде бир дугаар олимпийжи-дир силер?
'''- Тывадан хостуг хүреш талазы-биле дээр болза ынча деп болур ыйнаан, а Тываның төөгүзүнде дээр болза, мээң-биле ча адарынга Елена Тутачикова база чораан болгай.'''
- Олимпий оюннарының делегей, европа маргылдааларындан ылгалы кандыгыл?
'''- Европа, делегей маргылдаалары чылдың болуп турар болгай, а олимпийжи оюннар дөрт чыл болгаш болур. Ынчангаш олимпийжи чедиишкиннер чедип алыры эң берге, ол дээрге спорттуң эң улуг чадазы болур. Дыка хөй шыырак спортчуларның төөгүзүн көөр болза, олимпийжи чедиишкиннер-биле арай аскай берген болгулаар. Чижээлээрге, Енданов сес дакпыр делегей чемпиону кижи-дир, дөрт катап олимпиадага киришкеш, чаңгыс катап үш дугаар черни алган, сөөлүнде 38 харлыында харын 1996 чылда олимпиаданы ойнааш, спорттан байырлашканы ол-дур. Али Алиев база беш дакпыр делегей чемпиону хирезинде олимпийжи оюннардан чаңгыс-даа медаль чок артып калган. Шакмаратов база олимпиадага чер албаан.'''
- Ынчан силерге үш дугаар черни чедип алыр арга база турган боор аа?
'''- Ийе, ол казак Маулен Мамыров эжимни ооң мурнунда үш-дөрт-даа катап ойнап ап турган кижи мен. Ынчангаш олимпиада үезинде арай улуг турам-биле ойнадып алган мен. Кижини тиилеп албайн чыткаш, сула салдынып болбас деп чүвени кежим-биле көргеним ол-дур.'''
-Хүлер медаль албайн барганыңарга хомудап муңгарадыңар бе?
'''-Чээрби чылдар дургузунда хүрежип келгеш, олимпиадага үш дугаар чер алган турган болза черле эки-ле турду ыйнаан. Тыва кижиниң төөгүзүнге турбаан чүвени кылып каарга база өөрүнчүг болгай. Ол ышкаш олимпиадага бирден үшке чедир шаңналдыг черлерже кирерге Алдарлыг спортчу деп атты база алыр турган.'''
- Ол үелерден силерниң сеткилиңерде уттундурбас кылдыр артып калган чүүл бар бе?
'''- Америкага болган делегей маргылдаазынга бистиң чаңгыс чер чуртуувус Коңгар-оол Борисович оглу-биле кады аарып чедип келген. «Олимпий оюннарыңга база албан кээр мен» дээш база чедип келген кижи. Ол чүүл меңээ дыка уттундурбас болган.'''
- Олимпий оюннарының киржикчизи болганыңар дээш, кымга черле четтиргениңер илередиксээр-дир силер?
'''- Бир-ле дугаарында кижиниң ада-иези кончуг, авам дыка уян сеткилдиг, чүгле экини бодап чоруур кижи чүве, ол ышкаш кижини кижи кылдыр өөредип каан школам башкыларынга, тренерлеримге Ооржак Чадамба Шогжал-Доржуевичиге, Долаан Доржукай Базыр-ооловичиге, Монгуш Радик Алаш-ооловичиге болгаш мени деткип чораан бүгү тыва чонумга четтиргенимни илередир-дир мен.'''
- Силер кезек үеде Якутияга база белеткел чорудуп, ооң ады дээш хүрежип турган болгай силер, канчап Якутияны шилип алганыңар ол?
'''- Ынчан Якутияга дыка шыырак оолдар турган, ол улус бажың-балгат-биле база хандырар бис дээрге, оглум база төрүттүнүп келген турган болгаш, өг-бүлем, тренерим-биле сүмелешкеш, ынаар чорупкан турган бис. Оон харын Ооржак Шериг-оол Дизижикович дарга: «Чуртуң дээш хүрежир болзуңза эки боор, бажың-балгатты база бээр бис» дээрге, харын бээр чедип келдивис.'''
- Силер ССРЭ-ниң-даа, Россияның-даа чыынды командаларынга белеткенип турган-дыр силер, черле кайы школаны шыырак деп санаар-дыр силер?
'''- Бо үеде колдуу дагестаннар, осетиннер, оон Красноярскиде чеченнер бар бооп турар. Олимпийжи курлавырлар баазалары ол черлерге чоок болгаш белеткенири белен, делегей, олимпий чемпионнары ында хөй болгаш, арга-сүмени үргүлчү кадып турар, акша-биле-даа ол черлерниң спортчуларының хандырылгазы эки бооп турар.'''
- Амгы үеде Тыва иштинде хостуг хүрештиң сайзыралын канчаар көрүп турар силер?
'''- Арай кудургайлап турар дээр болза база меге апаар. Чүге дизе мээң соомда безин Европаны Делгер-оол Аяс, Сат Опан база, бичии оолдар аразынга Күжүгет Белек-оол база ойнап алды, чүге ынчаар санап турар дээрге, 1986 чылда Доржу Александр Хертекович Европаны ойнаан турган, ооң соонда 17 чыл болганда кээп мен ойнадым. Аразы ол хире ырак болган. А бо оолдарның аразы чоок, барык удаа-дараа ойнап турар деп болур. Опан Сат база бодунуң күжү-биле көргүзүп турар-дыр.'''
- Хостуг хүрешти Тывага моон-даа сайзырадыр дизе чүнү канчалза экил?
'''- Тыва чонну, аныяктарны спортче бөле-хаара тудар, башкылар эки ажылдаар. Чазактың-даа талазындан, чоннуң-даа талазындан деткимче херек.'''
- Спортчу эштериңерден кымнар-биле харылзаа тудуп чор силер?
'''- Ажылдың аайы-биле ол-бо маргылдааларга черле ужуражып чоруур бис. Эжим Хозебрат Магамедов 74 биле 85 деңзилерни харыылап турар, 62-ге хүрежип чораан Азизов база аныяктар хаара тудуп турар. 1996 чылда Тывага болуп турган Россияга 74 деп деңзиге чемпионаан кабардин эжим база бар. Москвада чечен Гараев бар, Красноярскиде Бувайсар, Адам алышкылар база үргүлчү аралажып чоруур бис.'''
- Бурунгаар сорулгаңар кандыгыл?
'''- Өөреникчилеримни мээң чедип чадап кааным бедик деңнелге чедирери мээң кол сорулгам болур. Амгы үеде Мартый-оол Меңги бар, ону Россияже белеткеп тур мен, аныяктар аразынга хүрежир, Россияны ойнаптар болза, делегей маргылдаазынче, ийиги черни алыр болза Европаже чоруур бооп турар.'''
- Бо үениң мөгелеринде силерниң үеңерниң мөгелеринден ылгал бар-дыр бе?
'''- Амгы үеде колдуу күш херек, күштүг кижи үндүр идип кааптар апарган, оозу-биле ылгалдыг деп болур-дур. Ол ышкаш белеткел үезинде ажыглаар белен өөредиглиг номнар, кинолар хөй апарган, ол талазы-биле дыка эки үе-дир бо.'''
- Чоокку келир үеде тыва чон кайы мөге дээш аарыыр апаар деп бодаар силер?
'''- Лорисавыс бар-дыр, бир дугаарында, ол хире кемдээшкин соонда катап тургустунуп кээр дээрге-ле, берге кыс-тыр. Сат Опанга база бүзүревес арга чок, чүгле: «кажан-даа сула салдынып болбас, эки белеткенир херек» деп чагыксаар-дыр мен. Олимпиада чоруур дээн самолетка олурупкаш, чүгле ынчан олимпиадаже чоруптум деп, бодаар херек. Чүү-даа турар, эртежик черле сула салдынган херээ чок.'''
- Чаа өзүп орар мөгелерге чүнү чагыыр силер?
'''- Улугну улуг деп, бичени биче деп хүндүлеп чоруурун чагыыр-дыр мен. Ада-иезиниң чагыг-сөстерин эки дыңнаарын, белеткел үезинде бодун база черле мегелевес херек, чүгле бодун боду ажып тиилеп алган кижи - удурланыкчызын тиилээр деп чүүлдү үргүлчү бодап, дүн-хүн чок кызып белеткенир херек.'''
- Ажы-төлүн хостуг хүрешке өөредиксеп турар ада-иелерге чүнү сүмелеп болур силер?
'''- Ажы-төлүнүң бир дугаарында аъш-чемин эки хандырар, ооң соонда хоорай иштинде аргыжылгазын база эки көөр, өөреникчилерниң херекчок чүүлден орук-чирикке кемдээшкин аптарындан коргар-дыр мен.'''
== Дөс ==
* [https://web.archive.org/web/20150911000000/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mo/chechen-ool-mongush-1.html Чечен-оол Моңгуш]
* [http://itar-tass.com/sport/622807 В Туве простились с известным борцом Чечен-оол Монгушем] – itar-tass.com
* [https://vk.com/wall-34128174_312 Сеткүүл "ХҮРЕШ", Моңгуш Чечен-оол Алексеевич] - Чечен-оол Алексей-оглу дугайында.
{{stub-meta}}
[[Аңгылал:Тыва|М]]
[[Аңгылал:Спортчу|М]]
2knx6dxu8h7tqure5yh9raa4g2fxxkw
Бруно Марс
0
5319
52664
51840
2026-09-25T00:26:26Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52664
wikitext
text/x-wiki
{{Кижи}}
'''Пи́тер Юджин Эрна́ндес'''<ref>https://www.unart.ro/wp-content/uploads/2022/11/LISTA-TITULARI-DE-DREPTURI-UNART.pdf</ref> ({{Lang-en|Peter Eugene Hernandez}}), '''Бру́но Марс''' деп псевдоним-биле билдингир ({{Lang-en|Bruno Mars}}, {{IPA|[ˈbrunoʊ̯ ˈmɑɹz]}}; США-ның Гавайи штадының Гонолулу хоорайга 1985 чылдың октябрь 8-те төрүттүнген) — американ ыраажы, ырылар автору, продюсери, мультиинструменталист, «Грэмми» эдилекчизи. Бруно Марс «Right Round» Флоу Райдтың, «Wavin’ Flag» K’naan-тың база «Fuck You!» Cee Lo Green-ниң деп ырыларның соавтору.
2010 чылдың октябрьда ''Doo-Wops & Hooligans'' деп Billboard 200-ке үшкү черни алган бирги дебют альбомун үндүрген. 2011 чылдың февраль 13-те болган "Грэмми"-ниң 53 дугаар церемониязында Бруно Марс 7 номинацияны алган. «Just the Way You Are» дээр ырызы дээш "Эң эки эр поп күүселде" деп номинацияда шаңналды алган. 2014 чылдың январь 26-да «Грэмми»-ниң 56 дугаар церемониязында Марс «Эң эки поп-альбом» (''Unorthodox Jukebox'') деп номинацияга тиилээн. 2016 чылдың февраль 16-да болган «Грэмми»-ниң 57 дугаар церемониязында Марк Ронсон-биле кады күүсеткен Billboard чарттың эң бажынга 14 неделя туттунган «Uptown Funk» деп хиди "Чылдың бижидилгези" болгаш "Эң эки поп-дуэт" деп ийи номинацияга тиилээн.
== Биографиязы ==
=== 1985: Эрте чылдары база карьеразының эгези ===
Питер Юджин Эрнандес Вайкикиниң Гонолулу (Гавайи) деп районга пуэрторикан, еврей болгаш филиппин дөстерлиг өг-бүлеге төрүттүнгеш, өзүп келген <ref>{{cite web|url=http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300&mode=results&searchstr=1687696&search_in=c&search_type=exact&search_det=t,s,w,p,b,v&results_pp=10&start=1|title=ACE Title Search: Hernandez Peter Gene|publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers|accessdate=2010-09-15|deadlink=404|archiveurl=https://archive.is/20120524145027/http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300&mode=results&searchstr=1687696&search_in=c&search_type=exact&search_det=t,s,w,p,b,v&results_pp=10&start=1|archivedate=2012-05-24}}</ref><ref>{{cite web|last=Jeffries|first=David|title=Bruno Mars > Biography|url={{Allmusic|class=artist|id=p1107691/biography|pure_url=yes}}|publisher=allmusic|accessdate=September 26, 2010}}</ref><ref name="midweek">{{cite web|url=http://www.midweek.com/content/story/midweek_coverstory/Bruno_Mars_Nothin_On_You/|title=Starring Bruno Mars|date=April 14, 2010|first=Melissa|last=Moniz|work=MidWeek|publisher=Black Press|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690nTa7KX?url=http://archives.midweek.com/content/story/midweek_coverstory/Bruno_Mars_Nothin_On_You/|archivedate=2012-07-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2010/10/12/2010-10-12_bruno_mars_far_east_movement_lead_asianamerican_pop_music_wave_taking_over_the_b.html|title=Bruno Mars, Far East Movement lead Asian-American pop music wave taking over the Billboard charts|last=Yi|first=David|work=NY Daily News|date=2010-10-12|accessdate=2010-12-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/690ndQQEx?url=http://articles.nydailynews.com/2010-10-12/entertainment/27078408_1_kevin-nishimura-pop-music-music-insiders|archivedate=2012-07-08}}</ref><ref name="DailyNews">{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2010/10/03/2010-10-03_bruno_mars_follows_his_summer_of_hits_with_a_big_debut_album_doowops__hooligans.html|title=Bruno Mars follows his summer of hits with a big debut album 'Doo-Wops & Hooligans'|last=Farber|first=Jim|work=NY Daily News|date=2010-10-03|accessdate=2010-12-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/690neSm12?url=http://articles.nydailynews.com/2010-10-03/entertainment/27076940_1_love-songs-elvis-impersonators-debut|archivedate=2012-07-08}}</ref>. 2 харлыында, борбак арынныг боорга, база ол үеде билдингир Бруно Саммартино<ref>{{cite web|url=http://www.bluesandsoul.com/feature/593/bruno_mars_out_of_this_world/|title=Bruno Mars: Out of this World!|last=Lewis|first=Pete|work=Blues & Soul|accessdate=2010-09-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/691ocZOym?url=http://www.bluesandsoul.com/feature/593/bruno_mars_out_of_this_world/|archivedate=2012-07-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922192542/http://www.bluesandsoul.com/feature/593/bruno_mars_out_of_this_world/ |date=2012-09-22 }}</ref> рестлерниң ат-алдарынга "Бруно" деп шоланы алган. Оолдуң ада-иези музыка-биле ажылдап турган болгаш, ол хөй аңгы ыры : регги, рок, хип-хоп база R&B угланыышкыннарның салдарынга өзүп келген. Брунонуң авазы, Бернадет Эрнандес, 2013 чылдың июнь 1-де Гавайларга 55 харлыында чырык өртемчейден чарылган <ref name="guardian">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2010/sep/13/new-band-bruno-mars|title=New band of the day: Bruno Mars (No 865)|date=September 13, 2010|first=Paul|last=Lester|publisher=guardian.co.uk|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690o0phjg?url=http://www.guardian.co.uk/music/2010/sep/13/new-band-bruno-mars|archivedate=2012-07-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ascap.com/playback/2010/03/ACTION/Mars_Lawrence.aspx|title=Bruno Mars and Phillip Lawrence|date=March 18, 2010|publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690o6IGNt?url=http://www.ascap.com/playback/2010/03/ACTION/Mars_Lawrence.aspx|archivedate=2012-07-08}}</ref>. Ол элээди үезинде Майкл Джексон, Элвис Пресли, The Isley Brothers болгаш The Temptations деп артистерниң чогаадылгазынга хандыкшып турган.
1990 чылда Марс ''MidWeek-''ке "Бичии Элвистиң" ролюнга көстүп келген база 1992 чылда ''Медовый месяц в Лас-Вегасе'' деп фильмде эпизодтуг рольга тырттырган <ref name="midweek" /><ref name="usatoday">{{cite web|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2010-09-16-brunomars16_ST_N.htm|title=Bruno Mars gravitates toward a stellar solo career|date=September 15, 2010|work=USA Today|publisher=Gannett Company, Inc|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690o6p9Cx?url=http://www.usatoday.com/life/music/news/2010-09-16-brunomars16_ST_N.htm|archivedate=2012-07-08}}</ref>.
2003 чылда Марс Лос-Анджелесче, музыка-биле ажылдап эгелээр дээш, көжүп келген<ref name="midweek" /><ref name="usatoday" />. Ол-ла чылын бодунуң псевдонимин<ref name="10 Questions">{{cite web|url=http://www.rap-up.com/2010/05/11/10-questions-for-bruno-mars/|title=10 Questions for Bruno Mars|last=Cline|first=Georgette|work=Rap-Up|accessdate=2010-12-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/690o7XsF3?url=http://www.rap-up.com/2010/05/11/10-questions-for-bruno-mars/|archivedate=2012-07-08}}</ref> чогаадып алган. 2006 чылда Бруно Марс Atlantic Records<ref name="hitquarters.com">{{cite web|url=http://www.hitquarters.com/index.php3?page=intrview/opar/intrview_AaronBaySchuck_int.html|title=Interview with Aaron Bay-Schuck|publisher=HitQuarters|date=13 Dec 2010|accessdate=14 Dec 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/690o8yrhs?url=http://www.hitquarters.com/index.php3?page=intrview%2Fopar%2Fintrview_AaronBaySchuck_int.html|archivedate=2012-07-08}}</ref>деп лейбл-биле контракт чарып алган. Эгезинде ол колдуунда өске ыраажыларга ырылар бижип, продюсер ажылын чорудуп турган<ref name="hitquarters.com"/>.
=== 2009—2012: Коммерциялыг чедиишкин болгаш ''Doo-Wops & Hooligans'' ===
Чедиишкинниг соло-күүседикчи болур бетинде, Бруно Марс Александра Бёрк, Тревис Маккой, Адам Левин, Брэнди, Шон Кингстон, Флоу Райд болгаш Sugababes<ref name="guardian" /><ref>{{cite web|url=http://music-mix.ew.com/2010/04/13/bruno-mars-qa/|title=So who is Bruno Mars? A Q&A with the guy behind B.O.B's smash hit 'Nothin' On You'|date=April 13, 2010|first=Brad|last=Wete|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc.|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oAlS6p?url=http://music-mix.ew.com/2010/04/13/bruno-mars-qa/|archivedate=2012-07-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702201549/http://music-mix.ew.com/2010/04/13/bruno-mars-qa/ |date=2012-07-02 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300&mode=results&searchstr=372437211&search_in=i&search_type=exact&search_det=t,s,w,p,b,v&results_pp=10&start=1|title=Get Sexy|publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers|accessdate=2010-09-15|deadlink=404}}</ref><ref>{{cite album-notes|title=Sweet 7|albumlink=Sweet 7|artist=Sugababes|year=2010|format=CD booklet|publisher=Island Records}}</ref> деп ыраажыларның ырларының автору турган. Ооң бирги ыры күүседикчизи кылдыр көзүлгени Far East Movement<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/album/animal/id303539971|title=Animal by Far East Movement FM|publisher=iTunes Store|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oC2GKB?url=http://itunes.apple.com/album/animal/id303539971|archivedate=2012-07-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110205536/https://itunes.apple.com/album/animal/id303539971 |date=2012-11-10 }}</ref> бөлүктүң Animal деп альбомунуң бижидиишкининге киришкени болган. Ат-алдар B.o.B «Nothin' on You» болгаш «Billionaire» Трэвис Маккойнуң, каяа Бруно Марс күүседикчи болгаш соавтор болган, ырлар соонда келген. 2010 чылдың май 11-де Бруно Марс Billboard 200-ке 99 дугаар черни элээн EP ''It's Better If You Don't Understand''<ref>{{cite press release|url=http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Blasts-Off-Into-Top-Ten-Albums-Chart-on-iTunes-With-New-Digital-EP-Acclaimed-1258360.htm|title=Bruno Mars Blasts Off Into the Top Ten Albums Chart on iTunes With New Digital EP; Acclaimed Singer/Songwriter/Producer Follows B.o.B's #1 Blockbuster, "Nothin' On You" With Much-Anticipated Solo Debut; Four-Song EP Features Guest Appearances From B.o.B and the Legendary Cee Lo Green; Major TV Performances Slated Throughout May; "IT'S BETTER IF YOU DON'T UNDERSTAND" Arrives at All Digital Retailers Today|date=May 11, 2010|publisher=Marketwire|accessdate=2010-09-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120927234537/http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Blasts-Off-Into-Top-Ten-Albums-Chart-on-iTunes-With-New-Digital-EP-Acclaimed-1258360.htm |date=2012-09-27 }}</ref> деп альбомун үндүрген. 2010 чылдың августа Cee Lo Green деп ыраажының «Fuck You!» деп ырызының соавтору болган. Сентябрь 12-де MTV Video Music Awards 2010 церемониязынга B.o.B болгаш Хейли Уильямс<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1647679/20100913/bob_7_.jhtml|title=B.o.B, Hayley Williams Perform Rousing 'Airplanes' At VMAs|date=September 13, 2010|first=James|last=Dinh|publisher=MTV|accessdate=2010-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oIH3c9?url=http://www.mtv.com/news/articles/1647679/bob-hayley-williams-perform-rousing-airplanes-at-vmas.jhtml|archivedate=2012-07-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106052112/http://www.mtv.com/news/articles/1647679/bob-hayley-williams-perform-rousing-airplanes-at-vmas.jhtml |date=2012-11-06 }}</ref>-биле ырлаан.
''Doo-Wops & Hooligans'' деп Бруно Марстың дебют альбому 2010 чылдың октябрь 4-те үнген<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/Doo-Wops-Hooligans/dp/B0043ZDFEQ/|title=Doo-Wops & Hooligans|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=September 29, 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oK3U8R?url=http://www.amazon.com/Doo-Wops-Hooligans/dp/B0043ZDFEQ|archivedate=2012-07-08}}</ref><ref name="Marketwire">{{cite press release|url=http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Unveils-Eagerly-Awaited-Debut-Album-DOO-WOPS-HOOLIGANS-Slated-Arrive-October-1309664.htm|title=Bruno Mars Unveils Eagerly Awaited Debut Album "DOO-WOPS & HOOLIGANS" Slated to Arrive October 5th; New Single "Just The Way You Are" Shaping Up as Massive Hit, With Top 3 Success on iTunes "Top Singles"; Sold-Out New York City Live Debut Set for Tonight, Followed by US Tour Alongside Maroon 5 in October|date=August 25, 2010|publisher=Marketwire|accessdate=August 25, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001094834/http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Unveils-Eagerly-Awaited-Debut-Album-DOO-WOPS-HOOLIGANS-Slated-Arrive-October-1309664.htm |date=October 1, 2010 }}</ref>. Бирги сингл ырызы - 2010 чылдың июль 19-та үнген база Billboard Hot 100-тү баштаан «Just the Way You Are»<ref>{{Cite press release|url=http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Ready-With-New-Solo-Single-Just-The-Way-You-Are-Drops-July-20th-Heralding-1292460.htm|title=Bruno Mars Ready With New Solo Single; "Just The Way You Are" Drops July 20th, Heralding Hugely Anticipated Debut Album; Elektra Recording Artist and Acclaimed Singer/Songwriter/Producer to Join Maroon 5 and One Republic on Tour|date=July 19, 2010|publisher=Marketwire|accessdate=September 15, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722084235/http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Ready-With-New-Solo-Single-Just-The-Way-You-Are-Drops-July-20th-Heralding-1292460.htm |date=July 22, 2010 }}</ref>. Дараазында ийи синглдары – «Liquor Store Blues» биле "Grenade»<ref>{{Cite press release|url=http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Soars-1-on-Billboard-Hot-100-Chart-With-Debut-Single-Just-The-Way-You-Are-1323732.htm|title=Bruno Mars Soars to #1 on the Billboard Hot 100 Chart With Debut Single "Just The Way You Are"; Single Lands the Top Position on UK Midweek Chart; Elektra Artist Slated for October 9th Performance on Saturday Night Live; Dates Already Sold Out on First-Ever U.S. Headline Tour; "DOO-WOPS & HOOLIGANS," Arrives October 5th|date=September 22, 2010|publisher=Marketwire|accessdate=October 4, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616012351/http://www.marketwire.com/press-release/Bruno-Mars-Soars-1-on-Billboard-Hot-100-Chart-With-Debut-Single-Just-The-Way-You-Are-1323732.htm |date=June 16, 2011 }}</ref>. 2010 чылдың октябрьдан тура Бруно Марс Maroon 5 бөлүктүң Hands All Over альбомунга деткимче турунуң концерттериниң эгезинде киирилде кылдыр ырлап турган.
''Doo-Wops & Hooligans'' ''Billboard'' 200<ref>{{Cite news|url=http://www.billboard.com/news/toby-keith-s-gun-fires-at-no-1-on-billboard-1004120559|title=Toby Keith's 'Gun' Fires at No. 1 on Billboard 200|date=October 13, 2010|first=Keith|last=Caulfield|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=October 13, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108112621/http://www.billboard.com/news/toby-keith-s-gun-fires-at-no-1-on-billboard-1004120559|archivedate=2012-11-08|deadlink=404}}</ref> альбомнуг хит-парадка 2-ги черге дебюттаан. Альбом ыры критиктериниң эки рецензияларын алган<ref name="EW">{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20430431,00.html|title=Doo-Wops & Hooligans (2010)|first=Leah|last=Greenblatt|work=Entertainment Weekly|publisher=Time Inc.|date=September 29, 2010|accessdate=September 29, 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oPVAiA?url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20430431,00.html|archivedate=2012-07-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019191248/http://www.ew.com/ew/article/0,,20430431,00.html |date=October 19, 2012 }}</ref>
Солун чүүл дээрге ыраажының узуну – 165 см. База MTV Movie Awards 2009-та "Эң-не бичии сылдыс" деп шаңналды алган. 2010 чылдың сентябрь 19-та Бруно Марс Лас-Вегаске кокаин<ref>{{cite web|url=http://www.tmz.com/2010/09/20/bruno-mars-arrested-cocaine-mug-shot-las-vegas-singer-coke-possession/|title=Bruno Mars Arrested|date=September 20, 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oQyfO3?url=http://www.tmz.com/2010/09/20/bruno-mars-arrested-cocaine-mug-shot-las-vegas-singer-coke-possession/|archivedate=2012-07-08}}</ref> шыгжаан дээш тудуп хоругдаткан. Полицейлер-биле чугаалажып тургаш, ол болган чүүлдү "мелегей чорук" деп, ооң мурнунда " кажан-даа наркотиктер ажыглаваан мен" деп бадыткап турган»<ref>{{cite web|url=http://www.tmz.com/2010/09/20/bruno-mars-arrested-cocaine-bathroom-attendant-hard-rock-hotel/|title=Bruno Mars -- Sniffed Out by Bathroom Attendant|date=September 20, 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oTcwPs?url=http://www.tmz.com/2010/09/20/bruno-mars-arrested-cocaine-bathroom-attendant-hard-rock-hotel/|archivedate=2012-07-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-504083_162-20017098-504083.html|title=Bruno Mars Mug Shot: Singer Arrested in Las Vegas on Cocaine Charge|last=Black|first=Caroline|date=2010-09-21|work=CBS News|accessdate=2010-09-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oWC4BK?url=http://www.cbsnews.com/8301-504083_162-20017098-504083.html|archivedate=2012-07-08}}</ref>. Шүүгүнүң дыңнадыы 2011 чылдың февраль 4-те болган. 2,6 грамм кокаин шыгжаан дээш, Марс 4 чыл хуусаа база 50000 доллар штраф алыр часкан турган<ref>{{cite web|url=http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2010/12/bruno-mars-cocaine-court-date-postponed/1|title=Bruno Mars' cocaine court date postponed|date=2010-12-14|work=USA Today|accessdate=2010-12-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/690oZZ5s5?url=http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2010/12/bruno-mars-cocaine-court-date-postponed/1|archivedate=2012-07-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://music.aol.com/blog/2010/11/18/bruno-mars-court-date-postponed/|title=Bruno Mars' Court Date Postponed|last=James|first=Danny|date=2010-11-18|work=AOL Music|accessdate=2010-12-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/690ofqq7u?url=http://blog.music.aol.com/2010/11/18/bruno-mars-court-date-postponed/|archivedate=2012-07-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110404192808/http://blog.music.aol.com/2010/11/18/bruno-mars-court-date-postponed/ |date=2011-04-04 }}</ref>. Ынчалза-даа, түңнелинде, Брунону 200 шак ниити ажылдарга, 2000 $ штрафка шииткен база наркотиктерниң хоразының дугайында темалыг кичээлдерже баар ужурлуг апарган. Бир эвес ол бүгү чыл дургузунда хоойлу-биле кандыг-даа өске проблемалар чок болур болза, бурудадыышкынны ап кааптар, оон ол ооң биографиязынга канчаар-даа салдар чедирбес болган<ref name="Escapes">{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/artists/bruno/news/256871-bruno-mars-escapes-cocaine-charge|title=Bruno Mars Escapes Cocaine Charge|work=MTV News UK|publisher=MTV UK|date=2011-02-05|accessdate=2011-02-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629232634/http://www.mtv.co.uk/artists/bruno/news/256871-bruno-mars-escapes-cocaine-charge |date=2011-06-29 }}</ref>.
=== 2012 — амгы үе: ''Unorthodox Jukebox'' ===
2012 чылдың декабрьда Atlantic Records деп лейблга ''Unorthodox Jukebox'' аттыг Billboard 200-ке 2-ги черни ээлээн ийиги альбому үнген. Альбом ыры критиктериниң база үндүрүлгелерниң хөй кезиинде чогумчалыг болгаш өй-тап үнелээшкиннерин алган. Альбом дебют соонда үш ай эрткенде, 2013 чылдың март 7-де ''Billboard'' 200 американ чарттың лидери болган.<ref name=bb>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/chart-alert/1550713/bruno-mars-scores-first-no-1-album-on-billboard-200-atoms-for|title=Bruno Mars Scores First No. 1 Album On Billboard 200, Atoms For Peace at No. 2|lang=en|publisher=Billboard|date=2013-03-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512112529/http://www.billboard.com/biz/articles/news/chart-alert/1550713/bruno-mars-scores-first-no-1-album-on-billboard-200-atoms-for |date=2013-05-12 }}</ref> Ол альбомдан 2 сингл Billboard Hot 100 деп американ хит-парадты баштаан - «Locked Out of Heaven» (6 неделя дургузунда № 1) болгаш «When I Was Your Man»<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/298455/bruno-mars/chart|title=Bruno Mars Chart History|lang=en|work=Billboard}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141122093340/http://www.billboard.com/artist/298455/bruno-mars/chart |date=2014-11-22 }}</ref> (Великобританияга бо ийи хит ийиги черге четкен). Billboard езугаар, ыраажы бирги беш 1 дугаар хиттерин Элвис Пресли үезинден бээр кандыг-бир эр ыраажы бодаарга, дүрген ажылдап алган.
2014 чылдың январь 26-да болган «Грэмми»-ниң 56 дугаар церемониязында Марс «Эң эки поп-альбом»(''Unorthodox Jukebox '') деп номинацияга тиилээн.
== YouTube ажыл-чорудулгазы ==
Алдарлыг американ ыраажы Бруно Марс 2006 чылдың сентябрь 18-те бодунуң "Bruno Mars"<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/user/ElektraRecords|title=«Bruno Mars»-тың YouTube каналы|work=youtube.com}}</ref> аттыг YouTube каналын ажыткан. 2018 чылдың февральда каналдың көрүкчүлериниң саны - 19 млн ажыг.
== Дискография ==
=== Студия альбомнары ===
* ''Doo-Wops & Hooligans'' (2010)
* ''Unorthodox Jukebox'' (2012)
* ''24K Magic'' (2016)
* ''The Romantic'' (2026)
=== Мини-альбомнары ===
* ''It’s Better If You Don’t Understand'' (2010)
=== Видеоклиптери ===
* «Nothin’ on You» (2010)
* «Billionaire» (2010)
* «The Other Side» (2010)
* «Just the Way You Are» (2010)
* «Grenade» (2010)
* «Liquor Store Blues» (2011)
* «The Lazy Song» (2011)
* «Lighters» (2011)
* «It Will Rain» (2011)
* «Mirror» (2012)
* «Locked Out of Heaven» (2012)
* «When I Was Your Man» (2013)
* «Treasure» (2013)
* «Gorilla» (2013)
* «Uptown Funk» (2014)
* «24K Magic» (2016)
* «That’s What I Like» (2017)
* «Versace On The Floor» (2017)
* «Finesse» (2018)
== Шаңналдары болгаш номинациялары ==
== Демдеглелдер ==
{{Демдеглелдер|2}}
[[Аңгылал:Алфавиттээн кижилер]]
[[Аңгылал:Октябрьның 8 төрүттүнген]]
ca5beta4babdxcekpascchnjxr881me
Латин дыл
0
5339
52671
51857
2026-09-25T02:11:52Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52671
wikitext
text/x-wiki
{{Дыл}}
[[Файл:Lapis-niger.jpg|thumb|400px|Lapis niger (үжүкт. Кара даш) – латин дылда бижээн бурун тураскаалдарның бирээзи.]]
'''Латин дыл''' ({{lang-la|lingua Latina}}), азы '''латынь''' – индоевропей дыл төрел аймааның, италий дылдарның латин-филиск адырының дылы. Бөгүнгү хүнде ол чаңгыс идепкейлиг, ынчалза-даа эвээш ажыглаттынып (чугаалыг эвес) турар италий дыл.
Латин дыл эрте-бурунгу бижимел индоевропей дылдарның бирээзи болур.
Бистиң үеде латин дыл – Ыдык Дүжүлгениң, Мальтий орденниң, [[:ru:Ватикан|Ватикан хоорай-күрүнениң]] болгаш [[:en:Catholic Church|Рим-католиктиг хүрээ-хииттиң]] албан дылы.
== Демдеглелдер ==
{{Демдеглелдер}}
== Номнар ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Латинский язык}}
* ''[[Тронский, Иосиф Моисеевич|Тронский И. М.]]'' Историческая грамматика латинского языка. — М., 1960 (2-е изд.: М., 2001).
* {{книга|автор=Ярхо В. Н., Лобода В. И., Кацман Н. Л.|заглавие=Латинский язык|место={{М.}}|издательство=Высшая школа|год=1994}}
* {{книга|автор=Дворецкий И. Х.|заглавие=Латинско-русский словарь|место={{М.}}|год=1976}}
* {{книга|автор=Подосинов А. В., Белов А. М.|заглавие=Русско-латинский словарь|место={{М.}}|год=2000}}
* {{книга|автор=Белов А. М.|заглавие=Ars Grammatica. Книга о латинском языке|издание=2-е изд|место={{М.}}|издательство=ГЛК Ю. А. Шичалина|год=2007}}
* ''Люблинская А. Д.'' Латинская палеография. — М.: Высшая школа, 1969. — 192 с. + 40 с. илл.
* {{книга|автор=Белов А. М.|заглавие=Латинское ударение|место={{М.}}|издательство=Academia|год=2009}}
* {{книга|заглавие=Краткий словарь латинских слов, сокращений и выражений|место=Новосибирск|год=1975}}
* {{книга|автор=Мирошенкова В. И., Фёдоров Н. А.|заглавие=Учебник латинского языка|издание=2-е изд|место={{М.}}|год=1985}}
* {{книга|автор=Подосинов А. В., Щавелева Н. И.|заглавие=Введение в латинский язык и античную культуру|место={{М.}}|год=1994—1995}}
* {{книга|автор=Мельничук Я. В.|заглавие=Латинский язык. Учебное пособие по специальности юриспруденция|место={{М.}}|год=2006}}
* {{книга|автор=Нисенбаум М. Е.|заглавие=Латинский язык|издательство=Эксмо|год=2008}}
* {{книга|автор=Козлова Г. Г.|заглавие=Самоучитель латинского языка|издательство=Флинта Наука|год=2007}}
* {{книга|автор=Чернявский М.Н.|заглавие=Латинский язык и основы фармацевтической терминологии|издательство=Медицина|год=2007}}
* ''Бодуэн де Куртенэ И. А.'' Из лекций по латинской фонетике. — М.: ЛИБРОКОМ, 2012. — 472 c.
* [http://books.google.com.ua/books/about/Totius_Latinitatis_Lexicon.html?id=TjlCyVp9ILUC&redir_esc=y [[Форцеллини, Эджидио|Egidio Forcellini]]. Totius Latinitatis Lexicon (Электронная книга Google)]
== Шөлүглер ==
* {{чүүл|автор=Маадла Ю. Й.|ссылка=http://www.philology.ru/linguistics3/maadla-84.htm|заглавие=О современных попытках «оживления» латыни как языка международного значения}}
* [http://latinum.ru/ latinum.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203042045/http://latinum.ru/ |date=2009-12-03 }} — всё о латинском языке
* [http://www.thelatinlibrary.com/ The Latin Library]{{ref-en}} — библиотека литературы на латинском языке
* [http://linguaeterna.com/ Lingua Latina Aeterna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224034051/http://linguaeterna.com/ |date=2018-02-24 }}{{ref-la}}{{ref-en}}{{ref-ru}}{{ref-ua}}
* [http://ephemeris.alcuinus.net/ Ephemeris. Nuntii Latini universi]{{ref-la}}
* [http://www.internetpolyglot.com/russian/lessons-ru-ln Уроки: русский — латинский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607212639/http://www.internetpolyglot.com/russian/lessons-ru-ln |date=2011-06-07 }}
* [http://dia.phpnet.us/ DiA. Латинско-русский словарь Дворецкого]
* [http://www.tranexp.com:2000/Translate/result.shtml InterTran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813064900/http://www.tranexp.com:2000/Translate/result.shtml |date=2009-08-13 }}{{ref-en}} — переводчик, имеющий латинское направление
* [http://www.ruslat.info/ Русско-латинский словарь]
* [https://web.archive.org/web/20110415141450/http://www.adoia.ru/aforizmy-na-latyni.html Афоризмы на латыни]
* [http://www.lingvokit.com/latina/dictionary.html Латинский словарь. Определение форм латинских слов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110424111321/http://www.lingvokit.com/latina/dictionary.html |date=2011-04-24 }}
[[Аңгылал: Дыл]]
[[Аңгылал: Дылдар]]
[[Аңгылал: Эртем]]
b74pw3uzjjxbp5icluliel8rwrnz3oc
Джонсон, Дуэйн
0
5621
52665
52529
2026-09-25T01:07:09Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52665
wikitext
text/x-wiki
{{Спортсмен
|узуну = 196 см<ref name="wwebio">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/therock|title=Dwayne "The Rock" Johnson|publisher = [[WWE]]|accessdate=9 March 2012}}</ref>
|кили = 120 кг<ref name="wwebio"/>
}}
'''Дуэ́йн Джо́нсон''' ({{lang-en|Dwayne Johnson}}; 1972ч 07а 14х төр., [[Хейвард]], [[АКШ]]) — американ рестлер база киноактёр, '''Скала''' деп шола аттыг билдингир {{lang-en|The Rock}}. 1996 чылдан 2004 чылга чедир World Wrestlind Federation/Enternainment (WWF/E). 2011 чылда катап база WWE-ге ажылдай берген., үргүлчү эвес. WWE-ниң сес дакпыр чемпиону, WCW-ниң ийи дакпыр чемпиону, ийи дакпыр интерконтиненталдыг WWF чемпиону база беш дакпыр команданың чемпиону WWF. Оон аңгыда алды дугаар чемпион Тройная Коронаның база 2000 чылда Королевская битваның тиилекчизи.
2000 чылда Джонсон бодунуң автобиография номун «The Rock Says» бижип каан, баштайгы үнүүшкүнче бестселлерлер даңзызында бир дугаар черде. 2001 чылдан эгелеп ол киноларга ойнап эгелээн. Ооң гонорары 5,5 миллионов доллар Книга рекордов Гиннесада бижип каан, эң бедик гонорарлыг бир дугаар кол роль дээш. Оон аңгыда, Джонсон мындыг киноларга ойнап турган «Мумия эглип келир», «Калбаа биле базар», «Амазонканың эртинээ», «Doom», «Диш феязы», «Коптар ---», «G.I.Joe: Кобра октаары 2 », «Геракл», ол ышкаш киносерия «Форсаж».
== Намдары ==
Май 2-де 1972 чылда [[Хейвард]] деп хоорайга ([[Калифорния]] штат) алдарлыг рестлер Соулмен [[Рокки Джонсон]] база промоутер Аты Майвиа өг-бүлезинге төрүттүнген. Иезиниң өг-бүле ызыгууру [[полинезий]] уктуг [[Самоа]] дээр ортулуктан укталган, адазының ызыгууру [[кара чаа шотландылардан]]. Кырган-ачазы иезиниң шугумундан Хай Чиф [[Питер Майвия]] база рестлер турган, а кырган-авазы рестлер промоушен Polynesian Pacific Pro Wrestling удуртуп турган 1982 чылдан [[1988]] чылга чедир. Бичии чораан уезинде [[Окленд]], [[Новая Зеландия]] иезиниң өг-булези биле чурттап. Оклендке Ричмонд Роадтың эге школага барып турган. Сөөлзүреди [[Гонолулу]] [[Гавайи]] көже берген. Уильяма Мак-Кинли дээр президентиниң ады-биле адаан үстүкү школага 11 класска чедир өөренген. 11 класс бетинде ада-иези [[Бетлехем]], [[Пенсильвания]] көже бергеннер, ол маңаа Бетлехем Фридтиң үстүкү школазынче барып турган. Ол анаа школаның командазы дээш американ футбол ойнап эгелээн, база школа командазының чик атлетика биле хүрешке кежигүнү турган. Школа доозары биле аңаа хөй университеттер бисче кирип Джонсон [[Майами Университедин]] шилип алган/
== Рестлингке карьеразы ==
=== Баштайгы үнүүшкүн (1996-1997) ===
Джонсон WWF-че 1996 чылда Рокки Майвиа ат-биле баштайгы үнүүшкүн. Сценалыг ады ачазы биле кырган-ачазының адындан тургустунган,
=== Nation of Domination (1997—1998) ===
=== The Corporation (1998—1999) ===
=== People's Champion (1999—2002) ===
=== The Rock 'n' Sock Connection (1999) ===
=== Фьюды за чемпионство WWF (2000—2002) ===
=== Hollywood gimmick база чорууру (2002—2004) ===
=== Карьеразын доозары база чаңгыс катап көстүп келири (2004 биле 2009) ===
=== WWE эглип келири ===
=== Джон Сина биле Фьюд (2011—2012) ===
=== Чемпион WWE (2012—2013) ===
=== Чаңгыс катап көстүп келири (2014 — амгы үеге чедир) ===
Ээп келген Рестлмания ХХХ, сегментиге Стив Остин база Халк Хоган-биле киржип турган. 6 октябрь 2014 чылда Скала WWE-ге көстүп келген, конфронтацияга Русев база Лана кирген.
== Хууда чуртталгазы ==
== Рестлингте ==
=== Аргалары ===
* Доозар аргалары
** Чоннуң шенээ / Корпоративтиг шенек (Обычно следует после Spinebuster)
** Подножье Скалы (Rock Bottom)
** Diving Crossbody — 1996—1997
** Running shoulderbreaker — 1996—1997; с 1997 года по 2003 год использовался как обычный приём
* Коронные аргалары
** Arm Drag
** Double leg takedown spinebuster
** Float-over DDT
** Flowing snap DDT
** Dragon Leg Whip, затем обычно исполнял Sharpshooter
** Jumping Clothesline
** Running swinging neckbreaker
** Running thrust lariat
** Russian Leg Sweep
** Samoan drop
** Scoop Powerslam
** Sharpshooter
** Вариации Суплексов
*** Belly To Back
*** Fisherman
*** Overhead Belly To Belly
*** Vertical
'''Менеджерлери'''
* [[Дебра Маршалл]]
* [[Винс Макмэн]]
* [[Шэйн Макмэн]]
'''Шола аттары'''
* Чоннун чемпиону ({{lang-en|The People’s Champion}})<ref name="wwebio"/><ref name="listthis">{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/listthis/ruggedroadstomania/roadstomania2|title=Rock of Ages|last=McAvennie|first=Mike|accessdate=2008-06-10|date=2007-03-29|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/65b4M0GW4|archivedate=2012-02-20}}</ref>
* Улуг ({{lang-en|The Great One}})<ref name="listthis"/>
* Эн сеткил хайындырар кижи спортчу оюн-тоглаага (хоглээшкинге) ({{lang-en|The Most Electrifying Man in Sports Entertainment}})<ref name="wwebio"/>
* Ыдыктыг Буга ({{lang-en|The Brahma Bull}})<ref name="listthis"/>
* Корпоративтиг чемпион ({{lang-en|The Corporate Champion}})<ref name="returning">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/raw15/exclusives/raw15guests/|title=Raw's Returning Superstars: Are They Friend or Foe for Mr. McMahon?|accessdate=2008-06-10|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/65b4N9Uvn|archivedate=2012-02-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122135803/http://www.wwe.com/shows/raw/raw15/exclusives/raw15guests |date=2012-01-22 }}</ref>
* Рокки ({{lang-en|Rocky}})<ref>{{cite book|title=Wrestling's Sinking Ship: What Happens To An Industry Without Competition|url=https://archive.org/details/wrestlingssinkin0000ianh|last=Hamilton|first=Ian|year=2006|publisher=Lulu.com|isbn=1411612108|page=[https://archive.org/details/wrestlingssinkin0000ianh/page/39 39]}}</ref>
'''Хөгжүмнүг тема'''
* «Destiny» [[Джим Джонстон]] (WWF; 1996—1997; как Рокки Майвиа)
* «Nation Of Domination» Джим Джонстон (1997—1998)
* «You Smell It» Джим Джонстон (WWF; 1998)
* «Do You Smell It» Джим Джонстон (WWF; 1998—1999)
* «Know Your Role» [[Method Man]] (WWF; 2000)
* «Know Your Role» Джим Джонстон (WWF/WWE; 1999—2001, 2004, 2007, 2008)
* «If You Smell…» Джим Джонстон (WWF/WWE; 2001—2003)
* «It’s Conquered» Джим Джонстон (WWE; 2003) (оон өске ат-биле база билдингир «Is Cookin'»)<!--«It’s Conquered» является официальным названием песни, однако в английской википедии песня подписана «Is Cookin'», название «It’s Conquered» там отсутствует--><ref>{{cite web|url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=10245437&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID|title=Is Cooking (Legal Title)|accessdate=2009-10-05|publisher=[[Broadcast Music Incorporated]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/65b4O1wc9|archivedate=2012-02-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016212346/http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=10245437&ShowNbr=0&ShowSeqNbr=0&querytype=WorkID |date=2015-10-16 }}</ref>
* «Electrifying» Джим Джонстон (2011- амгы үе)<ref>{{cite web|url=http://itunes.apple.com/gb/album/wwe-electrifying-the-rock/id428254344|title=WWE: "Electrifying" (The Rock) – Single|accessdate=2011-03-25|publisher=[[iTunes Store]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/65b4OUkjm|archivedate=2012-02-20}}</ref>
'''Ат-дужаал болгаш чедиишкиннери'''
[[Файл:Intercontinental Champion THE ROCK.jpg|200px|thumb|Скала с титулом интерконтинентального чемпиона в 1998 году.]]
[[Файл:WWE Champion The Rock 2013.jpg|200px|thumb|Скала как [[чемпион WWE]] в 2013 году.]]
* '''[[Pro Wrestling Illustrated]]'''
** 1999
** 1999 Чылдың эң сурагжаан рестлери <ref name="pwipopular">{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwimpoty.htm|title=Pro Wrestling Illustrated Award Winners – Most Popular Wrestler of the Year|accessdate=2008-05-12|publisher=Wrestling Information Archive|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20060316233727/www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwimpoty.htm|archivedate=2006-03-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415151636/http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwimpoty.htm |date=2008-04-15 }}</ref>
** 2000 Чылдың эң сурагжаан рестлери <ref name="pwipopular"/>
** 2000 [[чылдың рестлери]]<ref>{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwiwoty.htm|title=Pro Wrestling Illustrated Award Winners – Wrestler of the Year|accessdate=2008-05-12|publisher=Wrestling Information Archive|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20060316233810/www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwiwoty.htm|archivedate=2006-03-16}}</ref>
** 2002
** №2
** №76
* '''[[World Wrestling Federation / World Wrestling Entertainment]]'''
** Чемпион WWF/WWE(8 катап)
**
**
**
** Тиилекчи
** Алдыгы
** Шаңнал [[Слэмми]] - «2011 чылдың ээп келири»
** Шаңнал [[Слэмми]] - «Game Changer 2011 чылда»
** Шаңнал [[Слэмми]] - «Момент чылдың (LOL) 2012»
** Шаңнал [[Слэмми]] - «Момент чылдың (LOL) 2013»
** Шаңнал [[Слэмми]] - «2013 чылдың матчызы»
** Шаңнал [[Слэмми]] - Лучший актёр 2014»
** Шаңнал [[Слэмми]] - «2014 чылдың эң эки актёру»
** Шаңнал [[Слэмми]] - «2014 чыл чылдың дорамчылалы» Русев биле Лананы дорамчалаан
** WWE
** WWE
* Wrestling Observer Newsletter
** Чылдың эн депшилгелиг рестлери (1998)
** Эң эки интервью (1999)
** Эң эки гиммик (1999)
** Чылдың эн харимзмныг рестлери (1999,2000, 2001, 2002, 2011, 2012)<ref name="WON11"/><ref name="WON12"/>
** Офистиң эң эки олчазы (2000, 2011, 2012)<ref name="WON11">{{cite journal|last=Meltzer|first=Dave|authorlink=Dave Meltzer|date=January 30, 2012|title=Jan 30 Wrestling Observer Newsletter: Gigantic year-end awards issue, best and worst in all categories plus UFC on FX 1, death of Savannah Jack, ratings, tons and tons of news| journal=[[Wrestling Observer Newsletter]]| location = Campbell, CA| issn = 10839593}}</ref><ref name="WON12">{{cite journal|last=Meltzer|first=Dave|authorlink=Dave Meltzer|date=January 23, 2013|title=The 2012 Wrestling Observer Newsletter Annual Awards Issue|journal=[[Wrestling Observer Newsletter]]|location=[[Campbell, California]]|issn=10839593|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/110-wrestling-observer-newsletter/29425-the-2012-wrestling-observer-newsletter-annual-awards-issue}}</ref>
** Эң эки интервью (2000)
** Ат-алдарлыг WON залдың кежигүнү, 2007 чылда киирген
* United States Wrestling Association
** 2 дакпыр команда чемпиону USWA<ref name="uswatag">{{cite web|url=http://www.solie.org/titlehistories/ttuswa.html|title=USWA World Tag Team Title History|accessdate=2008-03-21|publisher=Solie's Title Histories|archiveurl=http://www.webcitation.org/65b4Pwilo|archivedate=2012-02-20}}</ref>
==Шөлүглер==
* [https://www.instagram.com/therock/ Дуэйн Джонсон] «Instagram» социал четкиде
* [https://twitter.com/therock Дуэйн Джонсон] «Twitter» социал четкиде
{{stub-meta}}
== Шилиттинген фильмографиязы ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
* 2001 - «[[Мумия эглип келир]]»
* 2002 - «[[Скорпионнар хааны]]»
* 2003 - «[[Амазонканың эртинээ]]»
* 2004 - «[[Калбаа биле базар]]»
* 2005 - «[[Doom]]»
* 2006 - «[[Ийи дугаар идегел]]»
* 2007 - «[[Оюннуң планы]]»
* 2007 - «[[Мурнуу чуктүң тоолдары]]»
* 2008 - «[[ x ]]»
* 2009 - «[[ x ]]»
* 2010 - «[[Диш феязы]]»
* 2010 - «[[ х ]]»
* 2010 - «[[Октан дурген]]»
* 2011 - «[[Форсаж 5]]»
* 2012 - «[[Аян-чорук 2: Элдеп ортулук]]»
* 2013 - «[[ x ]]»
* 2013 - «[[G.I.Joe: Кобра октаары 2]]»
{{col-2}}
* 2013 - «[[Хан биле дер: Анаболиктер]]»
* 2013 - «[[Форсаж 6]]»
* 2013 - «[[Эмпайр-Стейт]]»
* 2014 - «[[Геракл]]»
* 2015 - «[[Ойнакчылар]]»
* 2015 - «[[Форсаж 7]]»
* 2015 - «[[Сан-Андреас]]»
* 2016 - «[[Бүдүн чартык шпион]]»
* 2016 - «[[Моана (мультфильм)]]»
* 2017 - «[[Малибу камкалакчылары]]»
* 2017 - «[[Форсаж 8]]»
* 2017 - «[[Джуманджи: джунгли кыйгызы]]»
* 2018 - «[[Хөй каът бедик бажың]]»
* 2018 - «[[Ремпейдж]]» (чарлап каан) <ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2015/07/rampage-brad-peyton-dwayne-johnson-san-andreas-new-line-midway-arcade-1201483377/|title=‘Rampage’ Movie: Brad Peyton To Direct Dwayne Johnson In Game Adaptation|date=2015-07-22|publisher=[[Deadline.com]]|accessdate=2015-08-07}}</ref>
* 2019 - «[[Шазам]]» (чарлап каан)<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/dwayne-johnson-emotional-journey-shazams-772559|title=Dwayne Johnson to Play Black Adam in New Line’s ‘Shazam,’ Darren Lemke To Script (EXCLUSIVE)|date=2015-02-11|publisher=The Hollywood Reporter|accessdate=2015-08-07}}</ref>
* 201? - «[[Бичии Кыдатта улуг дүвүрээзин]]» (чарлап каан)<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/06/01/dwayne-johnson-lead-big-trouble-little-china-remake|title=Dwayne 'The Rock' Johnson to lead Big Trouble in Little China remake|first=Will|last=Robinson|date=2015-06-01|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=2015-08-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150806165854/http://www.ew.com/article/2015/06/01/dwayne-johnson-lead-big-trouble-little-china-remake |date=2015-08-06 }}</ref>
{{col-end}}
== Демдеглелдер ==
{{Демдеглелдер|2}}
[[Аңгылал: Спортсмен]]
[[Аңгылал: Спортчу]]
0egpnh5j8ffzb7bhagf3604p25qux7c
Карди Би
0
7276
52669
52652
2026-09-25T01:48:01Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52669
wikitext
text/x-wiki
'''Ка́рди Би'''<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2018/07/29/n_11846383.shtml|title=Карди Би отказалась ехать в тур с Бруно Марсом|work=[[Gazeta.ru]]|date=2018-07-29|accessdate=2018-07-29}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3644247|title=Рэп в стиле латино: Карди Би выпустила новый клип на песню «I Like It»|work=[[Kommersant.ru]]|date=2018-05-30|accessdate=2018-07-29}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://life.ru/t/музыка/1136103/|title=Cardi B: путь к славе и секс-скандалы бывшей стриптизерши|work=[[Life.ru]]|date=2018-07-07|accessdate=2018-07-29}} в тексте как Карди Би<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://www.mtv.ru/news/mtv-vma-2018-vremya-luchshikh-video/|title=MTV VMA 2018: Время лучших видео.|work=[[Mtv.ru]]|date=2018-07-19|accessdate=2018-07-29}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://meduza.io/shapito/2018/05/29/kardi-bi-obnaruzhila-chto-reper-chayldish-gambino-ochen-pohozh-na-aktera-donalda-glovera-eto-odin-i-tot-zhe-chelovek|title=Карди Би обнаружила, что рэпер Чайлдиш Гамбино очень похож на актера Дональда Гловера|work=[[Meduza.io]]|date=2018-05-29|accessdate=2018-07-29}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://www.wonderzine.com/wonderzine/entertainment/music/234371-cardi-b-invasion|title=Stripper Hoe: Как Карди Би изменила хип-хоп и стала звездой|work=wonderzine.com|date=|accessdate=2018-07-29}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://www.glamour.ru/live/beyonse-i-kardi-bi-na-festivale-v-filadelfii|title=Бейонсе и Карди Би на фестивале Made In America в Филадельфии|work=Glamour.ru|date=2017-09-04|accessdate=2017-10-11}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://www.cosmo.ru/beauty/star_beauty/luchshie-i-hudshie-obrazy-zvezd-s-ceremonii-mtv-video-music-awards-2017/|title=Лучшие и худшие образы звезд на MTV VMA-2017|work=Журнал [[Cosmopolitan]]|date=2017-08-29|accessdate=2017-10-11}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=http://rus.jauns.lv/raksts/stil-i-moda/238591-bitva-platev-kardi-bi-protiv-kirsten-danst|title=Битва платьев: Карди Би против Кирстен Данст|work=Otkrito.lv|date=2017-04-15|accessdate=2017-10-11}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://vimn.ru/about/news/521-mtv-music-video-awards-2017-despacito-.html|title=MTV Music Video Awards 2017: станет ли Despacito главной песней лета и чем порадует своих поклонников Род Стюарт|date=2017|accessdate=2017-10-11}}<br /><br />{{Шаблон:Cite web|url=https://daily.afisha.ru/music/2198-mir-byvaet-zhestokim-kak-muzyka-v-klubah/|title=Rabit «Мир бывает жестоким, как музыка в клубах»|work=[[Афиша Daily]]|date=2016-07-07|accessdate=2017-10-11}}</ref> ([[Английский язык|англ.]] <span lang="en" style="font-style:italic;">Cardi B</span>) — американ хип-хоп-ыраажы, теле болгаш интернет-сылдыс, «Грэмми» премиязының эдилекчизи.<ref>https://www.grammy.com/grammys/artists/cardi-b {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514031828/https://www.grammy.com/grammys/artists/cardi-b |date=2019-05-14 }}</ref> Шын ады — '''Белкалис Альманза́р''' (''Belcalis Almanzar'')<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://theundefeated.com/features/culture-play-cardi-b-instagram-mixtape-social-media/|title=Cardi B — The Undefeated|work=Theundefeated.com|date=2016-06-23|accessdate=2017-07-17}}</ref>, Cardi B деп шола ады-биле хөйге билдингир<ref name="latina">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.latina.com/entertainment/tv/cardi-b-being-mary-jane-cast-season-four|title=Cardi B Joins Being Mary Jane Cast|work=Latina.com|date=2017-01-05|accessdate=2017-07-17}}</ref><ref name="complex1">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.complex.com/pop-culture/2015/12/cardi-b-interview-pictures|title=Cardi B on 'Love & Hip Hop,' Haters and Hoeism|work=Complex.com|date=|accessdate=2017-07-17}}</ref>, ылаңгыя [[Instagram]]<ref name="bb">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/lifestyle/7768025/cardi-b-fashion-designer-rejection|title=Cardi B Opens Up About Fashion Designers Rejecting Her|work=Billboard|date=2017-04-22|accessdate=2017-07-17}}</ref><ref name="fader1">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.thefader.com/2017/06/22/cardi-b-cover-story-interview|title=Cardi B Did It Her Way|date=2017-06-22|accessdate=2017-07-17}}</ref> -да шоодуглуг скетчтер болгаш вайнары-биле.
Ооң Atlantic лейблда дебюттуг синглы «Bodak Yellow» американ хит-парад Billboard Hot 100<ref>{{Шаблон:Cite web|author=|url=http://www.empireboobookitty.com/2017/06/bodak-yellow-meaning-cardi-b.html|title=Bodak Yellow Meaning - Cardi B|publisher=''Empire BBK''|date=2017-06-28|accessdate=2017-08-18}}</ref> -ке 1-ги черни ээлээн, а солун ''New York Times'' ону «бүгү чайның рэп-гимни»<ref name="NYT">Joanna Nikas, Cardi B Makes Her Money Move, the ''New York Times'', 20 August 2017, p. 10.</ref> деп адаан.
== Намдары ==
Карди Би 1992 чылдың октябрь 11-де Нью-Йорктун Бронкска (АКШ) төрүттүнген. Авазы тринидад уктуг, а ачазы — доминикан<ref>{{Шаблон:Cite web|url=http://www.intouchweekly.com/posts/cardi-b-love-and-hip-hop-new-york-instagram-facts-123161|title=Who Is Cardi B? 6 Facts About the 'Love & Hip Hop: New York' Star!|date=January 13, 2017|publisher=}}</ref>. Ол Бронкстуң мурнуу чартыында [[:en:Highbridge, Bronx|Хайбридж]] чоок-кавызынга өскен<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://twitter.com/iamcardib/status/799131111532150784|title=iamcardib on Twitter: "I'm from HIGHBRIDGE"|publisher=[[Twitter]]|date=2016-11-16}}</ref><ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://twitter.com/imcardib/status/770774107046707200?lang=en|title=Cardi B on Twitter: "Just a bum bitch from Highbridge"|publisher=Twitter|date=2016-08-30}}</ref>. Вашингтон-Хайтс (Манхэттен) кварталга кырган-авазының бажыңынга кижизиттинген болгаш, Кардиниң акцентизи - күштүг, онзагай<ref name="five">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/7874192/carbi-b-5-things-you-know-about-her-video|title=Cardi B Shares 5 Things You Should Know About Her|date=2017-04-25}}</ref>. Cardi B ырлаар ажылының эгезинде, дүнеки клубка танцылап ажылдап турган.<ref>{{Шаблон:Cite web|url=http://time.com/money/4959065/how-cardi-b-escaped-poverty-to-become-the-first-female-rapper-in-19-years-to-top-the-charts|title=How Cardi B Escaped Poverty to Become the First Female Rapper in 19 Years to Top the Charts|date=2017-09-27}}</ref>.
Ооң Карди Би деп шола ады дээрге Bacardi деп сөстен үжүктер оюну<ref name="Bacardi1">[https://www.kommersant.ru/doc/3606910?query=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%20%D0%91%D0%B8 Любовь, деньги и хип-хоп. Карди Би и Офсет — все, что нужно знать о новой суперпаре из мира рэпа]. kommersant.ru</ref>.
2017 чылдың сентябрьда «Bodak Yellow» деп синглы американ хит-парад Billboard Hot 100-ке бирги черни ээлээн, Cardi B-ни ол ырызы бо чарттың бажын 20 чыл дургузунда бир дугаар чаңгыс кижи күүседир трэктиг рэп-ыраажы кылдыр кылган (эң-не баштай чүгле Lauryn Hill's «Doo Wop (That Thing)»-тиң соонда, 1998) болгаш Hot 100-түң 1-ги черинге чүгле беш дугаарында турар<ref name="Billboard Top 10 Reveal">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7973958/cardi-b-no-1-hot-100-post-malone-portugal-the-man|title=Cardi B 'Moves' to No. 1 on Billboard Hot 100 With 'Bodak Yellow,' Post Malone Debuts at No. 2 With 'Rockstar'|work=Billboard|last=Trust|first=Gary|date=September 25, 2017|accessdate=September 25, 2017}}</ref>. База Cardi B Hot 100 чарттың 1958 чылдан салып үндүргенинден бээр, бир дугаар черинге төөгүде бирги доминикан уктуг кижи болу берген. Ырының алдарын тудар дээш, Kodak Black репер-биле катай күүсеттинген ооң испан версиязы болгаш ремикизи үнген.
2018 чылдың январьда ыраажы Cardi B төөгүде үш дугаар ыраажы апарган, британ бөлүк Beatles болгаш американ соул-ыраажы Ashanti-ниң соонда, Billboard Hot 100-түң тергиин онунга бодунуң бирги үш хиттери-биле чаңгыс угда туруп шыдапкан: № 4 («No Limit»), № 7 («MotorSport») и № 10 («Bodak Yellow»). Эң-не баштай мындыг рекордтуг чедиишкини битломания үезинде Beatles болуу салган, кажан Hot 100-ке 1964 чылдың февральдың 29, марттың 7 болгаш 14-те үш бирги хиттери топ-10-га катай турган. Айыттынган хүннерниң сөөлгүзүнде кырыкы үш черни № 1 («I Want to Hold Your Hand»), № 2 («She Loves You») и № 3 («Please Please Me») ырылары-биле шуптузун ээлээн. Чүгле 38 чыл болгаш ыры рекордту ыраажы Ashanti катаптаан, кажан 2002 чылдың март 30 болгаш апрель 6-да, ооң үш бирги бирги хиттери деңге американ топ-10 («Foolish», Fat Joe’s «What’s Luv?» и Ja Rule’s «Always on Time») турупкан. Cardi B, Iggy Azalea, Grande, Adele болгаш Ashanti дээрге топ 10-да мындыг ыраажы хэт-триктиг дын чангыс херээжен хиндиктиг кижилер болуп турар. Оске ыраажыларнын аразындан топ 10-га боттарынын 3 хиттери-биле турганнар (1958 чылдын август 4-тен бээр): Bee Gees, 50 Cent, Usher, Akon, T-Pain, Chris Brown, Lil Wayne болгаш Джастин Бибер (ынчаарга Cardi B шылгарангай рекордсменнер клувунун 15 дугаар кежигуну болу берген)<ref name="CardiBBeatlesAshanti">{{Шаблон:Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8085800/cardi-b-the-beatles-ashanti-hot-100-top-10|title=Cardi B Joins The Beatles & Ashanti With First 3 Hot 100 Hits in Top 10 Simultaneously; Ed Sheeran & Beyonce's 'Perfect' No. 1|work=[[Billboard]]|publisher=|accessdate=2 января 2018|lang=en}}</ref>.
2018 чылдың апрель 6-да дебюттуг студийлиг альбому ''Invasion of Privacy''<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8262168/cardi-b-invasion-of-privacy-album-release-date-cover-art|title=Cardi B Reveals 'Invasion of Privacy' Album Release Date & Cover Art|last=Aniftos|first=Rania|date=March 26, 2018|work=Billboard|access-date=March 27, 2018}}</ref> үнген.
2018 чылдын июль 7-де Cardi B, Bad Bunny болгаш J Balvin куусеткени «[[:en:I Like It (Cardi B, Bad Bunny and J Balvin song)|I Like It]]» деп хиди американ хит-парадты баштаан. Бо ыры, кыс хиндиктиг рэп ырлаар ыраажыларнын аразынга рекорд болу берген, ыраажынын ийи дугаар чарттарга бир дугаарлаан ырызы болган<ref name="BBHOT100">{{Cite journal|last=Trust|first=Gary|date=July 2, 2018|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8463605/cardi-b-i-like-it-hot-100-number-one-j-balvin-bad-bunny|title=Cardi B Becomes First Female Rapper With Two Billboard Hot 100 No. 1s, as 'I Like It', With Bad Bunny & J Balvin, Follows 'Bodak Yellow' to the Top|accessdate=July 3, 2018}}</ref>.
2018 чылдын август 21-де [[:en:2018 MTV Video Music Awards|MTV Video Music Awards]] байырлалынга Карди Би 12 номинация алган база «Эн-не дээре чаа ыраажы» болгаш Бэд Банни болгаш Джей Балвин-биле катай бижиттинген «I like It» деп ырызы дээш «Чайнын эн-не эки ырызы» деп чергелерге тиилээн.
2018 чылдын туннелдери-биле, Карди Би, Pornhub медээлери-биле тургустунганы-биле, оон ажыглакчыларынын аразында сураглыындан, сылдыстар унелелинин данзызынче кирген. 2018 чылда сайтынын аалчылары боттарынын дилээшкиннеринге Карди Бинин адын 12,7 миллион катап айтып турганнар <ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>.
== Хууда чуртталгазы ==
Карди Би — христиан чудулгелиг<ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>; интервьюга ол бодунунун Бурган башкы-биле «быжыг харылзааларынын», удаа-дараа Бурган башкы-биле дорт харылзажып турарынын дугайында айтып турган<ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>.
2017 чылдын сентябрь 20-ден тура, кудазынын мурнунда, каш ай ужуражып чоруп турганы Offset рэппер-биле ог-буле туткан<ref>[https://people.com/music/bet-awards-2018-offset-calls-cardi-b-my-wife/ Offset Calls Cardi B 'My Wife' at BET Awards as Certificate Reveals They Secretly Wed 9 Months Ago: Report]</ref>. Ашак-кадай уруглуг — Калчер Киари Сифес (род. 10.07.2018)<ref>[https://people.com/babies/cardi-b-offset-welcome-daughter-kulture-kiari/ Cardi B and Offset Welcome Daughter Kulture Kiari]</ref>. 2018 чылдын декабрь 4-те, огленишкенинден он дорт ай болганда, ашак-кадай чарлырынын дугайында чарлааннар<ref>[https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/cardi-b-says-she-and-husband-offset-have-split-we-grew-out-of-love/ Cardi B Says She and Husband Offset Have Split: ‘We Grew Out of Love’]</ref>, ынчалза-даа 2019 чылдын февраль эгезинде эптежип алганнар <ref>[https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/offset-talks-marriage-counseling-after-cardi-b-reconciliation/ Offset Opens Up About Marriage Counseling After Cardi B Reconciliation: We’re ‘Working Through It’]</ref>.
== MTV Video Music Awards ==
=== Альбомнары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;"
! rowspan="2" scope="col" style="width:9em;" |Название
! rowspan="2" scope="col" style="width:14em;" |Детали
! colspan="10" scope="col" |Высшая позиция
! rowspan="2" scope="col" |Продажи
! rowspan="2" scope="col" style="width:10em;" |Серификации
|-
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |US<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |US<nowiki><br id="mwYA"></nowiki><nowiki><br></nowiki>R<nowiki>&</nowiki>amp;B/<nowiki><br id="mwYQ"></nowiki><nowiki><br></nowiki>HH<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |US<nowiki><br id="mwZQ"></nowiki><nowiki><br></nowiki>Rap<br /><br /><ref name="Rap Albums">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |AUS<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |CAN<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |DEN<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |IRE<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |NZ<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |SWE<br /><br /><ref>{{Шаблон:Cite web}} Click on «Veckans albumlista».</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |UK<br /><br /><ref name="UK">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
|-
! scope="row" |''Invasion of Privacy''
|
* Выход: 6 апреля 2018<ref>{{Шаблон:Cite web}}</ref>
* Лейбл: Atlantic
* Формат: Digital download
|1
|1
|1
|5
|1
|6
|2
|2
|7
|5
|
* US: 103,000<ref name="BB200 debut">United States pure album sales figure for the first week of ''Invasion of Privacy''. {{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8337801/cardi-b-invasion-of-privacy-debuts-at-no-1-on-billboard-200-album-chart|title=Cardi B's 'Invasion of Privacy' Debuts at No. 1 on Billboard 200 Chart|last=Caulfield|first=Keith|date=March 15, 2018|work=Billboard|access-date=March 15, 2018}}</ref>
|
* RIAA: Золотой<ref name="RIAA">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
* BPI: Серебряный<ref name="BPI">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
* MC: Платиновый<ref name="MC">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
|}
=== Синглдары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;"
|+
! rowspan="2" scope="col" style="width:20em;" |Название
! rowspan="2" scope="col" style="width:1em;" |Год
! colspan="10" scope="col" |Высшая<br /><br />позиция
! rowspan="2" scope="col" style="width:12em;" |Сертификация
! rowspan="2" scope="col" style="width:18em;" |Альбом
|-
|-
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |US<br /><br /><ref name="Hot100">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.billboard.com/music/cardi-b/chart-history/hot-100|title=Cardi B – Chart history: Billboard Hot 100|work=Billboard|accessdate=January 19, 2018}}
</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |US<nowiki><br id="mwrg"></nowiki><nowiki><br></nowiki>R<nowiki>&</nowiki>amp;B<nowiki><br id="mwrw"></nowiki><nowiki><br></nowiki>/HH<br /><br /><ref name="HRHH">{{Шаблон:Cite web|url=https://www.billboard.com/music/cardi-b/chart-history/r-b-hip-hop-songs|title=Cardi B – Chart history: Hot R&B/Hip-Hop Songs|work=Billboard|accessdate=January 19, 2018}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |US<nowiki><br id="mwsw"></nowiki><nowiki><br></nowiki>Rap<br /><br /><ref name="HRS">{{Шаблон:Cite web|url=https://www.billboard.com/music/cardi-b/chart-history/rap-song|title=Cardi B – Chart history: Hot Rap Songs|work=Billboard|accessdate=January 19, 2018}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |AUS<br /><br /><ref name="AUS">Peaks in Australia:
</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |CAN<br /><br /><ref name="CAN100">{{Шаблон:Cite web|url=https://www.billboard.com/music/cardi-b/chart-history/canadian-hot-100|title=Cardi B – Chart history: Canadian Hot 100|work=Billboard|accessdate=January 19, 2018}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |FRA<br /><br /><ref name="FRA">Peak positions in France:
</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |NZ<br /><br /><ref name="NZ-Chart">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Cardi+B|title=Cardi B Discography|accessdate=December 15, 2017}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |SWE<br /><br /><ref name="SWE">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Cardi+B|title=Discography Cardi B|accessdate=January 2, 2018}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |SWI<br /><br /><ref name="SWI">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.swisscharts.com/artist/Cardi_B|title=Discography Cardi B|accessdate=January 2, 2018}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" |UK<br /><br /><ref name="UK">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
|-
! scope="row" |«Stripper Hoe»<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/stripper-hoe/id1082899012?i=1082899098|title=Stripper Hoe - Single by Cardi B on Apple Music|work=Itunes.apple.com|accessdate=2017-07-17}}</ref>
| rowspan="3" |2016
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
| {{n/a|Сингл вне альбома}}
|-
! scope="row" |«What a Girl Likes»<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/what-a-girl-likes/id1124189183?i=1124189193|title=What a Girl Likes - Single by Cardi B on Apple Music|work=Itunes.apple.com|accessdate=2017-07-17}}</ref>
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
|''Underestimated: The Album''
|-
! scope="row" |«Bronx Season»<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/bronx-season/id1155612532?i=1155612697|title=Bronx Season - Single by Cardi B on Apple Music|work=Itunes.apple.com|accessdate=2017-07-17}}</ref>
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
|''Underestimated: The Album'' and ''Gangsta Bitch Music, Vol. 2''
|-
! scope="row" |«Bodak Yellow»<ref>{{Шаблон:Cite web|title=Bodak Yellow – Single by Cardi B on Apple Music|url=https://itunes.apple.com/us/album/bodak-yellow-single/id1248377996}}</ref>
| rowspan="3" |2017
|1
|1
|1
|33
|6
|70
|24
|71
|74
|24
|
* RIAA: 6× Платиновый<ref name="RIAA">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
* ARIA: Золотой<ref>{{Шаблон:Cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|accessdate=November 18, 2017}}</ref>
* BPI: Золотой<ref name="BPI">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
* MC: 3× Платиновый<ref name="MC">{{Шаблон:Cite web}}</ref>
* RMNZ: Золотой<ref>{{cite certification|region=New Zealand|type=single|artist=Cardi B|title=Bodak Yellow|recent=website|id=4414|accessdate=November 3, 2017}}</ref>
* SNEP: Золотой<ref name="SNEP">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.snepmusique.com/les-disques-dor/?awards_cat=64&awards_artist=Cardi+B|title=Les Certifications – Notre Base de Données|accessdate=March 16, 2018}}</ref>
|''Invasion of Privacy''
|-
! scope="row" |«MotorSport»<br /><br /><span style="font-size:85%;">(вместе с Migos и Nicki Minaj)</span>
|6
|3
|3
|74
|12
|72
|—<ref>«MotorSport» не вошёл в чарт [[Official New Zealand Music Chart|NZ Top 40 Singles Chart]], но достиг позиции № 2 в NZ Heatseekers Singles Chart. {{Шаблон:Cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4414|title=NZ Heatseekers Singles Chart|accessdate=November 7, 2017}}</ref>
|—<ref>«MotorSport» не вошёл в чарт [[Sverigetopplistan|Sverigetopplistan Top 100 Singles]], но достиг позиции № 4 в чарте Sverigetopplistan Heatseekers. {{Шаблон:Cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=215&dfom=20171103|title=Veckolista Heatseeker – Vecka 45, 10 november 2017|accessdate=January 2, 2018}}</ref>
|54
|49
|
* RIAA: Золотой<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Migos#search_section|title=Gold & Platinum – RIAA|accessdate=December 6, 2017}}</ref>
* ARIA: Золотой<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.auspop.com.au/2018/2/aria-chart-watch-460/|title=ARIA Chart Watch #460|accessdate=February 17, 2018}}</ref>
* BPI: Серебряный<ref name="BPI" />
* MC: 2× Платиновый<ref name="MC" />
|''Culture II''
|-
! scope="row" |«Bartier Cardi»<ref>{{Cite news|url=http://www.xxlmag.com/rap-music/new-music/2017/12/cardi-b-previews-bartier-cardi-song-21-savage/|title=Cardi B Previews Her New Song 'Bartier Cardi' Featuring 21 Savage|last=India|first=Lindsey|date=December 20, 2017|work=XXL|access-date=December 21, 2017}}</ref><br /><br /><span style="font-size:85%;">(при участии 21 Savage)</span>
|14
|7
|6
|77
|18
|196
|—<ref>«Bartier Cardi» не вошёл в чарт NZ Top 40 Singles Chart, но достиг позиции № 1 в NZ Heatseeker Singles Chart. {{Шаблон:Cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4438|title=NZ Heatseeker Singles Chart|accessdate=December 29, 2017}}</ref>
|58
|79
|40
|
* RIAA: 2× Платиновый<ref name="RIAA" />
* MC: Платиновый<ref name="MC" />
|''Invasion of Privacy''
|-
! scope="row" |«Finesse (Remix)»<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/finesse-remix-feat-cardi-b-single/1328526390|title=Finesse (Remix) [feat. Cardi B] - Single by Bruno Mars on iTunes|work=iTunes}}</ref><br /><br />(вместе с Bruno Mars)
| rowspan="3" |2018
|3
|1
|—
|6
|3
|—<ref>«Finesse» (Remix) не вошёл в чарт Франции, но оригинальная версия достигла позиции № 13.</ref>
|2
|14
|29
|5
|
* RIAA: 2× Платиновый<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Bruno+Mars#search_section|title=Gold & Platinum – RIAA|accessdate=April 5, 2018}}</ref>
* ARIA: 2× Платиновый<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.auspop.com.au/2018/6/aria-chart-watch-475/|title=ARIA Chart Watch #475|accessdate=June 2, 2018}}</ref>
* BPI: Золотой<ref name="BPI" />
* RMNZ: Платиновый<ref>{{cite certification|region=New Zealand|type=single|artist=Bruno Mars feat. Cardi B|title=Finesse (Remix)|recent=website|id=4457|accessdate=March 2, 2018}}</ref>
* SNEP: Золотой<ref name="SNEP" />
|''24K Magic''<ref>{{Шаблон:Cite web|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/WPZR-30794|title=24K Magic Deluxe Edition [CD+Blu-ray]|accessdate=April 17, 2018|work=cdjapan.co.jp}}</ref>
|-
! scope="row" |«[[:en:Be Careful (Cardi B song)|Be Careful]]»<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Bg7S-5Ghzha|title=My new single “Be Careful” drops TONIGHT! Available everywhere!|work=Instagram|accessdate=March 29, 2018}}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>
|11
|8
|6
|65
|24
|154
|39<br /><br /><ref name="NZ April 23">{{Шаблон:Cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4475|title=NZ Top 40 Singles Chart|accessdate=April 20, 2018}}</ref>
|—<ref name="SWE 20 April">«Be Careful» не вошёл в чарт [[Sverigetopplistan|Swedish Singellista Chart]], но достиг позиции № 6 в Swedish Heatseeker Chart. {{Шаблон:Cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=215&dfom=20180413|title=Veckolista Heatseeker – Vecka 16, 20 april 2018|accessdate=April 20, 2018}}</ref>
|—
|24
|
* MC: Золотой<ref name="MC" />
| rowspan="2" |''Invasion of Privacy''
|-
! scope="row" |«I Like It»<br /><br />(вместе с Bad Bunny и J Balvin)
|1<br /><br /><ref name="BBHOT100">{{Cite journal|last=Trust|first=Gary|date=July 2, 2018|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8463605/cardi-b-i-like-it-hot-100-number-one-j-balvin-bad-bunny|title=Cardi B Becomes First Female Rapper With Two Billboard Hot 100 No. 1s, as 'I Like It', With Bad Bunny & J Balvin, Follows 'Bodak Yellow' to the Top|accessdate=July 3, 2018}}</ref>
|1<br /><br /><ref name="BBHOT100" />
|1<br /><br /><ref name="BBHOT100" />
|14<br /><br /><ref name="ARIA July 2">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|accessdate=June 30, 2018}}</ref>
|2
|31
|7<br /><br /><ref name="NZ June 18">{{Шаблон:Cite web||url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4488|title=NZ Top 40 Singles Chart|accessdate=June 15, 2018}}</ref>
|24
|8
|8
|
* RIAA: Платиновый<ref name="RIAA" />
* ARIA: Золотой<ref>{{Шаблон:Cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|accessdate=June 2, 2018}}</ref>
* BPI: Серебряный<ref name="BPI" />
* IFPI SWI: Золотой<ref name="SWIcert">{{Шаблон:Cite web|url=http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Cardi+B,+Bad+Bunny+&+J+Balvin+I+Like+It|title=The Official Swiss Charts and Music Community|accessdate=June 14, 2018}}</ref>
* MC: 2× Платиновый<ref name="MC" />
* RMNZ: Золотой<ref>{{cite certification|region=New Zealand|type=single|artist=Cardi B, Bad Bunny and J Balvin|title=I Like It|recent=website|id=4485|accessdate=June 8, 2018}}</ref>
|-
|-
| colspan="14" style="font-size:90%" |«—» означает, что релиз не попал в чарт.
|}
== Шаңналдары болгаш номинациялары ==
=== BET Awards ===
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed; margin-right:0"
! width="6%" |Год
! width="35%" |Номинируемая работа
! width="48%" |Категория
! width="11%" |Результат
!Источники
|-
| rowspan="2" |2017
| rowspan="2" |Она сама
|[[:en:BET Award for Best New Artist|Best New Artist]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
| rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name="bet17">{{cite web|url=http://www.papermag.com/cardi-b-bet-nominations-2408848364.html|title=Come, Celebrate Glow Up Queen Cardi B's BET Awards Nominations|last=Valentine|first=Claire|date=May 15, 2017|website=[[Paper (magazine)|Paper]]|accessdate=July 2, 2017}}</ref>
|-
|[[:en:BET Award for Best Female Hip-Hop Artist|Best Female Hip-Hop Artist]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
| rowspan="7" |2018
|«Bartier Cardi» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[21 Savage]])</span>
| rowspan="2" |Best Collaboration
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
| rowspan="7" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/8456278/bet-awards-nominations-2018|title=DJ Khaled Leads 2018 BET Awards Nominations: See the Full List|date=May 16, 2018|work=Billboard|access-date=May 16, 2018}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite news|url=https://www.bet.com/shows/bet-awards/2018/photos/show/bet-awards-2018-winners-the-complete-list.html#!060118-shows-beta-nominee-cardi-b|title=2018 BET Awards Winners|date=June 24, 2018|work=BET|access-date=June 24, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625075639/https://www.bet.com/shows/bet-awards/2018/photos/show/bet-awards-2018-winners-the-complete-list.html#!060118-shows-beta-nominee-cardi-b |date=June 25, 2018 }}</ref>
|-
|«Finesse (Remix)» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[Бруно Марс|Бруно Марсом]])</span>
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Она сама
|Best Female Hip-Hop Artist
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|«[[Bodak Yellow]]»
| rowspan="2" |Video of the Year
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|«Finesse (Remix)» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[Бруно Марс|Бруно Марсом]])</span>
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|«Bodak Yellow»
| rowspan="2" |Coca-Cola Viewers' Choice Award
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|«MotorSport» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[Migos]] и [[Ники Минаж]])</span>
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|}
=== BET Hip Hop Awards ===
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed; margin-right:0"
! width="6%" |Год
! width="35%" |Номинируемая работа
! width="48%" |Категория
! width="11%" |Результат
|-
| rowspan="8" |2017<ref name="bethh17">{{cite web|url=http://hiphopdx.com/news/id.44644/title.cardi-b-dj-khaled-kendrick-lamar-lead-nominations-for-2017-bet-hip-hop-awards|title=Cardi B, DJ Khaled & Kendrick Lamar Lead Nominations For 2017 BET Hip Hop Awards|website=Hiphopdx.com|accessdate=October 4, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915034044/http://hiphopdx.com/news/id.44644/title.cardi-b-dj-khaled-kendrick-lamar-lead-nominations-for-2017-bet-hip-hop-awards |date=September 15, 2017 }}</ref>
| rowspan="2" |«Bodak Yellow»
|Best Hip-Hop Video
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Impact Track
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
| rowspan="5" |Herself
|Hot Ticket Performer
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|MVP of the Year
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Best New Hip-Hop Artist
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|Hustler of the Year
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|Made-You-Look Award (Best Hip-Hop Style)
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|'' Gangsta Bitch Music Vol. 2''
|Best Mixtape
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|}
=== ''Billboard'' Music Awards ===
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed; margin-right:0"
! width="6%" |Год
! width="35%" |Номинируемая работа
! width="48%" |Категория
! width="11%" |Результат
!Источники
|-
| rowspan="8" |[[:en:2018 Billboard Music Awards|2018]]
| rowspan="5" |Cardi B
|[[:en:Billboard Music Award for Top New Artist|Top New Artist]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
| rowspan="8" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/bbma/8456842/billboard-music-awards-2018-winners-list-bbmas|title=Here Are All the Winners From the 2018 Billboard Music Awards|date=May 20, 2018|work=Billboard|access-date=May 20, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/bbma/8343598/billboard-music-awards-2018-nominations-list|title=Billboard Music Awards 2018 Nominations: See the Full List|date=April 17, 2018|work=Billboard|access-date=April 17, 2018}}</ref>
|-
|[[:en:Billboard Music Award for Chart Achievement|Billboard Chart Achievement Award]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|[[:en:Billboard Music Award for Top Female Artist|Top Female Artist]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Top Streaming Songs Artist
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Top Rap Female Artist
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
| rowspan="2" |«[[Bodak Yellow]]»
|[[:en:Billboard Music Award for Top Streaming Song (Video)|Top Streaming Song (Video)]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|[[:en:Billboard Music Award for Top Rap Song|Top Rap Song]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|«Finesse» <span style="font-size:85%;">(вместе с Bruno Mars)</span>
|Top R&B Song
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|}
=== Grammy Awards ===
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed; margin-right:0"
! width="6%" |Год
! width="35%" |Номинируемая работа
! width="48%" |Категория
! width="11%" |Результат
!<abbr title="<nowiki>Примечание</nowiki>">Прим.</abbr>
|-
| rowspan="2" style="text-align:center" |[[60-я церемония «Грэмми»|2018]]
| rowspan="2" |«[[Bodak Yellow]]»
|[[Премия «Грэмми» за лучшее рэп-исполнение|Best Rap Performance]]
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
| rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref name="grammys 2018">{{cite|url=https://variety.com/2017/music/news/2018-grammy-nominations-list-nominees-1202623881/|title=Grammy Nominations 2018|date=November 28, 2017}}</ref>
|-
|Лучшая рэп-песня
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
| rowspan="5" style="text-align:center" |[[61-я церемония «Грэмми»|2019]]
| rowspan="2" |''[[Invasion of Privacy]]''
|Альбом года
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
| rowspan="5" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.grammy.com/grammys/news/2019-grammy-awards-complete-nominations-list|title=2019 GRAMMY Awards: Complete Nominations List|date=December 7, 2018|work=[[The Recording Academy]]|accessdate=December 7, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210002846/https://www.grammy.com/grammys/news/2019-grammy-awards-complete-nominations-list |date=February 10, 2019 }}</ref>
|-
|Лучший рэп-альбом
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|«[[I Like It (песня Карди Би)|I Like It]]»<br /><br /><span style="font-size:85%;">(при участии [[Bad Bunny]] и [[J Balvin]])</span>
|Запись года
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|«[[Be Careful]]»
|Лучшее рэп-исполнение
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|«[[Girls Like You]]»<br /><br /><span style="font-size:85%;">(совместно с [[Maroon 5]])</span>
|Лучшее рэп-исполнение дуэтом или группой
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|}
== Примечания ==
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed; margin-right:0"
! width="6%" |Год
! width="35%" |Номинируемая работа
! width="48%" |Категория
! width="11%" |Результат
!Источники
|-
| rowspan="12" |[[2018 MTV Video Music Awards|2018]]
| rowspan="5" |«Finesse (Remix)» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[Bruno Mars]])</span>
|Video of the Year
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
| rowspan="12" style="text-align:center;" |<ref>[http://www.mtv.com/vma/vote/ Vote Now: MTV Video Music Awards 2018]</ref>
|-
|Song of the Year
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Best Collaboration
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Best Choreography
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Best Editing
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
| rowspan="2" |Cardi B
|Artist of the Year
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Best New Artist
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|«[[Bartier Cardi]]» <span style="font-size:85%;">(вместе с 21 Savage)</span>
|Best Hip Hop
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
| rowspan="2" |«[[:en:Dinero (Jennifer Lopez song)|Dinero]]» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[DJ Khaled]] и [[Jennifer Lopez]])</span>
|Best Latin
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|-
|Best Collaboration
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|«[[I Like It (песня Карди Би)|I Like It]]» <span style="font-size:85%;">(вместе с Bad Bunny и [[Бальвин, Джей|J Balvin]]</span>)
| rowspan="2" |Song of Summer
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
|-
|«[[Girls Like You]]» <span style="font-size:85%;">(вместе с [[Maroon 5]]</span>)
| class="no table-no2" style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Номинация
|}
=== Soul Train Music Awards ===
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed; margin-right:0"
! width="6%" |Год
! width="35%" |Номинируемая работа
! width="48%" |Категория
! width="11%" |Результат
!Источники
|-
| rowspan="1" |2017
| rowspan="1" |«Bodak Yellow»
|[[:en:Soul Train Music Award for Rhythm & Bars Award|Rhythm & Bars Award]]
| class="yes table-yes2" style="background: #98FB98; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " |Победа
| rowspan="1" style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|title=Rhythm & Bars Award|url=https://www.bet.com/shows/soul-train-awards/2017/nominees/rhythm-and-bars-award.html|website=BET|accessdate=November 30, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201042934/https://www.bet.com/shows/soul-train-awards/2017/nominees/rhythm-and-bars-award.html |date=December 1, 2017 }}</ref>
|}
<references group="" responsive="1"></references>
[[Аңгылал:Алфавиттээн кижилер]]
[[Аңгылал:Октябрьның 11 төрүттүнген]]
[[Аңгылал:Страницы с непроверенными переводами]]
djfqhand0nr44wqb2eoeypp62bf9r7c
Динлиннер
0
7495
52667
46778
2026-09-25T01:13:52Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52667
wikitext
text/x-wiki
{{Чон
| ат = Динлиннер
| бот-ат = дили, телэ
| саны =
| нептереңгейи = [[Мурнуу Сибирь]]
| өлген =
| архкультура = [[Тагар культура]]
| дыл = [[түрк дыл|түрк]]<ref>[[Таскин, Всеволод Сергеевич|Таскин В.С.]] Материалы по истории сюнну (по китайским источникам). / Предисловие, перевод и примечания В.С. Таскина М.: 1968. С. 136. Прим. 111</ref><ref>[http://sug-karga.livejournal.com/1820.html Динлины и средневековые тюрки Саяно-Алтая]</ref><br>
| раса =[[европеоидтер]]
| чүдүлге = [[Хам чүдүлгези]], [[хамнаашкын]]
| төрел = [[гаоцзюй]], [[енисей кыргызтары]], [[телеуттар]], [[теленгиттер]], эрте ортаа чүс чылдарның түрк чоннары
| иштинде =
| тургузуу =
| угу =
}}
Динлиннер ('''Dingling''' (丁零) азы '''Гаочэ''' (高車), Чилэ (敕勒), '''Телэ''' (鐵勒), тегреги) – бир дугаар [[Ши-цзи|кыдат бижимел барымдааларда]] бистиң эрага чедир 202 хире чылдарда хунну шаньюй – чагырыкчы, хаан Модэниң эжелекчи дайыннарының үезинде демдеглеттинген Мурнуу Сибирьниң эрте-бурунгу чону. Кыдат медээлел дөстеринден алырга, динлиннер хуннулдардан укталган, [[Улуг-Хем|Енисейден]] чөөн талаже [[Байкал|Байкалга]] чедир, [[Ангара]] хемниң солагай чарыында черлерге чурттап чораан<ref>''[[Иакинф (Бичурин)|Бичурин Н. Я.]]'' Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии. Том I</ref><ref>Цянь [Хань]-шу Инь-и</ref>.
== Төөгүзү ==
93 чылда Кыдаттың сяньби, динлиннер болгаш чешисцтеринден (Турфан оазизинниң чурттакчылары) тургустунган каттыжыышкыны хуннуларны чылча шапкан, а 155 чылда сяньбилерниң баштыңы Таньшихуай хуннуларны тиилээн, бо бүгү чүүлдер хуннуларны сандараашкынга чедирген. Хунну империязының буураашкынының соонда, Мурнуу Сибирьни эжелеп чораан динлиннер Моолдуң соңгу кезээнге көстүп келгеннер. Ынчалза-даа динлиннерниң бир кезээ кыска үе иштинде соңгу хуннар болгаш <ref>Duan (1988) pp. 111—113.</ref> сяньбилер-биле холушкан. Динлиннерниң өске бөлүү Кыдатче ханылап киргеш, чоорту кыдатчы бергеннер. IV-V чүс чылдарда мурнуу сюннуларже кирип, Кыдаттың девискээринге турумчу бергеннер. Олар сөөлүнде варвар ызыгуур хааннарга улуг рольду ойнап чорааннар. Төп Азияга динлиннер база катап IV-кү чүс чылдың төнчүзүнде табгачилерниң дайзыннары кылдыр көстүп келгеннер. Чоорту олар жуаньжуаннар-биле адааннажып эгелээннер.
487 хире чылдарда динлиннер Афучжило биле Цюнци акышкыларга чагырткан 12 аймактар конфедерация тургузуп алган. Динлин деп этноним ажыглаттынып турза-даа, чаңгыс ол-ла үеде өске транскрипциялар болгаш очулгалар тыптып, ажыглаттынып эгелээн. Оларның бирээзи гаочэ (азы гаоцзюй) – «бедик тергелер», өскелери – дили, тэлэ, чилэ, чжилэ болгаш телэ.
Бижимел барымдааларда динлиннерни түрк дылдыг, көшкүн амыдыралдыг чоннарга хамаарыштырып турар. Олар сюннулар-биле дөмей чугаалыг, улуг эвес ылгалдар бар деп каш катап демдеглеттинип турар:
<blockquote>
«…бир черден өске черже суг болгаш оът-сиген барын көрүп тургаш көжер, кеш, алгыдан хептерлиг, эът чиир, жуаньжуннар ышкаш бода малдыг, хойларлыг болгаш оон-даа өске азырал амытаннарлыг, чүгле оларның тергелериниң дугуйлары бедик, хөй узун инелерлиг».
</blockquote>
Динлиннерниң дугайында кыдаттарның бижээн чүүлдери тодаргай, эскериглерин дорт бижип турганы чөп. Динлиннерниң бажында дорт хаан, чагырыкчы чок турган, аймак бүрүзү тускай баштыңныг турган. Ынчалза-даа кыдыындан халдаашкыннар азы өске-даа айыылдар тыптып келзе, олар боттарының күштерин мөөңнээр турганнар. Тулчуушкуннар үезинде олар шын дүрүмнер ажыглавас, дорт үскүлежиишкин ууп шыдавас, чүгле хенертен халдаашкыннар болгаш боттарының шимченгиринге идегээр. Ол «варварлар» боттарының алдынып турары-биле ли (кыдат этикеттен) ырак турган, бо чүүл оларның өг-бүле тудар чурумунда көстүп турар:
<blockquote>
Өг-бүле тудуп тургаш, белек кылдыр бода мал болгаш аъттарны белекке бээр, ол хүндүткел кылдыр санаттынар. Өг-бүле туткан деп керээ, дугуржулга соонда, оолдуң төрелдери аъттарны тергелери-биле бүзээлээш, уругнуң төрелдерин боттарының сагыжынга кирген аъттарны шилип алырын дужаар. Уругнуң төрелдери эзер чок аъттарны мунупкаш, кажаадан дашкаар үне халдырлар. Кажааның даштында аъттарның ээлери холдарын чайып, аъттарны коргударын кызар. Аъттан кээп дүшпээн кижи аъдын арттырып алыр, а кээп дүшкен кижи өске аътты катап шилиир. Аъттарның шилилгези чогуур сан чедерге, доостур. Ёзу-чурум-биле [куда үезинде] тараа чивес, арага кылбас. Келин кысты уткуп турар хүнде эр болгаш херээжен улустар ажыг аът сүдүн, хайындырып каан эъттер эккээр. Өг ээзи аалчыларны олуттар сагывайн, хүлээп турар. Шупту өг мурнунга олургаш, бүдүн хүн иштинде шайлап, дойлап, хондур артар. Дараазында хүн келин кыс өөнче чанып кээр, кезек үе эрткенде, күдээ оолдуң төрелдери ооң өөнге эң эки аъттарлыг чылгы эккээр, кыстың ада-иези, акылары оларны кээргезе-даа, олар кажан-даа ол дугайын чугаалавас. Ашаа чок болган кыс улуска өглениринден дезер, ынчалза-даа оларны кээргээр, хамаарылгазы эки. Азырал мал-маганын имнээр, олар ховуга хостуг оъттап чоруур, оларны кым-даа оорлавас.
</blockquote>
Бижимел барымдаада динлиннерниң хат-чаъска болгаш диңмирээшкинге хамаарылгазын бижээни солун.
<blockquote>
«Диңмирээшкинге ынак. Дээр диңмирээн санында-ла алгырар, дээрже адар, соонда ол черни каггаш, өске черже көжүп чоруптар. Келир чылын күзүн, аъттары семис-шыырак апарганда, диңмиреп турган черинге катап чедип келгеш, черге кара хойну хөөп, бижектерин хылдарындан уштур, хамнары алгыштарны Ортаа күрүнеде хай-бачыт ырадыры ышкаш тейлеп, чалбарыыр. [Бо-ла үеде] бөлүк эр кижилер аъттарын мунуп алгаш, халдыр, 100 катап долгангаш, туруптарлар. Холдарында хараган туткан кижилер оларны [черге] долгандыр салгаш, ажыг сүт-биле суггарар».
</blockquote>
Динлиннер каган деп атты ажыглавас турганнар. Олар чагырыкчызын хоулоу фулэ деп адаар турган, Вэй династиязының дылында «Дээрниң өндүр оглу» диген. gэwlэw bэklэk деп транскрипция түрк ogul bэgrэk деп чүүлге дөмей чыгыы. Бо титул «өндүр оглу» деп уткалыг, кыдаттарның Тянь Цзы (Дээрниң Оглу) деп титулунга дөмей бооп болур. Мындыг хевирлиг чоок уткалыг сөстер ортаакы вектиң үезинде түрк бижиктиң тураскаалдарында таваржып турар: огул таркан, огул тегин; I дугаар чүс чылдың ортузунда гаоцзюй динлиннерниң аймак каттыжыышкынынче кыргызтар (хэгу) база кирип турган:
<blockquote>
«Телэлерниң өгбелери – сюннуларның салгалдары. Аймактар дыка хөй. Барыын далайның чөөн талазында, даглар болгаш чоогаларда чурттап чоруурлар. Чүгле Ло хемниң соңгу кезээнде пугу, тунло, вэйхэ, баегу, фуло бар...Иунуң барыын талазында, Яньциден соңгу талаже, Байшаняның талаларында циби, боло, чжии, де, субо, нагэ, уху, хэгу, едеу, нихулар бар».
</blockquote>
800 чыл иштинде динлиннер болгаш кыргызтар кожа чурттап, аразында харылзаазы нарын, кыдат барымдаа-биле алырга, түңнелинде олар холушкан. Бо ийи бөлүк түрк дылдыг, көшкүн амыдыралдыг турган. Тан династиязының бижимел барымдаалары-биле алырга, көшкүн амыдыралдыг аймактар аразынче кирип турары «арганың аймактары» (дубо, бома, милиге болгаш оон-даа өске) биле катай чаа ниитилелдиң үндезилекчилери болуп турар. Бо бөлүктер ужурган ыяштан кылган чадырлар, глинадан кылган аяк-сава ажыглап, эки аъттар өстүрүп турганы магат. Динлиннерниң материалдыг болгаш шажынчы культуразы, ниитилелиниң тургузуу, төөгүзү Саян-Алтай девискээринге ортаа вектерде чурттап чораан чоннарга чоок болуп турар.
== Этниктиг хамаарылгазы (ук-дөзү, тывылганы) ==
== Түрк теория ==
Эрте-бурунгу төөгүлүг кыдат бижимел барымдаалар-биле алырга, эрте-бурунгу уйгурлар динлиннерден укталган.
== Өске теориялар ==
«Гаочениң төөгүзү» (VI в.) деп эрте-бурунгу бижимел барымдаада чиди – динлиннерниң өгбелери Вёсен болгаш Осеней (бистиң эрага чедир 722 чыл – бистиң эрага чедир 481 чыл) үезинде Соңгу-Барыын Кыдатка турган деп бижип турар. Чиди деп аймактар ди деп жуннарның эрте-бурунгу салгалдарының аймак каттыжыышкынынче кирип турган <ref>[http://gumilevica.kulichki.net/maps/hun01.html Гумилев Л. Н. История народа Хунну — Исторический атлас]</ref>. Динлиннерниң тывылганының дугайында аңгы-аңгы теориялар бар. Чамдык эртемденнер цяньжуннар аразында дайылдажып турар хаанныг күрүнелер үезинде тибет-бирман дылдарга чугааланып турган деп санап турар <ref>Keightley,'The Origins of Chinese Civilization', Глава 14</ref><ref>[http://ethno.ihp.sinica.edu.tw/en/southwest/main_QI-01.html A brief introduction to the Qiang people] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819080904/http://ethno.ihp.sinica.edu.tw/en/southwest/main_QI-01.html |date=2019-08-19 }}</ref>. Жуннардан адырлып чоруткан тангуттар <ref>[https://www.litmir.co/br/?b=56068&p=4 Гумилев Л. Н. Динлинская проблема] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013803/https://www.litmir.co/br/?b=56068&p=4 |date=2016-03-05 }}</ref><ref>[https://books.google.us/books?id=YWPuAgAAQBAJ&pg=PA654&lpg=PA654&dq=%D0%B6%D1%83%D0%BD%D1%8B+%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%82%D1%8B&source=bl&ots=PXaG7BogTm&sig=ehOxn9xYQBFnl07XORJiFpCZ_1U&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Г. Е. Грум-Гржимайло Описание путешествия в Западный Китай]</ref> үндезин моол уктуг чон чораан, ынчалза-даа олар хевир-дүрзүзү-биле моолдарга эвес, а европейлерге дөмей <ref>Грумм-Гржимайло Г. Е. Западная Монголия и Урянхайский край. Т. II. Л., 1926. с. 27</ref>. Пржевальский тангуттарны цыганнарга дөмей деп санап турган<ref>Пржевальский Н. М. Монголия и страна тангутов. Т. 1. М.: 1946., с. 221.</ref>. Бо-ла чүүлдү Козлов <ref>Козлов П. К. Монголия и Кам. М., 1947., с. 223.</ref> биле Обручев <ref>Обручев В. А. В дебрях Центральной Азии. М., 1956.</ref> база үлежип турар: «тангуттар дээрге ди болгаш цяннарның (төвүттер) каттыжыышканындан үнген чон» <ref>Грумм-Гржимайло Г. Е. Западная Монголия и Урянхайский край. Т. II. Л., 1926., с. 26-27.</ref>. D болгаш O деп гаплогруппаларның эдилекчилери Кыдаттың тибет-бирман уктуг чоннарында хөй таваржып турар. Төөгүчүлерниң санап турары-биле алырга, түрктер эгезинде-ле көшкүн амыдыралдыг чон, моол хевир-дүрзүлүг, ынчалза-даа динлиннер болгаш тагарлар сууржуң амыдыралдыг турган <ref>[[Кызласов, Леонид Романович|Кызласов Л.Р]] «Очерки по истории Сибири» 1992 г. «У оседлых тагарцев Хакасско-Минусинской котловины в IV—III вв. до н. э. складывается первое южносибирское государство Динлин».</ref>. «Тагарлар ажыл-агыйлыг сууржуң амыдыралга чүткүлдүг турган <ref>Славнин В. Д., Шерстова ЛИ. Археолого-этнографический очерк Северной Хакасии в районе геологического полигона сибирских вузов. Томск : Изд-во Том. политехн. ун-та, 1999. 250 с.</ref>. Мал-маган тудары болгаш чер ажыл-агыйы (хөй кезии) оларның чуртталгазынче таарымчалыг кирип турган» <ref>[http://cyberleninka.ru/article/n/izmenenie-rastitelnosti-i-klimata-zapadnogo-sayana-i-ih-vzaimosvyaz-s-razvitiem-arheologicheskih-kultur-regiona-vo-vtoroy-polovine#ixzz3rE1lBA33 Бляхарчук. Т.А ИЗМЕНЕНИЕ РАСТИТЕЛЬНОСТИ И КЛИМАТА ЗАПАДНОГО САЯНА И ИХ ВЗАИМОСВЯЗЬ С РАЗВИТИЕМ АРХЕОЛОГИЧЕСКИХ КУЛЬТУР РЕГИОНА ВО ВТОРОЙ ПОЛОВИНЕ ГОЛОЦЕНА ПО ДАННЫМ СПОРОВО-ПЫЛЬЦЕВОГО АНАЛИЗА БОЛОТНЫХ ОТЛОЖЕНИЙ. 2011 г.]</ref>. Эрте-бурунгу түрк чевеглерде аъттар таваржып турар <ref>В. А. Могильников — «Миграции и процесс тюркизации населения юга Западной Сибири» Одни исследователи считают погребения с сопровождающими конскими захоронениями этнографической спецификой тюрок тугю, другие — теле. Мы придерживаемся первой точки зрения. Однако независимо от той или иной этнической привязки этой детали существенно то, что для тюрок Алтая, независимо от принадлежности их к племенам тупо или теле, был свойственен ритуал захоронения человека с конем.</ref>. Ынчалза-даа динлиннерге «аът көшкүн амыдыралдыг чоннарга ышкаш, ындыг улуг салдардыг турбаан. Енисейде аъттарлыг чевеглер чок, чевегже аът дерии сугар чаңчыл чок турган. Тагарлар, көшкүн амыдыралдыг чоннарга бодаарга, сууржуң амыдыралдыг турган» <ref name="Древняя">[http://kronk.spb.ru/library/1976-l-dspv-2-2.htm Древняя Сибирь. Путеводитель по выставке "Культура и искусство древнего населения Сибири. 1976 г.]</ref>. Өг Төп Азияда чурттап чоруур көшкүн чоннарның кол чурттаар оран-савазы, чоорту динлиннер база өглерге чурттап эгелээн. «Бояр бижимел тураскаалдарда тагар эпоханың төнчүзүнде көшкүн амыдырал тыптып турарын бадыткап турар өг чуруктары бар».<ref name="Древняя"/> Дыка хөй төөгүчүлер, чижээлээрге, Лев Гумилёв эрте-бурунгу уйгурлар амгы үениң уйгурлары-биле дөмей эвес деп бодалды деткип турар. Олар чүгле амгы уйгурларга бодунуң адын дамчытканы-биле этногенезинге киришкен. Эрте-бурунгу уйгурлар динлиннер болгаш амгы үениң уйгуларындан боттарының моол хевир-дүрзүзүнүң күштүү-биле аңгыланып турган <ref>Millward, James A. (2007). Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang. с. 43</ref>. Уйгурларның амгы хевир-дүрзүзү Синьцзянь девискээринде индоевропей аймактарның болгаш түрк мигрантыларның каттыжыышканындан хевирлеттинген. Динлиннерге бодаарга, эрте-бурунгу уйгурлар сууржуң амыдыралдыг турган. «Ийи дугаар Уйгур каганаттың үезинде (744-840 чч.) уйгурларның көшкүн амыдыралдан сууржуң амыдыралче, хоорай культуразының элементилеринче Ортаакы Азия (иран) цивилизациязының салдарының ачызында шилчилгези эгелээн» <ref>[http://kronk.spb.ru/library/kamalov-ak-2001.htmА.К. Камалов Древние уйгуры. VIII—IX вв. Алматы: «Наш мир». 2001.]{{Чедимчок шөлүг|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018|bot=InternetArchiveBot}} ISBN 9965-01-884-7</ref>.
Эрте-бурунгу бижимел барымдаалар динлиннер, дисцылар болгаш жуннар Төп Азияның аңгы-аңгы чоннарының этногенезинге киришкенин барымдаалап турар. «Киргизтер дээрге эгезинде түрк эвес, чоорту түрк апарган чоннарның чижээ болуп турар» деп тюрколог эртемден В.В. Бартольд бижип турар <ref>[http://secrethistory.su/350-ob-orhonskih-nadpisyah.html В. В. Бартольд Об орхонских надписях и языке древних тюрков]</ref>.
== Улай көр. ==
[[Файл:ТЮРКИ-СХЕМА-01.gif|340px|right|Түрктерниң төрел ыяжы]]
* [[Телеуттар]]
* [[Кыргызтар]]
* Динлиннер
** [[Чөөн сарматтар]]
** [[Кыпчактар]]
** [[Кыргызтар]]
** [[Хуннулар]] – Ашина – Түрктер
** Хуннулар – Барыын хуннулар – Гуннар – Аланнар
** Хуннулар – Барыын хуннулар – Гуннар – Угралар
** Хуннулар – Юебань
** Хуннулар – Мурнуу хуннулар – Хэсиде хуннулар
** [[Сяньби]] – Жужоннар
** [[Чиди]] – Телеуттар
** [[Усуньнар]]
** [[Сактар]]
** [[Юэчжи]]
** [[Хорилер]]
** [[Кыдаттар]]
** [[Ганьзунилер]]
== Дөзүглел ==
{{Демдеглелдер|4}}
== Шөлүглер ==
* Гумилев Л. Н. [http://gumilevica.kulichki.net/articles/Article26.htm Динлинская проблема]
* Maenchen-Helfen O. 1939. The Ting-ling. — Harvard Journal of Asia Studies, vol. 4, no. 1: 77 — 86.
{{Түрк чоннар}}
[[Аңгылал:Азияның читкен чоннары]]
[[Аңгылал:Сибирьниң төөгүзү]]
[[Аңгылал:Тываның төөгүзү]]
[[Аңгылал:Хакасияның төөгүзү]]
[[Аңгылал:Уйгурларның төөгүзү]]
[[Аңгылал:Кыдаттың төөгүзү]]
[[Аңгылал:Монголдуң бурун чоннары]]
[[Аңгылал:Төп Азияның бурун чоннары]]
[[Аңгылал:Көшкүн чоннар]]
[[Аңгылал:Уйгурлар]]
95x9p2og1acne9my5p6g6u7acty84le
Познер, Владимир Владимирович
0
7966
52674
52243
2026-09-25T02:53:47Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52674
wikitext
text/x-wiki
'''Владимир Владимирович Познер''' (төр. [[1 апрель]] [[1934 чыл|1934]], [[Париж]], [[Франция]]) — [[ССРЭ|совет]], [[Россия|россий]] база [[Американың Каттышкан Штаттары|американ]] {{журналист|ССРЭ|России|США}} база {{телебашкарыкчы|СССР|России|США}}, {{радиоведущий|США}}, бир дугаар президент [[Россия телевиденияның академиязы|Россия телевиденияның академиязының]] бир дугаар президентизи (1994—2008), {{писатель2|СССР|России}}. Ведёт автор программа «[[Познер (теледамчыдылга)|Познер]]» на «[[Бир дугаар канал (Россия)|Бир дугаар каналда]]».
== Намдары ==
=== Ада-иези, чуртталганың эгези ===
Еврей өг-бүлеге төрүттүнген<ref>[https://pozneronline.ru/2017/07/19262/ О правде]{{ref-ru}}</ref> [[Познер, Владимир Александрович|Владимир Александрович Познер]] (1908—1975){{sfn|Краткая биография В. А. Познера}}, Россиядан 1922 чылда [[эмигрант|даштыкы чуртче көшкен]]{{sfn|Познер|1999a}}, биле француз Жеральдин Люттен (1910—1985){{sfn|«Тур де Франс»-2|loc=просмотр с 07:20}}. Владимир деп адазынга алдар кылдыр адаан база [[дуган Парижской Богоматери|дуган Парижской Богоматери]] [[католицизм|католик ёзулалы]] шажынга кирген{{sfn|«Тур де Франс»-2|loc=просмотр с 15:10}}. Россий база француз чогаалчы [[Познер, Владимир Соломонович|Владимир Соломонович Познер]] Владимир Познерниң [[Родство#В соседних поколениях|кады төрүвээн даайы]] болуп турар<ref name="Интервью">{{cite web|url=http://echo.msk.ru/programs/tv/1298060-echo/|title=В 80 лет жизнь только начинается|date=13 апреля 2014 года|publisher=Эхо Москвы|accessdate=2015-07-05}}</ref>.
Июнь 2012 чылда эфирже вышел ээлчеглиг хөй сериялыг фильм аян-чорук дугайында «[[Их Италия (теледамчыдылга)|Их Италия]]». Бо удаа Владимир Познер биле [[Иван Ургант|Иван Ургант]] дуэди отправляется [[Италия|Италияже]]. По словам самого Владимира Владимировича, тур-проект бичии мурнундагы двух ылгалып турар. Хотя концепция кулинарно-культурно-социальная — уламчылап турар.
2012 чылдың төнчүзүнде чаа турисчи-билип алырының хөй сериялыг телефильм «[[Германская головоломка]]» тырттырары доозулган{{sfn|Миненкова|2012}}, в начале декабря фильм был показан на «Первом канале».
Сентябрь 2013 чылда чаа телефильм «[[Англия в общем и в частности]]» кылыры эгелээн{{sfn|Панченко, 2013}}. Телефильм эфирге «Бир дугаар канал» январь 4-тен январь 15-ке чедир 2015 чылда (шуптузу 10 серия) орай кежээ дамчыдып турган{{sfn|«ПознерOnline», 2014}}.
Май 2015 чылда чаа тургузуг ниитилел коллегия соңгуттурган парлалгага хомудалдар{{sfn|Сотников, 2015}}.
Декабрь 2015 чылда Израиль дугайында «Еврейское счастье» фильм үндүрген<ref>{{Cite web|url=http://pozneronline.ru/category/filmy-v-poznera/izrail/|title=Еврейское Счастье {{!}} Познер Online|publisher=pozneronline.ru|accessdate=2016-12-15}}</ref>; в фильм вошли 8 серий, охватывающих несколько ключевых городов, проблем и достижений Израиля.
Чазын 2016 чылда Испания дугайында фильм «[[В поисках Дон Кихота]]» тырттырган турган<ref name="Isp">{{Cite web|url=http://pozneronline.ru/2016/04/15190/|title=Владимир Познер: «А я бы хотел выйти на эту арену и вот чтоб бык шёл»|author=Владимир Познер|publisher=Познер Online|accessdate=2016-10-16}}</ref>, чайын [[Шекспир, Уильям|Уильям Шекспир]] дугайында фильм тырттырып эгелээн «Шекспир. Предостережение королям…»<ref>{{Cite web|url=http://pozneronline.ru/2016/04/15335/|title=Владимир Познер: «Во второй половине июня приступаю к съёмке фильма»|author=Познер Online|publisher=Познер Online|accessdate=2016-10-16}}</ref>.
Февраль 2017 чылда тос дугаар сезоннуң «[[Минута славы]]» шоунуң жюри кежигүнү апарган <ref>{{Cite web|url=http://www.vokrug.tv/article/show/minuta_slavy_9_sezon_uchastniki_rasskazali_chego_im_stoili_60_sekund_efira_57578/|title=«Минута славы», 9 сезон: участники рассказали, чего им стоили 60 секунд эфира - Вокруг ТВ.|publisher=www.vokrug.tv|accessdate=2017-02-21}}</ref>.
=== Телевидение мергежили школазы база Малой Дмитровкада бажың тудуу ===
[[Файл:Moscow Malaya Dmitrovka Street 20-1.jpg|thumb|right|225px|<center>Бажыңның ниити хевири. Хананың хевээр арттырган кезээ солагай талад адаккы азыг, 2008 чыл]]
[[Файл:Познер, Владимир Владимирович (2018).jpg|thumb|right|Владимир Владимирович Познер (2018)]]
1997 чылда Москвага «Школу телевизионного мастерства» ажыткан регионнардан аныяк журналистерге . Школаның директору Екатерина Орлова апарган — Владимир Познерниң ийи дугаар кадайы.
=== Ресторан бизнези ===
2004 чылда Владимир Познер бодунуң дуңмазы Павел-биле кады (1945—2016) Москвага француз ресторан «Жеральдин» ажыткан{{sfn|Chez Géraldine}}, Познер алышкыларның иезинге алдар кылдыр адаан. Ресторан чери [[брассери]] хевиринге хамааржыыр({{lang-fr|brasserie}}), Францияда сурагжаан. [[Остоженка|Остоженкада]] турар.
== Хуу шынарлары, үзелдери база сонуургалдары ==
{{Врезка|Заголовок=<small>Хосталга дугайында</small>|Содержание=…В России часто путают свободу с волей, а это разные вещи. Воля — это что хочу, то и ворочу, и мне совершенно плевать на всех остальных. А свобода — это нечто такое, что кончается там, где начинает мешать свободе другого человека, и это прежде всего ответственность.
Я бы сказал так: самый несвободный человек — это и самый безответственный человек, это раб. Он ни за что не отвечает, за него отвечает хозяин. Напротив, самый ответственный человек — это человек, который только сам принимает все решения, и он и есть самый свободный{{sfn|Кашин, 2013}}.|Подпись=''В. В. Познер''|Выравнивание=right|Ширина=225px|Фон=#fffddf}}
Төрээн французтан аңгыда, орус база англи дылдарны хостуг билир{{sfn|Власенко, 2006}}{{sfn|Ситник, 2012}}. Чаныш-сыныш чок [[атеизм|атеист]]<ref name="lenta.ru"/>: «Я атеист и не скрываю этого, хотя сейчас это непопулярно»{{sfn|Мельман|2009}}. Выступает за право на [[эвтаназия|эвтаназия]]{{sfn|Скальский, 2009}}, не поддерживает [[Гей-пропаганда|гомосексуальность пропаганданың]] удурланыкчыларын {{sfn|Gay.Ru, 2007}}{{sfn|Gay.Ru, 2010}}<ref name="lenta.ru">[http://lenta.ru/articles/2015/10/15/pozner/ lenta.ru: Владимир Познер о том, почему Россия не стала родиной и зачем ей воевать в Сирии]</ref> база [[Однополый брак|однополых браков]] хоойлу ёзугаар күштүг болдурарының талалакчызы болуп турар{{sfn|Журавлёва, 2013}}{{sfn|Gay.Ru, 2013}}, поддерживает идею борьбы с [[наркобизнес]]ом база наркоманнар аразында кем-херек үүлгедиишкиннерин путём хоойлу ёзугаар күштүг болдурарының наркотиктер садары{{sfn|«Новая газета»|2004}}.
Боттуг эвес түңнелдер деп санап турар [[Бүгү-эвилелдиң ССРЭ-ни хевээр арттырары референдуму|ССРЭ хевээр арттырар референдуму]]{{sfn|Тельпиз|2013}}. Үш хамаатылыг болуп турар — [[Россия|Россия]], [[Франция|Франция]]<ref name="kaspar"/> база [[АКШ]]<ref name="kaspar" />{{sfn|Ванденко, 2004}}. Совет Эвилелинге бодунуң бир дугаар турган чылдарын сактывышаан, Познер эскерген:
{{начало цитаты}}…когда я приехал, мне было 19 лет только, я очень хотел быть русским, я мечтал, чтобы меня считали русским, своим. Но мне давали понять неоднократно, что я — не свой. И, в конце концов, я согласился с этим. Это правда. Ну нет, ну что делать?{{sfn|Береза, 2013}}{{конец цитаты}}
2009 чылда «[[Москваның комсомолчу|Москваның комсомолчу]]» интервьюга ол, ылаңгыя, чугаалаан:
{{начало цитаты}}В России меня держит только моя работа. Я не русский человек, это не моя родина, я здесь не вырос, я не чувствую себя здесь полностью дома — и от этого очень страдаю. Я чувствую в России себя чужим. И если у меня не будет работы, я поеду туда, где чувствую себя дома. Скорее всего я уеду во Францию{{sfn|Мельман|2009}}.{{конец цитаты}}
Украин агентилел [[УНИАН]] корреспондент-биле чугаалашпышаан, журналист ажыы-биле чугаалаан:
{{начало цитаты}}Я очень счастлив в своей работе. У меня такое положение тут, которого не будет ни во Франции, ни в Америке. Это совершенно очевидно. Поэтому, если я не смогу больше работать, если мне не дадут работать, то не исключено, что я уеду. Это я говорил. Но так, никаких планов… покинуть Россию у меня нет. Я просто говорил, из-за чего я мог бы уехать{{sfn|Береза, 2013}}.{{конец цитаты}}
Компьютерни эң биче ажыглап турар, Википедияга принципиально бүзүревейн турар («анаа шуут»)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z8pujQJpZfQ|title=Гость Татьяна Черниговская. Познер. Выпуск от 11.04.2016|author=Первый канал|date=2016-04-12|accessdate=2016-04-22}}</ref>.
Сувенирлиг автомобильдер коллекциялап чыып турар{{sfn|«Автомобили»|2011}}, сувенирлиг [[Языты-мелегейлер|языты-мелегей]]{{ref+|В интервью программе «Личные вещи» сказал: «Я не собираю. Они сами ко мне приходят»{{sfn|Максимов, 2009}}.|*}}{{ref+|В интервью интернет-изданию «Сегодня.ua» было сказано, что это животное — талисман В. Познера{{sfn|Панченко, 2013}}.|*}} база кружкалар ат барган им хоорайлар (300 хире штук чыып алган){{sfn|Интервью, 2000}}.
Неделяда ийи-үш катап, эртен эрте, улуг теннис ойнап турар. Үргүлчү шошкуп халып турар база занимается фитнес кылып турар (как бажыңда, так и в спортзалга). Бейсболга аажок ынак. Более того, собрал в Москве любительскую команду «Московские чайники» и вывез её в [[Сан-Франциско]], где «[[Московские Чайники|Чайники]]» удур ойнап турган билдингир американ команда «Дикие зайцы» («Московские чайники» почётно проиграли 5:7), а после — в [[Австралия|Австралию]], где команда заняла 3-е место среди ветеранов бейсбола{{sfn|Максимов, 2009}}.
Убеждён ажык-дуза кызыл араганың.{{начало цитаты}}— Во Франции — культ вина… А правда, что у вас дома коллекция вин?<br>— С удовольствием выпиваю. Люблю и знаю вино, виски, коньяк, разные водки, пиво… К каждому блюду есть своя выпивка. Я не алкоголик, естественно. Иногда действительно хочется снять напряжение, я не вижу в этом ничего необыкновенного{{sfn|Вольский, 2011}}.{{конец цитаты}}2007 чылда Владимир Познер заключил элээн каш пари на аар өртектиг эзиртир суксуннар — со ставкой на то, что [[Владимир Путин]] конституцияны өскертпес база үш дугаар президент хуусаазынче соңгуттурар{{ref+|Со слов Владимира Познера, завершающих программу «[[Времена]]» от 17 ноября 2007 года.|*}}.
Ынак чигирзиг чемнериниң бирээзи — иезиниң рецептизи шоколад мусс{{sfn|Ткачёва, 2011}}; кол (ийи дугаар) чемнер — хаарган кыс дагаа биле ногаан салат{{ref+|Из беседы с Иваном Ургантом в фильме «[[Тур де Франс (телепередача)|Тур де Франс]]».|*}}. Собственным же эң эки күүведир чем (база иезиниң рецептизи) ''«жиго д’аньо»'' санап турар ({{lang-fr|gigot d’agneau}}) — французтап хойнуң быжа берген даваны{{ref+|Этому посвящена обложка и одна из главных тем первого выпуска кулинарного журнала «[[Гастрономъ]]» (№ 1 ноябрь, 2001); а в выпуске № 12 за 2011-й год есть статья «Любимый салат Владимира Познера» («зелёный салат»).|*}}. При этом с детства балыкка ынак эвес{{ref+|По словам журналиста, его няня — строгая католичка — заставляла его каждодневно есть рыбу, — и не выпускала из-за стола «до пустой тарелки»{{sfn|Ткачёва, 2011}}.|*}}. База, по его собственному признанию, ол быдаа биле манчыга ынак. Аныяанда ол ол-ла дораан 300 манчы чип шыдаар турган.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DHaNPq926jQ|title=Владимир Познер в программе СМАК на Первом канале|author=smakvideo37|date=2012-02-15|accessdate=2018-08-22}}</ref>
Бодунуң хуу автор программазының эфиринге, ажыы-биле чугаалаан, аарыкчы болуп турар [[Торпедо (футбол клуб, Москва)|москваның командазы «Торпедо»]]. Ынчалза-даа, команданың сандараашкын соонда, ол дэш аарыырын соксаан<ref name="Гость Александр Ширвиндт. Познер. Выпуск от 28.12.2015">[https://www.1tv.ru/shows/pozner/vypuski/gost-aleksandr-shirvindt-pozner-vypusk-ot-28122015 Гость Александр Ширвиндт. Познер. Выпуск от 28.12.2015]</ref>.
Миниатюрага киржип турган«[https://www.youtube.com/watch?v=DzIQ1QyPTmA Познер берëт интервью у Познера]» сценага «[[Парапапарам]]» команда-биле кады [[Клуб весёлых и находчивых|КВН]]{{Значимость факта?}}.
== Ниитилел позиция ==
=== Православ шажынга хамаарылгазы ===
База Познер санал-оналын илередип чугаалаан, «Православие – безрадостная религия, тяжёлая, призывающая ко всякого рода страданиям, лишениям, ради того, что когда-нибудь, потом… Она не вызывает желание жить сейчас хорошо.» деп<ref>[https://pozneronline.ru/2019/05/25025/ Владимир Познер о вкусе к жизни в России]</ref>. Москваның шажынчы академияның алдарлыг профессору Алексей Ильич Осипов бижээш база бодунуң сайтызынга чүүлдү ол бадыткалче харыыны парлап үндүрген <ref>[https://alexey-osipov.ru/books-and-publications/stati/pravoslavie-bezradostnaya-religiya/ Православие – «безрадостная» религия?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713093709/https://alexey-osipov.ru/books-and-publications/stati/pravoslavie-bezradostnaya-religiya/ |date=2019-07-13 }}</ref>.
Сентябрь 2019 чылда поддержал [https://www.pravmir.ru/otkrytoe-pismo-svyashhennikov-v-zashhitu-zaklyuchennyh-po-moskovskomu-delu/ открытое письмо священников] камгалал хоругдаткан кижилер по «[[Московское дело|московскому делу]]», сказав, что не только не нашел ничего, с чем был бы несогласен, ынчаарга безин хараадаан, ооң ында холунуң үжүү турбаан<ref>[https://pozneronline.ru/2019/09/26325/ О письме священников в защиту заключенных по «московскому делу» и о страхе]</ref>.
== Өг-бүлези ==
[[Файл:Vladimir Posner 2013 19.jpg|thumb|right|225px|В. Познер ном презентациязында «[[Их Италия]]», 19 март 2013 ч.]]
Бир дугаар кадайы (1957 чылдан 1967 чылга чедир ашак-кадай болган) — [[Чемберджи, Валентина Николаевна|Валентина Николаевна Чемберджи]] (төр. 1936), адазындан армян, иезинден еврей.
* Уруу [[Чемберджи, Екатерина Владимировна|Екатерина Владимировна Чемберджи]] (төр. 1960), немец ашактыг, [[Берлин]]де 1990 чурттап турар, композитор база пианист.
** Уруунуң уруу — Мария (төр. 1984), оглунуң оглунуң оглу — Валентин (төр. 2014).
** Оглунуң оглу — Николай (төр. 1995).
Ийи дугаар кадайы (1969 чылдан 2005 чылга чедир ашак-кадай болган) — Екатерина Михайловна Орлова («школы Познера» директору).
* Азыранды оглу — Пётр Орлов (төр. 1961), журналист, эрткен үеде — «[[Доброе утро (телепередача)|Утро]]» ([[1-й канал Останкино]]) программа башкарыкчызы, корреспондент службы информации [[НТВ]], директорнуң оралакчызы Дирекции информационных программ НТВ.
** Оглунуң оглу — Георгий (төр. 1999).
Үш дугаар кадайы (2008 чылдан ашак-кадай болган) — Надежда Юрьевна Соловьёва (төр. 1955; театрның, кинопродюсер база телепродюсер, промоутер база «Sav Entertainment» концерт компанияның үндезилекчизи).
Даай авазы (адазының угбазы) — [[Спири-Меркантон, Виктория Александровна|Виктория Александровна Спири-Меркантон]], урождённая Познер; 1911—2006), француз киномонтажёр, режиссёр, киноредактор. Киноредактор Роже Спири-Меркантон ашактыг.
== Шүгүмчүлел ==
* Публицист Сергей Смирновтуң санал-оналы-биле, Владимир Познер теледамчыдылгада «Времена» төөгүге болган фактыларны хажыдып турган база манипулятивтиг технологилар ажыглап турган{{sfn|Смирнов|2005}}.
* [[Задорнов, Михаил Николаевич|Михаил Задорнов]] Познерни «шылгараңгай угаанныг саттыныкчы»деп адап турган<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-dPDQfCSyg0|title=Задорнов: Познер - гениальный предатель!|author=События Недели|accessdate=2019-01-03}}</ref>, того же [[Соловьёв, Владимир Рудольфович|Владимир Соловьёв]] бодалдыг болуп турар <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9tzamnrrsmI|title=Скандальная запись: Венедиктов и Познер просто МРАЗИ! Соловьёв опустил шизофренников с "Эхо Москвы"|author=Политика сегодня: Россия США Украина|accessdate=2019-01-03}}</ref>.
* [[Вассерман, Анатолий Александрович|Анатолий Вассерман]] высказывался Познерниң дугайында мындыг янзылыг: «А если говорить конкретно, то к Познеру у меня отношение резко отрицательное, потому что он как раз один из замечательных примеров журналиста, ориентирующегося не на реальность, а на собственное представление.»<ref>{{Cite web|url=https://www.nakanune.ru/articles/17313/|title=Почему Познер не перестанет "СМРАДить"|author=|website=|date=|publisher=www.nakanune.ru|lang=ru|accessdate=2019-01-03}}</ref>
* [[Раззаков, Фёдор Ибатович|Фёдор Раззаков]] бодунуң номунда «Блеск и нищета российского ТВ», бижип турар:
{{cquote|Прав [[Кушанашвили, Отар Шалвович|Кушанашвили]] и в отношении Владимира Познера. Российские СМИ сотворили из него «духовного лидера нации», хотя на самом деле весь его «дух» преследовал одну цель – умело запудрить людям мозги своими речами о мнимой духовности. На самом деле Познер был ничем не лучше Кушанашвили, а во многом и опаснее его, поскольку его внешняя интеллигентность позволяла ему легко манипулировать людьми, сея в их умах гораздо более опасные мысли, чем примитивные матерные эпатажи Кушанашвили. Объединяло же этих людей одно общее дело: один «пудрил мозги» в среде низших слоев населения, а второй «окучивал» высшие слои, в том числе и интеллигенцию.}}
== Номнары ==
{{columns-list|2|
* «Запад вблизи» (бир очулдурукчу дег, изд. Прогресс, 1982);
* «Parting With Illusions» (Прощание с иллюзиями) (1990) ISBN 978-0-380-71349-3;
* «Вспоминая войну (Remembering War): Советско-американский диалог» (М., «Новости»,1990; Oxford University Press, 1990). В соавторстве с Х. Кейссар ISBN 978-0-19-505126-1;
* «Eyewitness: A Personal Account of the Unraveling of the Soviet Union» (Свидетель) (1991) ISBN 978-0-679-41202-1, ISBN 0-679-41202-6;
* «The Communist Manifesto». (June 1992) ISBN 0-553-21406-3;
* {{книга |автор=Познер В., Кан Б., Ургант И. |заглавие=Одноэтажная Америка |место=М. |издательство=Зебра-Е |год=2008 |страниц=480 |isbn= 978-5-94663-604-9 |ref=Познер и др. }};
* «Тур де Франс. Путешествие по Франции с Иваном Ургантом» (М.: АСТ: Астрель, 2011, 304 с.) ISBN 978-5-17-071947-1, 978-5-271-32729-2;
* «[[Прощание с иллюзиями]]» ([[АСТ (издательство)|АСТ]], 2012, 480 с.) ISBN 978-5-271-41210-3.
* «[[Их Италия]]» ([[АСТ (издательство)|АСТ]], 2013, 358 с.) ISBN 978-5-17-077169-1
* «Познер о Познере» ([[АСТ (издательство)|АСТ]], 2014, 416 с.) [[Special:BookSources/9785170771691|ISBN]]978-5-17-084029-8
* «Противостояние» ([[АСТ (издательство)|АСТ]], 2015, 350 с.) ISBN 978-5-17-089577-9
* «Немецкая тетрадь. Субъективный взгляд» ([[АСТ (издательство)|АСТ]], 2019, 90 с.) ISBN 978-5-17-113213-2
}}
== Телевидение фильмнери<ref name=":1" />==
[[Файл:Логотип Тур де Франс.jpeg|thumb|right|225px|Владимир Познер биле [[Ургант, Иван Андреевич|Иван Урганттың]] дамчыдылга заставказында Стилизованное изображение «[[Тур де Франс (телепередача)|Тур де Франс]]»]]
Барык шупту телевидение фильмнерин Владимир Познер вёл [[Иван Ургант|Иван Ургант]] биле.
{{columns-list|2|
* {{год в кино|2008}} — [[Одноэтажная Америка (теледамчылга)|Одноэтажная Америка]] ({{нп5|Кан, Брайан|Брайан Кан|en|Brian Kahn}} биле кады автор болуру база [[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]])
* {{год в кино|2010}} — [[Тур де Франс (теледамчыдылга)|Тур де Франс]] ([[Ургант, Иван Андреевич|Иваном Ургантом]] биле кады)
* {{год в кино|2012}} — [[Их Италия]] ([[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]] биле кады)
* {{год в кино|2012}} — [[Глаз Божий]] — [[Пикассо, Пабло|Пабло Пикассо]] роль күүседикчизи
* {{год в кино|2013}} — [[Германская головоломка]] ([[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]] биле кады){{sfn|Кудряц|2013}}
* {{год в кино|2014}} — [[Англия в общем и в частности]] ([[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]] биле кады)
* {{год в кино|2016}} — [[Еврейское счастье (теледамчыдылга)|Еврейское счастье]] ([[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]] биле кады)
* [[2016]] — Шекспир. Предостережение королям
* {{год в кино|2017}} — [[В поисках Дон Кихота]] ([[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]] биле кады)
* {{год в кино|2018}} — [[Самые. Самые. Самые]]<ref>{{Cite news|title=О выходе нового фильма - Познер Online|url=http://pozneronline.ru/2018/04/20694/|work=Познер Online|accessdate=2018-04-22|language=ru-RU}}</ref> ([[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]] биле кады)
* {{год в кино|2019}} — [[Страна, которую так и не открыли]]<ref>{{Cite news|title=Владимир Познер о Японии и библии - Познер Online|url=https://pozneronline.ru/2019/01/23827/|work=Познер Online|accessdate=2019-04-27|language=ru-RU}}</ref> (совместно с [[Ургант, Иван Андреевич|Иваном Ургантом]])
}}
== Шаңналдары ==
{{columns-list|2|
* [[«За заслуги перед Отечеством» ордени]] IV дугаар чадазы ([[27 ноябрь]] [[2006 чыл]]) — ''за большой вклад в развитие отечественного телерадиовещания и многолетнюю плодотворную деятельность''<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/24616 Указ Президента РФ от 27 ноября 2006 года № 1316]</ref>.
* [[Орден Почёта (Россия)|Орден Почёта]] ([[3 декабрь]] [[1999 чыл]]) — ''за заслуги в области культуры и в связи с 75-летием радиовещания в России''<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/14705 Указ Президента РФ от 3 декабря 1999 года № 1594]</ref>.
* [[Орден Дружбы народов]] ([[29 март]] [[1994 чыл]]) — ''за плодотворную творческую работу на телевидении и радиовещании, большой личный вклад в развитие демократических процессов в России и укрепление дружественных связей между народами''<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/5747 Указ Президента РФ от 29 марта 1994 года № 606]</ref>.
* [[Медаль «За трудовую доблесть» ]] ([[14 ноябрь]] [[1980 чыл]]) — ''за большую работу по подготовке и проведению Игр XXII Олимпиады''<ref>[http://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&base=ESU&n=39115&dst=0&profile=0&mb=LAW&div=LAW&BASENODE=&SORTTYPE=0&rnd=261745.1117324155&ts=E214D1AAEDD0E2416AF1F4C6E81FD872&SEARCHPLUS=%EF%EE%E7%ED%E5%F0%E0%20%E2%EB%E0%E4%E8%EC%E8%F0%E0&SRD=true#0 Указ Президиума Верховного Совета СССР от 14 ноября 1980 года № 3301-X «О награждении орденами и медалями СССР работников, наиболее отличившихся при подготовке и проведении Игр XXII Олимпиады»]</ref>.
* Россия Федерацияның Президентизи өөрүп четтирери ([[30 апрель]] [[2008 чыл]]) — ''за большой вклад в развитие институтов гражданского общества и обеспечение защиты прав и свобод человека и гражданина''<ref>[http://kremlin.ru/acts/bank/27281 Распоряжение Президента Российской Федерации от 30 апреля 2008 № 234-рп «О поощрении членов Совета при Президенте Российской Федерации по содействию развитию институтов гражданского общества и правам человека»]</ref>.
* [[ТЭФИ]] Хөй катап кылган лауреады, 2009 чылда ''«За личный вклад в развитие Российского Телевидения»'' шаңнал тыпсыр.
* [[Муз-ТВ]] 2013 шаңналы. «За вклад в жизнь» тускай шаңнал<ref>[http://premia.muz-tv.ru/blog/103/ Премия МУЗ-ТВ 2013 победители] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611002449/http://premia.muz-tv.ru/blog/103/ |date=2013-06-11 }}</ref>.
* [[Орден Почётного легиона|Ордена Почётного легиона]] (1 январь 2014) кавалери{{sfn|«Лента.Ру», 01.01.2014}}
}}
== Улай көр. ==
{{Навигация}}
* [[Познер (теледамчыдылга)]]
* [[Прощание с иллюзиями]]
== Демдеглелдер ==
; Комментарии
{{демдегледер|2|group=*}}
; Источники
{{демдеглелдер|colwidth=22em}}
== Чогаал ==
{{columns-list|2|
* {{публикация|статья|автор= |заглавие=Владимир Познер: «Наркотики нужно легализовать — я их абсолютный противник» |ссылка=http://www.novayagazeta.ru/society/24403.html?print=1 |издание=Новая газета |год=2004 |месяц=03 |день=29 |номер=21 |архив=https://www.webcitation.org/6YCfAHM62|архив дата=2015-05-01 |ref=«Новая газета» }}
* {{книга |автор=Ганжа И. |заглавие=Познер. Большой портрет. Фотоальбом |место=М.<!-- ? --> |издательство=Елена Резник |год=2013 |страниц=296 |isbn=978-5-905327-03-2 |ref=Ганжа }}
* {{публикация|статья|автор=Денисова М. |заглавие=Владимир Познер: «По крайней мере, я это попробовал…» |ссылка=http://7days.ru/stars/privatelife/vladimir-pozner-po-krayney-mere-ya-eto-poproboval/2.htm |издание=[[7 дней (журнал)|7 дней]] |тип=журнал |год=2009 |месяц=05 |день=22 |номер=22 |архив=https://www.webcitation.org/6YCkPwKxE|архив дата=2015-05-01|ref=Денисова }}
* {{книга |автор=[[Додолев, Евгений Юрьевич|Додолев Е.]]|заглавие=Влад Листьев. Пристрастный реквием |место=М. |издательство=Зебра Е |год=2012 |страниц=320|isbn=978-5-905629-27-3 |ref=Додолев }}
* {{публикация|статья|автор=[[Кашин, Олег Владимирович|Кашин О.]] |заглавие=Именем Владимира Познера прикрыли котлован |ссылка=http://www.kommersant.ru/doc/438836 |издание=[[Коммерсантъ]] |тип=газета |год=2003 |месяц=12 |день=25 |номер=235(2838) |архив=https://www.webcitation.org/6YH1ArXOH |архив дата=21015-05-04 |ref=Кашин }}
* {{книга |автор=Кудимов Ю. |часть=Человек с моста дружбы |заглавие=Они выбрали СССР |ответственный=Сост. В. И. Андриянов |место=М. |издательство=Политиздат |год=1987 |страниц=206 |ref=Кудимов }}
* {{публикация|статья|автор=Кудряц Е. |заглавие=Владимир Познер: «На меня бесполезно оказывать давление!» |ссылка=http://www.partner-inform.de/partner/detail/2008/11/172/3378 |издание=Партнёр |тип=журнал |год=2008 |месяц=11 |номер=11(134) |архив=https://www.webcitation.org/6YCgUYzGL|архив дата=2015-05-01 |ref=Кудряц }}
* {{публикация|статья|автор=Кудряц Е. |заглавие=Владимир Познер: «Немцы признали свои преступления, и процесс покаяния продолжается!» |ссылка=http://neuezeiten.rusverlag.de/2013/12/30/2158-2/ |издание=Neue Zeiten |тип=журнал |год=2013 |месяц=12 |номер=12(150) |архив=https://www.webcitation.org/6YCftOeAi|архив дата=2015-05-01 |ref=Кудряц }}
* {{публикация|статья|автор=Мельман А. |заглавие=Телегерой нашего времени |ссылка=http://www.mk.ru/print/article/247634/ |издание=[[Московский комсомолец]] |тип=газета |год=2009 |месяц=4 |день=1 |номер=25020 |ref=Мельман |архив=https://www.webcitation.org/69tSoqzE2|архив дата=2012-08-13}}
* {{публикация|статья|автор=Миненкова Е. |заглавие=Владимир Познер разгадывает германскую головоломку |ссылка=http://www.rg-rb.de/index.php?id=8294&option=com_rg&task=item |издание=Русская Германия |тип=газета |год=2012 |месяц=12 |день=07 |номер=49 |архив=https://www.webcitation.org/6YChCpsmP|архив дата=2015-05-01 |ref=Миненкова }}
* {{публикация|статья|автор=Падерина К. |заглавие=Владимир Познер: «Скоро стану прадедом» |ссылка=https://web.archive.org/web/20101008174203/http://teleweek.ru/36509 |издание=Теленеделя |тип=журнал |год=2008 |месяц=05 |день=14 |номер=20(33) |архив=https://www.webcitation.org/6YChiouVf|архив дата=2015-05-01 |ref=Падерина }}
* {{статья |автор=Познер В. В. |заглавие=Рождённый 1 апреля |ссылка=http://www.ogoniok.com/archive/1999/4600/13-28-35/ |издание=Огонёк |тип=журнал |год=1999a |номер=13 |страницы=28—35 |issn=0131-0097 |ref=Познер |description=Записал Баташов А. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150619012603/http://www.ogoniok.com/archive/1999/4600/13-28-35/ |date=2015-06-19 }}
* {{статья |автор=Познер В. В. |заглавие=Я узнал кличку отца — Каллистрат |ссылка=http://www.ogoniok.com/archive/1999/4601/14-36-39/ |издание=Огонёк |тип=журнал |год=1999b |номер=14 |страницы=36—39 |issn=0131-0097 |ref=Познер |description=Записал Баташов А. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716170717/http://www.ogoniok.com/archive/1999/4601/14-36-39/ |archivedate=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924071944/http://www.ogoniok.com/archive/1999/4601/14-36-39/ |date=2015-09-24 }}
* {{публикация|статья|автор=Рудык А. |заглавие=Вот те «Крост» |ссылка=http://www.afisha.ru/article/149/ |издание=[[Афиша (журнал)|«Афиша. Все развлечения Москвы»]] |тип=журнал |год=2007 |месяц=09 |день=24 |номер=209 |архив=https://www.webcitation.org/6YGuNZvkq |архив дата=2015-05-04 |ref=Рудык }}
* {{публикация|статья |заглавие=Свобода — не воля |ссылка=https://web.archive.org/web/20130526181536/http://www.automobili.ru/magazine/2011/10/main_hero/persons/1199/ |издание=Автомобили |тип=журнал |год=2011 |месяц=10 |номер=10 |архив=https://www.webcitation.org/6YCibufh5 |архив дата=2015-05-01 |ref=«Автомобили»}}
* {{книга |автор=Смирнов С. |заглавие=Времена лжи с Владимиром Познером |место=М. |издательство=ЭКСМО |год=2005 |страниц=512 |серия=Народ против |isbn=5-9265-0163-6 |ref=Смирнов}}
* {{публикация|статья|автор=Стоцкий А. |заглавие=Слово и дело |ссылка=http://eg.ru/daily/cadr/8903/ |издание=Экспресс-Газета |год=2007 |месяц=04 |день=09 |номер=14(635) |ref=Стоцкий |архив=https://www.webcitation.org/614IbyRrM|архив дата=2011-08-20}}
* {{публикация|статья|автор=Тельпиз Е. |заглавие=Искусство жить |ссылка=http://cherami.club/publication/78/ |издание=Cher Ami |тип=журнал |место=[[Курган (город)|Курган]] |год=2013 |месяц=12 |день=30 |номер=2(41) |архив=https://www.webcitation.org/6XuY7hfmy|архив дата=2015-04-19 |ref=Тельпиз}}
* {{публикация|статья|автор=Фрумкин С. |заглавие=Обаятельный советский человек | |ссылка=http://www.vestnik.com/issues/2000/0718/win/frumkin.htm |издание=Вестник |тип=журнал |год=2000 |месяц=07 |день=18 |номер=15(248) |архив=https://www.webcitation.org/6YCj6esjL|архив дата=2015-05-01 |ref=Фрумкин }}
* {{cite news |first=A. S. |last=Jones |title=American and Soviet Journalists Probe and Parry |url=https://www.nytimes.com/1987/04/09/us/american-and-soviet-journalists-probe-and-parry.html?pagewanted=print |work=New York Times |publisher=nytimes.com |date=1987-04-09 |accessdate=2015-04-15 |language=en |deadlink=No |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YCjV6NNX?url=http://www.nytimes.com/1987/04/09/us/american-and-soviet-journalists-probe-and-parry.html?pagewanted=print |archivedate=2015-05-01 |ref=Jones, 1987 }}
}}
== Шөлүглер ==
{{columns-list|2|
* [http://pozneronline.ru/ Официальный сайт Владимира Познера]
<!-- Статьи по алфавиту: -->
* {{cite web |url=http://www.unian.net/politics/767581-vladimir-pozner-proishodyaschee-v-rossii-priznak-neuverennosti-i-nervoznosti.html |title=Владимир Познер: «Происходящее в России — признак неуверенности и нервозности» |author=Береза А. |date=2013-03-25 |publisher=unian.net |accessdate=2015-04-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFoDbLbh?url=http://www.unian.net/politics/767581-vladimir-pozner-proishodyaschee-v-rossii-priznak-neuverennosti-i-nervoznosti.html |archivedate=2015-05-03 |ref=Береза, 2013 |deadlink=no }}
* {{cite web|url=http://ria.ru/interview/20131204/981962136.html|title=Владимир Познер: «В России есть журналисты и нет журналистики»|author=Бородина А.|date=2013-12-04|accessdate=2015-04-14|publisher=[[РИА Новости]]|archiveurl=http://www.peeep.us/897eba3a |archivedate=2013-12-04}}
* {{cite web |url=http://fakty.ua/65738-vladimir-pozner-quot-bolee-menee-prilichno-govorit-po-russki-ya-nauchilsya-godam-k-devyatnadcati-kogda-priehal-v-moskvu-iz-germanii-quot |title=Владимир Познер: «Более-менее прилично говорить по-русски я научился годам к девятнадцати, когда приехал в Москву из Германии» |author=Ванденко А. |date=2004-04-02 |publisher=fakty.ua |accessdate=2015-01-12 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6VX9Gbdh6?url=http://fakty.ua/65738-vladimir-pozner-quot-bolee-menee-prilichno-govorit-po-russki-ya-nauchilsya-godam-k-devyatnadcati-kogda-priehal-v-moskvu-iz-germanii-quot |archivedate=2015-01-12 |ref=Ванденко, 2004 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://lenta.ru/news/2014/01/01/pozner/ |title=Владимир Познер стал кавалером Ордена Почётного легиона |date=2014-01-01 |publisher=lenta.ru |accessdate=2015-04-19 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFp4oYGf?url=http://lenta.ru/news/2014/01/01/pozner/ |archivedate=2015-05-03 |ref=«Лента.Ру», 01.01.2014 |deadlink=no }}
* {{cite web|last=|first=|url=http://www.gay.ru/news/rainbow/2013/05/26-26091.htm|title=Владимир Познер: «Однополые браки во Франции — это прорыв в менталитете»|publisher=[[Gay.ru]]|date=2013-05-26|accessdate=2015-04-18|ref=Gay.Ru, 2013|deadlink=no}}
* {{cite web |url=http://gay.ru/news/rainbow/2007/06/16-10188.htm |title=Владимир Познер: «Отношение к геям — индикатор толерантности в умах людей» |date=2007-06-16 |publisher=gay.ru |accessdate=2015-04-18|ref=Gay.Ru, 2007 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://www.chaskor.ru/news/vladimira_poznera_zastavili_zakryt_shou_na_dozhde_28599 |title=Владимира Познера заставили закрыть шоу на «Дожде» |date=2012-06-25 |publisher=chaskor.ru |accessdate=2015-04-16 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFq0SGIe?url=http://www.chaskor.ru/news/vladimira_poznera_zastavili_zakryt_shou_na_dozhde_28599 |archivedate=2015-05-03 |ref=Частный корреспондент, 2012 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/learn_english/newsid_6213000/6213712.stm |title=Владимир Познер: «Полиглотом меня сделала жизнь» |author=Власенко Е. |date=2006-12-06 |publisher=Русская служба [[Би-би-си|BBC]] |accessdate=2015-04-16 |description=обновлено |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFqUSLA3?url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/learn_english/newsid_6213000/6213712.stm |archivedate=2015-05-03 |ref=Власенко, 2006 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://www.baltinfo.ru/print/2011/11/14/Vladimir-Pozner-Solovev-mne-zaviduet-240969 |title=Владимир Познер: «Соловьёв мне завидует…» |author=Вольский Н. |date=2011-11-14 |publisher=baltinfo.ru |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFrA2vrA?url=http://www.baltinfo.ru/print/2011/11/14/Vladimir-Pozner-Solovev-mne-zaviduet-240969 |archivedate=2015-05-03 |ref=Вольский, 2011 |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923223042/http://www.baltinfo.ru/print/2011/11/14/Vladimir-Pozner-Solovev-mne-zaviduet-240969 |date=2015-09-23 }}
* {{cite web |url=http://www.kasparov.ru/material.php?id=4B7282523FF92 |title=Мой принцип |author=Гуленок О. |date=2010-02-10 |publisher=.kasparov.ru |description=Интервью с В. В. Познером |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFrUpVG6?url=http://www.kasparov.ru/material.php?id=4B7282523FF92 |archivedate=2015-05-03 |ref=Гуленок, 2010 |accessdate=2013-01-07 |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150106113258/http://www.kasparov.ru/material.php?id=4B7282523FF92 |date=2015-01-06 }}
* {{cite web |url=http://ericche.com/vladimir-pozner |title=Дом Владимира Познера в переулке между Остоженкой и Старым Арбатом |publisher=ericche.com |accessdate=2015-04-18 |archiveurl=https://archive.today/20150503184547/http://pozneronline.ru/2000/07/8739/ |archivedate=2015-05-03 |ref=Интервью, 2000 |deadlink=no }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308194431/http://ericche.com/vladimir-pozner |date=2016-03-08 }}
* {{cite web|author=Журавлёва О.|url=http://echo.msk.ru/programs/personalno/1078890-echo/|title=Особое мнение|publisher=[[Эхо Москвы]]|date=2013-05-22|accessdate=2015-04-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H2yOdoIQ?url=http://echo.msk.ru/programs/personalno/1078890-echo/|archivedate=2013-06-01|ref=Журавлёва, 2013|deadlink=no}}
* {{cite web|url=http://www.colta.ru/articles/media/355|title=Владимир Познер: «Эрнст сказал, что согласен с каждым моим словом»|author=Кашин О.|date=2013-02-26|publisher=Colta.ru|description=Медиа|accessdate=2017-09-16|8=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFuKdZAJ?url=http://www.colta.ru/articles/media/355|archivedate=2015-05-03|ref=Кашин, 2013|deadlink=no}}
* {{cite web |url=http://www.dommuseum.ru/index.php?m=dist&pid=9730 |title=Краткая биография Владимира Александровича Познера на сайте дома-музея Марии Цветаевой при Департаменте культуры Москвы |publisher=dommuseum.ru |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YFujrGbY |archivedate=2015-05-03 |ref=Краткая биография В. А. Познера}}
* {{cite web |url=http://www.interfax-religion.ru/print.php?act=analysis&id=150 |title=С именинами, уважаемый Владимир Владимирович! |author=[[Кураев, Андрей Вячеславович|Кураев А., протодиакон]] |date=2010-07-28 |publisher=[[Интерфакс-Религия]] |accessdate=2015-04-19|ref=Кураев, 2010 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://www.gay.ru/news/rainbow/2010/09/14-18981.htm |title=Лара Фабиан и Владимир Познер приветствуют Квир-фестиваль в Санкт-Петербурге |date=2010-09-14 |publisher=gay.ru |accessdate=2015-04-18|ref=Gay.Ru, 2010 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://kp.ua/daily/110610/231182/ |title=Евгений Киселёв: «Я – украинский журналист с российским паспортом» |author=Лицкевич О. |date=2010-06-11 |publisher=kp.ua |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGjEXWrW?url=http://kp.ua/live/231182-evhenyi-kyselev-ya-ukraynskyi-zhurnalyst-s-rossyiskym-pasportom |archivedate=2015-05-04 |ref=Лицкевич, 2010 |deadlink=yes }}
* {{cite web |url=http://www.segodnya.ua/culture/stars/Vladimir-Pozner-My-s-Azarovym-oba-okazalis-polezny-drug-drugu.html |title=Владимир Познер: «Мы с Азаровым оба оказались полезны друг другу» |author=Панченко А. |date=2013-03-23 |publisher=segodnya.ua; webcitation.org |accessdate=2015-04-15 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Ff8EBoe9?url=http://www.segodnya.ua/culture/stars/Vladimir-Pozner-My-s-Azarovym-oba-okazalis-polezny-drug-drugu.html |archivedate=2013-04-05 |ref=Панченко, 2013 |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326050521/http://www.segodnya.ua/culture/stars/Vladimir-Pozner-My-s-Azarovym-oba-okazalis-polezny-drug-drugu.html |date=2013-03-26 }}
* {{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/24269/465878/ |title=Познер Владимир Владимирович |work=Досье KP.RU |publisher=kp.ru |date=2009-03-31 |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGl5cWGz?url=http://pda.kp.ru/daily/24269/465878/ |archivedate=2015-05-04 |ref=Досье KP.RU, 2009 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://lenta.ru/lib/14160467/full.htm |title=Познер, Владимир |subtitle=Телеведущий, журналист |publisher=lenta.ru |accessdate=2015-04-19 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGlMOIgn?url=http://lenta.ru/lib/14160467/full.htm |archivedate=2015-05-04 |ref=«Лента.Ру»: : Познер, Владимир |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://lenta.ru/articles/2008/11/18/pozner/ |title=«Познер» позднего периода |date=2008-11-18 |subtitle=На «Первом канале» состоялась премьера авторской передачи Владимира Познера |publisher=lenta.ru |accessdate=2015-04-14 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGlcdUd5?url=http://lenta.ru/articles/2008/11/18/pozner/ |archivedate=2015-05-04 |ref=«Лента.Ру». 18.11.2008 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://www.1tv.ru/news/polit/46967 |title=Популярному телеведущему Владимиру Познеру исполняется 70 лет |date=2004-04-01 |publisher=1tv.ru |accessdate=2015-04-14|ref=Первый канал, 14.04.2015 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://pozneronline.ru/2014/12/9986/ |title=Премьера фильма «Англия в общем и в частности» |date=2014-12-24 |publisher=pozneronline.ru 2014 |accessdate=2015-04-16 |archiveurl=https://archive.today/20150504092921/http://pozneronline.ru/2014/12/9986/ |archivedate=2015-05-04 |ref=«ПознеpOnline», 2014 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://mitrofanova.chat.ru/pages/dosye01.html |title=Владимир Познер. Досье |author=Раззаков Ф. |work=Звёзды телевидения. — М.: ЭКСМО, 2000 |publisher=mitrofanova.chat.ru |accessdate=2015-04-14 |description=ТелеоборZения от Нинель Митрофановой |ref=Раззаков, 2000 |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303025412/http://mitrofanova.chat.ru/pages/dosye01.html |date=2013-03-03 }}
* {{cite web |url=http://www.geraldine.ru/ |title=Ресторан «Chez Géraldine» |publisher=geraldine.ru |accessdate=2015-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416213500/http://www.geraldine.ru/ |archivedate=2015-04-16 |ref=Chez Géraldine}}
* {{cite web |url=http://vtbrussia.ru/culture/zhivoe-slovo/netsenzurnyiy-razgovor/ |title=Владимир Познер: «Читать Пушкина по-английски? Я что — обалдел?» |author=Ситник Л. |date=2012-10-10 |publisher=vtbrussia.ru |accessdate=2015-04-16 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGr8Jb00?url=http://vtbrussia.ru/culture/zhivoe-slovo/netsenzurnyiy-razgovor/ |archivedate=2015-05-04 |ref=Ситник, 2012 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://newsbabr.com/?IDE=50531 |title=Владимир Познер выступает за право на эвтаназию и выражает обеспокоенность усилением церкви в России |author=Скальский А. |date=2009-02-04 |publisher=newsbabr.com; kontury.info |accessdate=2015-04-18 |ref=Скальский, 2009 |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304133848/http://newsbabr.com/?IDE=50531 |date=2016-03-04 }}
* {{cite web |url=http://www.rosbalt.ru/main/2004/11/17/185548.html |title=Скандалу вокруг строительства школы Познера исполнился год |date=2004-11-17 |publisher=rosbalt.ru |accessdate=2015-04-16 |ref=Росбалт, 2004 |archiveurl=https://www.webcitation.org/614IZF4Ap?url=http://www.rosbalt.ru/main/2004/11/17/185548.html |archivedate=2011-08-20 |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201051733/http://www.rosbalt.ru/main/2004/11/17/185548.html |date=2012-12-01 }}
* {{cite web |url=https://web.archive.org/web/20100803161709/http://www.izvestia.ru/comment/article3144244 |title=Добрые и злые |author=[[Соколов-Митрич, Дмитрий Владимирович|Соколов-Митрич Д.]] |date=2010-07-27 |publisher=izvestia.ru; archive.org |accessdate=2015-04-19 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGvQryBs?url=http://wayback.archive.org/web/20100803161709/http://www.izvestia.ru/comment/article3144244 |archivedate=2015-05-04 |ref=Соколов-Митрич, 2010 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://www.dw.de/владимир-познер-в-россии-сегодня-нет-журналистики/a-18475451 |title=Владимир Познер: «В России сегодня нет журналистики» |author=Сотников И. |date=2015 |publisher=dw.de |accessdate=2015-06-04 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Z2DbmeUJ?url=http://www.dw.de/%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%80-%D0%B2-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F-%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%25 |archivedate=2015-06-04 |ref=Сотников, 2015 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=https://web.archive.org/web/20111129055955/http://style.rbc.ru/person/2011/11/28/161962.shtml |title=Владимир Познер: «Я гурман и люблю разные кухни мира» |author=Ткачёва Д. |date=2011-11-28 |publisher=rbc.ru; archive.org |accessdate=2015-04-18 |description=Интервью в Brasserie «Chez Géraldine» |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGvxCj1X?url=http://wayback.archive.org/web/20111129055955/http://style.rbc.ru/person/2011/11/28/161962.shtml |archivedate=2015-05-04 |ref=Ткачёва, 2011 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://izvestia.ru/news/288746 |title=Художества на Дмитровке |author=Устюгов Б. |date=2004-04-05 |publisher=izvestia.ru |accessdate=2015-05-04 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGx0MTyZ?url=http://izvestia.ru/news/288746 |archivedate=2015-05-04 |ref=Устюгов, 2004 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=https://web.archive.org/web/20070322182302/http://www.gzt.ru/politics/2004/09/15/110600.html |title=Жители Малой Дмитровки против школы телевизионного мастерства |subtitle=Акция против школы Познера |author=Филатов А. |date=2004-09-15 |publisher=gzt.ru; archive.org |accessdate=2015-04-16 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGy0Jb95?url=http://web.archive.org/web/20070322182302/www.gzt.ru/politics/2004/09/15/110600.html |archivedate=2015-05-04 |ref=Филатов, 2004 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://pozneronline.ru/category/izrail/ |title=Фильмы В. Познера. «Еврейское счастье» |date=2014 |publisher=pozneronline.ru |accessdate=2015-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150316074707/http://pozneronline.ru/category/izrail/ |archivedate=2015-03-16 |ref=О фильме «Еврейское счастье», 2014}}
* {{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/guests/4883/|title=Эхо Москвы: Владимир Познер|publisher=echo.msk.ru|accessdate=2015-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGt8oS3H?url=http://www.echo.msk.ru/guests/4883/|archivedate=2015-05-04|deadlink=no}}
* {{cite web |url=http://www.nsa.gov/public_info/_files/venona/1943/13jul_platon.pdf |title=Details of V. Aleksandrovich Pozner ("PLATON") and his U.S.A. contacts |trans_title=Подробности о В. Александровиче Познере («Платоне») и его контактах в США |publisher=[[Агентство национальной безопасности|NSA]], материалы [[Проект «Венона»|проекта «Венона»]] |date=1957-02-27 |format=PDF |accessdate=2010-05-03 |lang=en |archiveurl=https://www.webcitation.org/69tSlF8oW?url=http://www.nsa.gov/public_info/_files/venona/1943/13jul_platon.pdf |archivedate=2012-08-13 |ref=NSA, 1957 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819093955/http://www.nsa.gov/public_info/_files/venona/1943/13jul_platon.pdf |date=2012-08-19 }}
* {{cite web |url=http://abcnews.go.com/Nightline/Nightline25/story?id=318215 |title=Vladimir Pozner: A Nightline Moment From 1980 |author={{нп5|Коппел, Тед|Koppel T.|en|Ted Koppel}} |date=2004-09-12 |publisher=[[American Broadcasting Company|abcnews.go.com]] |accessdate=2015-04-18 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69tSnPExq?url=http://abcnews.go.com/Nightline/Nightline25/story?id=318215 |archivedate=2012-08-13 |lang=en |ref=Koppel, 2004 |deadlink=no }}
* {{cite web |url=http://mugi.hfmt-hamburg.de/Artikel/Katia_Tchemberdji |title=Katia Tchemberdji |author=Patow U., Back R. |date=2008-08-21 |publisher=mugi.hfmt-hamburg.de |accessdate=2015-04-19 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGsQfF0J?url=http://mugi.hfmt-hamburg.de/Artikel/Katia_Tchemberdji |archivedate=2015-05-04 |lang=de |ref=Patow et al.,2008 |deadlink=no }}
; Видео
* [https://pozneronline.ru/2014/03/7104/ «Ведущий». Документальный фильм Леонида Парфёнова о Владимире Познере.]
* [https://pozneronline.ru/2019/04/24718/ «Времена не выбирают». Документальный фильм к юбилею Владимира Познера.]
* {{cite web |url=http://www.5-tv.ru/programs/broadcast/502242/ |title=Владимир Познер |author=Максимов А. |date=2009-08-30 |work=Программа «Личные вещи» |publisher=5-tv.ru |accessdate=2015-04-18 |description=Интервью (видео) |ref=Максимов, 2009 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130416131930/http://www.5-tv.ru/programs/broadcast/502242/ |date=2013-04-16 }}
* {{cite web |url=http://www.tv2.tomsk.ru/video/poyavilas-zadacha-mochit-poznera |title=Владимир Познер на ТВ2 (текст и видео) |subtitle=«Появилась задача: мочить Познера» |author=Мучник Ю. |date=2013-04-28 |work=Час Пик. Суббота |publisher=tv2.tomsk.ru |accessdate=2015-04-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6YGyWvR3P?url=http://www.tv2.tomsk.ru/video/poyavilas-zadacha-mochit-poznera |archivedate=2015-05-04 |ref=ТВ2, 2013 (видео) |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529074741/http://www.tv2.tomsk.ru/video/poyavilas-zadacha-mochit-poznera |date=2016-05-29 }}
* {{cite web |url=http://www.1tv.ru/videoarchive/23530 |title=Тур де Франс. 2 серия. Париж |author=Познер В., Ургант И. |date=2010-09-05 |publisher=1tv.ru |accessdate=2015-04-16 |description=Прямая речь {{nobr|В. В. Познера}}|ref=«Тур де Франс»-2 |deadlink=no }}
}}
{{внешние ссылки}}
[[Аңгылал:Россияның журналистери]]
[[Аңгылал:ССРЭ-ниң журналистери]]
[[Аңгылал:АКШ-ның журналистери]]
[[Аңгылал:Журналистери-международники]]
[[Аңгылал:Россияның телебашкарыкчылары]]
[[Аңгылал:ССРЭ-ниң телебашкарыкчылары]]
[[Аңгылал:АКШ-ның телебашкарыкчылары]]
[[Аңгылал:МКУ-нуң биология-хөрзүн факультединиң доозукчулары]]
[[Аңгылал:Россияның хөреңгитеннери]]
[[Аңгылал:СЭКП кежигүннери]]
[[Аңгылал:Бир дугаар каналдың телебашкарыкчылары]]
[[Аңгылал:АКШ-дан ССРЭ-же даштыкы чуртче көшкен кижилер]]
[[Аңгылал:Россияның рестораторлары]]
[[Аңгылал:Россияның либералдары]]
[[Аңгылал:Владимир Познер]]
s29zuyrk9hqcq3gemzf2vmet5l3bl0v
Алдайлар
0
8339
52663
48407
2026-09-24T23:54:58Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52663
wikitext
text/x-wiki
'''Алтайлар''' (боттарын — {{lang-alt|алдайлар, алдай-кижи}}; эрги аттары — ойроттар) — [[Алдай даглары|Алдайның]] [[Түрктер|түрк]] үндезин [[чон|чону]], ооң тургузуунче дараазында [[Этниктиг бөлүк|этниктиг бөлүктер]] кирип турар: [[телеуттар]], [[теленгиттер]] (телестер), [[кумандиннер]] база [[тубалар]]. Кол нуруузунда [[Алтай Республика|Алтай Республикада]] чурттап турар. Ийи этнография бөлүктерге аңгылаттынып турар, кайзы-даа бодунуң дылынга чугааланып турар болгаш культура биле антропологиязы ылгалып турар. Саны 70 муң хире кижи. [[Мурнуу алтай дыл|мурнуу алтай]] база [[Соңгу алтай дыл|соңгу алтай дылдарда]] чугааланып турар.
== Этниктиг база этнография бөлүктер ==
Алтайларда ийи этнография бөлүктери аңгылаттынып турар:
* '''Мурнуу чүктүң алтайлары''' (''алтай-кижи'', очулгада ''алтайский человек'') азы собственно '''алтайлар''', [[Мурнуу чүк алтай дыл|мурнуу алтай дылда]] чугааланып турар (1948 чылга чедир ойрот деп адаттынып турган). Проживают в бассейне реки [[Катунь (река)|Катуни]] и её притоках. Выделяются [[телеуты]] (в [[Кемеровская область|Кемеровской области]]) и [[теленгиты|теленгиты (телесы)]] (в районе и к югу от [[Телецкое озеро|Телецкого озера]]), которые по переписи 2002 года учитывались как отдельные народы. Этнографы относят [[мурнуу чүк алтай дыл]] в состав [[киргиз-кыпчак дылдар|кыргыз-кыпчак бөлүк түрк дылдар]].
1917 чыл революцияга чедир распространённым орус среде наименованием народа было алтай татарлары, оно употреблялось наряду с алтайцами.
* '''Соңгу чүктүң алдайлары''', [[соңгу алтай дыл|соңгу алтай дылда]] чугааланып турар. Выделяются [[кумандинцы]] (среднее течение реки [[Бия (река)|Бии]]), [[челканцы]] (бассейн реки [[Лебедь (река)|Лебедь]]) и [[тубалары]] (левобережье реки Бии и северо-западное побережье [[Телецкое озеро|Телецкого озера]]), которые по переписи 2002 года учитывались как отдельные народы. Этнографы относят [[северноалтайский язык]] в состав [[соңгу чүк алтай дылдар|түрк дылдарның соңгу чүк алтай бөлүү]]. Өске классификацияда ийи алтай дылдар [[хакас дылдар|түрк дылдарның хакас бөлүүнге]] хамааржып турар.
Революция мурнунда литературага соңгу чүктүң алтайлары (тубаларлар) черневые татарлар деп билдингир турган<ref>[http://www.gorno-altaisk.info/news/2583 В Горном Алтае вышел сборник статей о черневых татарах | Новости Горного Алтая]</ref>.
Мурнуу чүктүң биле соңгу чүктүң алтайларының аразында не существует очень резких различий дыл, культура база амыдырал, база антропология<ref>Потапов Л. П. Этнический состав и происхождение алтайцев. Историко-этнографический очерк. / Отв. ред. А. П. Окладников. — Л.: Наука, 1969. — 196 с.</ref>.
Литературлуг алтай дыл сформировался на основе мурнуу-алтай дыл (ийи вариантыларга — собственно алтай база телеут). Для соңгу чүктүң разрабатывается тубалар литературлуг дыл.
=== Аймак-сөөктерге хувааттынары ===
{{Кол чүүл|Сёок}}
=== Генетика ===
* [http://medgenetics.ru/UserFile/File/Doc/Evolution%20Doc/kharkov%20Alt2007.pdf РАЗЛИЧИЯ СТРУКТУРЫ ГЕНОФОНДОВ СЕВЕРНЫХ И ЮЖНЫХ АЛТАЙЦЕВ ПО ГАПЛОГРУППАМ Y-ХРОМОСОМЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925233412/http://medgenetics.ru/UserFile/File/Doc/Evolution%20Doc/kharkov%20Alt2007.pdf |date=2020-09-25 }}
{| class="wikitable"
! rowspan="3" | Гаплобөлүктер !! colspan="6" | Удаа-дараа ужуражырып болуру %
|-
| colspan="3" | Соңгу чүктүң || colspan="3" | Мурнуу чүктүң
|-
|[[Горно-Алтайск]] (N = 20) ||[[Курмач-Байгол]] (N = 11) ||[[Турочак]] (N = 19) ||[[Бешпельтир]] (N = 43) ||[[Кулада]] (N = 46) ||[[Кош-Агач]] (N = 7)
|-
| C3 x M77 || – || – || – || – || 2,17 (1) || 14,28 (1)
|-
| C3c || – || – || – || – || 2,17 (1) || –
|-
| D x M15 || – || – || – || – || 10,87 (5) || 14,28 (1)
|-
| E || – || – || – || 2,33 (1) || – || –
|-
| F* || – || – || – || 6,98 (3) || 2,17 (1) || –
|-
| I1a || – || – || – || 2,33 (1) || – || –
|-
| I1b || – || – || – || 2,33 (1) || – || –
|-
| J2 || 5,00 (1) || – || – || 4,65 (2) || 4,35 (2) || –
|-
| K* || – || 18,18 (2) || 10,53 (2) || – || 2,17 (1) || –
|-
| N* || – || – || – || – || 10,87 (5) || –
|-
| N2 || 10,00 (2) || – || – || 4,65 (2) || – || 28,57 (2)
|-
| N3a || – || – || 15,79 (3) || 2,33 (1) || 2,17 (1) || –
|-
| O3 || – || – || 10,53 (2) || 9,30 (4) || 4,35 (2) || 14,28 (1)
|-
| P* || – || – || – || 2,33 (1) || – || –
|-
| Q* || 20,00 (4) || 63,64 (7) || 26,32 (5) || 4,65 (2) || 4,35 (2) || –
|-
| R1* || 15,00 (3) || – || – || – || – || –
|-
| R1a1 || 50,00 (10) || 18,18 (2) || 36,84 (7) || 58,14 (25) || 52,17 (24) || 28,57 (2)
|-
| R1b3 || – || – || – || – || 2,17 (1) || –
|-
| H || 0,7105 ± 0,0848 || 0,5818 ± 0,1420 || 0,7895 ± 0,0573 || 0,6545 ± 0,0801 || 0,7111 ± 0,0682 || 0,9048 ± 0,1033
|-
| || colspan="3" | 0,7510 ± 0,0406 || colspan="3" | 0,6941 ± 0,0518
|-
| H YSTR || 0,9368 ± 0,0354 || 0,8909 ± 0,0918 || 0,9542 ± 0,0301 || 0,9415 ± 0,0301 || 0,9691 ± 0,0125 || 1,0000 ± 0,0764
|-
| || colspan="3" | 0,9281 ± 0,0290 || colspan="3" | 0,9554 ± 0,0123
|}
Алтайларда 18 Y-хромосома гаплобөлүктер илереттинген: [[Гаплогруппа C (Y-ДНК)|C3xM77, С3с]], [[Гаплогруппа D (Y-ДНК)|DxM15]], [[Гаплогруппа E (Y-ДНК)|E]], [[Гаплогруппа F (Y-ДНК)|F*]], [[Гаплогруппа J2 (Y-ДНК)|J2]], [[Гаплогруппа I (Y-ДНК)|I1a, I1b]], [[Гаплогруппа K (Y-ДНК)|K*]], [[Гаплогруппа N (Y-ДНК)|N*]], N2, N3a, [[Гаплогруппа O (Y-ДНК)|O3]], [[Гаплогруппа P (Y-ДНК)|P*]], [[Гаплогруппа Q (Y-ДНК)|Q*]], [[Гаплогруппа R1 (Y-ДНК)|R1*]], [[Гаплогруппа R1a (Y-ДНК)|R1a1]] и [[Гаплогруппа R1b (Y-ДНК)|R1b3]]. Наиболее распространенной Y-хромосомной гаплогруппой у алтайцев является R1a, которая составляет около 53 % у южных алтайцев и 38 % у северных алтайцев. Наличие у алтайцев и западных и восточных евразийских гаплогрупп объясняется присутствием в генофонде алтайцев европейских и монгольских компонентов и древнего генетического субстрата<ref>''Харьков В. Н., Степанов В. А., Медведева О. Ф., Спиридонова М. Г., Воевода М. И., Тадинова В. Н., Пузырёв В. П.'' [http://naukarus.com/razlichiya-struktury-genofondov-severnyh-i-yuzhnyh-altaytsev-po-gaplogruppam-y-hromosomy Различия в структуре генофондов северных и южных алтайцев по гаплогруппам Y-хромосомы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920071947/http://naukarus.com/razlichiya-struktury-genofondov-severnyh-i-yuzhnyh-altaytsev-po-gaplogruppam-y-hromosomy |date=2020-09-20 }} // Генетика, 2007, том 43, № 5, стр. 675-687</ref>.
== Саны ==
2010 чылдың чизези-биле алтайларның районнарга кезээ:
{|class="standard sortable"
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''алтайлар'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Республика'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Кезээ'''
|-
| Улаган МР||Алтай||77,1
|-
| Онгудай МР||Алтай||76,1
|-
| Усть-Кан МР||Алтай||69,9
|-
| Шебалин МР||Алтай||45,3
|-
| Кош-Агач МР||Алтай||40,6
|-
| Чемаль МР||Алтай||27,8
|-
| Усть-Коксин МР||Алтай||22,5
|-
| Даг-Алтай ГО||Алтай||22,3
|-
| Турочак МР||Алтай||19,3
|-
| Чой МР||Алтай||8,6
|-
| Маймин МР||Алтай||6,9
|}
Во время [[2002 чылда Россияның националдыг тургузугнуң саны|2002 чылдың чизези]] 67 239 кижи идентифицировали себя как алтайцы: [[Алтай Республика|Алтай Республикада]] — 62 192 кижи, [[Алтай край|Алтай крайда]] — 1880 кижи.
Үндезин түрк чон [[Кемеровская область|Кемеровской области]], которое в советское время также учитывалось как алтайцы, теперь идентифицирует себя как [[Телеуттар|телеуттар]], а также [[Шорлар|шорлар]].
[[1989 чыл]]да [[Казахстан|Казахстанга]] 679 алтайлар чурттап турган, [[2009 чыл|2009 чылда]] — 221 кижи.<ref name="Каз2009"/>, [[Узбекистан|Узбекистанга]] [[1989 чыл|1989 чылда]] 191 алтайлар чурттап турган, [[Киргизия|Киргизияга]] — 116 (1989 чыл), а [[Таджикистан|Таджикистанга]] — 60 (1989 чыл), [[Украина|Украинага]] — 38 (2001 чыл), [[Белоруссия|Белоруссияга]] — 27 (1989 чыл), [[Туркмения|Туркменияга]] — 26 (1989 чыл), [[Грузия|Грузияга]] — 27 (1989 чыл), [[Молдавия|Молдавияга]] — 20 (1989 чыл), [[Литва|Литвага]] — 19 (1989 чыл), [[Азербайджан|Азербайджанга]] — 14 (1989 чыл), [[Латвия|Латвияга]] — 4 (2011 чыл), [[Эстония|Эстонияга]] — 3 (1997 чыл) база [[Армения|Арменияга]] — 1 (1989 чыл).
== Чаңчыл болган хеп ==
{{нет ссылок в разделе|дата=28 ноября 2016}}
[[Файл:SB - Altai man in national suit on horse.jpg|thumb|320px|Эр кижи чаңчыл болган хевинде]]
[[Файл:SB - Altay woman with horse.jpg|thumb|320px|Херээжен чаңчыл болган хевинде]]
== Чаңчыл болган чурттаары база оран-савазы ==
{{нет ссылок в разделе|дата=28 ноября 2016}}
[[Файл:Altai yurta.png|thumb|left|250px|Тостан кылган өг]]
== Аъш-чем ==
{{нет ссылок в разделе|дата=28 ноября 2016}}
== Социал организациязы ==
{{нет ссылок в разделе|дата=28 ноября 2016}}
[[Файл:SB - Altay shaman with drum.jpg|250px|thumb|Дүңгүрлүг херээжен хам]]
== Шажын культура база чаңчыл болган чүдүлгелери ==
{{нет ссылок в разделе|дата=28 ноября 2016}}
== Улай көр. ==
* [[Алтай тураскаалдар]]
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Чогаал ==
* {{книга
|автор =
|часть = Алтайцы
|заглавие = Народы России. Атлас культур и религий
|оригинал =
|ссылка =
|место = М.
|издательство = [[Дизайн. Информация. Картография]]
|год = 2010
|страниц = 320
|isbn = 978-5-287-00718-8}}
* {{книга |автор= |часть=Алтайцы |ссылка часть=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/137 |заглавие=Этноатлас Красноярского края |оригинал= |ссылка=https://web.archive.org/web/20141129041312/http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |викитека= |ответственный=Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. [[Рафиков, Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]] ; редкол.: [[Кривоногов, Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |издание=2-е изд., перераб. и доп |место=Красноярск |издательство=Платина (PLATINA) |год=2008 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=224 |серия= |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края}} {{Wayback|url=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |date=20141129041312 }}
* [[Потапов, Леонид Павлович|Потапов Л. П.]] Этнический состав и происхождение алтайцев. Историко-этнографический очерк. / Отв. ред. А. П. Окладников. — Л.: Наука, 1969. — 196 с.
* Алтайские инородцы: Сб. этногр. ст. и исслед. алт. миссионера, протоиерея [[Вербицкий, Василий Иванович|В. И. Вербицкого]] / Под ред. А. А. Ивановского. Горно-Алтайск, 1893. 270 с. Библиогр.: с. 270 (21 назв.).
== Шөлүглер ==
* [http://altaj.ru/altajcy Алтайцы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114101056/http://altaj.ru/altajcy |date=2012-01-14 }} — общая информация о этнической группе, исторические моменты и важнейшие события.
* [http://russia.rin.ru/guides/4705.html russia.rin.ru:Алтайцы]
* [https://www.genofond.ru/genofond.binec.ru/default225f0.html?s=0&p=701 КОРЕННЫЕ НАРОДЫ АЛТАЕ-САЯН:СООТНОШЕНИЯ ГЕНОФОНДОВ по данным о ДНК маркерах – аутосомных и Y хромосомы. Лавряшина М.Б., Васинская О.А.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714055137/https://www.genofond.ru/genofond.binec.ru/default225f0.html?s=0&p=701 |date=2021-07-14 }}
* [http://medgenetics.ru/UserFile/File/Doc/Evolution%20Doc/kharkov%20Alt2007.pdf РАЗЛИЧИЯ СТРУКТУРЫ ГЕНОФОНДОВ СЕВЕРНЫХ И ЮЖНЫХ АЛТАЙЦЕВ ПО ГАПЛОГРУППАМ Y-ХРОМОСОМЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925233412/http://medgenetics.ru/UserFile/File/Doc/Evolution%20Doc/kharkov%20Alt2007.pdf |date=2020-09-25 }}
{{Внешние ссылки}}
{{Тюркские народы}}
{{Народы России}}
[[Аңгылал:Россияның чоннары]]
[[Аңгылал:Түрк чоннар]]
[[Аңгылал:Алтай Республиканың чурттакчылары]]
[[Аңгылал:Сибирьниң чоннары]]
[[Аңгылал:Христиан шажынныг-түктер]]
[[Аңгылал:Алтайлар|
b0f1huem8iddqy8d4jap03io5cwy967
Остром, Элинор
0
9153
52673
49756
2026-09-25T02:46:57Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52673
wikitext
text/x-wiki
{{Эртемден
| Имя = Элинор Остром
| Научная сфера = {{экономика|США}}
| Награды и премии = {{Нобелевская медаль}} [[Нобелевская премия по экономике]] (2009) <br />[[Премия Джона Карти]] (2004) <br />[[Премия Юхана Шютте в политических науках]] (1999)<br />[[Премия Фрэнка Сейдмана]] (1997)
| Известен как =
| Знаменитые ученики =
| Научный руководитель =
| Альма-матер =
| Место работы =
| Гражданство =
| Оригинал имени = {{lang-en|Elinor Ostrom}}
| Место смерти =
| Дата смерти =
| Место рождения =
| Дата рождения =
| Описание изображения =
| Ширина =
| Изображение = Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg
| Сайт = [http://www.cogs.indiana.edu/people/homepages/ostrom.html Elinor Ostrom]
}}
'''Э́линор О́стром''' (урождённая ''Аван'', {{lang-en|Elinor Ostrom}}; 7 август 1933, Лос-Анджелес — 12 июнь [[2012 чыл|2012]], Блумингтон) — американ политолог база экономист, 2009 чылда экономикада Нобель шаңналының эдилекчизи, экономика талазында ол шаңналды алган бир дугаар херээжен кижи. Блумингтон школазының тургузукчузу.
== Намдары ==
Элинор Остром 1933 чылдың август 7-де Лос-Анджелеске еврей-протестант өг-бүлеге төрүттүнген. Ооң адазы, Эдриан Аван ({{lang-en|Adrian Awan}}, 1903—1968), Hollywood Bowl and Civic Light Opera-ның операның чурукчу-тургузукчузу база сценогравы; авазы, Мурнуу Дакотадан хөгжүмчү Лия Клэр Аван (төрүттүнгенде Хопкинс, {{lang-en|Leah Claire Hopkins}}, 1895—1985), Сан-Франциссконуң симфониялыг оркестриниң менеджери. Өөнүң ээзи — политолог Винсент Остром (англ. <span style="font-style:italic">[[:en:Vincent Ostrom|<span title="Версия статьи «Остром, Винсент» на английском языке">Vincent Ostrom</span>]]</span><span>; 25 сентябрь 1919 — 29 июнь 2012)</span>.
1954 чылда уран-чүүл бакалавр, 1962&nbsp;чылда магистр, 1965 чылда доктор эртем чадаларын Лос-Анджелесте Калифорнияның университединге чедип алган. Блумингтонда Индиана Университединиң 1974 чылдан 2012 чылга чедир профессору.
2009 чылда 2009 чылда экономикада Нобель шаңналын «экономиктиг организация талазы-биле шинчилелдери дээш» алган, экономика талазында ол шаңналды алган бир дугаар херээжен кижи. 1982 чылдан 1984 чылга чедир «Ниитичи шилилге» ниитилелиниң президентизи<ref name=":5">{{Чүүл|автор=Department of Political Science University of Rochester|заглавие=2008 William H. Riker Prize in political science|ссылка=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/ostrom-elinor.pdf|язык=|издание=National Academy of Sciences|тип=|год=2014|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=6|isbn=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326054558/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/ostrom-elinor.pdf |date=2015-03-26 }}</ref>. 1996 чылдан 1997 чылга чедир Американың политиктиг эртемнер каттыжыышкынының президентизи. 2001 чылдан 2012 чылга чедир Американың Национал эртемнер академиязының кежигүнү<ref name=":1">{{Чүүл|автор=McKay B.J., Bennett J.|заглавие=Biographical Memoir of Elinor Ostrom (1933–2012)|ссылка=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/ostrom-elinor.pdf|язык=|издание=National Academy of Sciences|тип=|год=2014|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=6|isbn=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326054558/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/ostrom-elinor.pdf |date=2015-03-26 }}</ref>.
<br />
== Шаңналдары ==
Элинорнуң чедиишкиннерин дараазында шаңналдар-биле демдеглээн<ref name=":4">{{Чүүл|автор=Ecological Society of America|заглавие=Resolution of Respect|ответственный=|ссылка=http://www.esa.org/history/obits/Ostrom_E.pdf|издание=|место=|издательство=Bulletin of the Ecological Society of America|год=2013|месяц=January|страницы=18|isbn=}}</ref>:
* 1997 — премия Фрэнка Сейдмана,
* 1999 — премия Юхана Шютте в политических науках за её глубокий эмпирический и теоретический анализ характера коллективных действий и рационального выбора. Элинор стала первой женщиной, получившей эту престижную награду,
* 2002 — получен грант от Международного Института социальных исследований[en],
* 2004 — Премия Джона Карти от Национальной академии наук США,
* 2005 — премия Джеймса Мэдисона Американской ассоциации политических наук[en],
* 2008 — премия Уильяма Х. Райкера в области политологии за продвижение в научном изучении политики посредством исследования институтов, регулирующих ресурсы в политическом, экономическом и экологическом контексте и за демонстрацию последствий этого исследования для эффективной политики. Элинор стала первой женщиной, получавшей эту престижную награду,
* 2008 — удостоена звания почетного доктора Норвежского университета естественных и технических наук,
* 2009 — получила исследовательскую премию Джонатана Тиша[en] за гражданскую активность от колледжа гражданства и государственной службы имени Джонатана Тиша[en] при Университете Тафтса,
* 2010 — журнал Utne Reader[en] включил Элинор Остром в список 25 фантазеров, которые меняют мир,
* 2012 — журнал Time включил Элинор Остром в список «100 самых влиятельных людей в мире».
== Бижээн чүүлдери ==
* ''Остром Э.'' [http://ecsocman.hse.ru/data/2012/12/27/1251396453/7.pdf Постановка задачи исследования институтов] // Экономическая политика. 2009. № 6.C.89-110. (англ. An agenda for the study of institutions, 1986)
* ''Остром Э.'' Управляя общим. Эволюция институтов коллективной деятельности. — М.: Мысль, ИРИСЭН, 2011. — ISBN 978-5-91066-045-2.(англ. Governing the commons: the evolution of institutions for collective action. 1990)
* ''Остром Э.'' [https://vgmu.hse.ru/data/2010/12/31/1208184461/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%205-52.pdf Теория рационального выбора коллективного действия. Бихевиористский подход. Обращение президента Американской политологической ассоциации, 1997 г] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430083450/https://vgmu.hse.ru/data/2010/12/31/1208184461/%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%205-52.pdf |date=2019-04-30 }}// Вопросы государственного и муниципального управления.- 2010.-№ 1.- С. 5-52. (англ. A behavioral approach to the rational choice theory of collective action: Presidential address, American Political Science Association, 1997)
* ''Остром Э.'' [https://www.project-syndicate.org/commentary/green-from-the-grassroots/russian Зелёная политика «с низов»] // Project Syndicate. - 12 июня 2012.
* Ostrom E. Institutional Arrangements for Resolving the Commons Dilemma: Some Contending Approaches //The Question of the Commons: The Culture and Ecology of Communal Resources/ eds. McCay B.J., Acheson J.M. — Tucson: University of Arizona Press, 1987, — pp. 250–265
* Ostrom E., Walker J., Gardner R. Rules, games, and common-pool resources. — Ann Arbor: University of Michigan Press. 1994. — ISBN 9780472065462
* Ostrom E., Crawford S.E.S. A grammar of institutions// American Political Science Review, September 1995, 89(3), pp. 582–600
* Ostrom E. A behavioral approach to the rational choice theory of collective action: Presidential address, American Political Science Association, 1997// American Political Science Review, March 1998, 92 (1), pp. 1–22
* Ostrom E., Walker J. Trust and reciprocity: interdisciplinary lessons from experimental research. — New York: Russell Sage Foundation. 2003 — ISBN 9780871546470
* Ostrom E. Understanding institutional diversity. — Princeton: Princeton University Press. 2005, — ISBN 9780691122380
* Ostrom E., Kanbur R., Guha-Khasnobis B. Linking the formal and informal economy: concepts and policies. — Oxford: Oxford University Press. 2007 — ISBN 9780199237296
* Ostrom E., Hess C. Understanding knowledge as a commons: from theory to practice. — Cambridge, Massachusetts: MIT Press. 2007, — ISBN 9780262516037
* Ostrom E., Janssen M.A., Anderies J.M. Going Beyond Panaceas. Proceedings of the National Academy of Sciences U.S.A., 2007, 104(39):15176-15178
* Ostrom E. A Diagnostic Approach for Going Beyond Panaceas. Proceedings of the National Academy of Sciences U.S.A., 104(39):15181-15187
* Ostrom E. A general framework for analyzing sustainability of social-ecological systems //Science 325(5939), pp. 419–422
* Ostrom E. Beyond markets and states: polycentric governance of complex economic systems//American Economic Review, June 2010, 100 (3), pp. 641–672
* Ostrom E. Polycentric Systems: Multilevel Governance Involving a Diversity of Organizations //Global Environmental Commons: Analytical and Political Challenges in Building Governance Mechanisms/eds. E. Brousseau, T. Dedeurwaerdere, P.-A. Jouvet and M. Willinger. — Cambridge, MA: Oxford University Press, pp. 105–125.
== Демдеглелдер ==
{{Примечания|2}}
== Шөлүглер ==
* [https://ostromworkshop.indiana.edu/ Ostrom Workshop] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130111652/https://ostromworkshop.indiana.edu/ |date=2016-11-30 }}
* [http://popecon.ru/103-novye-damby-uhudshili-effektivnost-irrigacionnyh-sistem-v-nepale.html Идеи Э. Остром и работа ирригационных систем в Непале]
[[Аңгылал:Алфавиттээн кижилер]]
[[Аңгылал:Июньнуң 12 мөчээн]]
[[Аңгылал:Августтуң 7 төрүттүнген]]
0hgdbli15q6ldi5uc6fbyeoowgtr0ri
Речбер, Рүштү
0
9377
52676
47295
2026-09-25T03:06:52Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52676
wikitext
text/x-wiki
{{Футболчу
| ат = Рүштү Речбер
| чурумал = Rustu Recber 2010.jpg
| дата рождения = 10.5.1973
| место рождения = {{местоРождения|Коркутели|в Коркутеле}}, [[Анталья]], [[Турция]]
| хамаатылал = {{Тук|Турция}} [[Турция]]
| узуну = 186
| нынешний клуб = ''карьеразын дооскан''
| молодёжные клубы = {{футболга депшилгези
|1985—1988|{{Тук|Турция}} Коркутелиспор| }}
| клубтары = {{футболга депшилгези
|1988—1993|{{Тук|Турция}} [[Антальяспор]]|1 (−?)
|1993—2003|{{Тук|Турция}} [[Фенербахче (футбол клуб)|Фенербахче]]|246 (−?)
|1993—1994|{{аренда}}{{Тук|Турция}} [[Антальяспор]]|33 (−?)
|2003—2004|{{Тук|Испания}} [[Барселона (футбол клуб)|Барселона]]|4 (−6)
|2004—2007|{{Тук|Турция}} [[Фенербахче (футбол клуб)|Фенербахче]]|54 (−?)
|2007—2012|{{Тук|Турция}} [[Бешикташ (футбол клуб)|Бешикташ]]|95 (−89)}}
| чыынды команда = {{футболга депшилгези
|1992—1993|{{Тук|Турция}} [[Турцияның футболга аныяк чыынды командазы|Турция (до 21)]]|12 (−12)
|1994—2012|{{Тук|Турция}} [[Турцияның футболга чыынды командазы|Турция]]|120 (−118)}}
| медальдар = {{турнир|[[Футболга делегей чемпионады|Делегей чемпионады]]}}
{{медаль|Хүлер|[[Футболга делегей чемпионады 2002|Южная Корея/Япония 2002]]}}
{{турнир|[[Конфедерация Кубогу|Конфедерация Кубоктары]]}}
{{медаль|Хүлер|[[Конфедерация Кубогу 2003|Франция 2003]]}}
{{турнир|[[Футболга Европа чемпионады|Европа чемпионады]]}}
{{медаль|Хүлер|[[Футболга Европа чемпионады 2008|Австрия/Швейцария 2008]]}}
}}
'''Рүштү Речбе́р''' (орус. Речбер Рюштю, тур. <span lang="tr" style="font-style:italic;">Rüştü Reçber</span>; 10 май 1973, Коркутели, Анталья) — турк футболчу хаалгачы (вратарь). Турцияның чыынды командазы дээш ойнаан оюннары-биле бирги черде — 120 маргылдаа; чыынды команда дээш сөөлгү оюнун 2012 чылдың май 26-да ойнаан<ref>https://football-pitch.ru/ryushtyu-rechber.html</ref>.
Делегейниң болгаш Европаның бирги чери дээш маргылдааларның хүлер шаңналдарының эдилекчизи Турцияның футболда чыынды командазының болгаш «Фенербахче» (10 чыл) деп турк футбол клувунуң хөй чылда кол хаалгачызы деп билдингир. Турцияның эң сураглыг футболчузу. ФИФА 100 даңзызынче кирип турар.
== Футболчу карьеразы ==
=== Клубка карьеразы ===
12 харлыында Рюштю «Коркутелиспор» деп бодунун төрээн хоорайында футболчу клубка ойнап эгелээн, 3 чыл болганда «Антальяспора» деп клубтуң составынче кирген. Эгезинде Речбер команданың үш дугаар хаалгачызы турган, ынчангаш беш чыл ойнап келгеш, шөлче ойнап каш-ла катап үнген.
1993 чылдың чайынында Турцияның алдарлыг «Фенербахче» клуву-биле керээ чарганының соонда хамык чүве өскерилген. Стамбулдуң клуву Рюштюну «Антальяспорга» кезек када хөлезилеп арттырып каан. Ынчан клубтуң тренерлери ону кол хаалгачы кылдыр шенеп көөр деп шиитпирлеп алган. Речбер ол магатты шын ажыглап шыдаан, ол сезонну эки ойнааш, командазын Суперлигаже үндүреринге үлүг хуузун киирген.
«Фенербахчеге» келгенде, баштай ол клубтуң ийиги хаалгачызы болуп турган, ынчалза-даа 1995 чылдың чазынында клубтуң кол хаалгачызы, Энгин Ипекоглу, кемдээш ойнап чадай берген, ынчан Речбер ооң орнунга хаалгага турупкан. Ооң соонда сес чыл иштинде Рюштю команданың кол хаалгачызы болуп келген. Речберниң эки оюнунуң ачызында командазы ийи катап Турцияның тулган чемпионнары болган. Боду 2001 чылда чуртуң эң тергиин ойнакчызы болган<ref name=trust>{{cite web |name=Türker Tozar |title=Turkey trust in Rüstü |url=https://es.uefa.com/insideuefa/news/newsid=291784.html |accessdate=29-03-2020 |publisher=УЕФА |date=01-04-2005}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200329145903/https://es.uefa.com/insideuefa/news/newsid%3D291784.html |date=2020-03-29 }}</ref>.
2003 чылдың чайынында Рюштю «[[Барселона (футболчу клуб)|Барселона-биле]]» керээ чарып алган, ынчалза-даа баштайгы маргылдааларында-ла элээн хөй частырыглар кылгаш, ийиги хаалгачы кылдыр олурупкан.
Ол-ла кыжын Речбер «Фенербахчеже» катап эглип келгеш, катап дораан кол хаалгачы апарган. 2007 чылга чедир клувунга 3 катап чемпион боорунга дузалашкан. 2007 чылда клуб-биле керээзи төнүп турган, ынчангаш оон эки ашкалыг кылдыр катап керээ чарып алыр дээрге, клубтуң удуртулгазы ынаваан, ынчангаш ол чорупкан.
Речбер улаштыр «Фенербахчениң» кол удурланыкчызы «Бешикташче» шилчий берген. Аңаа Рюштю база бир катап Турцияның чемпиону болган, база Турцияның Кубогунуң ийи катап эдилекчизи болган. 2012 чылдың чазынында Речбер футболчу карьеразын дооскан.
=== Турцияның чыынды командазы ===
Бир чыл иштинде Речбер Турцияның чыынды аныяктар командазынга ойнаан, а 1994 чылда Турцияның улуг чыынды командазынга киргеш, дораан кол хаалгачы апарган. Рюштюнуң баштайгы саргылдаалары-ла Евро-1996 база 2000 апарган, ынчалза-даа чыынды командага-даа, хаалгачының бодунга-даа ол хөй алдар эккелбээн.
2002 чылда Делегей чемпионадынга Турцияның чыынды командазы бодунуң төөгүзүнде эң тергиин түңнелди көргүзүп, чартык-финалга чедир ойнаан, ооң түңнелинде 3-кү черге төлептиг болганнар. Речбер маргылдаага үш удаа «тик кылдыр» турупкан, ооң иштинде плей-оффка эң кол Япония болгаш Сенегалдың чыынды командаларынга удур оюннарга. Маргылдааның түңнелинде Речбер [[Кан Оливер|Оливер Кан]]-биле кады маргылдааның символиктиг чыынды командазының даңзызынче кирген.
Дараазында база чыынды команда дээш сөөлгү маргылдаазы Евро-2008 болган, аңаа 35 харлыг хаалгачы ийиги хаалгачы кылдыр келгеш, Хорватияга удур маргылдаага үнүп келгеш, командазын чартык-финалче үндүрген. Германияның командазынга удур чартык-финалга 2:3 кылдыр уттурган соонда Речбер делегей чергелиг карьеразын дооскан.
<br />
== Чедиишкиннери ==
; «Фенербахче»
* Турцияның чемпионады: 1995/96, 2000/01, 2003/04, 2004/05, 2006/07
* Кубок TSYD: 1996, 1997
* Премьер-министрниң кубогунуң эдилекчизи: 1998
* Ататюрктуң кубогунуң эдилекчизи: 1998
; «Барселона»
* Испанияның чемпионадының ийиги чери: 2003/04
; «Бешикташ»
* Турцияның чемпиону: 2008/09
* Турцияның кубогунуң эдилекчизи: 2008/09, 2010/11
; Турцияның чыынды командазы
* Футболга делегей чемпионадының хүлер шаңналы: 2002
* Конфедерация кубогунуң мөңгүн шаңналы: 2003
* Европа Чемпионадынын мөңгүн шаңналы: 2008<ref>https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Ryushtyu-Rechber-Futbol-10051973</ref>
== Демдеглелдер ==
{{Примечания}}
== Шөлүглер ==
{{Даштыкы шөлүглер}}
[[Аңгылал:Алфавиттээн кижилер]]
[[Аңгылал:Майның 10 төрүттүнген]]
hqz08jdbrv6exvk3x2vvzgf85lzxlez
Зидан, Зинедин
0
9432
52668
52061
2026-09-25T01:33:03Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52668
wikitext
text/x-wiki
{{Футболчу
| ат = Зинедин Зидан
| чурумал =
| долу ат = Зинедин Язид Зидан
| шола ат = ''Зизу'' ({{lang-fr|Zizou}})
| хамаатылал = [[Франция]]
| узуну = 185
| кил = 82
| нынешний клуб = {{Тук|Испания}} [[Реал Мадрид (футбол клуб)|Реал Мадрид]]
| должность = кол тренер
| молодёжные клубтары = {{футболга депшилгези
|1982—1983|{{Тук|Франция}} Сен-Анри|
|1983—1987|{{Тук|Франция}} Сетем-ле-Валлон|
|1987—1988|{{Тук|Франция}} [[Канн (футбол клуб)|Канн]]| }}
| клубтары = {{футболга депшилгези
|1988—1992|{{Тук|Франция}} [[Канн (футбол клуб)|Канн]]|61 (6)
|1992—1996|{{Тук|Франция}} [[Бордо (футбол клуб)|Бордо]]|139 (28)
|1996—2001|{{Тук|Франция}} [[Ювентус]]|151 (24)
|2001—2006|{{Тук|Испания}} [[Реал Мадрид (футбол клуб)|Реал Мадрид]]|155 (37)
|'''1988—2006'''|'''Карьеразы дургаар'''|'''506 (95)''' }}
| чыынды команда = {{футболга депшилгези
|1988—1989|{{Тук|Франция}} [[Футболга Францияның чыынды (17 харга чедир)|Франция (17 харга чедир)]]|4 (1)
|1989—1990|{{Тук|Франция}} [[Футболга Францияның чыынды (18 харга чедир)|Франция (18 харга чедир)]]|6 (0)
|1990—1994|{{Тук|Франция}} [[Футболга Францияның аныяктар чыынды|Франция (21 харга чедир)]]|20 (3)
|1994—2006|{{Тук|Франция}} [[Футболга Францияның чыынды|Франция]]|108 (31)
|1995|{{Тук|Франция}} [[Футболга Францияның ийи дугаар чыынды|Франция (B)]]|1 (0) }}
| тренер клубтары = {{футболга депшилгези
|2013—2014|{{Тук|Испания}} [[Реал Мадрид (футбол клуб)|Реал Мадрид]]|<small>ассистент</small>
|2014—2016|{{Тук|Испания}} [[Реал Мадрид Кастилья]]|
|2016—2018|{{Тук|Испания}} [[Реал Мадрид (футбол клуб)|Реал Мадрид]]|
|2019—{{амгы үе}}|{{Тук|Испания}} [[Реал Мадрид (футбол клуб)|Реал Мадрид]]|
}}
| медальдар = {{турнир|[[Футболга делегей чемпионады|Делегей чемпионаттары]]}}
{{медаль|Алдын|[[Футболга Европа чемпионады 1998|Франция 1998]]}}
{{медаль|Мөңгүн|[[Футболга Европа чемпионады 2006|Германия 2006]]}}
{{турнир|[[Футболга Европа чемпионады|Европа чемпионаттары]]}}
{{медаль|Алдын|[[Футболга Европа чемпионады 2000|Бельгия/Нидерланды 2000]]}}
{{медаль|Хүлер|[[Футболга Европа чемпионады 1996|Англия 1996]]}}
{{турнир|Күрүне шаңналдары}}
{{ряд
|{{Офицер ордена Почётного легиона}}
|{{Кавалер ордена Почётного легиона}}
|{{Асир Национального ордена Заслуг (Алжир)}}
}}
| обновление данных о тренере = 31.05.2018
}}
'''Зинеди́н Язид Зидан''' ({{lang-fr|Zinédine Yazid Zidane}}, {{lang-ar|زين الدين زيدان}}, {{lang-kab|Zineddin Lyazid Zidan}}; <small>адаары:</small> {{IPA|[zinedin zidan]|-}}; [[23 июнь]] [[1972 чыл]]да төр., [[Марсель]], [[Франция]]) — шылгараңгай [[Франция|француз]] [[футболчу]] база [[Кабилдер|кабил]] ызыгуурлуг [[тренер]]. Футболдуң төөгүзүнде эң улуг ойначыларының бирээзи деп санаттынып турар<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/france/5147908.stm «Zidane’s lasting legacy»]. BBC. Retrieved 20 April 2013.
<br>[http://www.foxsportsasia.com/football/serie-a/news/detail/item683056/%22Zidane-is-greatest-football-player%22/ «Zidane is greatest football player»] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130921054409/http://www.foxsportsasia.com/football/serie-a/news/detail/item683056/%22Zidane-is-greatest-football-player%22/ |date=21 September 2013 }}. ESPN. Retrieved 20 April 2013
<br>[https://www.independent.co.uk/sport/football/international/brazil-0-france-1-zidane-regains-mastery-to-tame-brazil-406473.html «Brazil 0 France 1: Zidane regains mastery to tame Brazil»] The Independent. Retrieved 17 November 2013</ref><ref name="NY Times">[https://www.nytimes.com/2006/07/03/sports/soccer/03brazil.html «Brazil’s Fans Lament Demise of the Beautiful Game»]. New York Times. Retrieved 17 November 2013</ref><ref name="Sports Illustrated">[http://sportsillustrated.cnn.com/2004/soccer/06/09/france.pre/ «Defending champion bounces back from World Cup flop to try again»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060530112148/http://sportsillustrated.cnn.com/2004/soccer/06/09/france.pre/ |date=2006-05-30 }}. Sports Illustrated. Retrieved 17 November 2013</ref>. Зидан бодунуң карьеразын «[[Канн (футбол клуб)|Канн]]» клубка төп [[Чартык камгалакчы (футбол)|чартык камгалакчы]] позицияга эгелээн, сөөлзүреди «[[Бордо (футбол клуб)|Бордо]]» дээш ойнап турган, ынчалза-даа клубтар, французту бүгү делегейге билдингир кылып каан, «[[Ювентус]]» база «[[Реал Мадрид (футбо клуб)|Реал Мадрид]]» санаттынып турар, тургузуунда француз он ийи трофейлерни тиилээн.
Зидан дөрт катап делегейниң эң эки футболчузу деп санап турган (1998, 2000, 2003, 2006) база [[Европа|Европаның]] чаңгыс катап эң эки футболчузу (1998). 2004 чылда сөөлгү 50 чыл иштинде эң эки футболчу [[УЕФА]] деп санаан <ref name="UEFA Award">[https://www.theguardian.com/football/2004/apr/23/newsstory.sport5 «Zidane voted Europe’s best ever»] The Guardian. Retrieved 17 November 2013</ref>. 2016 чылда [[France Football]] версиязы-биле төөгүде эң эки француз футболчу деп санаан.
1994 чылдан 2006 чылга чедир [[Футболга Францияның чыынды|Францияның чыынды]] дээш ойнап турган, ниитизи-биле ооң тургузуунга 108 матчтарны эрттиргеш база 31 голду киир тепкен. Чыынды-биле кады Зидан делегей чемпиону апарган ([[Футболга делегей чемпионады 1998|1998]]) база Европа чемпиону ([[Футболга Европа чемпионады 2000|2000]]). [[2006 чылда Футболга делегей чемпионады|2006 чылда Делегей чемпионадының]] мурнунда, Зидан команданың капитаны турган база маргылдааның эң эки ойнакчызы апарган, мундиаль дооскан соонда француз ойнакчы карьеразын доозар дугайында дыңнаткан.
Сөөлүнде барып Зидан мадрид «Реал» тургузуунга ажылдап турган, президентиниң чөвүлекчизи, спорт директору, ийи дугаар команданың тренери база кол тренерниң ассистентизи албан-дужаалдарны ээлеп турган<ref name="Fifa Profile">[https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=163331/profile.html «French heir who became king»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180622111519/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=163331/profile.html |date=2018-06-22 }} ,FIFA.com Retrieved 17 November 2013</ref><ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/football/2011/jul/07/zinedine-zidane-real-madrid | title=Zinedine Zidane set to become Real Madrid director of football | date=2012-06-14 | location=London | work=The Guardian}}</ref>. Январь 2016 чылда [[Бенитес, Рафаэль|Рафаэль Бенитестиң]] халашкан соонда бир дугаар команданың кол тренер албан-дужаалынче Зидан далаштыг томуйлаан турган<ref name="Real Madrid">{{cite news|title=Zinedine Zidane: new coach of Real Madrid|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zinedine-zidane-new-coach-of-real-madrid|issue=4 January 2016|publisher=realmadrid.com|date=2016-01-04}}</ref>.
Зидан үш катап [[УЕФА чемпионнар лигазы|Чемпионнар лигазын]] тиилээн, Испанияның чемпину апарган, [[Испанияның суперкубогу|Испания суперкубогунуң]], [[УЕФА суперкубогу|УЕФА Суперкубогунуң]] эдилекчизи, а оон аңгыда ийи катап [[Футболга клуб делегей чемпионады|Клуб делегей чемпионадын]] тиилээн<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2017/jun/04/zinedine-zidane-manager-more-successful-player-real-madrid-champions-league|title=Zinédine Zidane the manager is already outperforming Zidane the player|date=2017-06-04|publisher=Guardian|accessdate=2017-06-27}}</ref>.
2018 чылда Зидан Чемпионнар лигазын 3 катап улаштыр тиилээн<ref name="Zidane record QZ">{{Cite news|url=https://qz.com/1290231/cristiano-ronaldo-mohamed-salah-and-zinedine-zidane-can-set-records-in-real-madrid-vs-liverpool-champions-league-final/|title=The records broken in Real Madrid’s Champions League final victory|last=Haldevang|first=Max de|work=Quartz|date=2018-05-26|access-date=2018-05-26|language=en}}</ref><ref name=Champions>{{cite news| last=de Juan | first=Manu | title=Zidane equals Paisley and Ancelotti with third win| year=2018 | publisher=As | url=https://en.as.com/en/2018/05/26/football/1527358294_241584.html}}</ref>.
Ындыг болза-даа, 2019 чылда мартта клубже ээп келген. Футбол финта «[[марсельская рулетка]]» тургузукчузу деп санаттынып турар<ref>{{статья |автор= |ссылка=https://www.sovsport.ru/articles/64018-zinedin-zidan-vsemu-chto-ja-umeju-menja-nauchila-ulica |заглавие=Зинедин Зидан: Всему, что я умею, меня научила улица (сокращённый вариант интервью изданию France Football) |язык= |издание=[[Советский спорт]] |тип=газета |год=1995 |месяц=7 |число=13 |том= |номер= |страницы= |issn= |ref=Советский спорт}}</ref>.
== Эрте чылдары ==
[[Файл:Lacastellane-16-marseille.JPG|thumb|240px|left|Хоорай кыдыында [[Марсель|Марсельде]], Зиданның чурттап турган бажыңы]]
=== Бичии чораан үези база аныяк назын ===
=== [[Реал Мадрид (футбол клуву)|«Реал Мадрид»]] ===
[[Файл:Zinedine zidane 2005.jpg|thumb|right|250px|<center>Зинедин Зидан «Реал» тургузуунда</center>]]
2002 чылдың эгезинде ийи матчтар уттундурбас артып каан — «[[Депортиво Ла-Корунья|Депортиво]]» база «[[Валенсия (футбол клуб)|Валенсияга]]» удур.
В том же 2001/2002 сезонда Зидан «Реал» [[УЕФА чемпионнар лигазы 2001/2002|Чемпионнар лигазын]] тиилээрин дузалашкан, забив гол с лёта левой ногой [[Роберто Карлос]]туң подачазы соонда [[УЕФА чемпионнар лигазының финалы 2002|финал матчта]] [[Байер 04 (футбол клуб)|леверкузен «Байерге»]] удур<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/apr/16/best-champions-league-goals|title=Ten of the best Champions League goals|date=2009-04-16|accessdate=2014-04-17|publisher=The Guardian|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.btvision.bt.com/sport/whos-made-our-champions-league-top-five/|title=Who's made our Champions League top five|accessdate=2014-04-17|publisher=British Telecom|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105220012/http://www.btvision.bt.com/sport/whos-made-our-champions-league-top-five/|archivedate=2012-11-05}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/6833372/Top-20-sporting-moments-of-the-decade-Zinedine-Zidanes-Champions-League-final-winner.html|title=Top 20 sporting moments of the decade: Zinedine Zidane's Champions League final winner|date=2009-12-20|accessdate=2014-04-17|work=The Telegraph (London)|first=Rory|last=Smith}}</ref>. Ол матчты мадридтер 2:1 сан-биле тиилээн, а Зиданның голу тиилелге апарган<ref>{{cite web|title = 2001 – present — Real Madrid surpasses the century mark| url = http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/2001-2010-the-ninth-with-zidane-beckham-ronaldo-and-figo| publisher = Realmadrid.com | accessdate =2008-07-12}}</ref>. 2002/2003 сезонда ол [[Футболга Испания чемпионады 2002/2003|Испанияның чемпиону]] апарган.
== Чыындыда карьеразы ==
1994 чылда август 17-де Зидан эң-не баштай [[Футболга Франция чыынды|Францияның чыынды]] футболказын кеткен. Эш хуу матчта французтар Чехияның чыынды — 0:2 уттуруп турганнар, кажан [[Эме Жаке]] решился выпустить на поле 22 харлыг футболчу из «Бордо». Чүгле ийи минут иштинде, матчтың 80 биле 82 дугаар минуталарында, Зидан ийи голду киир тепкен база санны деңнеширген. Улуг международный маргылдааларга ол 1996 чылда Англияга [[Футболга Европа чемпионады 1996|Европа чемпионадынга]] киришкен. Ынчан Францияның чыынды чартык финала чедир четкен, уступив в серии пенальти команде Чехии<ref>{{cite news|title=Czechs prevail on penalties to reach final|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/matches/round=224/match=52915/postmatch/report/index.html|publisher=UEFA.com|date=2015-04-16}}</ref>.
На самом маргылдаага Франция «алдын» тиилээн, а Зидан [[Футболга делегей чемпионадының финалы 1998|финал матчта]] [[Футболга Бразилияның чыынды|Бразилияның чыындыга]] удур 2 голду бажы-биле киир тепкен.
[[Файл:Maillot Zidane.jpg|thumb|left|170px|ЕЧ-2000 Зиданның футболказы]]
[[Футболга Европа чемпионадының финалы 2000|Финалда]] Францияның чыындызы [[Футболга Италия чыынды|Италияның командазын]] [[немелде үе]] 2:1 удуп алган.
Сөөлгү ээлчегде Зидан [[Футболга Швейцарияның чыынды|швейцарларның]] воротазынче голду киир тепкен, Франция 3:1 тиилээн. Түңнелинде француз чыынды бир дугаар чер бөлүүнден үнген, ынчалза-даа дөрттүң бири финал [[Футболга Грецияның чыынды|гректерге]] чайлап берген — маргылдааның келир үениң тиилекчилери будущим победителям турнира<ref>{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/euro_2004/3830575.stm | title=France 0–1 Greece | publisher=BBC Sport | date=2004-06-25 | accessdate=2018-01-12}}</ref>.
[[Файл:Zinedine zidane wcf 2006-edit.jpg|thumb|upright=0.8|right|2006 чылда Зидан делегей чемпионады үезинде]]
=== Францияның чыындызы дээш матчтар даңзызы ===
== Тренер карьеразы ==
Июнь 1 2009 чылда Зидан «Реал» президент дузалакчылап томуйлаан турган [[Перес, Флорентино|Флорентино Перес]], соңгулдаларга идепкейлиг деткип турган.
ооң клуву 4:3 тиилээн. 12 ноябрь 2010 чылда албан-дужаалга депшиткен турган, клубтуң президент чөвүлекчизи апарган.<ref>[http://www.championat.com/football/news-653026-zidan-naznachen-sovetnikom-prezidenta-reala.html Зидан назначен советником президента «Реала»]</ref>
[[Файл:Zinedine Zidane 2018.jpg|thumb|190px|left|<center>Зидан мадрид «Реал» тренери болуп</center>]]
<ref>[http://www.championat.com/football/news-822226-marca-zidan-stanet-sportivnym-direktorom-reala.html Marca: Зидан станет спортивным директором «Реала»]</ref>. Бо соонда ол француз [[Лимож]] хоорайның университединче кирген, чтобы спорт менеджер дипломун алыр.<ref>[http://www.championat.com/football/news-993389-zidan-uchitsja-v-universitete-chtoby-poluchit-diplom-sportivnogo-menedzhera.html Зидан учится в университете, чтобы получить диплом спортивного менеджера]</ref>
Сентябрь 2012 чылда ол спорт директорнуң албан-дужаалын каапкаш барган<ref>[http://www.championat.com/football/news-1324747-zidan-pokinul-post-sportivnogo-direktora-reala.html Зидан покинул пост спортивного директора «Реала»]</ref>база тренер карьеразын мадрид «Реал» аныяктар академиязынга эгелээн<ref>[http://www.championat.com/football/news-1263923-zidan-nachnjot-trenerskuju-kareru-v-molodjozhnoj-akademii-reala.html Зидан начнёт тренерскую карьеру в молодёжной академии «Реала»]</ref>.
2014 чылдың эгезинде 2 чыл өөредилге соонда Зидан спорт менеджмент талазы-биле дипломну алган<ref>[http://www.championat.com/football/news-1734317-zidan-poluchil-diplom-v-oblasti-sportivnogo-menedzhementa.html Зидан получил диплом в области спортивного менеджмента]</ref>.
<ref>[http://www.championat.com/football/news-1741573-zidan-uzhe-gotov-k-tomu-chtoby-byt-glavnym-trenerom.html Зидан: уже готов к тому, чтобы быть главным тренером]</ref>. 25 июнь 2014 чылда Зинедин Зидан «[[Реал Мадрид Кастилья]]» кол тренери апарган, француз ийи чыл чартык ажылдаан.
=== «Реал Мадрид» ===
4 январь 2016 чылда Зидан «[[Реал Мадрид (футбол клуб)|Реалдың]]» кол тренер томуйлаан турган, албан-дужаалга [[Бенитес, Рафаэль|Рафаэль Бенитести]] солаан.
Бир дугаар матчка Зиданның удуртулгазы-биле «Реал» 5:0 сан-биле «[[Депортиво Ла-Корунья|Депортиво]]» чылча шаапкан<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-3392461/Zinedine-Zidane-lauded-Magnifico-debut-Real-Madrid-boss.html|title=Zinedine Zidane lauded after 'Magnifico' debut as Real Madrid boss... while 'supercrack' Lionel Messi warms up for Ballon d'Or with 33rd hat-trick of his career|date=2016-01-10|accessdate=2016-01-20|publisher=Daily Mail}}</ref>.
2 апрель 2016 чылда [[Эль-Класико|класико]] «[[Барселона (футбол клуб)|Барселону]]» тиилээн (2:1)<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/live/2016/apr/02/barcelona-v-real-madrid-el-clasico-live|title=Cristiano Ronaldo’s late winner gave Zinedine Zidane victory in his first clásico as manager to end Barcelona’s 39-game unbeaten run and reignite the title race|date=2016-04-02|work=The Guardian}}</ref>.
Чаа сезон Зиданга [[УЕФА Суперкубогу|УЕФА Суперкубогунуң]] чаалап алыры-биле эгелээн, «Реал» «[[Манчестер Юнайтед]]»ти 2-1 сан-биле тиилээн<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/aug/08/real-madrid-v-manchester-united-super-cup-live |title=Real Madrid v Manchester United: Super Cup – as it happened |website=TheGuardian |publisher=Guardian Media Group |date=2017-08-08 |access-date=2017-08-09}}</ref>. 26 май 2018 чылда «Реал» чемпионнар Лигазын үш дугаар катап улаштыр тиилээн,
бо албан-дужаалга [[Солари, Сантьяго|Сантьяго Соларини]] солаан<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3700365-real-objavil-o-vozvraschenii-zidana.html|title=«Реал» объявил о возвращении Зидана|publisher=www.championat.com|lang=ru|accessdate=2019-03-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3908008|title=Зинедин Зидан вернулся на пост главного тренера «Реала».|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>.
== Амы-хуу чуртталгазы биле ядыыларга дузазы ==
Он чеди харлыг назынында Зидан бодунуң келир үеде кадайынга душкан — Вероника Лентиско-Фернандес, [[Родез]] хоорайга төрүттүнген кижизи (департамент [[Аверон]]) андалусий ызыгуурлуг<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2006/jul/11fwlead02.htm |title=Comment on wife upset Zidane |publisher=Rediff.com |date=2004-12-31 |accessdate=2011-04-28}}</ref>. 29 май 1994 чылда ийи кижи өгленген. Дөрт оолдарны азыраан, олар шупту адазының изин истээн база футболчулар апарган: [[Зидан, Энцо|Энцо Зидан]] (1995), атакалаар чартык камгалакчы, [[Лука Зидан]] (1998), вратарь, Тео Зидан (2002), халдакчы, Элиас Зидан (2005), чартык камгалакчы<ref>{{cite web|url=http://www.elconfidencial.com/cache/2007/11/19/63_jugador_madrid.html|title=Mi papá es jugador del Real Madrid|date=2007-11-22|accessdate=2008-01-12|lang=es|author=Victor García|publisher=ElConfidencial.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/1193040967842/1330021868266/jugador/Jugador/Theo.htm |title=Portada > Plantilla > Otras Categorías > Benjamín B |accessdate=2008-01-12 |lang=es |publisher=RealMadrid.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110119225549/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/1193040967842/1330021868266/jugador/Jugador/Theo.htm |archivedate=2011-01-19 }}</ref>.
Июль 14-де 2019 чылда, элээн үр аарыг соонда Зиданның улуг акызы чок болган, Фарид.
[[Файл:Football against poverty 2014 - Zidane (4).jpg|190px|thumb|right|Зидан [[Берн]]де благотворительный матчта киржип турар, март 2014 чыл]]
== Поп-культурада ==
Май 2010 чылда француз [[Louis Vuitton]] рекламага көзүлген, Зидан [[Марадона, Диего Армандо|Диего Марадона]] база [[Пеле]]-биле кады [[стол футболу]] ойнап турган<ref>[http://www.gq-magazine.co.uk/style/articles/2010-04/26/gq-style-news-maradona-pele-and-zidane-for-louis-vuitton «Maradona, Pelé and Zidane for Vuitton»]. GQ Magazine. Retrieved 14 May 2014</ref>.
[[Файл:Mogwai- Zidane, A 21st Century Portrait @ Albert Hall, Manchester 19-7-2013 (9323563699).jpg|thumb|left|190px|«Зидан: Портрет 21-го века» фильмден кадр]]
Ноябрь 2006 чылда Зидан [[Делегей Нобелев шаңналы|Делегей Нобелев шаңналының]] эдилекчизи [[Юнус, Мухаммад|Мухаммад Юнус]] [[Бангладеш]] аалчы болуп барган<ref>{{cite web|url=http://dhakadailyphoto.blogspot.com/2006/11/zinedine-zidane-wins-heart-of.html|title=Zinedine Zidane wins the heart of Bangladesh!|publisher=Dhaka Daily Photos|accessdate=2018-06-02}}</ref>. Олдан аңгыда Зидан бодунуң ада-иезиниң төрээн чурттунче барган — [[Алжир]], а оон аңгыда Алжирниң президентизи-биле ужурашкан [[Бутефлика, Абдель Азиз|Абдель Азиз Бутефлика]]<ref>{{Cite news|title=Bangladesh hails 'messiah' Zidane |publisher=BBC |date=2006-11-07 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6123718.stm |accessdate=2006-11-12}}</ref>.
5 ноябрь 2006 чылда Зидан американ анимация сериал «[[Гриффины]]» көзүлген, «[[Saving Private Brian]]» эпизодта<ref>[http://edition.cnn.com/2012/09/27/sport/football/zidane-head-butt-statue-football/ «'Ode to defeat': Zidane headbutt immortalized in bronze statue»]. CNN. Retrieved 13 May 2014</ref>.
2012 чылда алжир скульптор Адель Абдессемед хүлер скульптура көргүскен,
2008 чылда француз «[[Астерикс на Олимпийских играх]]» фильмге (Зинедис) [[камео]] рольга тырттырган.
<ref name="World Cup video">{{cite news|date=2010-06-08|title=Shakira launches clip 'Waka Waka' Cup official music|url=http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html|publisher=Reforma|language=pt|accessdate=2010-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331070734/http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html |date=2012-03-31 }}</ref>. 2014 чылда австралий спорт журналист Лес Мюррей музыка бөлүү-биле Vaudeville Smash кады ажылдажылгазы Зиданның дугайында ыры бижээн, ооң соонда сняв по ней клип, в нём элээн каш кижи Зиданның маскаларында футболдуң авааңгыр аргаларын күүседип турар<ref>{{cite web|title=Vaudeville Smash song|url=https://www.youtube.com/watch?v=nrOLGifnMJk|website=Youtube|publisher=Vevo|accessdate=2014-06-05}}</ref><ref>{{cite news|title=Zidane célébré dans une chanson !|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Zidane-celebre-dans-une-chanson/470655|accessdate=2014-06-05|agency=L'Équipe|publisher=Éditions Philippe Amaury|date=2014-06-03}}</ref>.
[[Музей Гревен|Гревен музейинде]], [[Париж]]те таарыштыр салган, Зинедин Зиданның воскудан кылган хоолгазын тургустан.
== Ойнакчы болуп чедиишкиннери ==
=== Командалар ===
{{Франция}} '''«Бордо»'''
* [[Интертото Кубогу|Интертото Кубогунуң]] эдилекчизи: [[Интертото Кубогу 1995|1995]]
* '''Түңү: 1 трофей'''
{{Италия}} '''«Ювентус»'''
* [[Футболга Италияның чемпионады (A серия)|Италия]] чемпиону '''(2)''': [[Футболга Италияның чемпионады 1996/1997|1996/97]], [[Футболга Италияның чемпионады 1997/1998|1997/98]]
* [[Футболга Италияның суперкубогу|Италия суперкубогунуң]] эдилекчизи: [[Футболга Италияның суперкубогу 1997|1997]]
* [[УЕФА суперкубогу|УЕФА суперкубогунуң]] эдилекчизи: [[УЕФА суперкубогу 1996|1996]]
* [[Футболга Межконтинентальный кубогу|Межконтинентальный кубогунуң]] эдилекчизи: [[Футболга Межконтинентальный кубогу 1996|1996]]
* [[Интертото кубогу|Интертото кубогунуң]] эдилекчизи: [[Интертото Кубогу 1999|1999]]
* [[УЕФА чемпионнар лигазы|УЕФА чемпионнар лигазының]] финализи '''(2)''': [[УЕФА чемпионнар лигазы 1996/1997|1996/97]], [[УЕФА чемпионнар лигазы 1997/1998|1997/98]]
* '''Түңү: 6 трофейлер'''
{{Испания}} '''«Реал Мадрид»'''
* [[Футболга Испания Чемпионады|Испания]] чемпиону: [[Футболга Испания Чемпионады 2002/2003|2002/03]]
* [[Футболга Испанияның суперкубогу|Испания суперкубогунуң]] эдилекчизи '''(2)''': [[Футболга Испанияның суперкубогу 2001|2001]], [[Футболга Испанияның суперкубогу 2003|2003]]
* [[УЕФА чемпионнар лигазы|УЕФА чемпионнар лигазының]] тиилекчизи: [[УЕФА чемпионнар лигазының финалы 2002|2002]]
* [[УЕФА суперкубогу|УЕФА суперкубогунуң]] эдилекчизи: [[УЕФА суперкубогу 2002|2002]]
* [[Футболга Межконтинентальный кубогу|Межконтинентальный кубогунуң]] эдилекчизи: [[Футболга Межконтинентальный кубогу 2002|2002]]
* '''Түңү: 6 трофейлер'''
{{Франция}} '''Францияның чыынды'''
* [[Футболга Европа чемпионады|Европа чемпионадының]] хүлер призёру: [[Футболга Европа Чемпионады 1996|1996]]
* [[Футболга делегей чемпионады|Делегей]] чемпиону: [[Футболга делегей чемпионады 1998|1998]]
* [[Футболга Европа чемпионады|Европа]] чемпиону: [[Футболга Европа чемпионады 2000|2000]]
* [[Футболга делегей чемпионады 2006|Делегей чемпионадының]] финализи: [[Футболга делегей чемпионадының финалы 2006|2006]]
* '''Түңү: 2 трофей'''
* '''Карьера дээш шуптузу: 15 трофейлер'''
=== Амы-хуу ===
* Францияның эң эки аныяк ойнакчызы: 1994<ref name=Awards />
* [[Футболга Италияның чемпионады (A серия)|А серияның]] эң эки даштыкы футболчузу ('''3'''): 1997, 2000, 2001
* [[УЕФА чемпионнар лигазы|УЕФА чемпионнар лигазының]] эң эки чартык камгалакчызы: 1998<ref name=Awards />
* Европаның эң эки футболчузу дег «[[Алдын мяч (France Football)|Алдын мяч]]» шаңналдың эдилекчизи: 1998<ref name="Fifa Profile"/>
* [[Европада чылдың футболчузу (Onze d'Or)]] ('''3'''): 1998, 2000, 2001
* [[ФИФА чылдың ойнакчызы|ФИФА версиязы-биле делегейниң эң эки футболчузу]] ('''3'''): 1998, 2000, 2003<ref name="Fifa Profile"/>
* [[L'Équipe]] версиязы-биле чылдың эң эки спортсмени: 1998
* [[World Soccer журналдың шаңналдары|World Soccer]] версиязы-биле делегейниң эң эки футболчузу: 1998<ref name=Awards />
* {{iw|El País (Uruguay)|El Pais|en|El País (Uruguay)}} версиязы-биле Европаның эң эки футболчузу ('''4'''): 1998, 2001, 2002, 2003
* [[XX вектиң кайгамчык улуг футболчуларның даңзызы (World Soccer)|World Soccer версиязы-биле XX вектиң кайгамчык улуг футболчулары]] даңзыже киирген: 1999
* [[Футболга Европа чемпионады 2000|ЕЧ-2000]] эң эки ойнакчызы
* {{iw|Don Balón Award|Don Balon|en|Don Balón Award}} версиязы-биле Испания чемпионадының эң эки даштыкы футболчузу: 2002
* El Pais версиязы-биле Испания чемпионадының эң эки даштыкы футболчузу: 2002<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/spanpoy.html|title=Spain – Footballer of the Year|accessdate=2017-10-01|publisher=rsssf.com}}</ref>
* [[УЕФА чемпионнар лигазы|Чемпионнар лигазының]] эң үнелиг ойнакчызы: 2002
* {{iw|сборная чемпионатов мира всех времен|сборную чемпионатов мира всех времен|en|FIFA Dream Team}} киирген: 2002
* [[УЕФА]] сөөлгү 50 чылдарның эң эки футболчузу: 2004
* [[ФИФА 100]] даңзыже кирип турар: 2004
* Делегей чемпинадының эң эки футболчузу дег «Алдын мяч» шаңналдың эдилекчизи: 2006
* [[Marca]] солуннуң номчукчуларының версиязы-биле «Легенда» трофейниң эдилекчизи: 2008
* [[Golden Foot]]: 2008 («Легенды футбола» номинацияда)
'''<big>Күрүне шаңналдары</big>'''
: [[Хүндүлүг легион ордени|Хүндүлүг легион ордениниң]] кавалери: 1998<ref>{{Cite news |title=France honors World Cup winners |publisher=CNN Sports |date=1998-09-01 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/news/1998/09/01/france_legionhonor |accessdate=2006-07-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604041250/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/news/1998/09/01/france_legionhonor |date=2011-06-04 }}</ref>
: [[Ачы-хавыяалар национал ордени (Алжир)|Ачы-хавыяалар Асир национал ордени]]: 2006<ref>[https://www.joradp.dz/jo2000/2006/080/FP5.pdf JOURNAL OFFICIEL DE LA REPUBLIQUE ALGERIENNE N° 80]</ref><ref>[http://for-ua.com/article/170662 Как Зидану награду вручали (фото)]</ref>
: Хүндүлүг легион ордениниң офицери: 2009<ref name="jofr20090101">{{статья |издание=JORF |том=2009 |номер=1 |заглавие=Décret du 31 décembre 2008 portant promotion et nomination |страницы=15 |id=PREX0828237D |ссылка=http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnTexteDeJorf?numjo=PREX0828237D |accessdate=2009-03-08 |язык=fr |тип=magazine |число=1 |месяц=1 |год=2009}}</ref>
== Тренер болуп чедиишкиннери ==
=== Командалар ===
{{Испания}} '''«Реал Мадрид»'''
* [[Футболга Испанияның чемпионады|Испания]] чемпиону: [[Футболга Испанияның чемпионады 2016/2017|2016/17]]
* [[Футболга Испанияның суперкубогу|Испания суперкубогунуң]] эдилекчизи '''(2)''': [[Футболга Испанияның суперкубогу 2017|2017]], [[Футболга Испанияның суперкубогу 2019/2020|2019/20]]
* [[УЕФА чемпионнар лигазы|УЕФА чемпионнар лигазының]] тиилекчизи '''(3)''': [[УЕФА чемпионнар лигазы 2015/2016|2015/16]], [[УЕФА чемпионнар лигазы 2016/2017|2016/17]], [[УЕФА чемпионнар лигазы 2017/2018|2017/18]]
* [[УЕФА суперкубогу|УЕФА суперкубогунуң]] эдилекчизи '''(2)''': [[УЕФА суперкубогу 2016|2016]], [[УЕФА суперкубогу 2017|2017]]
* [[Футболга делегейниң клуб чемпионады|Делегейниң клуб чемпионадының]] тиилекчизи'''(2)''': [[Футболга делегейниң клуб чемпионады 2016|2016]], [[Футболга делегейниң клуб чемпионады 2017|2017]]
* '''Түңү: 10 трофейлер'''
=== Амы-хуу ===
* [[Футболга Испанияның чемпионады|Ла Лиге]] айның тренери '''(2)''': апрель 2016, май 2017<ref>{{cite web | url=http://www.laliga.es/en/news/zinedine-zidane-named-liga-bbva-manager-of-the-month-for-april | title=Zinedine Zidane named Liga BBVA Manager of the Month for April | website=Official website of La Liga | date=2016-05-19 | accessdate=2017-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170725094558/http://www.laliga.es/en/news/zinedine-zidane-named-liga-bbva-manager-of-the-month-for-april | archivedate=2017-07-25 | deadlink=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.laliga.es/en/news/zinedine-zidane-named-laliga-santander-manager-of-the-month-for-may | title=Zinedine Zidane named LaLiga Santander Manager of the Month for May | website=Official website of La Liga | date=2017-06-08 | accessdate=2017-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170613041111/http://www.laliga.es/en/news/zinedine-zidane-named-laliga-santander-manager-of-the-month-for-may | archivedate=2017-06-13 | deadlink=yes }}</ref>
* France Football версиязы-биле чылдың эң эки француз тренери ('''2'''): 2016, 2017<ref>[https://www.zakon.kz/4897749-zinedin-zidan-priznan-luchshim.html Зинедин Зидан признан лучшим футбольным тренером года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109180921/https://www.zakon.kz/4897749-zinedin-zidan-priznan-luchshim.html |date=2018-01-09 }}</ref>
* [[Европада чылдың футболчузу (Onze d'Or)|Европада чылдың тренери]] ('''2'''): 2016/17<ref>{{cite web|url=http://www.onzemondial.com/dossiers/218387-onze-or-zinedine-zidane-elu-meilleur-entraineur-saison-real-madrid|title=Onze d’Or : Zinédine Zidane élu meilleur entraîneur de la saison|work=Onze Mondial|date=2017-06-09|accessdate=2017-06-10|language=fr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/06/zidane-onze-de-oro-award-for-best-coach-of-the-season |title=Zidane, Onze de Oro award for best coach of the season |publisher=Real Madrid Club de Fútbol |website=Realmadrid.com |location=Madrid, Spain |date=2017-06-09 |accessdate=2017-06-10 |quote=Zinedine Zidane han been recognised by the French magazine Onze Mondial with the award of Onze de Oro best coach of the 2016–2017 season. }}</ref>, 2017/18<ref>{{cite web|url=https://www.besoccer.com/new/is-zidane-already-the-best-in-history-442516|title=Is Zidane already the best in history?|work=BeSoccer.com|date=2018-06-07|accessdate=2018-06-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622155407/https://www.besoccer.com/new/is-zidane-already-the-best-in-history-442516 |date=2020-06-22 }}</ref>
* [[FIFA]] версиязы-биле чылдың тренери: 2017<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-coach/index.html|title=The Best FIFA Men's Coach|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|date=2017-10-23|accessdate=2017-10-23|website=FIFA.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202043426/http://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-coach/index.html |date=2017-12-02 }}</ref>
* [[Футбол төөгүзүнүң база статистиказының международный федерациязы|МФФИИС версиязы-биле делегейниң эң эки клуб тренери]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://iffhs.de/the-worlds-best-club-coach-2017-the-crown-of-zidane|title=THE WORLD’S BEST CLUB COACH 2017 : THE CROWN OF ZIDANE|website=iffhs.de|date=2017-12-05|accessdate=2017-12-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918160520/https://iffhs.de/the-worlds-best-club-coach-2017-the-crown-of-zidane/ |date=2018-09-18 }}</ref>, 2018<ref>{{cite web|url=https://iffhs.de/iffhs-awards-2018-the-worlds-best-club-coach-2018-zidanes-second-award/|title=IFFHS AWARDS 2018 – THE WORLD’S BEST CLUB COACH 2018 : ZIDANE’S SECOND COACH AWARD !|website=iffhs.de|date=2018-11-29|accessdate=2019-01-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130071611/https://iffhs.de/iffhs-awards-2018-the-worlds-best-club-coach-2018-zidanes-second-award/ |date=2018-11-30 }}</ref>
* {{iw|RMC (France)|RMC|en|RMC (France)}} версиязы-биле чылдың эң эки тренери: 2017<ref>{{cite web|url=http://rmcsport.bfmtv.com/plus-de-sports/rmc-sport-awards-zidane-manager-de-l-annee-savoure-une-annee-exceptionnelle-1322588.html|title=RMC Sport Awards: Zidane, manager de l’année, savoure "une année exceptionnelle"|work=RMC|date=2017-12-08|accessdate=2017-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171212060748/http://rmcsport.bfmtv.com/plus-de-sports/rmc-sport-awards-zidane-manager-de-l-annee-savoure-une-annee-exceptionnelle-1322588.html |date=2017-12-12 }}</ref>
* [[ESPN]] версиязы-биле чылдың эң эки тренери: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/21589590/fc-100-best-men-players-managers-world-football#!manager|title=ESPN FC 100|website=ESPN.com|date=2017-12-04|accessdate=2017-12-05}}</ref>
* {{iw|Globe Soccer Awards|Globe Soccer|en|Globe Soccer Awards}} версиязы-биле чылдың эң эки тренери: 2017<ref>{{cite web|url=https://www.globesoccer.com/winners/zinedine-zidane-best-coach-year/|title=Zinédine Zidane (Best Coach of the Year)|work=Globe Soccer|date=2017-12-28|accessdate=2017-12-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303154623/https://www.globesoccer.com/winners/zinedine-zidane-best-coach-year/ |date=2021-03-03 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.managingmadrid.com/2017/12/28/16827012/ronaldo-zidane-globe-soccer-awards-2017|title=Ronaldo and Zidane win Globe Soccer Awards for Best Player and Best Coach|work=Managing Madrid|accessdate=2017-12-31|date=2017-12-28|last=Navarrete|first=Lucas|quote=Real Madrid swept the 2017 Globe Soccer Awards as Cristiano Ronaldo was named the best player, Zinedine Zidane the best coach and the club won the Team of the Year Award.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2017/12/zidane-received-the-best-coach-of-the-year-award|title=Zidane received the Best Coach of the Year award|date=2017-12-28|website=Realmadrid.com|accessdate=2017-12-31|quote=Zinedine Zidane picked up the Best Coach of the Year award at the Dubai Globe Soccer gala.|location=Madrid, Spain|publisher=Real Madrid Club de Fútbol}}</ref>
== Рекордтары ==
* Төөгүде эң аар өртектиг футболчу: 2001—2009<ref name="автоссылка1" />
* Эң хөй шаңналдар саны [[Европада чылдың футболчузу (Onze d’Or)|Onze d’Or]]: 7
== Ойнакчының статистиказы ==
=== Клуб статистиказы ===
=== Чыындыда статистиказы ===
== Тренерниң статистиказы ==
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер|2}}
== Чогаал ==
* ''Ж. Филипп''. Зидан. Скромный король. Пер. с фр. М.: Попурри. 2004. — 208 с. — Тираж 7000 экз., ISBN 985-483-305-4.
* ''Б. Лаури''. Зидан. Тайная жизнь. Пер. с фр. М.: Чёрная белка. 2010. — 256 с. — Тираж 3000 экз., ISBN 978-5-91827-011-0.
* ''Б. Бланше, Т. Фрэ-Бюрне''. Зидан: Бог, который просто хотел быть человеком. / Пер. с фр. В. Егорова. — М.: Этерна, 2012. — 256 с. — Серия «Новая версия». — 3 000 экз., ISBN 978-5-480-00214-0
== Шөлүглер ==
* [https://web.archive.org/web/20090922213544/http://fannet.org/players/zinedine-zidane/video Видео лучших голов Зинедина Зидана]
* [https://reporter.by/people/zinedine-zidane Зинедин Зидан — человек легенда Французского футбола]
{{s-start}}
{{s-ach}}
{{s-bef|rows=2|before={{Флаг Испании}} [[Луис Энрике]]<br>{{Флаг Испании}} [[Барселона (футбольный клуб)|Барселона]]}}
{{s-ttl|title=[[Список главных тренеров, выигравших Кубок европейских чемпионов и Лигу чемпионов УЕФА|Тренер, победивший в Лиге чемпионов УЕФА]]<br>{{Флаг Испании}} '''[[Реал Мадрид (футбольный клуб)|Реал Мадрид]]'''|years='''[[Лига чемпионов УЕФА 2015/2016|2015/16]], [[Лига чемпионов УЕФА 2016/2017|2016/17]], [[Лига чемпионов УЕФА 2017/2018|2017/18]]'''}}
{{s-aft|rows=2|after='''—'''}}
|-
{{s-ttl|title=Тренер, обладатель [[Золотой дубль (футбол)|Золотого дубля]]<br>{{Флаг Испании}} '''[[Реал Мадрид (футбольный клуб)|Реал Мадрид]]'''|years='''[[Лига чемпионов УЕФА 2016/2017|2016/17]]'''}}
|-
{{s-bef|before={{Флаг Испании}} [[Луис Энрике]]<br>{{Флаг Испании}} [[Барселона (футбольный клуб)|Барселона]]}}
{{s-ttl|title=[[Список главных тренеров, выигравших Суперкубок УЕФА|Тренер, победивший в Суперкубке УЕФА]]<br>{{Флаг Испании}} '''[[Реал Мадрид (футбольный клуб)|Реал Мадрид]]'''|years='''[[Суперкубок УЕФА 2016|2016]], [[Суперкубок УЕФА 2017|2017]]'''}}
{{s-aft|after={{Флаг Аргентины}} '''[[Симеоне, Диего|Диего Симеоне]]'''<br>{{Флаг Испании}} '''[[Атлетико Мадрид]]'''}}
{{s-end}}
{{Даштыкы шөлүглер}}
{{Состав ФК Реал Мадрид}}
{{Тренеры ФК Реал Мадрид}}
{{Навигационный блок
|заголовок = Составы сборной Франции
|стиль_основного_заголовка =
|bordercolor = #ED2939
|bg = #002395
|fg = white
|state =
|list =
{{Франция на ЧЕ 1996}}
{{Франция на ЧМ 1998}}
{{Франция на ЧЕ 2000}}
{{Франция на ЧМ 2002}}
{{Франция на ЧЕ 2004}}
{{Франция на ЧМ 2006}}
{{Тренер года ФИФА}}
}}
{{Навигационный блок
|заголовок = Награды
|стиль_основного_заголовка =
|bordercolor =
|bg = gold
|fg = black
|state =
|list =
{{ФИФА 100}}
{{Игрок года ФИФА}}
{{Обладатели «Золотого мяча»}}
{{Лучший игрок чемпионата мира по футболу}}
{{Лучший игрок чемпионата Европы по футболу}}
{{Футболист года во Франции}}
{{Футболист года в Италии}}
{{Игрок года во Франции по версии НСПФ}}
{{Молодой игрок года во Франции по версии НСПФ}}
{{Чемпионат мира по футболу 1998 — символическая сборная}}
{{Чемпионат Европы по футболу 2000 — символическая сборная}}
{{Чемпионат мира по футболу 2006 — символическая сборная}}
{{Тренеры — обладатели Кубка европейских чемпионов, победители Лиги чемпионов УЕФА}}
}}
[[Аңгылал:Францияның футболчулары]]
[[Аңгылал:Футболга Францияның чыынды ойнакчылары]]
[[Аңгылал:Францияның футбол тренерлери]]
[[Аңгылал:ФИФА 100]]
[[Аңгылал:Футболга делегей чемпионнары]]
[[Аңгылал:Футболга Европа чемпионнары]]
[[Аңгылал:«Золотого мяча» эдилекчилери]]
[[Аңгылал:ФК «Канн» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Бордо» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Ювентус» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Реал Мадрид» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Реал Мадрид Кастилья» тренерлери]]
[[Аңгылал:ФК «Реал Мадрид» тренерлери]]
[[Аңгылал:Делегейде чылдың футболчулары]]
cpdhm96bttgndo4curvwzeyu2pbu64v
Дзофф, Дино
0
9490
52666
52516
2026-09-25T01:07:20Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52666
wikitext
text/x-wiki
{{Футболчу
|ат = Дино Дзофф
|чурумал = Dino Zoff (1974).jpg
|төрүттүнген чери = [[Мариано-дель-Фриули]], [[Италия]]
|узуну = 182
|позиция = [[Вратарь (футбол)|вратарь]]
|нынешний клуб =
|аныяктар клубтары = {{футболга депшилгези
||{{Тук|Италия}} Марианезе|
||{{Тук|Италия}} [[Удинезе]]| }}
|клубтары = {{футболга депшилгези
|1961—1963|{{Тук|Италия}} [[Удинезе]]|38 (–54)
|1963—1967|{{Тук|Италия}} [[Мантова (футбол клуб)|Мантова]]|131 (–111)
|1967—1972|{{Тук|Италия}} [[Наполи]]|143 (–110)
|1972—1983|{{Тук|Италия}} [[Ювентус]]|330 (–226)
|1961—1983|'''Шуптузу'''|'''642 (–501)'''}}
|чыынды команда = {{футболга депшилгези
|1963|{{Тук|Италия}} [[Футболга Италияның аныяктар чыынды|Италия (21 харга чедир)]]|3 (–2)
|1968—1983|{{Тук|Италия}} [[Футболга Италияның чыынды|Италия]]|112 (–84)}}
|тренер клубтары = {{футболга депшилгези
|1984—1986|{{Тук|Италия}} [[Ювентус]]|<small>вратарьлар тренери</small>
|1986—1988|{{Тук|Италия}} [[Футболга Италияның Олимпий чыынды|Италия (олимп.)]]|
|1988—1990|{{Тук|Италия}} [[Ювентус]]|
|1990—1994|{{Тук|Италия}} [[Лацио (футбол клуб)|Лацио]]|
|1996—1997|{{Тук|Италия}} [[Лацио (футбол клуб)|Лацио]]|
|2001|{{Тук|Италия}} [[Лацио (футбол клуб)|Лацио]]|
|1998—2000|{{Тук|Италия}} [[Футболга Италияның чыынды|Италия]]|
|2005|{{Тук|Италия}} [[Фиорентина]]| }}
|медальдар = {{турнир|[[Футболга делегей чемпионады|Делегей чемпионаттары]]}}
{{медаль|Мөңгүн|[[Футболга делегей чемпионады 1970|Мексика 1970]]}}
{{медаль|Алдын|[[Футболга делегей чемпионады 1982|Испания 1982]]}}
{{турнир|[[Футболга Европа чемпионады|Европа чемпионаттары]]}}
{{медаль|Алдын|[[Футболга Европа чемпионады 1968|Италия 1968]]}}
{{турнир|[[Средиземноморские оюннар]]}}
{{медаль|Алдын|[[Средиземноморские оюннар 1963|Неаполь 1963]]}}
}}
'''Ди́но Дзофф''' ({{lang-it|Dino Zoff}}; [[28 февраль]] [[1942 чыл]]да, [[Мариано-дель-Фриули]]) — [[Италия|итальян]] [[футбол]] [[Вратарь (футбол)|вратары]].
«[[Удинезе]]», «[[Мантова (футбол клуб)|Мантова]]», «[[Наполи]]» база «[[Ювентус]]» клубтар дээш ойнап турган. Карьера дооскан соонда элээн каш итальян клубтарны тренировкалап турган: «Ювентус», [[Футболга Италияның кубогу]] биле [[УЕФА Европа лигазы|УЕФА кубогу]] 1990 чылда тиилээн, «[[Лацио (футбол клуб)|Лацио]]» база «[[Фиорентина|Фиорентину]]», а оон аңгыда Италияның чыынды.
[[ФИФА 100]] даңзыже кирген. Ноябрь 2003 чылда сөөлгү 50 чыл дургузунда [[Италияның футбол федерациязы|Италияның футбол федерациязы]] версиязы-биле Италияның эң эки футболчузу деп санаан (Italy’s Golden Player шаңнал).
== Оюн карьеразы ==
Дино Дзофф [[Мариано-дель-Фриули]], [[Фриули-Венеция-Джулия]], [[Италия]]<ref name="Dino Zoff - IMDb">[http://www.imdb.com/name/nm1451771/ Dino Zoff — IMDb]</ref> [[фермер]]лер өг-бүлезинге төрүттүнген. Дзоффтуң карьеразы эгези чедимче чок тургустунган, 14 харлыг назынында ол [[Интернационале|«Интере»]] биле [[Ювентус|«Ювентусе»]] көрүүшкүн эртип турган, ынчалза-даа узуну чедишпези ужурунда хүлээп албаан<ref name="Dino Zoff - Storie di Calcio">[http://www.storiedicalcio.altervista.org/zoff.html Dino Zoff — Storie di Calcio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317155513/http://www.storiedicalcio.altervista.org/zoff.html |date=2016-03-17 }}</ref>. Беш чыл эрткенде ол 33 сантиметрге элээн өскен, [[Футболга Италия чемпионады|А серия]] командада «[[Удинезе]]» матчта [[Фиорентина|Фиорентина]]-биле 24 сентябрь 1961 чылда баштайгы үнүүшкүнү кылган, «Зебр» 5-2 сан-биле уттуруг доозулган, ынчалза-даа Дзофф чылча шавар буруу турбаан<ref name="Dino Zoff - Storie di Calcio"/>. Бир дугаар сезонда «Удинезе» дээш Дзофф шөлге чүгле дөрт катап көзүлген, так как команда [[Футболга Италия чемпионады (B серия)|B серия]] ужуп үнген<ref name="Dino Zoff - Storie di Calcio"/>. Дараазында сезонда Дино кол голкипер дег эгелээн, помогая клубу подниматься Италияның дээди дивизион, 1963 чылда [[Мантова (футбол клуб)|«Мантову»]] шилчий бээр мурнунда, ол дөрт сезон эрттирген база 131 матч ойнаан<ref name="Dino Zoff - Storie di Calcio"/>. 1967 чылда Наполиже шилчий берген, беш сезоннар эрттирген база 143 матчтарны А серияга ойнаан. Ол үе иштинде ол Италияга илдең үнелээшкин чедип алган, а оон аңгыда итальян [[Футболга Италияның чыынды|чыынды]] 1968 чылда баштайгы үнүүшкүнү кылган, база [[Футболга Европа чемпионады 1968|Евро-68]] биле [[Футболга делегей чемпионады 1970|ДЧ-1970]] призовой черлер чаалап алырынга салыышкын киирген<ref name="Dino Zoff - Storie di Calcio"/>. Чыынды тургузуунга 112 матчтарны ойнаан, оларның 59 ролю команданың капитаны.
== Амы-хуу чуртталгазы ==
Дзофф кадайлыг, ооң оглу Марко бар ([[1967 чыл]]да төр.).
== Шаңналдары ==
=== Клуб карьера ===
* Алды дакпыр [[Футболга Италия чемпионады (A серия)|Италияның чемпиону (А серияның тиилекчизи)]] (1973, 1975, 1977, 1978, 1981, 1982)
* [[Футболга Италияның кубогу|Италия кубогунуң]] ийи дакпыр эдилекчизи (1979, 1983)
* [[УЕФА кубогу|УЕФА кубогунуң]] эдилекчизи (1977)
=== Италияның чыынды карьеразы ===
* [[Футболга Европа чемпионады 1968|Футболга Европа чемпионады (1968)]]
* [[Футболга делегей чемпионады 1970|Футболга делегей чемпионады (1970)]] (мөңгүн медаль) финализи
* [[Футболга делегей чемпионады 1982|Футболга делегей чемпиону (1982)]] (команданың капитаны)
=== Тренер карьеразы ===
; Ювентус
* [[Футболга Италияның кубогу|Италия кубогунуң]] эдилекчизи (1990)
* [[УЕФА кубогу|УЕФА кубогунуң]] эдилекчизи (1990)
; Италияның чыынды
* [[Футболга Европа чемпионады 2000|Европа чемпионады-2000]] (мөңгүн медаль) финализи
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* [http://www.planetworldcup.com/LEGENDS/zoff.html Legends — Dino Zoff] // Planet World Cup
* [https://web.archive.org/web/20170607112704/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=44786/index.html Players & Coaches — Dino ZOFF] на сайте FIFA
{{Даштыкы шөлүглер}}
{{ВС}}
{{Тренеры ФК Ювентус}}
{{Тренеры ФК Лацио}}
{{Тренеры ФК Фиорентина}}
{{Тренеры сборной Италии по футболу}}
{{Италия на ЧЕ 1968}}
{{Италия на ЧМ 1970}}
{{Италия на ЧМ 1974}}
{{Италия на ЧМ 1978}}
{{Италия на ЧЕ 1980}}
{{Италия на ЧМ 1982}}
{{Италия на ЧЕ 2000}}
{{Юбилейные награды УЕФА}}
{{ФИФА 100}}
{{Лучшие вратари чемпионатов мира по футболу}}
{{Капитаны чемпионов мира по футболу}}
{{Чемпионат мира по футболу 1982 — символическая сборная}}
[[Аңгылал:Италияның футболчулары]]
[[Аңгылал:Футбол вратарьлары]]
[[Аңгылал:ФИФА 100]]
[[Аңгылал:Футболга Италияның чыынды ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Удинезе» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Мантова» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Наполи» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Ювентус» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:Футболга Европа чемпионнары]]
[[Аңгылал:Футболга делегей чемпионнары]]
[[Аңгылал:Италияның футбол тренерлери]]
[[Аңгылал:Футболга Италияның чыынды тренерлери]]
[[Аңгылал:ФК «Ювентус» тренерлери]]
[[Аңгылал:ФК «Лацио» тренерлери]]
[[Аңгылал:ФК «Фиорентина» тренерлери]]
[[Аңгылал:УЕФА Кубогунуң база УЕФА Европа лигазының тренерлери-тиилекчилери]]
[[Аңгылал:ФК «Лацио» президентилери]]
nq5wzzefhhrbj5dztnmyvgnqh393wkd
Рейха, Северино
0
9533
52675
37478
2026-09-25T03:06:42Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52675
wikitext
text/x-wiki
{{Дөмей фамилиялыг кижилер|Рейха}}
{{Футболчу
|ат = Северино Рейха
|долу ат = Северино Рейха Васкес
|чурумал =
|ширина =
|дата рождения = 25.11.1938
|место рождения = {{МестоРождения|Луго}}, [[Испания]]
|хамаатылалы = {{Флаг|Испания||20px}} [[Испания]]
|узуну =
|кили =
|позиция = [[Камгалакчы (футбол)|Камгалакчы]]
|нынешний клуб = ''Карьеразын дооскан''
|клубтары = {{футболга депшилгези
|1957—1959|{{Тук|Испания|1945|20px}} [[Депортиво Ла-Корунья|Депортиво]]|
|1959—1969|{{Тук|Испания|1945|20px}} [[Реал Сарагоса]]|253 (1)}}
|чыынды команда = {{футболга депшилгези
|1960|{{Тук|Испания|1945|20px}} [[Футболга Испанияның аныяктар чыынды|Испания (21 харга чедир)]]|2 (0)
|1961|{{Тук|Испания|1945|20px}} Испания Б|1 (0)
|1962—1967|{{Тук|Испания|1945|20px}} [[Футболга Испания чыынды|Испания]]|20 (0)}}
|медальдар = {{турнир|[[Футболга Европа чемпионады|Европа чемпионады]]}}
{{медаль|Алдын|[[Футболга Европа чемпионады 1964|Испания 1964]]|}}
}}
'''Севери́но Ре́йха Ва́скес''' ({{lang-es|Severino Reija Vázquez}}; [[25 ноябрь]] [[1938 чыл]], [[Луго]], [[Галисия]]) — [[Испания|испан]] [[футбол]]чу. [[камгалакчы (футбол)|Камгалакчы]] позицияга ойнап турган. [[Футболга Европа чемпионады 1964|Европа чемпиону 1964]].
== Намдары ==
Рейха бодунуң футбол карьеразын «[[Депортиво Ла-Корунья]]» эгелээн. Там ол 1957 чылдан 1959 чылга чедир ойнаан. Бо соонда Северино «[[Реал Сарагоса|Сарагосаже]]» шилчээн, база бүгү артып каан карьеразын эрттирген. 1959 чылдан 1969 чылга чедир ол 253 матчтарны ойнаан, бир гол киир тепкен. Ийи катап [[Футболга Испания кубогу|Испания кубогун]] тиилээн, база катап ийи катап финалист болган.
[[Футболга Испания чыынды|Чыынды]] Рейха 1962 чылда баштайгы үнүүшкүнү кылган. До этого [[Футболга Испанияның аныяктар чыынды|аныяктар]] ойнап турган база ийи дугаар чыынды. [[Футболга делегей чемпионады 1962|1962 чылда делегей чемпионадының]] киржикчизи. Ол маргылдаага ол чаңгыс матч [[Футболга Чехословакия чыынды|Чехословакияга]] удур ойнаан<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=21/results/matches/match=1498/report.html|title=Czechoslovakia - Spain 1:0|author=|date=|work=|publisher=FIFA.com|accessdate=2011-03-03|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/69LLsAQ1p?url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=21/results/matches/match=1498/report.html#|archivedate=2012-07-22|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722021954/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=21/results/matches/match=1498/report.html |date=2012-07-22 }}</ref>. Ийи чыл болгаш Северино [[Футболга Европа чемпионады 1964|Европа чемпионады]] киржип турган на котором ооң чыындызы чедиишкиннер чедип алган, [[Футболга Европа чемпионадының финалы 1964|финалда]] [[Футболга ССРЭ чыынды|ССРЭ чыындызын]] тиилээн. Бо соонда ол [[Футболга делегей чемпионады 1966|1966 чылда]] ДЧ-че ийи дугаар катап чорупкан. Аңаа ийи матчтарны ойнаан, [[Футболга Швейцария чыынды|Швейцарияга]]<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=26/results/matches/match=1641/report.html|title=Spain - Switzerland 2:1|author=|date=|work=|publisher=FIFA.com|accessdate=2011-03-03|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/69LLsmD2T?url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=26/results/matches/match=1641/report.html#|archivedate=2012-07-22|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702103610/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=26/results/matches/match=1641/report.html |date=2012-07-02 }}</ref> база [[Футболга Германия чыынды|ФРГ]] удур<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=26/results/matches/match=1637/report.html|title=Germany FR - Spain 2:1|author=|date=|work=|publisher=FIFA.com|accessdate=2011-03-03|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/69LLtH1x1?url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=26/results/matches/match=1637/report.html#|archivedate=2012-07-22|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723035321/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=26/results/matches/match=1637/report.html |date=2012-07-23 }}</ref>. Чыындыга 1967 чылда карьеразын дооскан, шуптузу национал команда дээш ол 20 матчтарны ойнаан.
== Чедиишкиннери ==
* [[Ярмаркалар кубогу|Ярмаркалар кубогунуң]] эдилекчизи: [[Ярмаркалар кубогу 1963—1964|1963/64]]
* [[Футболга Испания кубогу|Испания кубогунуң]] эдилекчизи: 1964, 1966
== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}
== Шөлүглер ==
* {{nft}}
* {{cite web
|url = https://web.archive.org/web/20121106121746/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=56779/
|title = Профиль игрока
|author =
|date =
|work =
|publisher = FIFA.com
|accessdate = 2011-03-03
|lang = en
|archiveurl = https://www.webcitation.org/67bwYZ1SW?url=https://web.archive.org/web/20121106121746/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=56779/#
|archivedate = 2012-05-12
|deadlink = no
}}
{{Даштыкы шөлүглер}}
{{spain-footy-bio-stub}}
{{Испания на ЧМ 1962}}
{{Испания на ЧЕ 1964}}
{{Испания на ЧМ 1966}}
[[Аңгылал:Испанияның футболчулары]]
[[Аңгылал:ФК «Депортиво» Ла-Корунья ойнакчылары]]
[[Аңгылал:ФК «Реал Сарагоса» ойнакчылары]]
[[Аңгылал:Футболга Испанияның чыынды ойнакчылары]]
[[Аңгылал:Футболга Европа чемпионнары]]
mqwf3hvtcbjxafqqjebw760nh8wocg2
Ынакшыл
0
12294
52678
49361
2026-09-25T04:36:19Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52678
wikitext
text/x-wiki
[[Файл:Heart_corazón.svg|солагай|мини|193x193пкс|Чүрек — ынакшылдың делгереңгей демдээ]]
'''Ынакшыл''' ({{lang-ru|Любо́вь}}) — кижиге хамаарышкан минниишкин-дир, ханы хандыкшыл болгаш өске кижиже азы чүүлче чүткүл, ханы сонуургалдың минниишкини..
Ынакшылда күштүг болгаш эки сагыш-сеткил хайныышкынныг, психиктиг байдалдар кирип турар, эң-не дээди буяндан эң-не бөдүүн өөрүшкүге чедир.. Ындыг делгем хемчээлдиг уткаларның чижээ, аваның ынакшылы кады чурттаар ынак эжиниң ынакшылындан ылгалып турар, ооң кадында ынак эжинге ынакшылдан чемге болгаш төрээн черинге ынакшылдан ылгалып турар. Ынакшыл христиан чүдүлгениң үш кол буянныг чүүлдериниң бирээзи, бүзүрел, ынаныш-биле үргүлчү кады чоруур. Хөй кезиинде ынакшыл күштуг хандыкшыл болгаш сеткил-сагыш ижиккени деп тодарадып турар. Ынакшылга удур минниишкинни көөр хөңнү чок чорук болур, бир талазында, ынакшылга ударланышкак чүүл, тоомча чок чорук.
Ынакшыл философчу категория деп санаттынып турар, субъектилиг хамаарылга хевиринде, чажыт шилилгелиг минниишкин, ынакшып турар чүүлүнче угланган. Ынакшыл аас-кежиктиң эң-не кол субъективтиг айтыкчызы кылдыр санаттынып чоруур.
Бурунгу грек чон ынакшылды элээн каш хевирге бөлүктеп чорааннар: өг-бүле ынакшылы («сторге»), найыралдың ынакшылы («филия»), романтикалыг ынакшыл («эрос») болгаш өргүлдүг ынакшыл («агапэ»). Ынакшып турар объектизинге хамаарыштыр: ада-иениң ажы-төлүнге ынакшылы, ажы-төлдүң ада-иезинге ынакшылы, акышкы-дуңмашкы аразында ынакшыл, эр биле кыс кижи аразында ынакшыл, бүгү-ле кижилерге ынакшыл, бурганга ынакшыл болур. Харыызы чок ынакшыл, база сагыш-сеткилдиң ынакшылы деп хевирлери бар.
Ынакшылга хамаарыштыр боттарының көрүжүн илереткен эртемденнер Эмпедокл, Платон, Аристотель, Фома Аквинский, Б. Спиноза, А. Шопенгауэр, В. Соловьёв, З. Фрейд болгаш оон-даа өскелер. <span class="ts-Переход noprint" title="#Истоки и эволюция понятия любви"><sup>[⇨]</sup></span> Бо феноменге улуг үлүг-хуузун киирген эртемден Э. Фромм, сагыш-салыышкын, харыысалга, хүндүткел болгаш бодап билири деп, ынакшылдың шупту хевирлеринге хамааржып турар кол элементилерни тускайлаан. Американ психолог Роберт Стернберг кижилер аразында хамаарылгаларны үш аңгы кол чүүлдер: кижилерниң аразында чоогу, күштүг хандыкшыл, хүлээлгелерден тургусттунар деп, демдеглээн (см. Трёхкомпонентная теория любви).
Ынакшылды, сонуургалдан бодаарга, уламчылалдыг болгаш быжыг деп ылгаар. Сонуургал дээрге күштүг көргүстүнген кыска үеде сагыш-сеткилдиң байдалы, дораан чидип азы шын ынакшылче шилчиий берип болур <ref>{{Чүүл|автор=Кагарманов Д.И.|заглавие=О различии любви, влюбленности и любовной зависимости|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/o-razlichii-lyubvi-vlyublennosti-i-lyubovnoy-zavisimosti|издание=Инновационная наука|тип=|место=|издательство=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=5|страницы=203—206|doi=|issn=2410-6070}}</ref>.
== Ынакшылдың хевирлери ==
[[Файл:MaternalBond.jpg|оң|мини|Ава кижи оглун көдүрүп алган.]]
* Ада-иезиниң ажы-төлүнге ынакшылы, бир талазында, биологияның инстинктилери хамааржып турар, кижи биле дириг амытаннарның дөмейлешкек, а өске талазында, чүгле кижилерниң угаанның магадалын, культураның тодаргай чадазында көргүскени болур.
* Харыы чок ынакшыл — бир кижи (субъект) романтиктиг минниишкиннерни өске кижиге (объект) өөрүп көөр, а өске кижи (объект), ол ынакшылды хүлээвес. Харыы чок ынакшыл темазын үргулчү уран-чүүлге - поэзия, ыры, литературада таваржып бижиттинип турар.
* Сагыш-сеткилдиң ынакшылы — амгы үеде бо илерээшкинниң утказы — бедик хамаарылга, сагыш-сеткил хандыкшылынга болгаш романтиктиг минниишкинге,физиктиг хандыкшыл чокка үндезилеттинген билиишкин.
== Демдеглелдер ==
{{Примечания|2}}
== Литература ==
* {{БРЭ|том=18|год=2011|ref=Аверинцев}}
* [https://ru.wikisource.org/wiki/Любовь%20в%20письмах%20выдающихся%20людей%20XVIII%20и%20XIX%20веков%20(Чеботаревская) Любовь в письмах выдающихся людей XVIII и XIX веков.] — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2013. — 303 с. ISBN 978-5-373-04931-3
* ''Бовуар С.'' [https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/antropologija/bovuar_de_s_vtoroj_pol_v_dvukh_tomakh/5-1-0-2667 Второй пол.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007111545/https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/antropologija/bovuar_de_s_vtoroj_pol_v_dvukh_tomakh/5-1-0-2667 |date=2024-10-07 }} — СПб.: Азбука, 2017. ISBN 978-5-389-13048-7
* ''Болонь Жан-Клод.'' История любовных побед от античности до наших дней. — М. : Текст, 2010. — ISBN 5-7516-0803-3
* ''Вышеславцев&nbsp;Б.&nbsp;П.'' Этика преображенного Эроса. Проблемы Закона и Благодати (неопр.) (недоступная ссылка — история).. — М. : Республика. — 1994. — 368 с.
* ''Дроздов. В.'' [http://ec-dejavu.ru/l/Love-Sufism.html Мистическая любовь в иранском суфизме] // Востоковедение: Филологические исследования Вып. 26 : Сб. статей. — СПб. : 2005. — С. 129—138
* ''Иванченко&nbsp;Г.&nbsp;В.'' [https://web.archive.org/web/20151011202235/http://publishing.smysl.ru/recenz/187.htm Логос любви]. — М. : Смысл, 2007. — ISBN 978-5-89357-236-0
* ''Ильин Е. П.'' Эмоции и чувства. — СПб. : Питер, 2001. — 752 с. ISBN 5-318-00236-6
* ''Карпов М. М.'' Что такое любовь? Очерк. — Ростов н/Д. 2005. — 76 с.
* {{Чүүл|автор=[[Орлов, Александр Борисович|Орлов А. Б.]]|заглавие=Демистификация любви|ссылка=http://psyjournals.ru/files/22238/mpj_2004_n2_A.B.Orlov.pdf|издание=[[Консультативная психология и психотерапия]]|место=М.|издательство=[[МГППУ]]|год=2004|номер=2|страницы=26—37|issn=2311-9446|doi=10.17759/cpp|ref=Орлов}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617143256/https://psyjournals.ru/files/22238/mpj_2004_n2_A.B.Orlov.pdf |date=2022-06-17 }}
* {{Ном|автор=[[Ребер, Артур С.]]|заглавие=Большой толковый психологический словарь|оригинал=The Penguin Dictionary of Psychology: Second Edition|издание=2-е издание|место=М.|издательство=[[Вече (издательство)|Вече]], [[АСТ (издательство)|АСТ]]|год=2001|том=1—2|страниц=1152|isbn=5-17-009151-6, ISBN 5-17-009148-6, ISBN 5-17-008900-7, ISBN 5-7838-0606-4, ISBN 5-7838-0605-6|тираж=8000}}
* ''Слободяник А. П.'' Любовь, определение (неопр.). Архивировано из оригинала 21 мая 2009 года. // Психотерапия, внушение, гипноз. — Киев : Здоров’я, 1977. — С. 345—346
* ''Чавдарова Д.'' [http://ec-dejavu.ru/l/Love.html Метафора «любовь — пища» в русской литературе XIX века] // Алфавит : Строение повествовательного текста. Синтагматика. Парадигматика. — Смоленск : СГПУ, 2004. — С. 222—230
* ''Фатыхов C. Г.'' Мировая история женщины. — 2-е изд., испр. и доп. — Екатеринбург: Банк культурной информации, 2008. — 943 с. ISBN 978-5-7851-0653-6
* ''Fromm, Erich.'' The Art of loving. An Enquiry into the Nature of Love. — N. Y. : Harper & Row, 1956.
== Шөлүлге ==
* '''Фрагмент фильма «Ромео и Джульетта»: Признание в любви, 00:08:42, 1968 на YouTube'''
* [http://www.romeo-juliet-club.ru/lovemuseum.html «Музей Любви» на сайте «Ромео и Джульетта»]
[[Аңгылал:Ынакшыл]]
3ihgy9b9r3cnizdqybcjpmyjsouh2oo
Конфуций
0
12551
52670
52570
2026-09-25T02:03:03Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52670
wikitext
text/x-wiki
{{Эртемден
|ат = Конфуций
|үндезин ат = {{lang-zh|孔(夫)子}}
|чурумал = Konfuzius-1770.jpg
|калбаа = 275px
|описание изображения =
|төрүмел ады = Кун Цю ({{lang-zh|孔丘}}) {{МФА2|*|k|ʰ|l|o|ː|ŋ|ʔ|пробел|k|ʰ|ʷ|ɯ}}
|школа = основатель [[Конфуцианство|конфуцианства]]
|сонуургалы = [[социальная философия]],<br>[[этика]]
|идейлери = [[Конфуцианство]]
|предшественники =
|делгереңней өөреникчилери = көвей санныг чөөн философтар,<br>[[Вольф, Христиан фон|Христиан фон Вольф]],<br>[[Невилл, Роберт Каммингс|Роберт Каммингс Невилл]]
}}
[[Файл:Confucius - Project Gutenberg eText 15250.jpg|thumb|Конфуций («Кыдаттың тоолчургу чугаалары» деп номдан алган чурук — ''E.T.C. Werner, 1922'')]]
'''Конфуций''' ({{lang-la|Confucius}}, {{lang-zh|孔子}}, азы {{lang-zh|孔夫子}}; б.э.м. 551 – б.э.м. 479) – Кыдаттың эрте-бурунгу бодалчызы болгаш филосову. Ооң өөредии Кыдат болгаш Чөөн Азия чоннарының амыдыралынга улуг салдарны чедирип, конфуцианство деп ат алганы-биле билдингир апарган философчу системаның үндезини болган.
Конфуций бир-ле дугаар университетти үндезилеп тургускаш, аңгы-аңгы ноян баштаан черлерге чыып тургускан чылдар бижилгезин чурумчуткан кижи болур. Конфуцийниң нояннар, дүжүметтер, дайынчылар болгаш тараачыннарның боттарын ап чоруурунуң дугайында өөредии Кыдатка «Индияга Будданың өөредии»-биле бир дөмей тарап нептерээн. Чогум ады Кун Цю (孔丘 Kǒng Qiū), ынчалзажок литературада болганчок-ла Кун-цзы, Кун Фу-Цзы («Кун башкы»{{sfn|Rainey|2010|p=1}}{{sfn|Phan|2012|p=170}}), азы анаа Цзы – «Башкы» деп адап бижээн турар. Ол 20 хире харлыг тургаш Дээр адаанда чурттуң бир-ле дугаар тускай эртемниг башкызы болуп алдаржаан. Легизм деп школа тиилээриниң мурнунда Конфуций школазы «Чүс школа» деп аттыг болган үе-шагда философияның хөй угланыышкыннарының бирээзи турган.
Цинь күрүне буурап дүшкен соонда-ла катап тыптып сайзырай берген конфуцианство күрүне идеологиязының статузунга чедип, туружун түр када буддизм биле даосизмге чайлап, XX чүс чылдың эгезинде оскунган.
== Намдары ==
Конфуций Кун деп ызыгуурлуг өг-бүлениң салгалы турган. Ортаакы чүс чылдар үезинде кыдат авторларның экидир шинчилеп көргени ооң төрел-салгалы Чжоу күрүнениң эжен хааны Чэнь-ванның шынчы талалакчызы болур Вэй-цзы деп аттыг кижиден эгелээн. Ол шынчы, эрес-дидим чоруу дээш удел-биле (хаанныг күрүне) шаңнаткаш, болур-чогууру-биле хоу чжоу деп ат-дужаалга төлептиг болган. Ынчалза-даа сөөлүнде барып Конфуцийниң өг-бүлези ооң мурнундагы ат-алдарын оскунгаш, ядарай берген; ооң өгбелериниң бирээзи болур Му Цзинфу деп аттыг кижи төрээн черинден дезип, Лу деп хары чуртка турумчуур ужурга таварышкан{{sfn|Переломов Л.С. Конфуций|1993|с=43}}.
Конфуций 63 харлыг шериг кижи болур Шулян Хэ (叔梁纥, Shūliáng Hé) болгаш Янь Чжэнцзай (颜征在 Yán Zhēngzài) деп аттыг он чеди харлыг ынакшааны кыс кижизиниң оглу болган. Келир үедеги философтуң адазы оглу чүкүй-ле бир хар чартык апаарга мөчээн. Конфуцийниң иези Янь Чжэнцай биле 2 улуг кадайы аразында хорадажыр болган. Ооң чылдагааны улуг кадайы төл божуп шыдавас, а ийи дугаар улуг кадайы Шулян Хэге аарыг оол (ады Бо Ни) божуп бергенинде турган. Ындыгның төлээзинде Конфуцийниң иези оглу-биле кады бажыңын каггаш, төрээн чурту Цюйфуже чанып келгеш, ада-иезинге-даа турумчуп кирбейн, боду-ла чурттай берген{{sfn|Переломов Л.С. Конфуций|1993|с=45—48}}.
Биче өг-бүлези ядыы чурттап турган ужун Конфуций кара чажындан хөй ажыл кылып өскен. Ынчалзажок иези Янь Чжэнцзай өгбелеринге чалбарып тургаш (Кыдаттың чер бүрүзүнге өгбелерге чүдүүр чоруктуң эргежок чугула кезээ турган), оглунга адазы, өгбелерниниң кылып чораан улуг ажыл-херээниниң дугайында чугаалап берип турган. Ынчангаш Конфуций ада-өгбелериниң төлептиг туружун ээлээр ужурлуг дээрзин медереп билгеш, боду-ла өөренип, ол үеде Кыдаттың ызыгууртан кижи бүрүзүнүң билген турары эргежок чугула уран чүүлдерин шиңгээдип эгелээн. Кызымаа-биле өөренгени үре-түңнелин берип, Конфуцийни Лу хаанныг күрүнениң Цзи омак-сөөктүглериниң (Чөөн Кыдат, амгы Шаньдун можузу) тараа хүлээп алыр, бээр хүлээлгелиг, дараазында мал харыылааар дүжүмединиң албан-дужаалынга томуйлаттырып турган. Аңгы-аңгы шинчилекчилерниң үнелээшкини-биле алырга, ынчан келир үениң филосову 20-25 харлыг турган (19 харлыында өлгенгеш, оол божудуп алган){{sfn|Переломов Л.С. Конфуций|1993|с=49—56}}.
Чжоу күрүне буурап дүжүп, эжен хаанының күчү-күжү суларап, патриархалдыг ниитилел тарап, аймак ызыгууртаннарының орнунга билиг чок дүжүметтер-биле хүрээлеттирген каш күрүнелерниң чагырыкчылары олурупкан үе турган. Ооң түңнелинде эрги шагның өг-бүле үндезиннери буурап, чон аразында маргыжып, дүжүметтер хээли ап, чазый-чилбизинге алзып, карачал кижилерге ажыг-човалаң таварышкан. Бо бүгү болуушкуннар эрги шагның ëзу-чаңчылдарын сагып чаңчыккан кижилерниң чидиг шүгүмчүлелин алган.
Күрүнениң политиказынга салдар чедириптер аргажогун медереп билген Конфуций халашкаш, өөреникчилерин эдертип алгаш Кыдатка аян-чорук кылып чорааш, аңгы-аңгы можуларның чагырыкчыларынга бодунуң идеяларын чедирерин оралдажып турган. 60 хире харлыг назынында Конфуций ээп чанып келгеш, амыдыралының сөөлгү чылдарын чаа өөреникчилер ап, оларын өөредип сургап, Ши-цзин (Ырлар ному), И цзин (Өскерлиишкиннер ному) болгаш өске-даа ол ышкаш эрткен үениң литературлуг салгалын чурумчудар ажылга тураскааткан.
Конфуцийниң өөреникчилери башкызының чугаалап чораан сөстери кирген материалга үндезилеп, «Лунь Юй» («Чугаа болгаш бодал») деп сөөлүнде конфуцианствонуң онза хүндүткелдиг болган номун чырыкче үндүрген.
Классиктиг номнардан чүгле Чуньцю («Час болгаш Күс», бистиң эраның мурнунда 722-481 чч Лу хаанныг күрүнениң демдеглелдери) Конфуцийниң чогаалы деп санаттынары чугаажок. Чеже-даа Конфуцийниң өөреникчилерин кыдат эртемденнер 3000, ооң иштинде аңаа эң чоогу 70 хире өөреникчи деп тодаратса, херек кырында алдаржаан 26 чигзиниг чок өөреникчизин-не санап болур.
== Өөредии ==
[[Файл:Confucius 02.png|thumb|Конфуций]]
[[Файл:Confuciusmansionqufu.jpg|thumb|Төрээн Цюйфу хоорайында Конфуцийниң салгакчыларының бажыңнары.|альт=]]
Чамдык кижилер конфуцианствону шажын деп көөр. Ынчалза-даа ооң тускай хүрээ-хииди чок, бурган дугайында айтырыг аңаа чугула эвес. Конфуцианство этиказы бурганга чүдүүр чорук-биле холбаа чок. Конфуцианствонуң кол идеязы – кижи бүрүзү боду хүлээлгелиг, бурунгу шагда дег аразында эп-найыралдыг ниитилелди тургузарында болур. Эп-найралдыг ниитилелге дарга болгаш аңаа чагырткан кижилер бот-боттарынга шынчы болуру эргежок чугула. Конфуций ук этиканың алдын дүрүмүн мынчаар илереткен: «Бодуңга күзевексээриң чүүлдү өске кижиге күзеве».
== Тураскаалы болгаш салгалы ==
=== Конфуцианствонуң Барыын Европага тарап нептерээни ===
[[Файл:武汉市第六中学.jpg|thumb|Ухань хоорайның № 6 ортумак школазының чанында Конфуцийниң турскаалы]]
XVII чүс чылдың ортан үезинде Барыын Европага Кыдат болгаш Чөөн чүк-биле холбашкан бүгү чүвеге хандыкшыыры аян болган. Кижилер кыдат философияны өөренип, ооң дугайында магадап чугаалаар апарган. Роберт Бойль деп англичан кижи кыдаттар биле индийлерни эрте-бурунгу улуг гректер, римляннар-биле дөмейлеп көрүп турган.
1687 чылда Конфуцийниң бижээн «Лунь Юй» деп чогаалының латин очулгазы чырыкче үнген. Очулганы бөлүк иезуит шинчилекчилери кылган. Ол үеде иезуиттерниң Кыдатка төлээ черлери хөй санныг турган. Парлап үндүргеннерниң бирээзи Филипп Купле, Мишель деп ат-биле шажынга кирген кыдат аныяк оол-биле кады Европаже чанып келген. 1684 чылда оолдуң Кыдаттан Версаль хоорайже кылган аян-чоруу европейжилерниң кыдат культурага сонуургалын немей күштелдирген.
Француз философ Николя Мальбранш «Христиан бодалчының кыдат бодалчы-биле кылган чугаазы» деп 1706 чылда парлап үндүрген номунда конфуцианствога удур үзел-бодалын илереткен. Мельбранш бодунуң номунда христан философияның үнелиг чүүлүн хары угда угаан-бодал культуразынга-даа, шажынның үнелиг чүүлдеринге-даа даянып турар деп бадыткаан. Ол конфуцианствону угаан-бодалче артык кичээнгей салып, шажынның чугулазын барымдаалавайн турар деп көрген.
Готфрид Вильгельм Лейбниц Конфуцийниң өөредиин Платоннуң философчу туружу болгаш христан философия-биле дөмейлеп шинчилээн. Ол конфуцианствонуң «Ли» деп аттыг болган кол принцивин Платоннуң «дээди чаагай чоруунуң» дугайында билии болгаш христиан шажынның Бурган дугайында билии-биле кончуг дөмей деп түңнелге келген. Бо бүгү философиялар өртемчейниң алыс бүдүжү, дес-дараалашкаан тодарадыр кандыг-бир дээди алыс ужур азы үндезин бар деп илереткени ол.
Лейбництиң метафизиказының талалакчызы, нептередикчизи, Чырыдыышкын үезиниң эң ат-алдарлыг философтарының бирээзи Христиан фон Вольф башкызындан кыдат культура, ылаңгыя конфуцианствога хүндүлээчел хамаарылгазын салгап алган. Ол «Кыдаттарның мөзү-шынар өөредииниң дугайында чугаа» деп чогаалы болгаш өске-даа ажылдарында Конфуцийниң өөредииниң улуг ужур-дузалыы, ону Барыын Европага экидир өөренип көөрү эргежок чугула дээрзин каш-даа удаа онзалап демдеглеп турган.
Билдингир герман төөгүчү Иоганн Готфрид Гердер Кыдаттың культуразы болгаш Конфуцийниң өөредииниң дугайында эпчок тайылбыр кылган. Ол кыдат культураны өске чоннарның культуразындан чыдып каап, чогууру-биле хөгжүвейн турар деп көрген. Төөгүчү оон ыңай Конфуцийниң өөредии кижини чүгле чалча болдуруп, даштыкы делегейден чардыктырып, мораль-даа, культура-даа талазы-биле хөгжүтпес деп бадыткап турган.
Гегель философия төөгүзүнүң лекцияларынга XVII-XVIII чүс чылдарда Барыын Европага конфуцианствону сонуургап турганынга чигзинип турган. Ооң бодалы-биле «Лунь юй» деп чогаалда онзагай азы кайгамчык дээн чүү-даа чок – ол ону анаа мөзү-шынар принциптериниң чыындызы деп көрген. Гегель Конфуцийни Барыын Европаның философиязындан ылгалып турар практиктиг мерген угаанның чижээ деп санап турар. Конфуцийниң ажылдарын өске дылдарже очулдурбаан турган болза, оон артык билдингир боор турган деп бодалын база ол илереткен.
Вебер «Кыдаттың шажыны: конфуцианство болгаш даосизм» деп ажылында конфуцианствону эртем-билиглиг шажынчы эвес кижилерниң боттарын ап чоруурунуң дүрүмнери кирген канчаар-даа аажок улуг кодекс болур деп демдеглээн. Оон ыңай ол Кыдаттың шажыннарын өөренип көрбүшаан капитализм чүге даштыкының салдары чокка-ла кыдат культурадан тывылганын тайылбырлаар дээш оралдашкан<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ruchina.org/confucius.html|title=Конфуций|website=ruchina.org|accessdate=2020-11-06|archive-date=2020-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813192629/https://ruchina.org/confucius.html|deadlink=no}}</ref>.
=== Бижимел тураскаалдар ===
Конфуций-биле холбаалыг чогаалдардан ылап болгаш ооң үзел-бодалынга эң чоогу «Лунь Юй» болур дээрзи-биле эртемденнерниң хөй кезии чөпшээрежир. Ол сөзүглелди өөреникчилери Конфуций чок апарган соонда демдеглелдеринден чыып бижээн.
Конфуцийниң чугаалаан сөстери «Кун-цзы цзя юй» 孔子家語 дээш өске-даа эрте сөзүглелдерде бижиттинген.
=== Аңаа ханы хүндүткел ===
Чоорту Конфуций Кыдаттың классиктиг өөредилгезинде онза чугула кижи апарган. Эгезинде ооң адын Мо-цзы-биле кады азы Кыдат эжен хаанныг күрүне болурунуң мурнундагы үениң өске-даа угаанныг кижилериниң даңзызынга демдеглеп айтып турган.
Хань күрүнениң үезинде Конфуций кончуг ат-сураглыг кижи турган. Ооң ниитилде ролю чүгле башкылаар, төре херээнге киржир эвес, а хоойлу чогаадыр, караң көрнүр, ол-даа байтыгай барык бурганга санаттырып турган. Ооң ажылдарын өөренип көрген кижилер ону дээрден онзагай айыс алган дээш «дүжүлгеге саадатпаан хаан» деп адаар турганын айтып бижээн.
Баштай бистиң эравыстың 1 дугаар чылында күрүне ону хүндүткеп, тускай хүндүлүг аттарны тыпсып эгелээн. Дараазында бистиң эравыстың 59 чылдан эгелеп тус черниң деңнелинде аңаа хүндүткел көргүзүп эгелээн. 241 чылда ызыгууртаннар пантеонунче киирип, 739 чылда (Тан күрүнениң үезинде) ван деп ат-дужаалды тывыскан. 1530 чылда (Мин күрүнениң үезинде) Конфуций «Эрткен үениң башкыларының аразында дээди мерген угаанныг кижи» деп атты алган.
=== Амгы үеде ===
Конфуцийге алдар кылдыр Кыдат Улус Республиказының Өөредилге яамызы аңгы-аңгы чурттарның албан черлери-биле кады тургускан өөредилге төптериниң четкизи болур Конфуций институдун үндезилеп тургускан. Конфуций институттары Кыдат болгаш өске-даа чурттарның аразында культура, өөредилге талазы-биле солчуушкун ажылын чорудуп турар.
1867 чылда Калифорнияда Трансконтиненталдыг демир орукка кыдат ажылчыннар ажыл соксадыышкынын чарлап тургаш, Конфуцийниң өөредиглеринге үндезилеттинген аргаларны ажыглап турганы билдинген<ref>{{cite journal|last1=Ryan|first1=Patrick Spaulding|title=Saving Face Without Words: A Confucian Perspective on The Strike of 1867 («Сохранение лица без слов: конфуцианский взгляд на забастовку 1867 года»)|journal=International Journal of Humanities, Art and Social Studies (IJHAS)|date=2022-05-05|volume=(forthcoming, May 2022)|}}</ref>.
== Демдеглелдер ==
{{Демдеглелдер|2}}
== Ажыглаан литература ==
* ''Буранок С. О.'' [https://web.archive.org/web/20080401011808/http://www.hist.usu.ru/rsih/text/buranok.htm Проблема интерпретации и перевода первого суждения в «Лунь юй»] // Научная конференция «Интеллектуальная культура исторической эпохи» УрО РОИИ, Екатеринбург, 26-27 апреля 2007 г.
* ''Васильев В. А.'' [http://www.studfiles.ru/preview/3651908/ Конфуций о добродетели] // [[Социально-гуманитарные знания]]. 2006. № 6. С.132-146.
* ''[[Головачёва, Лидия Ивановна|Головачёва Л. И.]]'' Конфуций о преодолении отклонений при просветлении: тезисы // XXXII научная конференция «Общество и государство в Китае» / [[Институт востоковедения РАН]]. М., 2002. С.155-160.
* ''Головачёва Л. И.'' Конфуций о цельности // XII Всероссийская конф. «Философии Восточно-Азиатского региона и современная цивилизация» / РАН. Ин-т Дал. Востока. М., 2007. С. 129—138. (Информ. материалы. Сер. Г; Вып.14)
* ''Головачёва Л. И.'' Конфуций поистине непрост // XL научая конференция «Общество и государство в Китае». М., 2010. С.323-332. (Учён. зап. / Отд. Китая; Вып.2)
* ''Го Сяо-ли''. [http://mexalib.com/view/44344 Мир трансцендентный и мир действительный: сравнительный анализ культурного мышления через призму произведений Достоевского, Конфуция и Лао-цзы] {{Wayback|url=http://mexalib.com/view/44344 |date=20190125232855 }} // [[Вопросы философии]]. 2013. № 3. С.103-111.
* ''Гусаров В. Ф.'' Непоследовательность Конфуция и дуализм философии [[Чжу Си]] // Третья научная конференция «Общество и государство в Китае». Тезисы и доклады. Т.1. М., 1972.
* ''[[Илюшечкин, Василий Павлович|Илюшечкин В. П.]]'' Конфуций и [[Шан Ян]] о путях объединения Китая // XVI Научная конференция «Общество и государство в Китае». Ч.I, М., 1985. С.36-42.
* ''Карягин К. М.'' [http://elib.tomsk.ru/purl/1-9477/ Конфуций, его жизнь и философская деятельность : биографический очерк]{{Чедимчок шөлүг|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / с портр. Конфуция, гравир. в Лейпциге Геданом. — СПб.: Типография Ю. Н. Эрлих, 1891. — 77, [4] с., [1] л. ил., портр. ([[Жизнь замечательных людей]] : биографическая библиотека [[Павленков, Флорентий Фёдорович|Ф. Павленкова]])
* ''[[Кобзев, Артём Игоревич|Кобзев А. И.]]'' [http://phisci.ru/files/issues/2015/02/RJPS_2015-02_Kobzev.pdf Конфуций против Конфузия с глинозёма, или Уточнение данных о первом китайском философе и его главном произведении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024231940/http://phisci.ru/files/issues/2015/02/RJPS_2015-02_Kobzev.pdf |date=2018-10-24 }} // [[Философские науки]]. 2015. № 2. С.78-106.
* {{НФЭ|||А. И. Кобзев| ссылка=https://iphlib.ru/greenstone3/library/collection/newphilenc/document/HASH019bdff3058c388087a2579b }}
* ''[[Кравцова, Марина Евгеньевна|Кравцова М. Е.]]'', ''Баргачева В. Н.'' [http://www.synologia.ru/a/Культ_Конфуция Культ Конфуция] // [[Духовная культура Китая (энциклопедия)|Духовная культура Китая]]. — М., 2006. T.2. С.196-202.
* ''[[Кычанов, Евгений Иванович|Кычанов Е. И.]]'' Тангутский апокриф о встрече Конфуция и Лао-цзы // XIX научная конференция по историографии и источниковедению истории стран Азии и Африки. — СПб., 1997. С.82-84.
* ''[[Лукьянов, Анатолий Евгеньевич|Лукьянов А. Е.]]'' Лао-цзы и Конфуций: Философия Дао. — М.: [[Восточная литература (издательство)|Восточная литература]], 2001. — 384 с. — ISBN 5-02-018122-6
* ''[[Малявин, Владимир Вячеславович|Малявин В. В.]]'' Конфуций. [1-е изд.] М.: [[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]], 1992. — 336 с. ([[ЖЗЛ]]) — ISBN 5-235-01702-1; 2-е изд., испр. и доп. 2001, — ISBN 978-5-235-03023-7; 3-е изд. 2007, — ISBN 978-5-235-03023-7; 4-е изд. 2010, — ISBN 978-5-235-03344-3.
* ''[[Маслов, Алексей Александрович|Маслов А. А.]]'' [http://ec-dejavu.ru/c-2/Confucio.html Конфуций] // ''Маслов А. А.'' Китай: колокольца в пыли. Странствия мага и интеллектуала. — М.: [[Алетейа (издательство)|Алетейа]], 2003. С.100-115.
* ''[[Переломов, Леонард Сергеевич|Переломов Л. С.]]'' Конфуций. Лунь Юй. Исследование; перевод древнекитайского, комментарии. Факсимильный текст Лунь юя с комментариями Чжу Си. — М.: Восточная литература, 1998. — 588 с. — ISBN 5 02 018024 6
* {{книга |автор=''[[Переломов, Леонард Сергеевич|Переломов Л. С]]''|часть= |ссылка часть= |заглавие=Конфуций: жизнь, учение, судьба |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=Москва |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1993 |том= |страницы= |страниц=440 |серия= |isbn=5-02-017069-0 |тираж=| ref=Переломов Л.С. Конфуций}}
* ''[[Попов, Павел Степанович|Попов П. С.]]'' Изречения Конфуция, учеников его и других лиц. — СПб., 1910.
* ''Роузман, Генри''. О знании (чжи): дискурс-руководство к действию в «Аналектах» Конфуция // Сравнительная философия: Знание и вера в контексте диалога культур / Институт философии РАН. — М.: Восточная литература. 2008. С.20-28. (Сравнительная философия) — ISBN 978-5-02-036338-0.
* ''Чепурковский Е. М.'' Соперник Конфуция: библиографическая заметка о философе [[Мо-цзы]] и об объективном изучении народных воззрений Китая. — [[Харбин]], 1928.
* ''[[Ян Хиншун|Ян Хин-шун]]'', ''Донобаев А. Д.'' Этические концепции Конфуция и [[Ян Чжу]] // X научная конференция «Общество и государство в Китае» Ч.I. М., 1979. C. 195—206.
* {{книга |автор=[[:en:Daniel Bonevac|Bonevac, Daniel]]; Phillips, Stephen |часть= |ссылка часть= |заглавие=Introduction to world philosophy |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=New York |издательство=[[Oxford University Press]] |год=2009 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=978-0-19-515231-9 |тираж= | ref=Bonevac, Phillips |язык= en }}
* {{книга |автор=[[:en:Herrlee Glessner Creel|Creel, Herrlee Glessner]]|часть= |ссылка часть= |заглавие= Confucius: The man and the myth |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=New York |издательство=[[:en:John Day Company|John Day Company]] |год=1949 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж=| ref=Creel}}
* {{статья |автор=[[Дабс, Гомер|Dubs, Homer H.]] |заглавие=The political career of Confucius |ссылка= |язык= |издание={{нп3|Journal of the American Oriental Society|Journal of the American Oriental Society||Journal of the American Oriental Society}} |тип= |год=1946 |том=4 |номер=66 |страницы= |doi= |issn=| ref=Dubs}}
* ''[[Головачёва, Лидия Ивановна|Golovacheva L. I.]]'' Confucious Is Not Plain, Indeed // Современная миссия конфуцианства — сборник докладов междунар. науч. конф. в память 2560 годовщины Конфуция. — Пекин, 2009. В 4 т. — С.405-415. 《儒学的当代使命——纪念孔子诞辰2560周年国际学术研讨会论文集(第四册)》 2009年.
* {{книга |автор=[[:en:John M. Hobson|Hobson, John M.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=The Eastern origins of Western civilisation |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=Cambridge |издательство=[[Cambridge University Press]] |год=2004 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж=| ref=Hobson}}
* {{книга |автор=[[:en:Annping Chin|Chin, Ann-ping]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=The authentic Confucius: A life of thought and politics |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=New York |издательство=[[:en:Charles Scribner's Sons|Scribner]] |год=2007 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=978-0-7432-4618-7 |тираж=| ref=Chin}}
* {{книга |автор=Kong Demao; Ke Lan; Roberts, Rosemary|часть= |ссылка часть= |заглавие=The house of Confucius |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=[[:en:Hodder & Stoughton|Hodder & Stoughton]] |год=1988 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn= |тираж=| ref=Kong, Ke, Roberts}}
* {{книга |автор=Parker, John |часть= |ссылка часть= |заглавие=Windows into China: The Jesuits and their books, 1580-1730 |оригинал= |ссылка=https://archive.org/details/windowsintochina00park|викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Trustees of the Public Library of the City of Boston |год=1977 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=0-89073-050-4 |тираж=| ref=Parker}}
* {{книга |автор=[[:en:Peter C. Phan|Phan, Peter C.]] |часть=Catholicism and Confucianism: An intercultural and interreligious dialogue |ссылка часть= |заглавие=Catholicism and interreligious dialogue |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=New York |издательство=[[Oxford University Press]] |год=2012 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=978-0-19-982787-9 |тираж= | ref=Phan |язык= en }}
* {{книга |автор=Rainey, Lee Dian|часть= |ссылка часть= |заглавие=Confucius & Confucianism: The essentials |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=Oxford |издательство=[[:en:Wiley-Blackwell|Wiley-Blackwell]] |год=2010 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=978-1-4051-8841-8 |тираж=| ref=Rainey}}
* {{статья |автор=Riegel, Jeffrey K.|заглавие=Poetry and the legend of Confucius's exile |ссылка= |язык= |издание=[[:en:Journal of the American Oriental Society|Journal of the American Oriental Society]] |тип= |год=1986 |том=106 |номер=1 |страницы= |doi= |issn=|ref=Riegel}}
* {{книга |автор=[[:en:Xinzhong Yao|Yao Xinzhong]]|часть= |ссылка часть= |заглавие=Confucianism and Christianity: A Comparative Study of Jen and Agape |оригинал= |ссылка=https://books.google.com/books?id=BN47m0BHtLkC |викитека= |ответственный= |издание= |место=Brighton |издательство=[[:en:Sussex Academic Press|Sussex Academic Press]] |год=1997 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=1-898723-76-1 |тираж=| ref=Yao}}
* {{книга |автор=Yao Xinzhong|часть= |ссылка часть= |заглавие=An Introduction to Confucianism |оригинал= |ссылка=https://books.google.com/books?id=tAE2OJ9bPG0C |викитека= |ответственный= |издание= |место=Cambridge |издательство=[[Cambridge University Press]] |год=2000 |том= |страницы= |страниц= |серия= |isbn=0-521-64430-5 |тираж=| ref=Yao}}
* ''[[:en:Jiyuan Yu|Yu, Jiyuan]]''. The Beginnings of Ethics: Confucius and Socrates // Asian Philosophy 15 (July 2005). Pр.173-89.
* ''Yu, Jiyuan''. The Ethics of Confucius and Aristotle: Mirrors of Virtue. — [[Routledge]], 2007. — 276 p. — ISBN 978-0-415-95647-5.
== Айтыглар ==
* [https://www.lunyu.ru/ Книга «Беседы и суждения» Конфуция, пять переводов на русский «на одной странице»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230807120752/https://lunyu.ru/ |date=2023-08-07 }}
* [http://www.confucianism.ru/ Конфуций. Китайская философия.]
* [http://www.confucius.org/index.html Труды Конфуция и сопутствующие материалы на 23 языках] (Confucius Publishing Co.Ltd.)
* [http://china.kulichki.net/Religion.shtml Религия Китая]
* {{cite web|ref=harv|last=Ahmad|first=Mirza Tahir|title=Confucianism|url=http://www.alislam.org/library/books/revelation/part_2_section_3.html|publisher=Ahmadiyya Muslim Community|year=???|accessdate=2010-11-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2MnGB7?url=http://www.alislam.org/library/books/revelation/part_2_section_3.html|archivedate=2012-10-15}}
* {{cite web|ref=harv|last1=Baxter|first1=William H.|last2=Sagart|first2=Laurent|title=Baxter-Sagart Old Chinese reconstruction|url=http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207|date=2011-02-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2NLvdA?url=http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207|archivedate=2012-10-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425064509/http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207 |date=2012-04-25 }}
* {{cite web | url=http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 | title=Confucius descendents say DNA testing plan lacks wisdom | publisher=Bandao | date=2007-08-21 | ref=Bandao2007 | deadlink=404 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707013208/http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 | archivedate=2011-07-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707013208/http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 |date=2011-07-07 }}
* {{cite web | url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-02/02/content_800011.htm | title=Confucius family tree to record female kin | publisher=China Daily | date=2007-02-02 | ref=China_Daily2007 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6BRwBmiOI?url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-02/02/content_800011.htm | archivedate=2012-10-16 }}
* {{cite web | url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/24/content_8733256.htm | title=Confucius' Family Tree Recorded biggest | publisher=China Daily | date=2009-09-24 | ref=China_Daily2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6BRwFCB2G?url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/24/content_8733256.htm | archivedate=2012-10-16 }}
* {{cite web | title=Confucius family tree revision ends with 2 mln descendants | url=http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml | publisher=China Economic Net | date=2009-01-04 | ref=China_Economic_Net2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2O0bdh?url=http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml | archivedate=2012-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101092536/http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml |date=2012-11-01 }}
* {{cite web | url=http://www.china.org.cn/english/culture/171840.htm | title=DNA Testing Adopted to Identify Confucius Descendants | publisher=China Internet Information Center | date=2006-06-19 | ref=China_Internet_Information_Center2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2TzWbG?url=http://www.china.org.cn/english/culture/171840.htm | archivedate=2012-10-15 }}
* {{cite web | url=http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html | title=DNA test to clear up Confucius confusion | publisher=Ministry of Commerce of the People's Republic of China | date=2006-06-18 | ref=Ministry_of_Commerce_of_the_PRC2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2VqGNp?url=http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html | archivedate=2012-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114055952/http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html |date=2012-01-14 }}
* {{статья|автор=Riegel, Jeffrey|заглавие=Confucius|ссылка=http://plato.stanford.edu/archives/spr2012/entries/confucius/|язык=|издание=[[The Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|издательство=[[:en:Stanford University Press|Stanford University Press]]|тип=|год=2012|том=|номер=|страницы=|doi=|issn=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2WVqgT?url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2012/entries/confucius/|archivedate=|ref=Riegel}}
* {{cite web|ref=harv|last=Qiu|first=Jane|url=http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/|title=Inheriting Confucius|publisher=Seed Magazine|date=2008-08-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BR2WxmCd?url=http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/|archivedate=2012-10-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029141657/http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/ |date=2012-10-29 }}
* {{cite web|ref=harv|last=Yan|first=Liang|title=Updated Confucius family tree has two million members|url=https://web.archive.org/web/20121022002217/http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/16/content_7616027.htm|publisher=Xinhua|date=2008-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BQvov7ep?url=https://web.archive.org/web/20121022002217/http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/16/content_7616027.htm|archivedate=2012-10-15}}
* {{cite news | ref=harv | last=Zhou | first=Jing| title=New Confucius Genealogy out next year | url=http://www.china.org.cn/china/features/content_16696029.htm | date=2008-10-31 | publisher =[[:en:China Internet Information Center|China Internet Information Center]]}}
cnnx2teu7nb6obx6h3rha8myts9o8v5
Рузвельт, Франклин Делано
0
12941
52677
51168
2026-09-25T03:08:26Z
InternetArchiveBot
7061
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52677
wikitext
text/x-wiki
{{Государственный деятель|имя=Франклин Рузвельт|оригинал имени={{lang-en| Franklin Roosevelt }}|изображение=FDR 1944 Color Portrait.jpg|описание изображения=|ширина=250px|герб=-|флаг=1894 US Presidential Seal.jpg|флаг2=Flag of the President of the United States (1916-1945).svg|должность=[[президент США]]|порядок=32|начало полномочий=4 марта 1933|окончание полномочий=12 апреля 1945|предшественник=[[Гувер, Герберт Кларк|Герберт Гувер]]|преемник=[[Трумэн, Гарри|Гарри Трумэн]]|вице-президент={{s|[[Гарнер, Джон Нэнс|Джон Гарнер]] <small>(1933—1941)</small>}}<br>{{s|[[Уоллес, Генри Эгард|Генри Уоллес]] <small>(1941—1945)</small>}}<br>[[Трумэн, Гарри|Гарри Трумэн]] <small>(1945)</small>|должность_2=[[губернатор Нью-Йорка]]|флаг_2=Privy Seal of New York.svg|флаг2_2=Flag of the Governor of New York.svg|порядок_2=44|периодначало_2=1 января 1929|периодконец_2=31 декабря 1932|вице-губернатор_2=[[Герберт Леман]]|предшественник_2=[[Смит, Альфред|Эл Смит]]|преемник_2=[[Герберт Леман]]|флаг_3=US-AssistantSecretaryOfTheNavy-Flag.svg|флаг2_3=Flag of the United States Navy (unofficial proportions).svg|должность_3={{s|Помощник министра ВМС США}}|президент_3=[[Вудро Вильсон]]|заголовок1_3=Министр ВМС|текст1_3={{iw|Дэниелс, Джозефус|Джозефус Дэниелс|en|Josephus Daniels}}|периодначало_3=17 марта 1913|периодконец_3=26 августа 1920<ref>{{Cite web |url=http://www.history.navy.mil/library/guides/rosters/assist_sec_navy.htm |title=Naval Historical Center Roster List |access-date=2009-08-28 |archive-date=2013-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616181415/http://www.history.navy.mil/library/guides/rosters/assist_sec_navy.htm |deadlink=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616181415/http://www.history.navy.mil/library/guides/rosters/assist_sec_navy.htm |date=2013-06-16 }}</ref>|должность_4=[[Легислатура Нью-Йорка|Сенатор штата Нью-Йорк]]<br>от 26-го избирательного округа|периодначало_4=1 января 1911|периодконец_4=17 марта 1913|флаг_4=Seal of New York.svg|флаг2_4=Flag of New York.svg|партия={{s|[[Демократическая партия (США)|Демократическая партия]]}}|в браке=[[Рузвельт, Элеонора|Элеонора Рузвельт]]|дети='''сыновья:''' Джеймс, Франклин, Эллиот, Франклин Делано и Джон <br>'''дочь:''' Энн|награды=[[Медаль Альберта (Королевское общество искусств)]] (1941)<br>
{{ряд-л|{{Кавалер Большого креста ордена Вильгельма}}|{{Военная медаль (Франция)}}|{{Шеф-командор Легиона Почёта (Филиппины)}}}}|профессия=[[Юрист]]|автограф=Franklin Roosevelt Signature.svg}}
'''Фрáнклин Делáно Ру́звельт''' ({{Lang-en|Franklin, Delano Roosevelt}}, <small>МФА</small> [ˈfræŋklɪn ˈdɛlənoʊ ˈroʊzəˌvɛlt]; оон өске алдаржаашола ады — '''ФДР''' ({{Lang-en|FDR}}); 1882 чылдың январь 30 , Гайд-Парк[en], Датчесс округу , Нью-Йорк штады, АКШ — 1945 чылдың апрель 12, Бичии Ак бажың, Вашингтон, АКШ) — американ политиктиг болгаш күрүнениң ажылдакчызы, 32-й АКШ-ың 32 дугаар Президентизи (1932—1945), XX вектиң бирги чартыының делегей болуушкуннарының кол-кол овур-хевирлериниң бирээзи, Улуг депрессия болгаш [[Ийиги Делегей дайыны|Ийиги Делегей дайынының]] үезинде АКШ-ты удуртуп турган. Чаа курстуң социал-экономиктиг программазын эгелеп каан. Ийи хуусаадан көвей хөй хуусаада соңгуттурган чаңгыс американ президент.
1929 - 1933 чылдарда Нью-Йорк штаттың губернатору турган. 1929-1933 чылдарда Джеймс Кокс биле 1920 чылдың президенти соңгулдаларынга вице-президент болурунга кандидат болуп, партияга киришкен, ынчалза-даа Кокс республикачыларга аштырган (Уоррен Гардинг - Калвин Кулидж). Президент кылдыр 1932, 1936, 1940 болгаш 1944 чылдарда соңгуттурган соңгулдаларда шиитпирлиг түңнелдиг болган.
Президенти тургаш Ийиги делегей дайынының үезинде АКШ-тың Эрикчилеринге Ленд-лиз программазын саналдап, Атлантика хартиязын белеткээн. Германияның ССРЭ-же халдаашкынының соонда, Совет Эвилелиниң эвилелдешкен чурттакчыларының чепсеглениишкининге дуза кадар деп санал киирген. Timeның саналы-биле Чылдың кижизи (1932, 1934, 1941 чылдарда).
Төөгүнүң бижилгезинде ону АКШ-тың эң-не сурагжаан Президентилери - Джордж Вашингтон, Томас Джефферсон и Авраам Линкольн<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.c-span.org/presidentsurvey2017/?page=overall|title=Total Scores/Overall Rankings {{!}} C-SPAN Survey on Presidents 2017|website=www.c-span.org|deadlink=no}}</ref><ref>{{Шаблон:Cite web|url=http://www.opinionjournal.com/extra/?id=110007243|title=OpinionJournal - Extra|website=web.archive.org|deadlink=unfit}}</ref><ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/monkey-cage/wp/2015/02/16/new-ranking-of-u-s-presidents-puts-lincoln-1-obama-18-kennedy-judged-most-over-rated/|title="New ranking of U.S. presidents puts Lincoln at No. 1, Obama at 18; Kennedy judged most overrated"|website=The Washington Post|deadlink=no}}</ref> биле чаңгыс черге тургузуп турар. Чамдык үнелел ёзугаар ону XX вектиң эң-не онза америк политиканың ажылдакчызы деп адаан<ref>{{Шаблон:Cite web|url=https://www.usnews.com/news/blogs/ken-walshs-washington/2015/04/10/fdr-franklin-delano-roosevelt-made-america-into-a-superpower|title=Franklin Delano Roosevelt, the 32nd president of the United States|website=U.S. News & World Report|deadlink=no}}</ref>.
== Биографиязы ==
[[Файл:Franklin-Roosevelt-1884.jpg|солагай|мини|192x192пкс|Франклин Рузвельт платье кедип алган. 1884 чыл.]]
[[Файл:Eleanor Roosevelt and Franklin D. Roosevelt at Campobello Island, New Brunswick, Canada 1904.jpg|солагай|мини|222x222пкс|Франклин келир үеде өөнүң ишти Элеонора-биле Кампобелло ортулуунда (Канада) 1904 чылда]]
''Рузвельт'' — нидерланд фамилияның "ван Розенвелт" деп псевдоангликтиг хевири, ол дээрге "Розалар шөлдеринден" дээни ол. Америкага баштайгы Рузвельттер Класс Мартенсен ван Розенвелт болгаш ооң оглу Николас турган, олардан Рузвельттерниң ийи шугуму эгелээн:Николастың улуг оглу Йоханнес бирги аймак баштыңчызы турган (аңааТеодор Рузвельт хамааржыр), бичии дуңмазы - Якобус (1692 - 17776 чылдар) - ийиги аймак баштыңчызы турган. Якобустуң оглу Исаак (1776 - 1796), Нью-Йоркка чигир бүдүрер заводту үндезилеп, аймактың чаагай байдалын эгелээн.
Революция соонда ол Нью-Йорк штаттың бирги сенадының составынче соңгуттуруп, Конституция күштүг болзун дээш бадылап турган. Ооң оглу Джеймс Рузвельт (17760 - 1847) турган, ол чигир болгаш аът ажылы кылып турган, а ооң оглунуң оглу - Исаак Рузвельт (1779 - 1863), ол ботаника болгаш аъттар азырап хандыкшып ажылдап турган. 1828 чылда келир үениң Президентизиниң адазы - Джеймс Рузвельт төрүттүнген.
=== Чаш назыны ===
Келир үениң Президентизи Джеймс Рузвельттиң болгаш ооң ийиги кадайы Мария Деланонуң өг-бүлезинге төрүттүнген. Рузвельттиң ачазы Гудзон хемниң чанында турар аймактың Хайд-Парк дээр черлерин болгаш элээн хөй хөмүр-даш болгаш транспорт компанияларында хөлезиг акша-хөреңгизин эдилеп чораан. Сара Делано база тус черниң ызыгуур аристократиязынга хамааржыр. Чаш шаанда Рузвельт ада-иези-биле кады чай санында-ла Европалап аян-чорук кылып (өске дылдарны багай эвес шиңгээдип турган) база Чаа Англияның далай эриктеринге азы Кампобелло ортулукка (Мэн штаттың Ист-Порта ортузунда) дыштанып алгаш, аңаа эжиндирип эгелээн.
14 харлыынга дээр Рузвельт бажыынга өөренип турган. В 1896—1899 чылдарда Массачусетс штадынла эң эки деп санаттынып турар Гротон школазынга өөренип турган. 1900—1904 чылдарда Гарвард университединге өөренгеш, бакалавр өөредилге чадазын алган. 1905—1907 чылдарда Колумбий университединиң юридиктиг школазынга өөренгеш, адвокат практика эгелээр шынзылганы алган. Уолл-стрит деп билдингир компанияга улаштыр ажылдай берген.
== Демдеглелдер ==
[[Аңгылал:Википедия:Статьи с источниками из Викиданных]]
[[Аңгылал:Апрельдиң 12 мөчээн]]
[[Аңгылал:Январьның 30 төрүттүнген]]
g1am49byvlcec857crd5fy0uadkv9op
Майык:Potd/2026-09-25
10
15831
52661
2026-09-24T20:20:01Z
Frhdkazan
1195
Чаа арын чаяатынган: «NE Lac Bab Louta Tazekka Nov25 A7CR 09270-4 HDR1.jpg»
52661
wikitext
text/x-wiki
NE Lac Bab Louta Tazekka Nov25 A7CR 09270-4 HDR1.jpg
l0bkjfa42dhdktlaqaso34guy0n51od
Майык:Motd/2026-09-25
10
15832
52662
2026-09-24T20:23:28Z
Frhdkazan
1195
Чаа арын чаяатынган: «Crash Testing an Ambulance.webm»
52662
wikitext
text/x-wiki
Crash Testing an Ambulance.webm
96iulgzzqsbej2xehpc3r1yyk8urmew