Википедия tyvwiki https://tyv.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB_%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Медиа Тускай Чугаа Ажыглакчы Ажыглакчы чугаа Википедия Википедия дугайында сүмелел Файл Файл чугаа МедиаВики МедиаВики чугаа Майык Майык чугаа Дуза Дуза чугаа Аңгылал Аңгылал чугаа TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Ариф Нихат Aся 0 2175 52732 42772 2026-10-06T23:59:46Z InternetArchiveBot 7061 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 52732 wikitext text/x-wiki {{Кижи}} '''Ариф Нихат Ася''' (7 февраль 1904; [[Инжегиз, Чаталжa|Инжегиз]], [[Чаталжa, Истанбул]] - 5 январь 1975, [[Анкарa ]]),<ref>Ихсан Ышык, ред. (2007). "АСЙA, Ариф Нихат". Түркийе Чогaалчылар болгаш культур кижилери Энциклопедиязы. 1. Том (2. бас.). Анкарa: Элван ном үндүрер чери. ар. 376-379. </ref> улусчу шүлүктери биле сураглыг болгаш Түркийе (Турция) Аданa кожуунуң бот-догуннаашкын xүнү январь 5-те бижээн "Байрак" (тук) шүлүү дээш билдингир "тук шүлүкчүзү", Турк шүлүкчү, чогaалчы, башкы, депутат.<ref>http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/14944225.asp?&hid=14944560 {{Чедимчок шөлүг|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Сонер Ялчын Xүррийет солун 6.6.2010</ref> [[Йени Истанбул(солун)|Йени Истанбул]] болгаш сабах солуннарындa бижип турган. Шын ады "Мехмед Ариф" , 5.01.1975 чылындa мөчеен. Hөөрү, Анкарa хоорай Каршыйакa, Чевег черинде. == Шүлүк номнары== *Хейкелтраш (скульптор) (1924) *Ястыгымын Рүясы (сырттыгымның дүжү)(1930) *Айетлер (1936) *Бир Байрак Рүзгар Беклийор (1946) *Рубаийят-ы Ариф (1956) *Эникли Капы (1964) *Куббе-и Hадрâ (1956) *Көклер ве Даллар (1964) *Эмзиклер (эмискиктер) (1964) *Дуалар ве Аминлер (1967) *Айналардa Калан (1969) *Канатлар ве Гагалар (чалгыннар болгаш думчуктар) (1946) *Кыбрыс Рубаилери (1964) *Басамаклар (чадалар)(1971) *Аврупадан Рубаилер (1971) *Ковa Буржу (1967) == Дөзүк== <references/> == Дөс == * [http://www.antoloji.com/arif-nihat-asya/hayati/ Ариф Нихат Ася Намдары] * [http://www.siirdefteri.com/?sayfa=sair&sair_id=265 Ариф Нихат Ася - шүлүктерин] [[Аңгылал:Чогаалчы]] [[Аңгылал:Уран чүүл]] [[Аңгылал:Турк чогаалчы]] [[Аңгылал:Түркчүлер]] su9ciui1th4kn25c3965l0i6x8ch69r Азия 0 5535 52731 52230 2026-10-06T23:48:36Z InternetArchiveBot 7061 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 52731 wikitext text/x-wiki {{Дип |Ады = Азия |Чурумал = Asia (orthographic projection).svg |Адаанда бижик = Чартыкшар картазында Азия |Девискээри = 44 579 000 |Кижи саны = 4 164 252 000 |Кижилерниң сырыйы = 87 |Этнохороним = азиаттар |Күрүнелер = 49 (+5 кезек хүлээтинген) |Хамаарылгалыг күрүнелер = {{Collapsible list | list_style = text-align:left; | 1 = [[Акротири биле Декелия]] | 2 = [[Индий океанда британ девискээр]] | 3 = [[Остров Рождества (Австралия)]] | 4 = [[Кокосовые острова]] | 5 = [[Гонконг]] | 6 = [[Макао]] }} |Хүлээтинмээн регионнар = {{Collapsible list | list_style = text-align:left; | 1 = [[Республика Абхазия]] | 2 = [[Нагорно-Карабахская Республика]] | 3 = [[Соңгу Кипрниң Турк Республиказы]] | 4 = [[Мурнуу Осетия]] | 5 = [[Тайвань]] }} |Дылдар = [[Азияның дылдары]] |Шак куржактары = [[UTC+2]] тура [[UTC+12]] чедир |Доменнер = [[.asia]] |Улуг хоорайлары = [[Токио]], [[Джакарта]], [[Сеул]], [[Шанхай]], [[Дели]], [[Мумбаи]], [[Манила]], [[Пекин]], [[Осака]], [[Калькутта]], [[Карачи]], [[Дакка]], [[Куала-Лумпур]] }} '''Азия''' — делегейде эң улуг девискээрлиг база кижилерниң саны-биле хөй дип. [[Европа]]-биле кады [[Евразия]] деп дипти тургузуп турар. Шөлү (ортулуктар биле кады) — 43,4 сая км² хире. Чурттакчы чонунуң саны — 4,2 млрд кижи. (2012) (Черниң 60,5 % чурттакчылары ). Азия өртемчейде бо үеде улуг сайзыраңгай регион болуп турар. == Адының тывылганы == Хетт эпоха уезинде [[ Бичии Азияның]] соңгу-барыын кезекке [[Ассува]] деп хаанныг күрүне турар. Хеттерниң оларны тиилээнин [[Тудхалия IV]] хаан чыл демдеглеринде айтып каан . == Турар чери биле кызыгаары == Азий дип колдуунда турар чери Чөөн (исключение Чукот чартык ортулук) база бөмбүрзектиң Соңгу чартыында. Африка биле Азия Суэц мойналык биле каттышкан, Соңгу Америкадан ону кызаа Беринги өөш === Европа биле Азияның кызыгаары === [[Файл:Possible definitions of the boundary between Europe and Asia.png|thumb|Европа биле Азияның кызыгаары, признанная Международным Географическим Обществом (под буквой A, под другими буквами отвергнутые варианты)]] === Азия биле Африканың кызыгаары === == География == {{Улай көр.|Азияның казымал байлактары}} {| class="standard" align="center" |- | Шөлү: | 43475 муң. км² (ортулуктар-биле)<ref name="autogenerated1" /> |- | Ортулуктуң шөлү: | 2001 муң км² |- | Далай деңнелинден ортумак бедии: | 960 метр |- | Далай деңнелинден эң улуг бедии: | 8 848 метр (даг [[Эверест]]) |- | Далай деңнелинден эң-не эвээш бедии: | −405 метр ([[Мёртвое море|Өлүг далайның]] деңнели) |- | Эң соңгу точка: | [[Челюскин шенек|шенек Челюскин]]<br> 77° 43' c. ш.<br> 104° 18' в. д. |- | Эң мурнуу точка: | [[шенек Пиай]]<br>1° 16' с. ш.<br> 103° 30' в. д. |- | Эң барыын точка: | [[шенек Баба]]<br>39° 29' c. ш.<br> 26° 04' в. д |- | Эң чөөн точка: | [[шенек Дежнёва]]<br> 66° 05' c. ш.<br> 169° 40' з. д. |- | Географтыг Азия төвүнүң турар черинде хоорайлар: | [[Иркутск]], [[Кызыл]] |} Азияны [[Соңгу Доштуг океан|Соңгу Доштуг]], [[Индий океан|Индий]] база [[Оожум океан|Оожум]] океаннар куржай ап чыдар, ол ышкаш барыын талазында диптиң иштинде далайлар [[Атлант океан]] (Азов, Кара, Мрамор, Эгей, Средиземный). === Рельеф (чер кырының тургузуу) === [[Файл:Европа-Азия.jpg|thumb]] Азияның соңгу кыдыын тундралар эжээлеп турар. Мурнуу чүктүүнде тайга турар. Барыын Азияда дүжүткүр кара хөрзүннүг ховулар турар. Хөй кезии Ортаакы Азияда Кызыл далайдан Моолга чедир, куруг ховулар ээлеп турар. Олардан эң улуу – куруг хову Гоби. Гималай отделяют Ортаакы Азия тропиктерден Мурнуу биле Мурнуу-Чөөн Азия. Гималай – делегейниң эң бедик даглыг системазы. Хемнер, бассейниң девискээриниң Гималай суг дүвүнүң довураа дүжүткүр хөрзүн. == Физик-географиялыг районнаашкын биле субрегионнар == Азияда дараазында физик-географиялыг черлерни аңгылаар: * [[Чөөн Азия]] ([[Көрей чартык ортулук]], [[Япон ортулуктар]], Кыдаттың чөөн кезээ); * [[Барыын Азия]] ([[Мурнуу Кавказ]] биле Мурнуку азиат нагорья); * [[Соңгу Азия]] ([[Сибирь]] биле соңгу-чөөн Евразия); * [[Ортаакы Азия]] ([[Памир]], [[Тянь-Шань]], [[Туран чавызааш]]); * [[Мурнуу-Чөөн Азия]] (чартык ортулук [[Индокитай]] биле [[Малай архипелаг]]); * [[Мурнуу-Барыын Азия]] ([[Аравий чартык ортулук]] биле [[Левант]]); * [[Мурнуу Азия]] (чартык ортулук [[Индостан]] биле ортулук Шри-Ланка (Мальдив архипелагы). [[Файл:United Nations geoscheme (Asia).svg|centre|thumb|500px|Азияның субрегионнары КНО ёзугаар: {{legend|#df8f87|Чөөн Азия}} {{legend|#f5d479|Барыын Азия}} {{legend|#7382b3|Ортаакы Азия}} {{legend|#ad7fa8|Мурнуу-Чөөн Азия}} {{legend|#8aa678|Мурнуу Азия}}]] Классификация ёзугаар, принятой в [[КНО]], выделяются дараазында субрегионнар: * [[Чөөн Азия]] (Китай в составе КНР и Республики Китай, Мурнуу биле Соңгу Корея, Моол, Япония) * [[Барыын Азия]] (Азербайджан, Армения, Бахрейн, Грузия, Израиль, Иордания, Ирак, Йемен, Катар, Кипр, Кувейт, Ливан, ОАЭ, Оман, Палестинниң девискээри, Саудовская Аравия, Сирия, Турция) * [[Мурнуу-Чөөн Азия]] (Бруней, Чөөн Тимор, Вьетнам, Индонезия, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Мьянма, Сингапур, Таиланд, Филиппин) * [[Мурнуу Азия]] (Афганистан, Бангладеш, Бутан, Индия, Иран, Мальдивы, Непал, Пакистан, Шри-Ланка) * [[Ортаакы Азия]] (Казахстан, Киргизия, Таджикистан, Туркменистан, Узбекистан) В то же время указанная классификация не является единственно верной. Альтернативтиг классификациялар база бар болуп турар, чижээ: * [[Чөөн Азия]] (КНДР, КНР, Республика Корея, Тайвань, Япония,) * [[Ортаакы]] биле [[Соңгу Азия]] (Казахстан, Киргизия, Монголия, Таджикистан, Туркменистан, Узбекистан, Россияның азиат кезээ, база үш автономнуг регионалдыг КНР — [[Иштики Моол]], [[Синьцзян-Уйгур автономнуг район]] биле [[Тибет]]) * [[Мурнуу-Барыын Азия]] (Азербайджан, Армения, Афганистан, Бахрейн, Грузия (долу эвес), Израиль, Иордания, Ирак, Иран, Йемен, Катар, Кипр, Кувейт, Ливан, ОАЭ, Оман, Саудовская Аравия, Сирия, Турцияның азиат кезээ, Синай чартык ортулук, Египетке хамааржыыр) * [[Мурнуу Азия]] (Бангладеш, Бутан, Индия, Мальдивы, Непал, Шри-Ланка) * [[Мурнуу-Чөөн Азия]] (Бруней, Чөөн Тимор, Вьетнам, Индонезия, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Мьянма, Сингапур, Таиланд, Филиппин). == Азия чурттары == {{col-begin}} {{col-3}} *{{Тукталга|Абхаз Республика}} *{{Тукталга|Азербайджан}} *{{Тукталга|Армения}} *{{Тукталга|Афганистан}} *{{Тукталга|Бангладеш}} *{{Тукталга|Бахрейн}} *{{Тукталга|Бруней}} *{{Тукталга|Бутан}} *{{Тукталга|Чөөн Тимор}} *{{Тукталга|Вьетнам}} *{{Тукталга|Грузия}} *{{Тукталга|Египет}} *{{Тукталга|Израиль}} *{{Тукталга|Индонезия}} *{{Тукталга|Иордания}} *{{Тукталга|Ирак}} *{{Тукталга|Иран}} *{{Тукталга|Йемен}} {{col-3}} * {{Тукталга|Казахстан}} <small>(от 86 % территории<ref>При проведении [[Граница между Европой и Азией|границы между Европой и Азией]] по [[Эмба (река)|Эмбе]] в Европе расположено до 14 % территории Казахстана; по [[Урал (река)|реке Урал]] с 1964 года (XX Конгресс Международного Географического Союза в Лондоне) границу не проводят (см.: [https://sites.google.com/a/vspu.ru/egf-kafedra-fiziceskoj-geografii-i-geoekologii/interesnye-fakty-o-geografii Кафедра физической географии и геоэкологии. Естественно-географический факультет ФГБОУ ВПО «Волгоградский государственный социально-педагогический университет» (ФГБОУ ВПО «ВГСПУ») Интересные факты о географии: Где проходит граница Европы и Азии?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423073135/https://sites.google.com/a/vspu.ru/egf-kafedra-fiziceskoj-geografii-i-geoekologii/interesnye-fakty-o-geografii |date=2014-04-23 }})</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130912080436/http://www.rgo.ru/2011/02/evro-aziatskaya-granica-istoriya-voprosa-i-sovremennye-predstavleniya/ Русское географическое общество. А. А. Чибилёв. Евро-Азиатская граница: история вопроса и современные представления. Феномен Евразии: две части света на одном материке]</ref><ref>При проведении [[Граница Европа-Азия|границы между Европой и Азией]] (в пределах Казахстана) по реке [[Эмба (река)|Эмба]], европейская часть к западу от неё включает территории: '''[[Западно-Казахстанская область|Западно-Казахстанской области]]''' (полностью, более '''151300 км²'''); '''[[Атырауская область|Атырауской области]]''' (всего 118600 км²; без южной части [[Жылыойский район|Жылыойского района]] — '''около 103000 км²'''); северо-западная часть '''[[Актюбинская область|Актюбинской области]]''' (всего 300600 км²; без [[Шалкарский район|Шалкарского]] (62200 км²), [[Иргизский район|Иргизского]] (41500 км²), [[Айтекебийский район|Айтекебийского районов]] (31300 км²), без южной и средней частей [[Байганинский район|Байганинского района]] (около 40000 км² из 61000 км²) — '''около 126 000 км²'''). Суммарная площадь территорий западнее рек [[Эмба (река)|Эмба]] и [[Орь (река)|Орь]] — '''около 380 000''' км² или более 13,9 % от общей территории страны (2724902 км²)</ref>)</small> * {{Тукталга|Камбоджа}} * {{Тукталга|Катар}} * {{Тукталга|Кипр}} * {{Тукталга|Киргизия}} * {{Тукталга|Кыдат}} ** {{Тукталга|Гонконг}} ** {{Тукталга|Макао}} * {{Тукталга|Кыдат Республика}} <small>(частично признанная республика)</small> * {{Тукталга|Кокосовые острова}} <small>(зависимая [[Внешние территории Австралии|внешняя территория]] [[Австралия|Австралии]])</small> * {{Тукталга|КНДР}} * {{Тукталга|Мурнуу Корея}} * {{Тукталга|Кувейт}} * {{Тукталга|Лаос}} * {{Тукталга|Ливан}} * {{Тукталга|Малайзия}} * {{Тукталга|Мальдивы}} * {{Тукталга|Моол}} * {{Тукталга|Мьянма}} * {{Тукталга|Нагорно-Карабахская Республика}} <small>(непризнанная республика)</small> {{col-3}} * {{Тукталга|Непал}} * {{Тукталга|Каттышкан Араб Эмираттар}} * {{Тукталга|Оман}} * {{Тукталга|Остров Рождества}} <small>([[Австралия|Австралияга]] хамаарылгалыг [[Австралияның даштыкы девискээрлери|даштыкы девискээри]])</small> * {{Тукталга|Пакистан}} * {{Тукталга|Государство Палестина}} <small>(частично признанное государство)</small> * {{Тукталга|Россия}} <small>(девискээриниң колдуу кезии, ынчалза-даа кижи саны-биле эвээжи)</small> * {{Тукталга|Саудовская Аравия}} * {{Тукталга|Сингапур}} * {{Тукталга|Сирия}} * {{Тукталга|Таджикистан}} * {{Тукталга|Таиланд}} * {{Тукталга|Туркменистан}} * {{Тукталга|Турецкая Республика Северного Кипра}} <small>(частично признанная республика)</small> * {{Тукталга|Турция}} <small>(девискээриниң колдуу кезии)</small> * {{Тукталга|Узбекистан}} * {{Тукталга|Филиппины}} * {{Тукталга|Шри-Ланка}} * {{Тукталга|Мурнуу Осетия}} <small>(частично признанная республика)</small> * {{Тукталга|Япония}} {{col-end}} == Население == [[Файл:Asia satellite orthographic.jpg|thumb|200px|Азия космостан көстүр чер]] Для Азии характерны очень высокие среднегодовые темпы роста численности населения (по этому показателю Азия уступает только Африке); в последнее время они, однако, несколько снизились и составляют 1,3 %. Азияда 75 % ажыг кижи төрелгетен чурттап турар. В совокупности Китай и Индия дают 45 % мировой численности населения. 7 күрүне 100 сай ажыг чурттакчылыг (помимо названных выше — [[Индонезия]], [[Пакистан]], [[Бангладеш]], [[Япония]] база [[Филиппин]]). Азияда кижи төрелгетенниң үш кол сөөк-язы төлээлекчилери чурттап турар — [[монголоид]] ([[кыдаттар]] и др.), [[европеоид]] (Барыын Азия чоннары) база [[негроид]] (Мурнуу биле Мурнуу-Чөөн Азияның чамдык чоннары). Чоннуң этниктиг составы аажок янзы-бүрү.. Азияга хөй эрте-бурунгу бедик сайзырал тыптып келген — [[Кыдат]], Индия, Тибет-Моол, ортаа азия, [[Вавилон]] база өске. Чер ажылы таарымчалыг черлер Мурнуу биле Мурнуу-Чөөн Азия амгы үениң хөй чоннарынга үндезинни берген {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !Чери!!Күрүне<br>(азы хамаарылгалыг девискээр)!!1 июль 2012<br>КНО үнелээшкинни!!%<br>чурттакчы чоннуң саны!!Ортумак<br>хамаарылгалыг<br>чылдың<br>немей өзүлдези<br>(%, ООН)<ref>Вычисляется по следующей формуле: Оценка ООН на<SUB>2012</SUB>/Оценка ООН на<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!Ортумак<br>абсолютуг<br>чылдың<br>немей өзүлдези<br>(ООН)<ref>Вычисляется по следующей формуле: Оценка ООН на<SUB>2012</SUB>x Годовой прироСТ по данным ООН100.</ref>!!Период<br>ожидаемого<br>удвоения<br>(лет,<br> ООН)<ref>Вычисляется по следующей формуле: LN(2)/LN(прирост по данным ООН)/100+1). Получаются данные, получаемые также по формуле LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(прирост по данным ООН/100+1).</ref>!!Барымдаалыг<br>альтернатив үндезиннер!!Хүнү!!Үндезини |- |1|| align="left" |{{CHN}}||1,353,601,000||32.02||0.45||6,091,000||154||1,347,350,000||31 декабря 2011|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20120819122227/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20120120_402780233.htm Official estimate] |- |2|| align="left" |{{IND}}||1,258,351,000||29.77||1.36||17,114,000||51||1,210,193,422||1 марта 2011|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20110516131830/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final%20PPT%202011_chapter3.pdf Census result] {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final%20PPT%202011_chapter3.pdf|id=20120325}} |- |3|| align="left" |{{IDN}}||244,769,000||5.79||1.01||2,472,000||69||237,641,326||май 2010|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20110718192001/http://dds.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?tabel=1&daftar=1&id_subyek=12&notab=1 Census result] |- |4|| align="left" |{{PAK}}||179,951,000||4.26||1.81||3,257,000||39||{{formatnum: {{#expr: 180000+9.097*{{Age in days|2012|7|2}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}|| align="left" |[http://www.census.gov.pk Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/%20 |date=2018-12-25 }} |- |5|| align="left" |{{BAN}}||152,409,000||3.61||1.27||1,936,000||55||142,319,000||15 марта 2011|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20130115170757/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf Census result] |- |5|| align="left" |{{RUS}} (с европейской частью)||143,800,000||||||||139 ||143,800,000||1 января 2012 года|| align="left" | |- |6|| align="left" |{{JPN}}||126,435,000||2.99||-0.05||-63,000||-||127,650,000||1 марта 2012|| align="left" |[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Monthly official estimate] |- |7|| align="left" |{{PHI}}||96,471,000||2.28||1.71||1,650,000||41||94,013,200||2010|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20110811190921/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html Official estimate] {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html|id=20120325}} |- |8|| align="left" |{{VNM}}||89,730,000||2.12||1.06||951,000||66||87,840,000||2011|| align="left" |[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=12133 Official estimate] |- |9|| align="left" |{{IRN}}||75,612,000||1.79||1.09||824,000||64||{{formatnum: {{#expr: 70495.782+2.908*{{Age in days|2006|10|28}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}|| align="left" |[http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=500 Official population clock] |- |10|| align="left" |{{TUR}}||74,509,000||1.76||1.18||879,000||59||74,724,269||31 декабря 2011|| align="left" |[http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11 Official estimate] |- |11|| align="left" |{{THA}}||69,892,000||1.65||0.54||377,000||129||65,479,453||1 сентября 2010|| align="left" |[http://www.citypopulation.de/Thailand.html Census result] |- |12|| align="left" |{{MYA}}||48,724,000||1.15||0.80||390,000||87||57,197,871||2012|| align="left" |[https://archive.is/20130105195644/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-141&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 World Gazetteer projection] |- |13|| align="left" |{{KOR}}||48,588,000||1.15||0.41||199,000||169||48,580,000||1 ноября 2010|| align="left" |[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=249849&ord=1 Census result] |- |14|| align="left" |{{IRQ}}||33,703,000||0.80||3.18||1,072,000||22||33,330,000||2011|| align="left" |[http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029160543/http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm |date=2012-10-29 }} |- |15|| align="left" |{{AFG}}||33,397,000||0.79||3.21||1,072,000||22||24,485,600||1 января 2011|| align="left" |[http://cso.gov.af/Content/files/2-1.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025124106/http://cso.gov.af/Content/files/2-1.pdf |date=2014-10-25 }} |- |16|| align="left" |{{NPL}}||31,011,000||0.73||1.72||533,000||41||26,620,809||22 июня 2011|| align="left" |[http://census.gov.np Census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415130818/http://census.gov.np/ |date=2012-04-15 }} |- |17|| align="left" |{{MAS}}||29,322,000||0.69||1.60||469,000||44||28,334,135||6 июля 2010|| align="left" |[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en Census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |date=2011-11-13 }} |- |18|| align="left" |{{SAU}}||28,705,000||0.68||2.21||634,000||32||27,136,977||28 апреля 2010|| align="left" |[http://www.cdsi.gov.sa/english Census result] |- |19|| align="left" |{{UZB}}||28,077,000||0.66||1.14||320,000||61||28,000,000||1 января 2010|| align="left" |[http://www.stat.uz/upload/iblock/f0f/Uzb_en.pdf Official estimate] |- |20|| align="left" |{{YEM}}||25,569,000||0.60||3.10||793,000||23||24,527,000||2012|| align="left" |[http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 |date=2015-09-23 }} |- |21|| align="left" |{{PRK}}||24,554,000||0.58||0.42||103,000||165||24,052,231||1 октября 2008|| align="left" |[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf Census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331091148/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |date=2010-03-31 }} |- |22|| align="left" |{{SRI}}||21,224,000||0.50||0.85||180,000||82||20,653,000||1 июля 2010|| align="left" |[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex&district.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216222250/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex%26district.pdf |date=2020-02-16 }} |- |23|| align="left" |{{SYR}}||21,118,000||0.50||1.70||359,000||41||{{formatnum: {{#expr: 21377+1.424*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}|| align="left" |[http://www.cbssyr.org/index-EN.htm Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809193456/http://www.cbssyr.org/index-EN.htm |date=2009-08-09 }} |- |24|| align="left" |{{KAZ}}||17 244 420||0.43||1.07||175,000||65||17 300 560||1 январь 2014|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20140117231623/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx Monthly official estimate] |- |25|| align="left" |{{CAM}}||14,478,000||0.34||1.21||175,000||58||13,395,682||3 марта 2008|| align="left" |[http://www.nis.gov.kh Census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=2011-02-27 }} |- |26|| align="left" |{{AZE}}||9,421,000||0.22||1.24||117,000||56||9,111,100||1 января 2011|| align="left" |[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Official estimate] |- |27|| align="left" |{{UAE}}||8,106,000||0.19||2.72||220,000||26||8,264,070||2010|| align="left" |[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=2013-10-08 }} |- |28|| align="left" |{{ISR}}||7,695,000||0.18||1.76||135,000||40||7,848,800||31 января 2012|| align="left" |[http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm Monthly official estimate] |- |29|| align="left" |{{HKG}} ([[КНР]])<ref>С 20 декабря 1999 года — Автономная территория в составе Китайской Народной Республики. Ранее — португальская колония.</ref>||7,196,000||0.17||1.04||75,000||67||7,108,100||1 июля 2011|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T Official estimate] |- |30|| align="left" |{{TJK}}||7,079,000||0.17||1.46||103,000||48||7,616,000||1 января 2011|| align="left" |[http://www.stat.tj/en Official estimate] |- |31|| align="left" |{{JOR}}||6,457,000||0.15||2.01||130,000||35||{{formatnum: {{#expr: 62490+3.72*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}|| align="left" |[http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm |date=2012-01-17 }} |- |32|| align="left" |{{LAO}}||6,374,000||0.15||1.37||87,000||51||6,465,800||2012|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20120517150036/http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Official estimate] |- |33|| align="left" |{{KGZ}}||5,448,000||0.13||1.02||56,000||68||5,477,600||2011|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20110510100537/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE2.pdf Official estimate] {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE2.pdf|id=20120325}} |- |34|| align="left" |{{SIN}}||5,256,000||0.12||1.31||69,000||53||5,183,700||30 июня 2011|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html Official estimate] {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html|id=20120325}} |- |35|| align="left" |{{TKM}}||5,170,000||0.12||1.27||66,000||55||7,966,724||2012|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20130424005820/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-211&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 World Gazetteer projection] |- |36|| align="left" |{{GEO}}||4,304,000||0.10||-0.58||-25,000||-||4,469,200||1 января 2011|| align="left" |[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Official estimate] |- |37|| align="left" |{{LBN}}||4,292,000||0.10||0.77||33,000||90||3,759,100||2007|| align="left" |[http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507233942/http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 |date=2012-05-07 }} |- |38|| align="left" |{{PLE}}<ref>Территории, оккупированные Израилем. Включает Сектор Газа и Западный берег реки Иордан</ref>||4,271,000||0.10||2.87||123,000||24||4,293,309||1 июля 2012|| align="left" |[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/GOV1997-2016.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114022145/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/GOV1997-2016.htm |date=2011-11-14 }} |- |39|| align="left" |{{ARM}}||3,109,000||0.07||0.29||9,000||239||3,268,500||2011|| align="left" |[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=11001 Official estimate] |- |40|| align="left" |{{OMN}}||2,904,000||0.07||2.04||59,000||34||2,773,479||12 декабря 2010|| align="left" |[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf Census result] |- |41|| align="left" |{{KWT}}||2,892,000||0.07||2.63||76,000||27||3,582,054||31 декабря 2010|| align="left" |[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html Official estimate] |- |42|| align="left" |{{MNG}}||2,844,000||0.07||1.57||45,000||44||2,736,800||2009|| align="left" |[http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401092152/http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 |date=2012-04-01 }} |- |43|| align="left" |{{QAT}}||1,939,000||0.05||3.69||72,000||19||1,699,435||21 апреля 2010|| align="left" |[http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Pdf/Population_by_sex_and_municipality.pdf Census result] |- |44|| align="left" |{{BHR}}||1,359,000||0.03||2.64||36,000||27||1,234,571||27 апреля 2010|| align="left" |[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf Census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2013-05-02 }} |- |45|| align="left" |{{TLS}}||1,187,000||0.03||2.86||34,000||25||1,066,409||11 июля 2010|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20120816060817/http://dne.mof.gov.tl/ Census result] |- |46|| align="left" |{{CYP}}||1,129,000||0.03||1.07||12,000||65||838,897||1 октября 2011|| align="left" |[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print Census result] |- |47|| align="left" |{{BTN}}||750,000||0.02||1.63||12,000||43||720,679||2012|| align="left" |[https://web.archive.org/web/20101113145947/http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf Official estimate] {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf|id=20120325}} |- |48|| align="left" |{{MAC}} ([[КНР]])<ref>Автономный регион КНР. До 20 декабря 1999 года — португальская колония</ref>||567,000||0.01||1.98||11,000||35||560,100||July-September 2011|| align="left" |[http://www.dsec.gov.mo/default.aspx?lang=pt-PT Official estimate] |- |49|| align="left" |{{BRU}}||413,000||0.01||1.72||7,000||41||422,700||2011|| align="left" |[http://www.depd.gov.bn/download/BDKI2011.pdf Official estimate] |- |50|| align="left" |{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010|| align="left" |[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html# Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331131706/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html |date=2012-03-31 }} |- ||| align="left" |'''Всего'''||'''4,227,067,000'''||'''100.00'''||'''1.02'''||'''43,528,000'''||'''68'''|| |} == Төөгүзү == {{main|Азия төөгүзү}} == Улай көр. == * [[Евразия]] * [[Ортаакы Азия]] * [[Азиат-Тихоокеан регион]] * [[Азиат кезек Россияның]] * [[Азияның эң бедик бажыңнар даңзызы]] == Демдеглелдер == {{Демдеглелдер}} [[Аңгылал: Азия| ]] r04xipjhztdt5yiwl2y82ib1ht4grjj Майык:Тукталга/Иран 10 5555 52728 52127 2026-10-06T17:39:08Z CommonsDelinker 1768 Removing [[:c:File:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 52728 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|тукталга/тук</noinclude>}}} | alias = Иран | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1964 = Flag of Iran (1964).svg | flag alias-1933 = Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910).svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1848 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1797 = Fath Ali Shah Flag.svg | flag alias-1779 = Flag of Agha Mohammad Khan.svg | flag alias-1750 = Zand Dynasty flag.svg | flag alias-1737 = Flag of Persia 1665.svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1735 = | flag alias-1524 = Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg | flag alias-1502 = Flag of Persia 1502-1524.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var13 = 1964 | var12 = 1933 | var11 = 1910 | var10 = 1907 | var9 = 1848 | var8 = 1797 | var7 = 1779 | var6 = 1750 | var5 = 1737 | var4 = 1736 | var3 = 1735 | var2 = 1524 | var1 = 1502 </noinclude> | хемчээл = {{{хемчээл|}}} }}<noinclude> </noinclude> 4sc1t05egavvnswskyhamvm5wb7sfam 52730 52728 2026-10-06T17:59:24Z CommonsDelinker 1768 Removing [[:c:File:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]]. 52730 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|тукталга/тук</noinclude>}}} | alias = Иран | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1964 = Flag of Iran (1964).svg | flag alias-1933 = Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910).svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1848 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1797 = Fath Ali Shah Flag.svg | flag alias-1779 = Flag of Agha Mohammad Khan.svg | flag alias-1750 = Zand Dynasty flag.svg | flag alias-1737 = Flag of Persia 1665.svg | flag alias-1736 = | flag alias-1735 = | flag alias-1524 = Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg | flag alias-1502 = Flag of Persia 1502-1524.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var13 = 1964 | var12 = 1933 | var11 = 1910 | var10 = 1907 | var9 = 1848 | var8 = 1797 | var7 = 1779 | var6 = 1750 | var5 = 1737 | var4 = 1736 | var3 = 1735 | var2 = 1524 | var1 = 1502 </noinclude> | хемчээл = {{{хемчээл|}}} }}<noinclude> </noinclude> 0ke2rrcmwu9076dhr833bjtifmxkvgv Тесла, Никола 0 7450 52733 48494 2026-10-07T03:16:50Z InternetArchiveBot 7061 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 52733 wikitext text/x-wiki {{Эртемден}} '''Никола Тесла''' ({{lang-sr|''Ни́кола Те́сла''}}, {{lang-en|''Nikola Tesla''}}; [[1856]]ч 7а 10х, [[Смилян (Хорватия)|Смилян]], [[Австрияның империязы]], ам болза [[Хорватия]] — [[1943]]ч 1а 7х, [[Нью-Йорк]], [[АКШ]]) — серб уктуг электротехника болгаш радиотехника делгеминге чогаадыкчы, эртемден, инженер, физик. [[Австрияның империязы|Австрияның империязынга]] төрүттүнген, [[Австро-Венгрия|Австро-Венгрияга]] өзүп келген, ооң соонда [[Франция]] болгаш АКШ-ка ажылдап турган. 1891 чылда АКШ-тың хамаатызы апарган.<ref name="Britannica">«Tesla, Nikola». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.</ref>. Доктаамал эвес токка ажылдаар херекселдер кылып, хөй фазалыг системалар тургузуп, синхроннуг генератор болгаш асинхроннуг электрошимчедикчи чогаадып тургаш хамык көвей чон аразынга делгереңгей апарган – ол бүгү ажылдарының дузазы-биле үлетпүржү хувискаалдың ийиги чадазынче делегейге үнүп келген. Ону эфирниң барынга бүзүрээр талалакчы деп билдингир — физикага ажыглаттынар онза материяның (''кижиниң медерелинден хамаарышпас боттуг чүүл'') бир хевири кылдыр эфирни илередир янзы-бүрү дуржулгалар болгаш шенелделер кылып тургаш алдарлыг апарган. Чогаадыкчының ады-биле сорунзалыг агымның (сорунзалыг индукцияның) дыгыйының эге хемчээлин адаан. Ооң көвей шаңналдарының аразында болза — Э. Крессоннуң, Дж. Скоттуң, Т. Эдисоннуң медалдары. Ооң үезинде намдаржылар Тесланы «XX чүс чылды чогааткан кижи»<ref name="book">Title of a [http://www.robertlomas.com/Books/openframetesla.html biography by Robert Lomas] (seen)</ref> болгаш амгы үенниң электриниң «ыдыктыг камгалакчызы» деп санап турган<ref>Seifer, «Wizard: The Life and Times of Nikola Tesla», book synopsis</ref>. Радиону делгеп көргүскени болгаш «[[Война токов|Токтар дайынынга]]» удуп алган соонда Тесла бүгү улустарга улуг чедиишкинниг инженер-электротехник болгаш чогаадыкчы кылдыр үнелеттинип эгелээн<ref>http://news.suc.org/people/tesla/index.html</ref>. Тесланың эгеки ажылдары амгы үениң электротехниказын баштап тургускан, шак ол ажылдары ол үеде улуг чаартылга дег үнелиг турган. АКШ-ка делгереңгейи-биле төөгүде азы хөй-ниити культурада кандыг-даа чогаадыкчы азы эртемден-биле деңнеттинип, оон артык үнелеттинип болур<ref>Harnessing the Wheelwork of Nature: Tesla’s Science of Energy by Thomas Valone</ref>. == Намдары == === Эге чылдары === [[Файл:Milutin Tesla.jpg|мини|Милутин Тесла, серб чүдүкчү башкы, Николаның адазы]] [[Файл:Nikola Tesla birth certificate.png|мини|Никола Тесланың православ христиан чүдүлгеже киирген херечилели (серб-славян [[кириллица]]-биле бижээн)]] [[Файл:Nikola Tesla Smiljan 04.jpg|мини|Тесланың төрүттүнген бажыңы. Ам болза музей болуп турар]] [[Файл:Tesla in Austria-Hungary map ru.svg|мини|Австро-Венгрияның картазы. Ук чүүлде демдеглээн чурттакчы черлерни мына көгертир демдеглеп каан]] [[Файл:Putovnica Nikola Tesla 01082.JPG|мини|Никола Тесланың паспортунда бирги арыны, ону 1883 чылда [[Королевство Хорватия и Славония|Хорватия болгаш Славония Хаанналгазынга]] үндүрген]] Тесланың өг-бүлези<ref>Тесла — [[Сербский язык|по-сербски]] и на многих славянских языках — ''[[плотник]]''</ref>Австрий империяның тургузуунче кирип турган төөгүлүг Лика можунуң кол Госпич деп хоорайындан 6 км ыракка турар [[Смилян (Хорватия)|Смилян]] суурга чурттап турган<ref>Dommermuth-Costa, Carol, Nikola Tesla: A Spark of Genius, pp. 11-12. 1994. — ISBN 0-8225-4920-4.</ref>. Оң адазы — Милутин Тесла (1819—1879), серб православ хүрээнге хамааржыр Сремск епархияның чүдүлге башкызы, серб. Иези — Георгина (Джука) Тесла (1822—1892), кыс турда фамилиязы – Мандич, чүдүкчү башкының уруу турган. 1856 6 айның 10-да ол өг-бүлеге Никола деп аттыг дөрткү төл төрүттүнген<ref name="Rzhos">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>. Шупту беш ажы-төл турган: үш кыс — Милка, Ангелина биле Марица база ийи оол — Никола болгаш ооң улуг акызы Дане. Никола беш харлыг турда, ооң акызы аъттан аңдарылгаш, чок апарган<ref>''Margaret Cheney, Robert Uth, and Jim Glenn''. Tesla, Master of Lightning. — Barnes & Noble Publishing, 1999. — ISBN 0-7607-1005-8.</ref>. Смилян суурга эге школаның бирги клазын Никола дооскан. 1862 чылда, Данениң чок апарганы соонда, ооң адазы ажылынга эрге-дужаалы-биле депший берип, бүгү өг-бүлези-биле [[Госпич]] хоорайже көже берген, аңаа Никола эге школаның арткан үш клазын дооскан, а ооң соонда үш чылдың адакы ёзулуг гимназияны 1870 чылда дооскан. Ол чылдың күзүн-не Никола Карловац хоорайның Дээди ёзулуг училищезинче дужаап кирип алган. Станка Баранович деп угбайының, адазының кады төрүвээн угбазының, бажыынга чурттап турган. 1873 чылда Н. Тесла ортумак өөредилге аттестадын алган. Адазының чагыын тоовайн, холера хамчыы чоруп турган Госпичте өг-бүлезинче эглип келгеш, аарыгга алзып алган. Боду Тесла ол болуушкун дугайында мынчалдыр тайылбырлап берген: <blockquote>Мени бичиимден тура священник болур кылдыр идегеп турган. Шак ол кеди (келир үе) мээң бажым кырынга кара булут дег турган. Бышкан билигниң аттестадын алганым-на, канчаар аайын тып чадаан мен. Адамның сөзүн дыңнавайн, иемниң ынакшыл-биле долу күзээшкиннерин барымдаалавас мен бе азы салым-чолумга чагыртыр мен бе? Ук бодал мени хилинчектеп турган, ынчангаш келир үемче коргуштуг көрүп турган мен. Ада-иемни ханы хүндүлээр турган мен, ынчангаш чүдүлге эртемнери-биле холбажыр деп шиитпирлээн мен. Шак ол үеде кедергей халаптыг холераның хамчыы тарааш, чурттакчыларның онгу кезээн кырган болган. Адамның ойталап болбас дужаалдарын дыңнавайн мен чанып келгени-не, аарыг мени халдааш, кадыкшылым үрээн. Холераның соонда водянка (<sup>очулга херек</sup>) халдаан, база өкпе айтырыглары болгаш өске аарыглар тыптып келгеннер. Тос ай ишти орунга шимчээшкин чок беп болгу дег чыда эмненген, бодаарга шупту амыдыралымның күштери төнген, ынчалдыр эмчилер безин мени ойталаан. Мага-боттуң хилинчээнден эвес, а дириг артып чурттаар улуг күзелим дээш түрегделдиг дуржулганы ынчалдыр алдым. Бир катап аарыым хайнып турда, улус мени өлүп эгелээн деп бодап турда, өрээлче адам кирип келгеш, мени деткип кезек мындыг сөстер чугаалаан: «Сегий бээр сен». Мээң сеткилим өөртүп турда, ооң өлүг-куу арнында ындыг идегел көзүлбейн турган. «Чок болза, — харыылап эгеледим — меңээ инженер эртем өөренирин чөпшээрээр болзуңза, сегий бээр чадавас мен». «Европаның эң эки өөредилге черинче дужаап кирип алыр сен», — деп ол байыралдыы-биле харыылаан, ынчан ол сөзүн тудуптар деп билип каан мен. Мээң сеткилимден аар чүък ынчан дүшкен. Бир кырган херээжен мени кайгамчыктыг боб-тараадан хайындырган мүн-биле эмневээн болза, хөөнүм чазаары орай болгаш ажык чок болур турган. Кандыг-даа сургаашкын күжү азы чажыт дээш турбаан. Аарыгны эмнээн эм долузу-биле чедиишкинниг, маадырлыг, харын мырыңай эрес-дидим дээр бе, болгаш дээштиг болган<ref>Рассказ комбинирован из трёх источников: Н. Тесла «Речь по случаю вручения медали Эдисона» (18 мая 1917 года). Перевод из книги: Никола Тесла. Лекции. Самара, «Агни», 2008. Перевод С. В. Сливашкина, А. Е. Дунаева. Н. Тесла «Личные воспоминания» (Опубликовано в «Scientific American», 5 июня 1915 года) Перевод из книги: Никола Тесла. Статьи. Самара, «Агни», 2008. Перевод Л. Б. Бабушкиной. Н. Тесла «Мои изобретения» (Опубликовано в «Electrical Experimenter», 1919 г.) Перевод из книги: Никола Тесла. Статьи. Самара, «Агни», 2008. Перевод Л. Б. Бабушкиной.</ref>.</blockquote> Сегий берген Никола Тесланы удавас Австр-Венгр шеригже 3 чылдың шериг-албанынче кыйгыртыр турган. Төрелдери ону чедир сегивээн деп санааш, тайга-даглар аразынга чажырып кааннар. Ол чүгле 1875 чылдың чайның эгезинде дедир эглип келген. Ол чылын Никола Грацта дээди техниктиг училищеже (ам болза – Грацтың техниктиг университеди) кирип алган, аңаа ол электротехника өөренип эгелээн. Электротехника лекцияларынга Граммның машиназының ажылын хайгаарап тургаш, доктаамал токтуң четпестерин билип каан, ынчалза-даа профессор Яков Пешль ооң бодалдарына чидиг шүгүмчүлээш, шупту өөреникчилерниң мурнунга доктаамал эвес токту электрилиг шимчедикчилериге ажыглаттынмазының дугайында лекция номчаан. Үшкү курста Тесла адаанныг оюннар сонуургай бергеш турган, көзерге хөй түңнүг акша уттуруп эгелээн. Сактыышкыннарында Тесла ойнаарының чылдагаанын "чүгле хөлзээр күзел-биле эвес, а салып алган сорулгазынга чедери" деп бижип турган<ref name="Rzhos2">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>. Удуушкуннарын уттурган улустарга үлеп берип тургаш, удавас ол дээш хөктүг кижи кылдыр санаттынып эгелээн. Төнчүзүнде ол кедергей улуг уттуруп алырга, ооң авазы бир эжинден чээли алыр байдалга келген. Оон тура ол көзер оюнун ойнавастап каан. 1879ч 4 айның 17 (29) Николаның адазы мөчээн. Ооң мурнунда өөренип турган Госпичте ёзулуг гимназияга башкы кылдыр ажылдай берген. Госпичке ажыл таарышпас болган. Өг-бүлезинге акша чедишпестеп эгелээн, ынчангаш чүгле ооң ийи Петар болгаш Павел Мандич даайларының акша дузазы ачызынга аныяк Тесла 1880ч бир айда Прагаже баргаш, Прага университединиң философтуг факультединче кирип алган. Бир семестрни өөренгеш, ажыл дилээр байдалга келген. === Австро-Венгрия, Германия болгаш Франция === 1882 чылга чедир Тесла Будапештке чазакка хамааржыр телеграф компаниязынга инженер-электрик кылдыр ажылдап турган, а ол компания ынчан телефон шугумун шөйүп база төп телефон станциязын тудуп турган. 1882 чылдың февральда Тесла электрошимчедикчиниң бир шынарын тускай ажыглаарын чогаадып каан – чоорту ол шынарны '''эргилип турар сорунзалыг шөл''' деп адап каар. [[Файл:Tesla young adjusted.JPG|мини|23 харлыг Никола Тесла]] Доктаамал эвес токтуг электрошимчедикчи чогаадыр деп сорулгазын телеграф компаниязынга ажылдап турда бүтпестеп эгелээн. 1882 чылдың төнчүзүнде [[Эдисон, Томас Алва|Эдисоннуң]] [[Париж|Парижте]] Континенталдыг компаниязынче (''Continental Edison Company'') кирип алган. Ук компанияның бир эң улуг ажылдарының бирээзи – [[Страсбург|Страсбургка]] демир-орук вокзалынга электростанция тудары. 1883 чылдың эгезинде чаа демир-орук станциязынга чырыдар дериглел чыып турда тывылган кезек ажыл айтырыгларын шиитпирлээри-биле Николаны Страсбургче компания чорудупкан<ref name="Tesla.1">Никола Тесла. Статьи</ref>. Тесла бодунуң хостуг үезинде асинхроннуг электрошимчедикчи моделин чогаадып ажылдап турган, а 1883 чылда ук шимчедикчини Страсбургтуң хоорай баштыңынга делгеп көргүскен. [[Файл:Muzej Nikole Tesle.jpg|мини|[[Музей Николы Теслы]] в [[Белград|Белграде]]]] 1884 чылдың чазын страсбургтуң д/о станиязынга ажылдар доозулган, ынчангаш Тесла Парижче дедир эглип келгеш, 25 муң долларны компанияның шаңналы кылдыр манап турган. Теслага көрдүнген ол шаңнал акшаны алырырын шенээш чадап каан, ынчалдыр ол акшаларны албазын билип, хомудааш, компанияга ажылындан үнген<ref name="Rzhos3">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>. Чогаадыкчының бир совет намдакчызы (биогравы) [[Ржонсницкий, Борис Николаевич|Б. Н. Ржонсницкийниң]]<ref>Первую статью о Н. Тесле Б. Н. Ржонсницкий опубликовал в 1956 году.</ref> мынча деп чугаалап турганы: Тесла Россияже көжер деп бодап турган, ынчалза-даа Континетал компанияның бир удурутукчузу Чарльз Бечлор (англ. ''Charles Batchelor'') Тесланы [[АКШ|АКШ-че]] чоруурунче көгүткен. Бечлор бодунуң эжинче Томас Эдисонга сүмелел чагаа бижээн:<blockquote>«Было бы непростительной ошибкой дать возможность уехать в Россию подобному таланту. Вы ещё будете мне благодарны, мистер Эдисон, за то, что я не пожалел нескольких часов для убеждения этого молодого человека отказаться от мысли ехать в Петербург. Я знаю двух великих людей — один из них вы, второй — этот молодой человек.»<ref name="Rzhos4" /></blockquote>Тесланың өске намдакчылары ооң Россияже чоруур дугайында күзелин демдеглевээн, а чагааны олар чаңгыс (сөөлгү) домак-биле бижип турган. Впервые о записке упоминает первый крупный биограф Теслы Джон О’Нейл. Чагааның/бижиктиң сөзүглелин каяа-даа документилеп демдеглевээн. Амгы үениң намдакчызы, Марк Сейфер деп философия докторунуң чугаазы-биле алырга, ындыг бижик шуут турбаан чадавас. === Америка === ==== Эдисоннуң ажылынга ==== [[Файл:Teslathinker.jpg|мини|Н. Тесла Хаустон-стритте бодунуң лабораториязынга '''бедик сырый''' трансформатор тергезиниңиң бертинге [[Бошкович, Руджер Иосип|Руджер Бошковичтиң]] «Теория натуральной философии…» деп ном-биле олурар]] 1884ч июль 6-да Тесла [[Нью-Йорк|Нью-Йоркка]] келген<ref>«Master of Lightning» by [[Public Broadcasting Service]]. Website.</ref>. [[Эдисон, Томас Алва|Томас Эдисоннуң]] компаниязынче (''Edison Machine Works'') ажылдап, доктаамал токтуң электрошимчедикчилер болгаш генераторлар эптээр инженер кылдыр кирип келген. Эдисон Тесланың чаа бодалдарын соок кылдыр хүлээп ап, улам-на Тесланың хуу шинчилелдери-биле ажыы-биле чүүлзүнместеп эгелээн. 1885ч чазын Эдисон Теслага 50 муң. доллар аазаан (ол үеде ол акшаның үнези, трой унцияның өртээ-биле (1885 чылда өртээ – 1000 ажыг доллар) санаар болза, 1 сая доллар<ref>$50 000 (1885 г.) = $1 082 008 (2006 г.) [http://www.westegg.com/inflation/ The Inflation Calculator]{{ref-en}}</ref>болур, – бир эвес Эдисоннуң доктаамал токтуг электри машиналарын шынап-ла ылгалдыг экижидиптер болза<ref>Cheney, Margaret [1979] (2001). Tesla: Man Out of Time. Simon and Schuster. ISBN 0-7432-1536-2.</ref>. Никола ону күүседир дээш күзелдии-биле ажылдап кирипкен, удавас ажыглаар характеристикаларын аянчок экижиткен Эдисоннуң машиналарының 24 аңгы хевирлерин, чаа коммутаторну база регуляторну көргүскен. Шупту экижидилгелерни Эдисон хүлээш, көжүп келген Тесланың американ баштак билбезин демеглээш, Тесланың акша айтырыынга ойталаан. Хомудаан Тесла дораан-на ажылындан боду үнген<ref>«Tesla Says Edison was an Empiricist. Electrical Technician Declares Persistent Trials Attested Inventor’s Vigor. 'His Method Inefficient' A Little Theory Would Have Saved Him 90 % of Labor, Ex-Aide Asserts. Praises His Great Genius.», New York Times, October 19, 1931. «Nikola Tesla, one of the world’s outstanding electrical technicians, who came to America in 1884 to work with Thomas A. Edison, specifically in the designing of motors and generators, recounted yesterday some of …»</ref>. ==== Нью-Йоркта лабораториязы ==== Тесла Эдисоннуң компаниязынга бир чыл ажылдааш, инженерлер аразынга билдингир апарган. Электротехниктер бөлүү Тесланың ажылындан үнгени дугайында билип кааш, Николага электри-биле чырык хандырар бодунуң компаниязын ажыдарын сүмелээн. Тесланың өскерлиишкинниг токту ажыглаар төлевилелдери-биле электротехниктер бөлүү сонуургал чок болган, ынчангаш олар баштайгы саналын өскерткен: кудумчу чырыын экижилер дугалыг лампаның төлевилелин тургузар. Бир чыл эрткенде төлевилел бүде берген. Акша орнунга сайгарлакчылар чогаадыкчыга чаа лампаны ажыглаар компанияның кезек акцияларын сунган. Ындыг байдал чогаадыкчыга солун эвес болган, а компания Тесладан адырлыр деп шиитпирлээш, Тесланы нүгүлдеп, бактап турган<ref name="Rzhos5">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>. 1886 чылда күстен тура часка чедир чогаадыкчы дузалал ажылдар кылыр ужурга турган. Арыктар казып, «барган черинге удуп, тыпкан чүвезин чип» амыдырап турган. Ол үеде шак ындыг байдалга турган Браун деп инженер-биле өңнүктежип алган, а чаа өңнүү кезек таныыр кижилерин Теслага акша-биле дузалаар деп көгүдүп алган. 1887ч апрельде ол акшалар-биле тургускан «Tesla Electric Company» деп компания чаа дугалыг лампалар-биле кудумчулар чырыын бүдүрүп эгелээн. Үр эвес болганда компанияның кедилиин АКШ-тың хөй-хөй хоорайларындан чагыглар келгени бадыткаан. Чогаадыкчының бодунга ук компания ооң алыс күзелин чедип алыр херексел бооп турган<ref name="Rzhos6">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>. Компаниязының офизин Тесла Нью-Йоркта [[Пятая авеню|Бешки авенюда]] бажың хөлезилеп алган, ол болза Эдисоннуң компаниязының бажыңы чанында. Ийи ол компанияның аразынга чидиг чижим эгелээн, ол "демиселди" улус «[[Война токов|Токтар дайыны]]» деп адап каан. 1888 чылдың июльда билдингир американ үлетпүрчү [[Вестингауз, Джордж|Джордж Вестингауз]] 40-ден көвей Тесланың [[Патент|патенттерин]] садып алган, ол дээш патент бүрүзү дээш 25 муң доллар хире акша төлээн. Вестингауз өскерлиичел токка ажылдаар үлетпүржү машиналар сомаларын чогаадып турган Питтсбугта бодунуң заводттарынга сүмелекчи (консультант) дужаалче Тесланы чалаан. Чогаадыкчыга ол ажыл болза хандыкшыл бербейн, чаа идейлер тывыптырынга шаптаараазын бооп турган. Вестингауз ону артып калыр деп көгүдүп дилэрге безин, Тесла бир чыл эрткенде Нью-Йоркта лабораториязынче дедир эглип келген. Питтсбургтан эглип келген соондан удавайн Никола Тесла Европа барып, Парижке [[Всемирная выставка (1889)|1889 чылдың Делегей чергелиг делгелгени]] сонуургап, база авазы биле Марица дынмазы-биле ужурашкан<ref name="Rzhos7">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>. 1888—1895 чылдарда Тесла бедик сырый сорунзалыг шөлдер шинчилеп турган. Ол чылдар эң түңнелдиг болуп келген: чогаадылгаларынга көвей санныг патентилер алган. Американың электри инженерлериниң институдунуң удуртукчулары Тесланы ооң ажылдары дугайында лекциялар номчуп бээрин дилеп чалаан. 1892 чылдың май 20-де ол үениң тергиин төлептиг электротехниктерниң мурнунга лекциязын чедиишкинниг, хүлээттингир кылдыр номчаан. 1895 чылдың март 13-те Бешки авенюда турган лабораториязынга өрт болган. Бажыңы таваанга чедир өрттенгенинден, чогаадыкчының сөөлгү чедиишкиннери узуткаттынган: механиктиг [[осциллятор]], сайгылгаан чырыының чаа лампалары дугайында делгелге самбыра, ырак черлер аразынга суурундак чокка медеглелдер дамчыдар херекселдиң сомазы база электриниң бойдузун шинчилээр чыынды херексел. Тесла анаа хамаарыштыр: угаанындан сактып тургаш шупту ажыдыышкыннарын дедир эгидип шыдаптар мен, – диген. "Ниагара шуралгактарының компаниязы" чогаадыкчыны акша-биле хандырып турган. Эдвард Адамстың дузазы-биле Теслага чаа лаборатория тударынга херек 100 000 доллар тыптып келген. Күзүн-не-ле чаа адреске ооң шинчилелдери катап уламчылаан: Хаустон-стрит, 46. 1986 чылдың төнчүзүнде Тесла 30 миль (48 км) ыракшылдыг радиосигналды чорудуп чедип алган<ref name="Rzhos8">''Ржонсницкий Б. Н.'' Никола Тесла. — {{М.}}: «Молодая гвардия». 1959. — См. [[Тесла, Никола#Литература|список литературы]]</ref>.<br /> === Садыглажылга маркаларында === [[Tesla]] (баштай Tesla Motors) — [[Силиконовая долина|Силикон (Кремний) чоогазындан]] электромобильдер үндүрер американ стартап-компания. [[Nvidia Tesla]] — кластерлиг технологиялар ажыглаан улуг бүдүрүкчүлүг санаашкыннар күүседир NVIDIA деп фирманың кезек графиктиг карталар боодалы. Tesla-га даянган графиктиг дүргедекчилер CUDA технологияны ажыглап, төп процессордан чүдүрүгнү GPU-же көжүрүп ажылдаар. Ук графиктиг дүргедекчилер боодалы CUDA технологияны ажыглавышаан, чүгле графиктер-биле эвес, а физиктиг процесстер модельдээринге өй. Tesla — [[Чехословакия|чехословак]] аадың-техника боодалы (Tesla AZK-220, Tesla {{Nobr|EQ 131 D}}, Tesla {{Nobr|DISCO 240 S}}), лабораторлуг дергилелдер болгаш радио үүрмектер чыындызы. <br /> === Орус дыл кырында ооң ажылдары === Белградта [[Музей Николы Теслы|Никола Тесланың музейи]]-биле кады кылган ажылдарын адаанда демдеглээн: * Никола Тесла. Статьи. Арт-Лайт, 2016. ISBN 978-5-9905767-7-3 * Никола Тесла. Лекции. Агни, 2012. ISBN 978-5-89850-196-9 * Никола Тесла. Колорадо-Спрингс. Дневники 1899—1900. Агни, 2008. ISBN 978-5-89850-100-6 * Никола Тесла. Патенты. Агни, 2012. ISBN 978-5-89850-195-2 === Номнар === * ''Ржонсницкий Б. Н.''Выдающийся электротехник Никола Тесла (1856—1943). — Вопросы естествознания и техники. Институт естествознания и техники АН СССР. — Вып. I. — М., 1956. — Ар. 192. * {{Ном|автор=Ржонсницкий Б. Н.|ответственный=Научная редакция и предисловие доктора технических наук проф. [[Бабат, Георгий Ильич|Г. И. Бабата]]|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=1959|ссылка=http://edu.of.ru/attach/17/2708.zip}} * ''Цверава Г. К.''Никола Тесла, 1856—1943. — Л.: Наука; Ленингр. отд-ние, 1974.(Шифр РНБ : 74-3/1062{{недоступная ссылка|число=14|месяц=05|год=2013|url=http://www.vss.nlr.ru/queries/cat.php?prid=1&rid=43}}) * ''Ржонсницки Б. ''Тесла. — София: Държавно издательство «Техника», 1975. * {{Ном|автор=Марк Сейфер|место=М.|издательство=Эксмо|год=2005|isbn=5699081615}} * ''Марк Сейфер''. Никола Тесла. Повелитель вселенной. — Эксмо, Яуза, 2007. — ISBN 978-5-699-23746-3. * ''Желько Сарич.'' Посвящённый. Роман о Николе Тесле. — М.: «Дельфис», 2010. * ''[[Пиштало, Владимир|Пиштало В.]] ''Никола Тесла. Портрет среди масок. — «Азбука-классика», 2010 * Храмов Ю. А. Тесла Никола (Tesla Nikola) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 260. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.) * ''Фейгин О. ''Никола Тесла: Наследие великого изобретателя. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012. — 328 с. — (Тайны атомного века). — 3000 экз. — ISBN 978-5-91671-158-5. * ''Спасое Влайч''. Никола Тесла — человек-ангел. — М.: «Дельфис», 2013. === Сеткүүлдерде чүүлдер === * ''Ржонсницкий Б. Н. ''Жизнь, отданная науке (Никола Тесла). — Огонёк. № 28. 1956. — Ар. 29. * ''Ржонсницкий Б. Н. ''Никола Тесла (К 100-летию со дня рождения). — [[Вестник АН СССР]]. № 7. Памятные даты. 1956. — Ар. 90. * Подборка статей из журнала «Дельфис», 1999 г. — Российский общеобразовательный портал * ''В.Поляков.''Приёмники Теслы [http://news.cqham.ru/articles/detail.phtml?id=738] {{Чедимчок шөлүг|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : ''Мазурин Ю. В. ''Никола Тесла — славянский гений. : ''Абрамович В. ''Метафизика и космология учёного Николы Теслы.{{ref-size|297|К}} * ''Глинка К.'' Снесла курочка яичко // Независимый Бостонский Альманах «Лебедь» № 355, 28 декабря 2003 г. * ''Богомолова В.'' Никола Тесла герой-одиночка или безумец опередивший своё время?, 03.11.2004. * Никола Тесла: Повелитель молний {{недоступная ссылка|число=14|месяц=05|год=2013|url=http://www.webplanet.ru/node/14439/print#}} 26.01.2007 * ''Образцов П.'' Гений электричества и пиара.Наука и жизнь, № 6 (2010). — Ар. 57—60. == Шөлүглер == * Никола Тесла [[Кругосвет]] деп энциклопедияда. * Никола Тесла — Улуг совет энциклопедияда чүүл. * Nikola Tesla Museum {{ref-en}}) * NikolaTesla.fr — Tesla дугайында 1000 ажыг документилер. === Документалдыг фильмнер === * «Тайна Николы Тесла» ({{lang-en|''The Secret of Nikola Tesla''}}) — уран чүүлдүг фильм, [[Папич, Крсто|Крсто Папич]] 1980ч тырттырган. * «Никола Тесла. Человек из будущего», rutube.ru * Луч смерти — Никола Тесла ([[RenTV]]), rutube.ru * Лучи смерти. Гиперболоид инженера Филиппова ([[Россия-1]]) * Властелин мира. Никола Тесла (Россия-1) * 6 фильмов в которых упоминается Никола Тесла// tesla-nikola.ru * Никола Тесла. Человек из будущего. [http://joy4mind.com/?p=6033] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023170444/http://joy4mind.com/?p=6033 |date=2019-10-23 }} == Демдеглелдер == {{Демдеглелдер}} 83g06lpvd289p05up8krvqng350djlm Майык:Potd/2026-10-07 10 15855 52727 2026-10-06T17:37:04Z Frhdkazan 1195 Чаа арын чаяатынган: «Rain Quail in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 13.jpg» 52727 wikitext text/x-wiki Rain Quail in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 13.jpg nyrutwpctz62lpxbea9bk6l4brgta9r Майык:Motd/2026-10-07 10 15856 52729 2026-10-06T17:40:15Z Frhdkazan 1195 Чаа арын чаяатынган: «All Quiet on the Western Front (1930, sound version).webm» 52729 wikitext text/x-wiki All Quiet on the Western Front (1930, sound version).webm otebekhrqm76e5gggfmtdxq1ebc1crn