Wikipedia ugwiki https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter ۋاسىتە ئالاھىدە مۇنازىرە ئىشلەتكۈچى ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى Wikipedia Wikipediaمۇنازىرىسى ھۆججەت ھۆججەت مۇنازىرىسى MediaWiki MediaWiki مۇنازىرىسى قېلىپ قېلىپ مۇنازىرىسى ياردەم ياردەم مۇنازىرىسى تۈر تۈر مۇنازىرىسى TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 23319 176114 170525 2026-06-12T00:25:57Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 176114 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="322" style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" ! colspan="2" align="center" bgcolor="" style="border-bottom:3px" |<font size="+1">'''پۇتۇڭخۇا'''</font><br><font size="+0">'''普通话'''</font> |- | colspan="2" | {| class="sortable" | width="50%" |[[ھۆججەت:各地現代標準漢語.png|center|322px]]<center>پۇتۇڭخۇا ئىشلىتىدىغان جاي</center> {| class="sortable" |- |- style="background: #0099ff; color:#ffffff" | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="" | <font size="+1">'''ھالەت''' |- |ئانا تىل جايى |{{PRC}} |- |تىل فاكۇلتېتى |・[[خەنزۇچە]]<br>　・[[پۇتۇڭخۇا]] |- |ئەمەلدار تىلى |يوق<ref name="gfyy"/><ref name="youth"/><ref name=rmw/> |} |} |} '''پۇتۇڭخۇا''' ([[خەنزۇچە]]: '''普通话''')<ref name=现汉/> ، «[[بېيجىڭ]] تاۋۇشىنى ئۆلچەم قىلىپ ، شىمال شېۋىسىنى ئاساس قىلىپ ، ئۈلگىلىك ھازىرقى زامان [[خەنزۇچە]] ئەسەرلىرىنى گىرامماتىكا قېلىپلاشتۇرۇشنىڭ ھازىرقى زامان [[خەنزۇ مىللىتى]] ئورتاق تىلى قىلىش» دەپ تەبىر بېرىلدى<ref name=现汉>【普通话】// 中国社会科学院语言研究所词典编辑室．[[现代汉语词典]] [DB]. 7版．北京：[[商务印书馆]], 2016: 1018.</ref><ref name="council">{{cite news|title=国务院关于推广普通话的指示（1956年2月6日）|newspaper=中央政府门户网站|date=1956-02-05|author=[[周恩来]]|first=|url=http://www.gov.cn/test/2005-08/02/content_19132.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051210092310/http://www.gov.cn/test/2005-08/02/content_19132.htm|archivedate=2005-12-10|accessdate=2020-06-21}}</ref><ref>[https://www.cihai.com.cn/detail?q=%E6%99%AE%E9%80%9A%E8%AF%9D&docId=5480566&docLibId=72 普通话] {{Wayback|url=https://www.cihai.com.cn/detail?q=%E6%99%AE%E9%80%9A%E8%AF%9D&docId=5480566&docLibId=72 |date=20240620032100 }} [DB/OL] [2024] // [[陈至立]]．-{[[辞海]]}-. 7版网络版．上海：[[上海辞书出版社]], 2020.</ref> ، [[جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى]] قانۇندا بەلگىلەنگەن «دۆلەت ئورتاق تىلى»<ref name="law">{{cite web |url=http://www.gov.cn/ziliao/flfg/2005-08/31/content_27920.htm |title=中华人民共和国国家通用语言文字法 |date=2005-08-31 |access-date=2020-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124091039/http://www.gov.cn/ziliao/flfg/2005-08/31/content_27920.htm |archive-date=2021-01-24}}</ref>｡ بۇنىڭ ئىچىدىكى «پۇتۇڭ» (普通) ئىككى [[خەنزۇچە خەت]] ئومۇميۈزلۈك ('''普'''遍) ، ئورتاق (共'''通''') دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ<ref name=":0">{{cite web|title=大力推广以北京语音为标准音的普通话|author=张奚若|url=|journal=中国语文|issue=第12期|doi=|others=|year=1955年|volume=|page=|pmid=}}</ref>｡ 1923-يىلى [[جۇڭخۇا مىنگو]] مائارىپ مىنىستىرلىقى جۇڭگونىڭ شىمالىدىكى خەنزۇچە گرامماتىكىسى ۋە بېيجىڭ تىلى تاۋۇشىنى ئۆلچەملەشتۈرۈپ ، جۇڭخۇا خەلق دۆلەت تىلى دەپ ئاتاشنى قارار قىلدى｡ 1932-يىلى جۇڭخۇا مىنگو مائارىپ مىنىستىرلىقى ئېلان قىلغان «دۆلەت ئاھالىسى دائىم ئىشلىتىلىدىغان خەتلەر» ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن، جۇڭگونىڭ ھۆكۈمەت تىلى قىلىپ قوبۇل قىلىنغان｡ [[جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى]] قۇرۇلغاندىن كېيىن ، [[جۇڭخۇا مىنگو]] ھۆكۈمىتى ئېيتقان «دۆلەت تىلى» نى پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن ، 1955-يىلىدىكى مەملىكەتلىك يېزىق ئىسلاھات يىغىنىدا «دۆلەت تىلى» نى «پۇتۇڭخۇا» دەپ ئۆزگەرتتى<ref name=":0" /><ref>{{cite web|title=官话、国语、普通话：中国近代标准语的“正名”与政治|author=王东杰|url=|journal=学术月刊|issue=2|doi=|others=|year=2014|volume=|page=168页|pmid=}}</ref>｡ 9- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى ماقۇللىغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت ئورتاق تىل-يېزىق قانۇنى» دا پۇتۇڭخۇا دۆلەتنىڭ ئورتاق تىلى قىلىپ بەلگىلەنگەن<ref name="law"/>｡ نۆۋەتتە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ قانۇنىدا ئەمەلدار تىلى ۋە دۆلەت تىلى بەلگىلەنمىگەن بولۇپ ، پەقەت پۇتۇڭخۇا «دۆلەت ئورتاق تىل» دەپ بەلگىلەنگەن<ref name="law"/><ref name="gfyy">郭龙生. [https://www.zgbk.com/ecph/words?SiteID=1&ID=298669&Type=bkzyb&SubID=44757 官方语言] [DB/OL] (2023-11-10) [2024] // [[陈奎元]]. [[中国大百科全书]]. 3版网络版. </ref>｡ ھەمدە ھۆكۈمەت ھۆكۈمەت تەرەپ «دۆلەت ئورتاق تىل» بىلەن «دۆلەت تىلى» نىڭ پەرقىنى تەكىتلەپ ، پۇتۇڭخۇا «ئەمەلدار تىلى» دەپ قاراشنى قوللىمايدۇ<ref name="youth">档案君. 你会讲“普通话”，但这些故事你可能不知道 [EB/OL] (2018-12-06) [2024]. [https://news.youth.cn/gn/201802/t20180206_11385898.htm 中国青年网].</ref><ref name=rmw>戴红亮. 【专家谈】不宜将国家通用语言称作“国语”“官方语言” [EB/OL] (2017-12-25) [2024]. [http://opinion.people.com.cn/n1/2017/1225/c1003-29728077.html 人民网].</ref>｡ شۇنىڭ بىلەن بىللە يەنە بەزى تور ئەھلى ۋە ئالىملار [[خەنزۇچە]] ياكى پۇتۇڭخۇا ى «جۇڭگوچە» (中文) دەپ ئاتاش ياكى «دۆلەت تىلى» (国语) دەپ ئاتاش [[خەنزۇ مىللىتى]] ۋە ئاز [[سانلىق مىللەتلەر]] ([[ئۇيغۇرلار]] ئۆز ئىچىگە ئالغان) كەمسىتىش ۋە ھۆرمەتسىزلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى<ref>{{cite web|url=https://reddit.com/r/China_irl/comments/1eto2e5|title=关于这个论坛对于中国少数民族语言内容、汉语方言和文言文、以及仙舟文字的规定是怎样的？|publisher=walking1230|accessdate=2024-08-17|archive-date=2024-08-29|archive-url=https://archive.is/0SXuC}}</ref><ref>{{cite web|url=https://scemll.muc.edu.cn/mzyw/info/1003/2584.htm|title=中国多民族“语言—文学”谱系与比较研究的拓展|publisher=刘大先|accessdate=2023-07-04|archive-date=2024-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829080536/https://scemll.muc.edu.cn/mzyw/info/1003/2584.htm|url-status=live}}</ref>｡ شۇنداق بولسىمۇ ، [[شياڭگاڭ]] ئالاھىدە مەمۇرىي رايونى ھۆكۈمىتى ۋە [[ئاۋمېن]] ئالاھىدە مەمۇرىي رايونى ھۆكۈمىتى خەنزۇچە نى «جۇڭگوچە» دەپ ئاتىدى ھەمدە ھۆكۈمەت ھۆكۈمەت تور بېكىتىگە بەلگە سېلىپ قويدى<ref name="hk1">《[[香港特別行政區基本法]]》[http://www.basiclaw.gov.hk/tc/basiclawtext/chapter_1.html 第9條]：「香港特別行政區的行政機關、立法機關和司法機關，除使用中文外，還可使用英文，英文也是正式語文。」</ref><ref name="hk2">《[[香港法例]]》第5章《[https://web.archive.org/web/20070703000000/http://www.legislation.govo.hk/blis_ind.nsf/CurAllChinDoc?OpenView&Start=5&Count=30&Expand=5.1#5.1 法定語文條例]》：「中文和英文是香港的法定語文，各法定語文享有同等地位。」（ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703000000/http://www.legislation.govo.hk/blis_ind.nsf/CurAllChinDoc?OpenView&Start=5&Count=30&Expand=5.1#5.1 |date=2007年7月3號 }}）</ref><ref name="mo">《[[澳門特別行政區基本法]]》[https://web.archive.org/web/20160426055414/http://bo.io.gov.mo/bo/i/1999/leibasica/index_cn.asp 第9條]：「澳門特別行政區的行政機關、立法機關和司法機關，除使用中文外，可以使用葡文，葡文也是正式語文。」</ref>｡ == قارالسۇن == *[[خەنزۇچە]] == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:خەنزۇ-زاڭزۇ تىللىرى]] 39qs9ui11b4bgq6c22jlpeqe5gyqkkw 0 23646 176113 172364 2026-06-11T23:57:35Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 176113 wikitext text/x-wiki [[ئۇيغۇر تارىخى (كىتاب، ليۇ زىشياۋ)|ئۇيغۇر تارىخى]] (خەنچە ئاددىيلاشتۇرۇلغان: 维吾尔族历史؛ ئەنئەۋىي: 維吾爾族曆史) [[ليۇ زىشياۋ]] (خەنچە: 刘志霄؛ ئوقۇلۇشى: Liú Zhìxiāo؛ ليۇ جشياۋ) ئاتلىق [[خەنزۇ مىللىتى|خەنزۇ]] تارىخچى، تەتقىقاتچى تەرىپىدىن يېزىلغان، [[جۇڭگو]] تەۋەسىدە [[ئۇيغۇرلار|ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ]] تارىخىغا دائىر ئېتىراپ قىلىنغان تۇنجى ئەسەردۇر.<ref>[https://web.archive.org/web/20250928022252/https://baike.baidu.com/item/%E7%BB%B4%E5%90%BE%E5%B0%94%E6%97%8F%E5%8E%86%E5%8F%B2/10919454 بەيدۇ «ئۇيغۇر تارىخى» ماددىسى]. 2025-04-21 كۈنى مۇقىمدالدى.</ref> == ئۇمۇمىي چۈشەنچە == ليۇ زىشياۋ بۇ ئەسەرنى 1967 - يىلىدىن باشلاپ يېزىشقا باشلىغان بولۇپ، 1976 - يىلى ئالدىنقى سەككىز بابنى تەييارلاپ [[سەيپىدىن ئەزىزى|سەيپىدىن ئەزىزىگە]] تاپشۇرغان.<ref>ليۇ زىشياۋ، «ئۇيغۇر تارىخى»، كىرىش سۆز ئورنىدا 1- بەت، مىللەتلەر نەشرىياتى، بېيجىڭ، 1987.</ref> ئەسەرنىڭ خەنچىسى «ئۇيغۇر تارىخى تۇنجى قىسىم» (维吾尔族历史 上编) ۋە «ئۇيغۇر تارىخى ئوتتۇرانچى قىسىم» (维吾尔族历史 中编) شەكلىدە ئاتلاندۇرۇلغان بولۇپ، بەلكىم مۇئەللىف «ئۇيغۇر تارىخى كەنجى قىسىم» (维吾尔族历史 下编) دەپمۇ بىر كىتابنى يېزىشنى پىلان قىلغان بولۇشى مۇمكىن. لېكىن، كىتاب جەمئىي پەقەت ئىككى قىسىم نەشر كۆرگەن. 2003 - يىلىدىكى ئۇيغۇرچە نەشرى ئېلان قىلىنغاندا ئاپتور ئاللىبۇرۇن ۋاپات بولغان بولۇپ، بەلكىم كىتابنىڭ ئۈچىنچى قىسمىنى يېزىشقا ئ‍ۆمرى يەتمىگەن بولۇشى مۇمكىن. ئەسەرنىڭ نەشر ئەھۋالى تۆۋەندىكىچە: بىرىنچى قىسىم خەنزۇچە نەشرى 1985 - يىل 8 - ئايدا (书号: 11049.17)، ئۇيغۇرچە نەشرى<ref>كىتابنىڭ PDF نۇسخاسىنى چۈرۈشۈش ئادرېسى. https://turkistanilibrary.com/ug/node/1883</ref> ئىككى كىتاب بولۇپ، كىتاب (1) 613 بەت، كىتاب (2) 596 بەت، توپلام 1209 بەت؛ 1987 - يىل 10 - ئايدا تۇنجى قېتىم [[مىللەتلەر نەشرىياتى|مىللەتلەر نەشرىياتىدا]] نەشردىن چىققان (书号:M1149(4)28). ئەسەرنىڭ بىرىنچى قىسمى خەنزۇچە ۋە ئۇيغۇرچە ئىككى نۇسخىسى بولۇپ، ھەر ئىككى تىلدىكى نۇسخىغا ليۇ زىشياۋ ئۆزى قاتناشقان.<ref>ليۇ زىشياۋ، «ئۇيغۇر تارىخى»، كىرىش سۆز ئورنىدا 4- بەت، مىللەتلەر نەشرىياتى، بېيجىڭ، 1987.</ref> ئ‍ىككىنچى قىسىم خەنزۇچە نەشرى 1996 - يىل 12 - ئايدا نەشردىن چىققان (ISBN 7-5004-1950-3). ئۇيغۇرچە نەشرى (1) كىتاب 844 بەت، (2) كىتاب 852 بەت، توپلام 1696 بەت؛ 2003 - يىل 6 - ئايدا تۇنجى قېتىم [[شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى|شىنجاڭ خەلق نەشرىياتىدا]] نەشردىن چىققان (ISBN 7-228-08108-0). ئەسەرنىڭ ئىككىنچى قىسمىنىڭ ئۇيغۇرچىسىنى [[ئابلەت نۇردۇن]]، ئەخمەت روزى ۋە ئەخمەتجان مۆمىن قاتارلىقلار تەرجىمە قىلغان. == مۇندەرىجە == === بىرىنچى قىسىم === *كىرىش سۆز ئورنىدا *سۆز بېشى *مۇقەددىمە * بىرىنچى باب ۋەتىنىمىزنىڭ شىمالىدا ياشىغان قەدىمكى قەبىلىلەر * ئىككىنچى باب ئۇيغۇر خانلىقى * ئۈچىنچى باب ئۇيغۇرلارنىڭ غەربكە كۆچۈشى * تۆتىنچى باب خېشى ئۇيغۇرلىرى * بەشىنچى باب شىجۇ (قوچۇ) ئۇيغۇرلىرى * ئالتىنچى باب غەربىي پامىر ئۇيغۇرلىرى * يەتتىنچى باب تارىم ۋادىسى ئەتراپىدىكى ئاھالىلەرنىڭ ئۇيغۇرلىشىشى * سەككىزىنچى باب موڭغۇل ئىمپېرىيىسى ۋە يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئۇيغۇرلار * توققۇزىنچى باب چاغاتاي خانلىقى دەۋرىدىكى ئۇيغۇرلار * ئونىنچى باب دەسلەپكى مىڭ سۇلالىسىنىڭ دەسلەپكى دەۋرىدىكى تيانشاننىڭ جەنۇبى ۋە شىمالى * ئون بىرىنچى باب يەركەن خانلىقى * ئون ئىككىنچى باب ئۇيغۇر رايونىدىكى بۆلۈنۈش * ئون ئۈچىنچى باب چىڭ سۇلالىسىنىڭ تيانشاننىڭ جەنۇبى ۋە شىمالىنى بىرلىككە كەلتۈرۈشى * ئون تۆتىنچى باب چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدا قوللانغان تەدبىرلىرى * ئون بەشىنچى باب جاھانگىر خوجا توپىلىڭى * خاتىمە === ئ‍ىككىنچى قىسىم === * كىرىش سۆز * مۇقەددىمە * بىرىنچى باب ئەپيۇن ئۇرۇشى ۋە ئۇيغۇرلار * ئىككىنچى باب پاراكەندە يىللاردىكى ئۇيغۇر جەمئىيىتى * ئۈچىنچى باب چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئۇيغۇلارر رايونىدا ئۆزىنى ئوڭشىۋېلىش يولىدا كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقى ۋە ئۇنىڭ ئاقىۋىتى * تۆتىنچى باب تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبى ۋە شىمالىدىكى قوراللىق قوزغىلاڭلار * بەشىنچى باب ياقۇپبەگ باندىتلىرىنىڭ تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىغا تاجاۋۇز قىلىپ كىرىشى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ياقۇپبەگ باندىتلىرىغا قارشى كۈرىشى * ئالتىنچى باب ياقۇپبەگ ھاكىمىيىتى دەۋرىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئىقتىسادى ۋە مەدەنىيىتى * يەتتىنچى باب چىڭ سۇلالىسىنىڭ تەڭرىتېغىنىڭ جەنۇب - شىمالىنى قايتۇرۇۋېلىشقا تەييارلىنىشى * سەككىزىنچى باب شىنجاڭ ئۆلكە بولۇپ قۇرۇلغاندىن كېيىن چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار رايونىدا ئېلىپ بارغان زور ھەرىكىتى * توققۇزىنچى باب شىنخەي ئىنقىلابى ۋە ئۇيغۇرلار * ئونىنچى باب ياڭ زېڭشىننىڭ ئۇيغۇرلار رايونىدا يولغا قويغان تەدبىرلىرى * ئ‍ون بىرىنچى باب شىنجاڭنىڭ سىياسىي ۋەزىيىتىنىڭ تۇيۇقسىز ئۆزگىرىشى * ئون ئىككىنچى باب قۇمۇل ئۇيغۇرلىرىنىڭ جىن شۇرېننىڭ چىرىكلىك قارشى كۈرىشى * ئون ئۈچىنچى باب تۇرپان ئۇيغۇرلىرىنىڭ جىن شۇرېننىڭ چىرىكلىك قارشى كۈرىشى * ئون تۆتىنچى باب ھەر خىل كۈچلەرنىڭ قەشقەردىكى توقۇنۇشلىرى * ئون بەشىنچى باب ئۇيغۇلارنىڭ داۋالغۇش ئىچىدىكى سىياسىي ھاياتى * ئون ئالتىنچى باب قىيىنچىلىق ئىچىدە قايتىدىن باش كۆتەرگەن ئۇيغۇرلارنىڭ ئىگىلىكى ۋە مەدەنىيىتى * ئون يەتتىنچى باب ئىلى، تارباغاتاي ۋە ئالتاي ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابى * ئون سەككىزىنچى باب شىنجاڭ ئۆلكىلىك بىرلەشمە ھۆكۈمەت * خاتىمە == مەنبە(لەر) == <references /> giim0lkcqnnpvolixa8y6qihf29xxrc