Wikipedia ugwiki https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ۋاسىتە ئالاھىدە مۇنازىرە ئىشلەتكۈچى ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى Wikipedia Wikipediaمۇنازىرىسى ھۆججەت ھۆججەت مۇنازىرىسى MediaWiki MediaWiki مۇنازىرىسى قېلىپ قېلىپ مۇنازىرىسى ياردەم ياردەم مۇنازىرىسى تۈر تۈر مۇنازىرىسى TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 22306 176222 171127 2026-07-26T23:56:26Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 176222 wikitext text/x-wiki '''ئىراق تۈركمەن قىرغىنچىلىقى'''، [[ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى|ئىسلام دۆلىتى]] تەرىپىدىن ئىراق تۈركمەنلىرىنىڭ بىر قاتار قاتىللىق، باسقۇنچىلىق، ئۆلۈم جازاسى، ئۆلۈم جازاسى، قوغلاپ چىقىرىش ۋە جىنسىي قۇللىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئىسلام دۆلىتى 2014-يىلى ئىراق تۈركمەن زېمىنىنى ئىشغال قىلغاندا باشلانغان بولۇپ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى ئىراقتىكى بارلىق زېمىنىدىن ئايرىلغۇچە داۋاملاشقان. 2017-يىلى، ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىنى زىيانكەشلىك قىلىشى رەسمىي ھالدا ئىراق پارلامېنتى تەرىپىدىن ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلىندى, 2018-يىلى ئىراق تۈركمەن قىز-ئاياللارنىڭ جىنسىي قۇللۇقى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىندى.<ref>{{cite web|access-date=2023-02-15|title=البرلمان العراقي يعتبر جرائم "داعش" بحق التركمان إبادة جماعية|url=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربية/البرلمان-العراقي-يعتبر-جرائم-داعش-بحق-التركمان-إبادة-جماعية/865821|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iraqi parliament recognizes ISIS persecution of Turkmen as genocide|url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/200720174-amp|access-date=2023-02-14|website=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{Cite web|last=McKay|first=Hollie|date=2021-03-05|title=The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About|url=https://newlinesmag.com/essays/the-isis-war-crime-iraqi-turkmen-wont-talk-about/|access-date=2023-02-14|website=New Lines Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}</ref> == ئارقا كۆرۈنۈش ۋە يېتەكلەش == ئىراق تۈركمەنلىرى ئىراقتىكى ئۈچىنچى چوڭ مىللەت. ئۇلار [[تۈرك|تۈركىي]] پۇشتىدىن بولۇپ ، جەنۇبتا [[ئەرەبلەر]] ، شىمالدا [[كۇردلار]] قورشىۋالغان. ئۇلار سۈننىيلەر بىلەن شىئەلەر ئارىسىدا ئاساسەن دېگۈدەك بۆلۈنگەن بولۇپ ، ئاز بىر قىسىم كاتولىك ئاز سانلىقلىرى بار.<ref>Iraq: The Ancient Sites & Iraqi Kurdistan, Geoff Hann, Karen Dabrowska, Tina Townsend-Greaves, 2015, pp. 200, ISBN: 9781841624884, 1841624888</ref> سۈننىي مەزھىپى بىلەن شىئە تۈركمەنلىرى ئارىسىدا مەزھەپچىلىكمۇ بار بولۇپ ، ئۇلار دائىم قوراللىق توقۇنۇشقا ئايلىنىپ قالىدۇ.<ref>Iraq's Sunni Insurgency, Ahmed S. Hashim, 2013, pp. 56, ISBN: 9781135869311, 1135869316</ref> «ئىسلام دۆلىتى» ئىرقىي قىرغىنچىلىقى جەريانىدا ، ئىراق تۈركمەنلىرى دىنغا قارىماي نىشان قىلىنغان.<ref>{{cite journal|last=Oğuzlu|first=Tarik H.|year=2004|title=Endangered community: the Turkoman identity in Iraq|journal=[[Journal of Muslim Minority Affairs]]|publisher=[[Routledge]]|volume=24|issue=2|pages=309–325|doi=10.1080/1360200042000296681|hdl-access=free|s2cid=56385519|hdl=11693/49129}}</ref> 2014-يىلى 6-ئايدىكى شىمالىي ئىراق ھۇجۇمىدا ، ئىسلام دۆلىتى تۈركمەنلەر كۆپ سانلىقنى ئىگىلەيدىغان ياكى موسۇل ، تالافار ، تىكرىت ۋە كەركۈك ئۆلكىسىنىڭ بىر قىسىم جايلىرى قاتارلىق تۈركمەنلەر كۆپ ئولتۇراقلاشقان نۇرغۇن يەرلەرنى ئىگىلىدى.<ref>{{cite news|last=Urban|first=Mark|date=23 June 2014|title=Iraq crisis: Where next in the struggle for the country?|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27979095}}</ref> == قىرغىنچىلىق == 2014-يىلى 6-ئايدا ، ئىسلام دۆلىتى ئارمىيىسى تۇنجى قېتىم تالافارنى ئىشغال قىلغاندا ، 1300 ئىراقلىق تۈركمىنى ، 700 ئەتراپىدا ئەر ، 470 ئايال ۋە 130 بالىنى تۇتقۇن قىلدى. ئىراق تۈركمەن فرونتى (ITF) 1300 نىڭ ئاران 42 ىنىڭ قايتىپ كەلگەنلىكىنى ، قالغانلىرىنىڭ ئەمدى قايتا كۆرۈنمەيدىغانلىقىنى بايان قىلدى.<ref>{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}</ref> 300 تۈركمەن قىرغىن قىلىندى.<ref name=":1">{{Cite web|title=UNPO: IS Persecution brings Renewed Suffering for the Voiceless Iraqi Turkmen|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:nIbS-0PB1TUJ:https://unpo.org/article/17775&cd=8&hl=bg&ct=clnk&gl=bg|access-date=2023-07-28|website=webcache.googleusercontent.com}}</ref> تۈركمەنلەرنىڭ ئۆيلىرى كۆيدۈرۈلدى ، زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلارنىڭ مال-مۈلۈكلىرى جىھادچىلار تەرىپىدىن ئوغرىلاندى ۋە ھايۋانلىرى ئۆلتۈرۈلۈپ قېچىشقا مەجبۇر بولدى.<ref>{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq|url=https://unpo.org/article/17346|access-date=2023-08-02|website=unpo.org|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825075445/https://unpo.org/article/17346|url-status=dead}}</ref> 2014-يىلى 9-ئايدا ، ئاز دېگەندە 350 مىڭ تۈركمەن ، كۆپىنچىسى تال ئافاردىن ئايرىلدى. ئۇلار ئاچارچىلىق خەۋىپىگە دۇچ كەلدى.<ref>{{Cite web|last=AA|date=2014-09-21|title=Turkmen refugees in danger of starvation: Turkmen MP|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2014/09/21/turkmen-refugees-in-danger-of-starvation-turkmen-mp|access-date=2023-07-28|website=Daily Sabah|language=en-US}}</ref> ئاھالىلەر ۋە يەرلىك پائالىيەتچىلەرنىڭ ئېيتىشىچە ، ھۇجۇمدىن بۇيان ، تالافارنىڭ 90% ئەتراپىدىكى تۈركمەن قېچىپ كەتكەن.<ref name=":142">{{Cite web|date=2014-06-27|title=Iraq: ISIS Kidnaps Shia Turkmen, Destroys Shrines|url=https://www.hrw.org/news/2014/06/27/iraq-isis-kidnaps-shia-turkmen-destroys-shrines|access-date=2023-02-14|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref> ئىراقنىڭ سابىق كىشىلىك ھوقۇق مىنىستىرى ، تۈركمەن قۇتقۇزۇش فوندىنىڭ باياناتچىسى مەھدى ئەلبەيتى 2017-يىلى 2-ئايدا تۈركمەن مۇساپىرلىرىنىڭ سانىنىڭ 600 مىڭغا يەتكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.<ref>{{Cite web|last=Shams|first=Alex|title=Iraq's Turkmen mobilise for a post-ISIL future|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/13/iraqs-turkmen-mobilise-for-a-post-isil-future|access-date=2023-07-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> مەھدى ئەلبەيتى يەنە ھەر بىر تۈركمەن رايونو رايونىنىڭ ئۇل ئەسلىھەلىرىنىڭ ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن ئېغىر بۇزۇلغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.<ref name=":11">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh|url=https://unpo.org/article/19858|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215171750/https://unpo.org/article/19858|url-status=dead}}</ref> 2014-يىلى 9-ئايدا ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى ئىشخانىسى ئىسلام دۆلىتىنىڭ تۈركمەنلەرگە قارشى ئېلىپ بېرىۋاتقان جىنايەتلىرى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرۇش بەردى ، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى ئىسلام دۆلىتىنىڭ تۈركمەنلەرگە قارىتا مىللىي تازىلاش ھەرىكىتىنى قىلغانلىقىنى ئىسپاتلايدىغان پاكىتلارنى كۆرسەتتى.<ref>{{Cite news|date=2014-09-02|title=Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29026491|access-date=2024-07-19|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> نۇرغۇنلىغان ئىسلام دۆلىتى قوراللىقلىرى سادام ھۈسەيىن رەھبەرلىكىدىكى ئىراق ئارمىيىسىنىڭ سابىق ئەسكەرلىرى بولۇپ ، ئۇلارنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىنى قىرغىن قىلىش ۋە زىيانكەشلىك قىلىش تارىخى بار.<ref>{{Cite web|title=How Saddam’s men help Islamic State rule|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/mideast-crisis-iraq-islamicstate/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bruno|first=Alessandro|date=2015-08-31|title=The Ba’athist Roots of Islamic State|url=https://www.geopoliticalmonitor.com/the-baathist-roots-of-islamic-state/|access-date=2024-03-30|website=Geopolitical Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Saddam's Ex-Officer: We've Played Key Role In Helping Militants|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2014/06/19/323691052/saddams-ex-officer-weve-played-key-role-in-helping-militants}}</ref><ref>''Simmons, Mary Kate (1997), Unrepresented Nations and Peoples Organization: Yearbook,'' Martinus Nijhoff Publishers'', s. 88,'' ISBN 904110223X</ref> 6-ئاينىڭ 9-كۈنى ، تالافاردىن كەلگەن 15 تۈركمەن مەھبۇس ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن موسۇلدا ئۆلتۈرۈلدى.<ref name=":0">http://www.turkmen.nl/1A_Others/hrwtu.pdf</ref> تۈركمەن خەلقىدىن 65 بالا موسۇلدىكى يېتىمخانىدا قالدى ، ئۇلار ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىگە شاھىت بولدى. بۇ بالىلارنىڭ بەزىلىرى جىنسىي پاراكەندىچىلىككە ئۇچرىغان.<ref name=":22">https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf</ref> 2014-يىلى 6-ئايدا موسۇل يىمىرىلىش مەزگىلىدە ، «ئىسلام دۆلىتى» تۈركىيەنىڭ موسۇل كونسۇلخانىسىغا ھۇجۇم قىلىپ ، 49 دىپلوماتنى تۇتقۇن قىلدى. [[ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ|ئەھمەد داۋۇت]] [[ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ|ئوغلۇ]] دائىش ئاگاھلاندۇرۇشقا پىسەنت قىلماي ، 10-ئىيۇن موسۇلنى تۇتۇۋالغاندىن كېيىن تال ئافاردىكى تۈركمەنلەرگە ھۇجۇم قىلغان بولسىمۇ ، «ھېچكىم تۈركىيەنىڭ كۈچىنىڭ چەكلىمىسىنى سىناشقا ئۇرۇنماسلىقى كېرەك» دەپ بايان قىلدى. دۇنياۋى ۋە مىللەتچى سىياسىئونلارنىڭ [[رەجەپ تاييىپ ئەردوغان]] ۋە ئەھمەت داۋۇتوغلۇنى قاتتىق تەنقىدلىشىگە سەۋەب بولغان ھۇجۇملارغا تۈركىيە ئىنكاس قايتۇرمىدى. تۈركىيە ھۆكۈمىتى ئىراق تۈركمەنلىرىنىڭ قىيىنچىلىقىغا يول قويغانلىقى ئۈچۈن ئەيىبلەندى.<ref>The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East, David L. Phillips, 2017, ISBN: 9781351480376, 1351480375</ref> 2014-يىلى 6-ئاينىڭ 16-كۈنى ، ئىسلام دۆلىتى كەركۈك شەھىرىگە يېقىن 4 ئوخشىمىغان جايدىن (چارداغلى ، كاراناز ، بەشىر ، بىراۋچى) كەم دېگەندە 40 تۈركمىنى قىرغىن قىلدى.<ref>{{Cite news|date=June 16, 2014|title=Shiite villagers describe "massacre" in northern Iraq|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/shiite-villagers-describe-massacre-in-northern-iraq/2014/06/23/278b0fb2-76c8-4796-83f7-840c277e93d8_story.html}}</ref><ref name=":0"/> ئىسلام دۆلىتى يەنە تۈركمەنلەرنى مىللىتى ئۈچۈن نىشانلىغان دەپ ئەيىبلەندى.<ref name="us.gov.krd">{{Cite web|title=ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG|url=https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|access-date=2023-02-14|website=us.gov.krd|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2014-09-02|title=Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29026491|access-date=2023-02-14}}</ref> بىر كۈندىن كېيىن ، بەشىردە يەنە 52 تۈركمەن ئۆلتۈرۈلدى ، يەرلىكلەرنىڭ سۆزىگە قارىغاندا ، بۇ قىرغىنچىلىق مىللىي مەقسەت قىلىنغان.<ref>{{Cite web|last=Institute (GPPi)|first=Global Public Policy|title=Iraq after ISIL: Kirkuk|url=https://www.gppi.net/2017/08/30/iraq-after-isil-kirkuk|access-date=2023-08-02|website=www.gppi.net|language=en-US}}</ref> ئوخشاش ئورۇن 18-ئىيۇن ۋە 20-ئىيۇندىن 21-ئىيۇنغىچە يەنە بىر قېتىم ئازابلىنىپ ، بەش ، ئاندىن 17 پۇقرا قازا قىلغان.<ref name=":12">{{Cite journal|date=2014|title=Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014|url=https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/unami_hro_ohchr_hr_report_jan-jun2014_eng_final_18dec14.pdf|journal=UNAMI Human Rights Office/OHCHR}}</ref> بۇ شەھەردە بەشىردىن كەلگەن 700 تۈركمەن قىرغىن قىلىندى.<ref>{{Cite web|title=Women and children among massacred Iraqi Turkmen|url=https://www.aa.com.tr/en/world/women-and-children-among-massacred-iraqi-turkmen/127217|access-date=2023-08-02|website=www.aa.com.tr}}</ref> 2014-يىلى 6-ئايدا ، ئىسلام دۆلىتى ئەل شامسىيات يېزىسىدىن 26 تۈركمىنى تۇتقۇن قىلدى.<ref name=":02">http://www.turkmen.nl/1A_Others/hrwtu.pdf</ref> تالافار ، بەشىر ، بىراۋچى ۋە كاراناز يېزىلىرىدىكى نۇرغۇن تۈركمەن ئاھالىلىرىمۇ جىھادچىلارنىڭ تېخىمۇ كۆپ خېتىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن قېچىپ كەتتى.<ref name=":92">{{Cite web|title=UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014|url=https://unpo.org/article.php?id=17646|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423062243/https://unpo.org/article.php?id=17646|url-status=dead}}</ref> 6-ئاينىڭ 18-كۈنى ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى بىلەن ئىراق قۇرۇقلۇق ئارمىيىسى ئوتتۇرىسىدا ئامىرلى ۋە تۇز بازىرى ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن توقۇنۇشتا كەم دېگەندە 20 تۈركمەن پۇقراسى قازا قىلدى.<ref name=":12">{{Cite journal|date=2014|title=Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014|url=https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/unami_hro_ohchr_hr_report_jan-jun2014_eng_final_18dec14.pdf|journal=UNAMI Human Rights Office/OHCHR}}</ref> ئامىرلىنى قورشاۋدا ، 50 بالا ۋە 10 يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ناچار شارائىت سەۋەبىدىن 150 ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلدى.<ref>{{Cite web|date=2015|title=Turkmens of Iraq: The Third Ethnic Component of Iraq|url=http://www.turkmen.nl/1A_Others/zabe1.pdf|url-status=live}}</ref> 2014-يىلى ئامىرلى يىقىلغاندىن كېيىن ، شەھەرنىڭ توك ، يېمەكلىك ۋە سۇ بىلەن تەمىنلەش ئۈزۈلۈپ قالدى. ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى بېرىشتىن ئىلگىرى ھامىلدار ئاياللارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نەچچە ئون كىشى ھاياتىدىن ئايرىلدى. ئۆيلەر ۋە مەكتەپلەر ، شۇنداقلا كاراناز ، چارداغلى ۋە بىراۋچىدىكى مەسچىتلەر كۆيدۈرۈلدى.<ref name=":73">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq|url=http://webcache.googleusercontent.com/search?client=ms-google-coop&q=cache:WioT2TDKz6QJ:https://unpo.org/article/17346&cx=003303006628335310519:hnta4fkjqgo|access-date=2023-07-28|website=webcache.googleusercontent.com}}</ref> 6-ئاينىڭ 23-كۈنى ، ئىسلام دۆلىتى گۇبا ، شىرىخان ۋە تالافار رايونىدىن كەم دېگەندە 75 تۈركمەننى تۇتقۇن قىلدى. گۇبانىڭ شىمالىدىكى بىر جىلغىدا پەقەت 2 جەسەت تېپىلغان. ئۇلار ئىجرا قىلىنغان بولۇشى مۇمكىن. «ئى ش ئى د» ئۇلاردىن ئايرىلىشنى تەلەپ قىلغاندىن كېيىن ، 950 تۈركمەن ئائىلىسى بۇ رايوندىن قېچىپ كەتتى.<ref>{{Cite web|date=2014-07-19|title=Iraq: ISIS Abducting, Killing, Expelling Minorities|url=https://www.hrw.org/news/2014/07/19/iraq-isis-abducting-killing-expelling-minorities|access-date=2023-02-14|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|title=Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul|publisher=IILHR, MRG, NPWJ and UNPO|year=2015|isbn=978-1-907919-58-9|edition=1st|location=Brussels, Belgium|language=English}}</ref> 7-ئاۋغۇست سىنجاردا 100 تۈركمەن ئەر ئۆلتۈرۈلدى.<ref name=":2">https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf</ref> تەخمىنەن 600 تۈركمەن ئايال ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن جىنسىي قۇل سۈپىتىدە ئىشلىتىلگەن. ئۇلارنىڭ تەخمىنەن 400-500 ى سۈرىيەدىكى ئىسلام دۆلىتى ۋاقىتلىق تۈرمىلىرىگە ئەۋەتىلگەن. 2018-يىلى 2-ئايدا ، بىر توپ ئاياللار ب د ت نىڭ كەركۈكتىكى كىشىلىك ھوقۇق ئىشخانىسىنىڭ سىرتىدا نامايىش قىلدى. ئۇلار بەلگە قويۇپ ، ئىراق ھۆكۈمىتىدىن نامايىشقا سەل قارالغان بولسىمۇ ، يوقاپ كەتكەن 450 تۈركمەن ئايالنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن بىرەر ئىش قىلىشنى تەلەپ قىلدى.<ref>{{Cite web|title=Iraqis rally to free abducted Turkmen women in Syria|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraqis-rally-to-free-abducted-turkmen-women-in-syria/2131383|access-date=2023-02-14|website=www.aa.com.tr}}</ref> ITF نىڭ رەھبىرى ھەسەن تۇران ، ئەگەر تۈركمەن ئاياللار قايتىپ كەلسە ، ئۇلارنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر تەرىپىدىن شەرەپ ئۆلتۈرۈشنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىپ قېلىشىدىن ئەنسىرىدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «نۇرغۇن قىزلار قايتىپ كەلمەيدۇ ، مەن پەقەت ئۇلارنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر قايتىپ كەلسىلا ئۇلارنى قوبۇل قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن ، ئۇلار زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلار». 2018-يىلى كېيىن ، ب د ت ئاخىرى تۈركمەن ئاياللىرىنىڭ جىنسىي قۇللىقىنى ئېتىراپ قىلدى.<ref>{{Cite web|last=McKay|first=Hollie|date=2021-03-05|title=The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About|url=https://newlinesmag.com/essays/the-isis-war-crime-iraqi-turkmen-wont-talk-about/|access-date=2023-02-14|website=New Lines Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}</ref> ئىسلام دۆلىتىدىن ھايات قالغان تىكرىت ئەتراپىدىكى كىچىك ئالام بازىرىدىن ئىسمىنى ئاشكارىلاشنى خالىمىغان بىر تۈركمەن ئايال BBC تۈركچىسىگە ئىسلام دۆلىتىنىڭ بويتاق قىزلارنى توي قىلغان ئاياللار بىلەن ئايرىۋەتكەنلىكىنى ۋە بويتاق قىزلارنى كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا باسقۇنچىلىققا باشلىغانلىقىنى ئېيتتى. ئىسلام دۆلىتى يەنە بۇ بازارنىڭ تۈركمەن تىلى ئوقۇتقۇچىسىغا باسقۇنچىلىق قىلىپ ، نەتىجىدە قازا قىلغان.<ref>{{Cite web|date=2017-10-15|title=Iraqi Turkmen woman recalls horrors of IS captivity|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41594012|access-date=2023-02-14|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> نۇرغۇن ئىراق تۈركمەنلىرى ۋە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىگە قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنىڭ تۈركىزىمگە قارشى تۇرۇشنىڭ تۈرتكىسىدە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.<ref>{{Cite web|date=2015-07-28|title=Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214045725/https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|archive-date=2023-02-14|access-date=2023-02-14|website=Daily Sabah}}</ref><ref>{{Cite web|title=ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG|url=https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125123650/https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|archive-date=2023-01-25|access-date=2023-02-14|website=us.gov.krd|language=en}}</ref> بالىلارمۇ ئادەتتە مەشىق سەۋەبىدىن تۇتقۇن قىلىشنىڭ قۇربانىغا ئايلانغان. 13-مارت نىنەۋىدە ، 10 ياشتىن 17 ياشقىچە بولغان 25 تۈركمەن بالىسى بارام يېتىمخانىسىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ ، تالافاردىكى بالىلار مەشىق لاگېرلىرىغا ئەۋەتىلدى.<ref>{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Report on the Protection of Civilians in the Armed Conflict in Iraq: 1 November 2015 – 30 September 2016|url=https://www.refworld.org/docid/5885c1694.html|access-date=2023-07-28|website=Refworld|language=en}}</ref> مارتتا ، كەركۈك ئەتراپىدىكى بەشىردە 16 تۈركمەنگە تەۋە ئاممىۋى قەبرە تېپىلدى.<ref>{{Cite web|last=Agency|first=Anadolu|date=2015-03-15|title=Mass grave of Turkmen fighters killed by ISIS discovered near Kirkuk|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/03/15/mass-grave-of-turkmen-fighters-killed-by-isis-discovered-near-kirkuk|access-date=2023-07-28|website=Daily Sabah|language=en-US}}</ref> 3-ئايدا ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى نىنەۋىنىڭ قارا كۇياندا 9 تۈركمەن تۇل ئايالنى ئۆلتۈردى ، ئۇلارنىڭ يولدىشى جىھادچىلار تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلدى. ئۇلارنىڭ ئىجرا قىلىنىشىدىكى سەۋەب ئۇلارنىڭ «شام ئىسلام دۆلىتى» جەڭچىلىرى بىلەن توي قىلىشنى رەت قىلىشى ئىدى.<ref>{{Cite web|title=d11681 :: Mar 13: Nine widows killed in Qara Quean village, Ninewa :: Iraq Body Count|url=https://www.iraqbodycount.org/database/incidents/d11681|access-date=2023-08-02|website=www.iraqbodycount.org}}</ref> براوجلی يېزىسىدا ، ئىسلام دۆلىتى بۇ يېزىدىكى 23 ئاھالىنى ئۆلتۈرگەندىن كېيىن ئىككى تۈركمەننى تۇتقۇن قىلدى. گۇبا ۋە شىرىخاندا 60 تۈركمەن ئوغۇل-ئەر تۇتقۇن قىلىنغان. شۇ ئايدا ، ئېرخان كامچى ئىسىملىك بىر ياش تۈركمەن كەركۈكتىكى ئۆيىدىن تۇتقۇن قىلىنغان.<ref name=":9">{{Cite web|title=UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014|url=https://unpo.org/article.php?id=17646|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423062243/https://unpo.org/article.php?id=17646|url-status=dead}}</ref> بىر يىلدىن كېيىن 2015-يىلى 8-ئايدا موسۇلدا ، ئىسلام دۆلىتى ئاشكارا ھالدا 700 تۈركچىنى ئوچۇق-ئاشكارە ئىجرا قىلىپ ، ئۇلارنى مۇرتەدلىك بىلەن ئەيىبلىدى.<ref>{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: ISIS Massacre in Mosul Goes Unnoticed by the International Community|url=https://unpo.org/article/18464|access-date=2023-02-14|website=unpo.org|archive-date=2022-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901040527/https://unpo.org/article/18464|url-status=dead}}</ref> سالادىن ئۆلكىسىدە 2015-يىلدىكى بىر قېتىملىق ئىسلام دۆلىتى ماشىنا بومبا پارتىلاپ 40 تۈركمەننىڭ جېنىغا زامىن بولدى. ITF ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىگە قىلغان ھۇجۇمىنىڭ ئىستراتېگىيىلىك مىللىي تازىلاش ھەرىكىتى ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى.<ref name="dailysabah.com">{{Cite web|date=2015-07-28|title=Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|access-date=2023-02-14|website=Daily Sabah}}</ref> تال ئافاردىن كەلگەن 540 تۈركمەنىستان پۇقراسى يوقاپ كەتتى ، بۇنىڭ ئىچىدە 125 ئايال يەنە ئىسلام دۆلىتىنىڭ قولىدا ، پەقەت 22 نەپىرىلا تېپىلدى.<ref>{{Cite web|title=The untold tragedy of Iraq's Turkmen women abducted by Islamic State|url=http://www.middleeasteye.net/news/iraq-islamic-state-turkmen-women-enslaved-tragedy|access-date=2023-02-14|website=Middle East Eye|language=en}}</ref> 2015-يىلى يازدا 3000 تۈركمەن ئامېرلى بازىرىدىن قېچىپ كەتتى. 2015-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ، 1500 تۈركمەن ئائىلىسى (7500 شەخس) كاربالادىن پاناھلاندى.<ref name=":6">{{Cite web|title=Shiite Militias Are Crashing the Mosul Offensive|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/shiite-militias-are-crashing-mosul-offensive|access-date=2023-07-28|website=The Washington Institute|language=en}}</ref> تازا خۇرماتۇ 8-مارت خىمىيىلىك قوراللار بىلەن ھۇجۇم قىلىپ ، ئۈچ ئادەم قازا قىلىپ ، 1500 ئادەم يارىلانغان. 25 مىڭ كىشى شەھەردىن قېچىپ كەتتى. شۇ يىلى بەشىر يېزىسىمۇ خىمىيىلىك قوراللار بىلەن ھۇجۇمغا ئۇچرىغان.<ref name=":3">{{Cite web|title=Daesh shells Turkmen village with chemical weapons|url=https://www.aa.com.tr/en/world/daesh-shells-turkmen-village-with-chemical-weapons-/565933|access-date=2023-07-28|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Inside Taza Village after the Chemical Attacks|url=https://unpo.org/article/19022|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322155918/https://unpo.org/article/19022|url-status=dead}}</ref>بەشىرنىڭ 90% ى 2016-يىلى قايتۇرۇۋېلىش جەريانىدا ۋەيران بولغان ، بۇنىڭ ئىچىدە 250 ئۆي بار.<ref>{{Cite web|title=Iraqi Turkmen village struggles after expulsion of Daesh|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraqi-turkmen-village-struggles-after-expulsion-of-daesh/570778|access-date=2023-07-28|website=www.aa.com.tr}}</ref> تۈركىيە ئاۋازى رادىيوسى خەۋىرى: بەشىرنىڭ تۈركمەنىستان يېزىسىدا 9 ئايال تۇتقۇن قىلىندى ، باسقۇنچىلىققا ئۇچرىدى ۋە ئاممىۋى سورۇنلاردا چىراغلارغا ئېسىپ قويۇلدى. ئوخشاش يېزىدا 12 ياشلىق بىر قىز باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغان ۋە ئېلېكتر قۇتۇبىغا ئېسىلغان. تۈركمەن ئاھالىلىرى ئۇنىڭ جەسىتىنى ئېلىپ كەلمەكچى بولغاندا ، 15 كىشى ئىسلام دۆلىتىنىڭ مەرگەن ئوتى بىلەن ئۆلتۈرۈلگەن. باسقۇنچىلىق دېلولىرى 6-ئايدىمۇ تۇز خۇرماتۇ يىقىلغاندىن كېيىن خاتىرىلەنگەن.<ref name=":102">{{Cite journal|last=Puttick|first=Miriam|date=2015|title=No Place to Turn: Violence against women in the Iraq conflict|url=https://minorityrights.org/wp-content/uploads/2015/10/ceasefire-report-no-place-to-turn.pdf|journal=CESAFIRE center for civilian rights|via=Minority Rights Group International}}</ref> يانۋاردا موسۇلغا يېقىن راشىدىيادىكى ئاممىۋى قەبرىستانلىق ئىراق قوراللىق قىسىملىرى تەرىپىدىن تېپىلدى. بۇ قەبرە قىرغىن قىلىنغان 27 تۈركمەن ئەر-ئوغۇلغا تەۋە ئىدى. ئۇلارنىڭ بەدىنىدە قىيناش ئىزلىرى بار.<ref>{{Cite web|date=2017-01-29|title=Army forces find mass grave containing remains of 27 Turkmens near Mosul|url=https://www.iraqinews.com/iraq-war/army-find-grave-containing-remains-27-turkmens/|access-date=2023-07-28|website=Iraqi News|language=en-US|archive-date=2017-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129214216/https://www.iraqinews.com/iraq-war/army-find-grave-containing-remains-27-turkmens/|url-status=dead}}</ref> 2017-يىلى يوقاپ كەتكەن تۈركمەن ئاياللار ، قىزلار ۋە بالىلارنىڭ سانى 1200 گە يەتتى.<ref name=":112">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh|url=https://unpo.org/article/19858|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215171750/https://unpo.org/article/19858|url-status=dead}}</ref> 2018-يىلى 1300 ئادەم يوقاپ كەتكەن.<ref>https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/03/IRAQ-2019-HUMAN-RIGHTS-REPORT-1.pdf</ref> == مىراسنى ۋەيران قىلىش == ئىراق تۈركمەنلىرى ئۈچۈن مۇھىم بولغان تارىخى ئاسارە-ئەتىقىلەرنى يوقىتىشقا ئىسلام دۆلىتى مەسئۇل. سۈننىي ياكى شىئە بولسۇن ، ئەسىرلەردىن بۇيانقى نۇرغۇن مەسچىتلەر ۋە كۇتۇپخانىلار ۋەيران بولدى. تال ئافاردىكى ئەڭ قەدىمكى كۇتۇپخانا پارتىلاپ كەتتى ، دىيالادا 1500 دىن ئارتۇق تارىخى كىتاب بار يەنە بىر كۇتۇپخانا ۋەيران بولدى. ۋەيران قىلىنغان ئاسارە-ئەتىقىلەر ئىچىدە يەھيا ئەبۇ ئەلقاسىمنىڭ مەقبەرىسى (1293-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام ئەۋندىننىڭ مەقبەرىسى (1248-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) مازارلىقى بار. قەدىب ئەل بان موسۇلى (موسۇلنىڭ ئاتابېگلىرى تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام مۇخسىن مەسچىتى (سەلجۇقلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2015-يىلى ئېغىر بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان) ، نۇرى چوڭ مەسچىتى (1172-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان) ، 2017-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام بەھىر مەسچىتى (1259-يىلى سېلىنغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ۋە پاشا مەسچىتى (1881-يىلى ئوسمانلىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، ۋەيران قىلىنغان).<ref name=":132">{{Cite book|title=Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul|publisher=IILHR, MRG, NPWJ and UNPO|year=2015|isbn=978-1-907919-58-9|edition=1st|location=Brussels, Belgium|language=English}}</ref> == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} e9koawj8b827w7o51o0jak1f1op7nz3 176223 176222 2026-07-26T23:56:29Z KiranBOT 24212 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 176223 wikitext text/x-wiki '''ئىراق تۈركمەن قىرغىنچىلىقى'''، [[ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى|ئىسلام دۆلىتى]] تەرىپىدىن ئىراق تۈركمەنلىرىنىڭ بىر قاتار قاتىللىق، باسقۇنچىلىق، ئۆلۈم جازاسى، ئۆلۈم جازاسى، قوغلاپ چىقىرىش ۋە جىنسىي قۇللىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئىسلام دۆلىتى 2014-يىلى ئىراق تۈركمەن زېمىنىنى ئىشغال قىلغاندا باشلانغان بولۇپ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى ئىراقتىكى بارلىق زېمىنىدىن ئايرىلغۇچە داۋاملاشقان. 2017-يىلى، ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىنى زىيانكەشلىك قىلىشى رەسمىي ھالدا ئىراق پارلامېنتى تەرىپىدىن ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلىندى, 2018-يىلى ئىراق تۈركمەن قىز-ئاياللارنىڭ جىنسىي قۇللۇقى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىندى.<ref>{{cite web|access-date=2023-02-15|title=البرلمان العراقي يعتبر جرائم "داعش" بحق التركمان إبادة جماعية|url=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربية/البرلمان-العراقي-يعتبر-جرائم-داعش-بحق-التركمان-إبادة-جماعية/865821|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iraqi parliament recognizes ISIS persecution of Turkmen as genocide|url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/200720174|access-date=2023-02-14|website=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{Cite web|last=McKay|first=Hollie|date=2021-03-05|title=The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About|url=https://newlinesmag.com/essays/the-isis-war-crime-iraqi-turkmen-wont-talk-about/|access-date=2023-02-14|website=New Lines Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}</ref> == ئارقا كۆرۈنۈش ۋە يېتەكلەش == ئىراق تۈركمەنلىرى ئىراقتىكى ئۈچىنچى چوڭ مىللەت. ئۇلار [[تۈرك|تۈركىي]] پۇشتىدىن بولۇپ ، جەنۇبتا [[ئەرەبلەر]] ، شىمالدا [[كۇردلار]] قورشىۋالغان. ئۇلار سۈننىيلەر بىلەن شىئەلەر ئارىسىدا ئاساسەن دېگۈدەك بۆلۈنگەن بولۇپ ، ئاز بىر قىسىم كاتولىك ئاز سانلىقلىرى بار.<ref>Iraq: The Ancient Sites & Iraqi Kurdistan, Geoff Hann, Karen Dabrowska, Tina Townsend-Greaves, 2015, pp. 200, ISBN: 9781841624884, 1841624888</ref> سۈننىي مەزھىپى بىلەن شىئە تۈركمەنلىرى ئارىسىدا مەزھەپچىلىكمۇ بار بولۇپ ، ئۇلار دائىم قوراللىق توقۇنۇشقا ئايلىنىپ قالىدۇ.<ref>Iraq's Sunni Insurgency, Ahmed S. Hashim, 2013, pp. 56, ISBN: 9781135869311, 1135869316</ref> «ئىسلام دۆلىتى» ئىرقىي قىرغىنچىلىقى جەريانىدا ، ئىراق تۈركمەنلىرى دىنغا قارىماي نىشان قىلىنغان.<ref>{{cite journal|last=Oğuzlu|first=Tarik H.|year=2004|title=Endangered community: the Turkoman identity in Iraq|journal=[[Journal of Muslim Minority Affairs]]|publisher=[[Routledge]]|volume=24|issue=2|pages=309–325|doi=10.1080/1360200042000296681|hdl-access=free|s2cid=56385519|hdl=11693/49129}}</ref> 2014-يىلى 6-ئايدىكى شىمالىي ئىراق ھۇجۇمىدا ، ئىسلام دۆلىتى تۈركمەنلەر كۆپ سانلىقنى ئىگىلەيدىغان ياكى موسۇل ، تالافار ، تىكرىت ۋە كەركۈك ئۆلكىسىنىڭ بىر قىسىم جايلىرى قاتارلىق تۈركمەنلەر كۆپ ئولتۇراقلاشقان نۇرغۇن يەرلەرنى ئىگىلىدى.<ref>{{cite news|last=Urban|first=Mark|date=23 June 2014|title=Iraq crisis: Where next in the struggle for the country?|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27979095}}</ref> == قىرغىنچىلىق == 2014-يىلى 6-ئايدا ، ئىسلام دۆلىتى ئارمىيىسى تۇنجى قېتىم تالافارنى ئىشغال قىلغاندا ، 1300 ئىراقلىق تۈركمىنى ، 700 ئەتراپىدا ئەر ، 470 ئايال ۋە 130 بالىنى تۇتقۇن قىلدى. ئىراق تۈركمەن فرونتى (ITF) 1300 نىڭ ئاران 42 ىنىڭ قايتىپ كەلگەنلىكىنى ، قالغانلىرىنىڭ ئەمدى قايتا كۆرۈنمەيدىغانلىقىنى بايان قىلدى.<ref>{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}</ref> 300 تۈركمەن قىرغىن قىلىندى.<ref name=":1">{{Cite web|title=UNPO: IS Persecution brings Renewed Suffering for the Voiceless Iraqi Turkmen|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:nIbS-0PB1TUJ:https://unpo.org/article/17775&cd=8&hl=bg&ct=clnk&gl=bg|access-date=2023-07-28|website=webcache.googleusercontent.com}}</ref> تۈركمەنلەرنىڭ ئۆيلىرى كۆيدۈرۈلدى ، زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلارنىڭ مال-مۈلۈكلىرى جىھادچىلار تەرىپىدىن ئوغرىلاندى ۋە ھايۋانلىرى ئۆلتۈرۈلۈپ قېچىشقا مەجبۇر بولدى.<ref>{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq|url=https://unpo.org/article/17346|access-date=2023-08-02|website=unpo.org|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825075445/https://unpo.org/article/17346|url-status=dead}}</ref> 2014-يىلى 9-ئايدا ، ئاز دېگەندە 350 مىڭ تۈركمەن ، كۆپىنچىسى تال ئافاردىن ئايرىلدى. ئۇلار ئاچارچىلىق خەۋىپىگە دۇچ كەلدى.<ref>{{Cite web|last=AA|date=2014-09-21|title=Turkmen refugees in danger of starvation: Turkmen MP|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2014/09/21/turkmen-refugees-in-danger-of-starvation-turkmen-mp|access-date=2023-07-28|website=Daily Sabah|language=en-US}}</ref> ئاھالىلەر ۋە يەرلىك پائالىيەتچىلەرنىڭ ئېيتىشىچە ، ھۇجۇمدىن بۇيان ، تالافارنىڭ 90% ئەتراپىدىكى تۈركمەن قېچىپ كەتكەن.<ref name=":142">{{Cite web|date=2014-06-27|title=Iraq: ISIS Kidnaps Shia Turkmen, Destroys Shrines|url=https://www.hrw.org/news/2014/06/27/iraq-isis-kidnaps-shia-turkmen-destroys-shrines|access-date=2023-02-14|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref> ئىراقنىڭ سابىق كىشىلىك ھوقۇق مىنىستىرى ، تۈركمەن قۇتقۇزۇش فوندىنىڭ باياناتچىسى مەھدى ئەلبەيتى 2017-يىلى 2-ئايدا تۈركمەن مۇساپىرلىرىنىڭ سانىنىڭ 600 مىڭغا يەتكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.<ref>{{Cite web|last=Shams|first=Alex|title=Iraq's Turkmen mobilise for a post-ISIL future|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/13/iraqs-turkmen-mobilise-for-a-post-isil-future|access-date=2023-07-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> مەھدى ئەلبەيتى يەنە ھەر بىر تۈركمەن رايونو رايونىنىڭ ئۇل ئەسلىھەلىرىنىڭ ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن ئېغىر بۇزۇلغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.<ref name=":11">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh|url=https://unpo.org/article/19858|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215171750/https://unpo.org/article/19858|url-status=dead}}</ref> 2014-يىلى 9-ئايدا ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى ئىشخانىسى ئىسلام دۆلىتىنىڭ تۈركمەنلەرگە قارشى ئېلىپ بېرىۋاتقان جىنايەتلىرى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرۇش بەردى ، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى ئىسلام دۆلىتىنىڭ تۈركمەنلەرگە قارىتا مىللىي تازىلاش ھەرىكىتىنى قىلغانلىقىنى ئىسپاتلايدىغان پاكىتلارنى كۆرسەتتى.<ref>{{Cite news|date=2014-09-02|title=Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29026491|access-date=2024-07-19|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> نۇرغۇنلىغان ئىسلام دۆلىتى قوراللىقلىرى سادام ھۈسەيىن رەھبەرلىكىدىكى ئىراق ئارمىيىسىنىڭ سابىق ئەسكەرلىرى بولۇپ ، ئۇلارنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىنى قىرغىن قىلىش ۋە زىيانكەشلىك قىلىش تارىخى بار.<ref>{{Cite web|title=How Saddam’s men help Islamic State rule|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/mideast-crisis-iraq-islamicstate/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bruno|first=Alessandro|date=2015-08-31|title=The Ba’athist Roots of Islamic State|url=https://www.geopoliticalmonitor.com/the-baathist-roots-of-islamic-state/|access-date=2024-03-30|website=Geopolitical Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Saddam's Ex-Officer: We've Played Key Role In Helping Militants|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2014/06/19/323691052/saddams-ex-officer-weve-played-key-role-in-helping-militants}}</ref><ref>''Simmons, Mary Kate (1997), Unrepresented Nations and Peoples Organization: Yearbook,'' Martinus Nijhoff Publishers'', s. 88,'' ISBN 904110223X</ref> 6-ئاينىڭ 9-كۈنى ، تالافاردىن كەلگەن 15 تۈركمەن مەھبۇس ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن موسۇلدا ئۆلتۈرۈلدى.<ref name=":0">http://www.turkmen.nl/1A_Others/hrwtu.pdf</ref> تۈركمەن خەلقىدىن 65 بالا موسۇلدىكى يېتىمخانىدا قالدى ، ئۇلار ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىگە شاھىت بولدى. بۇ بالىلارنىڭ بەزىلىرى جىنسىي پاراكەندىچىلىككە ئۇچرىغان.<ref name=":22">https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf</ref> 2014-يىلى 6-ئايدا موسۇل يىمىرىلىش مەزگىلىدە ، «ئىسلام دۆلىتى» تۈركىيەنىڭ موسۇل كونسۇلخانىسىغا ھۇجۇم قىلىپ ، 49 دىپلوماتنى تۇتقۇن قىلدى. [[ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ|ئەھمەد داۋۇت]] [[ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ|ئوغلۇ]] دائىش ئاگاھلاندۇرۇشقا پىسەنت قىلماي ، 10-ئىيۇن موسۇلنى تۇتۇۋالغاندىن كېيىن تال ئافاردىكى تۈركمەنلەرگە ھۇجۇم قىلغان بولسىمۇ ، «ھېچكىم تۈركىيەنىڭ كۈچىنىڭ چەكلىمىسىنى سىناشقا ئۇرۇنماسلىقى كېرەك» دەپ بايان قىلدى. دۇنياۋى ۋە مىللەتچى سىياسىئونلارنىڭ [[رەجەپ تاييىپ ئەردوغان]] ۋە ئەھمەت داۋۇتوغلۇنى قاتتىق تەنقىدلىشىگە سەۋەب بولغان ھۇجۇملارغا تۈركىيە ئىنكاس قايتۇرمىدى. تۈركىيە ھۆكۈمىتى ئىراق تۈركمەنلىرىنىڭ قىيىنچىلىقىغا يول قويغانلىقى ئۈچۈن ئەيىبلەندى.<ref>The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East, David L. Phillips, 2017, ISBN: 9781351480376, 1351480375</ref> 2014-يىلى 6-ئاينىڭ 16-كۈنى ، ئىسلام دۆلىتى كەركۈك شەھىرىگە يېقىن 4 ئوخشىمىغان جايدىن (چارداغلى ، كاراناز ، بەشىر ، بىراۋچى) كەم دېگەندە 40 تۈركمىنى قىرغىن قىلدى.<ref>{{Cite news|date=June 16, 2014|title=Shiite villagers describe "massacre" in northern Iraq|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/shiite-villagers-describe-massacre-in-northern-iraq/2014/06/23/278b0fb2-76c8-4796-83f7-840c277e93d8_story.html}}</ref><ref name=":0"/> ئىسلام دۆلىتى يەنە تۈركمەنلەرنى مىللىتى ئۈچۈن نىشانلىغان دەپ ئەيىبلەندى.<ref name="us.gov.krd">{{Cite web|title=ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG|url=https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|access-date=2023-02-14|website=us.gov.krd|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2014-09-02|title=Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29026491|access-date=2023-02-14}}</ref> بىر كۈندىن كېيىن ، بەشىردە يەنە 52 تۈركمەن ئۆلتۈرۈلدى ، يەرلىكلەرنىڭ سۆزىگە قارىغاندا ، بۇ قىرغىنچىلىق مىللىي مەقسەت قىلىنغان.<ref>{{Cite web|last=Institute (GPPi)|first=Global Public Policy|title=Iraq after ISIL: Kirkuk|url=https://www.gppi.net/2017/08/30/iraq-after-isil-kirkuk|access-date=2023-08-02|website=www.gppi.net|language=en-US}}</ref> ئوخشاش ئورۇن 18-ئىيۇن ۋە 20-ئىيۇندىن 21-ئىيۇنغىچە يەنە بىر قېتىم ئازابلىنىپ ، بەش ، ئاندىن 17 پۇقرا قازا قىلغان.<ref name=":12">{{Cite journal|date=2014|title=Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014|url=https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/unami_hro_ohchr_hr_report_jan-jun2014_eng_final_18dec14.pdf|journal=UNAMI Human Rights Office/OHCHR}}</ref> بۇ شەھەردە بەشىردىن كەلگەن 700 تۈركمەن قىرغىن قىلىندى.<ref>{{Cite web|title=Women and children among massacred Iraqi Turkmen|url=https://www.aa.com.tr/en/world/women-and-children-among-massacred-iraqi-turkmen/127217|access-date=2023-08-02|website=www.aa.com.tr}}</ref> 2014-يىلى 6-ئايدا ، ئىسلام دۆلىتى ئەل شامسىيات يېزىسىدىن 26 تۈركمىنى تۇتقۇن قىلدى.<ref name=":02">http://www.turkmen.nl/1A_Others/hrwtu.pdf</ref> تالافار ، بەشىر ، بىراۋچى ۋە كاراناز يېزىلىرىدىكى نۇرغۇن تۈركمەن ئاھالىلىرىمۇ جىھادچىلارنىڭ تېخىمۇ كۆپ خېتىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن قېچىپ كەتتى.<ref name=":92">{{Cite web|title=UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014|url=https://unpo.org/article.php?id=17646|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423062243/https://unpo.org/article.php?id=17646|url-status=dead}}</ref> 6-ئاينىڭ 18-كۈنى ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى بىلەن ئىراق قۇرۇقلۇق ئارمىيىسى ئوتتۇرىسىدا ئامىرلى ۋە تۇز بازىرى ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن توقۇنۇشتا كەم دېگەندە 20 تۈركمەن پۇقراسى قازا قىلدى.<ref name=":12">{{Cite journal|date=2014|title=Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014|url=https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/unami_hro_ohchr_hr_report_jan-jun2014_eng_final_18dec14.pdf|journal=UNAMI Human Rights Office/OHCHR}}</ref> ئامىرلىنى قورشاۋدا ، 50 بالا ۋە 10 يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ناچار شارائىت سەۋەبىدىن 150 ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلدى.<ref>{{Cite web|date=2015|title=Turkmens of Iraq: The Third Ethnic Component of Iraq|url=http://www.turkmen.nl/1A_Others/zabe1.pdf|url-status=live}}</ref> 2014-يىلى ئامىرلى يىقىلغاندىن كېيىن ، شەھەرنىڭ توك ، يېمەكلىك ۋە سۇ بىلەن تەمىنلەش ئۈزۈلۈپ قالدى. ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى بېرىشتىن ئىلگىرى ھامىلدار ئاياللارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نەچچە ئون كىشى ھاياتىدىن ئايرىلدى. ئۆيلەر ۋە مەكتەپلەر ، شۇنداقلا كاراناز ، چارداغلى ۋە بىراۋچىدىكى مەسچىتلەر كۆيدۈرۈلدى.<ref name=":73">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq|url=http://webcache.googleusercontent.com/search?client=ms-google-coop&q=cache:WioT2TDKz6QJ:https://unpo.org/article/17346&cx=003303006628335310519:hnta4fkjqgo|access-date=2023-07-28|website=webcache.googleusercontent.com}}</ref> 6-ئاينىڭ 23-كۈنى ، ئىسلام دۆلىتى گۇبا ، شىرىخان ۋە تالافار رايونىدىن كەم دېگەندە 75 تۈركمەننى تۇتقۇن قىلدى. گۇبانىڭ شىمالىدىكى بىر جىلغىدا پەقەت 2 جەسەت تېپىلغان. ئۇلار ئىجرا قىلىنغان بولۇشى مۇمكىن. «ئى ش ئى د» ئۇلاردىن ئايرىلىشنى تەلەپ قىلغاندىن كېيىن ، 950 تۈركمەن ئائىلىسى بۇ رايوندىن قېچىپ كەتتى.<ref>{{Cite web|date=2014-07-19|title=Iraq: ISIS Abducting, Killing, Expelling Minorities|url=https://www.hrw.org/news/2014/07/19/iraq-isis-abducting-killing-expelling-minorities|access-date=2023-02-14|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|title=Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul|publisher=IILHR, MRG, NPWJ and UNPO|year=2015|isbn=978-1-907919-58-9|edition=1st|location=Brussels, Belgium|language=English}}</ref> 7-ئاۋغۇست سىنجاردا 100 تۈركمەن ئەر ئۆلتۈرۈلدى.<ref name=":2">https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf</ref> تەخمىنەن 600 تۈركمەن ئايال ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن جىنسىي قۇل سۈپىتىدە ئىشلىتىلگەن. ئۇلارنىڭ تەخمىنەن 400-500 ى سۈرىيەدىكى ئىسلام دۆلىتى ۋاقىتلىق تۈرمىلىرىگە ئەۋەتىلگەن. 2018-يىلى 2-ئايدا ، بىر توپ ئاياللار ب د ت نىڭ كەركۈكتىكى كىشىلىك ھوقۇق ئىشخانىسىنىڭ سىرتىدا نامايىش قىلدى. ئۇلار بەلگە قويۇپ ، ئىراق ھۆكۈمىتىدىن نامايىشقا سەل قارالغان بولسىمۇ ، يوقاپ كەتكەن 450 تۈركمەن ئايالنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن بىرەر ئىش قىلىشنى تەلەپ قىلدى.<ref>{{Cite web|title=Iraqis rally to free abducted Turkmen women in Syria|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraqis-rally-to-free-abducted-turkmen-women-in-syria/2131383|access-date=2023-02-14|website=www.aa.com.tr}}</ref> ITF نىڭ رەھبىرى ھەسەن تۇران ، ئەگەر تۈركمەن ئاياللار قايتىپ كەلسە ، ئۇلارنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر تەرىپىدىن شەرەپ ئۆلتۈرۈشنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىپ قېلىشىدىن ئەنسىرىدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «نۇرغۇن قىزلار قايتىپ كەلمەيدۇ ، مەن پەقەت ئۇلارنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر قايتىپ كەلسىلا ئۇلارنى قوبۇل قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن ، ئۇلار زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلار». 2018-يىلى كېيىن ، ب د ت ئاخىرى تۈركمەن ئاياللىرىنىڭ جىنسىي قۇللىقىنى ئېتىراپ قىلدى.<ref>{{Cite web|last=McKay|first=Hollie|date=2021-03-05|title=The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About|url=https://newlinesmag.com/essays/the-isis-war-crime-iraqi-turkmen-wont-talk-about/|access-date=2023-02-14|website=New Lines Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}</ref> ئىسلام دۆلىتىدىن ھايات قالغان تىكرىت ئەتراپىدىكى كىچىك ئالام بازىرىدىن ئىسمىنى ئاشكارىلاشنى خالىمىغان بىر تۈركمەن ئايال BBC تۈركچىسىگە ئىسلام دۆلىتىنىڭ بويتاق قىزلارنى توي قىلغان ئاياللار بىلەن ئايرىۋەتكەنلىكىنى ۋە بويتاق قىزلارنى كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا باسقۇنچىلىققا باشلىغانلىقىنى ئېيتتى. ئىسلام دۆلىتى يەنە بۇ بازارنىڭ تۈركمەن تىلى ئوقۇتقۇچىسىغا باسقۇنچىلىق قىلىپ ، نەتىجىدە قازا قىلغان.<ref>{{Cite web|date=2017-10-15|title=Iraqi Turkmen woman recalls horrors of IS captivity|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41594012|access-date=2023-02-14|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> نۇرغۇن ئىراق تۈركمەنلىرى ۋە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىگە قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنىڭ تۈركىزىمگە قارشى تۇرۇشنىڭ تۈرتكىسىدە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.<ref>{{Cite web|date=2015-07-28|title=Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214045725/https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|archive-date=2023-02-14|access-date=2023-02-14|website=Daily Sabah}}</ref><ref>{{Cite web|title=ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG|url=https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125123650/https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|archive-date=2023-01-25|access-date=2023-02-14|website=us.gov.krd|language=en}}</ref> بالىلارمۇ ئادەتتە مەشىق سەۋەبىدىن تۇتقۇن قىلىشنىڭ قۇربانىغا ئايلانغان. 13-مارت نىنەۋىدە ، 10 ياشتىن 17 ياشقىچە بولغان 25 تۈركمەن بالىسى بارام يېتىمخانىسىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ ، تالافاردىكى بالىلار مەشىق لاگېرلىرىغا ئەۋەتىلدى.<ref>{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Report on the Protection of Civilians in the Armed Conflict in Iraq: 1 November 2015 – 30 September 2016|url=https://www.refworld.org/docid/5885c1694.html|access-date=2023-07-28|website=Refworld|language=en}}</ref> مارتتا ، كەركۈك ئەتراپىدىكى بەشىردە 16 تۈركمەنگە تەۋە ئاممىۋى قەبرە تېپىلدى.<ref>{{Cite web|last=Agency|first=Anadolu|date=2015-03-15|title=Mass grave of Turkmen fighters killed by ISIS discovered near Kirkuk|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/03/15/mass-grave-of-turkmen-fighters-killed-by-isis-discovered-near-kirkuk|access-date=2023-07-28|website=Daily Sabah|language=en-US}}</ref> 3-ئايدا ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى نىنەۋىنىڭ قارا كۇياندا 9 تۈركمەن تۇل ئايالنى ئۆلتۈردى ، ئۇلارنىڭ يولدىشى جىھادچىلار تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلدى. ئۇلارنىڭ ئىجرا قىلىنىشىدىكى سەۋەب ئۇلارنىڭ «شام ئىسلام دۆلىتى» جەڭچىلىرى بىلەن توي قىلىشنى رەت قىلىشى ئىدى.<ref>{{Cite web|title=d11681 :: Mar 13: Nine widows killed in Qara Quean village, Ninewa :: Iraq Body Count|url=https://www.iraqbodycount.org/database/incidents/d11681|access-date=2023-08-02|website=www.iraqbodycount.org}}</ref> براوجلی يېزىسىدا ، ئىسلام دۆلىتى بۇ يېزىدىكى 23 ئاھالىنى ئۆلتۈرگەندىن كېيىن ئىككى تۈركمەننى تۇتقۇن قىلدى. گۇبا ۋە شىرىخاندا 60 تۈركمەن ئوغۇل-ئەر تۇتقۇن قىلىنغان. شۇ ئايدا ، ئېرخان كامچى ئىسىملىك بىر ياش تۈركمەن كەركۈكتىكى ئۆيىدىن تۇتقۇن قىلىنغان.<ref name=":9">{{Cite web|title=UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014|url=https://unpo.org/article.php?id=17646|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423062243/https://unpo.org/article.php?id=17646|url-status=dead}}</ref> بىر يىلدىن كېيىن 2015-يىلى 8-ئايدا موسۇلدا ، ئىسلام دۆلىتى ئاشكارا ھالدا 700 تۈركچىنى ئوچۇق-ئاشكارە ئىجرا قىلىپ ، ئۇلارنى مۇرتەدلىك بىلەن ئەيىبلىدى.<ref>{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: ISIS Massacre in Mosul Goes Unnoticed by the International Community|url=https://unpo.org/article/18464|access-date=2023-02-14|website=unpo.org|archive-date=2022-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901040527/https://unpo.org/article/18464|url-status=dead}}</ref> سالادىن ئۆلكىسىدە 2015-يىلدىكى بىر قېتىملىق ئىسلام دۆلىتى ماشىنا بومبا پارتىلاپ 40 تۈركمەننىڭ جېنىغا زامىن بولدى. ITF ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىگە قىلغان ھۇجۇمىنىڭ ئىستراتېگىيىلىك مىللىي تازىلاش ھەرىكىتى ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى.<ref name="dailysabah.com">{{Cite web|date=2015-07-28|title=Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|access-date=2023-02-14|website=Daily Sabah}}</ref> تال ئافاردىن كەلگەن 540 تۈركمەنىستان پۇقراسى يوقاپ كەتتى ، بۇنىڭ ئىچىدە 125 ئايال يەنە ئىسلام دۆلىتىنىڭ قولىدا ، پەقەت 22 نەپىرىلا تېپىلدى.<ref>{{Cite web|title=The untold tragedy of Iraq's Turkmen women abducted by Islamic State|url=http://www.middleeasteye.net/news/iraq-islamic-state-turkmen-women-enslaved-tragedy|access-date=2023-02-14|website=Middle East Eye|language=en}}</ref> 2015-يىلى يازدا 3000 تۈركمەن ئامېرلى بازىرىدىن قېچىپ كەتتى. 2015-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ، 1500 تۈركمەن ئائىلىسى (7500 شەخس) كاربالادىن پاناھلاندى.<ref name=":6">{{Cite web|title=Shiite Militias Are Crashing the Mosul Offensive|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/shiite-militias-are-crashing-mosul-offensive|access-date=2023-07-28|website=The Washington Institute|language=en}}</ref> تازا خۇرماتۇ 8-مارت خىمىيىلىك قوراللار بىلەن ھۇجۇم قىلىپ ، ئۈچ ئادەم قازا قىلىپ ، 1500 ئادەم يارىلانغان. 25 مىڭ كىشى شەھەردىن قېچىپ كەتتى. شۇ يىلى بەشىر يېزىسىمۇ خىمىيىلىك قوراللار بىلەن ھۇجۇمغا ئۇچرىغان.<ref name=":3">{{Cite web|title=Daesh shells Turkmen village with chemical weapons|url=https://www.aa.com.tr/en/world/daesh-shells-turkmen-village-with-chemical-weapons-/565933|access-date=2023-07-28|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Inside Taza Village after the Chemical Attacks|url=https://unpo.org/article/19022|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322155918/https://unpo.org/article/19022|url-status=dead}}</ref>بەشىرنىڭ 90% ى 2016-يىلى قايتۇرۇۋېلىش جەريانىدا ۋەيران بولغان ، بۇنىڭ ئىچىدە 250 ئۆي بار.<ref>{{Cite web|title=Iraqi Turkmen village struggles after expulsion of Daesh|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraqi-turkmen-village-struggles-after-expulsion-of-daesh/570778|access-date=2023-07-28|website=www.aa.com.tr}}</ref> تۈركىيە ئاۋازى رادىيوسى خەۋىرى: بەشىرنىڭ تۈركمەنىستان يېزىسىدا 9 ئايال تۇتقۇن قىلىندى ، باسقۇنچىلىققا ئۇچرىدى ۋە ئاممىۋى سورۇنلاردا چىراغلارغا ئېسىپ قويۇلدى. ئوخشاش يېزىدا 12 ياشلىق بىر قىز باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغان ۋە ئېلېكتر قۇتۇبىغا ئېسىلغان. تۈركمەن ئاھالىلىرى ئۇنىڭ جەسىتىنى ئېلىپ كەلمەكچى بولغاندا ، 15 كىشى ئىسلام دۆلىتىنىڭ مەرگەن ئوتى بىلەن ئۆلتۈرۈلگەن. باسقۇنچىلىق دېلولىرى 6-ئايدىمۇ تۇز خۇرماتۇ يىقىلغاندىن كېيىن خاتىرىلەنگەن.<ref name=":102">{{Cite journal|last=Puttick|first=Miriam|date=2015|title=No Place to Turn: Violence against women in the Iraq conflict|url=https://minorityrights.org/wp-content/uploads/2015/10/ceasefire-report-no-place-to-turn.pdf|journal=CESAFIRE center for civilian rights|via=Minority Rights Group International}}</ref> يانۋاردا موسۇلغا يېقىن راشىدىيادىكى ئاممىۋى قەبرىستانلىق ئىراق قوراللىق قىسىملىرى تەرىپىدىن تېپىلدى. بۇ قەبرە قىرغىن قىلىنغان 27 تۈركمەن ئەر-ئوغۇلغا تەۋە ئىدى. ئۇلارنىڭ بەدىنىدە قىيناش ئىزلىرى بار.<ref>{{Cite web|date=2017-01-29|title=Army forces find mass grave containing remains of 27 Turkmens near Mosul|url=https://www.iraqinews.com/iraq-war/army-find-grave-containing-remains-27-turkmens/|access-date=2023-07-28|website=Iraqi News|language=en-US|archive-date=2017-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129214216/https://www.iraqinews.com/iraq-war/army-find-grave-containing-remains-27-turkmens/|url-status=dead}}</ref> 2017-يىلى يوقاپ كەتكەن تۈركمەن ئاياللار ، قىزلار ۋە بالىلارنىڭ سانى 1200 گە يەتتى.<ref name=":112">{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh|url=https://unpo.org/article/19858|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215171750/https://unpo.org/article/19858|url-status=dead}}</ref> 2018-يىلى 1300 ئادەم يوقاپ كەتكەن.<ref>https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/03/IRAQ-2019-HUMAN-RIGHTS-REPORT-1.pdf</ref> == مىراسنى ۋەيران قىلىش == ئىراق تۈركمەنلىرى ئۈچۈن مۇھىم بولغان تارىخى ئاسارە-ئەتىقىلەرنى يوقىتىشقا ئىسلام دۆلىتى مەسئۇل. سۈننىي ياكى شىئە بولسۇن ، ئەسىرلەردىن بۇيانقى نۇرغۇن مەسچىتلەر ۋە كۇتۇپخانىلار ۋەيران بولدى. تال ئافاردىكى ئەڭ قەدىمكى كۇتۇپخانا پارتىلاپ كەتتى ، دىيالادا 1500 دىن ئارتۇق تارىخى كىتاب بار يەنە بىر كۇتۇپخانا ۋەيران بولدى. ۋەيران قىلىنغان ئاسارە-ئەتىقىلەر ئىچىدە يەھيا ئەبۇ ئەلقاسىمنىڭ مەقبەرىسى (1293-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام ئەۋندىننىڭ مەقبەرىسى (1248-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) مازارلىقى بار. قەدىب ئەل بان موسۇلى (موسۇلنىڭ ئاتابېگلىرى تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام مۇخسىن مەسچىتى (سەلجۇقلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2015-يىلى ئېغىر بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان) ، نۇرى چوڭ مەسچىتى (1172-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان) ، 2017-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام بەھىر مەسچىتى (1259-يىلى سېلىنغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ۋە پاشا مەسچىتى (1881-يىلى ئوسمانلىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، ۋەيران قىلىنغان).<ref name=":132">{{Cite book|title=Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul|publisher=IILHR, MRG, NPWJ and UNPO|year=2015|isbn=978-1-907919-58-9|edition=1st|location=Brussels, Belgium|language=English}}</ref> == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} l4lgi39pd726mv04uz3y04tyr67bny0