شىمالىي چاۋشيەن

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ug">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ugwiki</dbname>
    <base>https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ۋاسىتە</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ئالاھىدە</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">مۇنازىرە</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaمۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ھۆججەت</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ھۆججەت مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قېلىپ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">قېلىپ مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ياردەم</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ياردەم مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">تۈر</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">تۈر مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>شىمالىي چاۋشيەن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6139</id>
    <revision>
      <id>176298</id>
      <parentid>176221</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T03:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bapkar</username>
        <id>1429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>176298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="b4j230deko9ngmtjymjk4iiiopv19r6" xml:space="preserve">[[ھۆججەت:Locator map of North Korea.svg|left|thumb|250px|شىمالىي كورېيە (چاۋشيەن)]]
[[ھۆججەت:Flag of North Korea.svg|left|thumb|دۆلەت بايرىقى]]
'''شىمالىي كورىيە،''' چاۋشيەن دەپمۇ ئاتىلىدۇ (چاۋشيەن دېموكراتىك خەلق جۇمھۇرىيىتى) [[ئاسىيا]]غا جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتاختى [[پيوڭياڭ]]، ئەڭ چوڭ شەھرى [[پيوڭياڭ]]. دۆلەت تىلى [[كورىيەچە]] يەنى چاۋشيەن تىلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ھازىرقى باشلىق [[كىم جوڭ ئۇن]]. ھازىرقى باش ۋەزىر [[كىم توك ھۇن]]. بۇ دۆلەت 1945-يىلى 8-ئاينىڭ 15-كۈنى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 120 مىڭ 538 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 26 مىليون 72 مىڭ.
== مەنبەلەر ==
{{Reflist}}

{{ئاسىيا}}</text>
      <sha1>b4j230deko9ngmtjymjk4iiiopv19r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (1-قىسىم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24632</id>
    <revision>
      <id>176296</id>
      <parentid>176250</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T13:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bapkar</username>
        <id>1429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>176296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18550" sha1="mtz0fgigt77xpms1mxqjr4qh6toikoh" xml:space="preserve">'''مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (1-قىسىم)'''

سۇتۇق بۇغراخاننىڭ دۇئاسىدىن بۈگۈنكى «كىملىك كىرىزىسى»غىچە

== 1-بۆلۈم: قان بىلەن روھنىڭ بىرىكىشى ۋە مىللىي كىملىكىمىزنىڭ تۇغۇلۇشى ==
بىر مىللەتنىڭ تارىخ سەھنىسىدىكى مەۋجۇتلۇقى ، پەقەت ئۇنىڭ ئىگە بولغان تۇپرىقىنىڭ جۇغراپىيەلىك كەڭلىكى ياكى نوپۇسىنىڭ سان جەھەتتىكى كۆپلۈكى بىلەنلا ئۆلچەنمەيدۇ. تۇپراق ئىشغال قىلىنىشى، نوپۇس قىرغىن قىلىنىشى، ھەتتا دۆلەت چېگراسى خەرىتىدىن ئۆچۈرۈلۈشى مۇمكىن؛ ئەمما بىر مىللەتنى مىللەت قىلىپ تۇرىدىغان، ئۇنى باشقا ئىنسان توپلىرىدىن پەرقلەندۈرۈپ، تارىخنىڭ سۇبيېكتىغا ئايلاندۇرىدىغان ئەڭ ئاخىرقى قورغان ، ئۇنىڭ «دۇنيا قارىشى» ۋە «روھىي كىملىكى»دۇر.

بۈگۈنكى كۈندە بىز ئۇيغۇر خەلقى تارىخىمىزدىكى ئەڭ خەتەرلىك سىناققا يەنى «كىملىك كىرىزىسى»غا دۇچ كەلدۇق. بەزىلەر بىزنى «دىنسىز مىللەتچىلىك» بىلەن، يەنە بەزىلەر «مىللەتسىز دىندارلىق» بىلەن قۇتقۇزماقچى بولۇۋاتىدۇ. ھالبۇكى، بىزنى قۇتقۇزىدىغىنى قۇرۇق ھېسسىيات ياكى ئىمپورت قىلىنغان ئىدىيەلەر ئەمەس، بەلكى «بىز ئەسلى كىم ئىدۇق؟» دېگەن سوئالغا بېرىلىدىغان، تارىخنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىدىن سۈزۈپ ئېلىنغان ئىلمىي ۋە پەلسەپەۋى جاۋابتۇر.

تارىخىمىزغا چوڭقۇر ۋە ئىبرەت نەزىرى بىلەن قارىغىنىمىزدا، بىزنى «بۈيۈك مىللەت» قاتارىغا كۆتۈرگەن ھالقىلىق نۇقتىنىڭ مىلادى 10-ئەسىردىكى مەدەنىيەت بۇرۇلۇشى ئىكەنلىكىنى كۆرىمىز.

ئىسلامدىن ئاۋۋالقى دەۋرلەردە، ئەجدادلىرىمىز ياۋرو-ئاسىيا دالىسىدا قىلىچى ئۆتكۈر، جەڭگىۋار، ئەمما ئىجتىمائىي تۈزۈلمىسى تۇراقسىز «قەبىلىۋى ئىتتىپاق» ھالىتىدە ياشايتتى. ئۇلاردا تەبىئىي، ياۋايى كۈچ-قۇدرەت بار ئىدى. لېكىن، تارىخ پەلسەپىسى شۇنى ئىسپاتلايدۇكى: «مەنىۋى رامكىسى» (قانۇن ۋە ئەخلاق سىستېمىسى) بولمىغان كۈچ پەقەت ۋەيران قىلىدۇ، ئەمما ئۇزۇن مۇددەتلىك «مەدەنىيەت» (Civilization) قۇرالمايدۇ. شۇڭا، كۆكتۈرك دۆلەتلىرى تېز قۇرۇلۇپ، تېز يىمىرىلەتتى.

دەل مۇشۇنداق بىر ھالقىلىق پەيتتە، سۇلتان سۇتۇق بۇغراخاننىڭ ئاتۇش تۇپرىقىدا قىلغان تارىخىي تاللىشى ۋە سەمىمىي دۇئاسى ئاددىي بىر دىن ئالماشتۇرۇش ھادىسىسى ئەمەس، بەلكى بىر مىللەتنىڭ تەقدىرىنى بەلگىلىگەن «مەدەنىيەت قۇرۇلۇشى» ئىدى. بۇ بۇرۇلۇش ئارقىلىق، كۆچمەن چارۋىچىلىق مەدەنىيىتىدىكى «خام كۈچ» ئىسلامنىڭ «تەۋھىد» ئەقىدىسى ۋە «شەرىئەت» نىزامى بىلەن بىرلىشىپ، يېڭى بىر ئىنسان تىپىنى — «مۇسۇلمان تۈرك» ئوبرازىنى دۇنياغا كەلتۈردى.

بۇ «قان» بىلەن «روھ»نىڭ بىرلىشىشىدىن «قاراخانىيلار» دەۋرى مەيدانغا كەلدى. بۇ دەۋردە بىز پەقەت ئات چاپتۇرۇپلا قالماي، دۇنيادىكى تۇنجى ئۇنىۋېرسىتېتسىمان مەدرىسىلەرنى قۇردۇق، كۇتۇپخانىلارنى تەسىس قىلدۇق. بىزنىڭ قىلىچىمىز ئەمدى پەقەت غەنىيمەت ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ھەقنى ئۈستۈن قىلىش ۋە يەر يۈزىدە ئادالەت ئورنىتىش ئۈچۈن سىلىقلاندى. بىز ياۋايىلىقتىن مەدەنىيەتكە، قەبىلىچىلىكتىن دۇنياۋىلىققا قەدەم قويدۇق.

بۈگۈنكى كۈندە بەزى «تارىخسىز» زىيالىيلارنىڭ: «ئىسلام بىزنى ئەرەبلەشتۈرۈۋەتتى، مىللىي خۇسۇسىيىتىمىزنى يوقاتتى» دېگەن يۈزەكى ۋە خەتەرلىك قاراشلىرى مەۋجۇت. بۇ قاراشقا تارىخنىڭ ئۆزى ئەڭ كۈچلۈك ئىلمىي رەددىيە بېرىدۇ. ئەكسىچە، بىزنىڭ مىللىي تىلىمىز، مىللىي ئېڭىمىز ۋە دۆلەتچىلىك پەلسەپىمىز ، دەل ئىسلامنىڭ يەنى ئەھلى سۈننەت چۈشەنچىسىنىڭ سايىسىدا قوغدېلىپ قالدى ۋە ئەڭ يۇقىرى پەللىگە كۆتۈرۈلدى. بۇنىڭ ئىككى جانلىق ئىسپاتى مەھمۇد كاشغەرىي ۋە يۈسۈپ خاس ھاجىپتۇر.

مىللىتىمىزنىڭ پەخرى مەھمۇد كاشغەرىي «تۈركىي تىللار دىۋانى»نى يازغاندا، ئۇنىڭ مەقسىتى پەقەت سۆزلۈك توپلاش ئەمەس ئىدى. ئۇ كىتابىنى ئاللاھقا ھەمدۇ-سانا، پەيغەمبەرگە دۇرۇت ئېيتىش بىلەن باشلىغان ۋە مۇقەددىمىسىدە: «ئاللاھ دۆلەت قۇياشىنى تۈركلەرنىڭ بۇرجىدا تۇغدۇردى... ئۇلارنىڭ تىلىنى ئۆگىنىش (دىننى تارقىتىش ئۈچۈن) ۋاجىپتۇر» دېگەن مەزمۇندىكى قاراشنى ئوتتۇرىغا قويغان.

بۇ يەردە ئىنتايىن ئىنچىكە بىر نۇقتا بار: كاشغەرىي مىللەتپەرۋەرلىكنى دىننىڭ سىرتىدا ئەمەس، بەلكى دەل دىننىڭ ئىچىدە، «ئاللاھنىڭ ئىرادىسى» دەپ چۈشەندۈرگەن. ئۇ تۈرك تىلىنى ئەرەب تىلى بىلەن بەيگىگە چۈشۈرۈپ، مىللىتىمىزنىڭ مەدەنىيەت سەۋىيىسىنىڭ ئىسلام دۇنياسىنىڭ مەركىزىدە تۇرالايدىغانلىقىنى ئىسپاتلىدى. ئۇ ئۆز ئەسىرىدە نۇرغۇنلىغان ھەدىس شەرىفلەرنى دەلىل كەلتۈرۈش ئارقىلىق، مىللىي ئۆرپ-ئادەتنىڭ سۈننەت بىلەن قانچىلىك يۇغۇرۇلۇپ كەتكەنلىكىنى كۆرسەتتى. دېمەك، كاشغەرىيچە مىللەتچىلىك دىنسىز مىللەتچىلىك ئەمەس، بەلكى «ئىسلام روھىغا سىڭگەن مىللىي ئىپتىخار» ئىدى.

سىياسەت ۋە شەرىئەتنىڭ بىرلىكى «قۇتادغۇ بىلىگ» (بەختكە ئېرىشتۈرگۈچى بىلىم) ، بىزنىڭ مىللىي دۆلەتچىلىك ئىدىيەمىزنىڭ ئاساسىي تېكىستىدۇر. يۈسۈپ خاس ھاجىپ بۇ شاھ ئەسىرىدە؛ بىر دۆلەتنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى ئۈچۈن «كۆنىلىك» (ئادالەت)نىڭ شەرت ئىكەنلىكىنى، ئادالەتنىڭ مەنبەسى بولسا شەرىئەت، يەنى ئىلاھىي قانۇن ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

ئۇنىڭ دۆلەت باشقۇرۇش فورمۇلاسى ئېنىق ئىدى: دىنسىز دۆلەت بولماس، تۈزۈمسىز مىللەت تۇرماس. ئۇ ئەقىلنى ۋەھىيگە (نەقىلگە) قارشى قويمىدى، بەلكى ئەقىلنى قۇرئان ۋە سۈننەتنىڭ نۇرى بىلەن يورۇتۇپ، «كامىل ئىنسان» ۋە «غايىۋى جەمئىيەت» قۇرۇش مودېلىنى سىزىپ بەردى. ئۇ بىزگە شۇنى ئۆگەتتىكى: ھاكىمىيەتنىڭ «قۇت»ى (بەختى) ھۆكۈمدارنىڭ شەرىئەتكە ۋە ئادالەتكە ئەمەل قىلىشىغا باغلانغان.

بىز بۈگۈنكى «يىلتىزسىز» ئەۋلادلارغا شۇنى ئېنىق ئېيتىشىمىز كېرەككى:

ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ «مىللىي كىملىكى» بىلەن «ئىسلامىي كىملىكى» خۇددى پولاتنىڭ تەركىبىدىكى تۆمۈر بىلەن كاربونغا ئوخشايدۇ. سىز تۆمۈردىن كاربوننى ئايرىۋەتسىڭىز، ئۇ پولات ئەمەس، بەلكى يۇمشاق، ئاسان ئېگىلىدىغان تۆمۈرگە ئايلىنىپ قالىدۇ. شۇنىڭدەك، ئۇيغۇر مەدەنىيىتىدىن ئىسلام روھىنى تارتىپ چىقىرىۋەتسىڭىز، قولىڭىزدا قالىدىغىنى روھسىز بىر جەسەت ياكى مۇزېيدىكى جانسىز قۇرۇق جازىدۇر.

بىزنىڭ تارىختىكى «ئالتۇن دەۋرىمىز» بىزنىڭ دىنغا، سۈننەتكە ۋە ئىلىمگە ئەڭ چىڭ ئېسىلغان، مىللىي غۇرۇر بىلەن ئىسلامىي كەمتەرلىكنى بىرلەشتۈرگەن دەۋرىمىز ئىدى. بۇ تارىخىي ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىش ، مىللەتنىڭ يىلتىزىغا پالتا چېپىش ۋە ئۆزىنى ئۆزى ئىنكار قىلىشتىن باشقا نەرسە ئەمەس.

== 2-بۆلۈم: يىلتىزسىز زېھنىيەتتىن مىللىي ئويغىنىشقىچە ==
بۈگۈن مىللىتىمىز دۇچ كېلىۋاتقان ئەڭ ئېغىر خەتەر پەقەت سىرتتىن كەلگەن بېسىملا ئەمەس، بەلكى ئىچىمىزدىكى « كۈلتۈر ئۇنتۇغاقلىقى » (Cultural Amnesia) كېسىلىدۇر. يەنى ئۆزىنى تۇرغۇزغان تۈۋرۈكلەرنى «كونىلىق» دەپ چېقىپ تاشلاپ، باشقىلارنىڭ ئىدىيەۋى قالدۇقلىرىدىن «يېڭى ئۆي» سالماقچى بولغان بىر خىل «بۇزۇلغان زېھنىيەت»نىڭ ئەۋج ئېلىشىدۇر.

بىزدىكى بۇ خەتەرلىك زېھنىيەتنىڭ يادروسى شۇكى: «زامانىۋىلىشىش ئۈچۈن، ئۆزىمىزدىن (تارىخىمىزدىن، ئەنئەنىمىزدىن) ۋاز كېچىشىمىز كېرەك» دېگەن خاتا لوگىكىدۇر. بۇ خىل «يىلتىزسىزلىق» بۈگۈنكى كۈندە ئىككى خىل قىياپەتتە ئوتتۇرىغا چىقماقتا:

==== بىرىنچىسى، تارىخسىز مىللەتچىلىك: بۇ خىل قاراشتىكىلەر دىننى «ئەرەب مەدەنىيىتى» دەپ چەتكە قېقىپ، ياۋروپانىڭ ياكى باشقىلارنىڭ قىممەت قارىشىنى «مىللىي قۇتۇلۇش يولى» دەپ قارايدۇ. ئۇلار بىلمەيدۇكى، ئىسلام روھى سۈمۈرۈۋېلىنغان ئۇيغۇر مەدەنىيىتى ، پەقەت مۇزېيغا قويۇلىدىغان جانسىز فولكلور (ئۇسسۇل ۋە ناخشا) دىنلا ئىبارەت بولۇپ قالىدۇ. روھسىز تەن چىرىيدۇ، بۇ تەبىئەتنىڭ قانۇنىيىتىدۇر. ====

==== ئىككىنچىسى، يىلتىزسىز دىندارلىق (ھەدىس ئىنكارچىلىقى): بۇ تېخىمۇ خەتەرلىك بىر ۋىرۇستۇر. ئۇلار دىننى قوبۇل قىلىمەن دەپ تۇرۇپ، شۇ دىننىڭ تارىخىي ئەمەلىيىتى ۋە يەتكۈزگۈچىسى بولغان، پەيغەمبىرىمىزدىن مىراس قالغان سۈننەت ۋە ھەدىسنى ئىنكار قىلىدۇ. دىننى پەقەت «شەخسىي پەلسەپە»گە ئايلاندۇرۇۋالىدۇ. ====
بۇ ھەر ئىككىلىسىنىڭ ئورتاق نۇقتىسى ئۈزۈلۈشتۇر. ئۇلار بىزنى سۇتۇق بۇغراخان، مەھمۇد كاشغەرىيلارنىڭ دۇنيا قارىشىدىن ئۈزۈپ تاشلاپ، ھاۋادا لەيلەپ قالغان، كېلىپ چىقىشى نامەلۇم بىر توپقا ئايلاندۇرماقچى بولۇۋاتىدۇ.

بۇ نۇقتىنى ئالاھىدە تەكىتلەش كېرەككى، يېقىندا كۆتۈرۈلگەن ھەدىس ئىنكارچىلىقى ، پەقەت بىر قانچە ھەدىسنىڭ سەھىھ ياكى ئەمەسلىكى ھەققىدىكى نوقۇل دىنىي تالاش-تارتىش ئەمەس. بۇ، ماھىيەتتە مىللەتنىڭ «بىلىش سىستېمىسى» (Epistemology) غا قىلىنغان ھۇجۇمدۇر.

ئەگەر بىر مىللەت ئۆزىنىڭ 1400 يىللىق ئىلمىي مىراسىنى، سۈننەتنى ۋە ھەدىسنى «ئىشەنچسىز، ئويدۇرما» دەپ ئىنكار قىلسا، بۇ ئەمەلىيەتتە نېمىنى ۋەيران قىلغانلىق بولىدۇ؟

سىز «دىۋان»نى يازغان، ھەر بىر بېتىدە ھەدىسلەرنى دەلىل قىلغان مەھمۇد كاشغەرىينى «خۇراپاتچى»غا چىقىرىسىز.

سىز «قۇتادغۇ بىلىگ»نى يازغان يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ دۆلەتچىلىك ئىدىيەسىنى «خاتا ئاساسقا قۇرۇلغان» دەپ ھۆكۈم قىلىسىز.

سىز 1000 يىللىق تارىخىمىزدىكى مىڭلىغان ئالىملارنى، شائىرلارنى، مۇتەپەككۇرلارنى «ئالدانغان نادانلار» دەپ قارايسىز.

نەتىجىدە، بۈگۈنكى ياش ئەۋلاد: «ئەگەر مېنىڭ بوۋىلىرىم شۇنچە نادان بولسا، مەن نېمىشقا ئۇلاردىن پەخىرلىنىمەن؟» دېگەن شەككە چۈشىدۇ ۋە ئۆز تارىخىدىن يىرگىنىشكە باشلايدۇ. مانا بۇ ، مىللەتنىڭ مەنىۋى تۈۋرۈكىنى ئۆز قولى بىلەن سۇندۇرۇشتۇر. سۈننەتسىز ئىسلام تارىخسىز، مەدەنىيەتسىز، پەقەت قۇرۇق تېكىستتىنلا ئىبارەت بىر نەرسىگە ئايلىنىپ قالىدۇ. بۇنداق «روھسىز دىن» ھېچقانداق بىر مىللەتنى بىرلەشتۈرەلمەيدۇ، ئەكسىچە ھەر كىم ئۆزىنى «پەيغەمبەر» چاغلاپ، مىللەت پارچە-پارچە بولۇپ كېتىدۇ.

بىز «بۇزۇلغان زېھنىيەت»تىن قۇتۇلۇپ، مىللەتنى قايتا تىرىلدۈرىمىز دەيدىكەنمىز، بىزگە يېڭى بىر «ئىجتىمائىي قۇرۇلۇش» لايىھەسى لازىم. بۇ لايىھە غەربتىن كۆچۈرۈلگەن مودا ئىدىيەلەردىن ئەمەس، بەلكى ئۆز تۇپرىقىمىزدىن، ئۆز تارىخىمىزنىڭ تەجرىبىلىرىدىن ئۈنۈپ چىققان بولۇشى كېرەك.

بىزنىڭ مىللىي مەپكۇرە فورمۇلىمىز مۇنداق بولۇشى كېرەك: سۇتۇق بۇغراخاننىڭ ساپ ئىمانى ، كاشغەرىينىڭ مىللىي غورۇرى ، يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ دۆلەتچىلىك پەلسەپەسى ۋە زامانېۋى ئۇيغۇرلۇق روھى.

==== بىرىنچىدىن: زىيالىيلىرىمىز چۈشىنىشى كېرەككى، دىن بىلەن مىللەت رەقىب ئەمەس. ئىسلام (خۇسۇسەن ئەھلى سۈننەت يولى) بىزنىڭ مىللىي مەۋجۇتلۇقىمىزنىڭ قەلئەسى ۋە مۇھاپىزەتچىسىدۇر. دىنسىز ئۇيغۇر خۇددى تۇزسىز تاماققا ئوخشاش تەمسىز ۋە چىرىشكە مايىل بولۇپ قالىدۇ. ====

==== ئىككىنچىدىن: بىز «ئەقىل»نى ئۇلۇغلايمىز، ئەمما ئۇ ئەقىل نەپسىنىڭ قۇلى بولغان، ھەممىنى ئىنكار قىلىدىغان «ئاسىي ئەقىل» ئەمەس، بەلكى ۋەھىينىڭ نۇرى بىلەن سىلىقلانغان ۋە ئىجادكار «ھېكمەت» بولۇشى كېرەك. ====

==== ئۈچىنچىدىن: بىز تارىخقا «مۇزېيدىكى جىسىم» دەپ ئەمەس، «كەلگۈسىنى يورۇتىدىغان ماياك» دەپ قارىشىمىز كېرەك. ئۆتمۈشنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ئەمەس، ئۇنىڭدىن كۈچ ئېلىش ئارقىلىقلا ئىلگىرىلىيەلەيمىز. ====
بۈگۈنكى كۈندە مىللەتنىڭ بېشىغا كەلگەن كۈلپەتلەر ، بىزنىڭ ئۆز «ماھىيىتىمىز»دىن يىراقلاشقانلىقىمىزنىڭ، بىرلىكىمىزنىڭ (يەنى ئەقىدە بىرلىكىمىزنىڭ) بۇزۇلغانلىقىنىڭ نەتىجىسى بولۇشى مۇمكىن. سۇتۇق بۇغراخاننىڭ ئاتۇشتىكى دۇئاسى تېخى ئاخىرلاشقىنى يوق. ئۇ دۇئا ، بىزنىڭ قايتىدىن ئويغىنىشىمىزنى، ئۆزىمىزگە قايتىشىمىزنى كۈتۈۋاتىدۇ.

ئەي زىيالىيلار، ئەي ياشلار! باشقىلارنىڭ سۇنۇق كۆزەينىكى بىلەن دۇنياغا قاراشنى توختىتىڭلار. «زامانىۋى بولىمەن» دەپ، ئۆز ئاتاڭلارنىڭ مىراسىغا، رەسۇلۇللاھنىڭ سۈننىتىگە خىيانەت قىلماڭلار. قۇتۇلۇش - غەربتە ياكى يىلتىزسىز ئىدىيەلەردە ئەمەس. قۇتۇلۇش - بىر قولىمىزدا قۇرئان، بىر قولىمىزدا سۈننەت، قەلبىمىزدە مىللەتنىڭ غۇرۇرى، مېڭىمىزدە دۇنيانىڭ ئىلىم-پېنى بىلەن قايتىدىن «بۈيۈك بىرلىك» ھاسىل قىلىشتا.

بىز قاچانكى «ئۆزىمىز» بولدۇق ، دۇنيانىڭ خوجىسى بولدۇق. قاچانكى باشقىلارغا تەقلىد قىلدۇق ، دۇنيانىڭ قۇلى بولدۇق. تاللاش سىلەرنىڭ قولۇڭلاردا!

ھۆرمەت بىلەن:[https://www.facebook.com/MahiyetMunbiri ماھىيەت مۇنبىرى]

[[تۈر:ئۇيغۇر]]
[[تۈر:ماھىيەت مۇنبىرى]]</text>
      <sha1>mtz0fgigt77xpms1mxqjr4qh6toikoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24651</id>
    <revision>
      <id>176295</id>
      <timestamp>2026-08-10T13:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bapkar</username>
        <id>1429</id>
      </contributor>
      <comment>قۇرۇلغان بەت ''''[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (1-قىسىم)]]'''  سۇتۇق بۇغراخاننىڭ دۇئاسىدىن بۈگۈنكى «كىملىك كىرىزىسى»غىچە  [[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (2-قىسىم)]]  زېھنىيەت مۇستەملىكىسىدىن «ئىرفان» كۆزى بىلەن قۇتۇلۇش  [[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (3-قىسىم)]]  يېڭى مىللىي قۇدرەتنىڭ فورم...'</comment>
      <origin>176295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="eeyvifn4t559icc769vy1ryf25ynmyx" xml:space="preserve">'''[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (1-قىسىم)]]'''

سۇتۇق بۇغراخاننىڭ دۇئاسىدىن بۈگۈنكى «كىملىك كىرىزىسى»غىچە

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (2-قىسىم)]]

زېھنىيەت مۇستەملىكىسىدىن «ئىرفان» كۆزى بىلەن قۇتۇلۇش

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (3-قىسىم)]]

يېڭى مىللىي قۇدرەتنىڭ فورمۇلاسى: ئىككى قاناتلىق بۈركۈت

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (4-قىسىم)]]

مەۋجۇتلۇقنىڭ ئاخىرقى قەلئەسى ۋە ۋارىسلىق كىرىزىسى

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (5-قىسىم)]]

ئۈمىدسىزلىككە قىلىنغان ئىسيان: يېڭىچە ياشاش ئەندىزىسى</text>
      <sha1>eeyvifn4t559icc769vy1ryf25ynmyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>176297</id>
      <parentid>176295</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T13:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bapkar</username>
        <id>1429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>176297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4024" sha1="p5jz7ef5z45k5rtst3gv1twxdarnu0z" xml:space="preserve">'''[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (1-قىسىم)]]'''

سۇتۇق بۇغراخاننىڭ دۇئاسىدىن بۈگۈنكى «كىملىك كىرىزىسى»غىچە

1-بۆلۈم: قان بىلەن روھنىڭ بىرىكىشى ۋە مىللىي كىملىكىمىزنىڭ تۇغۇلۇشى

2-بۆلۈم: يىلتىزسىز زېھنىيەتتىن مىللىي ئويغىنىشقىچە

بىرىنچىسى، تارىخسىز مىللەتچىلىك: بۇ خىل قاراشتىكىلەر دىننى «ئەرەب مەدەنىيىتى» دەپ چەتكە قېقىپ، ياۋروپانىڭ ياكى باشقىلارنىڭ قىممەت قارىشىنى «مىللىي قۇتۇلۇش يولى» دەپ قارايدۇ. ئۇلار بىلمەيدۇكى، ئىسلام روھى سۈمۈرۈۋېلىنغان ئۇيغۇر مەدەنىيىتى ، پەقەت مۇزېيغا قويۇلىدىغان جانسىز فولكلور (ئۇسسۇل ۋە ناخشا) دىنلا ئىبارەت بولۇپ قالىدۇ. روھسىز تەن چىرىيدۇ، بۇ تەبىئەتنىڭ قانۇنىيىتىدۇر.

ئىككىنچىسى، يىلتىزسىز دىندارلىق (ھەدىس ئىنكارچىلىقى): بۇ تېخىمۇ خەتەرلىك بىر ۋىرۇستۇر. ئۇلار دىننى قوبۇل قىلىمەن دەپ تۇرۇپ، شۇ دىننىڭ تارىخىي ئەمەلىيىتى ۋە يەتكۈزگۈچىسى بولغان، پەيغەمبىرىمىزدىن مىراس قالغان سۈننەت ۋە ھەدىسنى ئىنكار قىلىدۇ. دىننى پەقەت «شەخسىي پەلسەپە»گە ئايلاندۇرۇۋالىدۇ.

بىزنىڭ مىللىي مەپكۇرە فورمۇلىمىز مۇنداق بولۇشى كېرەك: سۇتۇق بۇغراخاننىڭ ساپ ئىمانى ، كاشغەرىينىڭ مىللىي غورۇرى ، يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ دۆلەتچىلىك پەلسەپەسى ۋە زامانېۋى ئۇيغۇرلۇق روھى.

بىرىنچىدىن: زىيالىيلىرىمىز چۈشىنىشى كېرەككى، دىن بىلەن مىللەت رەقىب ئەمەس. ئىسلام (خۇسۇسەن ئەھلى سۈننەت يولى) بىزنىڭ مىللىي مەۋجۇتلۇقىمىزنىڭ قەلئەسى ۋە مۇھاپىزەتچىسىدۇر. دىنسىز ئۇيغۇر خۇددى تۇزسىز تاماققا ئوخشاش تەمسىز ۋە چىرىشكە مايىل بولۇپ قالىدۇ.

ئىككىنچىدىن: بىز «ئەقىل»نى ئۇلۇغلايمىز، ئەمما ئۇ ئەقىل نەپسىنىڭ قۇلى بولغان، ھەممىنى ئىنكار قىلىدىغان «ئاسىي ئەقىل» ئەمەس، بەلكى ۋەھىينىڭ نۇرى بىلەن سىلىقلانغان ۋە ئىجادكار «ھېكمەت» بولۇشى كېرەك.

ئۈچىنچىدىن: بىز تارىخقا «مۇزېيدىكى جىسىم» دەپ ئەمەس، «كەلگۈسىنى يورۇتىدىغان ماياك» دەپ قارىشىمىز كېرەك. ئۆتمۈشنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ئەمەس، ئۇنىڭدىن كۈچ ئېلىش ئارقىلىقلا ئىلگىرىلىيەلەيمىز.

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (2-قىسىم)]]

زېھنىيەت مۇستەملىكىسىدىن «ئىرفان» كۆزى بىلەن قۇتۇلۇش
[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (3-قىسىم)]]

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (3-قىسىم)]]

يېڭى مىللىي قۇدرەتنىڭ فورمۇلاسى: ئىككى قاناتلىق بۈركۈت
[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (4-قىسىم)]]

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (4-قىسىم)]]

مەۋجۇتلۇقنىڭ ئاخىرقى قەلئەسى ۋە ۋارىسلىق كىرىزىسى
[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (5-قىسىم)]]

[[مىللەتنىڭ روھىي خەرىتىسى (5-قىسىم)]]

ئۈمىدسىزلىككە قىلىنغان ئىسيان: يېڭىچە ياشاش ئەندىزىسى</text>
      <sha1>p5jz7ef5z45k5rtst3gv1twxdarnu0z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>