كۇب يىلتىز قانۇنى

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ug">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ugwiki</dbname>
    <base>https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ۋاسىتە</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ئالاھىدە</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">مۇنازىرە</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaمۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ھۆججەت</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ھۆججەت مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قېلىپ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">قېلىپ مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ياردەم</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ياردەم مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">تۈر</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">تۈر مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>كۇب يىلتىز قانۇنى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24693</id>
    <revision>
      <id>176473</id>
      <timestamp>2026-09-13T21:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qarluq</username>
        <id>106</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1360803460|Cube root law]]&quot;</comment>
      <origin>176473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28211" sha1="ab1i5hrjslzizuuk0u87wbiwmgzy8x4" xml:space="preserve">
{{short description|سىياسىي پەنلەردىكى ئۇقۇم}}{{about|دۆلەتنىڭ نوپۇسىغا نىسبەتەن پارلامېنت كۆلىمىدە كۆرۈلىدىغان يۈزلىنىش|ئىلمىي قانۇنىيەت|كۋادرات-كۇب قانۇنىيىتى}}
[[ھۆججەت:Cube-root-law.svg|thumb|كۇب يىلتىز قانۇنىيىتىنىڭ كۆرۈنۈشلۈك ئىپادىلىنىشى.]]
'''كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى''' (cube root law) [[سىياسىي پەنلەر]]دىكى بىر كۆزىتىش نەتىجىسى بولۇپ، ئۇ [[بىر پالاتالىق تۈزۈم|بىر پالاتالىق]] مەجلىسنىڭ ياكى [[ئىككى پالاتالىق تۈزۈم|ئىككى پالاتالىق]] مەجلىستىكى [[Lower house|تۆۋەن پالاتا]] ئەزالىرىنىڭ سانى ئۆزلىرى ۋەكىللىك قىلىۋاتقان ئومۇمىي نوپۇسنىڭ [[كۇب يىلتىز|كۇب يىلتىزى]]غا يېقىنلىشىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lutz|first1=Donald S.|title=Principles of Constitutional Design|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139460552}}&lt;/ref&gt; بۇ قانۇنىيەتنى [[ئېستونىيەلىكلەر|ئېستونىيەلىك]] سىياسەتشۇناس [[رېيىن تائاگېپېرا]] 1972-يىلى ئېلان قىلغان «دۆلەتلىك مەجلىسلەرنىڭ كۆلىمى» ناملىق ماقالىسىدە ئوتتۇرىغا قويغان.&lt;ref name=&quot;Taagepera2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Taagepera|first1=Rein|title=The size of national assemblies|journal=Social Science Research|date=1972|volume=1|issue=4|doi=10.1016/0049-089X(72)90084-1|pages=385–401|url=http://www.escholarship.org/uc/item/45g370k4|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى ئامېرىكىدىكى قانۇن چىقىرىش ئورگانلىرىنىڭ كۆلىمىنى قايتا تەڭشەش تەكلىپلىرىدە ۋە [[2020-يىلدىكى ئىتالىيە ئاساسىي قانۇن رېفرەندۇمى]]دا نەقىل كەلتۈرۈلگەن.

سانلىق مەلۇماتلار بىلەن كۇب يىلتىز ئەگرى سىزىقى ئوتتۇرىسىدىكى زور پەرق، مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەرنىڭ سانلىق مەلۇماتلارغا كىرگۈزۈلۈپ قېلىشى، شۇنداقلا كۇب يىلتىز ئەگرى سىزىقىنىڭ ئاساسىي پەرەزلەردىن قانداق كېلىپ چىققانلىقىغا ئائىت مەسىلىلەر تەتقىقاتچىلارنى كۇب يىلتىز قانۇنىيىتىگە نىسبەتەن گۇمانغا سالدى.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot;&gt;{{Cite journal|last=Margaritondo|first=Giorgio|date=2021|title=Size of National Assemblies: The Classic Derivation of the Cube-Root Law is Conceptually Flawed|journal=Frontiers in Physics|volume=8|pages=606|doi=10.3389/fphy.2020.614596|bibcode=2021FrP.....8..606M|issn=2296-424X|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Papageorgiou&quot;&gt;{{cite web|last1=Papageorgiou|first1=Nik|title=Physics challenges the optimal size of parliaments|url=https://actu.epfl.ch/news/physics-challenges-the-optimal-size-of-parliaments/|website=[[École Polytechnique Fédérale de Lausanne|EPFL]]|access-date=February 10, 2026}}&lt;/ref&gt;

== كېلىپ چىقىشى ==
تائاگېپېرانىڭ نەزەرىيەۋى مودېلى شۇنى كۆرسىتىدۇكى، پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ سانى كۆپەيگەنسېرى ھەر بىر ئەزاغا توغرا كېلىدىغان سايلىغۇچىلار سانى ئازىيىدۇ ۋە بۇ ئىككى سان چوقۇم ماسلىشىشى كېرەك.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=De Sio|first1=Lorenzo|title=945 sono troppi? 600 sono pochi? Qual è il numero “ottimale” di parlamentari?|url=https://cise.luiss.it/2019/10/09/945-sono-troppi-600-sono-pochi-qual-e-il-numero-ottimale-di-parlamentari/|website=Centro Italiano Studi Elettorali|access-date=February 12, 2026}}&lt;/ref&gt; ئۇ ئەڭ يۇقىرى ئۈنۈمگە ئېرىشىش ئۈچۈن بۇ ئىككى ساننىڭ تەڭ بولۇشىنى پەرەز قىلغان.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; بۇ نەزەرىيەۋى مودېلدىن ئۇ &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A=(2k)^{1/3}{P_0}^{1/3}&lt;/math&gt; تەڭلىمىسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان، بۇ يەردىكى &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ سانىنى، &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; بولسا ئومۇمىي نوپۇس &lt;math&gt;P_0&lt;/math&gt; نىڭ سىياسىي جەھەتتىن ئاكتىپ بولغان قىسمىنى كۆرسىتىدۇ. ئومۇمىي نوپۇسنىڭ يېرىمى سىياسىي جەھەتتىن ئاكتىپ دەپ پەرەز قىلىش ئارقىلىق، ھېچقانداق [[كوففىتسېنت]]سىز بولغان ئاددىي تەڭلىمە كېلىپ چىققان:&lt;ref name=&quot;Taagepera2&quot; /&gt; &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A={P_0}^{1/3}&lt;/math&gt;

== كېيىنكى تەھلىللەر ==
[[جىئورجىئو مارگارىتوندو]] (Giorgio Margaritondo) 2021-يىلى تائاگېپېرا تەرىپىدىن 1972-يىلى ئىشلىتىلگەن ئەسلىدىكى تەجرىبە سانلىق مەلۇماتلىرىغا كۇب يىلتىز تەڭلىمىسىنى سېلىشنىڭ تۆۋەندىكى تەڭلىمىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان:&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A = 0.66{P_0}^{1/3}&lt;/math&gt; بۇ خىل ئەھۋالدا سىياسىي جەھەتتىن ئاكتىپ نوپۇس 14% نى تەشكىل قىلىدىغانلىقىدەك مەسىلىلىك نەتىجە كېلىپ چىقىدىغان بولۇپ، بۇ بەك تۆۋەن ھېسابلىنىدۇ.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى چىرىك، ئۈنۈمسىز ياكى مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان بولسىمۇ، بۇ قائىدە پارلامېنتنىڭ &quot;ئەڭ ياخشى&quot; كۆلىمى توغرىسىدىكى مۇنازىرىلەردە خاتا قوللىنىلىپ كەلگەن.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; ئەمەلىيەتتە، تائاگېپېرا ئۆزىمۇ &quot;ۋەكىللىك خاراكتېرىگە ئىگە دەپ قارالغان مەجلىسلەر بىلەن [[قۇرۇق ئىسىم (سىياسەت)|قۇرۇق قول كۆتۈرىدىغان]] شەكىلدىكى مەجلىسلەر ئوتتۇرىسىدا (نوپۇس كۆلىمى ئوخشاش بولغاندا) كۆلەم جەھەتتىن روشەن پەرق يوقلۇقىنى&quot; ئېيتقان. ئۇ ئۆز مودېلىنىڭ ھەر ئىككىسىگە ماس كېلىدىغانلىقىنى، چۈنكى &quot;مەنپەئەتنى مەركەزلەشتۈرۈشكە ئىشلىتىلمەيدىغان مەجلىسلەرنىڭ ھۆكۈمەت بۇيرۇقلىرىنى خەلققە يەتكۈزۈشكىمۇ ئىشلىتىلىشى مۇمكىنلىكىنى&quot; بىلدۈرگەن.&lt;ref name=&quot;Taagepera2&quot; /&gt; 2012-يىلى، تەتقىقاتچىلار [[ئېممانۇئېل ئائۇرىئول]] ۋە روبېرت J. گارى-بوبو كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتىنى تۇرغۇزغان ھەمدە يېقىنقى مەزگىلدىكى 100 دۆلەتنىڭ سانلىق مەلۇماتى ئارقىلىق بۇنى ئەمەلىي ئىسپاتلىغان.&lt;ref name=&quot;Papageorgiou&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; مارگارىتوندومۇ بۇ سانلىق مەلۇماتلارنىڭ ئەمەلىيەتتە كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتىگە يېقىن كېلىدىغان يۇقىرى كۆرسەتكۈچلۈك فۇنكسىيەگە تېخىمۇ ياخشى ماس كېلىدىغانلىقىغا قوشۇلغان ھەمدە سانلىق مەلۇماتلارنىڭ كۇب يىلتىز قائىدىسىدىن چەتنەپ كېتىشى كۇب يىلتىزنى ستاتىستىكا نۇقتىسىدىن ناچار قىلىپ قويىدىغانلىقىنى ئېيتقان. بۇ جەھەتتە ئۇ تۆۋەندىكىدەك ئەڭ ياخشى فورمۇلانى بەرگەن:&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A = 0.1{P_0}^{0.45\pm0.03}&lt;/math&gt; مارگارىتوندونىڭ ئېيتىشىچە، ئەمەلىيەتتە ھەرقانداق كۆرسەتكۈچلىك تەڭلىمە كۆرسەتكۈچتىكى ئېنىقسىزلىققا ئىنتايىن سەزگۈر بولىدىغان بولغاچقا، نەتىجىدىكى ئېنىقسىزلىق كۆپىنچە تەلەپلەرنى قاندۇرالايدىغان دەرىجىدە چوڭ بولىدۇ.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;

بۇ فورمۇلانى ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىغا 2020-يىلدىكى نوپۇس تەكشۈرۈش نەتىجىسى بويىچە تەتبىقلىغاندا، ئاۋام پالاتا ئەزالىرىنىڭ سانى 379 دىن 1231 گىچە بولۇپ چىقىدۇ، 0.4507 كۆرسەتكۈچىنى ئىشلەتكەندە بولسا 693 بولىدۇ (كۇب يىلتىز قائىدىسىنى ئىشلەتكەندىكى بىلەن ئوخشاش نەتىجە).

2015-يىلى تەتقىقاتچىلار كرىستوف جاكوبس ۋە سىمون ئوتجېس كۇب يىلتىز قائىدىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشتا قوللىنىلغان سەۋەب-نەتىجە تەرتىپىدىن گۇمانلانغان.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Papageorgiou&quot; /&gt; شۇنىڭغا ئوخشاشلا، مارگارىتوندو تائاگېپېرانىڭ بارلىق قانۇن تۇرغۇزغۇچىلار ئوتتۇرىسىدىكى ئومۇمىي باغلىنىشنى ئىشلەتكەننىڭ ئورنىغا، بىر قانۇن تۇرغۇزغۇچىغا توغرا كېلىدىغان سايلىغۇچىلار سانى بىلەن شۇ قانۇن تۇرغۇزغۇچىنىڭ باشقا قانۇن تۇرغۇزغۇچىلار بىلەن بولغان باغلىنىشىنى سېلىشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان. مارگارىتوندو بۇ توغرا لوگىكىنىڭ كۇب يىلتىز قانۇنىيىتىنى ئەمەس، بەلكى كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى ئېيتقان.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;

== سىياسىي تەكلىپلەر ۋە رېفرەندۇملار ==
بۇ قانۇنىيەت [[ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى دۆلەت مەجلىسىنىڭ ئورۇن تەقسىماتى|ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ كۆلىمى]]نى كېڭەيتىپ، ۋەكىللەر سانىنى ئەڭ يېڭى نوپۇس تەكشۈرۈشكە ئاساسەن ئامېرىكا نوپۇسىنىڭ [[كۇب يىلتىز|كۇب يىلتىزى]]غا توغرىلاش ھەققىدىكى تەكلىپلەرنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىغا سەۋەب بولغان.&lt;ref&gt;{{cite report|first1=Caroline|last1=Kane|first2=Gianni|last2=Mascioli|first3=Michael|last3=McGarry|first4=Meira|last4=Nagel|title=Why the House of Representatives Must Be Expanded and How Today's Congress Can Make It Happen|publisher=Fordham University School of Law|date=January 2020|url=https://www.fordham.edu/download/downloads/id/14402/Why_the_House_Must_Be_Expanded___Democracy_Clinic.pdf|accessdate=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; [[ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى]]نىڭ ئەزالار سانى [[1929-يىلدىكى قايتا تەقسىملەش قانۇنى]] ماقۇللانغاندىن بۇيان 435 بولۇپ كەلگەن؛ ئەگەر ئامېرىكا كۇب يىلتىز قائىدىسىگە ئەمەل قىلسا، 2020-يىلدىكى نوپۇس تەكشۈرۈش ئاساسىدا ئاۋام پالاتادا 693 ئەزا بولۇشى كېرەك ئىدى. بۇ تەكلىپ 2018-يىلى ''[[نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى (The New York Times)|نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى]]'' تەھرىرىياتى تەرىپىدىن قوللاپ قۇۋۋەتلەنگەن.&lt;ref&gt;{{cite news|title=America Needs a Bigger House|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/11/09/opinion/expanded-house-representatives-size.html|accessdate=17 September 2020|work=The New York Times|date=9 November 2018}}&lt;/ref&gt;

كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى [[2020-يىلدىكى ئىتالىيە ئاساسىي قانۇن رېفرەندۇمى]]دا بىر تەرەپنى قوللاشتىمۇ ئىشلىتىلگەن.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;

== 2019-يىلدىكى ئىقتىسادىي ھەمكارلىق ۋە تەرەققىيات تەشكىلاتىغا (OECD) ئەزا دۆلەتلەر بىلەن EIU دېموكراتىيە كۆرسەتكۈچى رەت تەرتىپىنى سېلىشتۇرۇش جەدۋىلى ==
{{further|OECD|Democracy Index}}تىزىملىكتىكى دۆلەتلەر ئىچىدە [[لىتۋا]] كۇب يىلتىز قائىدىسىگە دەل ماس كېلىدىغان بىردىنبىر دۆلەتتۇر. ئۇنىڭدىن باشقا، [[دانىيە]]، [[كانادا]]، [[ئىرېلاندىيە|ئىرېلاندىيە جۇمھۇرىيىتى]] ۋە [[مېكسىكا]] بۇ قائىدىگە يېقىنلىشىدۇ، ئەمما [[گوللاندىيە]] ۋە [[ئاۋسترالىيە]] بولسا بۇ قائىدىگە قارشى تۇرىدىغان ئەكسىچە پاكىت ھېسابلىنىدۇ.

بۇ دۆلەتلەرنىڭ بەزىلىرىدە (مەسىلەن [[گېرمانىيە]]) [[ئارىلاش ئەزالىق نىسبەت ۋەكىللىك تۈزۈمى|ئارىلاش ۋەكىللىك]] تۈزۈمىدىكى [[ئېشىپ قالغان ئورۇنلار|ئېشىپ قالغان ئورۇن]]لار بار بولۇپ، نەتىجىدە ئۇلارنىڭ پارلامېنت كۆلىمى سايلاملار ئارا كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىشى مۇمكىن. {{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|+
!دۆلەت
!تۆۋەن پالاتا ياكى بىر پالاتالىق مەجلىس
!نوپۇسى (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Population, total - OECD members {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=OE|access-date=2020-09-19|website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;
!تۆۋەن پالاتا كۆلىمى (2019)
!نوپۇسنىڭ كۇب يىلتىزى (ئەڭ يېقىن ئادەم سانى بويىچە)
!تۆۋەن پالاتا بىلەن نوپۇسنىڭ كۇب يىلتىزى ئوتتۇرىسىدىكى پەرق
!پەرقى (%)
!ھەر بىر ۋەكىلگە توغرا كېلىدىغان ئادەم سانى
!ھەر بىر ۋەكىلگە توغرا كېلىدىغان ئادەم سانى (كۇب يىلتىزى بويىچە)
!دېموكراتىيە كۆرسەتكۈچى رەت تەرتىپى (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023|title=EIU Report: Democracy Index 2022|url=https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2022/|archive-url=|access-date=April 24, 2023|website=Economist Intelligence Unit}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ئاۋسترالىيە]]
|[[ئاۋسترالىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|25,364,307
|151
|294
|&lt;nowiki&gt;−143&lt;/nowiki&gt;
|−49%
|167,976
|86,327
|15
|-
|[[ئاۋىستىرىيە]]
|[[ئاۋىستىرىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|8,877,067
|183
|207
|−24
|−12%
|48,509
|42,873
|20
|-
|[[بېلگىيە]]
|[[بېلگىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|11,484,055
|150
|226
|−76
|−34%
|76,560
|50,901
|36
|-
|[[كانادا]]
|[[كانادا ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|37,589,262
|338
|335
| +3
| +1%
|111,211
|112,213
|12
|-
|[[چىلى]]
|[[چىلى ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|18,952,038
|155
|267
|−112
|−42%
|122,271
|71,084
|19
|-
|[[كولومبىيە]]
|[[كولومبىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|50,339,443
|172
|363
|−191
|−53%
|303,250
|136,334
|53
|-
|[[چېخ]]
|[[چېخ ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|10,669,709
|200
|220
|−20
|−9%
|53,349
|48,466
|25
|-
|[[دانىيە]]
|[[دانىيە پارلامېنتى|Folketing]]
|5,818,553
|179
|180
|−1
|−1%
|32,506
|32,350
|6
|-
|[[ئېستونىيە]]
|[[ئېستونىيە پارلامېنتى|Riigikogu]]
|1,326,590
|101
|110
|−9
|−8%
|13,135
|12,073
|27
|-
|[[فىنلاندىيە]]
|[[فىنلاندىيە پارلامېنتى|پارلامېنتى]]
|5,520,314
|200
|177
| +23
| +13%
|27,602
|31,235
|5
|-
|[[فىرانسىيە]]
|[[فىرانسىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|67,059,887
|577
|406
| +171
| +42%
|116,222
|165,060
|22
|-
|[[گېرمانىيە]]
|[[بۇندېستاگ]]
|83,132,799
|734
|436
| +298
| +68%
|113,260
|190,480
|14
|-
|[[گىرېتسىيە]]
|[[گىرېتسىيە پارلامېنتى|پارلامېنتى]]
|10,716,322
|300
|220
| +80
| +36%
|35,721
|48,607
|25
|-
|[[ۋېنگرىيە]]
|[[ۋېنگرىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|9,769,949
|199
|214
|−15
|−7%
|49,095
|45,701
|56
|-
|[[ئىسلاندىيە]]
|[[ئىسلاندىيە پارلامېنتى|Althing]]
|361,313
|63
|71
|−8
|−11%
|5,735
|5,073
|3
|-
|[[ئىرېلاندىيە]]
|[[ئىرېلاندىيە پارلامېنتى|Dáil]]
|5,123,536
|174
|172
| +2
| +1%
|29,446
|29,788
|8
|-
|[[ئىسرائىلىيە]]
|[[ئىسرائىلىيە پارلامېنتى|Knesset]]
|9,053,300
|120
|208
|−88
|−42%
|75,444
|43,438
|29
|-
|[[ئىتالىيە]]
|[[ئىتالىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|60,297,396
|400
|392
| +8
| +2%
|150,743
|153,768
|34
|-
|[[ياپونىيە]]
|[[ياپونىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|126,264,931
|465
|502
|−37
|−7%
|271,537
|251,684
|16
|-
|[[جەنۇبىي كورېيە]]
|[[جەنۇبىي كورېيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|51,709,098
|300
|373
|−73
|−20%
|172,384
|138,796
|24
|-
|[[لاتۋىيە]]
|[[لاتۋىيە پارلامېنتى|Saeima]]
|1,912,789
|100
|124
|−24
|−19%
|19,218
|15,409
|38
|-
|[[لىتۋا]]
|[[لىتۋا پارلامېنتى|Seimas]]
|2,786,844
|141
|141
|0
|0%
|19,765
|19,803
|39
|-
|[[ليۇكسېمبۇرگ]]
|[[ليۇكسېمبۇرگ ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|619,896
|60
|85
|−25
|−29%
|10,332
|7,270
|13
|-
|[[مېكسىكا]]
|[[مېكسىكا ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|127,575,529
|500
|503
|−3
|−1%
|255,151
|253,422
|89
|-
|[[گوللاندىيە]]
|[[گوللاندىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|17,332,850
|150
|259
|−109
|−42%
|115,552
|66,975
|9
|-
|[[يېڭى زېلاندىيە]]
|[[يېڭى زېلاندىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|4,917,000
|120
|170
|−50
|−29%
|40,975
|28,916
|2
|-
|[[نورۋېگىيە]]
|[[نورۋېگىيە پارلامېنتى|Storting]]
|5,347,896
|169
|175
|−6
|−3%
|31,644
|30,581
|1
|-
|[[پولشا]]
|[[پولشا پارلامېنتى|Sejm]]
|37,970,874
|460
|336
| +124
| +37%
|82,545
|112,971
|46
|-
|[[پورتۇگالىيە]]
|[[پورتۇگالىيە جۇمھۇرىيەت مەجلىسى|جۇمھۇرىيەت مەجلىسى]]
|10,269,417
|230
|217
| +13
| +6%
|44,650
|47,246
|28
|-
|[[سلوۋاكىيە]]
|[[سلوۋاكىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|5,454,073
|150
|176
|−26
|−15%
|36,360
|30,985
|43
|-
|[[سلوۋېنىيە]]
|[[سلوۋېنىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|2,087,946
|90
|128
|−38
|−30%
|23,199
|16,336
|31
|-
|[[ئىسپانىيە]]
|[[ئىسپانىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|47,076,781
|350
|361
|−11
|−3%
|134,505
|130,378
|22
|-
|[[شۋېتسىيە]]
|[[شۋېتسىيە پارلامېنتى|Riksdag]]
|10,285,453
|349
|217
| +132
| +61%
|29,471
|47,295
|4
|-
|[[شۋېتسارىيە]]
|[[شۋېتسارىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|8,574,832
|200
|205
|−5
|−2%
|42,874
|41,894
|7
|-
|[[تۈركىيە]]
|[[تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى|بۈيۈك مىللەت مەجلىسى]]
|83,429,615
|600
|437
| +163
| +37%
|139,049
|190,933
|103
|-
|[[ئەنگلىيە]]
|[[ئەنگلىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|66,834,405
|650
|406
| +244
| +60%
|102,822
|164,690
|18
|-
|[[ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى]]
|[[ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|328,239,523
|435
|690
|−255
|−37%
|754,574
|475,840
|30
|}

== ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ تارىخىي كۆلەم ئۆزگىرىشى ==
تۆۋەندىكى جەدۋەلدە كۇب يىلتىز قائىدىسى ۋە [[خъنتىڭتون-خىل ئۇسۇلى]] (Huntington–Hill method) قوللىنىلغان ئەھۋالدا، ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ تارىخىي كۆلىمىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقى تەسۋىرلەنگەن.
{| class=&quot;wikitable nowraplinks&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:80%&quot;
!نوپۇس تەكشۈرۈش، يىلى
!كۆلىمى
![[Alabama|AL]]
![[Alaska|AK]]
![[Arizona|AZ]]
![[Arkansas|AR]]
![[California|CA]]
![[Colorado|CO]]
![[Connecticut|CT]]
![[Delaware|DE]]
![[District of Columbia federal voting rights|DC]]
![[Florida|FL]]
![[Georgia (U.S. state)|GA]]
!
![[Hawaii|HI]]
![[Idaho|ID]]
![[Illinois|IL]]
![[Indiana|IN]]
![[Iowa|IA]]
![[Kansas|KS]]
![[Kentucky|KY]]
![[Louisiana|LA]]
![[Maine|ME]]
![[Maryland|MD]]
!
![[Massachusetts|MA]]
![[Michigan|MI]]
![[Minnesota|MN]]
![[Mississippi|MS]]
![[Missouri|MO]]
![[Montana|MT]]
![[Nebraska|NE]]
![[Nevada|NV]]
![[New Hampshire|NH]]
![[New Jersey|NJ]]
!
![[New Mexico|NM]]
![[New York (state)|NY]]
![[North Carolina|NC]]
![[North Dakota|ND]]
![[Ohio|OH]]
![[Oklahoma|OK]]
![[Oregon|OR]]
![[Pennsylvania|PA]]
![[Rhode Island|RI]]
![[South Carolina|SC]]
!
![[South Dakota|SD]]
![[Tennessee|TN]]
![[Texas|TX]]
![[Utah|UT]]
![[Vermont|VT]]
![[Virginia|VA]]
![[Washington (state)|WA]]
![[West Virginia|WV]]
![[Wisconsin|WI]]
![[Wyoming|WY]]
|-
|[[1790 United States census|1-قېتىم, 1790]]
|158
|
|
|
|
|
|
|10
|3
|
|
|3
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|13
|
|20
|
|
|
|
|
|
|
|6
|8
|
|
|14
|16
|
|
|
|
|18
|3
|10
|
|
|
|
|
|
|34
|
|
|
|
|-
|[[1800 United States census|2-قېتىم, 1800]]
|175
|
|
|
|
|
|
|8
|2
|
|
|5
|
|
|
|
|
|
|
|7
|
|
|12
|
|19
|
|
|
|
|
|
|
|6
|7
|
|
|20
|16
|
|
|
|
|20
|2
|12
|
|
|4
|
|
|5
|30
|
|
|
|
|-
|[[1810 United States census|3-قېتىم, 1810]]
|194
|
|
|
|
|
|
|7
|2
|
|
|7
|
|
|
|
|
|
|
|11
|
|
|11
|
|19
|
|
|
|
|
|
|
|6
|7
|
|
|27
|15
|
|6
|
|
|22
|2
|12
|
|
|7
|
|
|6
|27
|
|
|
|
|-
|[[1820 United States census|4-قېتىم, 1820]]
|213
|3
|
|
|
|
|
|6
|2
|
|
|8
|
|
|
|1
|3
|
|
|13
|3
|7
|9
|
|12
|
|
|2
|
|
|
|
|5
|6
|
|
|31
|14
|
|13
|
|
|24
|2
|11
|
|
|9
|
|
|5
|24
|
|
|
|
|-
|[[1830 United States census|5-قېتىم, 1830]]
|235
|6
|
|
|
|
|
|5
|1
|
|
|10
|
|
|
|3
|6
|
|
|13
|4
|7
|8
|
|11
|
|
|3
|3
|
|
|
|5
|6
|
|
|35
|14
|
|17
|
|
|25
|2
|11
|
|
|13
|
|
|5
|22
|
|
|
|
|-
|[[1840 United States census|6-قېتىم, 1840]]
|258
|9
|
|
|2
|
|
|5
|1
|
|
|11
|
|
|
|7
|10
|
|
|12
|5
|8
|7
|
|11
|3
|
|6
|6
|
|
|
|4
|6
|
|
|37
|12
|
|23
|
|
|26
|2
|9
|
|
|13
|
|
|4
|19
|
|
|
|
|-
|[[1850 United States census|7-قېتىم, 1850]]
|286
|10
|
|
|3
|1
|
|5
|1
|
|1
|11
|
|
|
|10
|12
|2
|
|12
|6
|7
|7
|
|12
|5
|
|8
|8
|
|
|
|4
|6
|
|
|38
|11
|
|25
|
|
|29
|2
|8
|
|
|12
|3
|
|4
|18
|
|
|4
|
|-
|[[1860 United States census|8-قېتىم, 1860]]
|316
|10
|
|
|4
|4
|
|5
|1
|
|2
|11
|
|
|
|17
|14
|7
|
|12
|7
|6
|7
|
|13
|8
|2
|8
|12
|
|
|
|3
|7
|
|
|39
|10
|
|24
|
|1
|29
|2
|7
|
|
|11
|6
|
|3
|16
|
|
|8
|
|-
|[[1870 United States census|9-قېتىم, 1870]]
|338
|9
|
|
|4
|5
|
|5
|1
|
|2
|10
|
|
|
|22
|15
|11
|3
|12
|6
|6
|7
|
|13
|10
|4
|7
|15
|
|1
|1
|3
|8
|
|
|39
|10
|
|24
|
|1
|31
|2
|6
|
|
|11
|7
|
|3
|11
|
|4
|9
|
|-
|[[1880 United States census|10-قېتىم, 1880]]
|369
|9
|
|
|6
|6
|2
|5
|1
|
|2
|12
|
|
|
|23
|15
|12
|7
|12
|7
|5
|7
|
|13
|12
|6
|8
|16
|
|3
|1
|3
|8
|
|
|38
|11
|
|24
|
|1
|32
|2
|7
|
|
|12
|12
|
|3
|11
|
|5
|10
|
|-
|[[1890 United States census|11-قېتىم, 1890]]
|398
|10
|
|
|7
|8
|3
|5
|1
|
|3
|12
|
|
|1
|25
|14
|12
|9
|12
|7
|4
|7
|
|14
|13
|8
|8
|17
|1
|7
|1
|2
|9
|
|
|39
|10
|1
|24
|
|2
|34
|2
|7
|
|2
|11
|14
|
|2
|11
|2
|5
|11
|1
|-
|[[1900 United States census|12-قېتىم, 1900]]
|426
|10
|
|
|7
|8
|3
|5
|1
|2
|3
|13
|
|
|1
|27
|14
|13
|8
|12
|8
|4
|7
|
|16
|14
|10
|9
|18
|1
|6
|1
|2
|11
|
|
|41
|11
|2
|24
|
|2
|36
|2
|8
|
|2
|11
|17
|2
|2
|11
|3
|5
|12
|1
|-
|[[1910 United States census|13-قېتىم, 1910]]
|453
|11
|
|
|8
|12
|4
|6
|1
|2
|4
|13
|
|
|2
|28
|13
|11
|8
|11
|8
|4
|6
|
|17
|14
|10
|9
|16
|2
|6
|1
|2
|12
|
|
|45
|11
|3
|23
|8
|3
|38
|3
|7
|
|3
|11
|19
|2
|2
|10
|6
|6
|12
|1
|-
|[[1920 United States census|14-قېتىم, 1920]]
|475
|11
|
|2
|8
|15
|4
|6
|1
|2
|4
|13
|
|
|2
|29
|13
|11
|8
|11
|8
|3
|6
|
|17
|16
|11
|8
|15
|3
|6
|1
|2
|14
|
|2
|46
|11
|3
|26
|9
|4
|39
|3
|8
|
|3
|10
|21
|2
|2
|10
|6
|7
|12
|1
|-
|[[1930 United States census|15-قېتىم, 1930]]
|500
|11
|
|2
|7
|23
|4
|6
|1
|2
|6
|12
|
|
|2
|31
|13
|10
|8
|11
|8
|3
|7
|
|17
|20
|10
|8
|15
|2
|6
|1
|2
|16
|
|2
|51
|13
|3
|27
|10
|4
|39
|3
|7
|
|3
|11
|23
|2
|2
|10
|6
|7
|12
|1
|-
|[[1940 United States census|16-قېتىم, 1940]]
|512
|11
|
|2
|8
|27
|4
|7
|1
|3
|7
|12
|
|
|2
|31
|13
|10
|7
|11
|9
|3
|7
|
|17
|20
|11
|9
|15
|2
|5
|1
|2
|16
|
|2
|52
|14
|3
|27
|9
|4
|39
|3
|7
|
|3
|11
|25
|2
|1
|10
|7
|7
|12
|1
|-
|[[1950 United States census|17-قېتىم, 1950]]
|536
|11
|
|3
|7
|38
|5
|7
|1
|3
|10
|12
|
|
|2
|31
|14
|9
|7
|10
|10
|3
|8
|
|17
|23
|11
|8
|14
|2
|5
|1
|2
|17
|
|2
|53
|14
|2
|28
|8
|5
|37
|3
|8
|
|2
|12
|27
|2
|1
|12
|8
|7
|12
|1
|-
|[[1960 United States census|18-قېتىم, 1960]]
|566
|10
|1
|4
|6
|49
|6
|8
|1
|2
|16
|12
|
|2
|2
|32
|15
|9
|7
|10
|10
|3
|10
|
|16
|25
|11
|7
|14
|2
|4
|1
|2
|19
|
|3
|53
|14
|2
|31
|7
|6
|36
|3
|8
|
|2
|11
|30
|3
|1
|12
|9
|6
|12
|1
|-
|[[1970 United States census|19-قېتىم, 1970]]
|590
|10
|1
|5
|6
|58
|6
|9
|2
|2
|20
|13
|
|2
|2
|32
|15
|8
|7
|9
|11
|3
|11
|
|17
|26
|11
|6
|14
|2
|4
|2
|2
|21
|
|3
|53
|15
|2
|31
|7
|6
|34
|3
|8
|
|2
|11
|32
|3
|1
|13
|10
|5
|13
|1
|-
|[[1980 United States census|20-قېتىم, 1980]]
|612
|11
|1
|7
|6
|64
|8
|8
|2
|2
|26
|15
|
|3
|3
|31
|15
|8
|6
|10
|11
|3
|11
|
|16
|25
|11
|7
|13
|2
|4
|2
|3
|20
|
|4
|48
|16
|2
|29
|8
|7
|32
|3
|8
|
|2
|12
|38
|4
|1
|14
|11
|5
|13
|1
|-
|[[1990 United States census|21-قېتىم, 1990]]
|631
|10
|1
|9
|6
|75
|8
|8
|2
|2
|33
|16
|
|3
|3
|29
|14
|7
|6
|9
|11
|3
|12
|
|15
|24
|11
|7
|13
|2
|4
|3
|3
|20
|
|4
|46
|17
|2
|27
|8
|7
|30
|3
|9
|
|2
|12
|43
|4
|2
|16
|12
|5
|12
|1
|-
|[[2000 United States census|22-قېتىم, 2000]]
|657
|10
|2
|12
|6
|79
|10
|8
|2
|1
|37
|19
|
|3
|3
|29
|14
|7
|6
|9
|10
|3
|12
|
|15
|23
|11
|7
|13
|2
|4
|5
|3
|20
|
|4
|44
|19
|2
|27
|8
|8
|29
|2
|9
|
|2
|13
|49
|5
|2
|17
|14
|4
|13
|1
|-
|[[2010 United States census|23-قېتىم, 2010]]
|677
|10
|2
|14
|6
|82
|11
|8
|2
|1
|41
|21
|
|3
|3
|28
|14
|7
|6
|10
|10
|3
|13
|
|14
|22
|12
|7
|13
|2
|4
|6
|3
|19
|
|5
|43
|21
|2
|25
|8
|8
|28
|2
|10
|
|2
|14
|55
|6
|1
|18
|15
|4
|12
|1
|-
|[[2020 United States census|24-قېتىم, 2020]]
|695
|11
|2
|15
|6
|83
|12
|8
|2
|2
|45
|22
|
|3
|4
|27
|14
|7
|6
|9
|10
|3
|13
|
|15
|21
|12
|6
|13
|2
|4
|7
|3
|19
|
|4
|42
|22
|2
|25
|8
|9
|27
|2
|11
|
|2
|15
|61
|7
|1
|18
|16
|4
|12
|1
|-
!نوپۇس تەكشۈرۈش، يىلى
!كۆلىمى
!AL
!AK
!AZ
!AR
!CA
!CO
!CT
!DE
!DC
!FL
!GA
!
!HI
!ID
!IL
!IN
!IA
!KS
!KY
!LA
!ME
!MD
!
!MA
!MI
!MN
!MS
!MO
!MT
!NE
!NV
!NH
!NJ
!
!NM
!NY
!NC
!ND
!OH
!OK
!OR
!PA
!RI
!SC
!
!SD
!TN
!TX
!UT
!VT
!VA
!WA
!WV
!WI
!WY
|}

== شۇنداقلا قاراڭ ==

* [[ئەزالار سانىغا ئاساسەن پارلامېنتلار تىزىملىكى]]
* [[ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىنىڭ ئورۇن تەقسىماتى]]
* [[ۋايومىڭ قائىدىسى (Wyoming Rule)]]
* [[ياۋروپا پارلامېنتىدىكى ئورۇن تەقسىماتى]]

== مەنبەلەر ==
{{reflist}}
[[تۈر:سىياسىي تېئورمىلار]]
[[تۈر:سىياسىي نەزەرىيە]]</text>
      <sha1>ab1i5hrjslzizuuk0u87wbiwmgzy8x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>176474</id>
      <parentid>176473</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qarluq</username>
        <id>106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>176474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28618" sha1="5r8yyk82a6ticvoqj26amwx8zbx1nqs" xml:space="preserve">كۇب يىلتىز قانۇنى دۆلەتنىڭ نوپۇسىغا نىسبەتەن پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ سانىنى بېكىتىشتە ئىشلىتىلىدىغان ئىلمى تېورىلارنىڭ بىرى. بۇنىڭدىن باشقا  مارگارىتوندو ئوتتۇرىغا قويغان كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتى مۇ بار.

مەسىلەن كۇب يىلتىز  قانۇنى بويىچە 85 مىلىيۇن نوپۇسى بولغان تۈركىيەدە پارلامېنت ئەزا سانى 440 نەپەر ، كۋادرات يىلتىز قانۇنى بويىچە 335 نەپەر پارلامېنت ئەزاسى بولۇشى كېرەك.  [[ھۆججەت:Cube-root-law.svg|thumb|كۇب يىلتىز قانۇنىيىتىنىڭ كۆرۈنۈشلۈك ئىپادىلىنىشى.]]
'''كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى''' (cube root law) [[سىياسىي پەنلەر]]دىكى بىر كۆزىتىش نەتىجىسى بولۇپ، ئۇ [[بىر پالاتالىق تۈزۈم|بىر پالاتالىق]] مەجلىسنىڭ ياكى [[ئىككى پالاتالىق تۈزۈم|ئىككى پالاتالىق]] مەجلىستىكى [[Lower house|تۆۋەن پالاتا]] ئەزالىرىنىڭ سانى ئۆزلىرى ۋەكىللىك قىلىۋاتقان ئومۇمىي نوپۇسنىڭ [[كۇب يىلتىز|كۇب يىلتىزى]]غا يېقىنلىشىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lutz|first1=Donald S.|title=Principles of Constitutional Design|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139460552}}&lt;/ref&gt; بۇ قانۇنىيەتنى [[ئېستونىيەلىكلەر|ئېستونىيەلىك]] سىياسەتشۇناس [[رېيىن تائاگېپېرا]] 1972-يىلى ئېلان قىلغان «دۆلەتلىك مەجلىسلەرنىڭ كۆلىمى» ناملىق ماقالىسىدە ئوتتۇرىغا قويغان.&lt;ref name=&quot;Taagepera2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Taagepera|first1=Rein|title=The size of national assemblies|journal=Social Science Research|date=1972|volume=1|issue=4|doi=10.1016/0049-089X(72)90084-1|pages=385–401|url=http://www.escholarship.org/uc/item/45g370k4|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى ئامېرىكىدىكى قانۇن چىقىرىش ئورگانلىرىنىڭ كۆلىمىنى قايتا تەڭشەش تەكلىپلىرىدە ۋە [[2020-يىلدىكى ئىتالىيە ئاساسىي قانۇن رېفرەندۇمى]]دا نەقىل كەلتۈرۈلگەن.

سانلىق مەلۇماتلار بىلەن كۇب يىلتىز ئەگرى سىزىقى ئوتتۇرىسىدىكى زور پەرق، مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەرنىڭ سانلىق مەلۇماتلارغا كىرگۈزۈلۈپ قېلىشى، شۇنداقلا كۇب يىلتىز ئەگرى سىزىقىنىڭ ئاساسىي پەرەزلەردىن قانداق كېلىپ چىققانلىقىغا ئائىت مەسىلىلەر تەتقىقاتچىلارنى كۇب يىلتىز قانۇنىيىتىگە نىسبەتەن گۇمانغا سالدى.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot;&gt;{{Cite journal|last=Margaritondo|first=Giorgio|date=2021|title=Size of National Assemblies: The Classic Derivation of the Cube-Root Law is Conceptually Flawed|journal=Frontiers in Physics|volume=8|pages=606|doi=10.3389/fphy.2020.614596|bibcode=2021FrP.....8..606M|issn=2296-424X|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Papageorgiou&quot;&gt;{{cite web|last1=Papageorgiou|first1=Nik|title=Physics challenges the optimal size of parliaments|url=https://actu.epfl.ch/news/physics-challenges-the-optimal-size-of-parliaments/|website=[[École Polytechnique Fédérale de Lausanne|EPFL]]|access-date=February 10, 2026}}&lt;/ref&gt;

== كېلىپ چىقىشى ==
تائاگېپېرانىڭ نەزەرىيەۋى مودېلى شۇنى كۆرسىتىدۇكى، پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ سانى كۆپەيگەنسېرى ھەر بىر ئەزاغا توغرا كېلىدىغان سايلىغۇچىلار سانى ئازىيىدۇ ۋە بۇ ئىككى سان چوقۇم ماسلىشىشى كېرەك.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=De Sio|first1=Lorenzo|title=945 sono troppi? 600 sono pochi? Qual è il numero “ottimale” di parlamentari?|url=https://cise.luiss.it/2019/10/09/945-sono-troppi-600-sono-pochi-qual-e-il-numero-ottimale-di-parlamentari/|website=Centro Italiano Studi Elettorali|access-date=February 12, 2026}}&lt;/ref&gt; ئۇ ئەڭ يۇقىرى ئۈنۈمگە ئېرىشىش ئۈچۈن بۇ ئىككى ساننىڭ تەڭ بولۇشىنى پەرەز قىلغان.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; بۇ نەزەرىيەۋى مودېلدىن ئۇ &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A=(2k)^{1/3}{P_0}^{1/3}&lt;/math&gt; تەڭلىمىسىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان، بۇ يەردىكى &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ سانىنى، &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; بولسا ئومۇمىي نوپۇس &lt;math&gt;P_0&lt;/math&gt; نىڭ سىياسىي جەھەتتىن ئاكتىپ بولغان قىسمىنى كۆرسىتىدۇ. ئومۇمىي نوپۇسنىڭ يېرىمى سىياسىي جەھەتتىن ئاكتىپ دەپ پەرەز قىلىش ئارقىلىق، ھېچقانداق [[كوففىتسېنت]]سىز بولغان ئاددىي تەڭلىمە كېلىپ چىققان:&lt;ref name=&quot;Taagepera2&quot; /&gt; &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A={P_0}^{1/3}&lt;/math&gt;

== كېيىنكى تەھلىللەر ==
[[جىئورجىئو مارگارىتوندو]] (Giorgio Margaritondo) 2021-يىلى تائاگېپېرا تەرىپىدىن 1972-يىلى ئىشلىتىلگەن ئەسلىدىكى تەجرىبە سانلىق مەلۇماتلىرىغا كۇب يىلتىز تەڭلىمىسىنى سېلىشنىڭ تۆۋەندىكى تەڭلىمىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان:&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A = 0.66{P_0}^{1/3}&lt;/math&gt; بۇ خىل ئەھۋالدا سىياسىي جەھەتتىن ئاكتىپ نوپۇس 14% نى تەشكىل قىلىدىغانلىقىدەك مەسىلىلىك نەتىجە كېلىپ چىقىدىغان بولۇپ، بۇ بەك تۆۋەن ھېسابلىنىدۇ.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى چىرىك، ئۈنۈمسىز ياكى مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان بولسىمۇ، بۇ قائىدە پارلامېنتنىڭ &quot;ئەڭ ياخشى&quot; كۆلىمى توغرىسىدىكى مۇنازىرىلەردە خاتا قوللىنىلىپ كەلگەن.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; ئەمەلىيەتتە، تائاگېپېرا ئۆزىمۇ &quot;ۋەكىللىك خاراكتېرىگە ئىگە دەپ قارالغان مەجلىسلەر بىلەن [[قۇرۇق ئىسىم (سىياسەت)|قۇرۇق قول كۆتۈرىدىغان]] شەكىلدىكى مەجلىسلەر ئوتتۇرىسىدا (نوپۇس كۆلىمى ئوخشاش بولغاندا) كۆلەم جەھەتتىن روشەن پەرق يوقلۇقىنى&quot; ئېيتقان. ئۇ ئۆز مودېلىنىڭ ھەر ئىككىسىگە ماس كېلىدىغانلىقىنى، چۈنكى &quot;مەنپەئەتنى مەركەزلەشتۈرۈشكە ئىشلىتىلمەيدىغان مەجلىسلەرنىڭ ھۆكۈمەت بۇيرۇقلىرىنى خەلققە يەتكۈزۈشكىمۇ ئىشلىتىلىشى مۇمكىنلىكىنى&quot; بىلدۈرگەن.&lt;ref name=&quot;Taagepera2&quot; /&gt; 2012-يىلى، تەتقىقاتچىلار [[ئېممانۇئېل ئائۇرىئول]] ۋە روبېرت J. گارى-بوبو كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتىنى تۇرغۇزغان ھەمدە يېقىنقى مەزگىلدىكى 100 دۆلەتنىڭ سانلىق مەلۇماتى ئارقىلىق بۇنى ئەمەلىي ئىسپاتلىغان.&lt;ref name=&quot;Papageorgiou&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; مارگارىتوندومۇ بۇ سانلىق مەلۇماتلارنىڭ ئەمەلىيەتتە كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتىگە يېقىن كېلىدىغان يۇقىرى كۆرسەتكۈچلۈك فۇنكسىيەگە تېخىمۇ ياخشى ماس كېلىدىغانلىقىغا قوشۇلغان ھەمدە سانلىق مەلۇماتلارنىڭ كۇب يىلتىز قائىدىسىدىن چەتنەپ كېتىشى كۇب يىلتىزنى ستاتىستىكا نۇقتىسىدىن ناچار قىلىپ قويىدىغانلىقىنى ئېيتقان. بۇ جەھەتتە ئۇ تۆۋەندىكىدەك ئەڭ ياخشى فورمۇلانى بەرگەن:&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; &lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A = 0.1{P_0}^{0.45\pm0.03}&lt;/math&gt; مارگارىتوندونىڭ ئېيتىشىچە، ئەمەلىيەتتە ھەرقانداق كۆرسەتكۈچلىك تەڭلىمە كۆرسەتكۈچتىكى ئېنىقسىزلىققا ئىنتايىن سەزگۈر بولىدىغان بولغاچقا، نەتىجىدىكى ئېنىقسىزلىق كۆپىنچە تەلەپلەرنى قاندۇرالايدىغان دەرىجىدە چوڭ بولىدۇ.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;

بۇ فورمۇلانى ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىغا 2020-يىلدىكى نوپۇس تەكشۈرۈش نەتىجىسى بويىچە تەتبىقلىغاندا، ئاۋام پالاتا ئەزالىرىنىڭ سانى 379 دىن 1231 گىچە بولۇپ چىقىدۇ، 0.4507 كۆرسەتكۈچىنى ئىشلەتكەندە بولسا 693 بولىدۇ (كۇب يىلتىز قائىدىسىنى ئىشلەتكەندىكى بىلەن ئوخشاش نەتىجە).

2015-يىلى تەتقىقاتچىلار كرىستوف جاكوبس ۋە سىمون ئوتجېس كۇب يىلتىز قائىدىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشتا قوللىنىلغان سەۋەب-نەتىجە تەرتىپىدىن گۇمانلانغان.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Papageorgiou&quot; /&gt; شۇنىڭغا ئوخشاشلا، مارگارىتوندو تائاگېپېرانىڭ بارلىق قانۇن تۇرغۇزغۇچىلار ئوتتۇرىسىدىكى ئومۇمىي باغلىنىشنى ئىشلەتكەننىڭ ئورنىغا، بىر قانۇن تۇرغۇزغۇچىغا توغرا كېلىدىغان سايلىغۇچىلار سانى بىلەن شۇ قانۇن تۇرغۇزغۇچىنىڭ باشقا قانۇن تۇرغۇزغۇچىلار بىلەن بولغان باغلىنىشىنى سېلىشتۇرۇشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان. مارگارىتوندو بۇ توغرا لوگىكىنىڭ كۇب يىلتىز قانۇنىيىتىنى ئەمەس، بەلكى كۋادرات يىلتىز قانۇنىيىتىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى ئېيتقان.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt; 

== سىياسىي تەكلىپلەر ۋە رېفرەندۇملار ==
بۇ قانۇنىيەت [[ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى دۆلەت مەجلىسىنىڭ ئورۇن تەقسىماتى|ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ كۆلىمى]]نى كېڭەيتىپ، ۋەكىللەر سانىنى ئەڭ يېڭى نوپۇس تەكشۈرۈشكە ئاساسەن ئامېرىكا نوپۇسىنىڭ [[كۇب يىلتىز|كۇب يىلتىزى]]غا توغرىلاش ھەققىدىكى تەكلىپلەرنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىغا سەۋەب بولغان.&lt;ref&gt;{{cite report|first1=Caroline|last1=Kane|first2=Gianni|last2=Mascioli|first3=Michael|last3=McGarry|first4=Meira|last4=Nagel|title=Why the House of Representatives Must Be Expanded and How Today's Congress Can Make It Happen|publisher=Fordham University School of Law|date=January 2020|url=https://www.fordham.edu/download/downloads/id/14402/Why_the_House_Must_Be_Expanded___Democracy_Clinic.pdf|accessdate=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; [[ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى]]نىڭ ئەزالار سانى [[1929-يىلدىكى قايتا تەقسىملەش قانۇنى]] ماقۇللانغاندىن بۇيان 435 بولۇپ كەلگەن؛ ئەگەر ئامېرىكا كۇب يىلتىز قائىدىسىگە ئەمەل قىلسا، 2020-يىلدىكى نوپۇس تەكشۈرۈش ئاساسىدا ئاۋام پالاتادا 693 ئەزا بولۇشى كېرەك ئىدى. بۇ تەكلىپ 2018-يىلى ''[[نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى (The New York Times)|نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى]]'' تەھرىرىياتى تەرىپىدىن قوللاپ قۇۋۋەتلەنگەن.&lt;ref&gt;{{cite news|title=America Needs a Bigger House|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/11/09/opinion/expanded-house-representatives-size.html|accessdate=17 September 2020|work=The New York Times|date=9 November 2018}}&lt;/ref&gt;

كۇب يىلتىز قانۇنىيىتى [[2020-يىلدىكى ئىتالىيە ئاساسىي قانۇن رېفرەندۇمى]]دا بىر تەرەپنى قوللاشتىمۇ ئىشلىتىلگەن.&lt;ref name=&quot;Margaritondo&quot; /&gt;

== 2019-يىلدىكى ئىقتىسادىي ھەمكارلىق ۋە تەرەققىيات تەشكىلاتىغا (OECD) ئەزا دۆلەتلەر بىلەن EIU دېموكراتىيە كۆرسەتكۈچى رەت تەرتىپىنى سېلىشتۇرۇش جەدۋىلى ==
{{further|OECD|Democracy Index}}تىزىملىكتىكى دۆلەتلەر ئىچىدە [[لىتۋا]] كۇب يىلتىز قائىدىسىگە دەل ماس كېلىدىغان بىردىنبىر دۆلەتتۇر. ئۇنىڭدىن باشقا، [[دانىيە]]، [[كانادا]]، [[ئىرېلاندىيە|ئىرېلاندىيە جۇمھۇرىيىتى]] ۋە [[مېكسىكا]] بۇ قائىدىگە يېقىنلىشىدۇ، ئەمما [[گوللاندىيە]] ۋە [[ئاۋسترالىيە]] بولسا بۇ قائىدىگە قارشى تۇرىدىغان ئەكسىچە پاكىت ھېسابلىنىدۇ.

بۇ دۆلەتلەرنىڭ بەزىلىرىدە (مەسىلەن [[گېرمانىيە]]) [[ئارىلاش ئەزالىق نىسبەت ۋەكىللىك تۈزۈمى|ئارىلاش ۋەكىللىك]] تۈزۈمىدىكى [[ئېشىپ قالغان ئورۇنلار|ئېشىپ قالغان ئورۇن]]لار بار بولۇپ، نەتىجىدە ئۇلارنىڭ پارلامېنت كۆلىمى سايلاملار ئارا كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىشى مۇمكىن. {{sticky header}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|+
!دۆلەت
!تۆۋەن پالاتا ياكى بىر پالاتالىق مەجلىس
!نوپۇسى (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Population, total - OECD members {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=OE|access-date=2020-09-19|website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;
!تۆۋەن پالاتا كۆلىمى (2019)
!نوپۇسنىڭ كۇب يىلتىزى (ئەڭ يېقىن ئادەم سانى بويىچە)
!تۆۋەن پالاتا بىلەن نوپۇسنىڭ كۇب يىلتىزى ئوتتۇرىسىدىكى پەرق
!پەرقى (%)
!ھەر بىر ۋەكىلگە توغرا كېلىدىغان ئادەم سانى
!ھەر بىر ۋەكىلگە توغرا كېلىدىغان ئادەم سانى (كۇب يىلتىزى بويىچە)
!دېموكراتىيە كۆرسەتكۈچى رەت تەرتىپى (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023|title=EIU Report: Democracy Index 2022|url=https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2022/|archive-url=|access-date=April 24, 2023|website=Economist Intelligence Unit}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ئاۋسترالىيە]]
|[[ئاۋسترالىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|25,364,307
|151
|294
|&lt;nowiki&gt;−143&lt;/nowiki&gt;
|−49%
|167,976
|86,327
|15
|-
|[[ئاۋىستىرىيە]]
|[[ئاۋىستىرىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|8,877,067
|183
|207
|−24
|−12%
|48,509
|42,873
|20
|-
|[[بېلگىيە]]
|[[بېلگىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|11,484,055
|150
|226
|−76
|−34%
|76,560
|50,901
|36
|-
|[[كانادا]]
|[[كانادا ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|37,589,262
|338
|335
| +3
| +1%
|111,211
|112,213
|12
|-
|[[چىلى]]
|[[چىلى ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|18,952,038
|155
|267
|−112
|−42%
|122,271
|71,084
|19
|-
|[[كولومبىيە]]
|[[كولومبىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|50,339,443
|172
|363
|−191
|−53%
|303,250
|136,334
|53
|-
|[[چېخ]]
|[[چېخ ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|10,669,709
|200
|220
|−20
|−9%
|53,349
|48,466
|25
|-
|[[دانىيە]]
|[[دانىيە پارلامېنتى|Folketing]]
|5,818,553
|179
|180
|−1
|−1%
|32,506
|32,350
|6
|-
|[[ئېستونىيە]]
|[[ئېستونىيە پارلامېنتى|Riigikogu]]
|1,326,590
|101
|110
|−9
|−8%
|13,135
|12,073
|27
|-
|[[فىنلاندىيە]]
|[[فىنلاندىيە پارلامېنتى|پارلامېنتى]]
|5,520,314
|200
|177
| +23
| +13%
|27,602
|31,235
|5
|-
|[[فىرانسىيە]]
|[[فىرانسىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|67,059,887
|577
|406
| +171
| +42%
|116,222
|165,060
|22
|-
|[[گېرمانىيە]]
|[[بۇندېستاگ]]
|83,132,799
|734
|436
| +298
| +68%
|113,260
|190,480
|14
|-
|[[گىرېتسىيە]]
|[[گىرېتسىيە پارلامېنتى|پارلامېنتى]]
|10,716,322
|300
|220
| +80
| +36%
|35,721
|48,607
|25
|-
|[[ۋېنگرىيە]]
|[[ۋېنگرىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|9,769,949
|199
|214
|−15
|−7%
|49,095
|45,701
|56
|-
|[[ئىسلاندىيە]]
|[[ئىسلاندىيە پارلامېنتى|Althing]]
|361,313
|63
|71
|−8
|−11%
|5,735
|5,073
|3
|-
|[[ئىرېلاندىيە]]
|[[ئىرېلاندىيە پارلامېنتى|Dáil]]
|5,123,536
|174
|172
| +2
| +1%
|29,446
|29,788
|8
|-
|[[ئىسرائىلىيە]]
|[[ئىسرائىلىيە پارلامېنتى|Knesset]]
|9,053,300
|120
|208
|−88
|−42%
|75,444
|43,438
|29
|-
|[[ئىتالىيە]]
|[[ئىتالىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|60,297,396
|400
|392
| +8
| +2%
|150,743
|153,768
|34
|-
|[[ياپونىيە]]
|[[ياپونىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|126,264,931
|465
|502
|−37
|−7%
|271,537
|251,684
|16
|-
|[[جەنۇبىي كورېيە]]
|[[جەنۇبىي كورېيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|51,709,098
|300
|373
|−73
|−20%
|172,384
|138,796
|24
|-
|[[لاتۋىيە]]
|[[لاتۋىيە پارلامېنتى|Saeima]]
|1,912,789
|100
|124
|−24
|−19%
|19,218
|15,409
|38
|-
|[[لىتۋا]]
|[[لىتۋا پارلامېنتى|Seimas]]
|2,786,844
|141
|141
|0
|0%
|19,765
|19,803
|39
|-
|[[ليۇكسېمبۇرگ]]
|[[ليۇكسېمبۇرگ ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|619,896
|60
|85
|−25
|−29%
|10,332
|7,270
|13
|-
|[[مېكسىكا]]
|[[مېكسىكا ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|127,575,529
|500
|503
|−3
|−1%
|255,151
|253,422
|89
|-
|[[گوللاندىيە]]
|[[گوللاندىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|17,332,850
|150
|259
|−109
|−42%
|115,552
|66,975
|9
|-
|[[يېڭى زېلاندىيە]]
|[[يېڭى زېلاندىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|4,917,000
|120
|170
|−50
|−29%
|40,975
|28,916
|2
|-
|[[نورۋېگىيە]]
|[[نورۋېگىيە پارلامېنتى|Storting]]
|5,347,896
|169
|175
|−6
|−3%
|31,644
|30,581
|1
|-
|[[پولشا]]
|[[پولشا پارلامېنتى|Sejm]]
|37,970,874
|460
|336
| +124
| +37%
|82,545
|112,971
|46
|-
|[[پورتۇگالىيە]]
|[[پورتۇگالىيە جۇمھۇرىيەت مەجلىسى|جۇمھۇرىيەت مەجلىسى]]
|10,269,417
|230
|217
| +13
| +6%
|44,650
|47,246
|28
|-
|[[سلوۋاكىيە]]
|[[سلوۋاكىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|5,454,073
|150
|176
|−26
|−15%
|36,360
|30,985
|43
|-
|[[سلوۋېنىيە]]
|[[سلوۋېنىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|2,087,946
|90
|128
|−38
|−30%
|23,199
|16,336
|31
|-
|[[ئىسپانىيە]]
|[[ئىسپانىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|47,076,781
|350
|361
|−11
|−3%
|134,505
|130,378
|22
|-
|[[شۋېتسىيە]]
|[[شۋېتسىيە پارلامېنتى|Riksdag]]
|10,285,453
|349
|217
| +132
| +61%
|29,471
|47,295
|4
|-
|[[شۋېتسارىيە]]
|[[شۋېتسارىيە دۆلەت مەجلىسى|دۆلەت مەجلىسى]]
|8,574,832
|200
|205
|−5
|−2%
|42,874
|41,894
|7
|-
|[[تۈركىيە]]
|[[تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى|بۈيۈك مىللەت مەجلىسى]]
|83,429,615
|600
|437
| +163
| +37%
|139,049
|190,933
|103
|-
|[[ئەنگلىيە]]
|[[ئەنگلىيە ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|66,834,405
|650
|406
| +244
| +60%
|102,822
|164,690
|18
|-
|[[ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى]]
|[[ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى|ئاۋام پالاتاسى]]
|328,239,523
|435
|690
|−255
|−37%
|754,574
|475,840
|30
|}

== ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ تارىخىي كۆلەم ئۆزگىرىشى ==
تۆۋەندىكى جەدۋەلدە كۇب يىلتىز قائىدىسى ۋە [[خъنتىڭتون-خىل ئۇسۇلى]] (Huntington–Hill method) قوللىنىلغان ئەھۋالدا، ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ تارىخىي كۆلىمىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقى تەسۋىرلەنگەن.
{| class=&quot;wikitable nowraplinks&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:80%&quot;
!نوپۇس تەكشۈرۈش، يىلى
!كۆلىمى
![[Alabama|AL]]
![[Alaska|AK]]
![[Arizona|AZ]]
![[Arkansas|AR]]
![[California|CA]]
![[Colorado|CO]]
![[Connecticut|CT]]
![[Delaware|DE]]
![[District of Columbia federal voting rights|DC]]
![[Florida|FL]]
![[Georgia (U.S. state)|GA]]
!
![[Hawaii|HI]]
![[Idaho|ID]]
![[Illinois|IL]]
![[Indiana|IN]]
![[Iowa|IA]]
![[Kansas|KS]]
![[Kentucky|KY]]
![[Louisiana|LA]]
![[Maine|ME]]
![[Maryland|MD]]
!
![[Massachusetts|MA]]
![[Michigan|MI]]
![[Minnesota|MN]]
![[Mississippi|MS]]
![[Missouri|MO]]
![[Montana|MT]]
![[Nebraska|NE]]
![[Nevada|NV]]
![[New Hampshire|NH]]
![[New Jersey|NJ]]
!
![[New Mexico|NM]]
![[New York (state)|NY]]
![[North Carolina|NC]]
![[North Dakota|ND]]
![[Ohio|OH]]
![[Oklahoma|OK]]
![[Oregon|OR]]
![[Pennsylvania|PA]]
![[Rhode Island|RI]]
![[South Carolina|SC]]
!
![[South Dakota|SD]]
![[Tennessee|TN]]
![[Texas|TX]]
![[Utah|UT]]
![[Vermont|VT]]
![[Virginia|VA]]
![[Washington (state)|WA]]
![[West Virginia|WV]]
![[Wisconsin|WI]]
![[Wyoming|WY]]
|-
|[[1790 United States census|1-قېتىم, 1790]]
|158
|
|
|
|
|
|
|10
|3
|
|
|3
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|13
|
|20
|
|
|
|
|
|
|
|6
|8
|
|
|14
|16
|
|
|
|
|18
|3
|10
|
|
|
|
|
|
|34
|
|
|
|
|-
|[[1800 United States census|2-قېتىم, 1800]]
|175
|
|
|
|
|
|
|8
|2
|
|
|5
|
|
|
|
|
|
|
|7
|
|
|12
|
|19
|
|
|
|
|
|
|
|6
|7
|
|
|20
|16
|
|
|
|
|20
|2
|12
|
|
|4
|
|
|5
|30
|
|
|
|
|-
|[[1810 United States census|3-قېتىم, 1810]]
|194
|
|
|
|
|
|
|7
|2
|
|
|7
|
|
|
|
|
|
|
|11
|
|
|11
|
|19
|
|
|
|
|
|
|
|6
|7
|
|
|27
|15
|
|6
|
|
|22
|2
|12
|
|
|7
|
|
|6
|27
|
|
|
|
|-
|[[1820 United States census|4-قېتىم, 1820]]
|213
|3
|
|
|
|
|
|6
|2
|
|
|8
|
|
|
|1
|3
|
|
|13
|3
|7
|9
|
|12
|
|
|2
|
|
|
|
|5
|6
|
|
|31
|14
|
|13
|
|
|24
|2
|11
|
|
|9
|
|
|5
|24
|
|
|
|
|-
|[[1830 United States census|5-قېتىم, 1830]]
|235
|6
|
|
|
|
|
|5
|1
|
|
|10
|
|
|
|3
|6
|
|
|13
|4
|7
|8
|
|11
|
|
|3
|3
|
|
|
|5
|6
|
|
|35
|14
|
|17
|
|
|25
|2
|11
|
|
|13
|
|
|5
|22
|
|
|
|
|-
|[[1840 United States census|6-قېتىم, 1840]]
|258
|9
|
|
|2
|
|
|5
|1
|
|
|11
|
|
|
|7
|10
|
|
|12
|5
|8
|7
|
|11
|3
|
|6
|6
|
|
|
|4
|6
|
|
|37
|12
|
|23
|
|
|26
|2
|9
|
|
|13
|
|
|4
|19
|
|
|
|
|-
|[[1850 United States census|7-قېتىم, 1850]]
|286
|10
|
|
|3
|1
|
|5
|1
|
|1
|11
|
|
|
|10
|12
|2
|
|12
|6
|7
|7
|
|12
|5
|
|8
|8
|
|
|
|4
|6
|
|
|38
|11
|
|25
|
|
|29
|2
|8
|
|
|12
|3
|
|4
|18
|
|
|4
|
|-
|[[1860 United States census|8-قېتىم, 1860]]
|316
|10
|
|
|4
|4
|
|5
|1
|
|2
|11
|
|
|
|17
|14
|7
|
|12
|7
|6
|7
|
|13
|8
|2
|8
|12
|
|
|
|3
|7
|
|
|39
|10
|
|24
|
|1
|29
|2
|7
|
|
|11
|6
|
|3
|16
|
|
|8
|
|-
|[[1870 United States census|9-قېتىم, 1870]]
|338
|9
|
|
|4
|5
|
|5
|1
|
|2
|10
|
|
|
|22
|15
|11
|3
|12
|6
|6
|7
|
|13
|10
|4
|7
|15
|
|1
|1
|3
|8
|
|
|39
|10
|
|24
|
|1
|31
|2
|6
|
|
|11
|7
|
|3
|11
|
|4
|9
|
|-
|[[1880 United States census|10-قېتىم, 1880]]
|369
|9
|
|
|6
|6
|2
|5
|1
|
|2
|12
|
|
|
|23
|15
|12
|7
|12
|7
|5
|7
|
|13
|12
|6
|8
|16
|
|3
|1
|3
|8
|
|
|38
|11
|
|24
|
|1
|32
|2
|7
|
|
|12
|12
|
|3
|11
|
|5
|10
|
|-
|[[1890 United States census|11-قېتىم, 1890]]
|398
|10
|
|
|7
|8
|3
|5
|1
|
|3
|12
|
|
|1
|25
|14
|12
|9
|12
|7
|4
|7
|
|14
|13
|8
|8
|17
|1
|7
|1
|2
|9
|
|
|39
|10
|1
|24
|
|2
|34
|2
|7
|
|2
|11
|14
|
|2
|11
|2
|5
|11
|1
|-
|[[1900 United States census|12-قېتىم, 1900]]
|426
|10
|
|
|7
|8
|3
|5
|1
|2
|3
|13
|
|
|1
|27
|14
|13
|8
|12
|8
|4
|7
|
|16
|14
|10
|9
|18
|1
|6
|1
|2
|11
|
|
|41
|11
|2
|24
|
|2
|36
|2
|8
|
|2
|11
|17
|2
|2
|11
|3
|5
|12
|1
|-
|[[1910 United States census|13-قېتىم, 1910]]
|453
|11
|
|
|8
|12
|4
|6
|1
|2
|4
|13
|
|
|2
|28
|13
|11
|8
|11
|8
|4
|6
|
|17
|14
|10
|9
|16
|2
|6
|1
|2
|12
|
|
|45
|11
|3
|23
|8
|3
|38
|3
|7
|
|3
|11
|19
|2
|2
|10
|6
|6
|12
|1
|-
|[[1920 United States census|14-قېتىم, 1920]]
|475
|11
|
|2
|8
|15
|4
|6
|1
|2
|4
|13
|
|
|2
|29
|13
|11
|8
|11
|8
|3
|6
|
|17
|16
|11
|8
|15
|3
|6
|1
|2
|14
|
|2
|46
|11
|3
|26
|9
|4
|39
|3
|8
|
|3
|10
|21
|2
|2
|10
|6
|7
|12
|1
|-
|[[1930 United States census|15-قېتىم, 1930]]
|500
|11
|
|2
|7
|23
|4
|6
|1
|2
|6
|12
|
|
|2
|31
|13
|10
|8
|11
|8
|3
|7
|
|17
|20
|10
|8
|15
|2
|6
|1
|2
|16
|
|2
|51
|13
|3
|27
|10
|4
|39
|3
|7
|
|3
|11
|23
|2
|2
|10
|6
|7
|12
|1
|-
|[[1940 United States census|16-قېتىم, 1940]]
|512
|11
|
|2
|8
|27
|4
|7
|1
|3
|7
|12
|
|
|2
|31
|13
|10
|7
|11
|9
|3
|7
|
|17
|20
|11
|9
|15
|2
|5
|1
|2
|16
|
|2
|52
|14
|3
|27
|9
|4
|39
|3
|7
|
|3
|11
|25
|2
|1
|10
|7
|7
|12
|1
|-
|[[1950 United States census|17-قېتىم, 1950]]
|536
|11
|
|3
|7
|38
|5
|7
|1
|3
|10
|12
|
|
|2
|31
|14
|9
|7
|10
|10
|3
|8
|
|17
|23
|11
|8
|14
|2
|5
|1
|2
|17
|
|2
|53
|14
|2
|28
|8
|5
|37
|3
|8
|
|2
|12
|27
|2
|1
|12
|8
|7
|12
|1
|-
|[[1960 United States census|18-قېتىم, 1960]]
|566
|10
|1
|4
|6
|49
|6
|8
|1
|2
|16
|12
|
|2
|2
|32
|15
|9
|7
|10
|10
|3
|10
|
|16
|25
|11
|7
|14
|2
|4
|1
|2
|19
|
|3
|53
|14
|2
|31
|7
|6
|36
|3
|8
|
|2
|11
|30
|3
|1
|12
|9
|6
|12
|1
|-
|[[1970 United States census|19-قېتىم, 1970]]
|590
|10
|1
|5
|6
|58
|6
|9
|2
|2
|20
|13
|
|2
|2
|32
|15
|8
|7
|9
|11
|3
|11
|
|17
|26
|11
|6
|14
|2
|4
|2
|2
|21
|
|3
|53
|15
|2
|31
|7
|6
|34
|3
|8
|
|2
|11
|32
|3
|1
|13
|10
|5
|13
|1
|-
|[[1980 United States census|20-قېتىم, 1980]]
|612
|11
|1
|7
|6
|64
|8
|8
|2
|2
|26
|15
|
|3
|3
|31
|15
|8
|6
|10
|11
|3
|11
|
|16
|25
|11
|7
|13
|2
|4
|2
|3
|20
|
|4
|48
|16
|2
|29
|8
|7
|32
|3
|8
|
|2
|12
|38
|4
|1
|14
|11
|5
|13
|1
|-
|[[1990 United States census|21-قېتىم, 1990]]
|631
|10
|1
|9
|6
|75
|8
|8
|2
|2
|33
|16
|
|3
|3
|29
|14
|7
|6
|9
|11
|3
|12
|
|15
|24
|11
|7
|13
|2
|4
|3
|3
|20
|
|4
|46
|17
|2
|27
|8
|7
|30
|3
|9
|
|2
|12
|43
|4
|2
|16
|12
|5
|12
|1
|-
|[[2000 United States census|22-قېتىم, 2000]]
|657
|10
|2
|12
|6
|79
|10
|8
|2
|1
|37
|19
|
|3
|3
|29
|14
|7
|6
|9
|10
|3
|12
|
|15
|23
|11
|7
|13
|2
|4
|5
|3
|20
|
|4
|44
|19
|2
|27
|8
|8
|29
|2
|9
|
|2
|13
|49
|5
|2
|17
|14
|4
|13
|1
|-
|[[2010 United States census|23-قېتىم, 2010]]
|677
|10
|2
|14
|6
|82
|11
|8
|2
|1
|41
|21
|
|3
|3
|28
|14
|7
|6
|10
|10
|3
|13
|
|14
|22
|12
|7
|13
|2
|4
|6
|3
|19
|
|5
|43
|21
|2
|25
|8
|8
|28
|2
|10
|
|2
|14
|55
|6
|1
|18
|15
|4
|12
|1
|-
|[[2020 United States census|24-قېتىم, 2020]]
|695
|11
|2
|15
|6
|83
|12
|8
|2
|2
|45
|22
|
|3
|4
|27
|14
|7
|6
|9
|10
|3
|13
|
|15
|21
|12
|6
|13
|2
|4
|7
|3
|19
|
|4
|42
|22
|2
|25
|8
|9
|27
|2
|11
|
|2
|15
|61
|7
|1
|18
|16
|4
|12
|1
|-
!نوپۇس تەكشۈرۈش، يىلى
!كۆلىمى
!AL
!AK
!AZ
!AR
!CA
!CO
!CT
!DE
!DC
!FL
!GA
!
!HI
!ID
!IL
!IN
!IA
!KS
!KY
!LA
!ME
!MD
!
!MA
!MI
!MN
!MS
!MO
!MT
!NE
!NV
!NH
!NJ
!
!NM
!NY
!NC
!ND
!OH
!OK
!OR
!PA
!RI
!SC
!
!SD
!TN
!TX
!UT
!VT
!VA
!WA
!WV
!WI
!WY
|}

== شۇنداقلا قاراڭ ==

* [[ئەزالار سانىغا ئاساسەن پارلامېنتلار تىزىملىكى]]
* [[ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىنىڭ ئورۇن تەقسىماتى]]
* [[ۋايومىڭ قائىدىسى (Wyoming Rule)]]
* [[ياۋروپا پارلامېنتىدىكى ئورۇن تەقسىماتى]]

== مەنبەلەر ==
{{reflist}}
[[تۈر:سىياسىي تېئورمىلار]]
[[تۈر:سىياسىي نەزەرىيە]]</text>
      <sha1>5r8yyk82a6ticvoqj26amwx8zbx1nqs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>