Wikipedia ugwiki https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter ۋاسىتە ئالاھىدە مۇنازىرە ئىشلەتكۈچى ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى Wikipedia Wikipediaمۇنازىرىسى ھۆججەت ھۆججەت مۇنازىرىسى MediaWiki MediaWiki مۇنازىرىسى قېلىپ قېلىپ مۇنازىرىسى ياردەم ياردەم مۇنازىرىسى تۈر تۈر مۇنازىرىسى TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 9192 176542 161426 2026-09-28T00:57:11Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 176542 wikitext text/x-wiki {{TwinARAB|Quran Kerim}} {| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ |- | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="#00FFFF" | <font size="+2">'''[[تەبەررۈك بىتىگلەر]]'''<br /> |- | align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت:Quran2.png]] |- |align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="#66FF66" | <font size="+1">'''قۇرئان كەرىم'''<br /> القرآن الكريم</font> |- | align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت:Quran cover.jpg|300px]] |- | width=50% | '''مەناسى''' | مۇقەددەس كەلام |- |'''نۇزۇلى''' |609-632<br />(23 يىل، جەمئىي [[114 سۇرە]]) |- | '''تۈرى''' | ساماۋىي كىتاب |- |'''نازىل قىلىنغۇچى'''<br /> |[[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام|مۇھەممەد ئەلەيھىسسەلام]] |- |'''نازىل قىلىنغان يەر'''<br /> |[[مەككە]]، [[مەدىنە]] |- |'''تىلى''' |[[ئەرەب تىلى|ئەرەبچە]] (قۇرەيىشى) |- | '''تۇنجى مۇسھەڧ''' |632-634 (خەلىڧە ئەبۇبەكر دەۋرى) |- | align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت:Allah-green.svg|40px]] '''[[ئىسلام پورتالى]]''' |- |align="center" colspan=2 | [[ھۆججەت:Opened Qur'an.jpg|300px|none]] |} '''قۇرئان كەرىم''' ({{ئەرەبچە|الْقُرْآن الْكَرِيم}}) ۋەيا '''قۇرئان'''، [[ھەق دىن]] [[ئىسلام دىنى]]نىڭ بىردىنبىر مۇقەددەس كىتابى<ref>{{Cite web |title=Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Qurʼān" Encyclopædia Britannica Online. ئۇلانما كۈنى: 2007-11-04. |url=https://global.britannica.com/topic/Quran |access-date=2016-08-31 |archive-date=2016-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529091527/http://global.britannica.com/topic/Quran |url-status=dead }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20141007110247/http://books.google.com.tr/books?id=Ggc4AAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=quran&hl=tr&sa=X&ei=8Yc0UrPFIorGtAbn9oDwAg&redir_esc=y#v=onepage&q=quran&f=false John Burton (1977). The Collection of the Qur'an. 2014-10-07 كۈنكى ئۇلانما]</ref>. قۇرئان كەرىم اللە تەئالانىڭ ئاخىرقى كىتابى بولۇپ، نازىل قىلىنغاندىن باشلاپ تا قىيامەت قايىم بولغۇچە پۈتكۈل ئىنسانلارغا خىتاب قىلىدۇ. <br />[[مۇسۇلمانلار]]غا كۆرە، قۇرئان ئايەتلىرى [[اللە]]\ئاللاھ تەرىپىدىن [[جەبرائىل]] ئىسىملىك [[ڧەرىشتە]] ۋاستىسى بىلەن [[ئىسلام پەيغەمبەرى]] [[ھەزرىتى مۇھەممەد]]كە [[ۋەھىيلەر]] ھالىدا نازىل قىلىنغان بىر [[مۇقەددەس كىتاب]]دۇر.<ref>[https://web.archive.org/web/20141008131800/http://books.google.com.tr/books?id=F2oLiXT_66EC&printsec=frontcover&dq=quran&hl=tr&sa=X&ei=8Yc0UrPFIorGtAbn9oDwAg&redir_esc=y#v=onepage&q=quran&f=false Jane Dammen McAuliffe (2006). The Cambridge Companion to the Qur'an. 2014-10-08 كۈنكى ئۇلانما]</ref>. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇنىڭ ھۆكۈملىرى ھەر زامان، ھەر ماكانغا شۇنداقلا پۈتكۈل ئىنسانىيەتكە ئۇيغۇن كېلىدۇ. ئىسلام قانۇننىنىڭ ([[شەرىئەت]]) ئىجرا قىلىنىشىدا [[ھەدىس]] بىلەن بىرلىكتە ئاساس ئېلىنىدۇ <ref>''Handbook of Islamic Marketing'', Page 38, G. Rice - 2011</ref> ۋە مۇسۇلمانلار ئىبادەتلىرىدە قۇرئاندىن تۈرلۈك [[سۇرە]] ۋەيا [[ئايەت]]لەرنى ئوقۇيدۇ<ref name="ReferenceB">Literacy and Development: Ethnographic Perspectives - Page 193, Brian V Street - 2001</ref>. مۇتلەق كۆپچىلىك [[ئۇيغۇرلار]]نى ئۆز ئىچىگە مۇسۇلمان جامائەسى، قۇرئان، [[ئىنجىل]]، [[تەۋرات]] ۋە [[زەبۇر]]نى [[اللە]] تەرەڧىدىن ئىنسانلارغا ئىبەرىلگەن [[ساماۋىي كىتابلار]] دەپ قۇبۇل قىلماقتا<ref>[https://web.archive.org/web/20141008131800/http://books.google.com.tr/books?id=F2oLiXT_66EC&printsec=frontcover&dq=quran&hl=tr&sa=X&ei=8Yc0UrPFIorGtAbn9oDwAg&redir_esc=y#v=onepage&q=quran&f=false Jane Dammen McAuliffe (2006). The Cambridge Companion to the Qur'an. 2014-10-08 كۈنكى ئۇلانما]</ref>. بۇ ۋەجدىن قۇرئاندا باشقا ساماۋىي كىتابلاردىكى بەئزى مەزمۇنلارغا ئوخشىشىپ كېتەدۇرغان مەزمۇنلارنىڭ بولىشى تەبىئىي دەپ قارىلىدۇ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sorularlaislamiyet.com/article/2479/imanin-esaslarini-kisaca-anlatir-misiniz.html |access-date=2016-08-30 |archive-date=2016-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703090410/http://www.sorularlaislamiyet.com/article/2479/imanin-esaslarini-kisaca-anlatir-misiniz.html |url-status=dead }}</ref>. بۇنىڭدىن باشقا، قالغان ئۈچ كىتابنىڭ ئۆزگەرتىلگەنلىكى ئۈچۈن، لېكىن زېمنىغا نازىل قىلىنغان ئاخىرىقى ساماۋىي كىتاب بولمىش قۇرئاننى تا قىيامەت قەدەر اللە تەرەڧىدىن قوغدىلىدىغانلىقىغا ئىتىقاد قىلىنىدۇ<ref>Understanding the Qurán - Page xii, Ahmad Hussein Sakr - 2000</ref>. ئىسلام ئىتىقادىغا كۆرە، ھەزرەتى [[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام]]نىڭ ئەڭ روشەن ۋە بۈيۈك مۆئجىزەسى<ref>{{Cite web |title=Peygamber Efendimiz (a.s.m.)'in en büyük mucizesi Kur'an-ı Kerim olduğu gibi, Kur'an-ı Kerim'in en büyük mucizesi de Peygamber Efendimizdir, denilebilir mi? |url=http://www.sorularlaislamiyet.com/article/10280/peygamber-efendimiz-a-s-m-in-en-buyuk-mucizesi-kur-an-i-kerim-oldugu-gibi-kur-an-i-kerim-in-en-buyuk-mucizesi-de-peygamber-efendimizdir-denilebilir-mi.html |access-date=2016-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023005/http://www.sorularlaislamiyet.com/article/10280/peygamber-efendimiz-a-s-m-in-en-buyuk-mucizesi-kur-an-i-kerim-oldugu-gibi-kur-an-i-kerim-in-en-buyuk-mucizesi-de-peygamber-efendimizdir-denilebilir-mi.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=En Büyük ve Ebedi Mucize Kur’an’dır |url=http://www.resulullah.org/en-buyuk-ve-ebedi-mucize-kurandir |access-date=2016-08-30 |archive-date=2015-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907053007/http://www.resulullah.org/en-buyuk-ve-ebedi-mucize-kurandir |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.alemlererahmet.net/efendimizin-mucizeleri/80/en-buyuk-mucize.html EFENDİMİZ (S.A.V)'İN MUCİZELERİ]</ref> ۋە ئۇنىڭ ھەقىيقى بىر [[پەيغەمبەر]] ئىكەنلىكىنىڭ دەلىلى سۈپىتىدە كۆرىلىدۇ<ref>{{Cite web |title=Hz. Muhammed'in peygamberlik delilleri ve Kur'an'ın Allah kelamı olması hakkında bilgi verir misiniz? |url=http://www.sorularlaislamiyet.com/qna/9972/hz-muhammed-sav-in-peygamberlik-delilleri-ve-kur-an-in-allah-kelami-olmasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz.html |access-date=2016-08-30 |archive-date=2016-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727084538/http://www.sorularlaislamiyet.com/qna/9972/hz-muhammed-sav-in-peygamberlik-delilleri-ve-kur-an-in-allah-kelami-olmasi-hakkinda-bilgi-verir-misiniz.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Peygamberliğin İspatı |url=http://www.kuransitesi.com/Kuran/Peygamberligin-Ispati/ |access-date=2016-08-30 |archive-date=2015-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822005614/http://www.kuransitesi.com/Kuran/Peygamberligin%2DIspati/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kur’an’ın Hz. Muhammed (s.a.v) Tarafından Yazılmamış Olduğunun 10 Kanıtı |url=http://suffagah.com/kuranin-hz-muhammed-s-v-tarafindan-yazilmamis-oldugunun-10-kaniti |access-date=2016-08-30 |archive-date=2016-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829091014/http://suffagah.com/kuranin-hz-muhammed-s-v-tarafindan-yazilmamis-oldugunun-10-kaniti |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.sorusorcevapbul.com/soru-cevap/hz-muhammed/hz-muhammedin-hak-peygamber-oldugunun-delilleri-nelerdir Hz Muhammed’in (asm) hak peygamber olduğunun delilleri nelerdir?]</ref>. ھەمدە تۇنجى ئىنسان ۋە ئىلك پەيغەمبەر قەبۇل قىلىنغۇچى ھەزرەتى [[ئادەم ئەلەيھىسسالام]] دىن ئىتىبارەن ئىبەرىلگەن ئىلاھىي مەتىنلەرنى تاماملىغۇچى دەپ قارىلىدۇ. ==ئېتىمولوگىيىسى== [[ھۆججەت:Iqra.jpg|300px|thumb| تۇنجى ۋەھىي ۋە 96- سۇرە بولمىش [[ئەلەق سۇرىسى]]نىڭ بېشىدىكى ئايەتلەر]] ئەڭ كەڭ قوللىنىلغان ئىسمى «'''قۇرئان كەرىم'''» ئېرۇر. قۇرئان كەلىمەسى [[ئەرەبچە]] «ئوقىدى» مەنىسىدىكى قرأ (قارائا) سۆزىنىڭ ئۈچ ھەرڧلىك ھالىدۇر. «ئوقۇلغان نەرسە» ياكى «ئوقۇماق» ؛ <nowiki>''كەرىم''</nowiki> بولسا «ئېسىلزادە» ۋە «قولى ئوچۇق، مەرد» دېگەن مەنالارغا كېلىدۇ. بۇندىن باشقا «قۇرئان » سۆزى قۇرئاندا «ئوقۇلغان، ئوقۇش، ئوقۇماق»، «قوشۇلغان، قەۋەتلىك، توپلانغان» مەنىلىرىدىمۇ قوللىنىلغان. قۇرئان كەلىمەسى، قۇرئاندا 58 ئايەتتە تىلغا ئېلىنىدۇ. إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿۲﴾ (شۇبھىسىزكى، سىلەرنى تۈشەنسۇن دەپ، ئۇنى ئەرەبچە قۇرئان قىلىپ نازىل قىلدۇق.\ [[سۇرە يۇسۇڧ]]: 2) فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ﴿۹۸﴾ (سەن قۇرئان ئوقۇماقچى بولغانىڭدا، قوغلاندى شەيتاننىڭ (ۋەسۋەسىسىدىن) اللەقا سىغىنىپ پاناھ تىلەگىل.\[[سۇرە نەھل]]: 98) وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ﴿۲۰۴﴾ (اللەنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن، قۇرئان ئوقۇلغان چاغدا، ئۇنى دىققەت بىلەن ئاڭلاڭلار ۋە جىم تۇرۇڭلا (يەئنى سۆز قىلماڭلار).\ [[سۇرە ئەئراڧ]]: 204) بۇلاردىن باشقا يەنە نۇرغۇن [[ئايەت|ئايەتتە]] ئىسە قۇرئان ئۈچۈن باشقا ئىسىملارنىڭمۇ قوللىنىلغانلىقى كۆرۈلمەكتە. بۇلار ئارىسىدا: «ئەل ڧۇرقان» ([[سۇرە ڧۇرقان]]: 1)، «ئەز زىكىر» (««سۇرە ھىجر: 9)، «ئەن نۇر» ([[سۇرە نىسا]]: 174)، «ئەر رۇھ» ([[سۇرە شۇرائ]]: 52) ئۆرنەك سۈڧەتىدە كۆرسىتىشكە بولىدۇ. قۇرئان بۇندىن باشقا ''ڧۇرقانى كەرىم، مۇسھاڧى شەرىڧ، كەلامۇللاھ، كىتابۇللاھ'' دېگەندەك ناملار بىلەنمۇ ئىڧادىلىندۇ. == تارىخچەئى قۇرئان == [[ھۆججەت:Uthman Koran-RZ.jpg|thumb| بىلىنگەن ئەڭ ئەسكى\كوھنە قۇرئان كەرىمنىڭ مۇسھاڧى، [[تاشكەنت]]، [[ئۆزبېكىستان]]]] [[ئىسلام دىنى|ئىسلام دىنىغا]] كۆرە قۇرئانى ئەزمۇششان [[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام|ھەزرەتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا]] مىلادى 609-610- يىلى [[رامىزان]] ئېيىنىڭ [[قەدىر كېچىسى|قەدىر كېچىسىدە]] [[مەككە]]دىكى [[نۇر تېغى]] ئۈستىدىكى [[ھىرا غارى|ھىرا غارىدا]] نازىل قىلىنىشقا باشلىغان. ۋەھىي 12 يىلى [[مەككە|مەككە مۇكەررەمە]]، 11 يىلى [[مەدىنە|مەدىنە مۇنەۋۋەرە]] دەۋرى بولۇپ 23 يىل سۈرگەن. مەككەدە نازىل بولغان ئايەتلەر «مەككىي»، مەدىنەدە نازىل بولغان ئايەتلەر بولسا «مەدەنىي» دەپ ئاتىلىدۇ. قۇرئان، [[ۋەھىي كاتىبلىرى]] تەرەڧىدىن بەئزىدە تېرە، سۆڭەك ئوخشاش نەرسلەرنىڭ ئۈستىگە يېزىلىش بىلەن بىللە، قۇرئاننىڭ ھەممىسىنىڭ [[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام]] ئەلەيھىسسەلام ھايات ۋاقتىدا يازمىچە خاتىرلەنىپ خاتىرلەنمىگەنلىكى تارتىشىلىدۇ<ref>{{Cite web |title="Quran - Compilation" Britannica.com. ئۇلانما 15-10-2015 |url=https://global.britannica.com/topic/Quran |access-date=2016-08-31 |archive-date=2016-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529091527/http://global.britannica.com/topic/Quran |url-status=dead }}</ref>. تۇنجى بىلدۈرۈلگەن ئايەت [[سۇرە ئەلەق|سۇرە ئەلەقتە]] بولۇپ: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ﴿۱﴾ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ ﴿۲﴾ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ ﴿۳﴾ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ﴿۴﴾ ''ياراتقان پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئىسمى بىلەن ئوقۇغىل.(1) ئۇ ئىنساننى لەختە قاناىن ياراتتى(2). ئوقۇغىل، پەرۋەردىگارىڭ ئەڭ كەرەملىكتۇر(3). ئۇ قەلەم بىلەن (خەت يېزىشنى) ئۆرگەتتى(4). ئىنسانغا بىلمىگەن نەرسىلەرنى بىلدۈردى(5).'' تۇنجى [[خەلىڧە]] [[ئەبۇبەكرى]] (ر.ئە) (632-634) زامانىدا جەملەنگەن قۇرئان نۇسخالارى<ref>[http://www.sorusorcevapbul.com/soru-cevap/kurani-kerim/kuran-ne-zaman-mushaf-haline-getirilmistir Kur’ân ne zaman mushaf haline getirilmiştir?]</ref><ref>{{Cite web |title=Kur'an'ın ilk yazılmış nüshaları neden ortadan kaldırıldı? Kur'an'ın aslı yakıldı mı? |url=http://m.sorularlaislamiyet.com/index.php?oku=184780 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2015-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908084317/http://m.sorularlaislamiyet.com/index.php?oku=184780 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kur'an-ı Kerim'in yazılması, toplanması ve kitap haline getirilmesi hakkında detaylı bilgi verir misiniz? Peygamber Efendimiz Kur'an'ı toplama işini hayatında yapamasa bile bunu neden vasiyet etmemiştir? Şu an elimizde bulunan en eski Kur'an hangisidir? |url=http://m.sorularlaislamiyet.com/index.php?oku=12721 |access-date=2016-09-01 |archive-date=2015-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908024235/http://m.sorularlaislamiyet.com/index.php?oku=12721 |url-status=dead }}</ref>، [[ئوسمان بىننى ئەففان]] دەۋرىدە كۆپەيتىلىپ مۇھىم مەركەزلەرگە ئىبەرىلگەندۇر. ئۇراتىش، نوقتا، ھەرەكە دېگەندەك ئىشارەتلەر بولمىغان بۇ يازمىلارغا كېيىنچە ئىلاۋە قىلىنغان ئىشارەتلەر بىلەن ئوقۇش ئۇسۇلى ([[تەجۋىد]]) يېزىقچە ئىپادىلەنگەن<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.fikirbahcesi.org/tefsir-dersleri/kuranin-harekelenmesi.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101150048/http://www.fikirbahcesi.org/tefsir-dersleri/kuranin-harekelenmesi.html |url-status=dead }}</ref> <br /> '''مەككە دەۋرى'''<br /> مەككىي ئايەت ۋە سۈرىلەر ئىسلام ئىتىقادى ۋە ئەخلاقى بىلەن مۇناسىبەتلىك مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؛ اللەنىڭ بىرلىكىگە، مەلەك ڧەرىشتەلەرگە، پەيغەمبەرلەرگە، كىتاپلارغا ۋە [[ئاخىرەت]] كۈنىگە ئىمان دېگەندەك مەزمۇنلار ئاساس ئېلىنىدۇ. اللەقا شىرك قوشۇلغان بۇد مەبۇدەلەر قەتئىيەن رەدد قىلىندۇ. [[ئىسلامنىڭ ئىتىقاد ئاساسلىرى]]، [[ھايات]]-[[مامات]]، [[قىيامەت]]، [[ئاخىرەت]]، [[جەننەت]] ۋە [[جەھەننەم]] ۋە [[قەۋملەرنىڭ ھالاكى]] قاتارلىق تېمىلار قولغا ئېلىنىدۇ. تۇنجى ئايەت ۋەھىيىدىن، مەدىنەغە [[ھىجرەت|ھىجرەتكە]] قەدەر دەۋام قىلغان مەككە دەۋرى تەخمىنەن 13 يىل سۈرگەن. ھەجىم جھەتتىن قۇرئاننىڭ ⅔ قىسمىنى تەشكىل قىلىدۇ. بۇ دەۋىردە ئايەت ۋە سۇرەلەرنىڭ دەرھال يازمىچە خاتىرلىنىشىدەك بىر ئىجرائەت بولغانلىقى ئۈچۈن ئېغىزچە يادقا ئېلىنغان. كېيىنچە، ھىجرەتكە يېقىن بىر قانچە يىل بىلەن مەدىنە دەۋرى دەپ ئاتالغان يازمىچە خاتىرلەش دەۋرىدە ئايەتلەر يازمىچە قەيت قىلىنغان<ref name="dergi.ilahiyat.omu.edu.tr">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://dergi.ilahiyat.omu.edu.tr/Makaleler/1397499734_09_ZiyaSen.pdf |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211190809/http://dergi.ilahiyat.omu.edu.tr/Makaleler/1397499734_09_ZiyaSen.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="ilafdergi.hitit.edu.tr">http://www.ilafdergi.hitit.edu.tr/files/14.11.pdf</ref>. مەككە دەۋرىدە قۇرئاننىڭ ھەزرەتى [[ئادەم ئەلەيھىسسالام|ئادەمدىن]] بۇيان دەۋام قىلىۋاتقان تەۋھىد دىنى ۋە ۋەھىي زەنجىرىنىڭ دەۋامى ئىكەنلىكى ئىڧادىلىنىدۇ: شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ ﴿۱۳﴾ (اللە سىلەرگە دىندىن نۇھقا تەۋسىيە قىلغان نەرسىنى، ساڭا(يەئنى [[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام|مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا]]) بىز ۋەھىي قىلغان نەرسىنى، ئىبراھىمغا، مۇساغا ۋە ئىساغا بىز تەۋسىيە قىلغان نەرسىنى بايان قىلدى. سىلەر دىننى بەرپا قىلىڭلار، دىندا تەڧرىقەچىلىك قىلماڭلار، مۇشرىكلارغا سەن ئۇلارنى دەئۋەت قىلغان نەرسە (يەئنى تەۋھىد) ئاغىر كەلدى، اللە تەۋھىدكە خاھلىغان ئادەمنى تاللايدۇ. اللە نىڭ (تائەتىگە) قايتىدىغان ئادەمنى تەۋھىدكە باشلايدۇ. \[[سۇرە شۇرا]]: 13) '''مەدىنە دەۋرى''' [[مەدىنە]] دەۋرىدە [[ئىبادەت|ئىبادەتلەر]]، كىشىلىك مۇناسىبەتلەر، جەمئىيەتنىڭ تۈزۈلىشى، [[ئەخلاقىي قائىدىلەر|ئەخلاقىي]] قائىدىلەر بىلەن مۇناسىبەتلىك ئايەتلەر ۋەھىي قىلىنغان<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nenedir.net/nedir/ilahiyat/187-kuran-kac-yilda-indirilmistir.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530123816/http://www.nenedir.net/nedir/ilahiyat/187-kuran-kac-yilda-indirilmistir.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.islam-guide.com/frm-ch1-4.htm</ref><ref>http://www.quranexplorer.com/Default.aspx</ref>. بۇلار بىلەن بىرگە كىشىلەرنىڭ دەۋلەت بىلەن بولغان مۇناسىبەتلىرىنى تەڭشەش، [[شەرئىي قانۇن|شەرئىي قانۇننىڭ]] قائىدىلىرى، كېلىشىملەر، تېنچلىق ۋە ئۇرۇش ئەھۋاللىرى بايان قىلىنىدۇ. بۇ دەۋىردە بۇ ھۆكۈملەرنى ئىجرا قىلماق ئۈچۈن يېتەرلىك كۈچكە مالىك بىر [[ئىسلام دۆلىتى]]، [[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام|ھەزرەتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسەلامنىڭ]] باشقۇرۇشىدا، مەدىنەدە تەشكىللەنگەن ئىدى. ئىسلام ئىتىقادى بويىچە، بۇ دەۋىرنىڭ ئالاھىيىدىلىكى: ياخشى ۋە ڧايدەلىق بولغانلارنىڭ قەبۇل قىلىنىشى، ناچار ۋە زىيانلىق بولغانلارنىڭ قالدۇرۇلىشى ئېرۇر<ref>[[Bakara]] : 219; [[Nisa]] : 43; [[Mâide]] : 90-91</ref>. '''ھەزرەتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامدىن كېيىن''' قۇرئاننىڭ بۇگۈنكى كىتاب ھالىدا توپلانغان شەكلىگە «مصحف ([[مۇسھاڧ|''مۇسھاڧ'']])» دېيىلۇر. ''مۇسھاڧ''، <nowiki>''سەھىپىلەر ھالىغا كەلتۈرۈلگەن'' ياكى ''ئىككى مۇقاۋە ئارىسىدىكى سەھىڧەلەر'' دېگەن مەنىگە كېلۇر ۋە ''صحف''</nowiki> (سەھىڧە) يىلتىزىدىن كەلگەن. ''قۇرئان'' ھەزرەتى مۇھەممەدنىڭ ۋەڧاتى بىلەن تامام بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇ زات ھاياتتا ۋاقىتتا تولانمىغان، يادقا ئېلىنىپ مۇھاڧىزە قىلىنغان. ھەزرەتى مۇھەممەدنىڭ ۋەڧاتىدىن سوڭرە [[يەمامە ئۇرۇشلىرى|يەمامە ئۇرۇشلىرىدا]] 70 دەك [[ھاڧىز]] ([[قارىي]]) نىڭ ئۆلىشى بىلەن [[ئەسھاب|ئەسھابلاردىن]] [[ئۆمەر بىننى خەتتاب|ئۆمەر بىن خەتتاب]] ھڧىزلارنىڭ توپلىنىشى ئۈچۈن زامانىسىنىڭ خەلىڧەسى بولمىش [[ئەبۇبەكرى]] (ر.ئە) بىلەن كۆرۈشۈپ بۇ ھەقتە مەسلىھەت قىلىنىشىنى تەلەپ قىلغان. شۇنىڭ بىلەن ئەبۇبەكرى (ر.ئە) [[زەيد بىن سابىت]] رىياسەتىدە، ئارىلىرىدا [[ئابدۇللاھ بىن زۇبەير]]، [[سائاد بىن ئەبى ۋەققاس]] ۋە [[ئابدۇرراھمان بىن ھارىس بىن ھاشىم]] قاتارلىقلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر ھەيئەت قۇرۇلغان. زەيد بىن سابىت، قولىدا يازمىچە "قۇرئان" مەتنى بولغان ھەركىمنىڭ بۇ مەتىنلەرنى ئېلىپ كېلىشىنى، ھەمدە مەتىنلەرنى شەخسەن ئۆزىنىڭ ھەزرەت مۇھەممەد س.ئە.ۋ دىن ئاڭلىغانلىقىغا دائىر ئىككى گۇۋاھچى كۆرسىتىلىشىنى تەلەپ قىلغان. [[ئوسمان بىننى ئەففان]] توپلانغان بۇ ھەيئەتكە: "زەيد بىلەن ئىملادا كېلىشەلمىسەڭلار، [[قۇرەيش|قۇرەيشكە]] كۆرە يېزىڭلار" دەپ ئەمىر بەرگەن. زەيد بىن سابىت باشچىلىقىدا توپلانغان بۇ ئەسىل نۇسخا «ئىمام مۇسحاڧ» دېيىلۇر. [[ئابدۇللاھ بىن مەسئۇد]]نىڭ تەكلىڧى بىلەن «ئىمام مۇسھاڧ» ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان مەسلىھەت ۋە ڧىكىر ئالماشتۇرۇشلار نەتىجەسىدە "كىتاب"دا ھەرقانداق بىر نۇقسان ياكى خاتالىق كۆرۈلمىگەن ۋە ئىشەنچلىكلىكى ھەققىدە ئىتتىڧاق قىلىنغاندۇر. خەلىڧە [[ئۆمەر بىننى خەتتاب|ئۆمەر بىن خەتتاب]] دەۋرىدە قۇرئان ئۆرگىتىش تېزلەشتۈرۈلدى. مەدىنەدە ۋە ئىسلام دۆلىتىنىڭ باشقا مەركەزلىرىدە قارىي ساھابەلەرنىڭ بىۋاسىتە كۆزىتىشى ئاستىدا ناھايىتى كۆپ يېڭى ھاڧىز قۇرئانلار يېتىشتۈرۈلدى. يېڭىدىن ڧەتىھ قىلىنغان توپراقلاردىكى قەۋم ۋە قەبىلەلەرنىڭ مۇسۇلمان بولىشى، ئوخشىمىغان شىۋە ۋە لەھچىلەرگە ئوقۇشتىكى ئوخشاشماسلىقلار توغۇلغان. 648- مىلادىدە [[ئەرمېنىيە|ئەرمەنىيە]] ۋە [[ئەزەربەيجان|ئەزەربەيجاننىڭ]] ئېلىنىشىدا [[شام|شاملىق]] ۋە [[ئىراق|ئىراقلىق]] ئەسكەرلەرنىڭ ڧەرقلىق ئوقۇشلىرى نەتىجەسىدە تالاش-تارتىش ئوتتۇرىغا چىققان. بۇ تالاش-تارتىشلار ئارقىسىدىن [[خۇزەيڧە بىن يەمان]]، خەلىڧە [[ئوسمان بىننى ئەففان|ئوسمان بىن ئەففانغا]] بۇ ئەھۋالنىڭ ھەل قىلىنىشى، ئىختىلاڧنىڭ تۈگىتىلىشى ھەققىدە ئىلتىماس سۇندى. شۇنىڭ بىلەن [[ئوسمان بىننى ئەففان|ئوسمان بىن ئەففان]]، زەيد بىن سابىتنى قايتا ۋەزىڧىگە تەئيىنلەپ، [[ئەبۇبەكرى|ئەبۇبەكر]] ر.ئە نىڭ ئەمرى بىلەن توپلانغان قۇرئاننىڭ كۆپەيتىلىشىنى بۇيۇرغان ۋە كۆپەيتىلگەن نۇسخالار تۈرلۈك ئىسلام مەركەزلىرىگە ئىبەرىلگەن<ref name=sbukhari1>http://www.sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_6_61.php | work = 810-870 CE | publisher = http://www.sahih-bukhari.com | accessdate = Aug 2013 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20160204172409/http://sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_6_61.php</ref>. شۇنداق قىلىپ، ھەزرەتى مۇھەممەد س.ئە.ۋ نىڭ ۋەڧاتىدىن كېيىن 20 يىل ئىچىدە قۇرئاننىڭ توپلىنىپ كىتاب قىلىنىش ۋە كۆپەيتىلىشى تاماملانغاندۇر<ref>Mohamad K. Yusuff, [http://www.irfi.org/articles/articles_251_300/zayd_ibn_thabit_and_the_glorious.htm Zayd ibn Thabit and the Glorious Qur'an]</ref> <ref>The Koran; A Very Short Introduction, Michael Cook. Oxford University Press, pp. 117–124</ref>. مۇسۇلمان ئالىملار، قۇرئاننىڭ بۇگۈنكى ھالىنىڭ ئەبۇبەكر ر.ئە زامانىسىدا توپلانغان قۇرئان بىلەن ئەينەن ئوخشاش دەپ قەبۇل قىلماقتا<ref>F. E. Peters (1991), pp.3–5: "Few have failed to be convinced that … the Quran is … the words of Muhammad, perhaps even dictated by him after their recitation."</ref>. <br /> ئەڭ دەستلەپكى قۇرئان يېزىلىشى ئەسناسىدا، قوللىنىلغان ئەرەب ئەلىڧبەسى، بۇگۈن قوللىنىلۋاتقان 28 ھەرىڧكە قارشىلىق 22 ھەرىڧنى ئىڧادىلەيدۇرغان 15 ڧەرقلىق چىكىت - پەشسىز يېزىق (ھەرڧ) تىن تەشكىل تاپاتتى<ref name="en.wikipedia.org">http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Arabic_alphabet#Origins</ref>. قۇرئاننىڭ دەستلەپكى يېزىلىشىدىكى ئەلىڧبەگە باغلىق ھالدا قىرائەت مەزھەبلىرى ئوتتۇرىغا چىققان<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://eskidergi.cumhuriyet.edu.tr/makale/945.pdf |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130210117/http://eskidergi.cumhuriyet.edu.tr/makale/945.pdf |url-status=dead }}</ref>. [[ھەججاج]] زامانىسىدا بىر بىرىگە ئوخشىشىپ كېتىدىغان ھەرڧلەرنى ئايرىش ئۈچۈن ئىملا ئىشارەتلىرى ۋە سوزۇق تاۋۇشلار ئىخترا قىلىندى<ref>http://www.nurislam.org/kuranin-yazilis-tarihi.html https://web.archive.org/web/20111227143714/http://www.nurislam.org/kuranin-yazilis-tarihi.html</ref>. قۇرئانغا قوشۇلغان يېڭى ئىشارەت ۋە ھەرەكەلەر رەڭلىك شەكىلدە يېزىلىشقا باشلىدى ۋە ئەسلىدىكى مەتىننىڭ بىر پارچەسى قەبۇل قىلىنمايىتتى. باشلانغۇچتا قۇرەيىش لەھچەسى بىلەن ئوقۇلغان قۇرئان، كېيىنچە 7 ئەرەب لەھچەسىدە ئوقۇلىشىغا رۇخسەت قىلىنغان<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ilhan-arsel.zzl.org/kissa221.htm |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829145138/http://ilhan-arsel.zzl.org/kissa221.htm |url-status=dead }}</ref>. ==مەتىن ۋە تۈزۈلىشى== قۇئان [[114 سۇرە]]دىن تەركىب تاپىدۇ. سۇرەلەر ئادەتتە مەزمونىدا تىلغا ئېلىنغان تېمىلاردىن بىرىگە بېرىلگەن ئىسىملەر بىلەن يادلىنىدۇ. سۇرەلەر ئىلەىرى كېيىنلىك تەرتىبى بويىچە تىزىلمىغان<ref>https://web.archive.org/web/20210126104418/http://www.simetrikkitap.com/ Simetrik Kitap, Dr. Halis Aydemir</ref>. قۇرئاندا 86 سى [[مەككە]] دەۋرى، 28 ى [[مەدىنە]] دەۋرى بولۇپ جەمئىي 114 سۇرە باردۇر. ھەر بىر سۇرە "[[ئايەت]]" دېيىلىدىغان بۆلۈملەردىن تەركىب تاپىدۇ. ئايەتلەرنىڭ ئۇزۇنلىقى بىر سۆزدىن بىر بەتكىچە ئوخشاشمايدۇ. قۇرئاننى تەشكىل قىلغۇچى 30 تەڭ ھەجىمدىكى پارچىنىڭ ھەر بىرىگە [[پارە]] ياكى جۈز دېيىلىدۇ. قۇرئاننىڭ يېزىلىشدا چىكىت-پەش ئىشارەتلىرى بولمىغانلىقى ئۈچۈن، بەئزى ئايەتلەرنىڭ نەردىن باشلاپ نەردە تۈگىگەنلىكى ئېنىق بولمىغىنىدەك دېگەندەك مەۋزۇلارمۇ ئېنىق ئەمەستۇر. بەئزى ئالىملار، بىر قىسىم ئۇزۇن جۈملىلەرنى ئىككى ئۈچ ئايەت سانىسا، بەئزىلىرى بىر ئايەت قەبۇل قىلماقتا. يەنە شاڧىئىي ئالىملەرى "بسم اللە الرحمن الرحيم"نى بېشىدا زىكىر قىلىنغۇچى سۇرە بىلەن بىر پۈتۈن دەپ سانىسا، ھەنەڧى ئالىملار بىسمىللاھنى ئايرىم بىر ئايەت دەپ سانايدۇ. سۇرەلەر باشىدا كەلگەن "يسن، حم" دېگەندەك "ھۇرۇڧۇ مۇتەھھارات" ئۈچۈنمۇ ئوخشاش ئەھۋال كۈچكە ئىگە. بۇنڭغا كۆرە، قۇرئان، سۇرەلەرنىڭ باشىداكى بىسمىللاھنى ئايرىم بىر ئايەت سانىمىغاندا 6236 ئايەتتىن تەشكىل تاپىدۇ. ئايەتلەرنىڭ سانىنى [[ئىبنى ئابباس]] 6616، [[ناڧى]] 6217، [[شەيبە]] 6214، [[مىسىر ئالىملەرى 6226 دېگەنلەر. [[زەمەخشەرى]]، ئىبنى ھۇزەيمە، شەيخۇلئىسلام ئىبنى كەمال ۋە بەدئۇززامان سەئىد نۇرسى قاتارلىقلار 6666 ئايەت دېگەنلەر. بۇگۈن قولىمىزدا بولغان ۋە دۇنيا يۈزىنىڭ ھەر تەرەڧىدە قوللىنىلۋاتقان مۇسھاڧلارنىڭ نىزامى، كۇڧى تەرەڧتارى ئالىملارنىڭ ھەزرەتى ئەلىدىن رىۋايەت قىلىنغان [[پەيغەمبەر]] س.ئە.ۋ گە تاقىلىدىغان بىر تىپدۇر. بۇ قۇرئاندىكى مەۋجۇد ئايەت سانى، 6236 دۇر<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sorularlaislamiyet.com/qna/1269/kuran-da-6666-ayet-var-mi.html |access-date=2016-09-01 |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218031326/http://www.sorularlaislamiyet.com/qna/1269/kuran-da-6666-ayet-var-mi.html |url-status=dead }}</ref>. '''مەزمۇن ۋە بەيان شەكلى'''<br /> قۇرئاندا ئاساسلىق اللەقا ئىشىنىش، تەۋھىد، يارىتىلىش، دۇنيانىڭ ئاخىرى، پەيغەمبەرلىك ۋە پەيغەمبەرلەر بىلەن بىرگە دىنى ۋە ئەخلاقى قىسسەلەر سۆزلىنىدۇ. يۇسۇڧ قىسسىسى، زۇلقەرنەيىن، ئەسھابۇل كەھڧ، سۇلەيمان، نۇھ ۋە يۇنۇس قىسسىلىرىدەك قۇرئاندا ھەجىم تەرەڧتىن كەڭ ئورۇن تۇتقان. بەيان بەئزىدە شىئېرىي، بەئزىدە تۈز بەيان شەكلى قوللىنىلغاندۇر. قۇرئاندا خەبەرلەر ئەدەبىي شەكىل ۋە ۋاستەلەر بىلەن ئىبەرىلگەن. ئەرەبچە مەتىندە، سۇرەلرە ۋە ئايەتلەر خەبەرلەرنى يادقا سېلىش ئۈچۈن ڧونېتىك ۋە تېماتىك شەكىللەر قوللىنىلىدۇ. قۇرئاننىڭ بايانى باش - ئاخىرى ۋە ئورتاسى بولغان تۈز بايان شەكلىدە ئەمەس، تېما ۋە قىسسىلەرنىڭ پارچە پارچە بۆلۈنگەن، بەئزىدە تەكرارلانغان، باشقا قايتقان ياكى ئوتتۇرىدىن ئېلىنغان تورسىمان بىر توقۇلمىغا ئىگە<ref>Approaches to the Asian Classics, Irene Blomm, William Theodore De Bary, Columbia University Press, 1990, ss. 65</ref>. مۇسۇلمانلار قۇرئاننىڭ مەزمۇن ۋە بەيانىنى تەڭداشسىز ۋە تەقلىد قىلنغۇسىز دەپ ئىشىنىدۇ. [[ھۆججەت:Folio Blue Quran Met 2004.88.jpg|thumb|[[نيو يورك]] - [[Metropolitan Museum of Art]]تا كۆرگەزمە قىلىنغان كۆك قۇرئان دەپ بىلىنىدىغان قۇرئاننىڭ 30. سۇرەسى [[سۇرە رۇم]]]] [[ھۆججەت:FirstSurahKoran (fragment).jpg|thumb|باشلانغۇچ سۇرەسى بولمىش [[سۇرە ڧاتىھە]]]] [[ھۆججەت:AndalusQuran.JPG|thumb| 12. ئەسردىن قالغان بىر [[ئەندۇلۇس]] قۇرئانى]] [[ھۆججەت:Qur'anic Manuscript - Maghribi script.jpg|thumb|Chester Beatty كۈتۈبخانەسىدە كۆرگەزمىگە سۇنۇلغان 13-14. ئەسرلەرغە ئائىت بىر [[مەغرىبى]] [[ئىسلام]] خەتتىدە يېزىلغان قۇرئان ئۆرنىكى، [[دابلىن]]، [[ئىرلاندىيە]]]] == قۇرئان ھەققىدە== [[ھۆججەت:Qur'anic Manuscript - Kufic script.jpg|thumb|[[كۇڧى]] تەرزىدە 7- ئەسرگە ئائىت بىر قۇرئان، [[مەدىنە]]دە نازىل بولغان [[سۇرە مائىدە]]]] [[ھۆججەت:FirstSurahKoran.jpg|thumb|باسما قۇرئاننىڭ تۇنجى سۇرەسى بولمىش [[سۇرە ڧاتىھە]] ''خەتتات ئەزىز ئەپەندى'']] [[ھۆججەت:Muhammad ibn Mustafa Izmiri - Right Side of an Illuminated Double-page Incipit - Walters W5771B - Full Page.jpg|thumb| قۇرئان، [[خەت سەنئىتى]]، ئوسمانلى دەۋرى]] [[ھۆججەت:BM Quran.JPG|thumb|11.ئەسر قوليازما شىمالىي ئاڧرىقا قۇرئانى، [[British مۇرېيى]]]] [[ھۆججەت:Ilkhanid Quran.jpg|thumb| [[ئەرەبچە]] قۇرئان ۋە [[ڧارسچە]] تەرجىمىسى، [[ئىلخانىيلار]] دەۋرى]] ئۇ، ھىدايەت رەھبىرى، سائادەت بۇلىقى ۋە ئادالەت دەستۇرىدۇر. «ئۇ، ھەقىقەتەن غالىب، ھېچبىر تەرىپىدىن باتىل ئارىلاشمىغان ۋە ئارىلاشمايدىغان بىر كىتابتۇر. ئۇ، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلىدىغان ۋە ھەر ئىشىنى ياخشى قىلىدىغان زات تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان» (فۇسسىلەت 41/41- ۋە 42- ئايەتلەر). «ئۇ، ناھايىتى كەسكىن بىر سۆزدۇر. ئۇ، ھەرگىزمۇ چاقچاق ئەمەستۇر» (تارىق 86/13، 14). ئۇنىڭغا ئەمەل قىلغانلار دۇنيادا بەخت ۋە ھۆرلۈككە ، ئاخىرەتتە ئىززەت ۋە جەننەتكە ئېرىشىدۇ. ئۇنىڭغا ئەمەل قىلمىغانلار بولسا، دۇنيادا بەختسىزلىك ۋە خورلۇققا، ئاخىرەتتە ئاللاھنىڭ غەزىپى ۋە ئازابىغا دۇچار بولىدۇ. 1- قۇرئان كەرىم بۇيرۇغان ئىبادەتلەر قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى بىر كېچە-كۈندۈزدە مەخسۇس شەرتلەر ئاستىدا، مۇئەييەن سۈپەتلەر بىلەن بەش ۋاقىت ناماز، ھەپتىدە بىر جۈمە نامىزى، يىلدا ئىككى ھېيت نامىزى ئوقۇشقا بۇيرۇيدۇ. شۇنىڭدەك ئۆلگەن مۇسۇلمانلار ئۈچۈنمۇ دۇئا ماھىيىتىدە بىر خىل ناماز ئوقۇشقا بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/238؛ نىسا 4/103؛ تەۋبە 9/84؛ جۇمۇئە 62/9-11؛ ئەئلا 87/14، 15؛ كەۋسەر 108/2؛). 2- زاكات قۇرئان كەرىم مال-مۈلكى مۇئەييەن مىقدارغا يەتكەن دېھقان، چارۋىچى ۋە تىجارەتچى مۇسۇلمانلارنى مەخسۇس شەرتلەر ئاستىدا بىر يىلدا بىر قېتىم زاكات بېرىشكە (ئۆز مەھسۇلات ۋە پۇللىرىنىڭ بىر قىسمىنى ئايرىپ تېگشلىك شەخس ۋە ئورۇنلارغا بېرىشكە) بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/267؛ ئەنئام 6/141؛ تەۋبە 9/103؛ مۇززەممىل 73/20). 3- روزا قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى ھىجرىيە يىلىنىڭ 9- ئېيى بولغان رامىزان ئېي داۋامىدا ھەر كۈنى روزا تۇتۇشقا (سۈبھىدىن كۈن پاتقۇچە- پۈتۈن كۈن- يېيىشتىن، ئىچىشتىن ۋە جىنسىي مۇناسىۋەتتىن ئىبادەت نىيىتى بىلەن ئۆزىنى تۇتۇشقا) بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/183- 185، 187). 4- ھەج قۇرئان كەرىم ھەج قىلىش شارائىتىگە ئىگە بولغان مۇسۇلمانلارنى ئۆمرى ئىچىدە بىر قېتىم ھەج قىلىشقا (بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا مەككە مۇكەررەمەگە بېرىپ ئەرەفاتتا تۇرۇش، مۇزدەلىفەدە قونۇش، كەبىنى تاۋاپ قىلىش، سافا-مەرۋە ئارىسىدا سەئيە قىلىش، شەيتانغا تاش ئېتىش قاتارلىق بىر قاتار پائالىيەتلەرنى ئورۇنداشقا) بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/158، 189، 196، 197، 198؛ ئال ئىمران 3/97؛ ھەج 22/26- 37). 2- قۇرئان كەرىم بۇيرۇغان ئەخلاقلار 1- سەۋرچان بولۇش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى دىن يولىدا يولۇققان ئېغىرچىلىقلارغا چىداشقا، دۇچ كەلگەن قىيىنچىلىقلارغا بەرداشلىق بېرىشكە بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/45، 155- 157؛ ئال ئىمران 3/200؛ نەھل 16/127، 97؛ سەجدە 32/24؛ لوقمان 31/17). 2- تەۋەككۇل قىلىش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى اللەغا تەۋەككۇل قىلىشقا (بىر غايىگە يېتىش ئۈچۈن، اللە تەئالا ئورۇنلاشتۇرۇپ قويغان قانۇن-نىزاملارغا ئۇيغۇن ئىش قىلىش بىلەن بىرگە ئاقىۋەتنى اللەغا تاپشۇرۇشقا) بۇيرۇيدۇ. (ئال ئىمران 3/122؛ مائىدە 5/23؛ فۇرقان 25/58). 3- باشقىلارنىڭ مەنپەئەتىنى ئۆز مەنپەئەتىدىن ئەلا بىلىش قۇئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى ئالدى بىلەن باشقىلارنى (مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىنى ) ئويلاشقا، ئۆز مەنپەتىنى ئۇلارنىڭ مەنپەئەتى ئۈچۈن قۇربان قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. (ھەشر 59- 9؛ مۇززەممىل /7320؛ فاتىر 35/29، 30). 4- ئادىل بولۇش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى ئېتىقادىدا ۋە پۈتكۈل سۆز-ھەرىكەتلىرىدە ھەققانىيەتنى ئاساس قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. (نىسا 4/58؛ ئەنئام 6/152؛ نەھل 16/90؛ ھۇجۇرات 49/9). 5- مەرھەمەت قىلىشىش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى ئۆزئارا مەرھەمەت قىلىشىشقا (بىر-بىرىگە كۆيۈنۈشكە) بۇيرۇيدۇ. (بەلەد 90/17،18). 6- ئېھسان قىلىش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى خەيرلىك ئىشلارنى قىلىشقا، ئاتا-ئانا، ئۇرۇق-تۇغقان، يېتىم-يېسىر، پېقىر-مىسكىن، قولۇم-قوشنا ۋە غېرىب-مۇساپىرلارغا ياخشىلىق قىلىشقا ۋە ئىنسانلارغا ياخشى سۆز قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/83، 195؛ نىسا 4/36؛ نەھل 16/90). 7- راستچىل بولۇش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى ئېتىقاددا سەمىمىي، گەپ-سۆزدە راستچىل، تائەت-ئىبادەتتە ئەستايىدىل، مۇئامىلىدە دۇرۇس بولۇشقا بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/177؛ تەۋبە 9/119؛ ئەھزاب 33/23، 35؛ زۇمەر 39/33). 8- سېخىي بولۇش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى سېخيلىققا يەنى ياخشى يوللاردىن ھېچ نەرسىسىنى ئايىماسلىققا بۇيرۇيدۇ. (بەقەرە 2/272؛ ھەدىد 57/10؛ ھەشر 59/9؛ مۇنافىقۇن 63/10؛ مەئارىج 70/19- 25؛ لەيل 92/5- 11). 9- كەمتەر بولۇش قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى بىر-بىرىگە كەمتەر بولۇشقا بۇيرۇيدۇ. (مائىدە 5/54؛ ئىسرا 17/37؛ شۇئەرا 26/215؛ قەسەس 28/83). 3- قۇرئان كەرىم چەكلىگەن ئىش-ھەرىكەتلەر 1- زۇلۇم قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى زۇلۇمدىن يەنى اللەغا شېرىك كەلتۈرۈش- چۈنكى اللەغا شېرىك كەلتۈرۈش بۈيۈك بىر زۇلۇمدۇر- (لوقمان 31/13)، گۇناھ-مەئسىيەت ۋە پىسىق-فۇجۇر قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنى بۇلغاش ۋە باشقىلارغا ھەقسىزلىك قىلىش يەنى كىشىلەرنىڭ ئابرۇيىنى تۆكۈش، ئۇلارغا جىسمانىي ياكى ئىقتىسادىي جەھەتتىن زىيانكەشلىك قىلىش قاتارلىق ھەر تۈرلۈك زۇلۇمدىن چەكلەيدۇ. (بەقەرە 28/279؛ نەھل 16/160؛ فۇرقان25/19؛ ھۇد 11/102). 2- ھەسەت قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى ھەسەتخورلۇقتىن يەنى باشقىلارنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى نېمەتلىرىنىڭ يوقىلىشىنى ئويلاشتىن چەكلەيدۇ. (نىسا 4/54؛ زۇخرۇف 43/32؛ فەلەق 113/5). 3- سۇخەنچىلىك قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى سۇخەنچىلىك قىلىشتىن يەنى بىراۋنىڭ گېپىنى باشقىلارغا يامان غەرەزدە يەتكۈزۈشتىن چەكلەيدۇ. (ھۇمەزە 104/1). 4- ھۇرۇنلۇق قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى اللەنىڭ مەغپىرىتى ۋە جەننىتىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن مۇسابىقىلىشىشكە بۇيرۇيدۇ. (ھەدىد 57/21؛ مۇتەففىفىين 83/26). بۇ، قۇرئان كەرىمنىڭ مۇسۇلمانلارنى بوشاڭلىق، ئىرادىسىزلىك ۋە ھۇرۇنلۇق قاتارلىق يامان ئەخلاقلاردىن چەكلىگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. قۇرئان كەرىم مۇسۇلمانلارنى بۇلاردىن باشقا بىر-بىرىنى مەسخىرە قىلىش، بىر-بىرىنى ئەيىبلەش، بىر-بىرىنى يامان لەقەم بىلەن چاقىرىش، گۇمانخورلۇق قىلىش، بىر-بىرىنىڭ ئەيىبىنى ئىزدەش، بىر-بىرىنىڭ غەيۋىتىنى قىلىش قاتارلىق ئىشلاردىن چەكلەيدۇ. (ھۇجۇرات 49/11، 12). قۇرئان كەرىم يەنە بېخىللىق قىلىش، ئىسراپ قىلىش، زىناغا يېقىنلىشىش، ناھەق ئادەم ئۆلتۈرۈش، يېتىمنىڭ مېلىنى يەۋېلىش، ۋەدىگە خىلاپلىق قىلىش، ئۆلچەمنى كەم تۇتۇش، بىلمىگەننى بىلىمەن دېيىش، گىدىيىپ مېڭىش، ئاتا-ئانىنى قاقشىتىش، ئەۋلاتقا كۆڭۈل بۆلمەسلىك قاتارلىق قەبىھ ئىشلاردىن توسىدۇ. (ئىسرا 17/29-38). شۇنىڭدەك، ئوغرىلىق قىلىش، جازانىخورلۇق قىلىش، مەست قىلغۇچى نەرسىلەرنى ئىستېمال قىلىش، مال-دۇنيانى بۇزۇپ چېچىش قاتارلىق ئىشلاردىن مەنئى قىلىدۇ. (مائىدە 5/38، 90 ۋە 91؛ بەقەرە 2/275- 278؛ ئال ئىمران 3/130؛ نىسا 4/161؛ رۇم 30/39؛ ئىسرا 17/26 ۋە 27). * [https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ Al-Quran (قۇرئان_كەرىم)] * قۇرئان https://web.archive.org/web/20211126191904/http://ayatlar.org/ [https://islamhouse.com/ug/books/1501/ قۇرئان كەرىمنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى] == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:كىتابلار]] [[تۈر:ئىسلام دىنى]] <references group=" Nasr, Seyyed Hossein (2007). &quot;Qurʼān&quot;" /> tlfa21igq83kgu891xxfzpf2ayg79bz 0 11590 176543 165409 2026-09-28T01:15:12Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 176543 wikitext text/x-wiki [[File:Paris plage 3.jpg|left|thumb|upright=1| سەينا دەرياسىنى بويلىغان پارىژ ساھىلى]] '''پارىژ ساھىلى ''' (Paris-Plages فرانسۇزچە"پاغى پلاژ"دەپ ئوقۇلىدۇ.) پارىژ ساھىلى پارىژ شەھەرلىك ھۆكۈمىتى ئوتتۇرىغا چىقارغان بىر ساياھەتچىلىك پىلانى بولۇپ، 2002-يىلىدىن بېرى يولغا قويۇلىۋاتىدۇ. ھەر يىلى يەتتىنچى ئاينىڭ ئوتتۇرىدىن سەككىزىنچى ئاينىڭ ئاخىرىغا قەدەر بىر ئايدىن كۆپرەك ۋاقىت يولغا قويۇلغان بۇ سۈنئى ساھىل سەينا دەرياسى قىرغىقىنى بويلاپ 3 يېرىم كېلومېتىر ئۇزۇنلۇقتا قۇرۇلغان. پارىژ ساھىلىنىڭ قۇرۇلمىسى ھەر يىلى يېڭى بىر تۈستە تۈزۈلىدۇ. ئادەتتە ياغاچ ساھىل، قۇم ساھىل، يېشىل ساھىل ۋە تۇپراق ساھىلى دەپ تۆت تۈرگە بۆلۈنىدۇ. پارىژنىڭ ئەڭ گۈزەل مەنزېرە رايونلىرىنى ئايلىنىپ قۇرۇلغان بۇ سۈنئى ساھىل بىر ئاي بويىچە پارىژلىقلار ۋە چەتئەللىك ساياھەتچىلەرگە ئارام بېغىشلايدۇ. كۈندۈزلىرى ئوخشىمىغان نۇقتىلاردا داڭلىق سەنئەتچىلەر، ئۇسسۇلچىلار، ناخشىچىلار بىكارلىق مەخسۇس كونسېرت بېرىدۇ. بارلىق چىقىمنى شەھەرلىك ھۆكۈمەت ئۈستىگە ئالىدۇ. سەھەر سائەت سەككىزدىن كېچە سائەت 12 گىچە ھەقسىز ئېچىۋىتىلىدۇ. پارىژ ساھىلى مەزگىلىدىن سىرت ۋاقىتلاردا، سەينا دەرياسى قىرغىقىنىڭ ئىككى تەرىپى ئادەتتە يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيول ھېساپلىنىدۇ. ساھىل مەزگىلىدە، بارلىق قاتناش ۋاستىلىرى بۇ يولدا مەنئى قىلىنىدۇ. ئاخشاملىرى، ھاۋا بىر ئاز سالقىنلاشقاندا، ھەر ياشتىكى، ھەر تىپتىكى ئادەملەر دالا تامىقى يىگەچ كەچلىك مەنزىرىدىن ھوزۇرلانغىلى كېلىدۇ. پارىژ ساھىلى رەسمى تور بېتى https://web.archive.org/web/20110903062653/http://www.paris-plages.fr/ == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} 77bsifpyg26td47b41lpwv5ivis879s 0 15247 176546 164930 2026-09-28T11:25:32Z آیات محراج 22403 /* */ 176546 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''باھائىيلىك''': ([[پارس تىلى|ڧارسچە]]: بهائیت\ ''Bahá'iyyat''؛ [[ئەرەب تىلى| ئەرەبچە]]: بهائية\ ''Bahá'iyya'') ئىنسانىيەتنىڭ رۇھىي بىرلىكىگە مەركەزلەشكەن بىرخۇدالىق بىر دىن. تەئلىماتى ئۈچ ئاساسىي نوقتىغا يىغىنچاقلىنىدۇ: يارىتىلىشنىڭ مەنبەسى بولمىش تەڭرىنىڭ بىرلىكى، پۈتۈن مۇھىم دىنلارنىڭ بىر رۇھانىي مەنبئەدىن ۋە تەڭرىدىن كېلىشى بىلەن دىننىڭ بىرلىكى ۋە كۈللى ئادەمزاتنىڭ باراۋەر يارىتىلغانلىقى، كۆپ تۈرلەر ئىچرە بىرلىك پىرىنسىپى بويىچە ئىرق ۋە مەدەنىيەت پەرقلىرىنىڭ ئالقىشلىنىشى ۋە قەبۇل كۆرۈلۈش تەئلىمى بىلەن ئىنسانىيەتنىڭ بىرلىكى. باھائىي تەئلىماتىچە ئىنسانىيەتنىڭ ۋەزىڧىسى [[دۇئا]]، ئۆز ئىچىگە قاراش ۋە ئىنسانىيەتكە خىزمەت بىلەن تەڭرىنى تونۇش ۋە سۆيۈشتۇر. == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} 9nz9ajfcf755wi1rxb264kvv8llbodv 0 16669 176545 169987 2026-09-28T01:22:06Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 176545 wikitext text/x-wiki [[ھۆججەت:Radlof V.V..jpg|thumb|299x299px]] '''ۋاسلى ۋاسلىيېۋىچ رادولوڧ''' ياكى '''ۋىلھېلىم رادلوڧ''' ([[رۇسچە]]:''Василий Васильевич Радлов'' [[نېمىسچە]]: ''Wilhelm Radloff''، ت. 17- قەھرىتان 1837 — 12- باھار 1918)، نېمېس ئەسىللىق رۇس شەرقشۇناس رادلوڧ، تۈرك دۇنياسىنى ئوخشاشمىغان نوقتىلاردىن تەتقىق قىلىپ، ئۇلارنى كۈن يۈزىگە چىقارغان تۈركولوگىيە تارىخىدا يېڭى بىر باسقۇچ ئاچقان ۋە 81 يىللىق ئۇزۇن ئۆمرىنىڭ 60 يىلىنى بۇ تەتقىقاتلارغا ئاتىغان نېمىس ئەسىللىق رۇس تۈركولوگدۇر.<ref>Oya,AKDENİZ,"[https://web.archive.org/web/20160318061916/http://turkolojimakaleleri.page.tl/D%26%23304%3BL-TAR%26%23304%3BH%26%23304%3BNDEN-PORTRELER.htm DİL TARİHİNDEN PORTRELER]",[https://web.archive.org/web/20160331061903/http://turkolojimakaleleri.page.tl/ Türkoloji Makaleleri]</ref> == تۈركولوگىيە == [[ئوتتۇرا ئاسىيا]] ۋە [[سىبىرىيە|سىبىرىيەنىڭ]] ئەڭ تونۇلمىغان تىللارنى ئۆزىگە تەتقىقات ساھەسى تاللىغان. [[تۈركىي تىللار]] بىلەن بىرلىكتە [[موڭغۇلچە]]، [[مانجۇچە]] ۋە [[خەنزۇچە|خەنزۇچىنىمۇ]] تەتقىق قىلغان. تەتقىق قىلىش مەقسەدى بىلەن [[رۇسىيە|رۇسىيەگە]] بېرىشنى ئويلىغان رادلوڧ، [[رۇسچە]] ئۆرگەنگەن. 1859- يىلى سىبىرىيەگە بارغان ۋە ئۇ يەردە 12 يىل تۇرغان. رادلوڧ، تۈركولوگىيە ئىلمىنىڭ باشلامچىسى سانىلىدۇ. 81 يىللىق ھاياتىنىڭ 60 يىلىنى ئاتىغان تۈركولوگىيە ئىلمى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، ''"مەن، ھاياتىم بويىچە يېڭى بىر ئىلىمنىڭ، تۈركولوگىيەنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە تەرەققىي قىلىشىنى ياشىدىم سە كۈچۈمنىڭ يەتكىنى قەدەر بۇ ئىلمنىڭ ئالغا بېسىشغا خىزمەت قىلدىم. بۇ يۈزدىن مېنىڭ تىرىشچانلىقلىرىم، باشقالارىنىڭ ھەم ياردىمىنى تەقەززا قىلغان بۇ ئىلىم قولىنىڭ تاماملىنىشى ۋە تۈركولوگىيەنىڭ داۋام قىلىشى ئۈچۈن بىردىن ئۇل تاشى بولۇشتىن باشقا بىر نەرسە ئەمەس."'' دېگەن. 1886- يىلى ئېلان قىلغان تۇنجى ئەسەرىنىڭ ئالغى سۆزىدە تۈركىي تىل ئۈچۈن، ''"يەر يۈزىدىكى ھېچبىر تىل ئائىلىسى تۈركىي تىللاردەك كەڭ ساھەگە يېيىلغان ئەمەس. ئاڧرىقانىڭۈشەرقىي شىمالىي رايونىدىن تۈركىيەگە ۋە رۇسىيەنىڭ غەربىي جەنۇبىدىن سىبىرىيەنىڭ جەنۇبىغا ۋە گوبى چۆلىنىڭ ئىچلىرىغا قەدەر تۈركچە سۆزلەشكۈچى قەۋىملەر ياشاماقتادۇر. ئۇلارنىڭ بۈيۈك بىر قىسمى، ئىسلامىيەتنى قەبۇل قىلغاندىن سوڭرە باشقا مىللەتلەرنىڭ ۋە بولۇپمۇ دىن قېرىنداشلىرى بولمىش ئەرەب ۋە ڧارسلارنىڭ تەئسىرى ئاستىدا قالغاندۇر. بۇ تەئسىرنى بولۇپمۇ ئەبەدىي ئەسەرلەردە كۆرمەك مۇمكىندۇر. ئۇلار، پەقەتلا تىللىرىغا ماس كەلمەيدۇرغان ئەرەب ئەلىڧبەسىنى قەبۇل قىلماق بىلەنلا قالماي، يازما تىللارىدىن مىلڭلەرچە سۆزلۈكنى ھەم قەبۇل قىلىپ شۇنداق بىر يازما تىل ياراتقانلار كى،'' ''بۇنى ئۈستىدە رەڭگارەڭ، ھەر تۈرلۈك ياماق تۈشۈرۈلگەن كىيىمگىلا ئوخشاتىش مۇمكىن. بۇ يازما تىل، تەبئىي شەكىلدە خەلق تەرىپىدىن تۈشەنگىلى بولمايدۇرغان بىر تىل بولۇپ قېلىپ، خەلقنىڭ مەدەنىيەت سەۋىيەسىنى سۆستۈرمەك تۈگۈل، خەلق كۈلتۈرىنى يېڭى يېشىللىقلار بىلەن ئوزۇقلاندۇرالمىغانلىقى ئۈچۈن ئۆز ئۆزىنى قاشاڭلاشتۇرغان." دەپ باھا بەرگەن.'' 1938- يىلى ئۆلۈمگە ھۆكۈمگە قىلىنغان. == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:كىشلەر]] {{نەقىل}} bnzsbfh61ggrr5hiyz1m7f93xez26ss 0 17394 176544 166765 2026-09-28T01:20:26Z InternetArchiveBot 17756 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 176544 wikitext text/x-wiki '''چېچەن ئۇيغۇرچە خەت كىرگۈزگۈچىسى''' تۇنجى نۇسخىسى 2012-يىلى 10-ئاينىڭ 23-كۈنى تارقىتىلغان بولۇپ، 2014-يىلى 7-ئاينىڭ 24-كۈنى 2.0 نۇسخىسى تارقىتىلدى. مەزكۇر دېتال ياخشى شىركىتى ئىشلەپ ھەقسىز تارقاتقان كومپيۇتېردا ئۇيغۇرچە خەت كىرگۈزۈش دېتالى. ھازىرغا قەدەر چېچەن كىرگۈزگۈچىسىنى قاچىلاپ ئىشلىتىۋاتقانلار سانى 100 مىڭدىن ئاشقان بولۇپ. ياخشى شىركىتى داۋاملىق تۈردە چېچەن كىرگۈزگۈچنىڭ يېڭى نەشىرى ئۈستىدە ئىزدىنىدۇ. چېچەن ئۇيغۇرچە كىرگۈزگۈچىسى ھەققىدە مەزكۇر ئۇيغۇرچە كىرگۈزگۈچ ياخشى تور پەن-تېخنىكا شىركىتى تەتقىق قىلىپ ياساپ چىققان ھەقسىز يۇمشاق دېتال. نۆۋەتتىكى نۇسخىسى : چېچەن v1.0 ئاساسلىق ئىقتىدارى : 1. ئىملا خاتالىقىدىن ساقلىنالايسىز، سۆزلۈك ئامبىرى تەجرىبىلىك كوررېكتورلارنىڭ تەكشۈرىشىدىن ئۆتكەن. 2.ئەقلىي ئىقتىدارلىق كىرگۈزگۈچ، چېچەن كىرگۈزگۈچىسى ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ كىرگۈزۈش ئادىتىنى ئەستە ساقلايدىغان بولۇپ، كۆپ ئىشلەتكەن سۆزلىرىڭىزنى نامزات سۆزلۈك قاتارىنىڭ ئالدىنقى ئورۇنىغا تىزىپ كۆرسىتىپ بېرىدۇ. 3.يۇمشاق كۇنۇپكا تاختىسى ئورۇنلاشتۇرۇلغان، ئەگەر سىز يېڭى ئۆگەنچى بولسىڭىز يۇمشاق كۇنۇپكا تاختىسىنى قوزغىتىپ ، كۇنۇپكا تاختىسى ئارقىلىق ( ياكى كۇنۇپكا تاختىسىغا قاراپ ) خەت كىرگۈزسىڭىزمۇ بۇلىدۇ. 4. كىرگۈزۈش سۈرئىتىڭىز تېزلىشىدۇ، سىز كىرگۈزمەكچى بولغان سۆزنىڭ باش ھەرپلىرىنى كىرگۈزسىڭىزلا ، چېچەن سىزگە كىرگۈزگەن ھەرپلىرىڭىزگە ماس كېلىدىغان ، كۆپ ئىشلىتىلگەن سۆزلەرنى نامزات سۆز قىلىپ كۆرسىتىپ بېرىدۇ. 5.سۆز بىرىكمىسى كىرگۈزۈش تېخىمۇ قولايلىق ھەم تېز، مەسىلەن: ‹‹ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ›› دىگەننى يازماقچى بولسىڭىز پەقەت ‹‹ ش ۇ ا ر ›› ئىككى ھەرپنى كىرگۈزسىڭىزلا بولىدۇ، ‹‹ ئۈرۈمچى شەھىرى ›› دىگەننى يازماقچى بولسىڭىز ‹‹ ۈ ش ›› ئىككى ھەرپنى كىرگۈزسىڭىزلا بولىدۇ. ( سۆز بېرىكمىسى يازغاندا ئەمزە ‹‹ ئ ››قوشۇپ يېزىشىڭىز ھاجەتسىز ) 6.كۆپ خىل كىرگۈزگۈچ ئۇسلۇبى تەمىنلەندى، ئۆزىڭىز ياقتۇرغان ئۇسلۇب، رەڭلەرنى تاللاپ ئىشلىتەلەيسىز. يەنە شىركىتىمىز تەمىنلىگەن Chichenicc ئۇسلۇب لايىھەلەش قورالى ئارقىلىق ئۆزىڭىز ياقتۇرىدىغان پاسوندىكى ئۇسلۇبلارنى ياساپ ئىشلىتەلەيسىز. 7.بىر كۇنۇپكا بىلەنلا ئەڭ يېڭى سۆزلۈك ئامبىرىنى ئىشلىتەلەيسىز، سۆزلۈك ئامبىرىنى توردا يېڭىلاشقا بولىدۇ، شىركىتىمىز سۆزلۈك ئامبىرىنى داۋاملىق تولۇقلايدۇ، سۆزلۈك ئامبىرى يېڭىلاش ئۈچۈن دېتالنى قايتا قاچىلىشىڭىز ھاجەتسىز. 8.shift كۇنۇپكىسى ئارقىلىق ئۇيغۇرچە، لاتىنچە كىرگۈزۈشنى ئالماشتۇرالايسىز، ئىنتايىن قولايلىق. 9.قاچىلاش باسقۇچى ئاددىي، قولايلىق؛ قاچىلاشتىن ئىلگىرى ياكى قاچىلاپ بولغاندىن كىيىن كومپيۇتېرىڭىزنىڭ تەڭشەكلىرىنى ئۆزگەرتىشىڭىزنىڭ ھاجىتى يوق. مەزكۇر دېتالنىڭ بارلىق ھوقۇقى ياخشى تور پەن-تېخنىكا شىركىتىگە تەئەللۇق [https://web.archive.org/web/20180502090053/http://ime.izda.com/ime/help/][https://web.archive.org/web/20180502090053/http://ime.izda.com/ime/help/] == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} ptj9uxub9sxdnnzdg28s2pqzgx5fxxx