Wikipedia
ugwiki
https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
ۋاسىتە
ئالاھىدە
مۇنازىرە
ئىشلەتكۈچى
ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى
Wikipedia
Wikipediaمۇنازىرىسى
ھۆججەت
ھۆججەت مۇنازىرىسى
MediaWiki
MediaWiki مۇنازىرىسى
قېلىپ
قېلىپ مۇنازىرىسى
ياردەم
ياردەم مۇنازىرىسى
تۈر
تۈر مۇنازىرىسى
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ئۇيغۇر رايونى
0
24737
176567
176566
2026-10-06T23:58:11Z
InternetArchiveBot
17756
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
176567
wikitext
text/x-wiki
<gallery mode="nolines" widths="760" heights="480" showfilename="yes">
ھۆججەت:División política y límites de Reg. Almatý.svg|ئالمۇتا ئوبلاستىنىڭ ناھىيەلىرى
</gallery>
ئۇيغۇر ناھىيەسى (قازاقچە: ئۇيغۇر ئاۋدان ) - [[قازاقىستان]] ئالماتا شەھىرىنىڭ جەنۇبىي شەرقىدىكى ناھىيە دەرىجىلىك بىر مەمۇرىي بىرلىك. مەمۇرىي مەركىزى - چۇنجا يېزىسى. شەرقىي تۈركىستاننىڭ سىرتىدا ئۇيغۇرلار كۆپ سانلىقنى ئىگللەيدىغان بىردىنبىر باھىيە دەرىجىلىك مەمۇرى رايون
== جۇغراپىيە ==
{{float box|[[Файл:IMG 7431-Sharyn canyon.jpg|справа|мини|230пкс|[[Чарынский каньон]]]]}}[[ئالمۇتا ئوبلاستى|ئالمۇتا ۋىلايىتى]] شەرقىي جەنۇبىي قىسمىدا، تاشقى ئالاتاۋ، كەتمەن تاغلىرى ئارىسىدا ئىلى ۋادىسىنىڭ جەنۇبىدا . شىمالى ئىلى دەرياسى ئارقىلىق يەركەت بىلەن تۇشىدۇ
ھەرقايسى جايلاردا ھەرخىل سازلىق ۋە بوزيەر رايونلىرى بار: زىرائەتلىرى ئېگىز تاغلىق قارا زىرائەتلەر، كۆك-كۈرۈك كۆك كۆك كۆكتەكلىرى، يورۇق كاشىن كۆك كۆكرەكلىرى .
ناھىيەنىڭ تەۋەلىكىدە بىر تۈرلۈك تەبىئىي رەڭگارەڭ سۈگدىيە ئۆسۈملۈكلىرى بار، بۇ بىر دۆلەت دەرىجىلىك تەبىئەت يادىكارىدۇر. بۇ زېمىنىدا قىزىل كىتاب كىرگۈزۈلگەن 34 خىل ئۆسۈملۈك ئۆسۈپ يېتىلگەن، 60 خىلدىن ئارتۇق سۈت ئەمگۈچى ھايۋان، 300 خىل قۇش ۋە 20 خىلدىن ئارتۇق يەر ئاستى سۇ ھايۋانلىرى بار.
باشقا بىر مەنزىرە جايى - چارىن كانىيۇنى ياكى قەسىردىكى زىمىن دۆلىتى.
كەتپەن تاغلىرى بىلەن ئىلى دەرياسىنىڭ ۋادىسى ئارىسىدا ئارتىزىياننىڭ ئىسسىق (ئېقىپ تۇرغان) ئېقىنلىرى بار، بۇ ئېقىنلار ناھايىتى ئاز ماددا خاراكتېرلىك رادون سۇ بىلەن سۇغىرىلىدۇ.
ئۇيغۇر ناھىيەسى كۆپ خىل دورا ئۆسۈملۈكلىرى، ئاقتۇڭ، [[ئالما]] ئۈزۈم ۋە مېۋە ئۆسۈملۈكلىرىنىڭ تەملىك مېۋىسىگە ئىگە.
== نوپۇس سانى ==
دۆلەت قۇرۇلۇشى (2019 يىل بېشىدا) :
* [[ئۇيغۇرلار]] 36 649 نەپەر (57,91 %)
* [[قازاق مىللىتى|قازاقلار]] - 25 353 ئادەم (40,06 %)
* [[روسىيە خەلقى|رۇسىيە]] - 1001 ئادەم (1,58 %)
* ئۆزبېكىلار - 110 كىشى (0,17 %)
* يەنە 175 نەپەر كىشى بار (0,28 %)
* بۇ ساندا 63 288 ئادەم بار (100,00 %)
دۆلەت قۇرۇلۇشى (2025-يىلىنىڭ بېشىدا) :
* [[ئۇيغۇرلار]] - 34 374 ئادەم (55,89 %)
* [[قازاق مىللىتى|قازاقلار]] - 25 603 ئادەم (41,63 %)
* [[روسىيە خەلقى|رۇسىيە]] 839 ئادەم (1,36 %)
* ئۆزبېكىلار - 167 ئادەم (0,25 %)
* باشقىلار 516 كىشىنى ئىگىلىدى (0,28 %)
* بۇ ساندا جەمئىي 61 499 كىشى بار (100,00 %)
1939-يىلىدىكى سانلىق مەلۇمات بويىچە ئۇيغۇر ناھىيەسى.
{| class="wikitable"
| rowspan="2" |مىللىتى /
ناھىيە (ھۆكۈم)
| colspan="3" |سانلىق مەلۇمات
|-
|پۈتۈن رايون
|. (ئەرزىمەس مال) تاغ ئاستى (rz)
|باشقا يېزا
|-
|بۇلارنىڭ ھەممىسى
|18.242
|1.898
|16.344
|-
|'''ئۇيغۇرلار'''
|'''10.010'''
|'''470'''
|'''9.540'''
|-
|'''قازاقلار'''
|'''4.277'''
|'''370'''
|'''3.907'''
|-
|رۇسىيەچە
|3.105
|945
|2.160
|-
|ئۇكرائىنا
|390
|45
|345
|-
|بېلارۇسى
|38
|1
|37
|-
|تاتارلار
|127
|29
|98
|-
|گېرمانىيە
|15
|4
|11
|-
|كورېيەلىكلەر
|15
|3
|12
|-
|باشقا (ئەسلىدە ئاز مىللەتلەر بىلەنلا ئوخشاش ئورۇنلار بار)
|265
|31
|234
|}
== مەمۇرىي بۆلۈنۈشى ==
ئۇيغۇر ناھىيەسى 14 يېزا رايۇنىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، بۇ ناھىيەلەردە 25 يېزا ئولتۇراق رايون بار:
{| class="wikitable"
| align="center" bgcolor="#98FB98" |'''يېزىلار'''
| align="center" bgcolor="#98FB98" |'''ئولتۇراق جايلار'''
|-
|ئاقسۇ يېزىسى
|چوڭ ئاقسۇ كەنتى، دولايتى كەنتى، كىچىك ئاقسۇ كەنتى
|-
|ئاۋات يېزىسى
|ئاۋات كەنتى
|-
|ئاقتام يېزىسى
|ئاقتام كەنتى
|-
|باھار يېزىسى
|باھار كەنتى، شىرىن كەنتى
|-
|داردامتا يېزىسى
|داردامتى كەنتى، سۇنقار كەنتى، دوبىن كەنتى، ئەردولايتى كەنتى
|-
|كېتپەن يېزىسى
|كەتمەن كەنتى، كەپەبۇلاق كەنتى
|-
|كولجەت يېزىسى
|كولجەت يېزىسى
|-
|غولجات يېزىسى
|غولجات كەتنى،
|-
|مالودىخان يېزىسى
|كىچىك دېخان كەنتى، چوڭ دېخان كەتنى
|-
|سۈمبە يېزىسى
|سومبە كەنتى، شوشاناي كەنتى
|-
|تاسقاراسۇ يېزىسى
|تاسقارا كەنتى
|-
|تۈگمەن يېزىسى
|تۈگمەن كەنتى، ئۇزۇنتام يېزىسى
|-
|چارىن يېزىسى
|چارىن كەنتى
|-
|چۇنجا يېزىسى
|چونجا كەنتى
|}
== باشلىقلىرى ==
# نەسىروف مۇراتبەك مىرزاغۇلوۋچ (1993-1999, 6 ياش)
# توختاسۇنوف ۋلادىمىر ئىمتاخۇنلۇق (03.1999 - 05.2007, 8 ياش)
# ئۆمەروف كۆيۇمچان ئاۋانوۋىت (2007 - يىلى 5 - يىلى 11 - يىلى ، 7 ياش)
# توختاسۇنوف ئالىمجان ئىمتاخۇنұлы (11.2014-يىلى - 09.2017, 3 يىل).
# نۇرخۇنوف شۇھرت تۇرداخۇنұлы (2017 - يىلى 9 - يىلى 2023 - يىلى، 4 يىل)
# بۇتا سېرىقققونا ئەلىئۇسىزوفا (2023-يىلىدىن باشلاپ)
== ئەسكەرتىش ==
{{Reflist}}
== ئۇلانما ==
* [http://doralmaty.kz/imgdb/district_4_18_40.jpg ئۇيغۇر ناھىيەسى يوللىرى]
* [https://web.archive.org/web/20190927010026/http://uigur.zhetisu.gov.kz/ ئالمۇتا ۋىلايىتى ئۇيغۇر ناھىيەسىنىڭ رەسمىي تور بېكىتى] 2019 - يىلى 27 - سېنتەبىر كۈنىدىكى ئارخىپ نۇسخىسى
5azc2p1oh7db66y2kpi6svtj69cppdy